Đất phương Nam

Đất phương Nam là một bộ phim ngắn tập chính kịch phiêu lưu năm 1997 do NSƯT Nguyễn Vinh Sơn làm biên kịch và đạo diễn. Bộ phim dựa trên tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi, kể về hành trình tìm cha của một cậu bé ở vùng miền Tây Nam Bộ. Bộ phim được ra mắt nhân dịp kỷ niệm 300 năm thành lập Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, được sản xuất và phát hành bởi Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh.
Bộ phim được phát sóng lần đầu vào năm 1997 trên kênh HTV9 và DRT. "Đất phương Nam" là phim truyền hinh đầu tiên của Việt Nam được xuất khẩu sang Mỹ và được đánh giá là "có sức sống vượt thời gian."
Nội dung chính.
Đất phương Nam lấy bối cảnh Nam Bộ trong thời kỳ bị thực dân Pháp và bọn cường hào, địa chủ cai trị. Bộ phim là câu chuyện về cuộc sống của những con người dân quê bình dị trong thời cuộc loạn lạc.
Do nghịch cảnh mất mẹ, cậu bé An trôi dạt tha phương trên bước đường đi tìm cha. Lưu lạc về phương Nam, An gặp những cảnh đời ngang trái, những mảnh đời lầm than của người nông dân dưới ách áp bức của địa chủ và thực dân. Giữa đất trời mênh mông nhưng người nông dân phải chịu cảnh mất đất đai, được mùa nhưng không giữ được vật phẩm. Hoàn cảnh đã đưa đẩy họ trở thành những người nông dân khởi nghĩa. Tuy ba chìm bảy nổi giữa dòng đời, An vẫn luôn sống trong lòng nhân ái, đùm bọc của đồng bào. Đó là nguồn động lực đưa cậu vượt qua những khó khăn gian khổ.
Sản xuất.
Thời gian hoàn thành bộ phim là 3 năm, riêng khâu chọn cảnh cho bộ phim diễn ra đã diễn ra trong hơn 1 năm. Bối cảnh phim mang tính đặc trưng của vùng Tây Nam Bộ với rừng tràm bạt ngàn, dòng sông, con đò, tôm cá và con người lẫn văn hóa vùng nông thôn.
Phim có nhiều cảnh quay tại rừng U Minh thuộc vùng đất mũi Cà Mau với hoàn cảnh quay nhiều khó khăn và khắc nghiệt. Có những vai diễn như Võ Tòng được miêu tả là "suốt ngày chạy trong rừng đước bùn đặc quánh, lởm chởm những gốc đước vạt nhọn, đâm nát cả chân", "chạy qua cầu khỉ trơn trợt, chịu đựng bù mắt, muỗi mòng của rừng đước bu kín mặt mày tay chân suốt từ sáng tới chiều tối, ngày nào cũng gãi vì nổi ghẻ", hoặc cảnh đánh nhau với cá sấu dữ dằn, diễn viên cũng "bị ngộp mấy lần và uống mấy bụng nước sình". Khi nhớ lại, diễn viên Lê Quang cho biết việc vượt qua chỉ có thể lý giải bằng hai chữ "yêu nghề".
Địa điểm.
Rừng U Minh ở Cà Mau là bối cảnh cho nhiều cảnh quay của phim.
Thay đổi cốt truyện so với tiểu thuyết.
Bộ phim đã khắc họa thành công được những chi tiết nhỏ và đặc sắc về từng mảnh đời và số phận người dân so với trong tiểu thuyết, bao gồm cảnh cô bé chờ mẹ vào từng đêm trăng rằm, cảnh cô đào hát vở "Võ Đông Sơ – Bạch Thu Hà" rồi tự tử, cảnh hạnh phúc ngắn ngủi của gia đình Mười Chức, cảnh một ngọn lửa đôi đèn tân hôn tắt báo hiệu điềm không lành cho sự hi sinh sắp tới của cô dâu Út Trong...
Điểm khác biệt so với tiểu thuyết của Đoàn Giỏi là ở cuối phim, cả hai nhân vật An và người bạn đường Cò của cậu đều đi theo cách mạng thay vì chỉ nhân vật An như trong truyện.
Ngoài ra về phần nội dung phim còn có lồng ghép một số nhân vật văn hóa, nhân vật lịch sử hoặc một số sự kiện lịch sử có thật như Bác Ba Phi (Mạc Can), Vụ án Nọc Nạng, ông đạo Minh Hoàng (dựa trên ông đạo Tưởng)...
Nhạc phim.
Bài ca đất phương Nam.
"Bài ca đất phương Nam" chính là bài hát chủ đề của phim. Ca khúc do Lư Nhất Vũ, nhạc sĩ dân ca, nhà sưu tầm nghiên cứu âm nhạc dân gian Nam Bộ viết nhạc, nhà thơ Lê Giang phổ lời và ca sĩ Tô Thanh Phương trình bày.
Không lâu sau khi ra mắt, bài hát đã dứt khỏi bộ phim đứng độc lập, không còn chỉ của bộ phim mà đã trở thành một bài ca đặc trưng dành cho vùng đất phương Nam được khán giả thừa nhận mà không phải qua bất cứ cuộc bình chọn hay công nhận nào. Bài hát được đánh giá là đã gây xúc động cho đông đảo người xem, là một trong những bài nhạc chủ đề phim Việt "khiến khán giả điên đảo".
Bài hát cũng được nhiều ca sĩ thể hiện lại, bao gồm: Hương Lan, Bích Phượng, Như Quỳnh, Phi Nhung, Trọng Phúc, Cẩm Ly, Quốc Đại và Lương Bích Hữu, v.v..
Chú bé đi tìm cha.
Ca khúc "Chú bé đi tìm cha" gồm 3 phiên bản do ca sĩ Bích Phượng, Tô Thanh Phương và Thanh Ngọc trình bày.
Phát hành.
Phim được chiếu lần đầu vào năm 1997 trên kênh HTV9 và kênh DRT.
Phát hành DVD ở Mỹ.
Đầu năm 2003, sau 3 năm chuẩn bị với phần công việc mang tính kỹ thuật và mỹ thuật đã được tiến hành ở Singapore do một công ty chuyên gia công phim cho Hollywood đảm nhận, bộ phim đã được chuyển thành bộ đĩa DVD, có phụ đề tiếng Anh và bán tại Mỹ. Bộ phim được nhận xét là đã "bán rất chạy", thu hút lượng khách hàng không chỉ là người Việt ở hải ngoại mà còn nhiều người Mỹ. Nhiều thư viện của các trường đại học tại Mỹ đã gọi điện đặt hàng bộ đĩa sau khi xem đoạn phim giới thiệu dài 5 phút. Giám đốc hãng TFS xem việc đưa bộ phim sang DVD là mở đầu cho việc xuất khẩu phim sang Mỹ của hãng.
Đón nhận.
Trong những bộ phim truyền hình nhiều tập của Việt Nam từng sản xuất, "Đất phương Nam" được đánh giá là bộ phim "vang bóng một thời và có sức sống vượt thời gian". Báo "Pháp luật và Xã hội" đã xếp bộ phim đứng đầu danh sách 5 bộ phim thiếu nhi Việt Nam được yêu thích nhất. Trang tin "24h" thì đánh giá đây là một trong những phim truyền hình Việt Nam hay nhất. Báo điện tử "Trí thức Trẻ" cũng liệt kê bộ phim vào danh sách "Những bộ phim truyền hình Việt sống mãi với thời gian". Ngoài ra, phim còn giành kỷ lục "Phim được chiếu lại nhiều nhất", từng được phát sóng trên tất cả các đài trên toàn quốc, do 2Sao - trang thông tin tổng hợp giải trí của báo VietNamNet đánh giá và bình chọn.
Gerald Herman, người đóng vai trò trực tiếp trong việc chuyển đĩa DVD và phát hành "Đất phương Nam" sang Mỹ, cho biết:
Nhà báo Cát Vũ thuộc Hội Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá: "Sự xuất sắc của bộ phim "Đất phương Nam" không những đã làm hài lòng người xem mà còn đem lại cho bộ phim một sự nhìn nhận ở đẳng cấp kinh điển về mặt chuyên môn". Nhà báo Toàn Nguyễn của báo "Công an Nhân dân" cho rằng bộ phim đã "gói được cả nghĩa tình, cả khí thế quật cường và cả biết bao phong tục, lối sống của người Nam Bộ", "có nhiều trường đoạn đậm chất điện ảnh và có thể xem đó là một trong những bộ phim truyền hình nhiều tập thành công nhất của hãng TFS".
Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, người Việt Nam đầu tiên đoạt danh hiệu "Đạo diễn châu Á xuất sắc nhất" tại Liên hoan phim Madrid vào năm 2009, cũng là người viết kịch bản cho bộ phim, sau khi xem lại bộ phim cũng đã nhận xét rằng: