Thanh Tuyền (ca sĩ)

Thanh Tuyền (sinh ngày 29 tháng 10 năm 1948) là một nữ Danh Ca nhạc vàng nổi tiếng người Việt sống tại Mỹ, bà được mệnh danh là "Tiếng hát chim Sơn Ca miền đất lạnh" của Tân nhạc Việt Nam. Bà thành danh vào thời kỳ hưng thịnh nhất của nền nhạc Vàng miền Nam vào những năm 1960 - 1975. Bà có một giọng hát bền bỉ và là một trong những giọng ca trụ cột của Trung tâm Asia và Trung tâm Thúy Nga tại hải ngoại từ những ngày đầu tiên thành lập.
Cuộc đời và sự nghiệp.
Thời niên thiếu và giai đoạn khởi nghiệp.
Gia đình bà có 16 anh chị em, Thanh Tuyền là chị hai.
Trước đây, bà học tại trường nữ Trung học Bùi Thị Xuân ở Đà Lạt. Sau này khi về Sài Gòn, bà chuyển sang học tại trường nữ Trung học Lê Văn Duyệt (nay là trường THPT Võ Thị Sáu).
Năm 1959, bà đoạt giải Thần đồng Đà Lạt với ca khúc "Nắng đẹp miền Nam" của nhạc sĩ Lam Phương. Đầu thập niên 1960, bà vừa đi học vừa đi hát ở đài phát thanh và được người cậu chỉ bảo những nhạc lý cơ bản. Một lần bà hát tại đài phát thanh ca khúc "Vọng gác đêm sương" của nhạc sĩ Mạnh Phát, Mạnh Phát đã phát hiện và nhờ nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đưa bà về Sài Gòn nuôi dưỡng ước mơ làm ca sĩ. Nguyễn Văn Đông lên chương trình đào tạo cho bà, đặt cho nghệ danh là Thanh Tuyền (với ý nghĩa là "Giòng suối trong của Dalat").
8 tháng ở Sài Gòn, bà đã có dĩa hát giới thiệu với người yêu nhạc. Bà nhanh chóng nhận được sự mến mộ của người yêu nhạc Sài Gòn, sánh vai cùng các đàn anh đàn chị trên Đài Phát Thanh, trên sân khấu Đại Nhạc Hội, phòng trà ca nhạc, được báo giới Sài Gòn không tiếc lời khen ngợi.
Khởi đầu sự nghiệp.
Năm 1964, dưới sự dìu dắt của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông, vợ chồng ca nhạc sĩ Mạnh Phát - Minh Diệu, tên tuổi Thanh Tuyền nổi lên trên các đài phát thanh của Việt Nam Cộng hòa, một phần do giọng hát thiên phú, một phần do giám đốc hãng dĩa Continental là nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đã dồn mọi nỗ lực trong việc lăng xê Thanh Tuyền trên báo chí cũng như trên đài phát thanh, nên từ thành thị đến thôn quê, đâu đâu người ta cũng nhắc nhở tới tên Thanh Tuyền nhưng rất ít được nhìn thấy tận mắt bởi vì thời gian này bà còn là một "nữ sinh" chưa đủ tuổi đặt chân trình diễn vào các vũ trường cũng như phòng trà. Ca khúc đầu tiên được bà trình bày và thu âm vào dĩa nhựa là "Dấu chân kỷ niệm" (Thúc Đăng) đã để lại dấu ấn trong lòng khán giả mộ điệu. Bà góp mặt lần đầu tiên trong một chương trình ca nhạc của Phạm Mạnh Cương trên đài truyền hình và trong nhiều chương trình khác. Lúc đó khán thính giả mới biết đến hình ảnh của Thanh Tuyền trong một dáng vẻ của nữ sinh mới lớn cùng tà áo dài trắng, mái tóc "cúp ngắn" .
Năm 1966, bà về cộng tác với hãng dĩa Sóng Nhạc, qua sự giới thiệu của nhạc sĩ Mạnh Phát. Lúc này, bà mới thật sự vút cao với "Đà Lạt hoàng hôn" và nhất là "Nỗi buồn hoa phượng." Dù cộng tác với nhiều hãng đĩa khác nhau, nhưng Thanh Tuyền vẫn có sự thỏa thuận với nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông là vẫn tiếp tục thu thanh một số nhạc phẩm cho hãng dĩa của ông.
Năm 1967, bà bắt đầu đặt chân vào hát tại các vũ trường. Đầu tiên là vũ trường Tự Do của ông Ngô Văn Cường. Sau đó một thời gian, bà sang cộng tác với chương trình Hoàng Thi Thơ tại vũ trường Maxim's. Bà còn được nhạc sĩ, kiêm soạn giả Viễn Châu dìu dắt tập ca Vọng cổ. Bài tân cổ giao duyên đầu tiên là "Dấu chân kỷ niệm" đồng phát hành với bản tân nhạc cùng tên do Continental phát hành. Cũng cùng thời điểm này, bà hát song ca cùng ca sĩ Chế Linh. Trở thành một hiện tượng được nhắc đến nhiều nhất vào thời điểm đó và mãi đến tận sau này. Dĩa hát đầu tiên là nhạc phẩm "Hái Hoa Rừng Cho Em" của Trương Hoàng Xuân được tung ra thị trường và trở nên "ăn khách" một cách không ngờ. Sau đó nhiều hãng dĩa đã tranh nhau mời Chế Linh - Thanh Tuyền thu thanh một số tác phẩm khác như "Con đường xưa em đi (Châu Kỳ, thơ Hồ Đình Phương), Phút cuối, Tình bơ vơ (Lam Phương)...". Tất cả đều được khán thính giả khắp nơi đón nhận nồng nhiệt và đều có số bán kỷ lục thời đó.
Năm 1968, Thanh Tuyền lên xe hoa với một đại úy cảnh sát quận Gò Vấp tại Sài Gòn. Ngưng sự nghiệp ca hát trong một khoảng thời gian. Họ có với nhau ba người con.
Năm 1971, Trung tâm Thúy Nga tiên phong đi đầu thực hiện cuốn băng "Thanh Tuyền 1" (phát hành ngày 21/04/1973 ), độc quyền một tiếng hát. Được sự đón nhận nhiệt liệt của khán thính giả khắp nơi với số bán kỷ lục đem lại lợi tức cho Trung tâm khi mới thành lập. Tiếp nối sự thành công của băng nhạc "Tiếng hát Thanh Tuyền 1", Thanh Tuyền đã thu âm "Tiếng hát Thanh Tuyền 2" bán cho Dĩa Hát Việt Nam (Hãng dĩa Việt Nam) để phát hành, sau đó cuốn băng này lại một lần nữa được đón nhận nồng nhiệt. Hãng dĩa Việt Nam tiếp tục mời Thanh Tuyền thực hiện "Tiếng hát Thanh Tuyền 3", "Thanh Tuyền 4" cho đến năm 1975. Trong năm này, Thanh Tuyền đoạt 2 giải Kim Khánh là nữ ca sĩ được yêu thích nhất và album được yêu thích nhất trên nhật báo Trắng Đen do khán thính giả bình chọn.
Từ năm 1972 - 1974, theo cuộc trưng cầu ý kiến độc giả của nhật báo Trắng Đen, Thanh Tuyền đều được bình chọn trong danh sách là nữ ca sĩ ăn khách nhất.
Vang danh tại hải ngoại.
Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Thanh Tuyền ở lại Việt Nam và tiếp tục sinh hoạt văn nghệ với Đoàn kịch nói Kim Cương. Năm 1976, Thanh Tuyền góp mặt cùng một vài ca sĩ khác trong Album nhạc đỏ "Đường chúng ta đi"
Năm 1978, Thanh Tuyền vượt biên sang đảo Pulau Bidong, Malaysia. Năm 1979, Thanh Tuyền cùng gia đình di cư đến Hoa Kỳ và định cư tại Washington rồi sau đó chuyển đến sinh sống ở Houston, Texas.
Giáng sinh năm 1981, Thanh Tuyền thực hiện cuốn băng Gửi người ngàn dặm được Trung tâm Thúy Nga phát hành.
Thanh Tuyền được mời đi hát trở lại vào năm 1982. Năm 1989, sau khi bức tường Berlin bị phá bỏ, Khánh Ly và Thanh Tuyền đã hát trong chương trình nhạc đầu tiên ở Đông Đức.
Trung tâm Thúy Nga thực hiện một liên khúc gồm hai nhạc phẩm "Vùng lá me bay" (Anh Việt Thanh) và "Dấu chân kỉ niệm" (Thúc Đăng) để vinh danh ca sĩ Thanh Tuyền. Cùng với sự góp mặt của các ca sĩ của Trung tâm như Như Quỳnh, Mai Thiên Vân, Phi Nhung, Hạ Vy và Hương Thủy.
Giáng sinh 2020, cuốn băng Liveshow Thanh Tuyền - Một đời cho âm nhạc được phát hành.
Nhận định.
Thanh Tuyền sở hữu loại giọng full lirico soprano (nữ cao trữ tình đầy đặn). Đặc trưng của loại giọng này là âm sắc đẹp, ấm áp, quãng trung và cận cao phát triển, nhưng vẫn lên được những nốt cao sáng rực. Chính vì thế, giọng hát của bà vô cùng chắc chắn, khỏe khoắn và nặng tính metalic (kim khí).
Bà có thể nhả chữ và giữ nốt trên G4, G#4 vô cùng dày. Mixed cao rất tốt và thoải mái, có thể lên giọng thật tới C5, D5, Eb5 một cách dễ dàng. Khi đó, trong tần số vibrato của cô nảy lên độ rung độc đáo, nổi bần bật và bay xa như đang tung ra những chuỗi ngọc trong không gian vậy. Đồng thời, bà còn xuống được nhiều nốt trầm chắc chắn, sâu và tối.
Xét về ngũ cung, các giọng full lirico soprano khác thường thuộc hành thủy, hoặc thủy pha kim, mộc pha kim, nhưng Thanh Tuyền lại thuần kim chính cách.
Thanh Tuyền tận dụng triệt để các lối hát truyền thống của dân ca vùng miền như nảy tiếng, đổ hột, vọng cổ câu vô và biến tấu, tinh giản đi cho phù hợp với Nhạc Vàng một cách hài hòa nhất, chứ không chỉ đơn giản là luyến láy theo nhịp điệu.
Gia đình.
Thanh Tuyền có tất cả bốn người con (hai trai và hai gái: 3 người con với người chồng đầu và một người con với người chồng hiện tại), trong số đó chỉ có Shayla (con thứ ba) theo nghề ca sĩ. Don Nguyễn - con trai đầu của bà hiện đang phục vụ trong quân đội Hoa Kỳ và là chồng của nữ nghệ sĩ cải lương Ngọc Huyền, con gái đầu thì theo học ngành dược và người con trai út là một kĩ sư. Bà còn có người em gái là ca sĩ Sơn Tuyền.
Nhạc sĩ Thanh Sơn từng viết chùm 3 ca khúc bao gồm Nhật ký đời tôi, Trả lại Thời gian và Hoa tím người xưa để kỷ niệm về mối tình với một nữ danh nổi tiếng ở Đà Lạt có tên thật là Mai. Người này được cho là ca sĩ Thanh Tuyền.
Thanh Tuyền còn là một nhạc sĩ, trong đó sáng tác nổi bật là Ngày xưa anh nói (Thanh Tuyền - Thúc Đăng) Tình một ngày tình cũng trăm năm và Một đời nhớ.
Hoạt động khác.
Các buổi biễu diễn.
Thanh Tuyền đã tổ chức liveshow Kỷ niệm 50 năm ca hát ngày 21/12/2012 tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô, Hà Nội.
Đến đầu năm 2017, bà nhận lời mời làm giám khảo một chương trình trong nước với tên gọi Tình Bolero hoan ca (do Đài truyền hình Vĩnh Long tổ chức) với 2 tập phát sóng.
Thanh Tuyền &amp; Chế Linh thực hiện Liveshow Con đường xưa em đi ngày 2/11/2017 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội.
Thanh Tuyền Production và Video 36 Năm Ca Hát.
Vào năm 2000, Thanh Tuyền tự tay thực hiện chương trình kỷ niệm 36 năm ca hát. Thanh Tuyền quay hình các MTV đan xen với các phần trò chuyện dưới sự dẫn dắt của MC Việt Dzũng