Lịch sử hành chính Đắk Lắk

Lịch sử hành chính Đắk Lắk có thể xem mốc khởi đầu từ năm 1904 với nghị định của Toàn quyền Đông Dương, tách khỏi Lào, đặt dưới quyền cai trị của Khâm sứ Trung Kỳ. Vào thời điểm hiện tại (2019), về mặt hành chính, Đắk Lắk được chia làm 9 đơn vị hành chính cấp huyện – gồm 1 thành phố trực thuộc tỉnh, 1 thị xã, 13 huyện – và 182 đơn vị hành chính cấp xã – gồm 152 xã, 20 phường và 12 thị trấn.
Lịch sử tổ chức hành chính.
Thời Pháp thuộc.
Từ DAK có những từ tương đồng như Dar, đạ, đà. Các từ này tương ứng với các từ chỉ nơi chốn như Đà Nẵng, Đà Lạt, Đạ Tẻn, Đak Hà...v.v...Từ Dak=Dar = Đạ = Đà có nghĩa như một vùng lãnh thổ xuất hiện trong vùng đất của quốc gia Chăm Pa cổ xưa.
Từ LAK có từ tương đồng LAC. Theo các già làng ở vùng cao nguyên cũng cho rằng từ LAC là phiên âm của từ LẠCH. Theo dân gian thì người Lạch là các nhà buôn và trao đổi hàng hóa gốm xứ ở vùng cao nguyên (thương gia người dân tộc Lạch) trong thời Chăm Pa cổ. Các sử thi như sử thi Đăm Săn cũng nói về người Lạch.
Từ DAKLAK hay DARLAC hoặc ĐẠ LẠCH ý nói như vùng đất hay địa bàn mà người Lạch hay trao đổi hàng hóa tại đây.
Đắk Lắk (còn ghi theo tiếng Pháp là "Darlac") được thành lập theo nghị định ngày 22 tháng 11 năm 1904 của Toàn quyền Đông Dương và tách khỏi Lào, đặt dưới quyền cai trị của Khâm sứ Trung Kỳ. Trước đó, vào cuối thế kỷ 19, Darlac thuộc địa phận đại lý hành chính Kontum và bị Pháp nhập vào Lào.
Đến ngày 9 tháng 2 năm 1913 thì tỉnh này trở thành một đại lý hành chính trực thuộc tỉnh Kon Tum được thành lập cùng ngày. Mãi đến ngày 2 tháng 7 năm 1923, tỉnh Đắk Lắk mới được thành lập lại. Lúc mới thành lập, Đắk Lắk chưa chia huyện, tổng mà chỉ có đơn vị làng (còn gọi là buôn hay bon), người Ê Đê có 151 làng, người Bih có 24 làng, người Gia Rai có 11 làng, người Krung có 28 làng, người M'dhur có 120 làng, người M'Nông có 117 làng, người Xiêm có 1 làng. Năm 1931, trong cuộc cải cách hành chính toàn Đông Dương, tỉnh Đắk Lắk được chia làm 5 quận, gồm có Ban Mê Thuột, Buôn Hồ, Đăk Song, Lăk và M'Drắk, dưới có 440 làng.
Thời kỳ từ 1945 đến nay.
Ngày 15 tháng 4 năm 1950, Bảo Đại ban hành Dụ số 6 đặt Cao nguyên Trung phần, trong đó có Đắk Lắk, làm Hoàng triều Cương thổ, có quy chế cai trị riêng.
Nghị định số 356-BNV/HC/NĐ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa ngày 2 tháng 7 năm 1958 ấn định tỉnh Đắk Lắk (được ghi là Darlac) có 5 quận, 21 tổng và 77 xã. Trong đó, Quận Ban Mê Thuột có 4 tổng, Quận Lạc Thiện (đổi tên từ quận Lăk) có 7 tổng, Quận M'Đrak có 4 tổng, Quận Đak Song có 2 tổng và Quận Buôn Hồ có 4 tổng.
Ngày 23 tháng 1 năm 1959, Chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định số 24/NV, tách gần như toàn bộ quận Đak Song của tỉnh Darlac, lập ra tỉnh Quảng Đức. Như vậy tỉnh Darlac còn lại 4 quận. Sau đó quận M'Đrak lại bị xé lẻ, một phần nhập vào tỉnh Khánh Hòa. Tháng 12 năm 1960, Chính phủ cách mạng chính thức thành lập tỉnh Quảng Đức dựa trên sự phân chia ranh giới của địch, lấy mật danh là B4.
Ngày 20 tháng 12 năm 1963, lập thêm một quận mới tên là Phước An, quận lỵ đặt tại Phước Trạch, đến ngày 1 tháng 9 năm 1965 chuyển về Thuận Hiếu. Sau này lại bỏ cấp tổng, nên chỉ còn cấp quận (4 quận) và xã.
Sau khi Việt Nam thống nhất.
Tỉnh Đắk Lắk của nước Việt Nam thống nhất từ năm 1976 hình thành từ hai tỉnh Darlac và Quảng Đức, có diện tích lớn thứ hai Việt Nam sau tỉnh Gia Lai - Kon Tum, tổ chức hành chính trên địa bàn gồm thị xã Buôn Ma Thuột và 3 huyện: Krông Búk, Krông Pắc, Lăk. Tỉnh chỉ lớn nhất nước khi tỉnh Gia Lai - Kon Tum tách làm đôi, khi đó Đắk Lắk diện tích 19.800 km². Số huyện tăng dần cho đến 18 huyện.
Năm 1977, chia huyện Krông Búk thành 2 huyện: Krông Búk và Ea Súp; chia huyện Krông Pắc thành 2 huyện: Krông Pắc và M'Drắk.
Năm 1978, thành lập một số xã thuộc các huyện Krông Búk, Krông Pắc, M'đrắk và thị xã Buôn Ma Thuột.
Năm 1980, thành lập một số xã thuộc huyện Ea Súp. Cùng năm, chia huyện Krông Búk thành 2 huyện: Krông Búk và Ea H'leo.
Năm 1981, chia tách một số xã thuộc các huyện Krông Pắc, Ea H'leo. Cùng năm, thành lập huyện Krông Ana trên cơ sở tách ra từ huyện Krông Pắc và thị xã Buôn Ma Thuột; chia huyện Krông Pắc thành 2 huyện: Krông Pắc và Krông Bông.
Năm 1983, chia tách một số xã thuộc huyện Krông Pắc: chia xã Ea Kuăng thành 3 xã Ea Kuăng, Ea Phê, Ea Niu.
Năm 1984, chia tách một số xã thuộc các huyện Krông Búk, Lắk, Ea Súp, Ea H'leo. Cùng năm, chia huyện Ea Súp thành 2 huyện: Ea Súp và Cư M'gar., thành lập một số xã, thị trấn thuộc các huyện Cư M'gar, Krông Ana.
Năm 1986, chia tách một số xã thuộc huyện Krông Pắc. Cùng năm, thành lập huyện Ea Kar trên cơ sở tách ra từ 2 huyện Krông Pắc và M'Drắk.
Năm 1987, chia tách một số xã thuộc huyện Krông Bông.. Cùng năm, chia huyện Krông Búk thành 2 huyện: Krông Búk và Krông Năng.
Năm 1989, thành lập một số xã, thị trấn thuộc thị xã Buôn Ma Thuột và các huyện Ea Kar, Krông Năng, M'đrắk.
Năm 1990, chia tách một số xã thuộc các huyện Krông Pắc và Ea Súp. Cùng năm, điều chỉnh địa giới thị xã Buôn Ma Thuột và huyện Đắk Mil.
Năm 1992, chia tách một số xã thuộc các huyện Krông Búk, M'đrắk, Krông Bông.
Năm 1993, chia tách một số xã thuộc các huyện Ea Hleo, Ea Súp, M'đrắk, Cư M'gar, Ea Kar, Krông Ana.
Năm 1994, thành lập một số xã thuộc thị xã Buôn Ma Thuột và các huyện Ea Kar, Krông Pắc.
Năm 1995, thành lập thành phố Buôn Ma Thuột và điều chỉnh địa giới hành chính giữa thành phố với các huyện Cư Jút, Ea Súp, Krông Pắc. Cùng năm, chia tách một số xã thuộc huyện Ea Súp và chia huyện Ea Súp thành 2 huyện: Ea Súp và Buôn Đôn.
Năm 1996, chia tách, thành lập các phường, xã, thị trấn thuộc thành phố Buôn Ma Thuột và các huyện Krông Pắc, M'đrắk.
Năm 1998, chia tách thành lập một số xã, thị trấn thuộc các huyện Ea Súp, Cư M'gar, Krông Bông.
Năm 1999, chia tách, thành lập một số xã, thị trấn thuộc các huyện Krông Búk, Krông Năng.
Năm 2001, chia tách, thành lập một số xã thuộc huyện Buôn Đôn.
Năm 2002, chia tách một số xã thuộc các huyện Cư M'gar, Ea Kar, Krông Ana, Krông Bông.
Năm 2003, chia tách, thành lập một số xã thuộc các huyện Krông Ana, Krông Năng. Cùng năm, Quốc hội ra Nghị quyết số 22/2003/QH.11 chia tỉnh Đắk Lắk thành hai tỉnh mới là Đắk Lắk và Đắk Nông. Từ đó, tỉnh Đắk Lắk có 13 đơn vị hành chính gồm thành phố Buôn Ma Thuột và 12 huyện: Buôn Đôn, Cư M'gar, Ea H'leo, Ea Kar, Ea Súp, Krông Ana, Krông Bông, Krông Búk, Krông Năng, Krông Pắc, Lắk, M'đrắk.
Năm 2004, điều chỉnh địa giới một số xã thuộc thành phố Buôn Ma Thuột và huyện Lắk.
Năm 2005, chia tách một số xã thuộc các huyện Ea Kar, Krông Ana, Krông Năng.
Năm 2006, chia tách một số xã thuộc các huyện Ea Súp, Ea H'leo, Krông Búk, Cư M'gar.
Năm 2007, chia tách một số xã thuộc các huyện Krông Ana, Ea Kar, Krông Búk, M'đrắk, Ea H'leo. Cùng năm, chia huyện Krông Ana thành 2 huyện: Krông Ana và Cư Kuin.
Năm 2008, thành lập thị xã Buôn Hồ, thành lập các phường thuộc thị xã Buôn Hồ.
- Thành lập phường Đạt Hiếu trên cơ sở một phần xã Ea Đê. Phường Đạt Hiếu có 1.048 ha diệntích tự nhiên và 7.109 nhân khẩu.
- Thành lập phường An Lạc trên cơ sở một phần xã Ea Blang và thị trấn Buôn Hồ. Phường An Lạc có 579 ha diệntích tự nhiên và 10.381 nhân khẩu.
- Thành lập phường An Bình trên cơ sở một phần xã Đoàn Kết, thị trấn Buôn Hồ và phần còn lại xã Ea Đê. Phường An Bình có 830,60 ha diệntích tự nhiên và 10.229 nhân khẩu.
- Thành lập phường Thiện An trên cơ sở một phần xã Ea Blang và phần còn lại thị trấn Buôn Hồ. Phường Thiện An có 868,38 hadiện tích tự nhiên và 5.414 nhân khẩu.
- Thành lập phường Đoàn Kết trên cơ sở phần còn lại xã Đoàn Kết. Phường Đoàn Kết có 1.506,43 hadiện tích tự nhiên và 4.106 nhân khẩu.
- Thành lập phường Thống Nhất trên cơ sở một phần xã Thống Nhất và xã Ea Siên. Phường Thống Nhất có 1.785 hadiện tích tự nhiên và 12.815 nhân khẩu.
- Thành lập phường Bình Tân trên cơ sở phần còn lại xã Thống Nhất. Phường Bình Tân có 1.601,79 hadiện tích tự nhiên và 7.397 nhân khẩu.
- Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính: Xã Ea Siên còn lại 3.277,32 ha diện tích tự nhiên và 6.932 nhân khẩu. Xã Ea Drông có 4.801,55 ha diện tích tự nhiên và 10.059 nhân khẩu. Xã Ea Blang có 3.039,64 ha diện tích tự nhiên và 2.820 nhân khẩu. Xã Bình Thuận có 4.463,57 ha diện tích tự nhiên và 13.415 nhân khẩu. Xã Cư Bao có 4.404,61 ha diện tích tự nhiên và 10.877 nhân khẩu.
- Thị xã Buôn Hồ có 28.205,89 ha diện tích tự nhiên và 101.554 nhân khẩu, có 12 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 7 phường và 5 xã.
Năm 2023, thành lập thị trấn Pơng Drang thuộc huyện Krông Búk trên cơ sở toàn bộ 31,24 km2 diện tích tự nhiên và quy mô dân số 17.988 người của xã Pơng Drang.
Các đơn vị hành chính trực thuộc.
Tỉnh Đắk Lắk có 15 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 13 huyện. Trong đó có 184 đơn vị hành chính cấp xã, gồm có 151 xã, 20 phường và 13 thị trấn.