vietgpt/wikipedia_vi huggingface dataset:
Dãy núi Scandinavia

Dãy núi Scandinavia hoặc Scandes, (tiếng Thụy Điển: "Skanderna", "Fjällen" hoặc "Kölen", tiếng Phần Lan: "Köli", tiếng Na Uy: "Kjølen") là dãy núi kéo dài suốt bán đảo Scandinavia. Dãy núi Scandinavia tương đương với Kiến tạo sơn Caledonia Scandinavia. Các sườn phía tây trở nên dốc đứng quay ra biển Bắc và biển Na Uy, tạo thành các vịnh hẹp khoét sân vào đất liền nổi tiếng của Na Uy, trong khi ở phía đông bắc, dãy núi dần dần uốn vào Phần Lan. Ở phía bắc, dãy núi này tạo thành biên giới thiên nhiên giữa Na Uy và Thụy Điển, có chỗ cao tới ở Vòng Bắc Cực. Dãy núi này chỉ vừa chạm vào vùng cực tây bắc của Phần Lan, nhưng ở phần mở rộng phía cực bắc ở Mũi đất Bắc Na Uy, nó không cao hơn các đồi bao nhiêu.
Độ cao.
Dãy núi này không cao lắm, nhưng có những nơi rất dốc. Ngọn Galdhøpiggen ở miền nam Na Uy là ngọn núi cao nhất, , ngọn Kebnekaise là ngọn núi cao nhất ở phía Thụy Điển , trong khi Halti là ngọn núi cao nhất ở Phần Lan, .
Sự kết hợp của một vị trí ở phía bắc và độ ẩm từ biển Bắc Đại Tây Dương đã gây ra việc hình thành nhiều icefield (vùng băng dưới 50.000 km² và các sông băng.
Địa chất.
Về mặt địa chất thì hệ thống dãy núi Scandinavia được kết nối với các dãy núi của Scotland, Ireland, và - xuyên qua Đại Tây Dương - nối với Dãy Appalachian của Bắc Mỹ. Các nhà địa chất cho rằng tất cả những núi này tạo thành một dãy núi đơn trước khi siêu lục địa Pangaea bị vỡ. Các núi hiện nay là tàn dư của Kiến tạo sơn Caledonia. Dãy núi Scandinavia đã bị xói mòn 1/5 chiều cao ban đầu của chúng. Dãy núi này là một trong những dãy núi lâu đời nhất vẫn còn tồn tại trên thế giới.
Các ngọn núi cao nhất ở Thụy Điển.
"Các ngọn núi khác dưới 2.000 m ở Thụy Điển"
Koompassia

 
Koompassia là một chi thực vật thuộc họ Fabaceae, sinh sống trong khu vực Đông Nam Á. Tất cả các loài trong chi này đều là các cây gỗ cao sinh sống trong các rừng mưa nhiệt đới, với loài "K. excelsa" là một trong những loài cây gỗ cao nhất trong khu vực nhiệt đới.
Các loài.
Chi này chứa ba loài như sau:
MTS (nhà mạng)

MTS () là nhà mạng lớn nhất ở Nga và các quốc gia SNG với hơn 102,4 triệu thuê bao tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2009.
Bắt đầu hoạt động với giấy phép tại Moskva năm 1994, МТS năm 1997 nhận được giấy phép mở rộng khu vực hoạt động, và sau này vươn xa ra các nước SNG. Ngày 31 tháng 10 năm 2008, Vodafone thông báo hợp tác với MTS, trong đó các dịch vụ của Vodafone sẽ sử dụng được trên các thuê bao MTS và cả hai thông báo sẽ rất có tiềm năng cho các thương vụ mua bán hiệu quả.
Vyacheslav Nikolaev là chủ tịch của công ty kể Từ Tháng 3 năm 2021 .
Chủ tịch Hội đồng Quản trị (kể từ tháng 6 năm 2019) — Phó Chủ tịch Hội đồng QUẢN trị CỦA AFK Sistema Felix Yevtushenkov.
Cosmarium askenasyi

Cosmarium askenasyi là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Người Hồ

Người Hồ (胡人, "Hồ nhân") theo nghĩa hẹp dùng để chỉ các sắc dân ngoại lai tại Trung Á và Tây Á, được sử dụng phổ biến trong các sử tịch và văn hiến vào thời nhà Đường. Tại Đột Quyết truyện trong Cựu Đường thư, ví như Hiệt Lợi Khả Hãn tại nội chính phương diện, rất tùy tiện nên được gọi là Hồ nhân. Theo nghĩa rộng vào thời cổ đại Trung Quốc, các dị tộc ở phương bắc và các dân tộc Tây Vực được gọi là Hồ Nhi (胡兒).."Hồ" là từ tiếng Hán chỉ các dân tộc khác với hàm ý khinh miệt, hoàng đế Thạch Lặc từng hạ lệnh cấm chỉ sử dụng chữ "Hồ" (胡), coi đây tội nghiêm trọng nhất trong hệ thống pháp luật Hậu Triệu
Quan hệ với Hán tộc.
Quan hệ giữa người Hán và các dân tộc Hồ phía bắc trong suốt lịch sử là phức tạp, có cả hợp tác lẫn chiến tranh (thường xuyên có xung đột quân sự từ thời Ngũ Hồ loạn Hoa cho tới tận thời Minh-Thanh). Tuy nhiên các dân tộc thiểu số trong quá trình hòa huyết với Hán tộc (Hán hóa) đã góp phần to lớn trong công cuộc mở rộng lãnh thổ Trung Quốc như ngày nay. Cần nhớ rằng do khu vực cư trú xen kẽ với Hán tộc từ thời thượng cổ cho đến tận ngày nay nên các dân tộc gốc du mục phương Bắc có sự tiếp thu rất sớm về nhiều mặt đối với văn hóa Hoa Hạ. Vì thế, việc coi các dân tộc du mục phương Bắc (đặc biệt là sau thời Tây Tấn) thiếu văn minh là cái nhìn phần nhiều mang tính phiến diện do ảnh hưởng bởi tư tưởng bá quyền của các triều đại gốc Hoa Hạ.
Người Hồ-Hán.
Người Hồ-Hán là những người sinh ra trong quá trình cộng cư và hỗn huyết giữa người Hán và người Hồ. Đây là một quá trình quan trọng trải dài trong lịch sử Trung Quốc từ thời thượng cổ (giai đoạn lập quốc sơ khai tại Trung Nguyên - Hoa Hạ) cho đến thời nhà Thanh. Dưới đây là danh sách một số người Hồ-Hán nổi tiếng trong lịch sử:
Hoàng Hữu Đản

Hoàng Hữu Đản (1922–2012) là một nhà văn, dịch giả người Việt Nam
=Tiểu sử=
Hoàng Hữu Đản sinh ngày 03 tháng 04 năm 1922 tại Quảng Bình. 
Năm 1930 ông theo học trường trung học Collège de Francisca, Thanh Hóa. Ông học Tiếng Pháp và Tiếng Anh ở đây. Sau đó ông còn học hai ngôn ngữ cổ là Tiếng Hi Lạp và Latin.
Tốt nghiệp tú tài, ông làm thư ký toà sứ. 
Trong những năm chiến tranh, ông làm chủ bút tờ báo Công Lý của Mặt trận liên Việt, làm cán bộ giảng dạy tiếng Pháp, tiếng Việt, văn học tại các trường ở Quảng Bình, Quảng Trị, Hà Tĩnh...
Năm 1954, ông chuyển về hẳn trường cấp 3 Ngô Sĩ Liên, Bắc Giang dạy Văn, Sử Địa ở đây cho đến khi trường sơ tán. Từ đó cho đến cuối đời ông tập trung cho sự nghiệp nghiên cứu, sáng tác và dịch tác phẩm văn học từ Tiếng Pháp sang Tiếng Việt và ngược lại.
Ông qua đời vào hồi 1:20 ngày 26 tháng 3 năm 2012 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông được an táng tại nghĩa trang Đa Phước, huyện Bình Chánh.
=Tác phẩm=
Kịch:
Dịch cổ văn học Hy Lạp, cổ sử Hy Lạp, Ba Tư sang Tiếng Việt:
Thành công nhất là dịch vở kịch thơ Pháp "Le Cid" (1960)&lt;br&gt; 
Dịch văn học Việt sang Pháp:
Về văn học cho thiếu nhi:
Truyện kể của Maurice Carème:"Truyện kể cho Caprine, Vương quốc các loài hoa, Cái dải mũ của Pompadour, Hòn bi thủy tinh"&lt;br&gt;
Dịch văn học Việt sang Tiếng Anh:
Bên cạnh đó ông còn viết các chuyên luận về sân khấu, bút ký và sáng tác thơ
=Giải thưởng=
Ông được trao Huân chương Cành cọ Hàn lâm hạng nhì của Pháp vào 24 tháng 03 năm 2008.
=Nhận định=
Ông Olivier Page, một trí thức Pháp, nhận xét:
"Ông là một tu sĩ Franciscain yêu nước, xuất thân từ đồng ruộng và truyền thống ngàn đời của Việt Nam, một kẻ khiêm tốn đã làm nên những sự nghiệp lớn trong đời mình bằng cách chiến đấu cho tổ quốc và văn chương; ông là một nghệ sĩ đã đọc Homère sau khi say đắm Athéna, vị nữ thần có đôi mắt biếc xanh của lá cây ôliu…"
=Liên kết ngoài=
=Tham khảo=
Bo (DJ)

DJ Bo hay DJ Mỹ Quyên (tên thật Nguyễn Đình Mỹ Quyên, 1980–2012) là một nữ DJ người Việt Nam.
Tiểu sử.
DJ Bo tên thật là Nguyễn Đình Mỹ Quyên sinh năm 1980. Từ nhỏ DJ Bo đã phải sống tự lập do cha, mẹ cô li dị nhau và qua Mỹ định cư.
Năm 17 tuổi, khi cô đang học phổ thông trung học, một lần đến vũ trường cùng người bạn, DJ Bo đã hoàn toàn chinh phục DJ Phát. Từ đây cuộc đời cô bắt đầu chuyển hướng, DJ Phát không những là người thầy mà còn là người tình đầu tiên của cô. Bên cạnh mối tình này có rất nhiều giai thoại. Hai người đã từng đính hôn nhưng cuộc hôn nhân đã không thành. Bo theo học khoá DJ do DJ Phát dạy trong 6 tháng.
Năm 1998 cô được nhận thử việc ở bar Modesto, Monaca. Sau đó cô bị đuổi việc vì bị cho là "đạp nhạc" và không am hiểu tí gì về sở thích khán giả.
Năm 2003, cô thử sức tham dự cuộc thi "Tìm kiếm tài năng DJ Việt Nam" và đạt giải nhất. Giải Nhì "Tìm kiếm tài năng DJ khu vực châu Á" tại Malaysia. Giải thưởng này đã tạo ra bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của cô.
Năm 2008, DJ Bo lập gia đình cùng DJ Hoàng Anh (Vũ Hoàng Anh, sinh 01 tháng 12 năm 1981), một người bạn học và đồng nghiệp lâu năm của cô.
Hai người có chung một bé gái (Yuna) và li thân. Con gái sống cùng chồng cô ở Mỹ.
DJ Bo mất lúc 7:00 sáng ngày 25 tháng 3 năm 2012 khi đang lưu diễn ở Hải Phòng do bệnh viêm phổi cấp tính.
Khâm Tấn Tường

Khâm Tấn Tường (? - ?) là quan nhà Nguyễn và là một thủ lĩnh trong phong trào kháng Pháp ở nửa sau thế kỷ 19 tại Tây Ninh, Việt Nam.
Tiểu sử.
Không rõ thân thế của Khâm Tấn Tường. Chỉ biết khi triều đình nhà Nguyễn hạ lệnh bãi binh theo Hòa ước Nhâm Tuất (1862), lúc bấy giờ, ông đang là viên quan trấn nhậm ở phủ Tây Ninh (thuộc Gia Định). Không tuân lệnh ấy, ông rút quân về An Cơ (nay thuộc Châu Thành, Tây Ninh) lập căn cứ kháng chiến.
Căn cứ An Cơ nằm trên khu đất cao, mặt trước có bờ thành cao với lũy tre dày kiên cố; dưới thành là rạch Sóc Om (còn gọi là rạch Vịnh) tạo thành hào thiên nhiên bao quanh. Tại đây, nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Khâm Tấn Tường, đã dùng chiến thuật "bẫy gỗ" và cung tên "hỏa hổ", đẩy lui nhiều cuộc tấn công của quân Pháp.
Sau đó, để triệt hạ căn cứ, thực dân Pháp cử viên sĩ quan tên là Larcleauze dốc toàn lực bao vây, đánh phá, có cộng sự là người Việt chỉ lối. Khâm Tấn Tường cùng nghĩa quân chiến đấu kiên cường. Cuối cùng, ông tuẫn tiết , căn cứ An Cơ tan vỡ.
Vực thẳm Challenger

Vực thẳm Challenger là điểm sâu nhất được biết đến trên Trái Đất, với độ sâu 10.902 m (35.768 foot) đến 10.916 m (35.814 foot) bằng cách đo lường trực tiếp từ tàu lặn, và hơn một chút theo cách đo độ sâu dùng sonar. Vực thẳm này nằm ở Thái Bình Dương, ở cuối phía nam của rãnh Mariana gần nhóm đảo Mariana. Vực thẳm Challenger là rãnh sụt tương đối nhỏ ở dưới cùng của một rãnh hình lưỡi liềm lớn hơn đáng kể. Đáy của nó dài là 11,3 km (7 dặm) và 1,6 km, độ dốc nhẹ, đảo gần vực thẳm Challenger là đảo Fais (một trong những hòn đảo ngoài của Yap), cách đó 289 km về phía tây nam, và Guam, 500 km về phía đông bắc. Vực thẳm đã được đặt tên theo tàu khảo sát Hải quân Hoàng gia Anh "HMS Challenger".
Thám hiểm.
Hải quân Hoàng gia Anh "HMS Challenger", có chuyến thám hiểm giai đoạn 1872-1876, thực hiện các lần đo chiều sâu đầu tiên của nó.
Theo phiên bản tháng 8 năm 2011 của GEBCO Gazetteer của Undersea Feature Names, vị trí của vực thẳm Challenger Deep được cho là 11º 22.4'B, 142º 35.5'Đ.
Năm 1951 Mariana được tàu Challenger II của Hải quân Hoàng gia Anh sử dụng kỹ thuật phản xạ sóng âm để thu lại âm thanh quay trở về khi sóng âm va vào đáy biển, tàu Challenger II đã đo được độ sâu 10.900 m tại tọa độ 11°19' Bắc và 142°15' Đông. Năm 1957, tàu Vityaz của Nga báo cáo độ sâu 11.034 m (36.201 ft), cho chỗ lõm sâu hoắm Mariana; sự đo đạc này đã không được thực hiện lặp lại nên khó có thể coi là chính xác.
Năm 1962, tàu hải quân Spencer F. Baird của Mỹ báo cáo độ sâu lớn nhất là 10.915 m (35.810 ft). Năm 1984, Nhật Bản gửi tàu Takuyo, một tàu khảo sát chuyên nghiệp hóa cao tới rãnh Mariana để thu thập dữ liệu bằng cách sử dụng các máy thu sóng âm phản xạ nhiều tia và hẹp; họ báo cáo độ sâu cực đại là 10.924 m (35.840 ft) (cũng có báo cáo là 10.920±10 m). Các phép đo chính xác nhất đã được thực hiện trên máy dò Kaiko của người Nhật vào ngày 24 tháng 3 năm 1995 cho kết quả 10.911 m (35.798 ft).
Gần đây (ngày 01 tháng 6 năm 2009) bằng phương pháp vẽ bản đồ dùng sonar, tàu Challenger Deep EM120 Simrad trên tàu RV Kilo Moana chỉ ra độ sâu 10.971 m (35.994 ft) (6,82 dặm).
Tháng 3 năm 2012, Deepsea Challenger, một chiếc tàu lặn, đã hoàn thành chuyến đi solo đầu tiên để tiếp cận với vực thẳm Challenger.
From Sarah with Love

"From Sarah with Love" (Từ Sarah với tình yêu) là một bài hát của ca sĩ-nhạc sĩ người Đức Sarah Connor từ album đầu tiên của cô ấy: Green Eyed Soul (2001). ca khúc được viết bởi Rob Tyger, Kay Denar và Connor và sản xuất bởi Denar và Tyger, nó đã được phát hành như đĩa đơn (single) thứ ba của album vào ngày 5 Tháng 11 năm 2001 ở Trung Âu.
Đĩa đơn đạt vị trí số một ở Đức và Thụy Sĩ, trở thành single thành công nhất của Connor phát hành cho đến nay. "From Sarah with Love" đã được đề cử cho giải "Đĩa đơn Hay nhất Quốc gia" (Đức) - Rock / Pop tại giải ECHO năm 2002 (giải thưởng của Hiệp hội Ghi âm Đức) và nhận được một chứng nhận vàng của Liên đoàn Công nghiệp ghi âm quốc tế.
Nội dung.
Bài hát nói lên sự nhận thức tình yêu thương muộn màng của một cô gái (hay chàng trai), khi đã để lỡ qua cơ hội và từ chối khi người ấy tỏ tình với mình. Và bây giờ trong lúc xa cách, nàng viết cho chàng mỗi ngày một lá thư.
Trong tiếng Anh, khi viết thư, người ta thường viết: "From..." ở cuối thư, để ký tên.
Trích đoạn lời bài hát:
Thông tin khác.
Rất nhiều ca sĩ đã hát lại ca khúc này.
Tại Việt Nam, Đan Trường đã hát lời Việt của bài hát này "Anh Vẫn Yêu Em", với lời Việt của Nguyễn Ngọc Thiện. Mỹ Tâm với "Trái tim em còn yêu", lời Việt của Lê Quang.
Deepsea Challenger

Deepsea Challenger (DCV 1) là một tàu lặn 7,3 m, được thiết kế để đạt được đáy của vực thẳm Challenger, điểm sâu nhất được biết đến trên Trái Đất. Ngày 25 tháng 3 năm 2012, đạo diễn phim Canada James Cameron đã thí điểm thực hoàn thành thành mục tiêu này, trở thành người đầu tiên trong lịch sử để thực hiện chuyến thám hiểm như vậy một mình. Được đóng tại Sydney, Úc theo công ty nghiên cứu và thiết kế Acheron Project Pty Ltd, Challenger Deepsea bao gồm thiết bị lấy mẫu khoa học và máy ảnh 3-D độ nét cao, và đạt điểm sâu nhất của đại dương sau khi khoảng hai giờ đồng hồ từ khi bắt đầu lặn từ mặt biển.
Tàu lặn Challenger đã bí mật được đóng tại Úc, cộng tác với Hội địa lý Quốc gia Hoa Kỳ và với sự hỗ trợ của Rolex. Tham gia nghiên cứu và phát triển của nghề thủ công và nhiệm vụ bao gồm Viện Hải dương Scripps, Phòng thí nghiệm Jet Propulsion và Đại học Hawaii. 
Tàu lặn này có hình một quả cầu hoa tiêu 1,1 mét, đủ lớn cho 1 người ngồi. Quả cầu, với các thành thép dày 6,4 cm, đã được thử nghiệm khả năng chịu được các yêu cầu áp lực trong một buồng áp suất tại Đại học Tiểu bang Pennsylvania.
Đại học Yonsei

Đại học Yonsei (, , Hanja: 延世大學校, Hán-Việt: Diên Thế Đại Học Hiệu) là một trường đại học tư thục ở thủ đô Seoul, Hàn Quốc, được thành lập vào năm 1885, Yonsei là một trong những trường đại học lâu đời nhất của Hàn Quốc. Trường được đánh giá là một trong ba trường đại học tốt nhất của nước này cùng với Đại học Quốc gia Seoul ("Seoul National University") và Đại học Hàn Quốc ("Korea University") - tạo thành nhóm SKY.
Lịch sử.
Yonsei là một trong bốn trường đại học duy nhất của Hàn Quốc lọt vào bảng xếp hạng chất lượng các trường đại học của ARWU World University Ranking, QS World University Rankings và The Times World University Ranking vào năm 2010. Vào năm 2011,Yonsei được xếp hạng thứ 129 trên toàn thế giới và thứ hạng 18 trên toàn châu Á dựa vào QS World University Rankings.
Tính tới ngày 1/4/2009, Trường Đại học Yonsei có trụ sở chính tại khu Sinchon, quận Seodaemun, Seoul. Hai cơ sở phụ, một ở thành phố Wonju thuộc tỉnh Gangwon và một ở khu đô thị mới Songdo thuộc tỉnh Incheon với tổng số 26.530 sinh viên đại học, 11.437 sinh viên cao học và 4.178 cán bộ giảng dạy.
Kháng nguyên CEA

Kháng nguyên Carcinoembryonic (CAE) là một tập hợp các glycoprotein liên quan chặt chẽ với nhau tham gia trong quá trình kết dính tế bào. CEA thông thường được sản xuất trong mô đường tiêu hóa trong giai đoạn phát triển bào thai và ngừng sản xuất trước khi sinh. Do đó, CEA thường chỉ tồn tại ở một lượng rất nhỏ trong máu người lớn khỏe mạnh (khoảng 2-4 ng/mL).. Tuy nhiên, nồng độ trong huyết thanh của nó có thể tăng trong một vài loại ung thư, nhờ đó có thể dùng nó như một dấu ấn ung thư bằng các xét nghiệm cận lâm sàng. Nồng độ CEA trong huyết thanh cũng có thể tăng ở người nghiện thuốc lá nặng.
CEA là một glycoprotein bám màng glycosyl phosphatidyl inositol (GPI) mà dạng sialofucosylated có vai trò như chất bám L-selectin và E-selectin ở ung thư đại tràng, các chất quyết định sự lan tràn của các tế bào ung thư đại tràng. Trong miễn dịch, chúng thuộc nhóm dấu ấn CD66. Các protein nàyy bao gồm CD66a, CD66b, CD66c, CD66d, CD66e, CD66f.
Lịch sử.
CEA lần đầu tiên được xác định vào năm 1965 bởi Phil Gold và Samuel O. Freedman ở mẫu bệnh phẩm bệnh nhân ung thư đại tràng.
Giá trị chẩn đoán.
Xét nghiệm máu CEA không phải là một xét nghiệm đáng tin cậy để chẩn đoán hoặc sàng lọc sớm ung thư. Phần lớn các loại ung thư không có nồng độ CEA cao ở giai đoạn sớm.
Nồng độ CEA huyết thanh ở các bệnh nhân ung thư biểu mô đại trực tràng thường cao hơn người khỏe mạnh (khoảng trên 2.5 µg/L). CEA chủ yếu được dùng để theo dõi quá trình điều trị ung thư đại trực tràng, xác định ung thư tái phát sau phẫu thuật, để phân giai đoạn hoặc chẩn đoán di căn qua nồng độ dịch sinh học. Nồng độ CEA cũng tăng trong ung thư dạ dày, ung thư tụy, ung thư phổi, ung thư vú, và ung thư tuyến giáp thể tủy, cũng như một số trường hợp không ung thư như viêm đại trực tràng chảy máu, viêm tụy, xơ gan, COPD, bệnh Crohn, suy giáp cũng như người hút thuốc. Nồng độ CEA có thể trở về bình thường sau khi phẫu thuật khối u thành công và sử dụng để theo dõi đặc biệt là ung thư đại trực tràng.
Sự tăng nồng độ CEA bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Nó thay đổi ngược lại với phân độ u; khối u càng biệt hóa càng tiết nhiều CEA. CEA tăng nhiều hơn ở những khối u có di căn hạch và di căn xa so với những khối u tại chỗ và do đó có thể thể phản ánh giai đoạn u. Các khối u ở bên trái có xu hướng có nồng độ CEA cao hơn ở bên phải. Các khối u gây tắc ruột cũng có nồng độ CEA cao hơn. Các khối u lệch bội sản xuất nhiều CEA hơn những khối u lưỡng bội. Suy giảm chức năng gan làm tăng nồng độ CEA do gan là nơi chuyển hóa ban đầu của CEA.
Vị trí trong cơ thể có nồng độ CEA cao có thể xác định bằng kháng thể đơn dòng arcitumomab.
Kháng thể kháng CEA cũng thường được sử dụng trong hóa mô miễn dịch để xác định sự bộc lộ glycoprotein tế bào trong mẫu mô. Ở người trưởng thành, CEA bộc lộ ở các tế bào u (một số ác tính, một số lành tính) nhưng có liên quan đặc biệt với ung thư biểu mô tuyến như đại tràng, phổi, vú, dạ dày hay tụy.
Abdelaziz Bouteflika

Abdelaziz Bouteflika (phát âm tiếng Ả Rập: ʕa ː bd lʕziz butfliqa ː]; tiếng Ả Rập: عبد العزيز بوتفليقة) (2 tháng 3 năm 1937 - 17 tháng 9 năm 2021) là một chính trị gia Algeria, là tổng thống thứ chín của Algeria kể từ năm 1999. Ông chủ trì xử lý việc kết thúc cuộc chiến tranh đẫm máu dân sự Algeria trong năm 2002, và ông đã kết thúc tình trạng khẩn cấp trong tháng 2 năm 2011 trong bối cảnh tình trạng bất ổn khu vực.
Ông cũng đã từng là chủ tịch của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.
Bouteflika từ chức vào ngày 2 tháng 4 năm 2019 sau nhiều tháng biểu tình hàng loạt. Với gần 20 năm cầm quyền, ông là nguyên thủ quốc gia Algeria tại vị lâu nhất cho đến nay. Sau khi từ chức, Bouteflika trở thành một người sống ẩn dật và qua đời ở tuổi 84 vào tháng 9 năm 2021, hơn hai năm sau khi ông từ chức.&lt; Bouteflika spent his final years in a medicalised state residence in Zéralda, a suburb of Algiers.
Gia đình.
Abdelaziz Bouteflika đã sinh ra vào ngày 02 tháng 3 năm 1937 Oujda, Maroc. Ông là con đầu tiên của mẹ mình và là con thứ hai của cha mình (Fatima, người chị của ông. Cha của ông (Ahmed Bouteflika) và mẹ (Mansouria Ghezlaoui) là người từ khu vực Tlemcen. Bouteflika có chị em cùng cha khác mẹ và cùng mẹ khác cha (Fatima, Yamina, và Aïcha), cũng như bốn anh em trai (Abdelghani, Mustapha, Abderahim và Saïd) và một em gái (Latifa). Saïd là bác sĩ riêng của Abdelaziz Bouteflika, và được cho là của một số được một nhân vật cố vấn vòng trong quan trọng của Bouteflika.
Qaidam

Bồn địa Qaidam, cũng viết là Tsaidam (từ , "dầm muối" hay "thung lũng rộng"; , Sài/Trại Đạt Mộc bồn địa) là một vùng lõm cực độ chiếm phần lớn Châu tự trị dân tộc Mông Cổ và dân tộc Tạng Hải Tây tại tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc. Bồn địa có diện tích xấp xỉ 120.000 km², một phần tư trong đó bị bao phủ bởi các hồ nước mặn và hồ khô cạn. Khoảng 35.000 km², hay một phần ba diện tích bồn địa là hoang mạc, được gọi là Sa mạc bồn địa Sài Đạt Mộc (柴达木盆地沙漠).
Bồn địa Qaidam tạo thành một thềm lục địa ở phía đông bắc cao nguyên Thanh-Tạng. Cao nguyên Thanh Tạng cao trên mực nước biển, Qaidam là khoảng và Cam Túc ở phía bắc là từ . Một dải nước thấp phân chia bồn địa Qaidam với hồ Thanh Hải ở phía đông.
Về mặt sơn văn học, bồn địa Qaidam Basin là một khu vực tương đối thấp ở phần đông bắc của cao nguyên Thanh-Tạng.
Qaidam là một bồn địa gian sơn, nghĩa là được các dãy núi bao quanh tất cả ccs mặt.
Ở phía nam, dãy núi Côn Lôn phân tách bồn địa với các phần trung tâm cao hơn của cao nguyên Thang Tạng. Ở phía bắc, một số dãy núi thấp phân tách bồn địa với các cao nguyên khác cao hơn, song đó nổi tiếng nhất là Kỳ Liên Sơn; hay còn gọi là Nam Sơn. Ở tây bắc, dãy Altyn-Tagh tách bồn địa Qaidam với sa mạc Kumtagh ở đông nam Tân Cương.
Khoáng sản và khai mỏ.
Bồn địa có nguồn tài nguyên khoáng sản lớn và có nhiều quan tâm đầu từ từ năm 2005. Bồn địa có trữ lượng về amiăng, borac, thạch cao, dầu và khí thiên nhiên, và một số kim loại, với dự trữ rất lớn về lithi, magiê, kali và natri, hơn bất kỳ nơi nào khác tại Trung Quốc. Qaidam có hồ Qarhan, chứa đến 60 tỉ tấn muối. Bồn địa có 22 mỏ dầu, với ước tính trực lượng đạt 225 triệu tấn, và 6 mỏ khí thiên nhiên, với 150 tỉ m³ khí.
Bồn địa Tứ Xuyên

Bồn địa Tứ Xuyên () là một vùng đất thấp ở tây nam Trung Quốc. Bồn địa nằm ở phần trung tâm và phía đông của tỉnh Tứ Xuyên, nhiều phần của Trùng Khánh (tách ra từ Tứ Xuyên năm 1997). Do địa hình tương đối bằng phẳng và đất đai màu mỡ, bồn địa có một lượng dân cư lên tới trên 100 triệu người. Ngoài việc là một đặc trưng địa lý của khu vực, bồn địa Tứ Xuyên cũng tạo nên một tầm ảnh hưởng văn hóa với các phong tục và nền ẩm thực độc đáo cũng như ngôn ngữ địa phương. Đây là khu vực sản xuất khí thiên nhiên chính tại Trung Quốc.
Các dãy núi bao quanh bồn địa Tứ Xuyên ở tất cả các mặt, trong đó có:
Bồn địa Tứ Xuyên gồm có các vùng đồi thấp và đồng bằng phù sa, một số dòng sông chính chảy vào Trường Giang, dòng sông chảy qua phần phía nam của bồn địa. Trường Giang, chảy từ bồn địa Tứ Xuyên sang Hoa Đông, qua Tam Hiệp tại Vu Hiệp. Đứt gãy Long Môn Sơn, nguyên nhân gây nên Động đất Tứ Xuyên năm 2008 chạy dọc theo ranh giới phía tây của bồn địa, phân tách bồn địa với cao nguyên Thanh-Tạng ở phía tây. Thời tiết ở bồn địa Tứ Xuyên ẩm ướt và thường u ám, khí hậu bốn mùa chi phối nơi đây, với một mùa đông mát và ôn hòa, thỉnh thoảng có sương giá, và một mùa hè nóng và rất ẩm.
Ngày nay, bề mặt bằng phẳng của bồn địa Tứ Xuyên chủ yếu là những cánh đồng và các thành phố, trong khi phong cảnh của những cánh rừng lá rụng thường xanh chỉ còn lại ở một số vùng đồi núi dốc, tại một số núi thiêng như Nga Mi Sơn, hay quanh các đền chùa. Một sự đa dạng cực kỳ lớn về phong cảnh cũng như các loài động vật hoang dã vẫn được bảo tồn một phần ở các dãy núi xung quanh bồn địa. Hệ sinh thái tự nhiên của các dãy núi này được Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) phân loại là rừng thông Cung Lai-Dân Sơn và rừng thường xanh Đại Ba Sơn. Vùng đồi tại Lợi Xuyên, ở mép phía đông bồn địa, là nơi Thủy sam 
("Metasequoia glyptostroboides", trước đây chỉ được biết đến qua các hóa thạch và được coi là đã tuyệt chủng) đã được phát hiện vào năm 1944. Thủy sam trở nên đặc biệt vì nó là một loài thông rụng lá.
Tiểu Hưng An

Dãy núi Tiểu Hưng An hay Tiểu Hưng An Lĩnh (小兴安岭), nằm ở phía bắc tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc và một phần tỉnh Amur cùng tỉnh tự trị Do Thái của Nga. Tiểu Hưng An gồm các ngọn núi thấp, chủ yếu là các ngọn đồi, dài chừng 400 km, có hướng tây bắc-đông nam, các đỉnh cao trung bình từ 600–1000 m, đỉnh cao nhất là 1.429 m trên mực nước biển.
Phần phía bắc của Tiểu Hưng An Lĩnh nâng lên thành cao nguyên, phía nam là khối núi đứt gãy, do đá hoa cương, đá biến chất cấu thành. Phía tây bắc là Hắc Long Giang, giáp với Đại Hưng An, phía nam giáp với đồng bằng Tùng Nộn. Tổng diện tích của dãy núi là 130.000 km², các ngọn núi thấp là khoảng 37%, đồi là 53%, các gò nhỏ là 10%. Độ cao 500-800 mét so với mực nước biển. Dãy núi là đường phân thủy của Hắc Long Giang và Tùng Hoa Giang. Thế núi vừa phải, bắc thấp nam cao, Y Xuân gần đó có Đại Quản Sơn cao 1203 mét. Địa mạo có sự khác biệt đáng kể, dốc núi phía nam có thể tròn thoải, thủy hệ kéo dài, dốc phía bắc cao hiểm trở, như một cái thang, thủy hệ ngắn. Phía bắc là các cao nguyên đồi, bề mặt là đá Glutenite, chủ yếu là đá bazan, có nhiều thung lũng sông suối rộng, phía nam là vùng đồi thấp, có nhiều hơn nền đá hoa cương, các thung lũng sông suối có hình chữ "V". Các lưu vực sông chủ yếu của Tiểu Hưng An Lĩnh thuộc về hệ thống sông của Hắc Long Giang như Tốn Biệt Lạp, Triêm Hà, Ô Vân Hà và hệ thống sông Tùng Hoa như Hô Lan Hà, Thang Vượng Hà.
Tiểu Hưng An Lĩnh có phạm vi từ 46°28′ đến 49°21′độ vĩ bắc và từ 127°42′ đến 130°14′ độ kinh Đông，khí hậu ông đới đại lục với mùa đông dài và lạnh còn một hè ấm áp những ngắn. Tài nguyên lâm nghiệp phong phú, là một trong những khu vực rừng chính tại Trung Quốc, ngoài ra còn giàu về tài nguyên động vật và khoáng sản.
Altyn-Tagh

Altyn-Tagh, Astyn-Tagh, dãy núi Altun, Altun Shan hay A Nhĩ Kim Sơn (; Altyn Tagh có nghĩa là núi Vàng trong ngôn ngữ Turk; bản thân Astyn-
Tagh là một phần của dãy núi phía nam của Lop Nur), là một dãy núi ở tây bắc Trung Quốc phân tách phần phía đông của lòng chảo Tarim với cao nguyên Thanh-Tạng. Một phần ba ở phía tây của dãy núi thuộc Tân Cương trong khi phần phía đông tạo thành ranh giới giữa Thanh Hải ở phía nam và Tân Cương cùng Cam Túc ở phía bắc. Altun Shan cũng là tên của ngọn núi cao 5.830 gần cực đông của dãy.
Địa lý.
Một loạt các dãy núi chạy dọc theo rìa phía bắc của cao nguyên Thanh Tạng. Ở phía tây là dãy núi Côn Lôn. Khoảng nửa đường qua lòng chảo Tarim, nơi các dãy núi bắt đầu định hướng một chút về phía bắc, dãy núi ranh giới trở thành Altyn-Tagh, trong khi Côn Lôn tiếp tục thẳng hướng đông, tạo thành một hình chữ "V". Bên trong chữ "V" có một số lòng chảo nội lục. Cự đông của Altyn-Shan nằm gần tuyến đường Đôn Hoàng-Golmud ở cực tây Cam Túc. Phía đông của Altyn-Tagh các dãy núi ranh giới nâng lên đến Kỳ Liên Sơn.
Dọc theo phía bắc của dãy núi là tuyến thương mại con đường tơ lụa từ Trung Quốc bản thổ đến lòng chảo Tarim và hướng về phía tây. Altun-Tagh và Kỳ Liên Sơn đôi khi được gọi là Nam Sơn bởi chúng nằm ở phía nam tuyến đường chính. Gần cực tây của Altun-Shan, hành lang Hà Tây (hay Cam Túc) kết thúc và con đường tơ lụa bị chia tách. Một nhánh theo Altun-Tagh dọc theo phía nam của lòng chảo Tarim trong khi các nhánh khác đi theo biên phía bắc. Phần tây nam của dãy Altyn-Tagh có các ngọn núi tuyết cao tới 6295 m, mặc dù nó hạ xuống độ cao trung bình 4000 m tại các vùng hẹp giữa và cuối cùng nâng lên đến 5000 m tại đoạn giáp Nam Sơn
Lòng chảo nội lục gian sơn.
Bên trong khu vực chữ "V" giữa Altyn-Tagh và dãy chính Côn Lôn (được gọi là Arka-Tagh) có một số lòng chảo nội lục. Trên địa bàn đông nam Tân Cương, chính trong số các lòng chảo này là lòng chảo Kumkol (, Hán Việt: "Khố Mộc Khố Lý bồn địa")
Hai hồ nước chính của bồn địa này là hồ Aqqikkol (cũng gọi là Ajig Kum Kul, Achak-kum; ; 37°05′N，88°25′E, cao độ 4.250 m elevation) và hồ Ayakkum (); 37°30′N，89°30′E; cao độ 3.876 m). Các hồ này là hai trong số các nguồn nước đáng kể của khu vực cực kỳ khô cằn này; khu vực xung quanh chúng được bảo tồn với tên gọi Khu bảo tồn thiên nhiên Altun Shan.
Xa hơn về phía đông, ở tây bắc Thanh Hải, bồn địa Qaidam Basin lớn hơn nhiều bắt đầu từ giữa Altyn-Tagh và Côn Lôn rồi trải rộng ra; Altyn-Tagh phân tách phần phía tây của bồn địa này với sa mạc Kumtagh.
Các đỉnh chính.
Sáu đỉnh chính của Altyn-Tagh là Ak Tag (6748 m), Sulamutag Feng (6245 m), Yusupu Aleketag Shan (6065 m), Altun Shan (5830 m), Muzluktag (5766 m) và Kogantag (4800 m).
Đông Hạ

Đại Chân Quốc (大真國), về sau đổi thành Đông Hạ Quốc (東夏國), cũng được biết với tên Đông Chân Quốc (東真國) là quốc gia do Bồ Tiên Vạn Nô lập ra tại Đông Bắc Trung Quốc vào thế kỷ 13.
Lịch sử.
Thành lập.
Bồ Tiên Vạn Nô nguyên là tướng lĩnh nhà Kim, đảm nhiệm Liêu Đông tuyên phủ sử thảo phạt quân phản loạn do thủ lĩnh Khiết Đan là Da Luật Lưu Ca lãnh đạo. Vào năm Trinh Hữu thứ 3 (1215), ông tự lập làm Thiên Vương, lấy quốc hiệu là Đại Chân, niên hiệu là Thiên Thái, các mãnh an và mưu khơ đa phần hưởng ứng. Năm 1216, rơi vào tay Mông Cổ, sang năm 1217 một lần nữa lại tái lập. Vào lúc tối cường, tây bắc đến thành Thượng Kinh (nay là Bạch Thành Tử, A Thành tại Cáp Nhĩ Tân), tây nam đến Bà Tốc lộ (nay là Cửu Liên Thành ở Đan Đông, Liêu Ninh) và một phần của bán đảo Liêu Đông, đông nam đến Hạt Lại lộ (nay thuộc Hamgyong Bắc, Triều Tiên) và Tuất Phẩm lộ (nay là Ussuriysk, Primorsky của Nga).
Thời gian đầu, trung tâm chính trị của Đại Chân Quốc đặt tại Hàm Bình (nay là bắc Khai Nguyên, Liêu Ninh), về sau di dời đến Nam Kinh (nay là Thành Tử Sơn, Diên Cát, Cát Lâm). Bồ Tiên Vạn Nô thiết lập chế độ quan chế theo mô hình của nhà Kim, quân đội tổ chức theo các mãnh an và mưu khơ.
Sụp đổ.
Năm 1233, Oa Khoát Đài phái hoàng tử Quý Do đem quân Mông Cổ tả dực thảo phạt Bồ Tiên Vạn Nô, tại Đông Kinh (nay là Liêu Dương, Liêu Ninh) thì bắt được, Đại Chân Quốc dưới góc độ là một quốc gia độc lập đã diệt vong, nhưng sau đó Mông Cổ vẫn bổ nhiệm Vạn Nô và các con cháu làm trấn thủ, trở thành vùng phiên thuộc. Sau khi Hốt Tất Liệt lập nên nhà Nguyên, đất cũ của Đại Chân Quốc được tổ chức thành Liêu Dương hành tỉnh.
Đông Liêu

Đông Liêu có thể là:
Đông Liêu (nước)

Đông Liêu (; 1213-1269) là chính quyền quân chủ do người Khiết Đan thành lập ở Đông Bắc Trung Quốc ngày nay vào thời Kim Tuyên Tông.
Kiến quốc.
Năm 1212, tông thất nhà Liêu là Gia Luật Lưu Ca, Gia Luật Gia khởi quân biến loạn tại Long An (nay là Nông An, Cát Lâm) và Hàn Châu (nay là Lê Thụ, Cát Lâm), tập hợp được quân số lên tới vạn người. Được sự che chở của đế quốc Mông Cổ và kình địch chống nhà Kim. Kim cho phái Hoàn Nhan Hồ Sa, Bồ Tiên Vạn Nô thảo phạt Gia Luật Lưu Ca, Gia Luật Lưu Ca hướng Mông Cổ mong cứu viện, với sự chi viện của quân Mông Cổ, Gia Luật Lưu Ca tại đã phá tan quân Kim Địch Cát Não Nhi (nay là Xương Đồ, Liêu Ninh).
Tháng 3 năm 1213, Gia Luật Lưu Ca xưng vương, định quốc hiệu là "Liêu", đặt niên hiệu là "Nguyên Thống", về sau gọi là chính quyền Đông Liêu. Gia Luật Lưu Ca phong cho Diêu Lý thị là hoàng hậu, em trai là Gia Luật Tư Bất là quận vương; phong cho Pha Sa, Tăng Gia Nô, Gia Luật Đích, Lý Gia Nô làm thừa tướng, nguyên soái, thượng thư, thiết lập thể chế quốc gia. Năm 1214, nhà Kim lại phái Bồ Tiên Vạn Nô xuất quân đánh Đông Liêu, quân Đông Liêu phá tan quân Bồ Tiên Vạn Nô tại huyện Quy Nhân (nay là Xương Đồ, Liêu Ninh), Gia Luật Lưu Ca chiếm cứ các châu quận tại Liêu Đông, định đô tại Hàm Bình (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh), xưng là Trung Kinh.
Tình trạng trong nước.
Hệ thống trong nước của Đông Liêu thiếu các tư liệu ghi chép, đa số là không rõ ràng. Năm 1213, khi lập quốc đã xuất hiện các chức danh hoàng hậu, quận vương, thừa tướng, nguyên soái, thượng thư, được đặt giả thuyết là mô phỏng theo hệ thống triều đình nhà Kim song điều này chỉ là suy đoán.
Đối lập Hậu Liêu.
Năm 1215, Gia Luật Lưu Ca công chiếm Đông Kinh của nhà Kim (nay là Liêu Dương), ngay sau đó mọi người khuyên Lưu Ca xưng đế song ông cự tuyệt. Gia Luật Lưu Ca tìm đến nương nhờ Thành Cát Tư Hãn, được Thành Cát Tư Hãn phong làm Liêu Vương. Thành Cát Tư Hãn bất mãn trước việc phó thủ của Gia Luật Lưu Ca là Khả Đặc Ca lấy thê thiếp của Bồ Tiên Vạn Nô, hướng Khả Đặc Ca hỏi tội, Gia Luật Bất Đẳng tuyên bố Lưu Ca đã chết, cử binh bội phản. Năm 1216, Gia Luật Tư Bất xưng đế tại Trừng Châu (nay là Hải Thành, Liêu Ninh), lấy quốc hiệu là Liêu, sử gọi là Hậu Liêu.
Chính quyền về sau.
Năm 1218, Gia Luật Lưu Ca với sự trợ giúp của đế quốc Mông Cổ và vua Cao Ly đã tiến đánh Hậu Liêu. Mùa xuân năm 1219, vua Hậu Liêu là Gia Luật Hảm Xá bại trận tự sát, Hậu Liêu diệt vong. Gia Luật Lưu Ca khôi phục lại đất cũ. Năm 1220, Gia Luật Lưu Ca mất, thê tử là Diêu Lý thị thống trị Liêu Đông. Chính quyền Đông Liêu tồn tại đến năm 1233, do Đông Hạ của Bồ Tiên Vạn Nô diệt vong, nên bị chính quyền Mông Cổ bãi bỏ. Tuy nhiên, các hậu duệ của Gia Luật Lưu Ca được đế quốc Mông Cổ cho làm quan địa phương thế tập ở Đông Bắc.
Người Đê

Đê () là một dân tộc tồn tại ở Trung Quốc từ thế 8 TCN đến khoảng giữa thế kỷ 6 CN. Họ sinh sống tại các khu vực mà nay thuộc các tỉnh Cam Túc, Thanh Hải, Tứ Xuyên và Thiểm Tây. Vào thế kỷ 4 và đầu thế kỷ 5, họ đã lập nên nước Tiền Tần và Hậu Lương trong thời Ngũ Hồ thập lục quốc. Họ vốn là những người canh nông ở ranh giới giữa Tây Tạng và Tứ Xuyên ngày nay.
Người Đê cuối cùng đã đồng hóa với các dân tộc khác. Người Bạch Mã hiện đại sinh sống ở đông nam Cam Túc và tây bắc Tứ Xuyên có thể có nguồn gốc từ người Đê. Bằng chứng di truyền học của người Đê có thể tìm thấy tại một trong số các dân tộc thiểu số ở Tứ Xuyên.
Lịch sử.
Thời kỳ tiền hoàng gia.
Theo truyền thuyết, các tổ tiên của nhà Chu đã sinh sống giữa người Nhung và người Đê trong 14 thế hệ, cho đến khi Cổ Công Đản Phủ lãnh đạo họ di chuyển đến Thung lũng sông Vị và gây dựng nên kinh đô của mình gần Kỳ Sơn (trước 1107 TCN). Năm 676-651 TCN, Tấn Hiến công chinh phục một số nhóm người Nhung và Đê. Năm 662, người Đê đuổi người Nhung ra khỏi Thái Nguyên. Năm 662-659 TCN, nước Vệ đã gần như bị người Xích Đê tiêu diệt cho đến khi họ được Tề cứu thoát. Năm 660 TCN, Xích Đê đã chiếm kinh đô của Vệ và giết chết vua của nước này, song bị Tề đẩy lui. Từ năm 660 đến 507 TCN, nước Hình đã có nhiều cuộc chiến với người Đê, diệt nước Lỗ của Xích Đê vào năm 594 TCN, khuất phục họ vào năm 541. Năm 640, Đê liên minh với Tề và Hình để chống Vệ. Năm 636 TCN, người Đê đã giúp nhà Chu chống lại Trịnh. Khoảng năm 400 TCN, vị thế chính trị độc lập của Đê và Nhung bị loại bỏ.
Thời Hậu cổ.
Vào thời nhà Tấn, năm bộ tộc bán du mục Hung Nô (匈奴), Yết (羯), Tiên Ti (鮮卑), Đê (氐), và Khương (羌) chiếm giữ miền bắc Trung Quốc. Thời kỳ này được gọi là "Ngũ Hồ Thập lục quốc". Trong thời kỳ này, người Đê cai trị nước Tiền Tần (351-394) và Hậu Lương (386-403).
Lãnh đạo của bộ tộc Đê là Phù Kiện (符堅), người sáng lập nên vương quốc Tiền Tần (前秦王國, 351-394 AD). Ông định đô tại Trường An (長安 nay là thành phố Tây An). Ông bổ nhiệm Vương Mãnh (王猛), một người Hán làm thừa tướng. Ông xây dựng nên một chính quyền Hán hóa ở mức cao và cho hình thành một lực lượng bộ binh người Hán hùng mạnh bên cạnh đội kị binh người Đê của mình.
Năm 370 CN, Phù Kiện chinh phạt các nước Tiền Yên và Tiền Lương. Kết quả là, Phù Kiện đã làm chủ toàn bộ miền bắc Trung Quốc. Sau đó, ông bắt tay vào một kế hoạch nhằm chinh phục miền nam Trung Quốc, lúc đó đang nằm dưới quyền cai trị của Đông Tấn.
Năm 383 CN, Phù Kiện dẫn đầu một đội quân khoảng 100 vạn người hành quân xuống phía nam với ý định tiêu diệt Đông Tấn ở Phì Thủy thuộc tỉnh An Huy ngày nay. Tuy nhiên, quân Tấn chỉ với quân số khoảng 8 vạn đã đánh thắng. Phù Kiện rời khỏi kinh đô Trường An, để con trai là Phù Phi cai quản còn bản thân về phía nam Cam Túc để tuyển thêm quân từ bộ tộc Đê của mình. Trên đường, Phù Kiện bị quân Hậu Tần bắt và sau đó bị treo cổ. Năm 374, Hậu Tần chinh phục được Tiền Tần.
Yết

Yết (; tiếng Hán Trung cổ: ), cũng gọi là Yết Hồ là một dân tộc ở phía bắc Trung Quốc thời cổ đại. Họ đã lập nên nước Hậu Triệu.
Theo "Ngụy thư", tên của họ xuất phát từ vùng Yết Thất (羯室, Jiéshì, nay là Du Xã thuộc Sơn Tây), tức nơi họ sinh sống.. Hán tự 羯 (yết) có nghĩa là "con cừu/dê bị thiến" hay "con cừu/dê đực bị thiến".
Theo "Tấn thư", tổ tiên của Thạch Lặc, người sáng lập nên Hậu Triệu, là một bộ lạc riêng biệt của Hung Nô gọi là Khương Cừ. Pulleyblank đồng nhất Khương Cừ với Khương Cư, những người có thể có nguồn gốc từ người Thổ Hỏa La (Tocharia).
Người Yết ban đầu lệ thuộc vào Hung Nô, tức "Hung Nô biệt lạc". Người Yết có đặc điểm là đôi mắt sâu, mũi cao hơn các dân tộc khác. Về nguồn gốc dân tộc của họ, một số cho rằng thành phần chủ yếu là người Hồ Tây Vực, hoặc thuộc chủng hồ Tây Vực, có thuyết cho rằng họ là những người bị Hung Nô bắt ở Tây Vực để làm nô lệ, đưa vào Trung Nguyên. Nói chung, người Yết có diện mạo đặc trưng của người da trắng.
Euplectes orix

Euplectes orix (tên thông thường trong tiếng Anh: "Southern Red Bishop" - Giám mục đỏ phương Nam) là một loài chim thuộc Họ Rồng rộc. Loài này nằm trong chi "Euplectes". Nó là loài phổ biến trong các vùng đất ngập nước và đồng cỏ ở châu Phi phía nam của đường xích đạo. Phía bắc của đường xích đạo, nó được thay thế bởi loài "E. franciscanus" (Northern Red Bishop hay Orange Bishop) trước đây được coi là một phân loài của loài này.
Loài chim này dài 10–11 cm và có mỏ hình nón. Loài này phân bố từ phía bắc Nam Phi Angola, các khu vực miền nam và đông của nước Cộng hoà Dân chủ Congo, Uganda miền nam và tây nam Kenya. Phần lớn là vắng mặt khỏi sa mạc Namib và Kalahari.
Trong mùa sinh sản, nó được tìm thấy gần nước trong cỏ, lau sậy, hoặc các loại cây trồng như mía đường. Bên ngoài mùa sinh sản, nó sẽ tiến vào đồng cỏ khô và môi trường sống hoang mạc.
Lãnh binh Tòng

Lãnh binh Tòng (? - ?) tên thật là Đặng Văn Tòng; là võ quan nhà Nguyễn, và là một chỉ huy trong phong trào kháng Pháp ở nửa sau thế kỷ 19 tại Tây Ninh, Việt Nam.
Tiểu sử.
Ông là người Bình Định, theo cha vào Nam, đến cư ngụ ở Bình Dương (thuộc phủ Gia Định), sau qua Trảng Bàng (nay thuộc Tây Ninh) khai phá, rồi cùng với các dòng họ khác lập nên làng Gia Lộc (phường Gia Lộc, thị xã Trảng Bàng ngày nay).
Ngày 12 tháng 2 năm 1859, thực dân Pháp đánh chiếm thành Gia Định. Năm 1860, vua Tự Đức sung chức "Gia Định Quân thứ" cho tướng Nguyễn Tri Phương, để cùng Tham tán đại thần Phạm Thế Hiển trông coi việc quân sự ở miền Nam. Đầu năm 1861, lúc bấy giờ Đặng Văn Tòng đang giữ chức Lãnh binh trong quân đội nhà Nguyễn, nhận lệnh của tướng Nguyễn Tri Phương đem quân đến bảo vệ Đại đồn Chí Hòa. Mặc dù ra sức chống giữ, song tối ngày 25 tháng 2 năm ấy, Đại đồn Chí Hòa thất thủ.
Để tiếp tục chiến đấu, Lãnh Binh Tòng cho quân lui về Trảng Bàng. Đến khi quân Pháp tổ chức tấn công nơi ấy, nghĩa quân của ông cùng nhân dân địa phương kháng cự quyết liệt, nhưng vì quân ít thế cô, ông phải rút chạy vào rừng Tha La (Trảng Bàng). Sau đó, quân Pháp dùng mưu chước bắt được ông, rồi đày đi Guyane thuộc Pháp ở Nam Mỹ. Về sau, Lãnh Binh Tòng mất tại đó .
Ghi công, hiện nay ở huyện Trảng Bàng có con đường mang tên ông.
Sân bay Godofredo P. Ramos

Sân bay Godofredo P. Ramos (tiếng Philipin: "Paliparang Godofredo P. Ramos", Aklanon: "Paeuparan it Godofredo P. Ramos", Hiligaynon: "Hulugpaan sang Godofredo P. Ramos") , còn được gọi là Sân bay Caticlan và gần đây là Sân bay Boracay bởi đơn vị phát triển nó là Transaire, là một sân bay phục vụ khu vực thị xã Malay, nằm ở tỉnh Aklan ở Philippines. Đây là một trong hai cửa ngõ vào Boracay, một trong những điểm đến du lịch nổi tiếng nhât của Philipin nổi tiếng nhất. Sân bay này được xếp loại là sân bay hạng 2 bởi Cục hàng không dân dụng Philipin.
Sân bay này là sân bay bận rộn thứ bảy của Philipin và là sân bay bận rộn thứ ba trong khu vực Tây Visayas, phục vụ 761.961 hành khách trong năm 2008. Nó cũng là một trung tâm cho các hãng hàng không South East Asian Airlines, với SEAIR phục vụ các điểm đến nhất và có các chuyến bay đến và đi từ Malay.
Kể từ 08 tháng 11 năm 2002, sân bay đã được đặt tên theo ông Godofredo P. Ramos đã quá cố, cựu dân biểu Quốc hội và một người từ Malay. Tuy nhiên, tên sân bay Caticlan lấy theo tên vị trí của nó trên của Barangay Caticlan trong cùng một thị trấn.
Phát triển.
Cơ quan Kinh tế và Phát triển quốc gia Philipin đã phê duyệt việc mở rộng sân bay Godofredo P. Ramos, theo đó sẽ việc mở rộng được thực hiện bởi một công ty tư nhân được Caticlan International Airport and Development Corporation. Dự án mở rộng sân bay qua hai giai đoạn: xây dựng một nhà ga hành khách mới trong giai đoạn đầu tiên, chi phí một số 2,1 tỷ peso Philippines, và phần mở rộng của đường băng hiện có 2.100 mét cũng như các thiết bị nâng cấp sân bay và sân đỗ hiện có, chi phí một số 360 triệu peso Philipin.
Sebastián Piñera

Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique (tiếng Tây Ban Nha phát âm: [miɣel xwan seβastjan piɲeɾa etʃenike], sinh ngày 01 tháng 12 năm 1949) là một doanh nhân và chính trị gia Chile. Ông là tổng thống Chile thứ 36 và 38, từ ngày 11 tháng 3 năm 2010 đến ngày 11 tháng 3 năm 2014, và từ ngày 11 tháng 3 năm 2018 đến ngày 11 tháng 3 năm 2022. 
Một năm sau khi sinh, gia đình của Pinera chuyển ra nước ngoài tới Bỉ và sau đó đến Thành phố New York, nơi cha ông là đại sứ Chile tại Liên Hợp Quốc. Pinera trở về Chile năm 1955 và đã ghi danh vào del Colegio Verbo Divino, nơi ông tốt nghiệp vào năm 1967.
Pinera sau đó trúng tuyển vào Đại học Công giáo Giáo hoàng Chile để và tốt nghiệp giai đoạn cơ sở ngành kinh doanh và hành chính, tốt nghiệp đại học vào năm 1971. Sau khi tốt nghiệp, ông đã được trao giải thưởng Raúl Iver Oxley cho sinh viên giỏi tổng thể nhất của mỗi lớp.
Pinera tiếp tục nghiên cứu tại Đại học Harvard, Chương trình Fulbright một phần cho nghiên cứu sau đại học của mình trong kinh tế. Trong thời gian ở Harvard, Pinera và bạn cùng lớp 1 là đồng tác giả 1 bài viết có tiêu đề "The Old South's Stake in the Inter-Regional Movement of Slaves" cho Journal of Economic History. Sau ba năm học tại Harvard, Pinera tốt nghiệp với cả hai bằng thạc sĩ và tiến sĩ kinh tế.
Khalifa bin Zayed Al Nahyan

Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan (; 7 tháng 9 năm 1948 - 13 tháng 5 năm 2022, được gọi là Sheikh Khalifa) là Tổng thống của Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất và emir (tiểu vương) của Abu Dhabi. Ông đã kế vị cả hai chức vụ vào ngày 3 tháng 11 năm 2004, kế nhiệm cha của ông là Zayed bin Sultan Al Nahyan, người đã qua đời ngày hôm trước. Trước đó trên thực tế ông đã là quyền tổng thống, kể từ khi sức khỏe của cha mình kém đi. Khalifa cũng là chủ tịch của Quỹ Phát triển Abu Dhabi (ADFD).
Tiểu sử.
1966-1971.
Là cả con trai của Sheikh Zayed, Khalifa đã được bổ nhiệm là đại diện của tiểu vương ở khu vực Đông của Abu Dhabi (thị trưởng) và là Trưởng Bộ phận các triều đình ở Al Ain vào năm 1966, khi cha ông là Zayed bin Sultan Al Nahyan đã trở thành vị vua mới của Abu Dhabi. Vài tháng sau, vị trí đã được giao cho Tahnoun bin Mohammed Al Nahyan.
Ngày 1 tháng 2 năm 1969, Sheikh Khalifa đã được phong làm Thái tử của Abu Dhabi, và ngày hôm sau, ông được bổ nhiệm làm Thủ trưởng Bộ Quốc phòng Abu Dhabi, ở cương vị này ông đã giám sát xây dựng lực lượng quốc phòng của Abu Dhabi, ADDF, mà sau này trở thành hạt nhân của các lực lượng vũ trang UAE
Sheikh Khalifa có hai con trai, Mohammad Al Nahyan và Sultan Al Nahyan.
Phengaris arion

Phengaris arion (danh pháp đồng nghĩa Maculinea arion và Glaucopsyche arion) là một cư dân bướm màu xanh ở châu Âu và một số khu vực châu Á. Con bướm đã bị tuyệt chủng ở Vương quốc Anh vào năm 1979, nhưng kể từ khi được du nhập lại bởi các nhà bảo tồn. Nỗ lực bảo tồn, cho đến gần đây, bị cản trở bởi những kiến ​​thức rất hạn chế của chu kỳ cuộc sống phức tạp của con bướm. Không phổ biến trên toàn phạm vi của nó, bướm xanh lớn chủ yếu phân bố trong khu vực cây thạch nam, cồn cát và sườn đồi.
Mô tả.
Sâu bướm của loài bướm này dài khoảng nửa inch (13 mm) trải qua 9 tháng trước khi chúng tạo thành một nhộng để trở thành một con bướm. Bướm xanh lớn có sải cánh dài lên đến 2 inch (50,8 mm), và chỉ sống trong một vài tuần. Cánh lốm đốm chấm đen. So với con sâu bướm thì con bướm trưởng thành có tuổi thọ ngắn.
Sâu bướm lớn màu xanh ăn cỏ xạ hương tự nhiên, hoa kinh giới trong vài ngày đầu tiên của phát triển. Sau khi ăn no, sâu bướm tiết ra chất lỏng ngọt để thu hút con kiến ​​đỏ của loài "Myrmica sabuleti". Sâu bướm sau đó ngủ đông bên trong đường hầm của kiến.
Hòa Lạc (định hướng)

Hòa Lạc có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:
Ong bắp cày Garuda

Ong bắp cày Gadura (Danh pháp khoa học:Megalara garuda) là một loài ong bắp cày mới vừa được tìm thấy tại dãy núi Mekongga phía đông nam đảo Sulawesi của Indonesia vào năm 2011 do công của nhà nghiên cứu Lynn Kimsey thuộc Đại học California của Mỹ. Loài ong này được đặt tên là Garuda theo một biểu tượng của quốc gia Indonesia.
Đặc điểm sinh học.
Đây là một loài ong to lớn nhất trong họ nhà ong có chiều dài 3,3 cm với cái hàm có kích thước to lớn so với tỷ lệ cơ thể, khi phần hàm mở ra thì nó còn dài hơn cả chân trước. Hàm to lớn của loài ong này vừa có tác dụng tự vệ vừa giúp ong đực dễ dàng ôm ong cái trong lúc giao phối. Kích cỡ kềnh càng và tính chất hung bạo, loài ong bắp cày này được ví như rồng Komodo trong thế giới ong. Ong thuộc kiểu ong chiến binh.
Phúc Yên (định hướng)

Phúc Yên có thể là một trong số các địa danh sau:
Phân bộ Eo nhỏ

Phân bộ Eo nhỏ, danh pháp khoa học Apocrita, là một phân bộ côn trùng trong bộ Cánh màng. Apocrita bao gồm wasp, ong và kiến, và gồm một số họ. Phân bộ này bao gồm các loài cánh màng cấp cao nhất và được phân biệt với các loài Symphyta bởi eo nhỏ.
Phân bộ Ong cắn lá

Phân bộ Ong cắn lá, tên khoa học Symphyta, là một phân bộ côn trùng trong bộ cánh màng. Symphyta được phân biệt với hầu hết các loài cánh màng khác bởi eo (bộ phận giữa ngực và bụng) lớn, và ấu trùng có hình dạng giống như sâu bướm của chúng. Tên tiếng Anh Sawfly bắt nguồn từ việc cơ quan đẻ trứng của con cái có hình dạng giống như cái lưỡi cưa, dùng để cắt thân cành cây và đẻ trứng vào trong vết cắt đó.
Phân loại.
   Họ Cephidae
Crabronidae

 
Crabronidae là một họ ong bao gồm hầu hết các loài mà trước đây thuộc liên họ Tò vò (Sphecoidea). Họ này bao gồm khoảng 200 chi, và 9000 loài.
Dragunov SVDK

SVDK (tiếng Nga: СВДК) là loại súng bắn tỉa phát triển từ khẩu Dragunov SVD nhưng sử dụng loại đạn 9.3x64mm. SVDK được phát triển cùng hai khẩu SV-98 và KSVK. Mục đích của loại súng này là để chống lại các mục tiêu quá cứng so với khẩu SV-98 hay SVD như các mục tiêu mặc áo giáp chống đạn hay núp sau vật cản. Mặc dù được tin loại súng này có thể được dùng để bắn tỉa từ xa do loại đạn 9.3×64mm 7N33 có đạn đạo tốt chỉ sau loại đạn.338 LapuaMagnum rất thích hợp để dùng cho việc như thế. Tuy nhiên loại súng này được chỉ định là nên bắn ở tầm khoảng 600 m để phát huy tối đa sức sát thương của đạn. Ở khoảng cách 200 m thì đạn 7N33 có thể xuyên 10 mm giáp. Mặc dù được trang bị cho quân đội nhưng SVDK lại được biết đến nhiều như một loại súng săn tốt với tên Tigr-9.
Thiết kế.
Cấu tạo của SVDK cơ bản giống với SVD tuy nhiên thân và các bộ phận khác được thiết kế lại cho thích hợp với việc sử dụng loại đạn mạnh hơn. SVDK sử dụng cơ chế nạp đạn bằng khí nén với hệ thống trích khí ngắn và khóa nòng xoay với ba móc khóa viên đạn cố định vào vị trí. Nòng được gắn vào súng chỉ tiếp xúc với khoang chứa đạn và ống trích khí chứ không tiếp xúc với bất kỳ bộ phận nào khác nên nó gần như là nòng súng được gắn một cách tự do. Hệ thống điểm hỏa và nút khóa an toàn giống như khẩu SVD, cò súng và báng súng giống như của khẩu SVDS, dù vậy SVDK có thêm một miếng cao su lớn ở phần báng để giúp chống lại lực giật mạnh khi bắn.
Không giống như SVD và SVDK đây là loại súng dành riêng cho việc bắn tỉa vì thế nó không thể gắn lưỡi lê. Hệ thống nhắm cơ bản của loại súng này là ống nhắm 1P70 "Giperion" có tầm ngắm dao động từ 3 đến 10X hay điểm ruồi dự phòng.
Livyatan melvillei

Livyatan melvillei hay còn gọi là siêu cá nhà táng một thành viên đã tuyệt chủng của phân bộ cá voi có răng thời tiền sử và được xem là loài cá voi có răng to lớn nhất từng biết. Chúng có thể sống cách đây 13,5 đến 5 triệu năm. Những chiếc răng khổng lồ và kích thước cơ thể to lớn của loài cá voi này sẽ khiến nhiều người phải kinh hãi khi gặp chúng ở đại dương. Melvillei cùng với Megalodon trở thành hai loài săn mồi đỉnh cao, là đối thủ của nhau ở đại dương thời kỳ đó. Một là loài cá ăn thịt lớn nhất (Megalodon), hai là loài thú có vú săn mồi lớn nhất (L. Melvillei).
Các nhà nghiên cứu đã đặt tên cho loài này là Livyatan Melvillei. "Livyatan" là phiên âm của Leviathan, loài thủy quái khổng lồ trong thần thoại, còn "Melvillei" là dựa theo tên của nhà văn Herman Melville - tác giả cuốn tiểu thuyết Moby Dick nổi tiếng viết về một con cá voi to lớn, hung dữ và có sức mạnh khủng khiếp, được các tàu săn cá voi xem là chúa tể của đại dương.
Kích thước của Siêu cá nhà táng có thể dài 20,7m và nặng đến 102 tấn. Nó sở hữu xương sọ dài 3 mét với hàm rộng và những chiếc răng nhọn hình nón dài tới 36 cm - chiếc răng lớn nhất trong tất cả những loài động vật từng được biết đến (trừ ngà voi), lực cắn của chúng có thể lên đến 10-16 tấn. Đồng thời các răng hàm trên còn có phần lõm giúp khít sát với răng hàm dưới khi khép miệng làm tăng khả năng cắt thịt.
Với kích thước to lớn và việc "Livyatan melvillei" cùng sống chung trong một vùng với siêu cá mập "Otodus megalodon" thì việc 2 loài này có va chạm với những trận đấu nảy lửa là điều khó tránh khỏi. Về kích thước thì 2 loài tương đương nhau, nhưng Livyatan có một ưu thế quan trọng: loài này có thể săn mồi theo đàn trong khi Megalodon sống đơn độc, do vậy nếu xảy ra giao chiến thì 1 con Megalodon sẽ phải đấu với nhiều con Livyatan cùng một lúc, khi đó việc Megalodon bị thất bại là điều chắc chắn.
Kể cả khi đấu "một chọi một" thì Livyatan vẫn có nhiều ưu thế hơn so với Megalodon: 
Thực đơn của siêu cá nhà táng này cũng rất phong phú, từ động vật thân mềm như mực khổng lồ đến các loài cá voi khác (nhiều khi là cả siêu cá mập Megalodon). Những nhà nghiên cứu suy đoán rằng Leviathan có thể săn những con mồi có chiều dài đến 8 mét. Nó có thể bắt mồi bằng bộ hàm to lớn và xé con mồi thành từng mảnh một cách nhanh chóng, hiệu quả với những cái răng khổng lồ.
Trận Chaeronea

Có hai trận đánh nổi tiếng thời cổ đại diễn ra ở Chaeronea tại Boeotia: