Diệp Vấn (phim)

Diệp Vấn (Hán phồn thể: 葉問; Hán giản thể: 叶问; bính âm: Yè Wèn; Việt bính: Jip6Man6; tựa tiếng Anh: Ip Man) là một bộ phim điện ảnh thuộc thể loại võ thuật bán tiểu sử của Hồng Kông - Trung Quốc công chiếu vào năm 2008, do Diệp Vỹ Tín làm đạo diễn, Huỳnh Bách Minh sản xuất với phần chỉ đạo võ thuật của ngôi sao Hồng Kim Bảo. Tác phẩm có sự tham gia của các diễn viên gồm Chân Tử Đan, Hùng Đại Lâm, Nhậm Đạt Hoa, Lâm Gia Đống, Phàn Thiếu Hoàng, Thích Hành Vũ và Hiroyuki Ikeuchi. Phim nói về một quãng đời của Diệp Vấn (1893 - 1972), một trong những danh sư của võ phái Vịnh Xuân quyền. Bối cảnh của phim bắt đầu từ thập niên 30 của thế kỷ 20, khi Diệp Vấn đang sống ở Phật Sơn cùng gia đình, cho đến khi Chiến tranh Trung-Nhật nổ ra.
"Diệp Vấn" là bộ phim đầu tiên được dàn dựng dựa trên cuộc đời của Diệp Vấn. Ý định đưa cuộc đời của Diệp sư phụ lên màn ảnh đã có từ năm 1998, song bị gác lại một thời gian do vấn đề bản quyền. Tình trạng này cứ kéo dài mãi cho tới khi nam diễn viên kiêm nhà sản xuất phim Huỳnh Bách Minh nhận được sự hỗ trợ về kinh phí và tư vấn từ con trai cả của Diệp Vấn là Diệp Chuẩn, ông đã quyết định làm bộ phim này. Bách Minh đã có một thời gian nghiên cứu về những ngày tại vùng đất Phật Sơn của Diệp Vấn, cũng như nghiên cứu về tiểu sử của vị danh sư. Từ những ý tưởng này mà con trai của Bách Minh là Huỳnh Tử Hoàn chắp bút viết kịch bản.
Từ tháng 3 tới tháng 8 năm 2008, phim được quay ở Thượng Hải. Tên phim theo dự tính sẽ là "Nhất đại tôn sư Diệp Vấn," khiến cho trong thời gian quay, đã có sự tranh chấp giữa nhà sản xuất và đạo diễn Vương Gia Vệ, vì đạo diễn này cũng có dự án làm phim "Nhất đại tôn sư" về Diệp Vấn từ cách đó 5 năm, nhưng chưa làm được vì chưa được phép. Để giải quyết tranh chấp, nhà sản xuất đã đổi tên thành "Diệp Vấn".
"Diệp Vấn" ra mắt tại Hồng Kông vào ngày 18 tháng 12 năm 2008, nhận được sự hoan nghênh từ các nhà phê bình cho đến khán giả. Ngoài thành công về mặt thương mại với số tiền thu được trên 1 triệu nhân dân tệ, phim còn được đề cử cho 12 hạng mục tại giải thưởng điện ảnh Kim Tượng 2009, bao gồm giải "Phim truyện hay nhất", "Diễn viên xuất sắc nhất" và "Đạo diễn xuất sắc nhất". Sự thành công của tác phẩm này đã giúp các nhà sản xuất bật đèn xanh cho các phần phim tiếp theo, từ "Diệp Vấn 2", "Diệp Vấn 3" và .
Nội dung.
Năm 1935, Quảng Đông và Phật Sơn là cái nôi võ thuật của miền Nam. Do nổi tiếng, nơi đây đã trở thành những địa điểm để các võ sư thuộc các môn phái khác nhau chiêu mộ những người tài về đây và cứ hằng năm là tổ chức một cuộc tỷ thí võ thuật với nhau. Phật Sơn là một trong số đó. Mặc dù là người giỏi võ nhất Phật Sơn, Diệp Vấn luôn khiêm tốn và tránh gây sự chú ý, thay vào đó anh chỉ sống lặng lẽ trong một căn nhà giàu, nghiên cứu, tập luyện võ thuật và thường quan tâm tới vợ con (vợ là Trương Vĩnh Thành và con trai cả là Diệp Chuẩn). Anh được đồng nghiệp tôn trọng vì sự nhún nhường mà anh đã thể hiện trong các cuộc tỷ võ giao lưu kín.  
Cậu nhóc Sa Đảm Nguyên khi đang cố gắng lấy con diều mắc trên cành cây, đã vô tình chứng kiến Diệp Vấn đánh bại Liêu sư phụ trong một cuộc tỷ võ giao lưu. Sự việc đến tai dân chúng khắp Phật Sơn khiến cho Liêu sư phụ nổi đóa. Anh trai Đảm Nguyên là Lâm võ sĩ (một đệ tử của Liêu sư phụ) tụt quần cậu em ngay tại nơi công cộng để dạy Đảm Nguyên rằng trên đời có vài điều bí mật cần phải giữ kín, khiến cho Đảm Nguyên buộc phải bỏ đi biệt xứ.
Một ngày nọ, võ sư Kim Sơn Trảo quê ở miền Bắc tuy là người rất giỏi võ nhưng có tính tình lỗ mãng đặt chân đến Phật Sơn. Do muốn lập sự nghiệp bằng việc lập trường võ ở đây, y đã thách đấu tay đôi với tất cả võ sư ở Phật Sơn và đều dễ dàng chiếm lợi thế. Sau đó y thách đấu tay đôi với Diệp Vấn nhưng lại bị chiêu Vịnh Xuân quyền của Diệp Vấn đánh hạ. Chiến thắng này càng làm cho tên tuổi của Diệp Vấn càng vang danh hơn khi nâng cao lòng tự tôn của các võ sư ở miền Nam và cả người dân ở Phật Sơn. Rất nhiều người ở Phật Sơn lũ lượt tới tìm Diệp Vấn để dạy võ nhưng anh đều nhẹ nhàng từ chối.
Năm 1937, Đế quốc Nhật Bản xâm lược Trung Quốc, biến người dân nơi đây trở thành nô lệ của chúng. Diệp Vấn và vợ con anh cũng trở thành nghèo nàn như mọi người, buộc phải đổi hết mọi thứ để lấy gạo ăn. Đến một ngày nhà không còn gạo, anh đành phải xúc than thuê để kiếm sống và tại đây anh đã gặp lại Lâm võ sĩ. Lâm rất hối hận vì lỡ sỉ nhục Đảm Nguyên, nên anh muốn tìm và tặng cậu em một chiếc hộp thiếc làm quà nhưng bất thành. Diệp Vấn cũng gặp được Lý Chiêu, một cựu sĩ quan cảnh sát và là người quen của anh, nay đang làm thông dịch viên cho quân đội Nhật Bản. 
Tướng Miura là một cao thủ Karate Nhật Bản, ông ta rất thích võ nên quyết định tổ chức một võ đài nơi các võ sĩ Trung Quốc thi đấu với các học viên quân sự của hắn ta để giành phần thưởng là những túi gạo (nhằm tăng cường giao lưu, trao đổi văn hóa Trung-Nhật). Vì quá thích thú trước tin này mà Lâm võ sĩ cùng những người khác hăng hái tham gia. Chuyện chẳng ngờ đến, khi Lâm võ sĩ biến mất ngay sau trận đấu mà anh tham gia, Diệp Vấn cảm thấy bất an và ngay lập tức xung phong đến võ đài để tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra với bạn mình. Tại đây, anh đã chứng kiến Liêu sư phụ sau trận đấu bị tướng Sato (cấp dưới của Miura) bắn chết một cách vô lý. Chứng kiến điều đó, Diệp Vấn suy luận rằng Lâm võ sĩ cũng bị đánh rồi giết chết sau trận chiến trước đó của anh với Miura và yêu cầu Lý Chiêu mở cửa ra để mình anh vào sàn đấu. Sau đó, anh còn yêu cầu đòi thách đấu với mười võ sĩ Nhật cùng một lúc. Với bản lĩnh của mình, anh dễ dàng đánh bại mười võ sĩ đối thủ không thương tiếc, không một chút kiềm chế như anh thường thể hiện trong những trận đấu với các võ sư trước đó. Bị thu hút trước tuyệt kỹ võ thuật của Diệp Vấn, Miura muốn tìm hiểu và yêu cầu anh thi đấu thêm một lần nữa. Diệp Vấn từ chối đấu tiếp và đem túi gạo về cho gia đình Liêu sư phụ. Sau đó anh còn kết tội Lý Chiêu dám phản quốc để theo Nhật mà không có lòng tự trọng gì, nhưng Lý Chiêu trong thâm tâm vẫn luôn yêu nước nên anh thách Diệp Vấn đánh Nhật. Diệp Vấn chỉ lặng lẽ rời đi. 
Diệp Vấn đến thăm Châu Thanh Tuyền, ông chủ sở hữu một nhà máy bông cũ còn hoạt động ở Phật Sơn và cũng là người bạn chí cốt của anh. Bỗng một ngày, Quang Diệu (con trai của Thanh Tuyền) đến gặp Diệp Vấn và nói với anh rằng một băng cướp do Kim Sơn Trảo cầm đầu đang quấy rối các công nhân, đòi họ tiền bảo kê. Thấy tình cảnh như thế, cộng với việc các công nhân cầu xin anh dạy võ, Diệp Vấn cuối cùng cũng đồng ý trở thành thầy dạy võ, truyền thụ Vịnh Xuân quyền cho công nhân để tự vệ.
Thấy Diệp Vấn mãi mà không quay trở lại võ đài, Miura mất kiên nhẫn nên hắn cử Sato và vài binh lính đi truy lùng anh. Sau khi một mình chế ngự đám người Nhật, Diệp Vấn cùng vợ con buộc phải bỏ căn hộ, tới ẩn náu trong nhà Lý Chiêu. Một lần khác, băng cướp của Kim Sơn Trảo lại đến nhà máy bông, các công nhân (kể cả Quang Diệu) ở đây chiến đấu, cầm chân chúng đủ lâu để Diệp Vấn đến tiếp ứng kịp. Diệp Vấn dùng một cây sào gỗ đánh chói tai trái của Sơn Trảo, cảnh báo y tránh xa các công nhân ở nhà máy bông. Diệp Vấn tới gặp Đảm Nguyên bên ngoài nhà máy, kể cho cậu nghe về số phận của người anh trai Lâm võ sĩ. Diệp Vấn trao lại cho Đảm Nguyên chiếc hộp thiếc, trong đó có con diều của cậu đã được gấp gọn. Nhận được món quà từ tay người anh, Đảm Nguyên khóc nghẹn, và thế là anh sẵn sàng gia nhập nhóm người lao động kháng Nhật.
Quân đội Nhật Bản nhận tin về Diệp Vấn từ một thành viên băng cướp nên Lý Chiêu đã khuyên anh không được vào đó. Nhà máy bông bị quân Nhật đột kích, Thanh Tuyền bị đánh đập, Diệp Vấn nhanh chóng tới đây để cứu mọi người và bị quân Nhật đánh nhừ tử. Với danh nghĩa là tướng quân thuộc Quân đội Hoàng gia Nhật Bản, Miura khuyên Diệp Vấn rằng anh sẽ được tha mạng nếu chịu dạy võ Trung Quốc cho binh lính Nhật Bản. Diệp Vấn từ chối và quyết thách đấu Miura và được Miura chấp nhận để giữ thể diện cho quốc gia. Khi bị bắt làm tù binh, anh nhờ Thanh Tuyền đưa vợ và con trai tới Hồng Kông để họ được an toàn. Sato bí mật dọa giết Diệp Vấn nếu anh không chịu buông xuôi trong trận đấu sắp tới nên Lý Chiêu khuyên anh để cho Miura thắng trận. Nhưng không, trong trận đấu võ đài ấy, nhờ khả năng phòng thủ hoàn hảo và một loạt quyền cước liên hoàn, và bằng tình yêu quê hương đất nước, Diệp Vấn (với tuyệt chiêu Vịnh Xuân quyền) giành lợi thế trước Miura (với tuyệt chiêu Karate), giáng cho hắn ta một đòn chết người. Miura ứa máu và chết ngay tại chỗ.
Đám đông người Trung Quốc tung hô Diệp Vấn, lúc đó anh nhìn thấy vợ và con anh trở về cùng Thanh Tuyền. Diệp Vấn bị Sato bắn một phát trúng vào vai khiến anh ngã khỏi võ đài, nhưng anh chỉ bị thương chứ chưa chết. Đám đông Trung Quốc nhanh chóng kích động, xông vào giải cứu anh. Giữa cuộc ẩu đả, Lý Chiêu cướp súng và bắn chết Sato ngay vào đầu hắn. Nhờ sự giúp đỡ của Thanh Tuyền và Đảm Nguyên mà Diệp Vấn cùng vợ con nhanh chóng thoát khỏi Phật Sơn. 
Lời dẫn chuyện (dòng chữ hiển thị trên màn hình) sau đó còn cho biết thêm nhân dân Trung Quốc đã giành thắng lợi trước đế quốc Nhật Bản sau tám năm đấu tranh. Sau khi định cư ở Hồng Kông, Diệp Vấn đã thành lập võ đường Vịnh Xuân quyền và nơi đây đã tiếp nhận nhiều học viên tham gia trên toàn quốc (ước tính có tới hơn hai triệu học viên tham gia) và có được thành công như ngày hôm nay. Có rất nhiều học viên nổi tiếng trong võ đường này mà một trong số đó chính là siêu sao võ thuật Lý Tiểu Long.
Sản xuất.
"Diệp Vấn" là bộ phim đầu tiên được dàn dựng dựa trên tiểu sử của Diệp Vấn. Đó là phim thứ tư được làm dưới sự hợp tác của đạo diễn Diệp Vĩ Tín và Chân Tử Đan, sau "Sát Phá Lang, Long Hổ Môn" và "Đảo hỏa tuyến". Trong phim còn có Nhậm Đạt Hoa, một ngôi sao khác từng xuất hiện trong bộ phim "Sát Phá Lang". Kịch bản của phim được viết bởi Hoàng Tử Hoàn, con trai của nhà sản xuất Hoàng Bách Minh. Hoàng Tử Hoàn cũng là người viết kịch bản cho bộ "Long Hổ Môn", bộ phim thứ hai có sự hợp tác của Chân và Diệp. "Diệp Vấn" được thực hiện và phát hành bởi Công ty điện ảnh Quan Thoại, cộng tác với Hãng phim Thượng Hải ở vai trò đồng sản xuất, trong khi Hoàng Bách Minh là người giám chế cũng như sản xuất phim. Con trai của Diệp Vấn là Diệp Chuẩn, cùng hai đệ tử của ông là Leo Au Yeung và Long Fish cũng hợp tác với đoàn làm phim trong việc chỉ đạo các thế võ và màn giao đấu. Kinh phí sản xuất phim vào khoảng 40 triệu đôla Hồng Kông.
Kế hoạch.
Ý tưởng làm một bộ phim về Diệp Vấn đã có từ năm 1998 bởi Lưu Trấn Vĩ và Nguyên Khuê. Chân Tử Đan được đưa vào dự án cho vai Diệp Vấn, trong khi Châu Tinh Trì vào vai Lý Tiểu Long. Chân đã ký hợp đồng và nhận một số tiền, tuy nhiên dự án đã bị bỏ dở do không được cấp phép.
Tháng 12 năm 2007, kế hoạch thực hiện phim Diệp Vấn lần thứ hai đã được công bố, diễn viên Trâu Triệu Long (Collin Chou) ban đầu là một phần của dự án, tuy nhiên đã không thể tham gia. Giám chế Hoàng Bách Minh nói rằng bộ phim sẽ được dàn dựng với khung hình tương tự như "Sát Phá Lang".
Thực hiện.
Các nhà sản xuất bắt tay vào làm phim từ tháng 3 năm 2008, rồi đóng máy vào cuối tháng 8. Nội dung phim phần lớn tập trung vào các sự kiện xung quanh Diệp Vấn, trong thời gian từ giữa thập niên 1930 tới 1940, khi Diệp Vấn còn ở Phật Sơn. Bối cảnh ban đầu được lựa chọn là ở Phật Sơn, tuy nhiên do kiến trúc nhà cửa của nơi này đã trở nên hiện đại nên đoàn làm phim quyết định dời địa điểm quay về Thượng Hải.
Những cảnh quay đầu tiên đã diễn ra trong các khu công nghiệp huyện của Thượng Hải. Đoàn làm phim đã gặp không ít khó khăn khi tạo ra một bối cảnh thành thị của những năm 1930. Họ dành một tuần để tạo ra một xí nghiệp dệt bông giống như thập niên 1930, nơi sẽ là xí nghiệp do Châu Thanh Tuyền, bạn thân của Diệp Vấn trong phim làm giám đốc. Đó cũng là nơi sẽ ghi dấu ấn cho lần đầu tiên Diệp Vấn đồng ý dạy võ cho quần chúng.
Nhà thiết kế hình ảnh Mạc Quốc Cường, người thường xuyên cộng tác với đạo diễn Diệp Vĩ Tín, đã bao gồm cả yếu tố Tây phương trong thiết kế của mình. Ông đã nghiên cứu kỹ những hình ảnh của Phật Sơn trong những năm đầu Dân Quốc. Hình ảnh trong phim là sự kết hợp giữa yếu tố truyền thống Trung Quốc với các nền văn hóa Phương Tây. Những cột nhà, đèn, bàn, ghế trong nhà Diệp Vấn được thiết kế dựa theo phong cách Ăng-lê.
Các màn giao đấu.
Vai trò chỉ đạo võ thuật của phim này được giao cho Hồng Kim Bảo và nhà chỉ đạo kỳ cựu Lương Tiểu Hồng. Hồng Kim Bảo từng hợp tác với Chân Tử Đan và Diệp Vĩ Tín trong phim nổi tiếng "Sát Phá Lang". Ông được chọn là người chỉ đạo chính vì kinh nghiệm thực hiện bộ "Warriors Two" năm 1978 và bộ "Bại Gia Tử" (敗家仔), trong đó có sử dụng các thế võ Vịnh Xuân. Ông hóm hỉnh nhận xét về việc hợp tác với Chân Tử Đan là:"Với cái miệng của tôi".
Với Chân Tử Đan, anh cho rằng đây là vai diễn nhọc nhằn trong đời của mình, cả về tinh thần lẫn thể chất. Anh đã dành một tháng để chuẩn bị cho vai diễn, bao gồm cả thực hiện chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt gồm nhiều rau, và chỉ ăn một bữa trong ngày. Chân Tử Đan dành ra 8 tháng luyện Vịnh Xuân quyền dưới sự giúp đỡ từ những người con của Diệp Vấn còn sống, với hy vọng đưa lên màn ảnh một Diệp Vấn rõ nét nhất, về tính cách cũng như võ thuật, bên cạnh đó anh còn muốn quảng bá môn võ đặc biệt Vịnh Xuân Quyền. Sau bộ phim, Chân Tử Đan thậm chí đã bị nhân vật ám ảnh, anh thay đổi giọng nói và cả điệu đi dáng đứng trong một thời gian. Trong khi thực hiện một cảnh đấu võ, Chân Tử Đan đã bị thương khi một người đã lỡ đánh búa đụng vào mắt trái của anh.
Diễn viên Hiroyuki Ikeuchi của Nhật Bản, người đóng vai tướng Miura trong phim, được cho là sẽ khó mà làm việc theo ý của Hồng Kim Bảo. Trong một cảnh, anh bị thương nhẹ sau khi nhận được bốn cú đấm liên tục. Chân, Hồng sau đó đã khen ngợi Ikeuchi, bởi vì diễn viên người Nhật này chưa từng tập luyện võ thuật Trung Quốc.
Âm nhạc.
Phần âm nhạc trong phim được giao cho nhạc sĩ Nhật Bản Kenji Kawai, người đã từng làm nhạc nền cho bộ "Long Hổ Môn" năm 2006.
Tranh cãi về tên phim.
Phim "Diệp Vấn" từng gây ra tranh cãi vì cái tiêu đề ban đầu của nó: "Nhất đại tôn sư", vì lẽ đạo diễn Vương Gia Vệ từng đăng ký làm 1 phim có tên như thế với cùng đề tài, từ cách đó 10 năm. Vương Gia Vệ chưa được cấp phép thì Diệp Vĩ Tín đã được đầu tư kinh phí để thực hiện trước, điều này làm đạo diễn họ Vương bất bình. Sau đó ông bắt tay vào thực hiện bộ phim "Nhất đại tôn sư" với vai Diệp Vấn thuộc về ảnh đế Lương Triều Vĩ. Phim của Vương Gia Vệ khi đó mới ở trong dự định, sau dự án đã bỏ dở nhiều năm trước đó.
Sau khi Hoàng Bách Minh công bố tiêu đề của mình, công ty sản xuất phim Jet Tone của Vương Gia Vệ tuyên bố rằng họ đã đăng ký độc quyền cái tiêu đề này ở Trung Quốc và Hoàng Bách Minh đã sử dụng trái phép. Họ cũng từ chối lời yêu cầu bồi thường của Chân Tử Đan do cách đây 10 năm. Vương Gia Vệ và Lưu Trấn Vĩ đã đưa anh vào vai Diệp Vấn trong dự án này, mà sau đó đã chuyển vai cho Lương Triều Vĩ.
Để chấm dứt sự tranh cãi, Hoàng Bách Minh đã phát biểu với giới truyền thông:
Sau đó, lại có thông báo rằng thời hạn 5 năm để độc quyền tên phim của Vương Gia Vệ đã hết. Trong một cuộc phỏng vấn về sau, ông Hoàng Bách Minh cho biết tên phim "Nhất đại tôn sư" đang trong giai đoạn phát triển.