Mang Yang

Mang Yang là một huyện nằm ở trung tâm tỉnh Gia Lai, Việt Nam.
Huyện Mang Yang hiện nay vốn là một phần của huyện Mang Yang cũ đã tách ra thành huyện Đak Đoa và Mang Yang mới vào năm 2000. Huyện lỵ của huyện Mang Yang mới là thị trấn Kon Dơng nằm trên quốc lộ 19 (Pleiku - Quy Nhơn). Trước năm 1975, huyện Mang Yang hiện nay là một phần của quận Lệ Trung, tỉnh Pleiku.
Địa lý.
Huyện Mang Yang nằm ở trung tâm tỉnh Gia Lai, có vị trí địa lý:
Huyện rộng 1.127,8 km² và có 70.320 người trong đó hơn 50% là các dân tộc người Ba Na.
Trên địa bàn huyện Mang Yang có một số danh thắng như đèo Mang Yang, thác Đăk Trôi, v.v... Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có một phần nằm trên địa bàn của Mang Yang.
Sông ngòi.
Mang Yang có hệ thống sông suối mật độ tương đối dày, phân bổ đều trên khắp địa bàn.
Hành chính.
Huyện Mang Yang có 12 đơn vị hành chính cấp xã gồm trực thuộc, bao gồm thị trấn Kon Dơng (huyện lỵ) và 11 xã: Ayun, Đắk Drjăng, Đắk Jơ Ta, Đak Ta Ley, Đắk Trôi, Đắk Ya, Đê Ar, Hra, Kon Chiêng, Kon Thụp, Lơ Pang.
Lịch sử.
Sau năm 1975, huyện Mang Yang thuộc tỉnh Gia Lai - Kon Tum, bao gồm 25 xã: Al Bá, Ayun, Bờ Ngoong, Chư Á, Chư Jôr, Đak Đoa, Đak Trôi, Đê Ar, Dun, Glar, Hà Đông, Hà Bầu, Hà Tây, Hbông, H'neng, Hra, Ia Băng, Ia Tiêm, Ia Pết, Kdang, Kon Chiêng, Kon Dơng, Lơ Pang, Nam Yang và Trang.
Ngày 17 tháng 8 năm 1981, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 30-HĐBT và Quyết định 34-HĐBT. Theo đó:
Huyện Mang Yang còn lại 20 xã: Ayun, Đak Đoa, Đak Trôi, Đê Ar, Glar, Hà Đông, Hà Bầu, Hà Tây, H'neng, Hra, Ia Băng, Ia Pết, Kdang, Kon Chiêng, Kon Dơng, Kon Thụp, Lơ Pang, Nam Yang, Tân Bình và Trang.
Ngày 29 tháng 10 năm 1983, Hội đồng bộ trưởng ban hành quyết định 122-HĐBT.Theo đó: 
Ngày 30 tháng 5 năm 1988, chia xã Kon Dơng thành 2 xã: Kon Dơng và Hải Yang.
Ngày 6 tháng 12 năm 1990, thành lập thị trấn Mang Yang (thị trấn huyện lỵ huyện Mang Yang) trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và dân số của xã Hneng.
Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Gia Lai được tái lập từ tỉnh Gia Lai - Kon Tum, huyện Mang Yang thuộc tỉnh Gia Lai.
Ngày 11 tháng 11 năm 1996, Chính phủ ban hành nghị định 70-CP. Theo đó:
Ngày 11 tháng 8 năm 1999, Chính phủ ban hành nghị định 70/1999/NĐ-CP. Theo đó:
Cuối năm 1999, huyện Mang Yang bao gồm 2 thị trấn: Mang Yang, Kon Dơng và 22 xã: A Dơk, Ayun, Đak Đoa, Đak Trôi, Đak Yă, Đê Ar, Glar, Hà Bầu, Hà Đông, Hải Yang, H'neng, Hra, Ia Băng, Ia Pết, Kdang, Kon Chiêng, Kon Gang, Kon Thụp, Lơ Pang, Nam Yang, Tân Bình, Trang.
Ngày 21 tháng 8 năm 2000, Chính phủ ban hành nghị định 37/2000/NĐ-CP. Theo đó:
Huyện Mang Yang còn lại thị trấn Kon Dơng và 9 xã: Ayun, Đak Djrăng, Đak Trôi, Đak Yă, Đê Ar, Hra, Kon Chiêng, Kon Thụp, Lơ Pang. Huyện lỵ dời về thị trấn Kon Dơng.
Ngày 15 tháng 9 năm 2006, Chính phủ ban hành nghị định 98/2006/NĐ-CP. Theo đó: 
Huyện Mang Yang có 1 thị trấn và 11 xã như hiện nay.
Kinh tế - xã hội.
Kinh tế.
Huyện có xuất phát điểm về kinh tế thấp, xa các trung tâm kinh tế lớn của tỉnh, trình độ dân trí thấp, tập quán sản xuất có nơi còn lạc hậu, đời sống đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn.
Năm 2018, huyện Mang Yang đã có 20/25 chỉ tiêu đạt và vượt cao hơn nhiều so với năm trước. Ấn tượng như: 
Xã hội.
Lĩnh vực xã hội có nhiều tiến bộ, chất lượng giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe nhân dân được nâng cao; nhiều chính sách về an sinh xã hội được triển khai kịp thời đã góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Đến nay, trên địa bàn huyện có 17 trường học đạt trường chuẩn quốc gia, toàn huyện có có trên 75% khu dân cư đạt danh hiệu khu dân cư văn hóa; 12.224 hộ gia đình văn hóa hóa; 100% các thôn, làng, tổ dân phố có nhà sinh hoạt cộng đồng.
Văn hóa - Du lịch.
Hoạt động đầu tư du lịch được chú trọng, năm 2018, huyện Mang Yang đã triển khai kế hoạch phát triển du lịch trên địa bàn huyện giai đoạn 2018 – 2020, để phát triển du lịch cộng đồng tại làng Vai Viêng, xã Ayun; Bên cạnh đó, một số khu, điểm du lịch như Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, làng Đêktu(Kon Dơng) được đưa vào khai thác hoặc được nâng cấp, mở rộng, nên tổng lượt khách đến huyện tăng cao nhất từ trước đến nay.
An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo. Công tác đấu tranh giải quyết tà đạo "Hà Mòn" có nhiều chuyển biến tích cực, giảm 14 đối tượng lẩn trốn và đối tượng tin theo tà đạo. Tai nạn giao thông được kéo giảm trên cả 03 chỉ số.
Mang Yang đặc biệt chú trọng phát huy tiềm năng lợi thế về sản xuất nông nghiệp, trọng tâm là xây dựng các chuỗi liên kết giá trị, gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật nhất là công nghệ sinh học nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm. Đồng thời phát triển đàn chăn nuôi theo chủ trương của Bộ nông nghiệp cũng như là kế hoạch phát triển chăn nuôi của UBND tỉnh; phát huy Trung tâm dịch vụ nông nghiệp kết nối với các doanh nghiệp, các cơ sở SX – KD thông tin kịp thời giá cả thị trường và vật tư, đầu ra của nông sản, để nông dân bán với giá hợp lý, đem lại lợi nhuận cao nhất cho người nông dân; Đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới; tập trung quy hoạch phát triển các loại hình thương mại-dịch vụ; phát triển sản xuất, kinh doanh, tạo môi trường tốt thu hút đầu tư để tăng thu ngân sách; tiếp tục nâng cao năng lực hoạt động tín dụng, đáp ứng nhu cầu về vốn cho phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn; thực hiện có hiệu quả các chương trình hỗ trợ giảm nghèo, chính sách dân tộc trên địa bàn...
Giao thông.
Mang Yang trong tiếng Bahnar nghĩa là cổng trời. Tên huyện được đặt theo tên một con đèo nổi tiếng, đèo Mang Yang, trên quốc lộ 19 trên địa phận của huyện.
Huyện Mang Yang có quốc lộ 19 chạy qua các xã, thị trấn: Hra, Đak Ta Ley, Đak Ya, Kon Dơng, Đak Drjăng. Có tỉnh lộ DT670 nối thị trấn Kon Dơng tới quốc lộ 14 tại La Khươi, Chư Păh, Gia Lai. Quốc lộ 19 đi qua huyện Mang Yang đã được nâng cấp thành đường cấp 3. Các tuyến đường tỉnh lộ, huyện lộ đã xuống cấp, nhiều đoạn đường hư hỏng nghiêm trọng. Ngoài ra còn có dự án Đường cao tốc Quy Nhơn – Pleiku – Lệ Thanh đi qua đang được triển khai đầu tư xây dựng.