vietgpt/wikipedia_vi huggingface dataset:
Henrik Pontoppidan

Henrik Pontoppidan (24 tháng 7 năm 1857 – 21 tháng 8 năm 1943) là nhà văn Đan Mạch được trao giải Nobel Văn học cùng với Karl Adolph Gjellerup.
Tiểu sử.
Henrik Pontoppidan là con thứ tư trong gia đình có 16 người con của một mục sư sống ở bán đảo Jutland. Từ nhỏ ông chịu ảnh hưởng của mẹ, một phụ nữ có học thức, có tinh thần dân chủ. Những năm 1874-1877, ông học ở Học viện Kĩ thuật Copenhagen, nhưng bỏ dở để sang Thụy Sĩ, và bắt đầu làm báo, viết văn. Năm 1897 ông trở thành giáo viên ở một trường làng, quan tâm đến cuộc sống người nghèo, đọc nhiều sách, nghiên cứu triết học. Năm 1881, Portoppidan in truyện ngắn "Et endelight" (Hết đời), và xuất bản cuốn sách đầu tiên của mình "Stækkede Vinger" (Những chiếc cánh bị xén). Từ đó bắt đầu sự nghiệp của một đại diện xuất sắc trong nền văn học hiện thực phê phán Đan Mạch.
Các tác phẩm của Henrik Pontoppidan đi sâu phân tích mạch tâm lý xã hội, đưa ra những cái nhìn chân xác về đời sống xã hội và chính trị của tầng lớp nông dân Đan Mạch. Bộ ba "Det forjættede Land" (Miền đất hứa, 1891-1895) và tiểu thuyết 8 tập "Lykke-Per" (Per số đỏ, 1898-1904), được coi là những tác phẩm lớn nhất của ông, đều phản ánh đời sống buồn tẻ ở nông thôn và thủ đô Đan Mạch cuối thế kỉ 19. Tác phẩm lớn thứ ba của Pontoppidan là tiểu thuyết 5 tập "De Dødes Rige" (Thế giới những người chết, 1912-1916). Tác phẩm của Pontoppidan nhìn chung có không khí lạc quan, nhưng không tránh khỏi sắc thái u ám tiêu biểu cho truyền thống tiểu thuyết của đất nước Đan Mạch.
Ông được trao giải Nobel vào năm 1917 cùng với người đồng hương - nhà văn Karl Adolph Gjellerup. Những năm tiếp theo, trong số tác phẩm đáng chú ý của Henrik Pontoppidan có bộ hồi ký khá đồ sộ gồm 5 tập được viết trong 10 năm từ 1933 đến lúc qua đời: "Drengeaar" (Những năm niên thiếu, 1933), "Hamskifte" (Thay da, 1936), "Arv og Gæld" (Tài sản và nợ nần, 1938), "Familjeliv" (Cuộc sống gia đình, 1940), "Undervejs Til Mig Selv" (Trên đường tới chính mình, 1943). Từ năm 1910 ông hầu như không rời khỏi nhà mình ở ngoại ô Copenhagen và mất ở tuổi 86.
Watsuki Nobuhiro

 (sinh ngày 26 tháng 5 năm 1970) là một mangaka (tác giả manga), nổi tiếng nhất với seri lấy chủ đề samurai "Rurouni Kenshin". Ông đã tùng làm trợ lý cho tác giả yêu thích của mình là Obata Takeshi, và bị ảnh hưởng bởi truyện tranh Siêu anh hùng như X-Men, Spider-Man, Hulk và Spawn khi sáng tạo ra các nhân vật.
Tiểu sử.
Watsuki Nobuhiro sinh ở Nagaoka, tỉnh Niigata, Nhật Bản. Khi Watsuki còn là một cậu bé, anh trai của ông, hơn ông 3 tuổi, vẽ manga. Anh trai của Watsuki là thần tượng của ông vì vậy ông bắt đầu sáng tác manga. Watsuki được truyền cảm hứng bởi rất nhiều mangaka thời kỳ này như Osamu Tezuka và Fujiko F. Fujio. Sau đó, anh trai của ông ngừng vẽ manga nhưng "Vì Watsuki ít nói, cậu vẫn tiếp tục vẽ manga".
Khi Watsuki học trung học, ông tập Kendo. Ông vẫn vẽ manga nhưng lại đam mê thể thao. Watsuki thừa nhận ông rất yếu. "Thực ra quá yếu," Watsuki nói, "đến nỗi tôi là nỗi xấu hổ với chiều cao 1,83 m của mình" (RK vol. 1). Watsuki không bao giờ thắng nổi một trận kendo. Mặc dù ông một lần đã được chọn là người đấu trận đầu sau khi một đồng đội bị treo giò vì phản ứng. Watsuki trở nên nản chí với kendo, và cuối cùng từ bỏ. Khi ông bị thúc bách phải tìm ra một nhân vật mới cho "Rurouni Kenshin", ông dùng cách nhìn của mình về kendo làm nền cho Myojin Yahiko.
Nobuhiro Watsuki đã làm khá nhiều việc trong quá khứ. Ở trường trung học, ông giành giải triển vọng truyện "Teacher Pon". Sau đó, Watsuki là trợ lý của bộ truyện Arabian Lamp-Lamp. Mộtíp nhân vật Sagara Sanosuke là dựa trên một bản khác của Lamp. Năm 1994 một câu truyện khác được sáng tác và đăng trên tạp chí "Shonen Jump Weekly". Dường như câu chuyện này là khởi đầu cho "Rurouni Kenshin". Tác phẩm gần đây nhất của ông, Buso Renkin (Arms Alchemy) được xuất bản vào tháng 6 năm 2003, cũng ở "Jump".
Khi không sáng tác, Watsuki thích chơi video game, đọc các manga khác, và xem TV. Truyện tranh Hoa Kỳ mà ông yêu thích là "X-Men" vì ông thích hành động. Anime yêu thích của ông (ngoài những cái của chính mình) là Neon Genesis Evangelion. Ông thích video game như Samurai Spirits và những game tương tự. Ông cũng thích các phim hành động như "Die Hard" và "The Matrix".
Nguồn cảm hứng từ thế giới thực.
Các nhân vật của Watsuki dựa nhiều trên các nhân vật lịch sử hay từ các bộ anime/manga khác. Ví dụ, Himura Kenshin là dựa trên Kawakami Gensai, một trong các hitokiri (sát thủ) vào thời Bakumatsu (Cách mạng Nhật). Ông tinh thông kiếm thuật tên gọi shiranui-ryu. Gensai nổi tiếng vì đánh gục nhà tư tưởng nổi tiếng Sakuma Shozan. Bốn năm sau khi cuộc Cách mạng kết thúc, Gensai bị kết án oan và bị xử tử. Watsuki ngưỡng mộ Kenshin vì khát vọng của anh làm việc thiện vì những người mà anh đã sát hại để chính phủ Minh Trị có thể tồn tại.
Ngoài ra, Saitō Hajime là dựa trên một Saito có thực, thành viên của Shinsengumi. Vài nhân vật khác, đáng chú ý nhất là Sagara Sanosuke, Shinomori Aoshi và Seta Sojiro, cũng phần nào dựa trên các nhân vật trong Shisengumi. Okita Sōji, Okubo Toshimichi và Katsura Kogoro nằm trong số các nhân vật lịch sử khác xuất hiện trong truyện.
Jacinto Benavente

 
Jacinto Benavente y Martinez (12 tháng 8 năm 1866 – 14 tháng 7 năm 1954) là nhà thơ, nhà viết kịch Tây Ban Nha đoạt giải Nobel Văn học năm 1922. Ông là một trong những nhà soạn kịch trào phúng lớn nhất của Tây Ban Nha trong thế kỉ 20.
Tiểu sử.
Jacinto Benavente y Martinez là con trai một bác sĩ ở Madrid, từ nhỏ thích vào nhà hát và tự mình dựng những hoạt cảnh kịch cho gia đình và người thân. Năm 1882 Benavente vào học Luật ở Đại học Madrid. Sau khi cha mất, ông bỏ học sang Pháp, Anh và Nga tìm kiếm việc làm có thu nhập cao để viết văn. Sau đó ông quay trở lại Tây Ban Nha làm diễn viên, biên tập viên cho một số tờ báo và làm phóng viên báo chí, viết phê bình sân khấu và văn học.
Sự nghiệp viết kịch của Jacinto Benavente bắt đầu với tác phẩm "Teatro fantastico" (Sân khấu giả tưởng, 1892), sau đó ông tiếp tục viết kịch bản, làm thơ, phụ trách tạp chí "Vida literaria" (Đời sống văn học) của nhóm "Thế hệ năm 1898" (một tổ chức văn học tập hợp các nhà văn Tây Ban Nha tìm cách khôi phục văn hóa và uy tín của Tây Ban Nha sau Chiến tranh Tây Ban Nha–Hoa Kỳ) và sau đó là tạp chí "Madrid comico" (Madrid hài). Trong sự nghiệp viết kịch, ông đã để lại hơn 170 vở thuộc đủ các loại, đặc biệt thành công với các hài kịch châm biếm thói đạo đức giả tư sản, đã có công cách tân truyền thống nổi tiếng của sân khấu Tây Ban Nha. Benavente khéo xây dựng cấu trúc kịch và đi sâu vào tâm lý nhân vật. Tác phẩm lớn nhất của ông là "Los Intereses creados" (Trò chơi quyền lợi, 1908), lên án một xã hội chỉ vì đồng tiền.
Về thơ, tập đầu tiên của Jacinto Benavente ra đời vào năm 1893, ngay lúc đó đã được nhiều người biết đến, sau đó ông tiếp tục xuất bản nhiều tập thơ khác. Ông còn viết phê bình sân khấu, văn xuôi, báo, giữ trách nhiệm đạo diễn chính của Nhà hát Quốc gia Tây Ban Nha. Năm 1924 Benavente được tôn vinh là Công dân Danh dự thành phố Madrid, nhận một số giải thưởng văn học và báo chí có uy tín, trở thành thành viên Viện Hàn lâm Tây Ban Nha. Năm 1922 Benavente nhận giải thưởng Nobel Văn học nhưng không đến dự lễ trao giải. Ông suốt đời sống độc thân và mất năm 88 tuổi ở Madrid.
Grazia Deledda

Grazia Deledda (27 tháng 9 năm 1871 – 16 tháng 8 năm 1936) là nữ nhà văn người Ý đoạt giải Nobel Văn học năm 1926.
Tiểu sử.
Grazia Deledda sinh ở Nuoro, Sardinia (Ý) trong một gia đình giàu có, cha là luật sư, ba lần được bầu làm thị trưởng. Vào các kì nghỉ, gia đình Deledda thường có bạn bè của cha đến chơi nên nữ nhà văn tương lai có điều kiện quan sát tính cách của nhiều con người khác nhau để mô tả trong những cuốn tiểu thuyết của mình sau này.
Grazia Deledda học tiểu học ở Nuoro, ngoài ra còn học thêm tiếng Pháp. Bà đọc nhiều sách văn học, bắt đầu viết thơ và truyện ngắn từ 8 tuổi, năm 15 tuổi đã đăng truyện ngắn "Giọt máu Sardinia" trên tạp chí thời trang "L'ultima moda". Năm 1891 in tập truyện ngắn đầu tiên, năm sau in tiểu thuyết đầu tiên "Fior di Sardegna" (Bông hoa vùng Sardinia). Deledda viết rất nhanh và rất nhiều, gần như mỗi năm một tiểu thuyết, đa số ghi lại những kỉ niệm hồi nhỏ ở Sardinia. Bà chịu ảnh hưởng của trào lưu hiện thực cuối thế kỉ 19, trong tác phẩm thường thể hiện đời sống cực nhọc và tinh thần đấu tranh dũng cảm của người dân Sardinia.
Cuốn tiểu thuyết đầu tiên thực sự thành công của Grazia Deledda là "Elias Portolu" (1903), đã được dịch ra nhiều thứ tiếng ở các nước châu Âu. Tác phẩm nổi tiếng nhất của bà là "La madre" (Người mẹ, 1920), kể về một vị linh mục quyết tâm dâng hiến cuộc đời mình cho Chúa và cho người mẹ của mình. Tiểu thuyết tự truyện "Cosima" ghi lại toàn bộ cuộc đời và tư tưởng của Deledda được xuất bản năm 1937, sau khi bà qua đời.
Năm 1926 Grazia Deledda được trao giải Nobel. Chủ đề quen thuộc trong các tác phẩm của Grazia Deledda là con người và thiên nhiên cùng hòa hợp để vượt qua những khó khăn, thể hiện cái nhìn lạc quan về cuộc sống ngay cả khi phải trải qua những đau khổ. Bà mất ở Roma 10 năm sau khi được giải Nobel.
Frans Eemil Sillanpää

Frans Eemil Sillanpää (16 tháng 9 năm 1888 – 3 tháng 6 năm 1964) là nhà văn Phần Lan đoạt giải Nobel Văn học năm 1939.
Tiểu sử.
Frans Sillanpää sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, thuộc xứ đạo Hämeenkyrö. Cuộc sống vất vả khiến bố mẹ ông chỉ có thể nuôi ông ăn học trong 5 năm đầu tại trường trung học Tampere, 3 năm sau đó ông phải tự kiếm tiền để học tiếp. Năm 1908, ông đỗ vào Đại học Helsinki, ngành sinh vật học, với số điểm loại ưu. Nhưng chỉ theo học được một thời gian ngắn, ông đã phải bỏ, về nhà mở cửa hàng văn phòng phẩm kiếm sống. Ở nhà, ông bắt đầu viết truyện và ngay từ truyện ngắn đầu tiên, ông đã được tổng biên tập một tờ báo lớn đánh giá cao và mời cộng tác. Tiểu thuyết đầu tay của ông là "Elämä ja aurinko" (Cuộc sống và mặt trời), in năm 1916. Năm 1919, tiểu thuyết "Hurskas kurjuus" (Cái nghèo thanh cao) đã đưa ông vào hàng ngũ những nhà văn danh tiếng, khiến một nhà xuất bản nổi tiếng đề nghị ông viết sách cho họ và sẵn sàng ứng tiền để ông chuyên tâm vào công việc; từ năm 1920 ông được chính phủ Phần Lan trao một khoản trợ cấp trọn đời. Tiểu thuyết đỉnh cao giúp ông đoạt giải Nobel năm 1939 là "Nuorena nukkunut" (Thiếu nữ chết trẻ), kể về số phận bi thảm của những gia đình nông dân Phần Lan bị những mối quan hệ tư bản thâm nhập vào nông thôn tàn phá.
Cuối đời ông viết nhiều tiểu luận và hồi ký tự thuật.
Trong các tác phẩm của mình, Frans Sillanpää luôn khẳng định sức mạnh bản năng và tư tưởng thần bí, bi quan. Năm 1936, ông được Đại học Helsinki trao bằng Tiến sĩ Danh dự và năm 1939 được Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải Nobel. Do chiến tranh, buổi lễ trao giải không tổ chức được nhưng ông đã nhận bằng trong một cuộc họp của Viện Hàn lâm Thụy Điển vào tháng 12 năm 1939. Thời gian này, sức khỏe của ông giảm sút, ông rơi vào trạng thái trầm cảm nặng vì vợ mất và đất nước bị chiến tranh tàn phá, phải điều trị tại bệnh viện tâm thần đến năm 1943. Tác phẩm cuối cùng của ông là bộ hồi ký gồm ba cuốn xuất bản từ năm 1953 đến năm 1956.
Frans Sillanpää được toàn thể nhân dân Phần Lan yêu quý, ông thường được mời phát biểu trên đài phát thanh. Ông mất ở Helsinki năm 66 tuổi.
Lai Châu (định hướng)

Lai Châu có thể là một trong số các địa danh sau đây:
Ram (nhiệt luyện)

Ram là một phương pháp nhiệt luyện các kim loại và hợp kim gồm nung nóng chi tiết đã tôi đến nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ tới hạn (Ac1), sau đó giữ nhiệt một thời gian cần thiết để mactenxit và austenit dư phân hoá thành các tổ chức thích hợp rồi làm nguội.
Phần nhiều sau khi ram chi tiết được làm nguội trong không khí, tuy nhiên cũng có trường hợp sau khi ram phải làm nguội trong nước hoặc dầu để tránh hiện tượng dòn ram.
Với thép thì quá trình ram sẽ làm cho thép dẻo dai hơn bởi sự biến đổi martenite "dòn" thành ferite. Việc tôi nhanh thép thì cần phải được ram lại sau đó nhằm giảm nội ứng lực bên trong chi tiết.
Trong luyện kim, người ta luôn chú ý cân bằng giữa hai yếu tố dòn (dễ vỡ) và dẻo. Sự cân bằng và ổn định cấu trúc tinh thể là nhiệm vụ chính của quá trình ram. Việc tính toán để khống chế thời gian giữ nhiệt cũng như nhiệt độ ram sẽ quyết định chất lượng chi tiết sau đó.
Một vài nước có nền công nghiệp tiên tiến, luôn luôn bảo vệ bí quyết và đầu tư nghiên cứu lĩnh vực này.
Ram được phân thành ba loại: Ram thấp, Ram trung bình và Ram cao.
Ram thấp.
Ram thấp là phương pháp nhiệt luyện gồm nung nóng thép đã tôi trong khoảng 150 đến 250 độ C tổ chức đạt được là mactenxit ram. Khi Ram thấp hầu như độ cứng không thay đổi (có thay đổi thì rất ít: từ 1-3 HRC). Áp dụng cho các chi tiết như lò xo, nhíp, khuôn rèn...
Ram trung bình.
Ram trung bình là phương pháp nung nóng thép đã tôi trong khoảng 300-450 độ C, tổ chức đạt được là trustit ram. Khi ram trung bình độ cứng của thép tôi tuy có giảm nhưng vẫn còn khá cao, khoảng 40-45 HRC, ứng suất bên trong giảm mạnh, giới hạn đàn hồi đạt được giá trị cao nhất, độ dẻo, độ dai tăng lên.
Ram cao.
Ram cao là phương pháp nung nóng thép đã tôi trong khoảng 500-650 độ C, tổ chức đạt được là xoocbit ram. Khi ram cao độ cứng của thép tôi giảm mạnh ,giảm khoảng 15-25 HRC, ứng suất trong bị khử bỏ, độ bền giảm đi còn độ dẻo, độ dai tăng lên mạnh. Áp dụng cho các chi tiết chịu tải trọng động vã tĩnh lớn như thanh truyền, bánh răng trục
François Mauriac

François Mauriac (11 tháng 10 năm 1885 – 1 tháng 9 năm 1970) là nhà văn, nhà thơ Pháp đoạt giải Nobel Văn học năm 1952.
Tiểu sử.
François Charles Mauriac sinh ở Bordeaux, trong một gia đình buôn rượu vang giàu có, mồ côi bố khi chưa đầy hai tuổi. Sau khi tốt nghiệp trung học, Mauriac vào học văn học tại Đại học Bordeaux, tốt nghiệp năm 1905 với bằng thạc sĩ. Sau chuyển đến Paris, vào học trường École nationale des chartes năm 1908; sau một số thành công ban đầu, ông bỏ học, chuyên làm báo và sớm trở thành nhà văn độc lập. Năm 1909, theo lời khuyến khích của tòa soạn báo "Temps présent" (Thời đại chúng ta), Mauriac xuất bản tập thơ đầu tiên "Les Mains jointes" (Những bàn tay gắn kết), nhưng phải đến năm 1922 ông mới nổi tiếng là nhà viết tiểu thuyết có tài với cuốn "Le Baiser aux lépreux" (Nụ hôn cho người hủi).
Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, tuy không phải nhập ngũ vì lý do sức khỏe, François Mauriac vẫn tình nguyện tham gia tổ chức Hồng thập tự, phục vụ trong quân y viện hai năm ở Balcan, năm 1918 mới giải ngũ. Trong thập niên 1920, ông viết hàng loạt tiểu thuyết, trong đó có cuốn "Le Désert de l'amour" (Sa mạc tình yêu) được tặng giải thưởng cao nhất của Viện Hàn lâm Pháp. "Thérèse Desqueyroux" (1927) cũng là tác phẩm thành công, được giới phê bình coi là tiểu thuyết Pháp hay nhất đầu thế kỉ 20. Ổ rắn độc (1932) kể về một bi kịch gia đình với nghệ thuật phân tích tâm lý sâu sắc được coi là điểm đỉnh trong sáng tác của Mauriac. Năm 1933, nhà văn được bầu vào Viện Hàn lâm Pháp.
Thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ hai, François Mauriac tham gia chống phát xít Đức chiếm đóng Pháp, ủng hộ Charles de Gaulle. Tiểu thuyết "Le Cahier noir" (Cuốn sổ đen) được trao tặng huy chương Bắc Đẩu Bội Tinh. Sau năm 1945, Mauriac làm đại diện Pháp trong tổ chức UNESCO. Lần đầu tiên ông được đề cử tặng giải Nobel vào năm 1946, nhưng phải 6 năm sau mới được trao giải. Từ đó đến cuối đời, Mauriac xuất bản thêm 2 cuốn tiểu thuyết, hàng loạt hồi ký (chủ yếu về de Gaulle) và làm báo. Nhà văn mất tại Paris năm 1970.
Halldór Laxness

 
Halldór Kiljan Laxness (tên khai sinh: Halldór Guðjónsson; 21 tháng 4 năm 1902 – 8 tháng 2 năm 1998) là nhà văn Iceland đoạt giải Nobel Văn học năm 1955.
Tiểu sử.
Halldór Laxness sinh ở Reykjavík, thủ đô của Iceland, là con trai của Sigríður Halldórsdóttir (mẹ) và Guðjón Helgason (cha). Laxness yêu thích dân ca, học nhạc và bắt đầu viết văn từ nhỏ. Năm 1919, ông in truyện vừa đầu tiên "Barn náttúrunnar" (Đứa con của thiên nhiên) và đi du lịch nước ngoài, chủ yếu ở châu Âu. Học triết học và tôn giáo. Chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa biểu hiện và các trường phái hiện đại khác của Đức và Pháp. Giữa thập niên 1920, ông theo Công giáo; các kinh nghiệm về tâm linh được phản ánh trong một vài quyển sách theo thể loại hồi ký, trong đó chủ yếu là "Undir Helgahnúk" (Dưới chân núi thiêng, 1924). Năm 1927, ông xuất bản cuốn tiểu thuyết quan trọng đầu tiên, "Vefarinn mikli frá Kasmír" (Người thợ dệt vĩ đại vùng Kasmir). Tuy nhiên, giai đoạn theo Công giáo của ông không kéo dài bao lâu; trong chuyến thăm nước Mỹ, ông đã bị chủ nghĩa xã hội cuốn hút. "Alþýðubókin" (Cuốn sách loài người, 1929) là dấu ấn thể hiện rõ nhất sự thay đổi trong quan niệm sáng tác của ông. Năm 1930, ông định cư ở Iceland.
Những thành công chính của Halldór Laxness bao gồm bộ ba tiểu thuyết viết trong thập niên 1930 nói về người dân Iceland. Cuốn "Salka Valka" (1931-1932) kể về một cô gái dân chài nghèo; "Sjálfstætt fólk" (Những người độc lập, 1934-1935) viết về cuộc đấu tranh của người nông dân với thiên nhiên và những bất công xã hội; còn nhân vật chính của "Heimsljós" (Ánh sáng thế giới, 1937-1940) là một nhà thơ Iceland trong cuộc giằng co giữa tình yêu cái đẹp và những áp bức xã hội. Các tác phẩm về sau của Laxness chủ yếu mang tính lịch sử và cổ tích. Sau chuyến đi thăm Liên Xô, ông viết một số cuốn sách về nước Nga, và năm 1950 trở thành chủ tịch Hội Iceland – Liên Xô. Những năm cuối đời, ông sáng tác không nhiều, nhưng vẫn có tác phẩm gây chú ý dư luận như "Atómstöðin" (Trạm nguyên tử), "Skáldatími" (Thời đại thơ ca), v.v. Đến nay Halldór Laxness vẫn được coi là nhà văn Iceland lớn nhất thế kỉ 20, có uy tín rất cao ở đất nước mình, nhưng không nổi tiếng lắm ở nước ngoài. Năm 1953, ông được nhận giải Hòa bình Quốc tế mang tên Lenin và hai năm sau nhận giải Nobel. Ông mất năm 96 tuổi.
Ivo Andrić

Ivo Andrić (chữ Kirin: Иво Андрић; 10 tháng 10 năm 1892 – 13 tháng 3 năm 1975) là nhà văn Nam Tư đoạt giải Nobel Văn học năm 1961.
Tiểu sử.
Ivo Andrić sinh ở làng Dolac, gần Travnik, Bosna và Hercegovina, khi đó thuộc Đế chế Áo-Hung. Tên là Ivan nhưng mọi người thường gọi là Ivo. Bố mất năm Ivo lên 2, mẹ phải đưa con đến ở nhờ một bà dì. Thời trẻ Ivo Andrić sống ở Bosnia nên ông có điều kiện tiếp xúc với nhiều tầng lớp đại chúng của nhiều sắc tộc, nhiều tôn giáo, nhiều nền văn hóa khác nhau vùng Balkan. Ông học triết học tại các đại học ở Zagreb, Viên và Kraków. Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra khiến ông phải nghỉ học; sau đó bị bỏ tù do hành động chống Đế quốc Áo. Năm 1923, Ivo Andrić nhận học vị tiến sĩ tại trường Đại học Graz, làm việc tại Bộ ngoại giao Nam Tư. Chức vụ cuối cùng mà ông nắm giữ là Tham tán tại Đại sứ quán Nam Tư ở Berlin. Khi Đức xâm lược Nam Tư năm 1939, Ivo Andrić trở lại Beograd cho tới hết Chiến tranh thế giới thứ hai, sau đó tiếp tục sống ở thủ đô Nam Tư.
Ivo Andrić bắt đầu sự nghiệp văn chương với vai trò là nhà thơ: năm 1918 ra đời tập thơ "Ex ponto" (Từ biển), và hai năm sau là tập "Немири" Lo lắng. Sau đó, ông tập trung viết truyện ngắn. Cuốn đầu tiên là "Пут Алије Ђерзелеза" (Chuyến đi của Alija Djerzelez), xuất bản năm 1920, được coi là một trong những tác phẩm nổi trội trong cuộc đời sáng tác của Ivo Andrić. Trong thời gian Chiến tranh thế giới thứ hai, ông gần như bị quản thúc tại nhà; không thể tham gia cuộc kháng chiến chống phát xít, ông tập trung sáng tác. Năm 1941 - 1945 ông viết bộ sách có tên gọi chung "Bộ ba Bosna" với ba tiểu thuyết trở thành kiệt tác, "На Дрини ћуприја" (Nhịp cầu trên sông Drina), "Травничка хроника" (Sử biên niên Travnicka) và "Госпођица" (Tiểu thư); trong đó nổi tiếng nhất là Nhịp cầu trên sông Drina, kể về cuộc chiến giữa những người Do Thái giáo, Hồi giáo và Kitô giáo trong lịch sử mấy trăm năm của Bosna.
Ivo Andrić đạt tới đỉnh cao danh tiếng sau chiến tranh và trở thành một trong những nhà văn hàng đầu của Liên bang Nam Tư (mà Bosna là một trong sáu thành viên), vào Đảng Cộng sản và giữ chức Chủ tịch Hội Nhà văn Nam Tư. Năm 1948, ông giới thiệu cuốn "Nove pripovetke" (Những câu chuyện mới) viết về vấn đề con người xã hội lúc bấy giờ, về tâm lý của con người trong chiến tranh, về thời kì hậu chiến. Năm 1960, ông cho xuất bản tuyển tập truyện ngắn "Lica" (Những gương mặt). Ivo Andrić cũng viết một số khảo luận, trong đó nổi bật là "Zapisi o Goji" (Những ghi chép về Goya). Năm 1961 ông được nhận giải Nobel vì tài năng nghệ thuật sử thi "cho phép đặt ra những vấn đề và những số phận con người gắn với lịch sử đất nước một cách đầy đủ nhất". Ông mất năm 1975 ở Beograd.
Shmuel Yosef Agnon

Shmuel Yosef Agnon (tiếng Hebrew: שמואל יוסף עגנון, tên khai sinh là Shmuel Yosef Halevi Czaczkes; 17 tháng 6 năm 1888 – 17 tháng 2 năm 1970) là nhà văn Israel được trao giải Nobel Văn học năm 1966 cùng với Nelly Sachs.
Tiểu sử.
Shmuel Agnon sinh ở Buczacz, Galicia, Đế quốcc Áo-Hung (nay là Ukraina). Bố là nhà buôn da thú, mẹ là một phụ nữ hiểu biết rộng. Từ nhỏ Agnon sống trong môi trường rất sùng đạo, được giáo dục theo truyền thống Do Thái, thường đọc kinh Talmud và các tác phẩm thời cổ đại cũng như văn học Do Thái đương thời. Những tác phẩm đầu tay của ông viết bằng tiếng Hebrew và đăng ở các tờ báo địa phương. Năm 1909 ông in truyện ngắn "Agunot" (Người bị ruồng bỏ), kể về tình yêu trong quá khứ của một người đàn bà. Tên "Agunot" từ đó được ông lấy làm bút danh của mình. Năm 1912 Agnon định cư ở Berlin, nghiên cứu văn học cổ điển, dạy tiếng Hebrew và văn học Do Thái, cùng tham gia thành lập tạp chí "Jude" và xuất bản một số tập truyện vừa và truyện ngắn. Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất xảy ra, ông trốn lính, sau đó sang tị nạn ở châu Âu, năm 1924 trở về sống tại Jerusalem. Trong thời gian này ông viết nhiều tác phẩm, đặc biệt trở nên nổi tiếng với bộ tiểu thuyết "Hakhnasat Kalah" (Chiếc màn cưới, 1931, hai tập) kể về những cuộc phiêu lưu của một người đàn ông nghèo sang Đông Âu tìm chồng và của hồi môn cho ba cô con gái. Những tác phẩm của Agnon phản ánh cuộc sống lưu vong, sự hoang mang và nỗi đau tinh thần của người Do Thái theo bút pháp kết hợp giữa chủ nghĩa hiện thực xã hội bắt nguồn từ văn học Phương Tây với chủ nghĩa tượng trưng, trong đó lòng nhân hậu, tình yêu, nỗi đau được thể hiện như một thứ thuyết bí truyền mang tính chất tôn giáo và huyền ảo.
Cuối thập niên 1950, một nhà phê bình người Mỹ rất có thế lực E. Welson đã đề cử Agnon nhận giải Nobel, nhưng đến năm 1966 ông mới được trao giải vì "nghệ thuật kể chuyện độc đáo một cách sâu sắc, chứa đựng các mô típ dân gian Do Thái" mà nổi bật nhất là "Hakhnasat Kalah" và "Oreach Natah Lalun" (Người khách đêm). Ngoài giải thưởng Nobel Agnon còn được tặng nhiều giải thưởng khác của nhà nước Israel vào các năm 1935, 1950, 1951, 1958 và nhiều giải thưởng của các trường đại học Do Thái và Hoa Kỳ. Năm 1962 ông được bầu là Công dân danh dự của Jerusalem. Những năm cuối đời nhà văn trở thành thần tượng của người dân Israel (đến mức khi tiến hành các công trình xây dựng, thị trưởng thành phố đã ra lệnh gắn biển gần nhà ông với dòng chữ "Giữ im lặng, Agnon đang làm việc"). Đánh giá về những thành tựu của Agnon, nhà phê bình Robert Albert cho rằng: "Trong di sản văn học phong phú của mình, S. Agnon đã động chạm đến những khía cạnh phức tạp nhất của thế giới đương đại... Không đánh mất mối liên hệ với quá khứ, ông tin tưởng sâu sắc rằng mối liên hệ như thế là cần thiết và có thể có được". Tuy nhiên Agnon cho rằng phần lớn người đọc sách của ông đã chết trong các trại tập trung phát xít, còn thế hệ trẻ lại khá thờ ơ với những giá trị được phản ánh trong đó. Agnon mất vì một cơn đau tim ở tuổi 82.
Miguel Ángel Asturias

Miguel Ángel Asturias Rosales (19 tháng 10 năm 1899 – 9 tháng 6 năm 1974) là nhà văn, nhà ngoại giao Guatemala đoạt giải Nobel Văn học năm 1967.
Tiểu sử.
Miguel Asturias sinh ở Thành phố Guatemala, tổ tiên là người thổ dân châu Mỹ. Bố ông là luật sư, do chống đối nền độc tài của Manuel Estrada Kabrera nên năm 1904 phải lưu lạc đến Salamá, Baja Verapaz, tuổi thơ của nhà văn tương lai đã trôi qua ở đó. Từ năm 1915, Asturias theo học ngành luật tại Đại học Guatemala và năm 1923 bảo vệ luận văn "Những vấn đề xã hội của người thổ dân." Do đời sống chính trị trong nước biến động và căng thẳng, bố mẹ gửi Asturias sang Paris theo học ngành dân tộc học và thần học ở Đại học Sorbonne đến năm 1928. Ở Pháp, ông tiếp xúc với các đại diện của phong trào siêu thực và bắt đầu viết thơ, văn. Từ năm 1929 ông là phóng viên của nhiều báo Trung Mỹ tại châu Âu. Năm 1929, Asturias công bố tập thơ trữ tình đầu tiên "Rayito de estrella" (Ánh sao).
Năm 1933 Miguel Asturias trở về Guatemala làm báo và dạy học. Trong thời gian này ông viết "El señor Presidente" (Ngài Tổng thống), một tác phẩm u ám về chế độ độc tài ở Mỹ Latin. Vì những lý do chính trị, cuốn sách mãi đến năm 1946 mới được in ở México bằng tiền của chính tác giả. Năm 1944, dưới chính thể của tổng thống mới, Asturias vào ngành ngoại giao, làm Tham tán Đại sứ ở Mexico, Argentina, Đại sứ ở Salvador... Năm 1946, ông xuất bản cuốn "Hombres de maíz" (Những người Maya) được coi là tác phẩm lớn nhất của ông. Tiếp đó Asturias viết ba cuốn tiểu thuyết được gọi là "Bộ ba chuối" gồm: "Viento fuerte" (Cơn bão), "El papa verde" (Cha xanh) và "Los ojos de los enterrados" (Mắt những người đã khuất) lên án bạo lực và tội ác của Hoa Kỳ ở tổ quốc ông. Năm 1956, tổng thống thân Hoa Kỳ lên nắm quyền đã tước quyền công dân của Asturias và buộc ông phải di tản sang Buenos Aires, sau đó sang châu Âu sống ở Paris, Genève và Roma. Ông vẫn tiếp tục hoạt động báo chí và sáng tác văn học. Năm 1966 lại xảy ra đảo chính ở Guatemala, Mendes Montenegro, bạn của Asturias, trở thành tổng thống, ông được chỉ định làm Đại sứ ở Pháp. Cùng năm này Asturias được trao tặng giải thưởng Lenin "Vì hòa bình giữa các dân tộc", và năm sau ông trở thành nhà văn Mỹ Latin thứ hai được trao giải Nobel Văn học (sau Gabriela Mistral). Năm 1969 ông cho ra đời tiểu thuyết tôn giáo "Malandrón" (Tên trộm kém cỏi). Năm sau, trong bối cảnh chế độ chính trị bắt đầu siết chặt lại, Asturia từ chức đại sứ và tập trung thời gian, sức lực cho các hoạt động văn học; cho đến cuối đời ông còn xuất bản thêm một số tập sách, trong đó có cả tiểu luận và truyện ngắn. Ông mất ở Madrid, Tây Ban Nha năm 1974 và được chôn cất tại Nghĩa trang Père-Lachaise ở Paris.
Heinrich Böll

Heinrich Theodor Böll (21 tháng 12 năm 1917 – 16 tháng 7 năm 1985) là nhà văn Đức đoạt giải Georg Büchner năm 1967 và giải Nobel Văn học năm 1972.
Tiểu sử.
Böll sinh ở Köln, là con thứ tám của một thợ cả nghề mộc theo Công giáo. Ông bắt đầu làm thơ và viết truyện ngắn từ rất sớm. Năm 1937, sau khi tốt nghiệp trung học, Böll theo học nghề kinh doanh sách ở Köln. Năm 1938 Böll bị huy động vào quân đội dự bị của Đệ Tam Đế chế Đức; trước khi nhập ngũ ông học một học kì ngành Đức ngữ và Ngữ văn cổ điển tại thành phố quê hương; mấy lần bị thương và năm 1945 bị quân đội Mỹ bắt làm tù binh và giam mấy tháng ở miền Nam nước Pháp. Trở về quê, Böll tiếp tục đi học và kiếm sống bằng những công việc không thường xuyên. Năm 1943, ông kết hôn với cô giáo Anne Maria Sech.
Năm 1949 Heinrich Böll trình làng truyện vừa đầu tiên "Der Zug war pünktlich" (Chuyến tàu đến đúng giờ), trước đó ông đã có gần 60 truyện ngắn đăng báo; truyện phản ánh cuộc sống đời thường sau chiến tranh, văn phong đơn giản hóa một cách chủ ý. Tính vô nghĩa của cuộc chiến tranh đúc rút từ những trải nghiệm cá nhân nhân vật là chủ đề trung tâm trong những tác phẩm này và cũng là đề tài chủ đạo xuyên suốt toàn bộ sáng tác về sau của Böll, thường được gọi là dòng "văn học hoang tàn". Năm 1951 với truyện ngắn "Die schwarzen Schafe" (Con cừu đen) Böll được trao giải thưởng "Nhóm 47" của Hội Nhà văn Đức hậu chiến. Tác phẩm có thể coi là hoành tráng đầu tiên của Böll là "Billard um halb zehn" (Ván bi-a lúc chín rưỡi, 1959) được viết với văn phong và cấu trúc phức tạp hơn; tiếp đó là "Ansichten eines Clowns" (Qua con mắt của chú hề, 1963) nói về tự do cá nhân giữa những sức ép mang tính xã hội và chính trị.
Năm 1971 ra đời tiểu thuyết lớn nhất của Heinrich Böll là "Gruppenbild mit Dame" (Bức chân dung tập thể với một quý bà) mô tả các sự kiện xảy ra trong khoảng thời gian 1899-1970 với đối tượng chỉ trích là nhà thờ và "xã hội thành đạt". Năm 1972, khi Böll được trao giải Nobel, cuốn tiểu thuyết này được đặc biệt đánh giá cao. Năm 1974, được bầu làm Chủ tịch International PEN, Böll nhiệt tình giúp đỡ những nhà văn gặp khó khăn, đóng góp đáng kể cho tổ chức này. Chính Böll đã đón nhà văn Nga lưu vong Alexandr Isayevich Solzhenitsyn về sống chung một thời gian, và ông ngày càng tích cực tham gia vào các cuộc tranh luận chính trị. Trong thập niên 1980, Böll trở thành một trong những nhà lãnh đạo phong trào hòa bình và chống sử dụng vũ khí hạt nhân. Ngoài sự nghiệp sáng tác, Böll còn là một dịch giả; ông đã cùng với vợ dịch hàng loạt tác phẩm văn học Mỹ. Năm 1985 nhà văn 67 tuổi mất tại nhà riêng của con trai ông ở ngoại ô Bonn.
Patrick White

Patrick Victor Martindale White (28 tháng 5 năm 1912 – 30 tháng 9 năm 1990) là nhà văn Úc đoạt giải Nobel Văn học năm 1973.
Tiểu sử.
Patrick White xuất thân trong một gia đình điền chủ giàu có ở Sydney (Úc). Thời niên thiếu ông là người bệnh tật, ốm yếu, không được đi học, mãi đến năm 13 tuổi mới được gửi sang học ở Cheltenham (Anh). Trước khi vào đại học P. White xin cha mẹ về quê chăn bò hai năm và bắt đầu sáng tác, sau đó trở lại Anh. Ông tốt nghiệp Đại học Cambridge năm 1935, sau đó đi du lịch ở nhiều nước châu Âu, nghiên cứu văn học và ngôn ngữ Anh, Pháp, Đức. Trong Thế chiến II, ông gia nhập không lực Hoàng gia Anh. Sau chiến tranh ông về sống và làm việc tại một trang trại ở ngoại ô Sydney. Mặc dù có một thời gian học và làm việc tại London nhưng dấu ấn tính cách con người Úc in đậm trong các tác phẩm của ông.
Ấn phẩm thơ đầu tay "Mười ba bài thơ" của P. White viết trước năm 1930, năm 1935 ông in tập thơ "Người cày ruộng và những bài thơ khác" và viết một số vở kịch nhưng không được xuất bản; năm 1939 ông in tiểu thuyết đầu tay "Thung lũng hạnh phúc" và sang Mỹ sống. Năm 1955 P. White mới thực sự nổi tiếng với tiểu thuyết "Cây người". Nhân vật trong tác phẩm này (chủ yếu là phụ nữ) là những con người đam mê mãnh liệt và có khát vọng bằng sức mạnh ý chí chế ngự số phận bất công. Tiểu thuyết "Voss" (1957) được đánh giá là tác phẩm hay nhất của P. White, thông qua cái chết của một nhà thám hiểm nói về cuộc vật lộn giữa lòng kiêu hãnh và sự nhẫn nhục của con người. Nhiều tác phẩm của P. White mang tính chất anh hùng ca, sử dụng lối viết rất truyền thống nhưng phong phú về ẩn dụ.
P. White là người Úc đầu tiên được trao giải Nobel Văn học vì những tác phẩm có nghệ thuật phân tích tâm lý sâu sắc và bút pháp sử thi, nhờ đó đã mở ra một châu lục văn chương mới. Vốn thích cuộc sống lặng lẽ tránh mọi ồn ào phô trương, ông không đến dự lễ trao giải mà nhờ bạn là họa sĩ S. Nolan nhận thay. Tác phẩm cuối cùng của ông là một cuốn tiểu thuyết có tựa đề "Nhớ về nhiều trong một" (1986). Ông mất ở Sydney năm 1990.
Eyvind Johnson

Eyvind Olaf Verner Johnson (29 tháng 7 năm 1900 – 25 tháng 8 năm 1976) là nhà văn Thụy Điển. Ông đã đoạt Giải văn học của Hội đồng Bắc Âu năm 1962 và được trao giải Nobel Văn học năm 1974 cùng với Harry Martinson.
Tiểu sử.
Eyvind Johnson xuất thân trong một gia đình thợ nề nghèo có sáu người con ở vùng mỏ miền Bắc Thụy Điển. Năm 1904 cha của Johnson bị bệnh, ông được chị chăm sóc rồi đi ở với bố mẹ nuôi. Năm 13 tuổi ông phải bỏ học, làm rất nhiều nghề khác nhau để kiếm sống: thợ xẻ gỗ, thợ làm gạch, bán vé rạp chiếu phim, nhà thiết kế dự án, phụ thợ điện, thợ máy nước... Khi làm thư ký công đoàn ở nhà máy chế biến gỗ, ông đã tổ chức một cuộc bãi công và bị đuổi việc. Năm 1919 Johnson đến Stockholm hoạt động công đoàn, chính trị. Năm 1921 ông tới Đức, Anh, Pháp; ở những nơi này ông sống bằng nghề viết báo, viết văn. Năm 1924 Johnson in tập truyện ngắn đầu tiên "De fyra främlingarna" (Bốn kẻ lạ mặt), tiếp đó là hàng loạt tiểu thuyết, tập truyện khác ra đời. Năm 1930 ông trở về Thụy Điển khi đã trở thành nhà văn danh tiếng. Ông sáng tác nhiều tiểu thuyết mang khuynh hướng chủ nghĩa xã hội, sử dụng bút pháp hiện đại, nắm bắt trực tiếp thực tế lịch sử của thời đại.
Di sản văn học của Eyvind Johnson để lại gồm 46 cuốn sách, trong đó có 30 tiểu thuyết, một số cuốn mang tính tự thuật viết về những gian truân thời trẻ. Tiểu thuyết nổi tiếng nhất của Johnson là "Strändernas svall" (Sóng biển). Trong tác phẩm này Johnson đã sử dụng cốt truyện trường ca của Homer để phân tích những giá trị và những vấn đề của thế kỉ 20, chứng minh chân lý vốn tồn tại từ xưa: trải qua nhiều thay đổi, sự vật luôn có xu thế trở về với chính mình. Từ cuối thập niên 1940, Johnson đi nhiều nước ở châu Âu với tư cách là đại diện UNESCO của Thụy Điển. Năm 1951 ông đoạt Giải Dobloug. Năm 1953 ông nhận bằng tiến sĩ danh dự của Đại học Goteborg. Năm 1957 ông trở thành thành viên Viện Hàn lâm Thụy Điển, năm 1962 ông nhận giải thưởng văn học của Hội đồng Scandinavia. Năm 1974 ông được trao giải Nobel cùng người đồng hương Harry Martinson. Ông mất ở Stockholm năm 1976.
Saul Bellow

Saul Bellow (tên thật là Solomon Bellows, 12 tháng 6 năm 1915 – 5 tháng 4 năm 2005) là nhà văn Mỹ đoạt giải Pulitzer cho tác phẩm hư cấu năm 1976 và giải Nobel Văn học năm 1976.
Tiểu sử.
Saul Bellow sinh ở Lachine, Quebec (nay thuộc Montreal), là con út trong một gia đình Do Thái ở Sankt-Peterburg, Nga nhập cư đến Canada. Bố ông là nhà buôn rượu nhưng sau khi gia đình chuyển đến Chicago (1924) chuyển sang buôn than. Từ nhỏ S. Bellow đã đọc Shakespeare và các nhà văn thế kỉ XIX, nói thạo bốn ngoại ngữ và được dạy dỗ theo những truyền thống được ghi trong Kinh Cựu Ước. S. Bellow học Đại học Chicago, nhận bằng cử nhân danh dự ngành xã hội học và nhân chủng học Đại học Northwestern (1937); làm nghiên cứu sinh tại Đại học Wisconsin.
Trong Thế chiến II, S. Bellow là lính thủy đánh bộ. Năm 1944 ông xuất bản tiểu thuyết đầu tay "Người lơ lửng", kể về một kẻ không có vị trí xã hội, không biết thích ứng, lửng lơ giữa đời. Sau chiến tranh, S. Bellow giảng dạy và làm việc ở một số trường đại học, sống ở New York, Paris, Roma. Từ năm 1962, ông định cư ở Chicago, tiếp tục viết văn. S. Bellow là nhà văn được trao rất nhiều giải thưởng: giải Guggenheim năm 1948 cho tiểu thuyết "Nạn nhân"; giải Pulitzer năm 1976 cho "Món quà của Humboldt" (1975), giải thưởng quốc gia năm 1954 cho "Những cuộc phiêu lưu của Augie March", và cho "Herzog" năm 1964, Hành tinh của ngài Sammler năm 1971. Tháng 1/1968, nước Pháp trao tặng ông giải thưởng văn học cao nhất dành cho những người không phải là công dân của nước Pháp. Tháng 3/1968, ông được trao giải Di sản Do Thái cho sự "hiểu biết sâu sắc nền văn học Do Thái". Năm 1976 ông lại được nhận giải kế thừa nền dân chủ Mỹ. Đây là lần đầu tiên giải thưởng này được trao cho một nhà văn. Năm 1976 S. Bellow được trao giải Nobel vì những đóng góp lớn lao cho sự phát triển văn học Mỹ và thế giới bằng những tác phẩm mang tính nhân đạo sâu sắc có ngôn ngữ và văn phong bậc thầy.
S. Bellow còn là nhà viết kịch. Ông là tác giả của vở kịch "Sự phân tích cuối cùng" và một số vở kịch ngắn khác. Ông viết nhiều truyện và bài cho rất nhiều báo như "Partisan Review, Playboy, Harper's Bazaa"r... Trong cuộc chiến tranh Israel – Arập năm 1967, ông là phóng viên chiến tranh của tờ "Newsday". Ông đã dạy ở trường Cao đẳng Bard, các Đại học Princeton, Minnesota và là thành viên của Ủy ban các tư tưởng xã hội tại Đại học Chicago. Ông mất ở Brooklin (bang Massachusetts, Mỹ).
Odysseas Elytis

Odysseas Elytis (tiếng Hy Lạp: Οδυσσέας Ελύτης, tên thật: Odysseus Alepoudhiéis; 2 tháng 11 năm 1911 – 18 tháng 3 năm 1996) là nhà thơ Hy Lạp đoạt giải Nobel Văn học năm 1979.
Tiểu sử.
Odysseas Elytis sinh ở Heraklion (Candia) trên đảo Crete trong một gia đình người Hy Lạp cổ từ đảo Lesbos chuyển đến. Năm Elytis lên sáu tuổi, cả gia đình chuyển về thủ đô Athena. Tại đây Elytis học tiểu học và trung học, rồi từ năm 1930-1935 học luật tại Đại học Athena nhưng bỏ giữa chừng. Elytis yêu thích thơ ca, hâm mộ nhà thơ Pháp Paul Eluard và chủ nghĩa siêu thực. Khi bắt đầu làm thơ ông bỏ họ của mình đã nổi tiếng trong giới kinh doanh để lấy bút danh là Elytis - gốc từ "Hellas" (Ελλάς, nước Hy Lạp), "Elpida" (Ελπδα, hi vọng), "Eiefteria" (Ελευθερια, tự do), "Eleni" (Ἑλένη hay Helen, nữ thần sắc đẹp). Năm 1935, ông đăng các bài thơ đầu tiên trên tờ Νέα Γράμματα (Tổng quan văn học mới) và tham gia một cuộc triển lãm siêu thực tổ chức tại Athena. Năm 1936 và 1937, tạp chí "Ngày Macedonia" in thành sách tập thơ "Προσανατολισμοί" (Định hướng). Năm 1939, tập "Klepsidhres tou ahnóstou" (Đồng hồ cát của người vô danh) và vào năm 1943, "Ηλιος ο πρώτος, παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα" (Ánh nắng mặt trời đầu tiên) lần lượt được xuất bản. Năm 1940 Hy Lạp bị Ý xâm chiếm, Elytis phục vụ trong quân đội với cấp bậc hạ sĩ. Trong thời gian này ông viết tác phẩm mang lại cho ông danh hiệu là một trong các nhà thơ nổi tiếng nhất của cuộc kháng chiến ở Hy Lạp và đấu tranh vì tự do: "Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας" (Bản anh hùng ca bi tráng tặng người trung úy hi sinh trong chiến dịch Albania, 1945).
Sau chiến tranh, Odysseas Elytis đảm đương nhiều nhiệm vụ xã hội (ông là người phụ trách nhiều chương trình trên đài phát thanh) và ngoài việc viết phê bình văn chương và nghệ thuật, trong 10 năm tiếp đó ông sáng tác rất ít. Thời gian 1948-1952, ông sống ở Pháp và đi du lịch nhiều nơi, quen biết với nhiều nhà văn, nghệ sĩ nổi tiếng thế giới. Tập thơ "Το Άξιον Εστί" (Điều xứng đáng, bắt đầu viết năm 1948, nhưng đến 1959 mới hoàn thành và xuất bản) được nhìn nhận như tác phẩm lớn nhất của Elytis, được dịch ra nhiều thứ tiếng và năm 1960 đã đoạt giải thưởng quốc gia về thơ ca. Các năm 1961, 1962, Elytis có chuyến đi dài ngày đến Mỹ và Liên Xô; sau năm 1967 ông sống hai năm lưu đày tự nguyện tại Pháp để phản đối cuộc đảo chính quân sự ở Hy Lạp. Năm 1978 ra đời trường ca "Μαρία Νεφέλη" (Maria Neféli) được ông viết trong thời gian khá dài. Sau khi ông gặp một phụ nữ trẻ, sáng tác của ông đã chuyển hướng sang phản ánh trực tiếp và trung thực lối sống và quan điểm của thế hệ mình. Năm sau Elytis nhận giải Nobel; trong bài phát biểu tại lễ trao giải, ông coi đây không chỉ là vinh dự của riêng mình, mà "cho cả đất nước Hy Lạp với lịch sử nhiều thế kỷ". Elytis còn là một họa sĩ tài năng; ông được nhà nước Hy Lạp trao tặng Giải thưởng Quốc gia Hy Lạp trong lĩnh vực thơ ca và Huân chương Phượng Hoàng. Nhà thơ sống độc thân đến tuổi 85, mất năm 1996 ở Athena.
.ye

.ye là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Yemen.
Dường như tên miền ".ye" chỉ chấp nhận đăng ký tên miền cấp 3 dưới tên cấp 2.com.ye và .net.ye.
.yu

.yu là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) được gán cho Nam Tư.
Tên miền.yu do Hiệp hội YUNET, một tổ chức đặt tại Khoa Kỹ thuật Điện tử trường Đại học Belgrade, quản lý. ICANN đã giải quyết bằng cách cho.yu hoạt động tạm thời dưới Cơ quan đăng ký tên miền Internet Quốc gia của Serbia, nhà điều hành của tên miền mới .rs, trong bước chuyển đổi.
Nó là một số ít ccTLD không tương ứng với mã hai ký tự ISO 3166-1. Mã YU được thay thế bằng CS vào tháng 7 năm 2003 cùng với sự thay đổi của Liên bang Nam Tư thành Serbia và Montenegro vào tháng 2 năm 2003. Tên miền .cs được để dành cho Serbia và Montenegro sau khi thay tên vào tháng 2 năm 2003, nhưng nó chưa bao giờ được dùng thực sự.
Vào tháng 9 năm 2006, ISO đề xuất .rs cho Serbia và .me cho Montenegro. Vào ngày 26 tháng 9 năm 2006 Cục Bảo trì ISO 3166 đã đồng ý đổi mã ISO 3166-1 Alpha-2 CS thành RS.
Lịch sử.
Tên miền cấp cao nhất.yu ban đầu được gán cho Liên bang Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Nam Tư, trong thời gian dự án chính phủ cho phát triển công nghệ khoa học-ký thuật (SNTIJ). Cơ quan đăng ký chính thức là Đại học Maribor và Viện Jožef Stefan, có trụ sở tại Slovenia.
Sau khi Chiến tranh Nam Tư bùng nổ, Liên bang CHXHCN Nam Tư tan rã và Cộng hòa Liên bang Nam Tư được thành lập, nhưng dưới sự đồng ý của quốc tế vào thời gian đó. Cơ quan đăng ký tên miền.yu được bỏ lại cho Slovenia, và tên miền trở thành vấn đề kế thừa khi người Slovenia không đồng ý chuyển tên miền chho Đại học Belgrade ở Serbia.
Vào năm 1994, IANA cuối cùng cũng chấp thuận rằng tên miền nên được chuyển giao cho Nam Tư mới.
Nam Tư đã đổi tên thành Serbia và Montenegro vào tháng 2 năm 2003, và tan rã vào tháng 7 năm 2006.
Việc sử dụng têm miền.yu.
Tất cả tên miền dưới.yu đều được để dành cho pháp nhân. Tên miền cấp cao nhất được để dành cho cơ quan liên bang và cơ quan chính quyền chính thức, cũng như nhà cung cấp dịch vụ Internet. Nhà thờ chính thống Serbia cũng được phép dùng tên miền.yu.
Tên miền cấp 2.
Các trang web Montenegro thường dùng tên miền con .cg.yu được cung cấp miễn phí cho khách hàng của ISP Montenegro đã đăng ký tên miền, khiến cho nó là một lựa chọn phổ biến cho những ai không được phép đăng ký tên miền cho trang web của họ.
.zw

.zw (zimbabwe) là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Zimbabwe.
Mặc dù không có trang web của nhà đăng ký trong danh sách IANA whois, ít nhất việc đăng ký .co.zw hiện được thự hiện bởi Hiệp hội nhà cung cấp dịch vụ Internet Zimbabwe, những tổ chức cho rằng một trong những mục đích của việc thành lập là nhìn ra trước tên miền .zw.
Việc đăng ký tên miền .ac.zw được thực hiện bởi Đại học Zimbabwe. Đơn xin được xử lý bởi Trung tâm Máy tính của cơ quan này. Với quy tắc chung, việc đăng ký .ac.zw dành cho cơ quan học thuật.
Việc đăng ký .org.zw được thực hiện bởi nhà cung cấp viễn thông cố định của đất nước, TelOne. Những trang này dự kiến dùng cho tổ chức phi chính phủ, cá nhân và những tổ chức tương tự nhưng không rõ hạn chế.
Lãi suất chiết khấu

Lãi suất chiết khấu là lãi suất mà ngân hàng trung ương (ngân hàng Nhà nước) đánh vào các khoản tiền cho các ngân hàng thương mại vay để đáp ứng nhu cầu tiền mặt ngắn hạn hoặc bất thường của các ngân hàng này. Quy định lãi suất chiết khấu là một trong những công cụ của chính sách tiền tệ nhằm điều tiết lượng cung tiền.
Tác động của lãi suất chiết khấu.
Các ngân hàng thương mại phải tính toán tỷ lệ giữa tiền mặt và tiền gửi (dự trữ của ngân hàng) để đáp ứng nhu cầu của khách hàng và họ có một tỷ lệ giữa tiền mặt và tiền gửi an toàn tối thiểu. Tỷ lệ này ngoài quy định của ngân hàng trung ương về tỷ lệ dự trữ bắt buộc còn phụ thuộc vào tình hình kinh doanh của ngân hàng thương mại và dự trữ của ngân hàng thường lớn hơn dự trữ bắt buộc do ngân hàng trung ương quy định. Khi tỷ lệ dự trữ tiền mặt thực tế của ngân hàng thương mại giảm xuống đến gần tỷ lệ an toàn tối thiểu thì họ sẽ phải cân nhắc việc có tiếp tục cho vay hay không vì buộc phải tính toán giữa số tiền thu được từ việc cho vay với các chi phí liên quan trong trường hợp khách hàng có nhu cầu tiền mặt cao bất thường:
Do vậy, với một tiền cơ sở nhất định, bằng cách quy định lãi suất chiết khấu cao hơn lãi suất thị trường, ngân hàng trung ương có thể buộc các ngân hàng thương mại phải dự trữ tiền mặt bổ sung khiến cho số nhân tiền tệ giảm xuống (vì tỉ số của tiền gửi so với tiền mặt giảm) để làm giảm lượng cung tiền. Ngược lại, khi lãi suất chiết khấu giảm xuống thì các ngân hàng thương mại có thể giảm tỷ lệ dự trữ tiền mặt và do vậy số nhân tiền tệ tăng lên dẫn đến tăng lượng cung tiền.
Xem thêm.
Số nhân tiền tệ
Cung tiền
Dự trữ bắt buộc
Chính sách tiền tệ
Ngân hàng trung ương
Liên kết ngoài.
Lãi suất chiết khấu của Ngân hàng trung ương Việt nam.
Lãi suất chiết khấu của Fed.
Ngày (định hướng)

Ngày có thể là:
Bẳng bu

Bẳng bu là nhạc cụ hơi phổ biến ở nhiều dân tộc vùng Tây Bắc, Việt Nam. Cái tên của nó xuất phát từ tiếng Thái. Nhạc cụ này dành riêng cho nữ giới, thường được dùng trong các nghi lễ mang đậm tính phồn thực, cầu mong cuộc sống bình yên và mùa màng bội thu.
Bẳng bu là những ống tre lớn, dài từ 40 đến 80 cm, đường kính từ 8 đến 10 cm. Các ống dài ngắn khác nhau để cho ra âm thanh cao thấp khác nhau, song cao độ không chuẩn lắm. Để sử dụng nhạc cụ này cần có nhiều người tham gia. Mỗi người cầm hai ống ở hai bàn tay, đổ rập một đầu ống xuống sàn nhà hay tấm ván (có lót vải mỏng hoặc không lót) khiến không khí trong ống chấn động, phát ra tiếng brum brum, làm nền cho động tác và bước chuyển của người múa.
Ngoài cách kích âm đổ rập, người ta còn đập hai ống vào nhau để tạo ra tiếng động. Những tiếng này không vang vì thân ống bị hai bàn tay giữ chặt nên chấn động trong thân ống không lan truyền như những nhạc cụ tự thân vang khác.
Chul

Chul là loại sáo phổ biến trong vài cộng đồng dân tộc ở Tây Nguyên, nhất là người Ba Na và người Gia Rai.
Chul là một đoạn nứa dài từ 80 đến 100 cm, đường kính 2 cm, hai đầu thông suốt. Ở giữa thân ống có một lỗ vuông cạnh 1 cm chứa lưỡi gà bằng nứa, gần đấy là một lỗ nhỏ dùng làm lỗ thoát âm. Trên thân sáo chỉ có ba lỗ cho ba nốt cơ bản, nhưng nếu có kỹ thuật điêu luyện, người thổi có thể tạo ra âm vực rộng đến hai quãng tám, nghĩa là từ một nốt cơ bản tăng lên được một nốt đồng âm ở vài quãng tám khác nữa.
Chul là loại sáo dành cho nam giới. Các chàng trai sử dụng sáo này để tỏ tình với các cô gái. Khi phát ra giai điệu trầm, loại sáo này giống như lời tâm sự, còn lúc giai điệu lên cao, âm thanh nghe thanh thoát và trong sáng.
Herostratos

Herostratos (tiếng Hy Lạp: "‘Ηρόστρατος") là một thanh niên, trong hy vọng sẽ trở nên nổi tiếng, đã phóng hỏa Đền thờ thần Artemis ở Ephesus (nay nằm ở miền Tây Thổ Nhĩ Kỳ) vào ngày 21 tháng 7 năm 356 trước Công nguyên. Đền thờ này được xây dựng bằng đá cẩm thạch và được coi là ngôi đền đẹp nhất trong số khoảng 30 ngôi đền của người Hy Lạp xây dựng để thờ phụng thần Artemis, nữ thần săn bắn. Đây cũng là một trong Bảy kỳ quan thế giới cổ đại.
Không những không thèm lẩn tránh vì đã cố ý phóng hỏa ngôi đền linh thiêng, Herostratos còn rất tự hào nhận trách nhiệm với hy vọng tên tuổi mình sẽ trở thành bất tử trong lịch sử. Vì vậy, những nhà chức trách ở Ephesus đã không chỉ xử tử hình Herostratos mà còn biến hắn trở thành một người vô danh khi tuyên án. Đương nhiên biện pháp này cũng không thể ngăn cản Herostratos đi vào lịch sử như hắn mong muốn, vì sau đó nhà sử học cổ đại Theopompus đã ghi lại sự kiện này và tên của Herostratus đi vào lịch sử như kẻ đốt đền nổi tiếng nhất thời cổ đại.
.eh

Do Tây Sahara là một lãnh thổ đang tranh chấp, nó không có tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD), nhưng .eh được để dành cho mục đích này. IANA hiện không quy định tổ chức bảo trợ cho tên miền này.
Những ký tự này được chọn do là viết tắt của Saguia el-Hamra, một trong hai tỉnh ở Sahara thuộc Tây Ban Nha trước đây. (Hoặc có thể, từ "Sáhara Español", vì Tây Sahara trước đây được gọi là Sahara thuộc Tây Ban Nha)
Vào ngày 1 tháng 8 năm 2007, một côngxoocxiom đã thương lượng với IANA để quản lý tên miền.eh nhân danh Cộng hòa Dân chủ Ả rập Sahrawi. Maroc đã phản đối yêu cầu này.