vietgpt/wikipedia_vi huggingface dataset:
Romaja

Romaja hay cách ghi tiếng Hàn Quốc (Triều Tiên) bằng chữ latinh là các phương pháp ghi tiếng Triều Tiên bằng chữ cái Latinh. Romaja có nghĩa là "La Mã tự" hay "chữ La Mã". Romaja quốc ngữ là phương pháp nhiều người thường dùng nhất.
"Romaja" không được nhầm lẫn với "romanization (La-tinh hóa)". Cách viết thứ nhất có thể được áp dụng cho bất kỳ cách sử dụng chữ cái Latinh nào trong văn bản tiếng Hàn - cho dù đối với các từ hoặc tên tiếng Hàn hoặc không phải tiếng Hàn Quốc - trong khi cách viết thứ hai đề cập đến việc viết các từ tiếng Hàn bằng hệ thống chữ Latinh: hoặc là chữ La tinh hóa các từ riêng lẻ trong văn bản tiếng Hàn, hoặc viết toàn bộ văn bản tiếng Hàn bằng hệ thống chữ Latinh.
Hệ thống.
Nhiều lược đồ La tinh hóa đang được sử dụng phổ biến:
Hải âu

Hải âu trong tiếng Việt có nhiều hơn một nghĩa. Nó có thể là:
Thí nghiệm Urey-Miller

Thí nghiệm Urey–Miller hoặc thí nghiệm Miller–Urey là cuộc thí nghiệm mô phỏng giả thuyết về hoàn cảnh như núi lửa ở Trái Đất sơ khai và kiểm tra nguồn gốc sự sống ("abiogenesis") xảy ra hay không. Nó được thực hiện bởi Stanley Miller và người thầy của ông, Harold Urey, vào năm 1953.
Trong thí nghiệm kinh điển này, các nhà nghiên cứu đã cố gắng mô phỏng lại quá trình hình thành vật chất tạo ra sự sống. Miller và Urey đã đổ nước đầy nửa một bình thót cổ 5 lít và dùng một ống thủy tinh để nối nó với một bình thót cổ khác đặt phía trên có chứa những điện cực làm bằng wolfram. Sau đó, họ trộn hỗn hợp khí mêtan, hiđrô, amonia vào trong nước của bình thót cổ phía dưới. Đun nóng bình này đến khi xảy ra hiện tượng hóa hơi và bắt nó liên tục nạp điện được phóng ra từ các điện cực của bình thót cổ đặt phía trên. Hỗn hợp khí được làm nguội, ngưng tụ và dẫn ngược trở lại vào bình thót cổ đầu tiên để tiếp tục chu trình trên. Bằng cách này, họ đã tái tạo lại được những điều kiện khí quyển ban đầu của Trái Đất mà họ cho rằng từ đó bão điện từ được sinh ra. Trong vòng một giờ, nước trong bình chuyển sang màu cam. Sau một tuần, họ quan sát thấy 15% cacbon đã chuyển thành hợp chất hữu cơ. Sau vài tuần, chất lỏng trong bình thót cổ trở nên sẩm màu và dần dần chuyển thành màu nâu thẫm. Khi phân tích chất này, Miller và Urey phát hiện một lượng lớn amino acid ("amino acid") chứa trong nó, một thành phần trong cấu trúc cơ bản của khối vật chất sống. Sau đó, họ đưa ra một giả thuyết cho rằng amino acid được tạo ra trong phòng thí nghiệm tiểu biểu cho hỗn hợp hóa chất có trong đại dương vào thửa ban đầu của Trái Đất. Hơn nữa, từ các thiên thạch giàu cacbon một lượng amino acid đã được thêm vào trong hỗn hợp của đại dương lúc sơ khai.
Thí nghiệm đã thiết lập được quy trình tự nhiên tạo ra khối vật chất sống mà không đòi hỏi sự sống và nó đã khởi nguồn cho nhiều nghiên cứu sâu hơn về nguồn gốc sự sống.
S-Fone

S-Fone từng là thương hiệu của Trung tâm điện thoại di động CDMA S-Telecom, bắt đầu cung cấp dịch vụ từ 01/07/2003 và là nhà cung cấp dịch vụ thoại qua CDMA duy nhất tại Việt Nam. S-Telecom ra đời từ hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) giữa 2 đối tác bao gồm SPT (đại diện phía Việt Nam) và SLD Telecom (là liên doanh giữa SK Telecom, LG Electronics và DongA Elecom - trong đó SK Telecom chiếm phần lớn vốn). Đây là nhà cung cấp dịch vụ di động công nghệ CDMA (Code Division Multiple Access - Đa truy cập phân chia theo mã) đầu tiên của Việt Nam.
Lịch sử.
Theo công bố của bộ Thông tin và Truyền thông, năm 2008, S-fone có hơn 3,1 triệu thuê bao. S-Fone chưa chiếm được thị phần đáng kể so với các nhà cung cấp dịch vụ di động dùng công nghệ GSM như VinaPhone, MobiFone, Viettel... S-Fone là nhà mạng đầu tiên cung cấp 3G và các dịch vụ 3G tại Việt Nam.
2007 - 2009.
Tháng 5/2007, các bên hợp doanh đã ra tuyên bố nâng tổng vốn đầu tư hạ tầng cho S-Fone lên 543 triệu USD.
Tháng 8/2009, SK Telecom thông báo chấm dứt hợp tác đầu tư vào S-Fone.
Ngày 20 Tháng 11 năm 2009, SK và SPT đã ký nguyên tắc chuyển đổi mô hình kinh doanh từ BCC sang Liên doanh và SPT sẽ cam kết đầu tư mạnh vào S-Fone từ năm 2010 với việc tăng thêm mật độ phủ sóng lên gấp đôi trong năm 2010, Chuyển đổi từ công nghệ EVDO Rev0 lên EVDO RevA trên toàn quốc nhằm cung cấp các dịch vụ 3G và tăng tốc độ Download lên đến 3.8Mbit/s.
2010: Khó khăn và bị cô lập.
Đến năm 2010, tình hình kinh doanh viễn thông ngày càng khó khăn. S-fone bắt đầu phát triển chậm lại và đi xuống. Số lượng thuê bao rời mạng ngày càng nhiều, trong khi số lượng thuê bao hòa mạng mới là rất ít. S-Fone yếu dần do sức ép cạnh tranh dữ dội từ các nhà mạng khác và cũng do bị cô lập về thiết bị đầu cuối khiến S-fone không thể phát triển được, một phần cũng vì S-Fone là nhà cung cấp CDMA duy nhất sau khi HT Mobile và EVNTelecom lần lượt phải chuyển sang GSM (mạng Vietnamobile) và bán mình cho Viettel.
2011 - 2012: Chấm dứt hoạt động.
Năm 2011, số lượng thuê bao của S-fone còn rất ít. Để tránh bị thua lỗ nặng, S-fone bắt đầu cắt các trạm BTS của mình trên toàn quốc. Vùng phủ sóng dần bị thu hẹp lại, chỉ còn ở các thành phố lớn và miền nam Việt Nam.
Tháng 7 năm 2012, S-fone đã ngừng hợp đồng với tất cả nhân viên. Tất cả các điểm giao dịch đều đóng cửa. Website chính thức của S-fone ngừng hoạt động. S-fone gần như đã chấm dứt sự tồn tại của mình trên thị trường.
2016: Sự chấm dứt về mặt pháp lý.
Tháng 10 năm 2016, giấy phép của S-fone chính thức hết hạn, cộng với sự thất bại trong việc xin gia hạn của lãnh đạo S-fone đã chính thức kết thúc 13 năm của nhà mạng CDMA duy nhất còn lại tại thị trường Việt Nam.
Trong văn hóa đại chúng.
Lẵng hoa tình yêu, phim truyền hình hài kịch tình huống của Việt Nam được phát sóng năm 2004, có một trong các bối cảnh chính của phim là văn phòng của một công ty điện thoại. Dù không được chính thức nhắc tới trong phim, nhưng logo của S-Fone xuất hiện ở văn phòng này, ngụ ý rằng đây là văn phòng của S-Fone.
Báo cáo cạnh tranh toàn cầu

Báo cáo cạnh tranh toàn cầu là một bản tin hàng năm được xuất bản bởi Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF - World Economic Forum), phát hành lần đầu vào năm 1979. Bản báo cáo năm 2016 – 2017 bao gồm 138 nền kinh tế chính và nổi bật. Báo cáo này "nhằm đánh giá khả năng cung cấp mức độ thịnh vượng cao hay thấp đối với dân chúng ở mỗi quốc gia, trong đó có công bố "chỉ số cạnh tranh quốc gia" (GCI - Global Competitiveness Index) nhằm đo lường khuynh hướng của các thế chế, chính sách, những nhân tố tạo thành trạng thái hiện thời &amp; những mức giới hạn về trạng thái thịnh vượng kinh tế". GCI được trích dẫn rất rộng rãi cũng như được sử dụng trong nhiều tài liệu cho nhiều nghiên cứu hàn lâm cũng như nhiều bài báo trên các tạp chí uy tín. 
Ngoài WEF, Viện nghiên cứu phát triển kinh doanh Thụy Sĩ cũng công bố hàng năm về chỉ số cạnh tranh quốc gia, đánh giá mức tiến bộ &amp; thụt lùi năng lực đổi mới của mỗi quốc gia.
Những báo cáo tương tự hàng năm còn có "chỉ số thuận lợi kinh doanh" và "chỉ số tự do kinh tế". Hai chỉ số này đều xem xét những nhân tố ảnh hướng đến tăng trưởng kinh tế nhưng không bao quát như Báo cáo cạnh tranh toàn cầu.
Chỉ số cạnh tranh toàn cầu.
Dựa trên bốn yếu tố cơ bản hàng đầu được coi là ảnh hưởng tới chỉ số cạnh tranh của quốc gia gồm lạm phát, cơ sở hạ tầng, lao động có trình độ và mức độ tham nhũng, WEF sẽ xếp hạng khoảng 130 quốc gia trên toàn cầu trong Chỉ số cạnh tranh toàn cầu (Global Competitiveness Index) và công bố số liệu đó trong Global Competitiveness Report. Các báo cáo này được phát miễn phí trên mạng Internet.
Xếp hạng năng lực cạnh tranh dựa trên số liệu kinh tế được chính các nước tham gia khảo sát công bố (hard data) và kết quả lấy từ khảo sát ý kiến các doanh nhân và chuyên gia kinh tế (soft data).
Báo cáo này đã được thực hiện hàng chục năm qua và cho thấy bức tranh tổng quan và toàn diện về những điểm mạnh, điểm yếu của nền kinh tế các nước, từ đó tự họ nhận định cơ hội và thách thức. Xếp hạng của WEF cũng phản ánh các nhân tố ảnh hưởng tới môi trường kinh doanh của một quốc gia, vốn cũng là các yếu tố cơ bản đối với tăng trưởng kinh tế bền vững.
Nhận xét về độ tin cậy của xếp hạng của WEF, nhiều chuyên gia kinh tế nói "chỉ mang tính tương đối và không ảnh hưởng tới niềm tin của các nhà đầu tư". Các thông tin và tư liệu đầu vào dùng để phân tích có chuẩn hay không còn là điều cần phải xem xét, nhưng đây là cơ sở giúp các chính phủ tham khảo.
Xếp hạng 2016–2017.
30 nước đứng đầu trong bảng tường thuật cho năm 2016–2017:
Trên bảng xếp hạng, Việt Nam đứng thứ 60 với 4,31 điểm, tụt 4 hạng so với năm 2015-2016.
Xếp hạng 2018 (Index 4.0).
30 nước đứng đầu trong bảng tường thuật cho năm 2018 theo Index 4.0:
Việt Nam đứng thứ 77 với 58.1 điểm.
Romaja quốc ngữ

 
Romaja quốc ngữ là một phương pháp chuyển tự tiếng Triều Tiên sang ký tự Latinh được Hàn Quốc áp dụng kể từ ngày 7 tháng 7 năm 2000.
Quy tắc chuyển đổi.
Phụ âm.
Hệ phiên âm này miêu tả những thay đổi khi kết hợp phụ âm đuôi của một tiếng với phụ âm đầu của tiếng tiếp theo, ví dụ như: Han-guk → Han-gug-eo (Hàn Quốc → tiếng Hàn Quốc). Các thay đổi quan trọng được thể hiện trong các ô màu bên dưới:
Đặc điểm.
Những điểm quan trọng của hệ phiên âm này như sau:
Thêm vào đó, hệ phiên âm này chứa đựng nhiều khoản đặc biệt đối với các quy luật âm vị học thông thường tạo ra những ngoại lệ trong chuyển đổi phiên âm. (xem phát âm tiếng Triều Tiên).
Một số nguyên tắc khác:
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam; là đơn vị tài chính cấp I; là trung tâm quốc gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt, trung, cao cấp, công chức hành chính, công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của các đơn vị sự nghiệp công lập, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, giám đốc, phó giám đốc doanh nghiệp nhà nước, cán bộ khoa học chính trị và hành chính của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam và các đoàn thể chính trị – xã hội; là trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học Lý luận Marx-Lenin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, nghiên cứu đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, nghiên cứu về các khoa học chính trị.
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh có tên giao dịch quốc tế bằng tiếng Anh là: Ho Chi Minh National Academy of Politics (viết tắt là HCMA).
Science

Science (tiếng Anh của "khoa học") là tập san học thuật của Hiệp hội Mỹ vì sự Phát triển Khoa học ("American Association for the Advancement of Science" - AAAS) và được coi là một trong những tập san khoa học có uy tín nhất.. Tập san này có quá trình bình duyệt ("peer review"), được xuất bản hàng tuần, và có vào khoảng 130.000 người mua tập san dài hạn. Do những học viện mua tập san và website của tập san phục vụ thêm người, số độc giả ước lượng đến một triệu người.
Chức năng chính của tập san này là việc xuất bản bài nghiên cứu mới và phê bình nghiên cứu quan trọng về khoa học, nhưng "Science" cũng xuất bản tin tức khoa học, ý kiến về chính sách khoa học và những việc quan trọng đối với các nhà khoa học và những người chăm chú về các hiệu quả của khoa học và công nghệ. Tuy các tập san khoa học chuyên ngành thường tập trung về một lĩnh vực trong khoa học, nhưng "Science" và tập san cạnh tranh "Nature" đăng tải tất cả những lĩnh vực khoa học. Hệ số ảnh hưởng ("impact factor", IF) của "Science" vào năm 2014 là 33,611 (theo thống kê của Thomson ISI).
Tuy là tập san của Hiệp hội Mỹ vì sự Phát triển Khoa học, nhưng các nhà khoa học không cần tham gia AAAS để có bài trong "Science"; họ nhận bài từ những tác giả khắp nơi trên thế giới. Có sự cạnh tranh sôi nổi để được đăng trên tập san này, tại vì sau khi có bài viết trong một tập san khoa học nổi tiếng như "Science", một nhà khoa học có thể có được tên tuổi và triển vọng trong tương lai. Ít hơn 10% của những bài được gửi đến ban biên tập được chấp nhận, và tất cả mọi bài nghiên cứu được bình duyệt trước khi được xuất bản trong tập san.
Năm 2007, các tập san "Science" và Nature được trao giải thưởng Hoàng tử xứ Asturias cho sự truyền bá tiến bộ khoa học và nhân văn.
"Science" có trụ sở chính tại Washington, D.C. (Hoa Kỳ) và trụ sở thứ hai tại Cambridge (Anh).
Hộ chiếu Nansen

Hộ chiếu Nansen là giấy chứng minh được chấp nhận toàn thế giới, ban đầu do Hội Quốc Liên phát hành cho "những người tị nạn không quốc tịch.
Được Fridtjof Nansen thiết kế năm 1922, kể từ năm 1942 nó được nhận tại 52 quốc gia và là giấy tờ du hành đầu tiên cho người tị nạn. Khoảng 450.000 hộ chiếu Nansen đã được phát hành, giúp hàng trăm ngàn người vô quốc gia nhập cư vào nước nhận là công dân. Văn phòng Quốc tế Nansen về Người tị nạn đoạt giải Nobel về Hòa bình năm 1938 vì cố gắng thành lập hệ thống hộ chiếu Nansen.
Hộ chiếu Nansen được phát triển sau cuộc Cách mạng Nga 1917, khi 1,4 triệu người Nga rời khỏi khỏi nước này vì không đồng ý với tư tưởng của chính phủ cộng sản. Trong đó hàng trăm ngàn người không bao giờ trở lại Nga. Hệ thống hộ chiếu này tỏ ra rất thành công, một trong ít thành công của Hội Quốc Liên.
Hộ chiếu Nansen hiện nay không còn được phát hành nữa, các tổ chức quốc tế hiện thời, như Liên hiệp quốc cũng phát hành các giấy tờ cho những người tị nạn vô quốc gia. Các giấy tờ này bao gồm: chứng minh thư (hay hộ chiếu nước ngoài), giấy tờ du hành (hay "giấy tờ du hành tị nạn") và giấy thông hành ("Laissez-Passer").
Fridtjof Nansen

Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen (10 tháng 10 năm 1861 ở Store Frøen, gần Oslo – 13 tháng 5 năm 1930 tại Lysaker, ngoại ô Oslo) là một nhà thám hiểm, nhà khoa học, và nhà ngoại giao người Na Uy. Nansen được nhận Giải Nobel Hoà bình năm 1922 cho công việc của ông với tư cách là chuyên viên cao cấp của Hội Quốc Liên.
Sự nghiệp giảng dạy và công tác nghiên cứu.
Nansen là một giáo sư đại học chuyên ngành động vật học và sau là hải dương học tại trường Đại học Hoàng gia Frederick ở Oslo và là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiên của lĩnh vực thần kinh học và động lực học.
Nansen là một trong những người sáng lập lý thuyết nơron phát biểu rằng mạng thần kinh gồm những ô riêng lẻ liên lạc với nhau.
Nansen mở rộng nghiên cứu hoạt động và nguồn gốc của các dòng chảy đại dương, sau những kinh nghiệm của ông trong cuộc thám hiểm Fram. Ông cùng với nhà toán học Thuỵ Điển V. Walfrid Ekman bị cuốn hút sâu vào khám phá làm sao những dòng chảy được phát sinh từ sự quay của các hành tinh và trình bày rõ ràng lý thuyết chuyển động hình xoắn ốc Ekman để giải thích hiện tượng. Ông cũng phát minh ra một cái lọ dùng để lấy mẫu nước ở các độ sâu khác nhau gọi là lọ Nansen, sau được phát triển thêm bởi Shale Niskin và vẫn còn được sử dụng.
Mai Diễm Phương

Mai Diễm Phương (tiếng Trung: 梅艷芳; tiếng Anh: Anita Mui Yim-fong) (10 tháng 10, 1963 - 30 tháng 12, 2003) là một nữ ca sĩ và diễn viên nổi tiếng người Hồng Kông.
Cuộc đời và sự nghiệp.
Mai Diễm Phương được mệnh danh là "Bách Biến Thiên Hậu (Nữ hoàng Trăm Dạng)"; bất kể là trên làng nhạc hay trong giới điện ảnh, cô luôn mang đến công chúng cảm giác mới mẻ và kỳ lạ. Dưới ánh đèn sân khấu, thường khoác lên những bộ trang phục sang trọng, phong cách biểu diễn hoành tráng nhất, các động tác múa lạ mắt, trên mình thường toát lên vẻ tươi đẹp, phóng khoáng, trong cuồng nhiệt lại xen lẫn vẻ lạnh lùng.. do vậy mà trên khắp mình cô luôn toả lên sắc quang sáng ngời, độc đáo.
Trong lĩnh vực điện ảnh, Mai Diễm Phương vào vai diễn với đủ mọi thể loại, "một cô gái sinh ra là để đóng phim". Các phim của cô phần lớn đều rất hài hước và dí dỏm, chính kịch và sâu sắc, bởi cách diễn, nét mặt, cử chỉ nhân vật luôn được Mai Diễm Phương biểu đạt rất thành công. Cô có thể dễ dàng vào bất kì vai diễn nào và cũng dễ dàng thoát vai. Mai Diễm Phương được mọi người quý trọng, tôn vinh là Đại Tỷ trong ngành giải trí. Mai Diễm Phương cùng Tăng Chí Vĩ đồng giữ danh vị Chủ tịch Liên Đoàn Hiệp Hội Nghệ sĩ Hồng Kông và cô vẫn thường được mời làm người chủ trì, trao giải cho nhiều nghệ sĩ trong các chương trình - giải thưởng của âm nhạc lẫn điện ảnh danh giá.
Là một người có lòng nhiệt huyết, cô luôn quan tâm đến những người có số phận kém may mắn hơn mình. Mai Diễm Phương không chỉ tham gia rất nhiều các hoạt động từ thiện, cô còn tổ chức nhiều show diễn cá nhân để gây quỹ. Khi ngành giải trí du lịch của Hồng Kông đang điêu đứng vì phải đương đầu với đại dịch SARS, cô đã nhiệt tình tổ chức các show diễn, lễ hội âm nhạc với mong muốn thay đổi diện mạo mới, khôi phục lại ngành công nghiệp của nước nhà. Riêng cá nhân Mai Diễm Phương cũng hỗ trợ cho nhiều gia đình có người nhiễm SARS. Cô đã tốn nhiều tâm tư, tình cảm và cũng "đổ" tài sản của mình vào việc từ thiện.
Rạng sáng ngày 30/12/2003, Mai Diễm Phương qua đời tại một bệnh viện ở Hồng Kông vào lúc 2 giờ 50 phút sáng, sau thời gian chống chọi với căn bệnh ung thư cổ tử cung. Rất nhiều bạn bè thân thiết trong giới nghệ sĩ đã có mặt bên cạnh cô trong những giờ phút cuối: Lưu Bồi Cơ, Trịnh Tú Văn, Lam Khiết Anh, Thảo Mãnh, Hà Vận Thi, Hứa Chí An, Thành Long, Dương Tử Quỳnh, Tăng Chí Vĩ...
Liveshow / concert cá nhân.
1993
1994
1998
Bài hát nổi tiếng.
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2000
2003
Giải thưởng cá nhân.
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1998
1999
2001
2002
2003
2004
2005
Hóa thạch

Hóa thạch là những di tích và di thể (xác chết, vết chân, bộ xương, lớp vỏ cứng...) của sinh vật được bảo tồn trong các lớp đá, là đối tượng nghiên cứu chủ yếu của ngành cổ sinh vật học.
Trải qua một thời gian dài tồn tại của Trái Đất, đã có rất nhiều sinh vật từng sinh sống . Những sinh vật này sau khi chết, xác hoặc những dấu vết của các hoạt động sống là những chứng cứ được lưu giữ lại, theo sau một thời gian xác của chúng bị phân hủy (thối rữa), chỉ những bộ phần cứng như vỏ xương hoặc cành cây... được bao bọc bởi các trầm tích vật và trải qua quá trình hóa thạch để trở thành đá, nhưng vẫn giữ lại được những hình thái kết cấu (thậm chí một vài chi tiết nhỏ cấu tạo bên trong) đồng thời những dấu vết hoạt động của những sinh vật thời kỳ đó cũng được bảo lưu như vậy .
Nguồn gốc tên gọi "hóa thạch" trong tiếng Anh, từ "fossil" bắt nguồn từ latinh "fossilis" với nghĩa là "đào lên".
Lịch sử nghiên cứu hóa thạch.
Trong những ghi chép còn để lại từ xa xưa, có một nhóm học giả người Hy Lạp đã rất ngạc nhiên trước những di tích tồn tại của cá, vỏ sò và một vài dạng sinh vật biển được tìm thấy ở trên núi và sa mạc. Năm 450 trước công nguyên Herodotus đã đề cập tới sa mạc Ai Cập và cũng khẳng định rằng ở đó trước đây một phần bị bao phủ bởi biển Địa Trung Hải, năm 400 trước công nguyên Aristoteles tuyên bố: "hóa thạch là do vật chất hữu cơ tạo thành, nhưng hóa thạch bị ép vào trong tầng đất đá là do một tác dụng làm mềm trong vỏ Trái Đất gây ra". Một học trò của ông là Theophrastus năm 350 trước công nguyên cũng đã đưa ra được một vài hóa thạch của các dạng sinh vật, nhưng lại cho rằng hóa thạch do trứng và hạt của cây trong lớp đá phát triển mà thành...
Cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19 đã hình thành lên được một cơ sở vững chắc cho việc nghiên cứu hóa thạch và tạo nên một môn khoa học. Từ đó đến nay hóa thạch thường phát hiện chủ yếu tại tầng đá trầm tích ngoài biển. Khi các trầm tích vật như đá vôi, vụn cát, vỏ xương của động vật bị đè nén rồi kết dính với nhau tạo thành đá, và tạo nên một phần trầm tích mặt biển (seafacies). Rất hiếm gặp hóa thạch xuất hiện trong các đá núi lửa và đá biến chất (metamorphic rock) bởi vì:
Bằng việc kiểm chứng những điều kiện khắc nghiệt trong quá trình hình thành lên hóa thạch cũng dễ hiểu vì sao những vết tích còn lưu lại trong lớp đá trầm tích (sedimentary rock) cũng chỉ là một bộ phận rất nhỏ còn sót lại từ những sinh vật thuộc thời kỳ trước.
Điều kiện hình thành hóa thạch.
Mặc dù một sinh vật có thể hình thành lên hóa thạch hay không đều được quyết định bởi rất nhiều những nhân tố, nhưng có 3 nhân tố cơ bản nhất:
Jürgen Klinsmann

Jürgen Klinsmann (, sinh ngày 30 tháng 7 năm 1964) là một cựu cầu thủ và là một huấn luyện viên bóng đá người Đức. Ông từng là thành viên của Đức vô địch World Cup 1990 và vô địch EURO 1996. Hiện nay ông đang là huấn luyện viên trưởng của Đội tuyển bóng đá quốc gia Hàn Quốc.
Trên cương vị huấn luyện viên, ông huấn luyện cho tuyển Đức và giành vị trí thứ 3 World Cup 2006 ngay trên quê nhà. Ngày 12 tháng 7 năm 2006, ông chính thức chia tay đội tuyển để nhường chỗ cho người trợ lý Joachim Löw. Ông tiếp quản đội Bayern München tháng 7 năm 2008. Ngày 29 tháng 7 năm 2011, Liên đoàn Bóng đá Hoa Kỳ công bố ông là huấn luyện viên của đội tuyển quốc gia nước này. Năm 2013, ông giành Cúp Vàng CONCACAF với đội tuyển Hoa Kỳ và tiếp tục đưa đội tuyển góp mặt tại Giải vô địch bóng đá thế giới 2014.
Sự nghiệp tại đội tuyển quốc gia.
Klinsmann có một sự nghiệp thi đấu quốc tế thành công, khoác áo đội tuyển Đức từ năm 1987 và ghi được 47 bàn thắng trong tổng cộng 108 trận đấu. Ông tham gia vào Thế vận hội mùa hè 1988, đoạt được huy chương đồng; Euro 1988, Euro 1992 và Euro 1996, lọt vào trận chung kết năm 1992 và vô địch năm 1996. Ông cũng góp phần quan trọng vào chức vô địch thế giới của đội tuyển Đức tại World Cup 1990 (ông ghi được 3 bàn ở giải này). Cùng với 5 bàn tại World Cup 1994 và 3 bàn tại World Cup 1998, ông là cầu thủ đầu tiên ghi được ít nhất 3 bàn thắng tại 3 kì World Cup, thành tích này mới có Ronaldo của Brasil và Miroslav Klose cũng của đội tuyển Đức lập lại được. Ông cũng xếp thứ ba (sau Miroslav Klose và Gerd Muller) về số bàn thắng ghi cho đội tuyển Đức tại World Cup với 11 bàn.
Gallia

Gallia (, , ) là một khu vực ở Tây Âu trong thời kỳ đồ sắt và thời kỳ La Mã, bao gồm Pháp, Luxembourg và Bỉ ngày nay, phần lớn Thụy Sĩ, mạn Tây Bắc Ý, cũng như những phần đất của Hà Lan và Đức ở bờ trái sông Rhine. "Người Gallia" là tộc người nói tiếng Gallia (một hình thức cổ của tiếng Celt) và sống ở Gallia. Theo lời kể của Julius Caesar, tiếng Gallia thực sự khác biệt với tiếng Aquitaine và tiếng Belgae. Theo khảo cổ học, người Gallia đã dựng nên nền văn hóa La Tène trải dài khắp xứ Gallia, và về mạn Đông tới Rhaetia, Noricum, Pannonia cùng với miền Tây Nam Germania.
Trong các thế kỷ 2 và 1 trước Công nguyên, Gallia bị La Mã đô hộ: Gallia Cisalpina bị chinh phạt năm 203 trước Công nguyên và Gallia Narbonensis tiếp bước năm 123 trước Công nguyên. Gallia bị người Cimbri và người Teuton xâm lược sau năm 120 trước Công nguyên, nhưng họ bị người La Mã đánh bại năm 101 trước Công nguyên. Trong các các chiến dịch của ông từ năm 58 đến 51 trước Công nguyên, Julius Caesar cuối cùng đã thu phục được các phần đất còn lại của Gallia. Sự thống trị của La Mã ở Gallia kéo dài năm thế kỷ, tới khi nhà nước suy tàn cuối cùng của La Mã là Lãnh địa Soissons bị người Frank chiếm giữ năm 486. Khi ấy, nền văn hóa Celt đã bị pha trộn thành văn hóa Gallia-La Mã và có lẽ ngôn ngữ Gallia cũng biến mất vào thế kỷ 6.
Gôn

Gôn có thể là từ phiên âm của các từ sau:
Polyme compozit

Polyme compozit (tiếng Anh: polymer composites; viết tắt: PC) là loại vật liệu được cấu tạo bởi 2 hay nhiều cấu tử (thành phần). Trong đó, loại cấu tử thứ nhất là 1 hay nhiều polyme nền thông thường. Loại cấu tử thứ hai là các chất phụ gia (chất độn) như vật liệu sợi, bột của các chất vô cơ cơ... Còn có thể có thêm 1 thành phần thứ ba là chất liên kết, có tác dụng làm tăng độ kết dính giữa chất độn (cốt sợi) và nhựa nền. Polyme compozit có các tính chất hoá, lý khác nhiều so với từng vật liệu thành phần riêng rẽ.
Chất độn.
Cốt sợi có thể là sợi tự nhiên (sợi đay, sợi gai, sợi lanh, xơ dừa, xơ tre, bông...), có thể là sợi nhân tạo (sợi thủy tinh, sợi vải, sợi polyamit...). Tuỳ theo yêu cầu sử dụng mà người ta chế tạo sợi thành nhiều dạng khác nhau: sợi ngắn, sợi dài, sợi rối, tấm sợi... Việc trộn thêm các loại cốt sợi này vào hỗn hợp có tác dụng làm tăng độ bền cơ học cũng như độ bền hoá học của vật liệu PC như: khả năng chịu được va đập; độ giãn nở cao; khả năng cách âm tốt; tính chịu ma sát - mài mòn; độ nén, độ uốn dẻo và độ kéo đứt cao; khả năng chịu được trong môi trường ăn mòn như: muối, kiềm, axít... Những khả năng đó đã chứng tỏ tính ưu việt của hệ thống vật liệu PC mới so với các loại polyme thông thường. Và, cũng chính vì những tính năng ưu việt âý mà hệ thống vật liệu PC đã được sử dụng rông rãi trong sản xuất cũng như trong đời sống.
Tam hoàng

Tam hoàng có thể chỉ:
Tiểu vùng Sông Mekong Mở rộng

Tiểu vùng Sông Mekong Mở rộng (tiếng Anh: "Greater Mekong Subregion", viết tắt là "GMS") là khu vực địa lý bao gồm các quốc gia và lãnh thổ nằm trong lưu vực của sông Mekong: Việt Nam, Campuchia, Lào, Thái Lan, Myanmar và tỉnh Vân Nam và Quảng Tây của Trung Quốc. Đây là sự mở rộng của Tiểu vùng sông Mekong vốn không có các tỉnh Trung Quốc. Từ năm 1992, với sự giúp đỡ của Ngân hàng Phát triển châu Á, các quốc gia và lãnh thổ nói trên đã cùng nhau tiến hành các chương trình hợp tác về kinh tế, bảo vệ môi trường. Khu vực này được xem là một điểm nóng về đa dạng sinh học của Tổ chức Bảo tồn Quốc tế và WWF.
GMS có diện tích 2,6 triệu km2 với dân số khoảng 326 triệu người.
Ngã Năm

Ngã Năm là một thị xã thuộc tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.
Ngã Năm là vùng kinh tế trọng điểm phía Tây của tỉnh Sóc Trăng.
Địa lý.
Thị xã Ngã Năm nằm ở phía tây nam của tỉnh Sóc Trăng, nằm cách thành phố Sóc Trăng khoảng 60 km, cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 80 km, cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 298 km, có vị trí địa lý:
Thị xã Ngã Năm có diện tích 242,15 km², dân số năm 2019 là 74.115 người, mật độ dân số đạt 306 người/km².
Trên địa bàn có Quốc lộ-Quản lộ Phụng Hiệp và Quốc lộ 61B đi qua.
Thị xã Ngã Năm là cửa ngõ thủy, bộ quan trọng đi vào các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau thông qua tuyến Quốc lộ-Quản lộ Phụng Hiệp và kênh xáng Quản lộ Phụng Hiệp.
Lịch sử.
Nguồn gốc tên gọi.
Tên gọi này xuất hiện sau khi người Pháp đào kênh Phụng Hiệp - Cà Mau (còn gọi là kênh Quản Lộ - Phụng Hiệp) cắt ngang một con rạch tự nhiên (Xẻo Chích) tạo thành một ngã năm sông.
Lịch sử.
Ngày 16 tháng 6 năm 1969, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cho lập quận Ngã Năm thuộc tỉnh Ba Xuyên trên cơ sở tách đất từ quận Thạnh Trị cùng tỉnh và quận Long Mỹ của tỉnh Chương Thiện trước đó; quận lỵ đặt tại xã Vĩnh Quới. Quận Ngã Năm khi đó gồm 5 xã: Tân Long, Mỹ Quới, Vĩnh Lợi, Vĩnh Quới (4 xã này nguyên thuộc quận Thạnh Trị, tỉnh Ba Xuyên) và Vĩnh Tân (nguyên thuộc quận Long Mỹ, tỉnh Chương Thiện).
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, quận Ngã Năm bị giải thể, sáp nhập vào quận Thạnh Trị và trở thành huyện Thạnh Trị thuộc tỉnh Hậu Giang.
Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội Việt Nam ban hành Nghị quyết chia tỉnh Hậu Giang thành tỉnh Cần Thơ và tỉnh Sóc Trăng. Huyện Thạnh Trị thuộc tỉnh Sóc Trăng.
Ngày 31 tháng 10 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 127/2003/NĐ-CP. Theo đó, tách thị trấn Ngã Năm và 7 xã: Tân Long, Long Bình, Mỹ Quới, Mỹ Bình, Long Tân, Vĩnh Quới, Vĩnh Biên thuộc huyện Thạnh Trị để thành lập huyện Ngã Năm.
Sau khi thành lập, huyện Ngã Năm có 24.196,81 ha diện tích tự nhiên và 77.056 người với 8 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 1 thị trấn và 7 xã.
Ngày 22 tháng 4 năm 2010, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 474/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Ngã Năm là đô thị loại IV.
Ngày 29 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 133/NQ-CP. Theo đó:
Sau khi thành lập, thị xã Ngã Năm có 24.224,35 ha diện tích tự nhiên và 84.022 người với 8 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 3 phường: 1, 2, 3 và 5 xã: Tân Long, Long Bình, Mỹ Quới, Mỹ Bình, Vĩnh Quới.
Hành chính.
Thị xã Ngã Năm có 8 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 3 phường: 1, 2, 3 và 5 xã: Long Bình, Mỹ Bình, Mỹ Quới, Tân Long, Vĩnh Quới.
Xã hội.
Giáo dục.
Thị xã Ngã năm có 8 trường mẫu giáo, 19 trường Tiểu học, 7 trường THCS, 2 Trường THPT, 1 trường THPT&amp;THCS và 1 Trung tâm giáo dục thường xuyên. Trong đó trường THPT Mai Thanh Thế là trường lớn nhất tỉnh Sóc Trăng về số lượng học sinh.
Tháp Rùa

Tháp Rùa là một ngọn tháp nhỏ nằm trên gò đảo giữa Hồ Hoàn Kiếm, lui về phía Nam hồ, Hà Nội, Việt Nam.
Kiến trúc.
Ngọn tháp kết hợp phong cách kiến trúc châu Âu với hàng cửa cuộn gothic hai tầng dưới nhưng phần mái cong giữ quy thức kiến trúc cổ Việt Nam.
Ngôi tháp được xây dựng trên một gò đất rộng khoảng 350m2, bình đồ hình chữ nhật có 4 tầng, tầng dưới xây rộng hơn, rồi thu nhỏ dần lên tầng trên. Hai mặt phía đông và tây có 3 cửa cuốn. Phía nam và bắc có 2 cửa cuốn nhọn ở đầu. Đỉnh 2 tầng có lan can chạy xung quanh. Bốn đầu đao đắp uốn cong dần lên vào giữa đỉnh, trên đỉnh có hình ngôi sao 5 cánh.
Tầng dưới cùng xây trên móng cao 0,8m. Chiều dài là 6,28m trong khi chiều rộng là 4,54m. Tầng này do là hình chữ nhật nên chiều dài mở ra ba cửa, còn chiều ngang mở ra hai cửa, tất cả là 10 cửa; bên trong phân ra ba gian, các gian thông với nhau bằng các cửa ngăn, đỉnh cũng nhọn như tất cả các cửa khác. Cả tầng có 4 cửa ngăn, tổng cộng 14 cửa.
Tầng hai xây lùi vào một chút, chiều dài 4,8m, chiều rộng 3,64m, cũng chia ra ba gian, kiến trúc y như tầng một với 14 bộ cửa nhưng nhỏ hơn. Tầng ba thu nhỏ hơn nữa, dài 2,97m, rộng 1,9m, chỉ mở một cửa hình tròn ở mặt phía đông, đường kính 0,68m. Sát tường phía tây có một ban thờ, không rõ thờ ai và có từ lúc nào (Một số thông tin được cho là thờ cha của Nguyễn Ngọc Kim). Tầng đỉnh chỉ như một vọng lâu, vuông vức, mỗi bề 2m. Trên tường mặt phía đông, bên trên cửa tròn có đường kính là 0.68m của tầng ba có ba chữ Quy Sơn Tháp, nghĩa là Tháp Núi Rùa. Như vậy, từ nền đất Gò Rùa lên đến đỉnh tháp là 8,8m.
Với sự giao thoa giữa hai lối kiến trúc là kiến trúc Pháp và kiến trúc bản địa tạo nên nét đẹp độc đáo, riêng biệt của Tháp Rùa.
Lịch sử.
Tháp xây trên gò Rùa nơi xưa từ thời vua Lê Thánh Tông đã dựng "Điếu Đài" ở đó để nhà vua câu cá. Sang thời Lê Trung Hưng (khoảng thế kỷ 17-thế kỷ 18) thì chúa Trịnh cho xây đình Tả Vọng trên gò nhưng sang thời nhà Nguyễn thì không còn dấu tích gì. Sau khi Pháp hạ thành Hà Nội năm 1883 thì dân vùng ven hồ xiêu tán cả. Các quan Việt cũng bỏ sở nhiệm. Riêng có Nguyễn Ngọc Kim, chức dịch làng Tự Tháp được cử làm trung gian giữa quân Pháp và người Việt, lại được chính quyền mới tín nhiệm nên ít lâu sau ông trở thành bá hộ, tục gọi là Bá hộ Kim. Năm 1886 thấy huyệt đất trên gò Rùa hợp phong thủy thành nhưng ngọn tháp ba tầng vẫn được hoàn tất. Vì vậy nên ban đầu Tháp này có tên là Tháp Bá hộ Kim. Vì vị trí đẹp giữa hồ, Tháp Rùa nghiễm nhiên biến thành thắng tích Hà Nội.
Thời Pháp thuộc, trên đỉnh Tháp Rùa có dựng một phiên bản của tượng Nữ Thần Tự Do (1890-1896) mà dân chúng biếm gọi là "tượng Đầm Xòe". Sang thập niên 1950 tượng này đã bị phá bỏ khi chính phủ Việt Nam của thủ tướng Trần Trọng Kim nắm chính quyền thay cho quân Pháp.
Tháp bút

Tháp bút hay Tháp Bút có thể chỉ:
Họ Lan nhật quang

Asphodelaceae là một danh pháp thực vật cho một họ trong thực vật có hoa. Họ này được rất ít các nhà phân loại học công nhận và định nghĩa của nó thay đổi theo hệ thống phân loại được sử dụng. Trong một số tài liệu về thực vật học bằng tiếng Việt người ta gọi họ này là họ Lô hội, lấy theo tên chi "Aloe", tuy nhiên trong Wikipedia lấy theo tên gọi của chi điển hình là chi "Asphodelus" (lan nhật quang), do vậy bài này có tiêu đề là họ Lan nhật quang.
Hệ thống APG II năm 2003 không công nhận họ này nhưng cho phép nó có thể được tách ra từ họ Xanthorrhoeaceae, như là một tùy chọn. Khi được chấp nhận tách ra thì theo APG II nó được đặt trong bộ Asparagales, thuộc nhánh "monocots" (thực vật một lá mầm). Đây là một thay đổi nhỏ so với hệ thống APG năm 1998, trong đó người ta công nhận họ này.
Hệ thống APG III năm 2009 không công nhận họ này và cũng không cho phép nó có thể được tách ra từ họ Xanthorrhoeaceae mà chỉ coi nó như là phân họ Asphodeloideae.
Quyết định bảo tồn tên Asphodelaceae thay vì Xanthorrhoeaceae (được thông qua vào năm 2017), hệ thống APG IV sử dụng Asphodelaceae làm tên cho họ mở rộng.
Theo Website của AP, phân họ này hiện nay bao gồm khoảng 21 chi, với khoảng 785 loài. Chi được biết đến nhiều nhất là chi "Aloe" (hay "Aloë" - tức chi chứa khoảng 400 loài lô hội). Phân họ này có nguồn gốc ở châu Phi và lưu vực Địa Trung Hải tới khu vực Trung Á, với một chi ("Bulbinella") có ở New Zealand. Sự đa dạng lớn nhất có ở Nam Phi.
Đặc trưng.
Asphodeloideae được phân biệt bởi sự hiện diện chung của các anthraquinon, phát sinh tiểu bào tử đồng thời, hình thái học noãn phi điển hình, và sự có mặt của áo hạt. Asphodeloideae cũng có đặc trưng phát triển thứ cấp bởi sự dày lên thứ cấp của mô phân sinh. Tuy nhiên, đặc trưng này cũng có ở các nhóm khác trong bộ Asparagales, như trong Agavaceae, Iridaceae, và Xanthorrhoeoideae. Đặc trưng này chỉ thấy có ở Asparagales trong số các nhóm thực vật một lá mầm và người ta tin rằng nó đã tiến hóa độc lập ở phần lớn các họ.
Phân loại.
Nhiều nhà phân loại học cho rằng Asphodeloideae có thể phân chia tiếp thành một nhóm đơn ngành là Alooideae (bao gồm "Aloe", "Astroloba", "Chamaealoe", "Gasteria", "Haworthia", "Lomatophyllum" và "Poellnitzia"), và một nóm không đơn ngành bao gồm các chi còn lại. Alooideae chủ yếu là thực vật mọng nước có lá mọc thành hình nơ hoa hồng nhiều tầng, trong khi các chi khác thì không là thực vật mọng nước. Các chi thuộc Alooideae tập trung ở miền nam châu Phi, trong khi các chi khác lại có sự phân bố chủ yếu là thuộc khu vực đại lục Á-Âu.
Các chi.
Các chi có thể có nguồn gốc lai ghép
Phát sinh chủng loài.
Cây phát sinh chủng loài của các họ trong phạm vi bộ Asparagales như dưới đây lấy theo APG III.
Về cây phát sinh chủng loài của phân họ Asphodeloideae / họ Asphodelaceae, xem bài Xanthorrhoeaceae.
Họ Thích diệp thụ

Họ Thích diệp thụ (danh pháp khoa học: Xanthorrhoeaceae) là một họ thực vật có hoa trong bộ Asparagales. Họ này khi hiểu theo nghĩa hẹp thì không có loài nào ở Việt Nam. Nó được phần lớn các nhà thực vật học công nhận, nhưng định nghĩa và giới hạn của họ thì thay đổi khá mạnh, tùy theo hệ thống phân loại được sử dụng.
Phân loại.
Hệ thống APG II năm 2003 cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Asparagales, thuộc nhánh "monocots" (thực vật một lá mầm) và cho phép có hai lựa chọn: 
Hệ thống APG III năm 2009 công nhận họ này theo nghĩa rộng của hệ thống APG II năm 2003 và chia họ này ra như sau:
Quyết định bảo tồn tên Asphodelaceae thay vì Xanthorrhoeaceae (được thông qua vào năm 2017), hệ thống APG IV sử dụng Asphodelaceae làm tên cho họ mở rộng.
Trong các hệ thống phân loại thực vật trước đây thì các loài hiện nay xếp trong họ "Dasypogonaceae" cũng được coi là thuộc về họ này.
Tiến hóa.
Nhóm thân cây của họ Xanthorrhoeaceae s.l. có niên đại tới khoảng 93 triệu năm trước (Ma), sự phân kỳ trong phạm vi nhóm chỏm cây của họ Xanthorrhoeaceae tới khoảng 90 Ma. "Excremis" và "Pasithea" đại diện cho sự di cư độc lập của nhánh phormioid tới Nam Mỹ.
Phát sinh chủng loài.
Cây phát sinh chủng loài của các họ trong bộ Asparagales như dưới đây lấy theo APG III.
Bộ Asparagales có thể chia ra thành một nhóm cận ngành cơ sở, gọi là "Asparagales bậc thấp", bao gồm Xanthorrhoeaceae như định nghĩa theo APG III, và một nhóm đơn ngành có độ hỗ trợ cao, gọi là "Asparagales lõi", bao gồm 2 họ Amaryllidaceae "sensu lato" và Asparagaceae "sensu lato". Ba họ tách biệt trước đây được công nhận (như trong hệ thống APG năm 1998) là: Asphodelaceae, Hemerocallidaceae và Xanthorrhoeaceae. Các nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử đã chỉ ra rằng ba họ này có quan hệ họ hàng gần, mặc dù Rudall cho rằng việc gộp chúng thành một nhánh không được hỗ trợ bởi phân tích hình thái. Phân loại gần đây trong hệ thống APG III năm 2009 đặt ba họ này trong một họ duy nhất là Xanthorrhoeaceae "sensu lato". Các họ cũ được coi là các phân họ, tương ứng là Asphodeloideae, Hemerocallidoideae và Xanthorrhoeoideae.
Cây phát sinh chủng loài dưới đây của Xanthorrhoeaceae "sensu lato" dựa trên phân tích phát sinh chủng loài phân tử bao gồm lập trình tự DNA của các gen lục lạp rbcL, matK và ndhF. Tất cả các nhánh đều có độ hỗ trợ tự khởi động không dưới 70%. Trong số 36 chi được các tác giả công nhận thì 29 chi đã được lấy mẫu. "Eccremis" không được lấy mẫu, nhưng được thêm vào đây do nó có quan hệ họ hàng rất gần với "Pasithea" và thường được gộp trong chi đó. "Hodgsoniola" thuộc về một đoạn nào đó nằm trong cấp tiến hóa giữa "Tricoryne" và "Johnsonia". Các chi không lấy mẫu là "Astroloba", "Chortolirion" và "Gasteria" thuộc phân họ Asphodeloideae.
Hội thi Tin học trẻ Toàn quốc

Hội thi Tin học trẻ toàn quốc (từ năm 1995 - 2007 là Hội thi Tin học trẻ không chuyên toàn quốc) là kì thi tin học thường niên dành cho các học sinh tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông Việt Nam đã đoạt giải cao qua các kỳ tuyển chọn ở các tỉnh, thành phố và các ngành (từ trước năm 2013) như Hàng không, Công an, Bưu điện (Bưu chính - Viễn thông, VNPT).
Nội dung chương trình từ năm 2017 bao gồm: phần thi kỹ năng và phần thi sản phẩm sáng tạo (phần mềm, phần cứng, sản phẩm tích hợp). Trải qua 23 năm hình thành và phát triển, hội thi đã tỏ ra là một trong những sân chơi tích cực và hiệu quả đối với tầng lớp học sinh trên cả nước.
Ban Tổ chức.
Thường trực: Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ.
DANH SÁCH THÍ SINH ĐẠT GIẢI NĂM 2023.
HỘI THI TIN HỌC TRẺ TOÀN QUỐC LẦN THỨ XXIX, NĂM 2023
"(Kèm theo Thông báo số: 150 - TB/KHCN ngày 09 tháng 8 năm 2023"
"của Giám đốc Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ)"
Bảng A – Khối Tiểu học
"Danh sách trên gồm 24 thí sinh./."
Bảng B – Khối Trung học cơ sở
"Danh sách trên gồm 24 thí sinh./."
Bảng C1 – Khối THPT chuyên
"Danh sách trên gồm 24 đội thi./."
Bảng C2 – Khối THPT không chuyên
"Danh sách trên gồm 24 thí sinh./."
Bảng D2 – Sản phẩm Sáng tạo khối Trung học cơ sở
"Danh sách trên gồm 15 sản phẩm./."
Bảng D3 – Sản phẩm sáng tạo khối Trung học phổ thông
12
Danh sách trên gồm 14 đội thi./.
Ayacucho

Ayacucho (phát âm như "Ai-a-cu-chô") là tỉnh lỵ của tỉnh Huamanga, miền Ayacucho, Peru. Với dân số 93.033 người trong thành phố và 140.230 người hơn ở vùng trung quanh, nó là một trong những thành phố đông người nhất ở Peru. Nó nằm trên dãy Andes, 2.200 mét trên mực nước biển.
Ayacucho nổi tiếng về số nhà thờ và những tổ chức tôn giáo vào Tuần Thánh, bao gồm cuộc đua ngựa, có ngựa "Caballos de Paso" của Peru, và rượt bò truyền thống, dân gọi là "jalatoro" hay "pascuatoro" trong tiếng Tây Ban Nha. "Jalatoro" giống "encierro" tại Tây Ban Nha, nhưng ở Ayacucho các bò đực dẫn bởi người "Morochuco" (cao bồi Peru) cưỡi ngựa.
Lịch sử.
Ayacucho được thành lập ngày 25 tháng 4 năm 1540 dưới tên San Juan de la Frontera de Huamanga (Thánh Gioan trên Biên giới Huamanga). Ngày 3 tháng 7 năm 1677, Đại học Quốc gia Thánh Christopher tại Huamanga ("Universidad Nacional San Cristóbal de Huamanga") mở cửa tại Ayacucho. Ngày 15 tháng 2 năm 1825, do Simón Bolívar ra lệnh, tên thành phố được đổi lại thành "Ayacucho".
Tên thành phố bắt nguồn từ Trận Ayacucho. Khi thấy quá nhiều người chết trên chiến trường, người thực dân gọi vùng đó là "Ayakuchu", "aya" có nghĩa "linh hồn" hay "người chết" và "kuchu" có nghĩa "màu tím" trong tiếng Quechua. Trận Ayacucho là lần cuối cùng mà quân đội Tây Ban Nha và nhà cách mạng đánh nhau trong Chiến tranh Độc lập Peru. Trận này bắt đầu trên đồng hoang tại La Quinua ngày 9 tháng 12 năm 1824. Các nhà cách mạng thắng và định đoạt độc lập của Peru và Nam Mỹ.
Chi Thủy tiên

Chi Thủy tiên (danh pháp khoa học: Narcissus; ) là một chi gồm phần lớn là các loài thực vật lâu năm thuộc họ Họ Loa kèn đỏ (Amaryllidaceae). "Narcissus" có những bông hoa bắt mắt với sáu cánh đài giống cánh hoa được bao quanh bởi bao hoa hình chén hay kèn trumpet. Hoa thường có màu trắng hoặc vàng (cam và hồng ở các giống trồng vườn).
"Narcissus" đã được biết đến nhiều về cả y học và tính chất từ thời văn mình cổ đại, nhưng được mô tả chính thức bởi Linnaeus' trong quyển "Species Plantarum" (1753). Chi này gồm mười đoạn và chừng 50 loài. Số loài không nhất quán, phụ thuộc vào việc chúng được phân loại như thế nào, do sự giống nhau giữa các loài và lai tạo. Chi này bắt đầu xuất hiện vào khoảng Oligocen muộn hoặc Miocen sớm tại bán đảo Iberia và những vùng lân cận thuộc tây nam châu Âu.
Phân loại.
Phân nhóm.
Một hệ phân loại phổ biến là của Fernandes dựa trên tế bào học, được Blanchard sửa đổi (1990) và Mathew (2002). Và một của Meyer (1966). Fernandes đề xuất hai phân chi dựa trên số nhiểm sắc thể cơ sở, và rồi Blanchard chia chúng thành các tổ (section).
Hiện thống dưới đây là của Mathew -
Siêu đám thiên hà

 
Siêu đám thiên hà hay siêu thiên hà, cụm thiên hà, hay siêu quần thiên hà (tiếng Anh: Superclusters) là hệ thống gồm các thiên hà, quần tụ thiên hà, có các dây, các mạng, liên kết với nhau thành một hệ thống. Với kích thước khổng lồ của siêu đám, các thành viên trong đó không phải liên kết ràng buộc với nhau bằng lực hấp dẫn.
Ryazan

Ryazan (tiếng Nga: Рязань) là một thành phố trong Vùng liên bang Trung tâm của Nga, trung tâm hành chính của tỉnh Ryazan. Nó nằm bên bờ sông Oka cách Moskva 196 km về phía đông nam tại tọa độ 54°36′vĩ bắc, 39°42′kinh đông. Dân số: 515.900 (Số liệu thống kê năm 2005).
Lịch sử.
Người ta cho rằng điện Kremli Ryazan được những cư dân Nga lập ra năm 1095, như một bước trong quá trình lấn vào lãnh thổ cư trú của những người gốc Phần Lan. Ban đầu điện Kremli được xây dựng bằng gỗ, dần dần được thay thế bằng công trình nề. Những phần cũ nhất còn giữ gìn được của điện Kremli này có từ thế kỷ 15.
Tuy nhiên, thành phố chỉ được đề cập đến lần đầu tiên với tên gọi Pereslavl'-Ryazansky vào năm 1301. Vào thời gian đó nó là một bộ phận của công quốc Ryazan, giành được độc lập từ giữa thế kỷ 12.
Người cai trị đầu tiên của Ryazan được cho là Yaroslav Sviatoslavich, công tước Chernigov (một thành phố của Rus Kiev), sau này là công tước của Murom-Ryzan. Vùng này nằm tại chỗ giao nhau giữa rừng và thảo nguyên, chịu đựng nhiều cuộc xâm lược từ phía nam: từ các khazar, pecheneg, polovtsy. Thủ phủ của công quốc, Ryazan, là thành phố đầu tiên của Nga gặp phải Hãn Batu của người Mông Cổ. Ngày 21 tháng 12 năm 1237, nó bị phá hủy và không thể phục hồi lại như trước. Vị trí này bây giờ được biết như Staraya Ryazan (Ryazan cũ) và nằm ở vị trí cách khoảng 50 km so với Ryazan ngày nay (khi đó là Pereslavl-Ryazansky). Vào cuối thế kỷ 13, các công tước của Ryazan đã di chuyển thủ phủ của họ tới Pereslavl, nơi được biết như là Ryazan từ thế kỷ 16 (Chính thức được đổi tên năm 1778). Công quốc này cuối cùng được sáp nhập vào Đại công quốc Moskva năm 1521.
Ryazan hiện đại.
Ryazan là thành phố đang thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là những vùng xung quanh Novosyolov và đường phố Moskovskoye Shosse. Nhiều cửa hàng lớn bắt đầu xuất hiện nơi đây và một sân băng trong nhà mới được xây dựng tại Novosyolov. Thành phố này là địa điểm của học viện lực lượng không quân.
Phân chia hành chính.
Thành phố Ryazan được chia thành bốn quận: Moskovsky, Oktyabrsky, Sovetsky, và Zheleznodorozhny.
Nguyễn Bá Phát

Nguyễn Bá Phát (1921–1993) là một tướng lĩnh của Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Chuẩn Đô đốc, nguyên Tư lệnh Quân chủng Hải quân.
Gia đình.
Các anh em của Nguyễn Bá Phát đều tham gia cách mạng, đó là Đại tá Nguyễn Bá Trình, nguyên Chính uỷ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đắk Lắk, Đại tá Nguyễn Bá Phước, nguyên Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Nam- Đà Nẵng (cũ), Trung tá Nguyễn Bá Ninh, trợ lý chính trị Cục Chính trị Quân khu 5.
Francisco Coloane

Francisco Coloane (19 tháng 7 năm 1910 - 5 tháng 8 năm 2002) nhà tiểu thuyết Chilean nổi tiếng thế giới và nhà viết truyện ngắn, những tác phẩm của ông đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và một vài tác phẩm của ông đã được dựng thành phim. Ông sinh ra tại thành phố phía nam Chilean của Chiloé, sự nghiệp văn chương của ông rất đa dạng từ "Perros, Caballos y Hombres"/(Dogs, Horses and Men)/(những con chó, những con ngựa và những người đàn ông) năm 1935 cho tới sự xuất bản cuối hồi ký của ông"Los Pasos del Hombre"/(The steps of man)/(Những quãng đời của người đàn ông) năm 2000. Trong đó những tác phẩm nổi tiếng của ông được dịch ra tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Hy Lạp, tiếng Đức, Tiếng Ba Lan, và tiếng Hà Lan là "La Tierra del Fuego se Apago"/Tierra del Fuego has burnt Out /(Tierra del Fuego đã tắt) (1945); "Golfo de Penas"/Gulf of Sorrow /(Hố sâu của sự đau khổ) (1957); ""El Camino de la Ballena"/"The Whales Path/ (Đường đi cá voi) (1962); ""El Guanaco Blanco"/"The White Guanaco/(Guanaco Trắng) (1980); and ""El Corazón del Témpano"/"The Heart of the Iceberg/ (Trái tim của Núi Băng trôi) (1991).
Coloane đã được nhân giải thưởng "Premio Nacional de Literatura" (Giải thưởng quốc gia cho văn học) năm 1964 ở Chile and năm 1997 ông nhận giải thưởng Ordre des Arts et des Lettres (Order of Arts and Letters) của nước cộng hoà Pháp nơi ông có những thành công đáng kể cho công việc của mình thập kỷ 1990. Coloane là một thành viên tích cực của Đảng cộng sản Chile trong hầu hết thời gian cuộc sống trưởng thành của ông và là một người yêu thiên, kỷ niệm sinh nhật lần thứ 89 của mình ông bơi trong làn nước băng giá của Thái Bình Dương - Mà theo ý tưởng của ông là giữ cho ông "Sự tích cực và sống lâu".Phim của Miguel Mittin, "Tierra del Fuego" dựa vào tác phẩm của Coloane.
Sau khi ông chết chính phủ Chile đã công nhận ông là một nhân vật trung tâm của văn học Chile thế kỷ 20.
Hệ vật lý kín

Hệ vật lý kín hay còn gọi là hệ kín, hệ cô lập; đó là hệ mà trong đó chỉ có nội lực của các vật của hệ tác dụng lẫn nhau. Có nghĩa là một hệ không chịu tác dụng của ngoại lực hoặc ngoại lực triệt tiêu lẫn nhau.
Hay có định nghĩa khác: Hệ kín là hệ vật mà trong đó chỉ có các vật trong hệ tương tác lực với nhau, nếu có ngoại lực thì hợp của ngoại lực bằng 0.
Trong thực tế thì không bao giờ có hệ kín mà có thể xem là hệ kín nếu:
- Nội lực rất lớn so với ngoại lực (ví dụ: đạn nổ,nổ hạt nhân...)
- Thời gian tương tác nhanh
- Hệ kín theo một phương nào đó.
Ví dụ về hệ kín.
Hệ gồm các vật nằm trong khoảng không vũ trụ và không chịu tác dụng của lực nào cả được coi là một hệ kín lý tưởng. Tuy nhiên không có một hệ như vậy trong thực tế.
Thông thường các hệ chịu tác dụng của các ngoại lực cân bằng được coi là hệ kín như hệ vật và Trái Đất...
Hệ chịu tác dụng của ngoại lực nhưng có độ lớn nhỏ hơn nhiều so với nội lực trong hệ cũng được coi là hệ kín. Chẳng hạn như hệ gồm tên lửa và nhiên liệu khi được phóng.
Trong việc giải các bài toán còn có một loại hệ kín nữa là hệ kín theo một phương nào đó. Tức là theo phương đó tổng ngoại lực bằng 0 thì hệ là hệ kín theo phương đó.
Ý nghĩa của hệ kín.
Hệ kín là điều kiện để một số định luật vật lý được nghiệm đúng. Trong đó có định luật quan trọng là định luật bảo toàn động lượng.
Lưu hóa

 
Lưu hóa là quá trinh phản ứng hóa học mà qua đó cao su chuyển từ trạng thái mạch thẳng sang trạng thái không gian 3 chiều. Ngay từ buổi đầu tiên, người ta dùng lưu huỳnh để khâu mạch cao su nên gọi là lưu hóa. Ngoài lưu huỳnh còn có thể dùng một số chất khác để lưu hóa cao su như selen (Se), peroxide, nhựa lưu hóa...Sự lưu hóa đã làm cho cao su bền hơn, dai hơn và đưa cao su trở thành sản phẩm được ứng dụng rộng rãi trong cuộc sống.
Tiến trình hóa học.
e
Ứng dụng.
Cao su lưu hóa (cao su bảo ôn lạnh) là một dạng cao su đặc biệt, cao su lưu hóa được biết đến như một vật liệu bảo ôn cách nhiệt các đường ống nóng lạnh với đường kính phi tiêu chuẩn. Ngoài ra cao su lưu hóa còn được dùng cách âm cho phòng hát, rạp chiếu phim có yêu cầu kỹ thuật cao…
       Ứng dụng cách nhiệt của cao su lưu hóa:
Cao su lưu hóa là sản phẩm cách nhiệt được ưa chuộng trong công nghệ cách nhiệt cho đường ống hơi lạnh, đường ống nước lạnh, hệ thống cấp đông và đường ống nước nóng. Ngoài ra cao su lưu hóa còn dùng để cách nhiệt bảo ôn hệ thống điều hòa không khí, hệ thống đường ống công nghệ… Cụ thể như sau:
     *  Chống lại sự ngưng tụ và thất thoát nhiệt trong các hệ thống lạnh.
    *  Cách nhiệt cho các đường ống gas, nước lạnh, đường ống gió, công nghệ hóa dầu, đường gió, đường ống trong công nghiệp thực phẩm, hệ thống điều hòa và các bồn chứa.
    *  Chống lại sự sự thất thoát nhiệt cho các hệ thống nước nóng và hệ thống đường ống nhiệt nóng, hệ thống năng lượng mặt trời, …  
  Ứng dụng cách âm của cao su lưu hóa:
Cao su lưu hóa được dùng để cách âm cho các công trình đòi hỏi cách âm cao như quán Bar, Vũ trường, Rạp chiếu phim... bằng cách sử dụng kết hợp với các vật liệu cách âm khác như: Bông thủy tinh, cao su non, xốp PE... tạo thành hệ thống vách cách âm.