Kim Vân Kiều

Kim Vân Kiều () là một tác phẩm tiểu thuyết chương hồi của Thanh Tâm Tài Nhân, tác giả đời nhà Minh, Trung Quốc biên soạn vào cuối thế kỷ 16 và đầu thế kỷ 17. Nguyễn Du nhân đọc quyển tiểu thuyết này đã cảm hứng viết "Truyện Kiều" – một tác phẩm được xem là "áng văn chương bất hủ" của Văn học Việt Nam.
Tác giả.
Thanh Tâm Tài Nhân (青心才人) sống vào đời nhà Minh, tên thật là Từ Văn Trường, tức Từ Vị, còn có một số bút danh khác là "Thiện Tri", "Thanh đằng", "Điền Thủy Nguyệt". Theo nhiều tư liệu, sử sách chép ông sinh năm 1521, mất năm 1593, đương thời với ca kỹ tên Vương Thúy Kiều. Ông quê ở huyện Sơn Âm, tỉnh Chiết Giang, học giỏi, hiểu biết rộng, nhưng đi thi không đỗ, bèn làm mặc khách của Hồ Tông Hiến.
Sinh thời, đã có lần Thanh Tâm Tài Nhân thảo tờ biểu "Dâng hươu trắng" cho vua nên trở thành nổi tiếng.
Ngoài tác phẩm chính "Kim Vân Kiều truyện", ông còn có loạt kịch Tứ thanh viên (Vượn kêu bốn tiếng) gồm 4 vở kịch: "Ngư dương lộng", "Thúy nương mộng", "Hoa mộc lan" và "Nữ trạng nguyên".
Nguồn gốc của Kim Vân Kiều truyện.
Theo Trần Đình Sử trong "Thi pháp Truyện Kiều", Kim Vân Kiều truyện đã qua sáu lần biên soạn lại:
Văn bản Kim Vân Kiều truyện.
Bản chữ Hán ở Việt Nam.
Chỉ có một bản gốc duy nhất, đó là bản chép tay ở Viễn Đông Bác Cổ Học viện, ký hiệu A953, nhan đề "Kim Vân Kiều - Thanh Tâm Tài Tử biên thứ", lập ngày 23 - 3 - 1954 (Archives micronormalisées - Photoza - Paris), hiện nay ở phòng Microfilm Thư viện Khoa học Xã hội, Hà Nội.
Bản này gồm 4 quyển chép tay với 478 trang chữ Hán. Cột bên trái trang mục lục và đầu mỗi hồi đều đề: "Thánh Thán ngoại thư - Quán Hoa Đường bình luận - Thanh Tâm Tài Tử biên thứ". Sách được chia làm 20 hồi, đầu mỗi hồi là "Lời bình" của Kim Thánh Thán trước khi đi vào nội dung cụ thể.
Bản chữ Hán ở Trung Quốc và nước ngoài.
Theo Nguyễn Hữu Sơn và Nguyễn Đăng Na, ở Trung Quốc và nước ngoài đã sưu tầm được 13 loại bản khác nhau. Văn bản chính nguyên thể gồm 20 hồi nhưng cũng có nhiều bản rách nát hoặc thu gọn, có bản rút gọn chỉ còn 12 hồi như bản duy nhất còn được lưu trữ ở trường Đại học Hamfret (Hoa Kỳ). Lại có bản tới 28 hồi.
Tựu trung đến nay có hai loại văn bản về Kim Vân Kiều truyện:
Bản dịch tiếng Việt.
Kim Vân Kiều truyện cũng đã được dịch ra tiếng Mãn Châu, tiếng Nhật.
Kết cấu.
"Kim Vân Kiều" là một bộ tiểu thuyết chương hồi có lối kết cấu truyền thống theo kiểu văn xuôi cổ điển Trung Quốc. Sách gồm 20 hồi, trước mỗi hồi đều có phần giới thiệu tóm lược nội dung, lời bình phẩm mà người đời sau thường xem là lời của Kim Thánh Thán. Cuối mỗi hồi đều có câu: "muốn biết sự việc thế nào, xin xem hồi sau phân giải…"
Mục lục 20 hồi như sau:
Kết cấu của tác phẩm "Kim Vân Kiều" được miêu tả theo tuyến tính thời gian, trình tự diễn biến của sự kiện và quá trình hành động của nhân vật chính. Tác phẩm kèm nhiều lời bình giảng, giáo huấn đạo lý; bên cạnh đó là việc sử dụng rất nhiều điển tích, điển cố, nhân vật gặp cảnh ngộ vui buồn, éo le đều thường làm thơ, tứ, kệ, hoạ đàn… nhân đó mà bày tỏ tâm trạng, tình cảm của mình khiến cho văn chương trong "Kim Vân Kiều" càng đậm nét cổ.
Bàn về "Kim Vân Kiều".
Trên thực tế, ở Trung Hoa, truyện về Thúy Kiều của Nguyễn Du đã được nhiều người biên soạn thành truyện ngắn, tiểu thuyết nhưng chỉ có Kim Vân Kiều của Thanh Tâm tài nhân là có quy mô phong phú hơn cả.
Theo một nhà phê bình nổi tiếng là Kim Thánh Thán bình luận trong một cuốn sách như sau:
Chủ đề của "Kim Vân Kiều" là "tình" 情 và "khổ" 苦:
Nhận xét của Đổng Văn Thành về Kim Vân Kiều :