Đường sắt Việt Nam

 Đường sắt Việt Nam là một trong những ngành công nghiệp lâu đời của Việt Nam. Ngành Đường sắt Việt Nam ra đời năm 1881 bằng việc khởi công xây dựng tuyến đường sắt đầu tiên đi từ Sài Gòn đến Mỹ Tho dài khoảng 70 km. Chuyến tàu đầu tiên khởi hành ở Việt Nam là vào ngày 20 tháng 7 năm 1885. Những năm sau đó, mạng lưới đường sắt tiếp tục được triển khai xây dựng trên khắp lãnh thổ Việt Nam theo công nghệ đường sắt của Pháp với khổ đường ray 1 mét. Thời kỳ chiến tranh, hệ thống đường sắt bị hư hại nặng nề. Kể từ năm 1986, Chính phủ tiến hành khôi phục lại các tuyến đường sắt chính và các ga lớn, đặc biệt là tuyến Đường sắt Bắc Nam.
Lịch sử hình thành và phát triển.
Thời kỳ trước 1945.
Ngày 20 tháng 7 năm 1885 chuyến tàu đầu tiên xuất phát từ Ga Sài Gòn, vượt Sông Vàm Cỏ Đông bằng phà tại Bến Lức, đến Ga cuối cùng tại Trung tâm Thành phố Mỹ Tho đánh dấu sự ra đời của Ngành Đường sắt Việt Nam. Đến tháng 5 năm 1886 toàn bộ các cầu trên tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho đã hoàn thành cho phép tàu chạy một mạch tới Mỹ Tho.
Ba mươi năm đầu tiên của Thế kỷ XX, để thực hiện chính sách khai thác triệt để thuộc địa, Pháp đã xây dựng một Hệ thống Đường sắt từ Bắc vào Nam, nhưng chủ yếu nhằm phục vụ công cuộc cai trị và khai thác.
Để làm đường sắt ở Đông Dương, thuộc địa Đông Dương đã phải vay của chính quốc Pháp 200 triệu Franc (theo thời giá khi đó) để làm đường sắt xuyên Việt (sách "Xứ Đông Dương" của toàn quyền Paul Doumer). Khoản nợ đó người Đông Dương phải trả thông qua các sắc thuế nộp cho Pháp. Như vậy, những gì người Pháp đã xây dựng ở Việt Nam thực chất không phải do họ bỏ tiền ra, mà là do chính người Việt phải chi trả.
Thời kỳ từ 1945 đến 1954.
Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 28 tháng 8 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã Chính thức ký Quyết định thành lập Bộ Giao thông Công chính thuộc Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, trong đó có Sở Hỏa Xa - Cơ quan Quản lý Nhà nước và khai thác về Đường sắt Việt Nam. Và từ đây, Hệ thống Đường sắt Việt Nam đã thực sự trở thành tài sản của người Việt Nam, phục vụ người dân nước Việt.
Thời kỳ từ 1954 đến 1975.
Việt Nam tạm thời chia cắt thành hai miền lấy Vĩ tuyến 17 làm ranh giới.
Cơ cấu tại miền Bắc.
Do Việt Nam Dân chủ Cộng hòa kiểm soát.
Cơ cấu tại miền Nam.
Do Việt Nam Cộng Hòa và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (từ 1970 là Cộng hòa miền Nam Việt Nam) kiểm soát. Chính quyền Việt Nam Cộng Hòa xây dựng và khai thác Hệ thống Đường sắt ở miền Nam, và cơ quan quản lý là Cục vận hành Hỏa xa Việt Nam trực thuộc Bộ Giao thông và Bưu điện thuộc Chính quyền Việt Nam Cộng Hòa.
Tính đến năm 1971 - 1972 thì Việt Nam Cộng Hòa có 1.240 km đường sắt nhưng vì cuộc chiến và an ninh nên chỉ có 57% sử dụng được. Dù vậy, tổng lượng hành khách và hàng hóa chuyên chở bằng đường sắt tăng dần. Cụ thể:
Thời kỳ sau 1975.
Thời kỳ đầu.
Thời kỳ này là thời kỳ Đường sắt Thống Nhất. Tổng cục trưởng Tổng cục Đường sắt lần lượt là: Hà Đăng Ấn, Đặng Hạ, Trần Mẫn, Nguyễn Văn Tư, Đoàn Văn Xê. Phó Tổng cục trưởng: Trần Mẫn, Nguyễn Duy Ninh, Nguyễn Văn Trị, Nguyễn Tường Lân, Nguyễn Tuấn Bình... 
Thời Bao cấp.
Giai đoạn 1975 – 1985, Đường sắt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam XHCN. Sự tàn phá của chiến tranh trong một giai đoạn dài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống giao thông trong đó có đường sắt cả hai miền Nam, Bắc.
Thời Đổi mới đến nay.
Sau khi chuyển đổi cơ cấu và chuyển sang cơ chế thị trường, Đường sắt Việt Nam bắt tay vào chương trình khôi phục và hiện đại hoá Đường sắt với mục đích để Ngành Đường sắt trở thành một ngành vận tải hàng đầu của Việt Nam, đóng góp tích cực vào sự tăng truởng kinh tế của đất nước và hoà nhập với các Đường sắt trong khu vực Đông Nam Á.
Kết cấu hạ tầng đường sắt.
Phân loại đường sắt.
Ngoài ra còn có:
Công trình tín hiệu.
Tín hiệu cố định.
Tín hiệu cố định gồm: tín hiệu đèn màu, tín hiệu cánh
Biển báo.
Cung cấp những thông tin cần thiết cho lái tàu.
Biển hiệu, mốc hiệu.
Yêu cầu những công việc lái tàu bắt buộc phải chấp hành.
Ga đường sắt.
Danh sách nhà ga thuộc tuyến đường sắt Thống Nhất
Chức năng chính của ga đường sắt.
Ga đường sắt là khu vực có phạm vi định giới rõ rệt theo quy định của ngành đường sắt, có các công trình kiến trúc và các thiết bị cần thiết khác để tàu hỏa dừng, tránh, vượt nhau, xếp dỡ hàng hóa, nơi hành khách lên xuống tàu hay chờ tàu... Ga có thể thực hiện một hay nhiều hoạt động khác nhau, như: nhận chuyển chở hàng, xếp dỡ hàng, bảo quản hàng, trao trả hàng, trung chuyển hàng lẻ, tổ chức liên vận, đón gửi tàu, lập và giải toả các đoàn tàu, kiểm tra kĩ thuật toa xe, bán vé cho hành khách... Ga đường sắt có các công trình: kho bãi hàng hóa, kho chứa hành lý, quảng trường, nhà ga, công trình cho người tàn tật, phòng chờ tàu, nơi xếp dỡ hàng hóa...
Phân cấp nhà ga:
Căn cứ vào khối lượng và tính chất của công việc, nhà ga được phân cấp:ga cấp I, ga cấp II, ga cấp III, ga cấp IV.
Khổ đường sắt.
Khoảng cách đường ray ở Trung Quốc theo tiêu chuẩn quốc tế, nghĩa là 1.435 mm (standard gauge). Nhưng ở tất cả các quốc gia thuộc khối MRS (Mekong River Subregion, Tiểu vùng Sông Mekong như Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam) đa số có đường ray khoảng cách 1.000 mm. Người ta chọn khoảng cách 1.000 mm để giảm vốn đầu tư xây dựng nền đường và người ta chọn khoảng cách 1.435 mm để có thể liên thông dễ dàng với mạng đường sắt quốc tế vCo tiêu chuẩn khác.
Các loại đầu máy.
Một số đầu loại máy tiêu biểu đã ngưng sử dụng.
Đầu máy diesel.
Khổ hẹp (1000mm)
ТУ-6P (vận hành trên Đường sắt Đà Lạt-Trại Mát.)
ТУ-7 - D4H (400hp) 
D8E (800hp)
Alsthom B-B Diesel Electric - D9E (900hp)
LD-110-M-VN2 - D11H (1100hp)
Matisa M1000 - D4.5H (450hp) (máy kiểm tra đường)
Khổ tiêu chuẩn (1435mm)
ТУ-7 - D4Hr (400hp)
TGM8EK - D8H (800hp) 
DF3 - D16E (1600hp)
Đầu máy hơi nước.
Khổ hẹp (1000mm)
JNR Class C12 - 131
SACM type 203/ZL - 141
Hitachi/Henschel DK51 - 150
Hanomag - 150
SACM Pacific/Super Pacific - 232
SACM type 126 - 220T (loại hơi nước đầu tiên ở Việt Nam)
Khổ tiêu chuẩn (1435mm)
GJ - 030
GP6 - 141
BR52 - 150
Đường sắt răng cưa (1000mm)
HG3/4 - 31
HG4/4 - 40
Các loại toa xe.
Toa xe chở hàng:.
• Kí hiệu chữ:
G Toa xe thùng kín có mui.
H Toa xe thành cao
N Toa xe thành thấp 
M Toa xe mặt bằng chở container
MVT Toa xe mặt bằng bệ lõm ở giữa để chở hàng siêu trường
Mr Toa xe mặt bằng chở container dành cho khổ đường sắt 1435m
NR Toa xe cửa lật thành thấp, thấp hơn toa xe H, chuyên chở ô tô
P Toa xe xi tec chuyên dùng chở chất lỏng
XT Toa xe Xa Trưởng dành cho trưởng tàu đi áp tải tàu hàng
CD Toa xe chuyên dụng
Toa chở khách.
[A] toa xe ngồi mềm
[B] toa xe ngồi cứng
[C] Toa xe ngồi cứng băng ghế dọc (chỉ còn sử dụng trên tuyến Đà Lạt-Trại Mát)
[An] Toa xe nằm 28 giường (4 giường/khoang, 7 khoang/toa)
[Bn] Toa xe nằm 42 giường (6 giường/khoang, 7 khoang/toa)Toa hỗ trợ khác:
Toa phát điện: [PĐ]
Toa hàng cơm: [HC]
Toa hành lý: [HL]
Toa bưu vụ: [BV]
Hiện nay, các toa xe thường được dùng chung cho một số mục đích:
Toa hàng cơm-phát điện: [HCPĐ]
Toa công vụ-phát điện: [CVPĐ]
Toa bưu vụ-phát điện: [BVPĐ]
Toa hành lý-phát điện: [HLPĐ]
Toa hành lý-bưu vụ: [HL-BV]