Trái phiếu

Trái phiếu là một loại chứng khoán chứng nhận nghĩa vụ nợ của người phát hành phải trả cho người sở hữu trái phiếu đối với một khoản tiền cụ thể (mệnh giá của trái phiếu), trong một thời gian xác định và với một khoản lợi tức quy định. 
Người phát hành có thể là doanh nghiệp (trái phiếu trong trường hợp này được gọi là trái phiếu doanh nghiệp), một tổ chức chính quyền như Kho bạc Nhà nước (trong trường hợp này gọi là trái phiếu kho bạc), chính quyền (trong trường hợp này gọi là công trái hoặc trái phiếu chính phủ). Người mua trái phiếu, hay trái chủ, có thể là cá nhân hoặc doanh nghiệp hoặc chính phủ. Tên của trái chủ có thể được ghi trên trái phiếu (trường hợp này gọi là trái phiếu ghi danh) hoặc không được ghi (trái phiếu vô danh). Trái chủ là người cho nhà phát hành vay và họ không chịu bất cứ trách nhiệm nào về kết quả sử dụng vốn vay của người vay. Nhà phát hành có nghĩa vụ phải thanh toán theo các cam kết nợ được xác định trong hợp đồng vay.
Nguyên gốc từ.
Trong tiếng Anh, từ "" có liên quan đến nguyên gốc của từ "bind" (ràng buộc). Sử dụng từ "bond" trong nghĩa "công cụ ràng buộc một người phải trả một số tiền cho người khác" đã xuất hiện ít nhất từ những năm 1590.
Phát hành.
Trái phiếu được phát hành bởi các cơ quan công quyền, tổ chức tín dụng, công ty và tổ chức quốc tế trên thị trường chính. Quy trình phổ biến nhất để phát hành trái phiếu là thông qua bảo lãnh phát hành. Trong quá trình này, một hoặc nhiều công ty chứng khoán hoặc ngân hàng hợp tác để mua toàn bộ số trái phiếu từ tổ chức phát hành và sau đó bán lại cho các nhà đầu tư. Các công ty chứng khoán chịu trách nhiệm chấp nhận rủi ro không thể bán hết số trái phiếu cho các nhà đầu tư cuối cùng. Quá trình phát hành được điều phối bởi những người được gọi là bookrunners, người đảm nhận việc phát hành trái phiếu, tương tác trực tiếp với các nhà đầu tư và cung cấp tư vấn cho tổ chức phát hành về thời gian và giá trái phiếu. Người bảo lãnh phát hành thường được liệt kê đầu tiên trong các thông báo trái phiếu công khai. Sự sẵn lòng của người bảo lãnh phát hành phải được thảo luận trước khi đưa ra quyết định về các điều khoản của quá trình phát hành trái phiếu, do nhu cầu về trái phiếu có thể bị hạn chế.
Ngược lại, trái phiếu chính phủ thường được phát hành thông qua quy trình đấu giá. Trong một số trường hợp, cả công chúng và ngân hàng có thể tham gia đấu giá trái phiếu. Trong những trường hợp khác, chỉ các nhà môi giới thị trường mới có thể tham gia đấu giá. Tỷ lệ hoàn vốn tổng thể của trái phiếu phụ thuộc vào các điều khoản của trái phiếu và giá thanh toán. Các điều khoản của trái phiếu, như mức giảm giá, được xác định trước và giá trái phiếu được xác định bởi thị trường.
Trong trường hợp trái phiếu được bảo lãnh phát hành, người bảo lãnh phát hành sẽ thu phí bảo lãnh. Để tránh chi phí này, trong những trường hợp đợt phát hành nhỏ hơn, có một quy trình thay thế được sử dụng, đó là phát hành trái phiếu riêng lẻ. Trong quá trình này, trái phiếu được bán trực tiếp cho người mua và không tham gia giao dịch trên thị trường trái phiếu.
Trong quá khứ, một phương pháp phát hành thay thế là khi chính phủ mượn tiền bằng cách phát hành trái phiếu trong một khoảng thời gian nhất định, thường với một mức giá cố định, và số lượng trái phiếu được bán ra trong một ngày cụ thể dựa trên điều kiện thị trường. Quá trình này được gọi là "tap issue" hoặc "bond tap".
Đặc trưng.
Tiền gốc.
Số tiền gốc, còn được gọi là giá trị danh nghĩa, mệnh giá hoặc số tiền đối với trái phiếu là số tiền mà người phát hành trả lãi và thông thường phải hoàn trả vào cuối kỳ hạn. Một số trái phiếu có cấu trúc có thể có số tiền hoàn trả khác với số tiền gốc và có thể liên quan đến hiệu suất của tài sản cụ thể.
Đáo hạn.
Người phát hành trái phiếu có trách nhiệm hoàn trả số tiền gốc vào ngày đáo hạn. Miễn là tất cả các khoản thanh toán đáo hạn đã được thực hiện, người phát hành không còn có bất kỳ nghĩa vụ nào đối với các chủ sở hữu trái phiếu sau ngày đáo hạn. Thời gian từ ngày phát hành đến ngày đáo hạn thường được gọi là kỳ hạn hoặc thời hạn của trái phiếu. Kỳ hạn có thể kéo dài trong bất kỳ khoảng thời gian nào, tuy nhiên các công cụ nợ có kỳ hạn dưới một năm thường được gọi là công cụ thị trường tiền tệ hơn là trái phiếu. Hầu hết các trái phiếu có kỳ hạn ngắn hơn 30 năm. Có một số trái phiếu có kỳ hạn từ 50 năm trở lên và trong quá khứ cũng đã xuất hiện những trường hợp không có ngày đáo hạn (vô hạn). Trên thị trường chứng khoán trái phiếu Hoa Kỳ, có tổng cộng bốn danh mục kỳ hạn trái phiếu:
Lãi suất (Coupon).
Lãi suất (coupon) là tỷ lệ lãi mà người phát hành trả cho chủ sở hữu trái phiếu. Trong trường hợp trái phiếu có lãi suất cố định, tỷ lệ lãi suất được giữ nguyên trong suốt thời gian trái phiếu tồn tại. Còn đối với trái phiếu có lãi suất biến đổi, tỷ lệ lãi suất sẽ thay đổi trong quá trình trái phiếu tồn tại và dựa trên sự biến động của một tỷ lệ tham chiếu trên thị trường tiền tệ (thường là LIBOR trong quá khứ, nhưng sau khi không còn sử dụng, tỷ lệ tham chiếu thị trường đã chuyển sang SOFR).
Trong quá khứ, các coupon thường là những phần rời được gắn trên giấy chứng nhận trái phiếu, mỗi coupon đại diện cho một khoản thanh toán lãi suất. Khi đến ngày trả lãi, chủ sở hữu trái phiếu sẽ gửi coupon cho ngân hàng để nhận khoản thanh toán lãi suất tương ứng. Tuy nhiên, ngày nay, việc thanh toán lãi suất thường được tiến hành điện tử. Tần suất trả lãi suất có thể khác nhau, thường là mỗi nửa năm (6 tháng) hoặc mỗi năm một lần.
Lợi suất (Yield).
Lợi suất (yield) là tỷ suất thu được từ việc đầu tư vào trái phiếu. Thông thường, nó thường ám chỉ một trong các điểm sau đây:
Chất lượng tín dụng.
Chất lượng của trái phiếu liên quan đến khả năng mà người nắm giữ trái phiếu sẽ nhận được các khoản thanh toán đã hứa vào các ngày đáo hạn. Nói cách khác, chất lượng tín dụng cho biết cho nhà đầu tư biết khả năng người vay sẽ phá sản. Điều này phụ thuộc vào một loạt các yếu tố.
Trái phiếu cao suất là trái phiếu có xếp hạng dưới mức đầu tư theo các cơ quan xếp hạng tín dụng. Vì những trái phiếu này có mức rủi ro cao hơn so với trái phiếu đầu tư, nhà đầu tư mong đợi thu lãi suất cao hơn. Những trái phiếu này cũng được gọi là "junk bonds" (trái phiếu rác).
Giá thị trường.
Giá trị thị trường của một trái phiếu phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm số tiền, loại tiền và thời điểm của các khoản thanh toán lãi và trả vốn đáo hạn, chất lượng của trái phiếu và lợi suất đáo hạn của các trái phiếu tương tự được giao dịch trên thị trường.
Giá trái phiếu có thể được trích dẫn dưới dạng giá "sạch" hoặc giá "bẩn". Giá "bẩn" bao gồm giá trị hiện tại của tất cả các dòng tiền trong tương lai, bao gồm cả lãi tích lũy, và thường được sử dụng nhiều ở Châu Âu. Trong khi đó, giá "sạch" không bao gồm lãi tích lũy và thường được sử dụng nhiều ở Hoa Kỳ.
Giá phát hành của trái phiếu khi được mua ban đầu thường gần bằng số tiền gốc. Số tiền thu ròng mà người phát hành nhận được là giá phát hành trừ các khoản phí phát hành. Giá trái phiếu trên thị trường sẽ thay đổi theo thời gian: nó có thể giao dịch ở mức giá cao hơn mệnh giá (thường do lãi suất thị trường giảm kể từ khi trái phiếu được phát hành) hoặc ở mức giá thấp hơn mệnh giá (nếu lãi suất thị trường tăng hoặc có khả năng phá sản cao đối với trái phiếu).
Định giá trái phiếu.
Giá trị thị trường của trái phiếu được xác định bằng giá trị hiện tại của các khoản thanh toán gốc và lãi dự kiến trong tương lai. Điều này được tính bằng cách chiết khấu theo lãi suất đáo hạn của trái phiếu. Lợi suất và giá trái phiếu có mối quan hệ nghịch đảo, khi lãi suất tăng, giá trái phiếu giảm và ngược lại.
Trái phiếu được biểu diễn dưới dạng phần trăm giá trị danh nghĩa, với 100% mệnh giá tương đương với giá 100. Giá trái phiếu có thể cao hơn mệnh giá (trái phiếu trên mức giá) hoặc thấp hơn mệnh giá (trái phiếu giảm giá). Giá trái phiếu có thể bao gồm cả tiền lãi tích lũy hoặc không (giá đầy đủ/giá bẩn và giá sạch). Cách tính tiền lãi tích lũy cũng có thể khác nhau trên các thị trường trái phiếu.
Trái phiếu chính phủ thường có mệnh giá là 1000 đơn vị USD ở Hoa Kỳ hoặc 100 đơn vị bảng Anh ở Vương quốc Anh. Vì vậy, nếu một trái phiếu Mỹ được giao dịch với giá 75,26, giá bán của nó sẽ là 752,60 đô la cho mỗi trái phiếu. Một số trái phiếu ngắn hạn, như trái phiếu chiết khấu của Kho bạc Hoa Kỳ, được phát hành với giá giảm và được trả lại mệnh giá khi đáo hạn, thay vì trả lãi hàng năm. Điều này được gọi là trái phiếu chiết khấu. Trái phiếu không nhất thiết phải được phát hành với giá mệnh giá. Giá trái phiếu thường hướng về mức giá mệnh giá khi đến ngày đáo hạn, tùy thuộc vào các yếu tố như lãi suất thị trường và tín nhiệm của người phát hành. Giá trị thị trường của trái phiếu có thể thay đổi sau khi được phát hành.
Lợi suất hiện hành của trái phiếu được tính bằng cách chia khoản thanh toán lãi (còn được gọi là "thanh toán coupon") cho giá trị hiện tại của trái phiếu. Còn có các đo lường lợi suất khác như lợi suất hồi vốn đầu tiên, lợi suất hồi vốn tệ nhất, lợi suất theo mệnh giá đầu tiên, lợi suất đặt mua, lợi suất dòng tiền và lợi suất đáo hạn. Mối quan hệ giữa lợi suất và thời hạn đáo hạn (hoặc giữa lợi suất và kỳ hạn trung bình có trọng số để bao gồm cả lãi và vốn) cho các trái phiếu tương tự sẽ tạo ra đường cong lợi suất, biểu đồ thể hiện mối quan hệ này.
Trái phiếu có quyền chọn đi kèm làm việc định giá phức tạp hơn, yêu cầu tính toán giá trị của quyền chọn và kết hợp với quá trình chiết khấu. Định giá trái phiếu có thể sử dụng kỹ thuật mô phỏng hoặc phương pháp dựa trên mạng để xác định giá trị. Thị trường trái phiếu không tập trung vào một sàn giao dịch duy nhất. Thay vào đó, trái phiếu được giao dịch trên các thị trường phi tập trung, thông qua các đại lý và các bên tham gia khác. Nhà đầu tư mua bán trái phiếu thông qua đại lý như ngân hàng hoặc công ty chứng khoán. Thị trường trái phiếu có thể khác với thị trường chứng khoán trong việc thanh toán môi giới. Trong một số thị trường, nhà đầu tư không trả hoa hồng môi giới cho các đại lý khi mua bán trái phiếu. Thay vào đó, đại lý kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá giữa giá mua từ nhà đầu tư và giá bán cho nhà đầu tư khác. Chênh lệch giá này đại diện cho tổng chi phí giao dịch liên quan đến việc chuyển giao trái phiếu từ một nhà đầu tư sang nhà đầu tư khác.