vietgpt/wikipedia_vi huggingface dataset:
7-Zip

7-Zip là một trình lưu trữ tập tin chủ yếu dùng cho hệ điều hành Windows. Nó có thể hoạt động bằng dòng lệnh hoặc với giao diện đồ họa người dùng. Nó cũng có tính năng tích hợp cùng môi trường Windows. 7-Zip là phần mềm miễn phí, phát triển bởi Igor Pavlov và phân phối dưới giấy phép nguồn mở của GNU. Nó là đối thủ nặng ký cho các phần mềm thương mại như WinZip và WinRAR (cả hai đều là phần mềm nguồn đóng). 7-Zip có phiên bản 64-bit dành cho bản Windows XP Professional x64. Dưới cái tên p7zip, 7-Zip đã được mang sang sử dụng trên hệ thống họ Unix như Linux và FreeBSD.
Dự án được bắt đầu năm 2000.
7-ZIP hỗ trợ giao diện đa ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt.
Định dạng nén 7z.
7-Zip hỗ trợ nhiều định dạng lưu trữ, mặc định là định dạng 7z.
Mặc định, nhiều chương trình có thể tạo dạng lưu trữ 7z, với phần mở rộng codice_1, dùng giải thuật LZMA để nén. Định dạng khá mới này cho phép lưu trữ tập tin với hệ số nén rất cao, có thể so sánh với định dạng nén mạnh phổ biến như RAR (dựa trên một giải thuật nén riêng). Tập tin 7z có kiểu MIME là codice_2.
Các định dạng và giải thuật khác.
7-Zip hỗ trợ nhiều định dạng lưu trữ nén (và cả không nén). Những định dạng hỗ trợ gồm ZIP, tập tin Microsoft cabinet (CAB), RAR, ARJ, gzip, bzip2, LZH, tar, CPIO, rpm và dạng lưu trữ Debian deb. Vì lý do pháp lý, định dạng ACE không còn được hỗ trợ.
Đối với tập tin ZIP và gzip, 7-Zip dùng một bản sửa đổi của giải thuật DEFLATE để có tỷ lệ nén cao hơn trong cùng một thời gian. Bản sửa đổi này cũng được dùng trong công cụ AdvanceCOMP.
Định dạng file 7z nguyên thủy là mở, kiến trúc dạng modul cho phép chứa tập tin được nén bằng các giải thuật khác nhau. Tên tập tin được lưu bằng Unicode.
Tính năng.
7-Zip hỗ trợ nhiều tính năng có thể không có trong các chương trình nén thương mại thông dụng.
Nén.
Hiện tại 7-zip có thể nén tệp tin theo 3 định dạng là zip, 7z, và tar. Tốc độ nén của 7-zip kém hơn WinRAR và khi nén chương trình này sử dụng nhiều RAM máy tính hơn. Tuy nhiên tỉ lệ nén đạt cao hơn WinRAR.
Giải nén.
Tốc độ giải nén của 7-zip ở mức cao và tiêu thụ ít RAM máy tính.
7-zip có thẻ giải nén nhiều định dạng như zip, 7z, rar, arj, bz2, bzip2, cab, cpio, deb, dmg, fat, gz, gzip, hfs, iso, lha, lzh, lzma, ntfs, rpm, swm, tar, taz, tbz, tbz2, tgz, tpz, vhd, wim, xar, xz (Các định dạng trên nằm trong 7-zip phiên bản 9.07 beta)
Romy Schneider

Romy Schneider (23 tháng 9 năm 1938 tại Viên – 28 tháng 5 năm 1982 tại Paris) là diễn viên nổi tiếng ở thế kỷ 20. Tên thật của bà là Rosemarie Magdalena Albach-Retty, còn "Romy Schneider" là nghệ danh do mẹ bà - Magda Schneider - đặt cho. Romy Schneider được sinh ra tại thủ đô Viên của nước Áo trong một gia đình có nhiều người làm diễn viên từ bà nội (Rosa Albach-Retty), bố (Wolf Albach-Retty) và mẹ. Trong đó, mẹ của bà trở nên khá nổi tiếng trong những năm 1933 – 1945. Bố mẹ của Romy Schneider li dị năm 1945.
Năm 1949, Romy Schneider bắt đầu học ở trường dòng. Đến năm 15 tuổi (1953), bà chuyển sang học ở trường Nghệ thuật Köln và may mắn nhận được một vai diễn trong bộ phim "Wenn der weiße Flieder wieder blüht" (Khi đóa hoa trắng nở thêm lần nữa) sau lời để cử của mẹ bà (cũng tham gia bộ phim này). Sau đó, bà liên tục nhận được các vai diễn trong các phim của đạo diễn Ernst Marischka như "Mädchenjahre einer Königin" (1954 - kể về quá trình lên ngôi của nữ hoàng Anh Victoria); "Die Deutschmeister" (1955); loạt phim "Sissi" gồm: "Sissi" (1955), "Sissi - Die junge Kaiserin" (1956) và "Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin" (1957). Điều đặc biệt là mẹ của Romy Schneider - bà Magda Schneider - đều tham gia trong cả bốn phim này, trong đó bà đóng vai mẹ của Sissi (vai do Romy Schneider đóng) ở cả ba bộ phim về Sissi. Đến bộ phim thứ 4 về Hoàng hậu Sissi, Romy Schneider đã từ chối và đã tuyên bố là bà đã chán vai trò đó.
Romy Schneider còn có các nghệ danh khác như Romy Albach-Retty, Rosemarie Magdalena Schneider, Romy Schneider-Albach...
Liên kết ngoài.
Tiếng Anh
Tiếng Đức
Michael Graves

Michael Graves (9 tháng 7 năm 1934 – 12 tháng 3 năm 2015) là một kiến trúc sư Hậu Hiện đại người Mỹ. Là một trong 5 thành viên của nhóm The New York Five, Graves còn nổi tiếng với các thiết kế đồ nội thất gia đình bán tại hệ thống cửa hàng Target ở Mỹ.
Michael Graves được sinh ra tại Indianapolis, Indiana. Ông theo học kiến trúc tại Đại học Cincinnati và thạc sĩ tại Đại học Harvard. Năm 1964, Graves bắt đầu hành nghề tư nhân tại Princeton, New Jersey. Ông đứng đầu hãng thiết kế Micheal Graves và cộng sự có văn phòng tại Princeton và New York. Ông còn là giáo sư danh dự của Đại học Princeton. Các công trình của ông rất đa dạng, từ trung tâm thương mại đến các nhà ở và thiết kế nội thất. Năm 1999, Graves được nhận giải thưởng Nghệ thuật quốc gia và năm 2001 là Huy chương vàng AIA của Hiệp hội kiến trúc sư Mỹ.
Từ năm 2003, Graves bị liệt hai chân vì một nguyên nhân không xác định. Hiện nay, ông vẫn hoạt động nghề nghiệp, chỉ đạo thiết kế một loạt các công trình, trong số đó có mở rộng Học viện Nghệ thuật Detroit.
Ricardo Legorreta

Ricardo Legorreta (17 tháng 5 năm 1931 – 30 tháng 12 năm 2011) sinh ra ở México, ông tốt nghiệp kiến trúc sư tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico (tiếng Tây Ban Nha: "Universidad Nacional Autonoma") năm 1953.
Sau khi tốt nghiệp, ông cộng tác với Jose Villagran Garcia ở thủ đô Mexico. Năm 1960, Legorreta tách ra làm riêng và năm 1964 ông đứng đầu hãng thiết kế kiến trúc Legorreta ("Legorreta Arquitectos"), Thành phố Mexico và văn phòng tại Mỹ
Kể từ năm 1969, Legorreta là một trong những giảng viên thỉnh giảng quan trọng nhất ở các trường đại học của Mexico. Hiện nay, Legorreta là giáo sư tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico, Đại học Iberoamericana, Đại học Harvard, Đại học California tại Los Angeles (UCLA) và nhiều đại học khác trên thế giới.
Ông đã nhận được Huy chương vàng AIA năm 2000.
Biến đổi Fourier

 
 Biến đổi Fourier hay chuyển hóa Fourier, được đặt tên theo nhà toán học người Pháp Joseph Fourier, là phép biến đổi một hàm số hoặc một tín hiệu theo miền thời gian sang miền tần số. Chẳng hạn như một bản nhạc có thể được phân tích dựa trên tần số của nó.
Ứng dụng.
Biến đổi Fourier có rất nhiều ứng dụng khoa học, ví dụ như trong vật lý, số học, xử lý tín hiệu, xác suất, thống kê, mật mã, âm học, hải dương học, quang học, hình học và rất nhiều lĩnh vực khác. Trong xử lý tín hiệu và các ngành liên quan, biến đổi Fourier thường được nghĩ đến như sự chuyển đổi tín hiệu thành các thành phần biên độ và tần số. Sự ứng dụng rộng rãi của biến đổi Fourier bắt nguồn từ những tính chất hữu dụng của biến đổi này:
Các dạng của biến đổi Fourier.
Biến đổi Fourier liên tục.
Thông thường, tên gọi biến đổi Fourier được gắn cho biến đổi Fourier liên tục, biến đổi này biểu diễn một hàm bình phương khả tích "f(t)" bất kì theo tổng của các hàm e lũy thừa phức với tần số góc ω và biên độ phức "F"(ω):
formula_2
Đây là biến đổi nghịch đảo của biến đổi Fourier liên tục, trong khi biến đổi Fourier biểu diễn hàm "F"(ω) theo "f(t)". Xem biến đổi Fourier liên tục để biết thêm chi tiết.
Chuỗi Fourier.
Biến đổi Fourier liên tục là dạng tổng quát của một khái niệm có từ trước, đó là chuỗi Fourier. Chuỗi Fourier khai triển các hàm tuần hoàn "f(x)" với chu kì 2π (hoặc các hàm có tập xác định bị chặn) theo chuỗi của các hàm sin:
trong đó formula_4 là biên độ phức. Cho các hàm thực, chuỗi Fourier có thể được viết dưới dạng:
trong đó "a""n" và "b""n" là các hằng số Fourier (giá trị thực).
Ieoh Ming Pei

Ieoh Ming Pei (tiếng Trung Quốc: 貝聿銘; bính âm: "Bèi Yùmíng", Hán – Việt: Bối Duật Minh; sinh 26 tháng 4 năm 1917 – 15 tháng 5 năm 2019) là một kiến trúc sư nổi tiếng của Kiến trúc hiện đại. Công trình của ông có hình khối trừu tượng, sử dụng đá, bê tông, kính, thép. Pei là một trong những kiến trúc sư thành công nhất của thế kỉ 20.
Ông đã được tặng giải thưởng Pritzker năm 1983.
Tiểu sử.
Ieoh Ming Pei sinh ngày 26 tháng 4 tháng 1917 tại Quảng Châu, nhưng quê gốc ở Tô Châu, Giang Tô, Trung Quốc. Năm 18 tuổi gia đình ông di cư đến Hoa Kỳ.
Ông lớn lên tại Thượng Hải, sau đó là trường trung học St. Paul tại Hồng Kông trước khi cùng gia đình di cư đến Mỹ. Ông bắt đầu theo học kiến trúc tại Đại học Pennsylvania, sau đó lấy bằng thạc sĩ kiến trúc tại Học viện kĩ thuật Massachusetts (MIT) năm 1940. Cùng năm đó, ông nhận được giải thưởng Alpha Rho Chi, Giải thưởng hữu nghị của MIT, và Huy chương vàng AIA. Hai năm sau, Pei theo học tại trường thiết kế, Đại học Harvard. Một thời gian ngắn sau đó, ông chuyển sang làm việc tại Ủy ban nghiên cứu phòng vệ quốc gia ("National Defense Research Committee") ở Princeton, New Jersey
Năm 1944, Pei quay lại Harvard lấy bằng thạc sĩ kiến trúc thứ 2 tại đây vào năm 1946. Kế đó ông làm trợ lý giáo sư tại Harvard. Ông nhận học bổng du lịch hữu nghị Wheelwright năm 1951 và nhập tịch vào công dân Mỹ năm 1954. Văn phòng Thiết kế I. M. Pei và cộng sự được Pei thành lập năm 1955, đến năm 1989 đổi tên thành Pei, Cobb, Freed và Cộng sự.
Pei có hai con trai là Chien Chung (Didi) Pei, và Li Chung (Sandi) Pei. Cả hai đều theo học tại Đại học Harvard và cộng tác với Pei trong các đồ án nổi tiếng như bảo tàng Louvre và tháp Ngân hàng Trung Quốc tại Hồng Kông. Hiện nay 2 người con ông đứng đầu mở hãng thiết kế Pei và cộng sự, I. M. Pei tham dự với tư cách là cố vấn sau khi ông nghỉ hưu, rút ra khỏi I. M. Pei và cộng sự năm 1989.
Bù 2

 
Bù 2 (tiếng Anh: "two's complement") là một số trong hệ nhị phân là bù đúng ("true complement") của một số khác. Một số bù 2 có được do đảo tất cả các bit có trong số nhị phân (đổi 1 thành 0 và ngược lại) rồi thêm 1 vào kết quả vừa đạt được. Thực chất, số biểu diễn ở dạng bù 2 là số biểu diễn ở bù 1 rồi sau đó cộng thêm 1. Trong quá trình tính toán bằng tay cho nhanh người ta thường sử dụng cách sau: từ phải qua trái giữ 1 đầu tiên và các số còn lại bên trái số 1 lấy đảo lại (chỉ áp dụng cho số có bit cực phải là 1).
Phương pháp bù 2 thường được sử dụng để biểu diễn số âm trong máy tính. Theo phương pháp này, bit cực trái (là bit nằm bên trái cùng của byte) được sử dụng làm bit dấu ("sign bit" - là bit tượng trưng cho dấu của số) với quy ước: nếu bit dấu là 0 thì số là số dương, còn nếu nó là 1 thì số là số âm. Ngoài bit dấu này ra, các bit còn lại được dùng để biểu diễn độ lớn của số.
Ví dụ: số nguyên −5 ở hệ thập phân được biểu diễn trong máy tính theo phương pháp bù 2 như sau (với mẫu 8 bit):
Ngoài cách làm theo định nghĩa như trên ra, ta còn có thể áp dụng phương pháp bù 2 theo quy tắc sau: với biểu diễn nhị phân của một số dương cho trước, để biểu diễn số âm tương ứng, ta bắt đầu tìm từ phải sang trái cho đến khi gặp bit đầu tiên có giá trị 1. Khi gặp được bit này, ta đảo tất cả các bit từ ngay kề trước nó (tức trước bit có giá trị 1 vừa nói tới) cho đến bit cực trái, và luôn nhớ: bit cực trái là 1.
Ví dụ: ta cũng biểu diễn lại số nguyên −5 ở hệ thập phân sang hệ nhị phân theo quy tắc mới này (giả sử với mẫu 8 bit):
Thực hiện phép cộng với số bù 2.
Khi thực hiện phép tính cộng với số âm biểu diễn theo phương pháp bù 2, ta thực hiện như phép cộng nhị phân bình thường, tuy nhiên, trong trường hợp khi đã thực hiện phép cộng đến bit cực trái mà vẫn phát sinh bit nhớ thì ta bỏ bit nhớ này đi.
Ví dụ:
1. Cộng hai số thập phân −5 với 2 (mẫu 8 bit):
 1111 1011 (số bù 2 của −5)
 + 0000 0010 (số 2 ở hệ nhị phân)
 1111 1101 (số bù 2 của −3)
2. Cộng hai số thập phân −5 với −7 (mẫu 8 bit):
 1111 1011 (số bù 2 của −5)
 + 1111 1001 (số bù 2 của −7)
 1111 0100 (số bù 2 của −12)
Ta thấy: khi cộng hai bit cực trái của hai số 1111 1011 và 1111 1001, ta vẫn còn nhớ 1, tuy nhiên, trong kết quả và ta bỏ bit này đi.
Tràn số.
Xét trường hợp ta đang có hai số âm −6 và −4 ở hệ thập phân. Biểu diễn nhị phân bằng phương pháp bù 2 với mẫu 4 bit của hai số trên lần lượt là 1010 và 1100. Giả sử, bây giờ, ta cần cộng hai số này.
Ta thực hiện phép cộng:
 1010 (số bù 2 của −6)
 + 1100 (số bù 2 của −4)
 0110
Ta thấy, kết quả nhận được là 0110. Nếu đổi ra hệ thập phân, đây là số nguyên dương 6 chứ không phải −10 như mong đợi.
Vấn đề như trên được gọi là tràn số. Nó xảy ra khi ta lấy số lượng bit để biểu diễn quá ít (như trong ví dụ trên là mẫu 4 bit). Để có thêm thông tin về vấn đề này, xin xem bài tràn số.
Moodle

Moodle (viết tắt của Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment) là một phần mềm nền cho một hệ quản trị đào tạo (LMS). Moodle được sáng lập năm 1999 bởi Martin Dougiamas, người tiếp tục điều hành và phát triển chính của dự án. Moodle hiện là phần mềm được sử dụng rộng rãi với 38.896 trang web đã đăng ký và 16.927.590 người dùng trong 1.713.438 khóa học (tính đến tháng 1 năm 2008) .
Moodle được thiết kế với mục đích tạo ra những khóa học trực tuyến với sự tương tác cao. Tính mã mở cùng độ linh hoạt cao của nó giúp người phát triển có khả năng thêm vào các mô đun cần thiết một cách dễ dàng. Moodle được đăng ký theo bản quyền GNU GPL.
Tính năng.
Moodle có các tính năng cần thiết cho một hệ thống đào tạo trực tuyến, ngoài ra còn có thêm một số tính năng độc đáo (ví dụ như có thêm bộ lọc...)
Moodle được xây dựng theo phân đoạn, và nó dễ dàng được mở rộng bằng cách thêm các thành phần phụ. Cấu trúc cơ bản của Moodle hỗ trợ các thành phần phụ sau:
Lưu ý: Moodle là hệ thống quản lý đào tạo trực tuyến, không có phần tạo bài giảng trực tiếp (Authoring tool). Điều này cũng tốt vì nó cho phép bạn khai thác nhiều authoring tool trên thế giới.
Các Authoring tool tuân thủ SCORM, AICC là:
Các hệ thống tương tự.
Ngoài Moodle, hiện có một số các phần mềm có tính năng đào tạo trực tuyến tương tự, cả miễn phí lẫn thương mại:
Bù 1

Bù 1 (tiếng Anh: "one's complement") là một số trong hệ nhị phân mà nó chính là bù cơ số trừ 1 ("radix-minus-1 complement") của một số khác. Một số bù 1 có thể có được do đảo tất cả các bit có trong số nhị phân (đổi 1 thành 0 và ngược lại).
Bên cạnh phương pháp bù 2, bù 1 cũng thường được sử dụng để biểu diễn số âm trong máy tính. Theo phương pháp này, bit cực trái (là bit nằm bên trái cùng của byte) được sử dụng làm bit dấu ("sign bit" - là bit tượng trưng cho dấu của số) với quy ước: nếu bit dấu là 0 thì số là số dương, còn nếu nó là 1 thì số là số âm. Ngoài bit dấu này ra, các bit còn lại được dùng để biểu diễn độ lớn của số.
Ví dụ: số −5 được biểu diễn trong máy tính theo phương pháp bù 1 như sau (với mẫu 8 bit): đầu tiên, xác định số 5 được biểu diễn trong máy tính: 0000 0101. Tiếp theo, đảo tất cả các bit có trong số 5: kết quả sau khi đảo: 1111 1010. Vì là biểu diễn số âm nên bit bên trái cùng luôn giữ là 1.
Vậy với phương pháp bù 1, số −5 được biểu diễn trong máy tính như sau: 1111 1010.
Thực hiện phép cộng với số bù 1.
Khi thực hiện phép tính cộng với số âm biểu diễn theo phương pháp bù 1, ta thực hiện như phép cộng nhị phân bình thường. Trong trường hợp khi đã thực hiện phép cộng đến bit cực trái mà vẫn phát sinh bit nhớ thì ta cộng tiếp bit nhớ này vào kết quả vừa nhận được.
Ví dụ:
1. Cộng hai số thập phân −5 với 2 (mẫu 8 bit):
 1111 1010 (số bù 1 của −5)
 + 0000 0010 (số 2 ở hệ nhị phân)
 1111 1100(số bù 1 của −3)
2. Cộng hai số thập phân −5 với −7 (mẫu 8 bit):
 1111 1010 (số bù 1 của −5)
 + 1111 1000 (số bù 1 của −7)
 1111 0010 (còn nhớ 1)
 + 1 (cộng tiếp với bit nhớ)
 1111 0011 (số bù 1 của −12)
Ta thấy: khi cộng hai bit cực trái của hai số 1111 1010 và 1111 1000, ta được kết quả là 1111 0010 và còn nhớ 1, do đó, ta tiếp tục cộng bit nhớ vào kết quả vừa nhận được để ra kết quả cuối cùng.
Tràn số.
Xét trường hợp ta đang có hai số âm −5 và −6 ở hệ thập phân. Biểu diễn nhị phân bằng phương pháp bù 1 với mẫu 4 bit của hai số trên lần lượt là 1010 và 1001. Giả sử, bây giờ, ta cần cộng hai số này.
Ta thực hiện phép cộng:
 1010 (số bù 1 của −5)
 + 1001 (số bù 1 của −6)
 0011 (còn nhớ 1)
 + 1
 0100
Ta thấy, kết quả nhận được là 0100. Nếu đổi ra hệ thập phân, đây là số nguyên dương 4 chứ không phải −11 như mong đợi.
Vấn đề như trên được gọi là tràn số. Nó xảy ra khi ta lấy số lượng bit để biểu diễn quá ít (như trong ví dụ trên là mẫu 4 bit). Để có thêm thông tin về vấn đề này, xin xem bài tràn số.
Giao thức truyền thông

Giao thức truyền thông (tiếng Anh là communication protocol," hay gọi tắt là protocol") hay còn được dịch là giao thức giao tiếp, giao thức liên mạng, giao thức tương tác hay giao thức trao đổi thông tin, là một tập hợp các quy tắc chuẩn cho phép hai hoặc nhiều thực thể trong một hệ thống thông tin liên lạc để trao đổi thông tin, dữ liệu qua các kênh truyền thông. Giao thức sẽ định nghĩa các quy tắc (rule), cú pháp (syntax), ngữ nghĩa (semantics). sự đồng bộ (synchronization) trong quá trình truyền thông và có thể thêm phương pháp khắc phục lỗi trên đường truyền. Giao thức truyền thông có thể được thực thi trên phần cứng, phần mềm hoặc cả hai.
Tổng quan.
Các giao thức truyền thông dành cho truyền thông tín hiệu số trong mạng máy tính có nhiều tính năng để đảm bảo việc trao đổi dữ liệu một cách đáng tin cậy qua một kênh truyền thông không hoàn hảo.
Có nhiều giao thức được sử dụng để giao tiếp hoặc truyền đạt thông tin trên Internet, dưới đây là một số các giao thức tiêu biểu:
Hạt nhân (định hướng)

Hạt nhân có thể có nghĩa là:
Trượt băng nằm ngửa tại Thế vận hội Mùa đông 2006

Luge tại Thế vận hội Mùa đông 2006 được tổ chức tại Cesana Pariol của thị trấn Cesana (gần Torino). Các cuộc đua đơn nam xảy ra trong hai ngày 11 và 12 tháng 2, đơn nữ xảy ra trong hai ngày 13 và 14 tháng 2, còn các cuộc đua đôi nam xảy ra ngày 15 tháng 2 năm 2006.
Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN

 
Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (viết tắt là AFTA từ các chữ cái đầu của "ASEAN Free Trade Area") là một hiệp định thương mại tự do (FTA) đa phương giữa các nước trong khối ASEAN. Theo đó, sẽ thực hiện tiến trình giảm dần thuế quan xuống 0-5%, loại bỏ dần các hàng rào thuế quan đối với đa phần các nhóm hàng và hài hòa hóa thủ tục hải quan giữa các nước, thúc đẩy hội nhập kinh tế với các quốc gia khác trong khu vực và quốc tế.
Sáng kiến về AFTA vốn là của Thái Lan. Sau đó hiệp định về AFTA được ký kết vào ngày 28 tháng 1 năm 1992 tại Singapore. Ban đầu chỉ có sáu nước là Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan (gọi chung là ASEAN-6). Các nước Campuchia, Lào, Myanma và Việt Nam (gọi chung là CLMV) được yêu cầu tham gia AFTA khi được kết nạp vào khối này. Hiện tại đây là một trong những khu vực mậu dịch tự do lớn nhất thế giới.
Hoàn cảnh ra đời.
Vào đầu những năm 90, khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, những thay đổi trong môi trường chính trị, kinh tế quốc tế và khu vực đã đặt kinh tế các nước ASEAN trước những thách thức to lớn không dễ dàng vượt qua nếu không có sự liên kết chặt chẽ và nỗ lực của toàn hiệp hội, những thách thức đó là:
Mục đích.
Mục đích của AFTA là nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN với tư cách là một cơ sở sản xuất trên thế giới, đồng thời tăng cường tính hấp dẫn đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Cắt giảm thuế quan.
Theo "Hiệp định về Thuế quan Ưu đãi có Hiệu lực Chung" (CEPT), sáu quốc gia gia nhập ASEAN trước sẽ xóa bỏ khoảng 98% tổng số dòng thuế của mình đối với các quốc gia thành viên khác vào năm 2006. Thời hạn dành cho bốn quốc gia gia nhập sau là năm 2013. Các sản phẩm được xem xét giảm thuế quan được nêu trong bốn danh mục, đó là: 
Xóa bỏ hàng rào phi thuế quan.
AFTA đã thực hiện xóa bỏ hàng rào phi thuế quan
Các quốc gia thành viên.
Các nước đồng ý loại bỏ hàng rào thuế quan với nhau: 
Quan sát viên:
Cuộc họp gần nhất của ASEAN còn có sự tham gia của:
Hà Nội (tỉnh)

Tỉnh Hà Nội là một tỉnh cũ của Việt Nam vào nửa cuối thế kỷ 19. Năm 1831, vua Minh Mạng lập ra tỉnh Hà Nội. Đây là một trong số 13 tỉnh được thành lập sớm nhất ở Bắc Kỳ.
Địa lý.
Tỉnh Hà Nội có vị trí địa lý:
Tổng diện tích đất ruộng là 393.914 km2. Đông-Tây cách nhau hơn 90 dặm, Nam-Bắc cách nhau 113 dặm 120 trượng.
Lịch sử.
Thời thuộc Hán Tùy là quận Giao Chỉ; thuộc nhà Đường là phủ An Nam đô hộ, phủ trị đóng ở thành Tống Bình, thường gọi là thành Đại La (trước khi Trương Bá Nghi đắp sửa La Thành năm 767).
Lý Thái Tổ sau khi lên ngôi chỉ đóng đô ở Hoa Lư mấy tháng, đến đầu năm Thuận Thiên 1 (1010) xuống chiếu chọn thành Đại La đặt Kinh đô mới, đổi tên là thành Thăng Long; đặt phủ Ứng Thiên thống nhiếp các vùng phụ trách Hoàng thành. Năm 1010 đổi phủ Ứng Thiên làm Nam Kinh.
Đời nhà Trần đổi làm phủ Đông Đô, thuộc lộ Đông Đô (gồm phủ Đông Đô và huyện Từ Liêm).
Thời thuộc nhà Minh hay Bắc thuộc lần 4 (1407-1427) là đất huyện Đông Quan (và các vùng lân cận).
Đời Lê Thái Tổ, năm Thuận Thiên thứ 3 (1430) đổi Đông Quan làm Đông Kinh, còn gọi là Trung Đô.
Đời Lê Thánh Tông năm Quang Thuận thứ 10 (1469) chia vùng phụ trách hoàng thành gồm 36 phường làm 2 huyện Vĩnh Xương và Quảng Đức thuộc phủ Phụng Thiên.
Thời Tây Sơn, Quang Trung dự tính xây Kinh đô mới ở Nghệ An, gọi Thăng Long là Bắc Thành.
Triều Nguyễn, năm Gia Long thứ 1 (1802) đặt chức Bắc Thành tổng trấn, cai quản cả 11 trấn ở miền Bắc. Năm thứ 4 (1805) đổi huyện Quảng Đức làm Vĩnh Thuận, đổi phủ Phụng Thiên làm phủ Hoài Đức (gồm 2 huyện) thuộc Bắc Thành.
Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831) tách huyện Từ Liêm thuộc phủ Quốc Oai nhập vào phủ Hoài Đức; lại tách các phủ Ứng Hòa (tức phủ Ứng Thiên, đổi tên năm 1814), Lý Nhân và Thường Tín thuộc trấn Sơn Nam, gộp vào phủ Hoài Đức thành một tỉnh gọi là tỉnh Hà Nội (gồm 4 phủ, 15 huyện) như khi mới thành lập.
Tỉnh Hà Nội thời Đồng Khánh gồm phần lớn các quận huyện nằm bên hữu ngạn sông Hồng của thành phố Hà Nội ngày nay (trừ thị xã Sơn Tây và các huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Quốc Oai và Thạch Thất khi đó thuộc tỉnh Sơn Tây) và toàn bộ tỉnh Hà Nam ngày nay.
Tỉnh Hà Nội lúc đó có tỉnh lỵ là thành Thăng Long cũ, gồm có 4 phủ: 
Tổng cộng tỉnh Hà Nội có 15 huyện thuộc 4 phủ trên.
Vào thời kỳ 1838-1840, phủ Hoài Đức gồm 2 huyện: Thọ Xương và Vĩnh Thuận. Huyện Thọ Xương có 8 tổng, 116 phường thôn. Huyện Vĩnh Thuận có 5 tổng, 27 phường thôn. Số dân là 52.335 người.
Sau hiệp ước Patenôtre, Tổng thống Pháp ra sắc lệnh thành lập thành phố Hà Nội, ngày 1 tháng 10 năm 1888, vua Đồng Khánh ra đạo dụ nhượng hẳn cho Pháp thành Hà Nội, huyện Đan Phượng thuộc phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, được nhập vào phủ Hoài Đức.
Năm 1890, phủ Lý Nhân của tỉnh Hà Nội được tách ra để lập tỉnh Hà Nam.
Ngày 26 tháng 12 năm 1896 tỉnh Hà Nội (phần còn lại) chuyển tỉnh lỵ về Cầu Đơ (nay là quận Hà Đông) và đến ngày 3 tháng 5 năm 1902 thì đổi tên thành tỉnh Cầu Đơ, đổi huyện Thọ Xương và Vĩnh Thuận làm huyện Hoàn Long. Năm 1904 tỉnh Cầu Đơ đổi tên thành tỉnh Hà Đông.
Dân cư.
Theo "Đồng Khánh địa dư chí", tỉnh Hà Nội có 56.748 dân đinh, trong đó binh đinh là 5.822 người. Cũng theo "Đồng Khánh địa dư chí" thì:
Cầu Đơ

Cầu Đơ là một địa danh cũ thuộc địa bàn quận Hà Đông, thành phố Hà Nội ngày nay.
Lịch sử.
Cầu Đơ xưa là tên một làng (còn được gọi là làng Đơ) thuộc tổng Thượng Thanh Oai, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Hòa, tỉnh Hà Nội. Làng nằm ở hữu ngạn sông Nhuệ, nơi có cây cầu Đơ lợp ngói bắc qua sông. Tên cầu từ đó trở thành tên đất, tên làng.
Ngày 26 tháng 12 năm 1896, chính quyền thực dân Pháp ra Nghị định chuyển lỵ sở tỉnh Hà Nội về đặt tại làng Cầu Đơ. Vào tháng 5 năm 1902, tên làng cũng được đặt làm tên tỉnh. Tuy nhiên, đến tháng 12 năm 1904, tỉnh Cầu Đơ lại được đổi tên thành tỉnh Hà Đông.
Sau năm 1945, làng Cầu Đơ được sáp nhập vào thị xã Hà Đông và trở thành một thôn ngoại thị của thị xã.
Tháng 7 năm 1949, thôn Cầu Đơ hợp nhất với các thôn La Khê, Văn Phú và Văn La thành xã Văn Khê. Đến tháng 4 năm 1955, thôn Cầu Đơ lại được tách ra khỏi xã Văn Khê để hợp với thôn Hà Trì thuộc xã Kiến Hưng thành xã Hà Cầu thuộc thị xã Hà Đông.
Từ ngày 23 tháng 9 năm 2003, Hà Cầu trở thành một phường thuộc thị xã Hà Đông, địa danh Cầu Đơ thuộc phường Hà Cầu như hiện nay.
Văn hóa.
Đình làng Đơ thờ tướng Đỗ Bí (thời vua Lê Thái Tổ). Ngài là người gốc ở Nông Cống (Thanh Hóa) đã phò 3 đời vua Lê: Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông và có nhiều công lao trong dẹp giặc xâm lược, phò vua giúp nước, được vua Lê ban thưởng nhiều lần. Ngài đã được nhân dân nhiều địa phương tôn Đức Thánh và lập đền thờ. Để tỏ lòng tôn kính, hàng năm cứ đến ngày 14 và rằm tháng Giêng, nhân dân làng Đơ lại tổ chức mở cửa đình để cúng tế Đức Thánh. Ngoài ra, cứ 5 năm một lần, làng còn tổ chức lễ hội rước Đức Thánh từ đình ra miếu và từ miếu về đình.
Kosmas của Praha

Kosmas của Praha (cũng thường được gọi là Kosmas hay Cosmas; 1045 – 21 tháng 10, 1125) là một người ghi chép sử biên niên và thầy tu người Bôhemia và được coi là nhà viết sử đầu tiên của Bohemia.
Giữa thời gian năm 1075 và 1081, ông học ở Liège. Sau khi trở về Bohemia, ông làm thỳa tu và cưới Božetěcha, và họ đã có với nhau một đứa con trai. Năm 1086, Cosmas đã được làm giáo sĩ của Praha, một chức khác danh tiếng. Ông đã đi công tác khắp chấu Âu dưới cương vị này.
Tác phẩm "magnum opus" của ông được viết bằng tiếng Latin, được gọi là "Chronica Boëmorum" ("Biên niên sử Bohemians"). Tác phẩm biên niên sử này được chia làm 3 quyển.
Kosmas

Kosmas, hay Cosmas, là một tên Hy Lạp của các người sau đây trong lịch sử:
Ngoài ra còn có 3 giáo hoàng của Giáo hội Coptic mang tên Cosmas:
Tiếng Bambara

Tiếng Bambara ("Bamanankan") là "lingua franca" và là một ngôn ngữ quốc gia của Mali, được nói bởi khoảng 14 triệu người, trong đó có 4 triệu người Bambara và 10 triệu người nói như ngôn ngữ thứ hai. Ước tính rằng 80% dân số Mali nói tiếng Bambara ở một mức độ nào đó. Ngôn ngữ này có cấu trúc chủ-tân-động, với phần ngữ âm gồm hai thanh.
Phân loại.
Tiếng Bambara thuộc về một nhóm các ngôn ngữ có liên quan chặt chẽ gọi là Manding-từng là những ngôn ngữ chính tại đế quốc Mali thời Trung cổ. Các ngôn ngữ Manding được người bản ngữ xem là có thể thông hiểu lẫn nhau ở mức nào đó; và được nói bởi từ 30 tới 40 triệu người tại các quốc gia gồm Burkina Faso, Senegal, Guinea Bissau, Guinea, Liberia, Bờ Biển Ngà và Gambia. Manding là một phần của nhóm Mandé lớn hơn.
VnlinuxEDU

VnlinuxEDU là sản phẩm nằm trong bộ sản phẩm Hệ điều hành Linux Tiếng Việt Vnlinux LiveCD của tác giả Larry Nguyen.
VnlinuxEDU là phiên bản Linux đặc biệt dành cho ngành giáo dục. Khác với phiên bản VnlinuxUSB, người dùng có thể cài VnlinuxEDU xuống đĩa cứng IDE hoặc SCSI, SATA. Khác với phiên bản VnlinuxLight, VnlinuxEDU có thêm các phần mềm quản lý sinh viên như SchoolTool và phần mềm tận dụng máy VnlinuxEDU làm terminal server. VnlinuxEDU sẽ chạy trên máy laptop Centrino trong khi VnlinuxLight thì không.
Là một phiên bản LiveCD (dùng trực tiếp trên CD mà không cần cài đặt lên đĩa cứng). Người sử dụng không cần phải cài đặt và mật không gian trống trên đĩa cứng để lưu trữ. Tuy nhiên vẫn có thể cài đặt lên đĩa cứng nếu cần và quá trình cài đặt cũng tương đối đơn giản.
VnlinuxEDU là công cụ dùng cho học tập tại các trường cấp I, II. Có thể dùng VnlinuxEDU để quản lý sinh viên, lịch học. Các trường đại học có thể dùng SchoolTool quản lý thiết bị phòng lab, giảng đường. Với terminal server, người quản trị có thể tạo phòng máy với một máy chủ và nhiều máy trạm khác. Các máy trạm không cần ổ cứng hay ổ CD-ROM và cấu hình máy trạm không cần cao.
Thông tin thêm.
VnlinuxEDU từng được Bộ Giáo dục và Đào Tạo xem xét để đưa vào phổ biến ở các trường học cho học sinh. Tuy nhiên hiện nay nó đã ngừng phát triển
Đại số quan hệ

Đại số quan hệ (tiếng Anh: "relational algebra") dùng phổ biến trong lý thuyết cơ sở dữ liệu quan hệ là một bộ các toán tử và các quy tắc tương ứng có thể được sử dụng để thao tác trên các toán học ("relation") và tạo ra kết quả là một quan hệ khác. Trước đây, đại số quan hệ ít được quan tâm cho đến khi Edgar F. Codd đưa ra mô hình dữ liệu quan hệ ("relational model") vào năm 1970. Từ đó đến nay, đại số quan hệ được xem là nền tảng cho các ngôn ngữ truy vấn cơ sở dữ liệu.
Quan hệ khả hợp.
Cho hai lược đồ quan hệ R(A1, A2..., An) và S(B1, B2..., Bm) được gọi là khả hợp nếu:
- Chúng có cùng bậc: m = n.
- Miền giá trị (DOM) của các thuộc tính tương ứng bằng nhau: DOM(Ai) = DOM(Bi) với 1 ≤ i ≤ n.
Các phép toán.
Phép hợp.
Cho hai quan hệ R(U) và S(U) (U là tập hữu hạn các thuộc tính). Điều kiện: R,S khả hợp.Ký hiệu: R∪SKết quả: A = R∪S là một quan hệ (trên tập thuộc tính U) gồm các bộ r thỏa mãn r ∈ R hoặc r ∈ S.
Phép giao.
Giao của 2 tập hợp R và S khả hợp là tập hợp các bộ t sao cho formula_1.
Kí hiệu: formula_2. Trong đó:
Phép chọn.
Định nghĩa.
Phép chọn trên một quan hệ R là thao tác chọn ra tập con của các bộ (hàng) trong quan hệ R sao cho thỏa mãn điều kiện chọn. Nói đơn giản, thì phép chọn như là một bộ lọc, dùng để lọc các bộ dữ liệu, chỉ giữ lại các bộ thỏa mãn điều kiện chọn và loại bỏ đi các bộ không thỏa. Kết quả trả về là một quan hệ mới.
Kí hiệu: formula_4. Trong đó:
Phép chiếu.
Phép chiếu dùng để chọn ra danh sách các thuộc tính trong một quan hệ, và loại bỏ những thuộc tính không cần thiết. Kết quả trả về là một quan hệ mới.
Kí hiệu: formula_9. Trong đó:
Phép đổi tên.
Kí hiệu: formula_12 hoặc formula_13 hoặc formula_14. Trong đó:
Ví dụ: formula_20, hay formula_21 dùng để đổi tên quan hệ NHANVIEN thành quan hệ mới, NV.
Phép kết nối.
Phép nối &lt;chem&gt;\theta&lt;/chem&gt;.
Kí hiệu: formula_22. Trong đó:
Nhận xét: formula_26
Phép nối ngoài.
cc
Hồ Trúc Bạch

Hồ Trúc Bạch là một hồ thuộc quận Ba Đình, thủ đô Hà Nội, Việt Nam, nguyên là một phần hồ Tây.
Sự hình thành.
Trước kia đây là hồ Tây, ở vào góc Đông Nam. Thời trước khu vực này vì sóng lặng hơn nên cá hồ Tây thường tụ về đây. Dân hai làng Yên Hoa (nay là Yên Phụ) và Yên Quang (nay là phố Quán Thánh) đắp một con đê nhỏ để ngăn góc này lại, đánh cá cho dễ hơn, và sau là nuôi cá. Sau đó chúa Trịnh cho đắp con đê rộng ra, và gọi là đê Cố Ngự (nghĩa là giữ vững). Sau này đường Cố Ngự bị đọc chệch thành Cổ Ngư, và là đường Thanh Niên ngày nay.
Phía Đông hồ có bán đảo, dân năm làng đúc đồng ở Bắc Ninh tụ ở đây, hình thành làng đúc đồng Ngũ Xã.
Tên hồ.
Khi mới bị ngăn ra, hồ chưa có tên riêng, vẫn chỉ là một góc của hồ Tây.
Gần hồ có làng Trúc Yên, trồng nhiều trúc, cũng có tên là Trúc Lâm.
Vào thế kỉ 18, chúa Trịnh Giang cho xây một cung điện để nghỉ mát cạnh hồ và cũng gọi là Trúc Lâm. Sau đó Trúc Lâm trở thành nơi giam giữ các cung nữ phạm tội, họ buộc phải tự dệt lụa để nuôi sống bản thân. Lụa của họ rất đẹp và trở nên nổi tiếng khắp vùng. Lụa đẹp, bóng bẩy gọi là lụa trúc (chữ Hán là Trúc Bạch). Từ đó xuất hiện một làng chuyên dệt lụa với tên là làng Trúc, và hồ cũng được gọi là hồ Trúc Bạch.
Di tích.
Xung quanh hồ có nhiều nơi di tích cổ như: đền Quán Thánh, chùa Châu Long, đền Cẩu Nhi.
Năm 1925, xưởng phát điện Yên Phụ được người Pháp cho xây dựng bên bờ phía Bắc của hồ Trúc Bạch và nó trở thành nguồn cung cấp điện quan trọng nhất cho Hà Nội đến tận cuối thập niên 1980. Thời kỳ chiến tranh Việt Nam, không lực Hoa Kỳ đã tập trung oanh tạc nhà máy này. Để bảo vệ nhà máy điện và khu vực Ba Đình gần đó, hệ thống phòng không của Quân đội Nhân dân Việt Nam được bố trí dày đặc ở đây. Ngày 26/10/1967, máy bay của John McCain trong khi thực hiện nhiệm vụ oanh tạc nhà máy điện Yên Phụ đã bị tên lửa bắn rơi. Ông nhảy dù xuống hồ Trúc Bạch và bị dân quân ở khu vực này bắt.
Cùng với quá trình đô thị hóa, các làng cổ xung quanh hồ Trúc Bạch không còn nữa, thay vào đó là các nhà và công trình theo kiến trúc hiện đại. Bờ hồ được kè đá và làm đường lưu thông xung quanh.
Pha sóng

 
Trong chuyển động sóng, hay trong các chuyển động nói chung có biên độ biển đổi theo thời gian một cách tuần hoàn, có thể áp dụng biến đổi Fourier, để phân tích chuyển động này thành tổng các biến đổi theo hàm điều hòa (hàm sin hay cos). Các hàm này thể hiện các sóng đơn sắc (hay tuần hoàn đơn tần), và có thể coi là hình chiếu của chuyển động tròn đều trên một phương bất kỳ. Pha của sóng (pha sóng) hay của chuyển động tuần hoàn nói chung, chính là góc trong chuyển động tròn đều này.
Ví dụ, xét hàm số sin thể hiện một sóng đơn sắc, tại một vị trí cố định, sau đây:
Ở đây "t" là thời gian, "F" là tần số, đại lượng formula_2 chính là pha của hàm sóng này, φ là pha ban đầu (tại "t" = 0).
Một hàm sóng này được gọi là trễ pha/chậm pha hay sớm pha/nhanh pha (tổng quát là lệch pha) với hàm sóng kia nếu pha ban đầu của hàm sóng này nhỏ hơn hay lớn hơn (hay tổng quát là khác) hàm sóng kia.
Ví dụ, hàm sóng sau trễ pha formula_3, cũng được gọi là trễ pha formula_4 chu kì, so với hàm bên trên, tại cùng vị trí:
Do chu kì của một sóng được cho bởi formula_6. Như vậy, trong biểu diến hàm sóng, khi thay đổi cách tính thời gian từ "t" đến "t*", cụ thể là sự dịch chuyển gốc thời gian (chọn mốc mà "t*" = 0), để đảm bảo biểu diễn cùng một hàm sóng, cần thay đổi pha ban đầu một cách tương ứng. Ngược lại, có thể thay đổi pha tại mốc "t*"=0 bằng cách dịch chuyển mốc tính thời gian.
Sự lệch pha của các sóng là quan trọng khi xét đến sự giao thoa giữa các sóng. Hai sóng cùng pha, có chênh lệch pha ban đầu bằng 0, sẽ cộng hưởng; hai sóng ngược pha, có chênh lệch pha ban đầu là π, sẽ triệt tiêu nhau.
Pha

Pha thường là từ để miêu tả trạng thái của một hệ biến đổi một cách tuần hoàn tại một thời điểm hoặc tại một vị trí nào đó. Cụ thể, nó có thể có các nghĩa:
Chi Sa nhân

Chi Sa nhân (danh pháp khoa học: Amomum) là một chi thực vật một lá mầm, với các loài đậu khấu, sa nhân. Chi này thuộc về họ Gừng (Zingiberaceae). Các loài của chi này là bản địa Trung Quốc, tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á, New Guinea và Queensland, đáng chú ý vì vị hăng và mùi thơm của chúng.
Các loài.
Việc xếp một số loài vào chi này cũng như việc một loài trong chi này trên thực tế là một hay nhiều loài riêng biệt hiện còn chưa có sự thống nhất giữa các học giả. Nghiên cứu phát sinh chủng loại năm 2018 phục hồi các chi "Conamomum", "Meistera", "Wurfbainia" đồng thời mô tả 3 chi mới là "Epiamomum", "Lanxangia" và "Sundamomum".
The Plant List (2013) liệt kê 179 loài được công nhận, tuy nhiên sau chia tách 6 chi như đề cập trên đây thì chi "Amomum" tại thời điểm ngày 19 tháng 1 năm 2021 được công nhận bao gồm 111 loài (108 loài được POWO ghi nhận và 3 loài mô tả năm 2020).
Bún ốc

Bún ốc là một đặc sản ẩm thực của người Hà Nội. Bún ốc có thể ăn nóng, chấm hoặc chan. Bún ốc nguội ăn chấm phù hợp vào mùa hè.
Giới thiệu.
Không ai biết bún ốc có từ bao giờ, nhưng có điều chính xác rằng đó là một món thuần Việt nhất trong các món ăn thuần Việt. Bún ốc xuất xứ từ một vùng quê nào đó, rồi theo bước chân của những người dân tản cư lên kinh thành Thăng Long mà thành đặc sản.
Người Hà Nội thường chọn những con ốc nhỏ hơn và dai hơn so với những loại ốc nước ngọt khác. Để làm một bát bún ngon, không thể thiếu những con ốc béo và tươi, không ngâm trong nước quá lâu. Họ chọn loại bún tốt ngon có sợi mì mỏng và trong. Bún ốc không chỉ có nước dùng, ốc và đậu phụ là những thành phần cơ bản mà còn gồm nhiều loại rau sống kèm.
Mắm tôm và ớt là tùy chọn, mặc dù những người theo chủ nghĩa thuần túy như nhà văn Vũ Bằng vẫn khăng khăng thêm những thứ đó để có hương vị đậm đà hơn. Trong tác phẩm "Món ngon Hà Nội" ông có nhận định 
Bún ốc Tây Hồ được biết đến từ lâu đã thành thương hiệu. Theo các bậc cao niên trong xóm Quảng Khánh (Quảng An, Tây Hồ) là nhờ vào những con ốc chất lượng được vớt từ Hồ Tây. Ốc phải thật béo và không được ngâm quá lâu. Bún được chọn từ làng Phú Đô ở huyện Từ Liêm, bởi lẽ sợi bún rất nhỏ, săn, không nhão và khi chan nước vẫn dai và dẻo mà lại không nát.
Chế biến.
Nguyên tắc đầu tiên khi chọn các loại ốc nói chung là phải chọn ốc sống. Ốc mua về thường chưa thể ăn ngay, nên ngâm ốc qua đêm để nhả hết nhớt và chất bẩn ra nước ngâm dưới dạng vụn nhầy.
Ốc được luộc lên sau đó khều lấy thịt, bỏ vào xào săn cùng mỡ và gia vị, mắm, mì chính. Nước ốc làm nước dùng chan bún sau khi đã được ninh sôi, bỏ cà chua và các gia vị đặc trưng của món nước dùng bún ốc. Trong nước dùng chan bún ốc có bỏ xương ống lợn ninh cùng để nước thêm ngọt.
Cơ vân (sinh học)

Cơ vân (còn gọi là cơ xương) là một trong ba loại cơ có trong cơ thể con người và nhiều động vật (hai loại kia là cơ trơn và cơ tim). Hầu hết các cơ vân được gắn với cấu trúc xương và khi nó co giãn thì nó sẽ tạo ra các đáp ứng tương ứng cho việc chuyển động của xương.
Quá trình co giãn của cơ xương được kích hoạt bởi các xung trong các nơron vận động gửi tới cơ, dưới quá trình tự điều khiển.
Cấu trúc.
Cơ xương gồm nhiều bó sợi cơ xếp song song dọc theo chiều dài của cơ. Mỗi sợi cơ có một tế bào rất dài (từ 10 đến 40 mm), đường kính từ 10 đến 80 micromet, có nhiều nhân, được bao bọc bởi màng sợi cơ ("sarcolemma"). Cơ tương chứa nhiều tơ cơ ("myofibril") và các bào quan khác. Mỗi sợi cơ được điều khiển bởi một đầu cuối dây thần kinh duy nhất nằm ở giữa sợi cơ.
Tơ cơ

Trong cơ tương ("sarcoplasm") có rất nhiều tơ cơ ("myofibril"). Mỗi sợi cơ chứa khoảng vài trăm đến vài ngàn tơ cơ. Mỗi tơ cơ lại gồm khoảng 1500 sợi myosin và 3000 sợi actin. Đó là những protein trùng hợp có tác dụng gây co cơ. Sợi myosin là sợi dày còn sợi actin là sợi mỏng. Sợi myosin và sợi actin cài vào nhau một phần làm cho tơ cơ có những dải tối và sáng xen kẽ. Dải sáng chỉ gồm sợi actin gọi là băng I, đẳng hướng với ánh sáng phân cực. Dải tối chứa sợi myosin và các đầu cuối sợi actin cài vào giữa sợi myosin. Dải tối gọi là băng A, ở phần giữa băng A có một vùng sáng gọi là vùng H. Từ hai bên của sợi myosin (trừ ở chính giữa sợi) có những phần nhô ra được gọi là cầu nối ("cross bridge"). Chính sự tác động qua lại giữa các cầu nối này với các sợi actin đã gây ra co cơ.
Những đầu cuối của các sợi actin gắn vào vạch Z. Từ vạch này, các sợi actin đi về hai phía và cài vào giữa các sợi myosin. Vạch Z có nhiệm vụ gắn các tơ cơ của sợi cơ lại với nhau làm cho sợi cơ cũng có những dải sáng và tối. Vì vậy cơ xương và cơ tim đều có vân. Phần của tơ cơ (hoặc của toàn bộ sợi cơ) nằm giữa hai vạch Z liên tiếp được gọi là các đơn vị tơ cơ ("sarcomere"). Khi sợi cơ ở trạng thái bình thường, chiều dài của đơn vị tơ cơ vào khoảng 2 micromet.
Sợi myosin

Trong sinh học, sợi myosin (còn gọi là sợi dày, tiếng Anh: "thick filament", đối lập với sợi mỏng) là các sợi trong cấu trúc cơ của động vật. Chúng kiểm soát chức năng co cơ.
Mỗi sợi myosin gồm khoảng 200 phân tử myosin, trong đó đuôi của các phân tử bó lại với nhau tạo thành thân của sợi myosin, còn các đầu myosin thì nhô ra phía ngoài của thân. Một phần của dây xoắn kép nhô ra ngoài cùng với đầu myosin gọi là tay. Đầu myosin và tay tạo thành cầu nối ("cross bridge"). Cầu nối có thể uốn được ở 2 điểm được gọi là bản lề, một chỗ tay nối với thân và một ở chỗ nối đầu nối với tay. Bản lề ở tay làm cho đầu myosin có thể vươn ra xa hoặc đưa lại gần myosin. Bản lề ở đầu tham gia vào quá trình co cơ.
Chiều dài của mỗi sợi myosin vào khoảng 1,5 micromet. Ở phần chính giữa của sợi myosin (phần này dài khoảng 0,2 mircomet) các cầu nối không có đầu vì ở đây các tay xuất phát từ trung tâm và hướng về hai đầu của sợi myosin.
Bản thân sợi myosin cũng bị vặn xoắn sao cho mỗi cầu nối bị lệch khỏi trục 120° so với cầu nối ở trước nó. Như vậy các cầu nối trải ra theo mọi hướng quanh sợi myosin.
Sợi actin

Trong sinh học, sợi actin (còn gọi là sợi mỏng, đối lập với sợi dày) là một loại sợi trong cấu trúc cơ của động vật. Nó gồm 3 thành phần protein khác nhau:
Khung của sợi actin là phân tử actin F xoắn kép. Chiều dài của mỗi vòng xoắn vào khoảng 70 nm. Mỗi chuỗi của dây xoắn kép actin F gồm nhiều phân tử actin G trùng hợp (có khoảng 13 phân tử actin G trong mỗi vòng xoắn). Gắn với mỗi phân tử actin G có một phân tử ADP. Chính các phân tử ADP này là những vị trí hoạt động của các sợi actin, nơi các cầu nối của sợi myosin sẽ tác động vào để gây co cơ. Các vị trí hoạt động xếp theo hình chữ chi trên toàn bộ sợi actin, cách nhau khoảng 2,7 nm.
Mỗi sợi actin dài khoảng 1 micromet. Mỗi đầu của sợi luồn sâu vào vạch Z, đầu kia cài vào khoảng giữa các sợi myosin của các đơn vị tơ cơ ("sarcomere") ở kề bên.
Tham khảo.
Siêu sợi actin được tìm thấy ở vi dung mao, chân giả của đại thực bào, cơ vấn, cơ trơn, cơ tim...
Troponin

Troponin là một protein.
Cấu trúc.
Nó gồm 3 tiểu đơn vị: Troponin I, Troponin T và Troponin C. 
Trong cơ của động vật: 
Chức năng trong cơ.
Phức hợp Troponin có chức năng gắn tropomyosin vào actin. Ái lực của troponin với ion Ca++ sẽ khởi động lại quá trình co cơ.
Ứng dụng y học.
Khi tế bào cơ bị hủy, chất troponin sẽ tiết vào máu. Mức tăng nồng độ troponin dùng để xét nghiệm và chẩn đoán một số bệnh. Điển hình nhất là bệnh nhồi máu cơ tim.
Tropomyosin

Tropomyosin là protein có trọng lượng phân tử vào khoảng 70000, dài khoảng 40 nm.
Chức năng trong cơ.
Tropomyosin có mặt trong cơ của động vật. Các phân tử này nối lỏng lẻo với dây xoắn kép actin F và quấn quanh nó. Ở trạng thái nghỉ, các phân tử tropomyosin nằm ở đỉnh của các vị trí hoạt động của dãy xoắn actin để ngăn không cho sự tác động qua lại giữa sợi actin và sợi myosin có thể xảy ra. Mỗi phân tử tropomyosin phủ lên 7 vị trí hoạt động.
Cơ tim

Trong nhiều loài động vật có tim, cơ tim, như tên gọi của nó, là cơ của tim. Quá trình co giãn của cơ tim thực hiện đẩy máu đi qua hệ tuần hoàn trong cơ thể, cơ tim hoạt động không ngừng nghỉ cho đến khi chết. Tương tự như cơ trơn, cơ tim được điều khiển bởi hệ thống thần kinh tự động ("autonomic nervous system") và các hócmôn ("hormone") và một phần của nó có thể co giãn tự nhiên.
Cơ tim là một trong ba loại cơ động vật có xương sống, với hai loại khác là cơ xương và cơ trơn. Nó là một cơ vân không tự chủ tạo thành mô chính của thành tim. Cơ tim tạo thành một lớp trung dày giữa lớp ngoài của thành tim (màng ngoài tim) và lớp bên trong (màng trong tim), với máu được cung cấp qua lưu thông mạch vành. Nó bao gồm các tế bào cơ tim cá nhân (cardiomyocytes) kết hợp với nhau bằng đĩa xen kẽ, được bọc bởi các sợi collagen và các chất khác tạo thành ma trận ngoại bào.
Các co duỗi cơ tim theo cách tương tự với cơ xương, mặc dù có một số khác biệt quan trọng. Một sự kích thích điện dưới hình thức một điện áp hoạt động tim được phân phối theo một mô hình nhịp nhàng sẽ kích thích sự giải phóng calci từ khu chứa calci bên trong của tế bào, mạng lưới sarcoplasmic. Sự gia tăng calci làm cho myofilaments của tế bào trượt qua nhau trong một quá trình gọi là khớp nối co giãn kích thích.
Các bệnh về cơ tim có tầm quan trọng lớn. Chúng bao gồm các điều kiện do nguồn cung cấp máu bị hạn chế cho cơ bao gồm đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim, và các bệnh cơ tim khác được gọi là bệnh cơ tim.
Màng sợi cơ

 
Màng sợi cơ gồm một màng tế bào thực sự gọi là màng sinh chất (tiếng Anh: "plasma membrane") và một lớp vỏ mỏng bao bọc bên ngoài, lớp vỏ này chứa nhiều sợi collagen. Ở mỗi tận cùng của sợi cơ, lớp vỏ mỏng hòa màng với sợi gân. Sau đó các sợi gân tập trung thành từng bó để tạo ra gân của cơ và bám vào gân ("tendon").
Co cơ

 
Co cơ là hiện tượng các cơ trong cơ thể co hoặc giãn dưới các tác động khác nhau của các dạng năng lượng sinh hóa, cơ học... trong cơ thể con người hoặc động vật. Quá trình co cơ này liên quan mật thiết tới việc tìm hiểu nguyên lý vận động của hệ thống cơ của các đối tượng động vật hoặc con người. Nghiên cứu về hiện tượng co cơ có thể giải thích được một lượng lớn các yếu tố liên quan tới năng lượng vận động, các chuyển hóa hoá học nhằm giải thích các hiện tượng sinh lý học trong cơ thể con người. Nghiên cứu về co cơ có liên quan mật thiết tới sinh lý cơ trong cơ thể.
Hiện nay, rất nhiều các nhà khoa học trên thế giới tìm ra các phương pháp khác nhau để tìm hiểu các cơ cấu phân tử của quá trình co cơ bởi đây là nền tảng cơ sở để giải thích các hiện tượng khác. Các nghiên cứu này có thể được thực hiện bằng một số cách sau:
Với 3 phương pháp thực nghiệm trên kết hợp với việc sử dụng các dụng cụ đo lường điện tử và quan sát khác nhau và việc thay đổi các tác nhân tác động về cơ học, lý học, hóa học, các điều kiện về môi trường... các nhà nghiên cứu có thể quan sát được các hoạt động chức năng, những thay đổi chức năng của các cấu trúc cơ trong cơ thể nhằm từ đó tìm hiểu được các cơ chế hoạt động, các ưu điểm, nhược điểm của các tác động và đưa ra các kiến giải hợp lý cho các quá trình thay đổi đó.
Cơ cấu phân tử.
Khi một sợi cơ xương được kích hoạt bởi một xung thần kinh, các cầu nối ("cross bridge") gắn với các sợi mỏng ("thin filament") và tạo ra lực tác động lên chúng. Nhằm tạo ra được hiện tượng co cơ, lực tạo ra tác động lên sợi mỏng cần phải lớn hơn lực chống lại sự co giãn. Thuật ngữ co cơ, cũng được dùng trong giải phẫu cơ, không có nghĩa cần phải hiểu là co ngắn lại mà nó chỉ dùng để chỉ ra quá trình tạo lực - nhờ các cầu nối - trong sợi cơ mà thôi. Tiếp ngay sau quá trình co cơ, thì cơ cấu co cơ cũng chỉ ra một quá trình tắt lực có nghĩa đó là khoảng thời gian sức căng cơ dần dần suy giảm, tạo ra trạng thái thư giãn cho cơ.
Lấy một màng sợi cơ ("sarcomere") ở trạng thái giãn và ở trạng thái co để minh họa cho cơ chế co cơ. Trong trạng thái giãn, các tận cùng của sợi actin xuất phát từ hai vạch Z liên tiếp nhau mới chỉ ở trạng thái bắt đầu gối vào nhau, trong khi chúng đã cài hoàn toàn vào các sợi myosin. Trong trạng thái co, các sợi actin bị kéo vào trong giữa các sợi myosin, đến mức chúng gối lên nhau trong một phần lớn và các vạch Z bị các sợi actin kéo đến chạm vào tận cùng của sợi myosin. Như vậy có thể nói co cơ xảy ra theo cơ chế trượt.
Sự co cơ có liên quan chặt chẽ với vai trò của hệ thần kinh,năng lượng và các chất điện giải,đặc biệt là vai trò của Ca++.
Khi có tín hiệu từ luồng xung động thần kinh truyền đến tế bào cơ sẽ gây ra hiện tượng khử cực ở màng bào tương và hiện tượng kích thích điện học này sẽ lan đi nhanh chóng đến hệ thống ống T và sau đó là lưới nội bào trơn bao bọc xung quanh các siêu sợi cơ.Tại màng lưới nội bào trơn,hiện tượng khử cực làm thay đổi điện thế màng do đó khời động các kênh phóng thích Ca++ nhằm mở kênh này ra,từ đó sẽ gây ra sự vận chuyển một lượng lớn Ca++ từ lòng lưới nội cơ trơn ra dịch cơ tương theo gradient nồng độ.
Sinh lý cơ

 
Sinh lý cơ ("myophysiology") là sự vận động của cơ thể dựa trên các cơ. Cơ gồm ba loại: cơ xương (hay còn gọi là cơ vân), cơ trơn (cơ tạng) và cơ tim.
Mỗi cơ vân có thể được coi như một cơ quan vì ngoài các mô cơ, nó còn chứa các mô liên kết, các sợi thần kinh, các bộ thu nhận cảm giác, các mạch máu. Các cơ này gắn vào xương và khi cơ co, giãn sẽ tạo ra các cử động.
Cơ trơn là một trong những thành phần mô của các cơ quan. Khi co giãn chúng gây ra sự vận động của các cơ quan bên trong. Ví dụ: đẩy thức ăn dọc theo ống tiêu hoá, duy trì huyết áp, kiểm soát mức độ co, giãn của đường hô hấp, v.v.
Cơ tim là một loại cơ đặc biệt có liên quan mật thiết tới hệ thống tuần hoàn trong cơ thể người và động vật.
Cơ chiếm khoảng 50% khối lượng cơ thể, trong đó cơ xương chiếm khoảng 40%, số còn lại là cơ trơn và cơ tim.
Cơ vân

Cơ vân trong tiếng Việt có thể là:
Cơ trơn

Cơ trơn (còn gọi là cơ tạng) là một trong ba loại cơ trong cơ thể con người và một số động vật (hai loại kia là cơ xương và cơ tim). Tập hợp các cơ trơn thường bao xung quanh các cơ quan rỗng hay các ống dẫn trong cơ thể bao gồm dạ dày, ruột, bàng quang, dạ con hay tử cung, mạch máu và các đường dẫn khí trong phổi.
Các tế bào cơ trơn đơn lẻ cũng được phát hiện phân bố trên khắp các cơ quan và trong các bó nhỏ của các tế bào có liên quan tới lông/tóc trên da và con ngươi của mắt.
Quá trình co giãn của các cơ trơn bao quanh các cơ quan rỗng có thể điều chỉnh các luồng chảy bên trong các cơ quan rỗng bằng cách thay đổi đường kính của các cơ quan rỗng đó. Quá trình co giãn của các cơ trơn được điều khiển bằng hệ thống thần kinh tự chủ ("autonomic nervous system"), các hócmôn ("hormone"), các paracrine và các tín hiệu hóa học lân cận khác. Tuy nhiên, một vài cơ trơn co giãn ngay cả khi vẫn không có một tín hiệu nào xuất hiện tại những vùng lân cận xung quanh nó.
So với cơ xương, sợi cơ trơn có kích thước nhỏ hơn nhiều. Chúng có đường kính khoảng 2 đến 5 micromet và chiều dài từ 20 đến 50 micromet. Tuy nhiên nhiều nguyên lý trong cơ trơn cũng giống như ở cơ vân, trong đó quan trọng nhất là lực hấp dẫn giữa sợi actin và sợi myosin để gây co cơ là như nhau ở cả hai loại cơ.
Cơ trơn của các cơ quan khác nhau thường rất khác nhau. Nhưng để đơn giản hóa có thể chia cơ trơn làm hai loại chính: