vietgpt/wikipedia_vi huggingface dataset:
Stygopholcus

Stygopholcus là một chi nhện trong họ Pholcidae.
Các loài.
Các loài trong chi này gồm:
Smeringopus natalensis

Smeringopus natalensis là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở Nam Phi.
Nhánh Chuột thực sự

 
Nhánh Chuột thực sự ("Eumuroida") là một nhánh động vật có vú thuộc Bộ Gặm nhấm, được xác định vào năm 2004 (theo Steppan và các tác giả khác). Nhánh này bao hàm một số loài chuột của siêu họ cùng tên. Cấp độ phân loài này thật ra không thuộc các cấp độ "chuẩn" mà nó nằm giữa cấp siêu họ và họ.
Theo định nghĩa, nhánh Chuột thật sự bao hàm tất cả các loài gặm nhấm tiến hóa từ các tổ tiên chung của các họ Calomyscidae, Nesomyidae, Cricetidae và Muridae. Tuy nhiên chúng không bao hàm các loài động vật đào hang như họ Spalacidae. Họ Platacanthomyidae thì đang còn tranh cãi, nhưng theo Norris và các đồng sự (2004) thì họ này không thuộc nhánh Chuột thật sự vì có một số khác biệt trong cấu trúc hộp sọ.
Bắc Sơn, Sầm Sơn

Bắc Sơn là một phường thuộc thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Lịch sử hành chính.
Vùng đất thuộc phường Bắc Sơn ngày nay, vào đầu thế kỉ 19 thuộc tổng Giặc Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, nội trấn Thanh Hóa. Năm Minh Mạng thứ 2 (1821), tổng Giặc Thượng đổi thành tổng Kính Thượng, sau đổi thành tổng Cung Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.
Đến trước Cách mạng tháng Tám (1945), là một phần đất của làng Giữa (thôn Lương Trung) và làng Núi (Sầm Thôn), xã Lương Niệm, tổng Cung Thượng. Từ tháng 6 năm 1946 đến tháng 11 năm 1947 là một phần đất của làng Giữa và làng Núi, xã Sầm Sơn, huyện Quảng Xương.
Từ tháng 11 năm 1947, các xã Sầm Sơn và Bắc Sơn sáp nhập thành xã Quảng Tiến, huyện Quảng Xương. Tháng 6 năm 1954, xã Quảng Tiến được chia thành các xã Quảng Tiến (mới), Quảng Sơn, Quảng Tường và Quảng Cư, địa giới phường Bắc Sơn lúc này thuộc xã Quảng Sơn.
Năm 1963, xã Quảng Sơn chuyển từ huyện Quảng Xương về thị trấn Sầm Sơn mới thành lập (thị trấn Sầm Sơn trực thuộc tỉnh Thanh Hóa).
Năm 1981, thị trấn Sầm Sơn được nâng cấp lên thị xã.
Năm 1983, phường Bắc Sơn được thành lập, gồm các thôn: Long, Khánh, Hợp Thành, Minh Hải, Đông, Lập của làng Giữa và các thôn: Hòa, Bình của làng Núi.
Quảng Cư

 
Quảng Cư là một phường thuộc thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Địa lý.
Phường Quảng Cư nằm ở hữu ngạn sông Mã, có vị trí địa lý:
Phường có diện tích 6,42 km², dân số năm 2016 là 11.403 người, mật độ dân số đạt 1.776 người/km².
Lịch sử hành chính.
Vùng đất thuộc xã Quảng Cư ngày nay, vào đầu thế kỉ 19 thuộc tổng Giặc Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, nội trấn Thanh Hóa. Năm Minh Mạng thứ 2 (1821), tổng Giặc Thượng đổi thành tổng Kính Thượng, sau đổi thành tổng Cung Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.
Đến trước Cách mạng tháng Tám (1945), là một phần đất của các làng: làng Trấp (thôn Cá Lập), xã Lương Niệm; làng Trung (thôn Lộc Trung), làng Vạn (Thanh Khê), làng Triều (Triều Dương), xã Triều Thanh Lộc, thuộc tổng Cung Thượng. Từ tháng 6 năm 1946 đến tháng 11 năm 1947 là một phần đất của xã Bắc Sơn, huyện Quảng Xương.
Từ tháng 11 năm 1947, các xã Sầm Sơn và Bắc Sơn sáp nhập thành xã Quảng Tiến, huyện Quảng Xương. Tháng 6 năm 1954, xã Quảng Tiến được chia thành các xã Quảng Tiến (mới), Quảng Sơn, Quảng Tường và Quảng Cư.
Năm 1981, xã Quảng Cư được chuyển từ huyện Quảng Xương về thị xã Sầm Sơn mới thành lập
Ngày 19 tháng 4 năm 2017, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 368/NQ-UBTVQH14. Theo đó, thành lập phường Quảng Cư trên cơ sở toàn bộ 6,42 km² diện tích tự nhiên và 11.403 người của xã Quảng Cư, đồng thời chuyển thị xã Sầm Sơn thành thành phố Sầm Sơn thuộc tỉnh Thanh Hóa.
Phường Quảng Cư hiện nay gồm các khu dân cư: Thu Hảo, Hồng Thắng, Công Vinh, Cường Thịnh, Quang Vinh (xưa thuộc làng Trấp), Thành Thái, Minh Cát (xưa thuộc làng Vạn), Trung Chính (xưa thuộc làng Trung), Tiến Lợi (xưa thuộc làng Triều) và Thành Thắng (mới thành lập năm 1976, di cư từ xã Quảng Đại)..
Tân La Hiếu Chiêu vương

Hiếu Chiêu Vương (trị vì 692–702) là người trị vì thứ 32 của Tân La. Ông là con trai cả của Thần Văn Vương cùng người phu nhân thứ hai là Thần Mục (神穆, Sinmok). Ông trị vì trong một thập niên và qua đời do bệnh tật tại kinh đô Tân La vào mùa thu năm 702. Ông có tên húy là Lý Hồng (理洪) hay Cung (恭), gọi là Kim Lý Hồng hoặc là Kim Cung.
Thời gian trị vì của Hiếu Chiêu được đánh dấu bằng việc tiếp tục xu thế tập trung hóa quyền lực từ sau khi Tân La thống nhất bán đảo. Giống như phụ vương, Hiếu Chiêu gặp phải một số phản đối dẫn đến một vài nổi loạn của các thành viên cấp cao trong giới quý tộc Tân La. Vào mùa hè năm 700, y xan (ichan, một thứ vị cao trong chế độ cốt phẩm nghiêm ngặt của Tân La) là Khánh Vĩnh (Gyeong-yeong, 慶永) đã bị lôi kéo vào một âm mưu phản nghịch và bị hành quyết.
Quan hệ với nhà Đường cũng chứng kiến những cải thiện trong thời gian trị vì của Hiếu Chiêu Vương sau khi liên minh Tân La-Đường vào những năm 660 và 670 bị tan vỡ. Quan hệ triều cống được duy trì đều đặn và phụ vương ông, từ trước đó, đã được hoàng đế nhà Đường, phong làm Tân La Vương.
Một vài trích dẫn về Hiếu Chiêu Vương trong bộ sử Tam quốc sử ký ("Samguk Sagi") vào thế kỷ 12 cũng cho thấy quan hệ ngoại giao ổn định với Nhật Bản (đời Thiên hoàng Jitō, Thiên hoàng Monmu), và các sử sách Nhật Bản (đáng chú ý là " Tục Nhật Bản kỷ" "Shoku Nihongi") là các nguồn đáng tin cậy để xác nhận ngày mất của vua và vương hậu Tân La trong thời kỳ này, do Nhật Bản biết được chuyện này thông qua các sứ thần chính thức.
Hiếu Chiêu Vương mất năm 792. Bởi ông không có con trai nên người em là Thánh Đức kế vị.
Tân La Hiếu Thành vương

Hiếu Thành Vương (mất 742, trị vì 737-742) là người trị vì thứ 34 của vương quốc Tân La. Ông là con trai thứ hai của Thánh Đức Vương và vương hậu Chiếu Đức (Sodeok). Ông có tên húy là Kim Thừa Khánh (金承慶, 김승겸).
Tháng 2 năm 737 một sứ thần nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) đến Tân La để sắc phong cho người kế vị của vua Tân La Thánh Đức vương là vua Hiếu Thành Vương làm quốc vương Tân La, và được xác nhận rằng vua Tân La Thánh Đức vương thực tế đã mất vào năm 736.
Hiếu Thành Vương kết hôn với con gái của "pajinchan" Vĩnh Tông (Yeongjong) làm hậu cung. Điều này dẫn đến xung đột trong hậu cung, vương hậu do ghen tuông đã giết chết người thiếp và Vĩnh Tông âm mưu để sát hại bà. Hiếu Thành Vương đã xử tử Vĩnh Tông.
Hiếu Thành Vương cử nhiều du học sinh sang nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) để học tập. Thời Hiếu Thành Vương, vua Bột Hải Văn Vương củng cố quan hệ với Tân La, thế lực đã thống nhất bán đảo Triều Tiên phía nam vương quốc Bột Hải. Tân La đạo ("Sillado"), con đường giao thương buôn bán giữa vương quốc Bột Hải với Tân La đã được thiết lập. Con đường thương mại của Tân La bắt đầu tại Đông Kinh nằm ở trung tâm tỉnh Yongwon của vương quốc Bột Hải, đi xuống dọc theo bờ biển qua tỉnh Hamgyong ngày nay. Tuyến đường này cũng đi qua Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, được thành lập với mục đích tiến hành thương mại giữa vương quốc Bột Hải với Tân La. Kể từ những năm 1980, một số lượng lớn các địa điểm khảo cổ liên quan đến Bột Hải đã được khai quật ở Bắc Triều Tiên; trong số những địa điểm đó, thành trì tại Bukcheong và địa điểm tu viện tại Omae-ri ở thành phố Sinpo là những địa phương tham gia vào hoạt động thương mại giữa Bột Hải và Tân La. Con đường dẫn từ Pukchong - Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, dọc theo bờ biển đến sông Yonghung; bên kia sông là quận Chonjeong (Jeonjeong) của Tân La.
Sau khi mất năm 742, Hiếu Thành Vương được hỏa táng ở phía nam chùa Beomnyusa, tro cốt của ông được rải ra biển Nhật Bản. Kim Hiến Anh lên kế vị ngôi vua Tân La.
Huệ Cung vương

Huệ Cung Vương (756–780) (trị vì 765–780) là quốc vương thứ 36 của vương quốc Tân La trong lịch sử Triều Tiên. Ông là con trai của
Cảnh Đức Vương và Mãn Nguyệt phu nhân họ Kim. Huệ Cung Vương là hậu duệ theo dòng nam cuối cùng của Vũ Liệt Vương còn nắm giữ ngai vàng. Do đó, thời gian ông cai trị cũng thường được đánh giá là những năm cuối của trung kỳ vương quốc Tân La.
Tên húy của ông là Kim Can Vận (金乾運, 김건운). Ông lên ngôi vua năm 8 tuổi và đã không thích nghi tốt với vai trò này. 
Vua Bột Hải Văn Vương của vương quốc Bột Hải củng cố quan hệ với Tân La, thế lực đã thống nhất bán đảo Triều Tiên phía nam Bột Hải. Khi đó, Tân La đạo ("Sillado"), con đường giao thương buôn bán giữa Bột Hải với Tân La đã được thiết lập. Con đường thương mại của Tân La bắt đầu tại Đông Kinh nằm ở trung tâm tỉnh Yongwon của vương quốc Bột Hải, đi xuống dọc theo bờ biển qua tỉnh Hamgyong ngày nay. Tuyến đường này cũng đi qua Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, được thành lập với mục đích tiến hành thương mại giữa vương quốc Bột Hải với Tân La. Kể từ những năm 1980, một số lượng lớn các địa điểm khảo cổ liên quan đến Bột Hải đã được khai quật ở Bắc Triều Tiên; trong số những địa điểm đó, thành trì tại Bukcheong và địa điểm tu viện tại Omae-ri ở thành phố Sinpo là những địa phương tham gia vào hoạt động thương mại giữa Bột Hải và Tân La. Con đường dẫn từ Pukchong - Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, dọc theo bờ biển đến sông Yonghung; bên kia sông là quận Chonjeong (Jeonjeong) của Tân La.
Theo Tam quốc sử ký, Huệ Cung Vương giống như một thanh niên có đời sống phóng đãng khiến vương cung ở trong tình trạng lộn xộn. Ông phải đối mặt với các cuộc nổi loạn do các đại thần cấp cao lãnh đạo vào các năm 768, 770 và 775. Đối mặt với một cuộc nổi loạn khác vào năm 780 của y xan Kim Chí Trinh (金志貞, 김지정), Huệ Cung Vương đã phái thượng đại đẳng Kim Lương Tướng đi trấn áp. 
Tuy nhiên, quân nổi loạn đã tấn công vương cung và giết chết quốc vương Huệ Cung Vương cùng vương hậu cùng năm 780. Kim Lương Tướng, người là hậu duệ đời thứ 11 của Nại Vật ni sư kim, sau đó đã đoạt lấy ngai vàng và trở thành vua Tân La Tuyên Đức Vương.
Việc Huệ Cung Vương bị sát hại đã chấm dứt nhánh thừa kế của Tân La Vũ Liệt Vương (tức Kim Xuân Thu), người đặt nền móng cho việc thống nhất bán đảo Triều Tiên. Sự băng hà của Huệ Cung Vương làm bùng lên một cuộc chiến nội bộ rộng khắp trong số các gia đình quý tộc cấp cao của vương quốc Tân La. Với cái chết của Huệ Cung Vương, trong những năm còn lại của Tân La, quân vương đã bị mất nhiều quyền lực về tay các gia đình quý tộc hùng mạnh.
Tân La Tuyên Đức vương

Tuyên Đức Vương (mất 785, trị vì 780–785) là người trị vì thứ 37 của vương quốc Tân La. Ông là hậu duệ đời thứ 11 của Nại Vật ni sư kim. Ông kết hôn với Cụ Túc (Gujok) phu nhân, con gái của giác can Kim Lương Phẩm (Kim Yang-pum). Ông có tên húy là Kim Lương Tướng (金良相, 김양상)
Tuyên Đức Vương từng phụng sự dưới triều đại của Huệ Cung Vương trên cương vị là "thượng đại đẳng". Khi cuộc nổi dậy của Kim Trí Chinh (Kim Ji-jeong) nổ ra vào năm 780, ông lãnh đạo quân triều đình chống lại lực lượng này. Tuy nhiên, quân nổi loạn đã tấn công vào cung điện và sát hại vua cùng vương hậu, và Tuyên Đức trở thành người kế vị ngai vàng cùng năm 780.
Trong thời kỳ này, vua Bột Hải Văn Vương của vương quốc Bột Hải củng cố quan hệ với Tân La, thế lực đã thống nhất bán đảo Triều Tiên phía nam Bột Hải. Khi đó, Tân La đạo ("Sillado"), con đường giao thương buôn bán giữa Bột Hải với Tân La đã được thiết lập. Con đường thương mại của Tân La bắt đầu tại Đông Kinh nằm ở trung tâm tỉnh Yongwon của vương quốc Bột Hải, đi xuống dọc theo bờ biển qua tỉnh Hamgyong ngày nay. Tuyến đường này cũng đi qua Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, được thành lập với mục đích tiến hành thương mại giữa vương quốc Bột Hải với Tân La. Kể từ những năm 1980, một số lượng lớn các địa điểm khảo cổ liên quan đến Bột Hải đã được khai quật ở Bắc Triều Tiên; trong số những địa điểm đó, thành trì tại Bukcheong và địa điểm tu viện tại Omae-ri ở thành phố Sinpo là những địa phương tham gia vào hoạt động thương mại giữa Bột Hải và Tân La. Con đường dẫn từ Pukchong - Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, dọc theo bờ biển đến sông Yonghung; bên kia sông là quận Chonjeong (Jeonjeong) của Tân La.
Sau khi ông qua đời năm 785, Tuyên Đức được hỏa táng và rải tro cốt ra biển Nhật Bản. Kế vị ông là Kim Kính Tín, tức là vua Tân La Nguyên Thánh Vương.
Chiêu Thánh vương

Chiêu Thánh Vương (mất 800, trị vì 798–800) là người cai trị thứ 39 của vương quốc Tân La trên bán đảo Triều Tiên. Ông là vương tôn của Nguyên Thánh Vương, phụ thân ông là Huệ Trung Thái tử Kim Nhân Khiêm (Kim In-gyeom) đã qua đời trước khi có thể kế vị. Ông kết hôn với Quế Hoa (Gyehwa) phu nhân, con gái của "đại a xan" Kim Thục Minh (Kim Suk-myeong). Ông có tên húy là Kim Tuấn Ung (金俊邕, 김준옹)
Từ năm 798, vua Bột Hải Khang Vương của vương quốc Bột Hải có các hoạt động thương mại với Tân La và cũng thường xuyên cử sứ thần sang Tân La.
Năm 800 Chiêu Thánh Vương qua đời sau 19 tháng tại vị. Điều này dẫn đến xung đột kế vị và tiêu biểu cho thời kỳ sau của Tân La Thống nhất. Con trai là Kim Thanh Minh (金淸明, 김청명) 12 tuổi lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Ai Trang Vương. Kim Ngạn Thăng từ nhà Đường (đời vua Đường Đức Tông) quay về Tân La làm quan Nhiếp chính cho vua nhỏ Tân La Ai Trang Vương.
Ai Trang vương

Ai Trang Vương (788–809, trị vì 800–809) là quốc vương thứ 40 của vương quốc Tân La tồn tại trên bán đảo Triều Tiên. Ông là con trai của Chiêu Thánh Vương và Quế Hoa (Gyehwa) phu nhân. Ông kết hôn với vương hậu họ Phác Bak. Ông có tên húy là Kim Thanh Minh (金淸明, 김청명) hay Kim Trọng Hi (金重熙, 김중희).
Năm 800, vua Tân La Chiêu Thánh Vương qua đời, Kim Ngạn Thăng từ nhà Đường (đời vua Đường Đức Tông) quay về Tân La làm quan Nhiếp chính cho vua nhỏ Ai Trang Vương. Từ năm 800, vua Bột Hải Khang Vương của vương quốc Bột Hải có các hoạt động thương mại với Tân La và cũng thường xuyên cử sứ thần sang Tân La.
Năm 802, Ai Trang Vương có một ngôi chùa lớn mang tên Haeinsa ("Hải Ấn tự") được xây tại Gayasan. Năm 803, ông lập liên minh với Nhật Bản (đời Thiên hoàng Kanmu). 
Năm 805, Lý Đạo Hình tập hợp đủ hải tặc rồi thì xuất binh đánh vào đảo Thanh Hải trấn (Cheonghaejjin) của Tân La. Dân chúng bị chúng tàn sát, Quan huyện Thanh Hải cũng bị giết chết. Quan binh ở Võ Trân Châu (Muju) đến đảo Thanh Hải đàn áp hải tặc. Lý Đạo Hình cho hải tặc rút lui. 
Năm 806, ông cấm xây thêm chùa mới. Năm 809, ông bị thúc phụ Kim Ngạn Thăng (Kim Eon-seung) sát hại (Kim Ngạn Thăng khi đó đang làm quan nhiếp chinh). Sau đó Kim Ngạn Thăng lên ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Hiến Đức Vương.
Hiến An Vương

Hiến An Vương (mất 861, trị vì 857–861) là quốc vương thứ 47 của Tân La. Ông là đệ của Thần Vũ Vương. Tam quốc sử ký ("Samguk Sagi") không cho biết nhiều về thời kỳ cai trị của ông. Ông có tên húy là Kim Nghị Tĩnh (金誼靖, 김의정) hay Kim Hựu Tĩnh (金祐靖, 김우정).
Năm 857 vua Tân La Văn Thánh Vương qua đời, chú là Kim Hựu Tĩnh lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Hiến An Vương. Vua Bột Hải Trang Tông của vương quốc Bột Hải tiến hành các hoạt động thương mại với Tân La (đời vua Tân La Hiến An Vương). Cùng năm 857 vua Bột Hải Trang Tông qua đời, vua Đại Kiền Hoảng lên kế vị thì tiếp tục tiến hành các hoạt động thương mại với Tân La.
Sau một nạn đói vào năm 859, ông đã gửi đồ cứu tế cho nông dân và trợ giúp nông nghiệp bằng cách xây dựng hệ thống tưới tiêu.
Do không có con trai, Hiến An Vương đã chọn người họ hàng đồng thời là con rể của ông là Kim Ưng Liêm (Kim Eung-ryeom) kế vị mình. Sau khi ông qua đời vào năm 861, Kim Eung-ryeom lên ngôi, trở thành vua Tân La Cảnh Văn Vương. Lăng mộ của ông tại Gyeongju còn được gọi là "Khổng tước chỉ" (Gongjakji/공작지/孔雀趾).
Cảnh Văn vương

Cảnh Văn Vương (845?–875) (trị vì 861–875) là quốc vương thứ 48 của Tân La. Ông là vương tôn của Hi Khang Vương, và là con trai của "a xan" Kim Khải Minh (Kim Gye-myeong). Mẫu thân của ông là Quang Hòa (Gwanghwa) phu nhân, con gái của Thần Vũ Vương. Cảnh Văn Vương kết hôn với Văn Ý (Munui) vương hậu, con gái của Hiến An Vương. Ông có tên húy là Kim Ưng Liêm (金膺廉) hay Kim Ngưng Liêm (金凝廉).
Tam quốc di sự ("Samguk Yusa") kể lại rằng ông từng là một Hoa Lang trong 18 năm..
Năm 861 vua Tân La Hiến An Vương qua đời, con rể là Kim Ưng Liêm lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Cảnh Văn Vương.
Thời kỳ trị vì của Cảnh Văn Vương chứng kiến sự gia tăng các cuộc xung đột nội bộ và nội loạn trong vương quốc Tân La. Ông đã tìm cách chấn hưng vương quốc cả trong lẫn ngoài song nhìn chung là không thành công. Nạn đói lan rộng. 
Vua Đại Kiền Hoảng của vương quốc Bột Hải tiến hành các hoạt động thương mại với Tân La (đời vua Tân La Cảnh Văn Vương). 
Năm 869, ông cử thái tử Kim Trinh đến nhà Đường (đời vua Đường Ý Tông) cùng với Kim Dận (Kim Yun).
Năm 875 Cảnh Văn Vương qua đời, thái tử Kim Trinh từ nhà Đường (đời vua Đường Hy Tông) quay về Tân La kế vị ngôi vua, tức là vua Tân La Hiến Khang Vương. Ngoài ra ông còn có con trai khác là Kim Hoảng và một người con gái là Kim Viên.
Hiến Khang vương

Hiến Khang Vương (mất 886, trị vì 875–886) là quốc vương thứ 49 của Tân La. Theo Tam quốc sử ký ("Samguk Sagi"), ông nổi trội trên bình diện đối nội. Hiến Khang là con trai cả của Cảnh Văn Vương; mẫu thân của ông là Văn Ý (Munui) vương hậu. Ông không có con thừa kế chính thức, song đã có một người con ngoài giá thú Kim Nghiêu (về sau là vua Tân La Hiếu Cung Vương). Tên húy của ông là Kim Trinh (金晸, 김정)
Năm 869, vua Tân La Cảnh Văn Vương cử thái tử Kim Trinh đến nhà Đường (đời vua Đường Ý Tông) cùng với Kim Dận (Kim Yun).
Năm 875 vua Tân La Cảnh Văn Vương qua đời. Thái tử Kim Trinh đã được gửi sang nhà Đường 6 năm qua thì từ nhà Đường (đời vua Đường Hy Tông) quay về Tân La kế vị ngôi vua, tức là vua Hiến Khang Vương.
Năm 877 Đại sứ từ Baekje (Bách Tế) thuộc Tân La (đời vua Hiến Khang Vương) đến tỉnh Izumo của Nhật Bản (đời Thiên hoàng Yōzei) nhưng họ đã quay trở lại.
Năm 879, Hiến Khang Vương phải đối mặt với cuộc nổi dậy của một triều thần cấp cao, "ilgilchan" Sin Hong. Tuy nhiên Hiến Khang Vương nhanh chóng bình định được cuộc nổi dậy này của Sin Hong.
Năm 882 Chân Huyên đã thoát ly gia đình vào năm 15 tuổi, gia nhập quân đội Tân La (đời vua Hiến Khang Vương) và trở thành một chỉ huy của quân Tân La tại vùng Jeolla.
Năm 885 học giả người Tân La dưới quyền Tiết độ sứ Hoài Nam Cao Biền là Thôi Trí Viễn lấy thân phận sứ giả nhà Đường và mang quốc thư của vua Đường Hy Tông về đến Tân La. Thôi Trí Viễn được Hiến Khang Vương bổ nhiệm làm Thị độc kiêm Hàn Lâm học sĩ, thủ Binh Bộ Thị Lang và Tri thụy thư giam đẳng. Triều đình Tân La lúc bấy giờ đã cực kì hủ hóa, triều chính hủ bại, đời sống nhân dân khốn khổ. 
Năm 886, ông tìm cách xoa dịu sự bất mãn trong nước bằng một chiếu chỉ đại xá. Hiến Khang Vương qua đời cùng năm 886 và được chôn cất tại đông bắc của "Bồ Đề tự" (Borisa) ở Gyeongju. Do ông không có con trai kế vị, em trai ông là Kim Hoảng (金晃, 김황), tức là con trai thứ của Tân La Cảnh Văn Vương, lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Định Khang vương.
Định Khang vương

Định Khang Vương (mất 887, trị vì 886–887) là người trị vì thứ 50 của vương quốc Tân La. Ông là con trai thứ của Tân La Cảnh Văn Vương; anh ruột của ông là Tân La Hiến Khang Vương và em gái của ông sau này là Tân La Chân Thánh nữ vương. Ông có tên húy là Kim Hoảng (金晃, 김황).
Năm 886 Kim Hoảng (sử gọi là vua Tân La Định Khang Vương) lên ngôi khi người vương huynh là vua Tân La Hiến Khang Vương qua đời mà không có con trai kế vị. 
Nhà nước được xây dựng bởi các bộ lạc Mạt Hạt, và vị trí của họ là ở An Biên phủ (Bắc Triều Tiên ngày nay) của vương quốc Bột Hải (đời vua Bột Hải Minh Tông). Họ trốn thoát trong phạm vi cai trị của vương quốc Bột Hải và cố gắng tham gia vào các mối quan hệ ngoại giao chống lại vương quốc Tân La (đời vua Định Khang Vương).
Cùng năm 886 nước Tân La (đời vua Định Khang Vương) xuất quân đi đánh chiếm nhiều thành trì của vương quốc Bột Hải (đời vua Bột Hải Minh Tông) tại Nam Hải phủ. Hai tiểu quốc Hắc Thủy quốc (黒水國) và Bảo Lộ quốc (寶露國) xuất hiện ở Nam Hải phủ - khu vực biên giới giữa vương quốc Bột Hải và Tân La. Điều này khiến cho lãnh thổ của Nam Hải phủ bị thu hẹp đáng kể. Nam Hải vương gửi thư xin vua Bột Hải Minh Tông gửi viện quân đến Nam Hải phủ chống địch. Vua Bột Hải Minh Tông sau đó gửi hàng chục vạn quân Bột Hải đến giữ Nam Hải phủ. Quân Hắc Thủy quốc, Bảo Lộ quốc và quân Tân La thấy vậy thì cho dừng việc xâm lược vương quốc Bột Hải lại.
Tuy nhiên, ông cũng qua đời ít hơn hai năm sau đó. Trong năm trị vì cuối vào năm 887, ông đã dập tắt cuộc nổi dậy của Kim Nhiêu (Kim Yo). Ông qua đời trong năm 887 và không có con trai kế vị, em gái ông là Kim Viên lên kế vị, tức là vua Tân La Chân Thánh nữ vương.
Lăng của Định Khang Vương nằm ở đông nam Bồ Đề tự ("Borisa") ở Gyeongju.
Thần Đức vương

Thần Đức Vương (mất 917, trị vì 912–917) là quốc vương thứ 53 của Tân La. Ông xuất thân từ gia tộc Phác (Pak), và là con trai của "đại a xan" Phác Duệ Khiêm ("Pak Ye-gyeom"). Ông được chọn làm người kế vị vua Hiếu Cung Vương vào năm 912 do vị vua này không có con, bởi ông là hậu duệ của A Đạt La ni sư kim (mất 184, người cuối cùng của gia tốc Phác nắm giữ ngai vàng Tân La) và là phò mã của Hiến Khang Vương. Ông có tên húy là Phác Cảnh Huy (朴景暉, 박경휘, Bak Gyeong-hwi).
Trị vì trong thời đại Hậu Tam Quốc, Thần Đức Vương phải đối mặt với các cuộc tấn công liên tục từ các vương quốc Thái Phong và Hậu Bách Tế ở phía tây từ năm 912 đến năm 917.
Sau khi qua đời vào năm 917, Thần Đức Vương được chôn gần thành Juk ở kinh đô Gyeongju. Con trai cả của Thần Đức Vương và Nghĩa Thành (Uiseong) vương hậu họ Kim là Phác Thăng Anh (朴昇英, 박승영, Bak Seung-yeong) lên nối ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Cảnh Minh Vương.
Cảnh Minh vương

Cảnh Minh Vương (mất 924, trị vì 917–924) là quốc vương thứ 54 của Tân La. Ông là con trai cả của Thần Đức vương và Nghĩa Thành (Uiseong) vương hậu họ Kim. Ông có tên húy là Phác Thăng Anh (朴昇英, 박승영, Bak Seung-yeong).
Ông lên ngôi năm 917, trị vì đất nước trong thời đại Hậu Tam Quốc, khi phần lớn lãnh thổ trước đố đã bị phân chia giữa Hậu Bách Tế và Thái Phong. 
Năm 918, Vương Kiến (Wang Geon) lật đổ Cung Duệ (Gung Ye), người trị vì Thái Phong và lập nên Cao Ly. 
Cùng năm 918 hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ của Đại Khiết Đan quốc tiến hành xâm lược vương quốc Bột Hải (đời vua Đại Nhân Soạn) trên diện rộng. Vua Đại Nhân Soạn đã gửi hai sứ giả đến hai quốc gia láng giềng là Tân La (đời vua Cảnh Minh Vương) và Nhật Bản (đời Thiên hoàng Daigo) để yêu cầu họ giúp đỡ vương quốc Bột Hải trong việc chống lại Đại Khiết Đan quốc, nhưng Cảnh Minh Vương và Thiên hoàng Daigo đều từ chối lời đề nghị đó.
Vua Chân Huyên của Hậu Bách Tế đã cử một đội quân lớn khác đến Hapcheon của Tân La vào năm 920 và cuối cùng đã thành công trong việc lập quyền kiểm soát với vùng này, buộc vua Cảnh Minh Vương của Tân La phải liên minh với Cao Ly của Vương Kiến. Liên minh Tân La - Cao Ly này đã có thể đánh đuổi được quân Hậu Bách Tế trong trận thành Daeya. Tuy nhiên, sau đó nhiều tướng lĩnh Tân La ở biên thùy đã lựa chọn rời bỏ Tân La để gia nhập quân Cao Ly, vì vậy hoàn cảnh của vua Cảnh Minh Vương vẫn không tốt hơn so với trước. Sau đó Chân Huyên xâm chiếm vùng Andong ngày nay, song cuộc tấn công này đã bị lính Tân La tại địa phương đánh bại. Chân Huyên đã buộc phải sinh sống hòa bình với Cao Ly sau cuộc chiến, thông qua trao đổi con tin là các thành viên vương thất. Tuy nhiên, khi hay tin cháu trai của Chân Huyên chết, Chân Huyên cũng đã sát hại con tin của Cao Ly, anh ẹm họ của Vương Kiến, và tiếp tục cuộc chiến chống lại Cao Ly.
Để đối phó với Cao Ly (đời vua Cao Ly Thái Tổ) và Hậu Bách Tế (đời vua Chân Huyên), Cảnh Minh Vương đã tìm kiếm viện trợ từ nhà Hậu Đường (đời vua Hậu Đường Trang Tông) và đã gửi một đoàn sứ thần sang Lạc Dương triều cống vào năm 923 song đã không thành công. Sau khi băng hà vào năm 924, ông được chôn ở phía bắc của Hoàng Phúc tự ("Hwangboksa"). Em trai ông là Phác Ngụy Ưng (朴魏膺, 박위응, Bak Wi-eung) lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Cảnh Ai Vương.
Kính Thuận vương

Kính Thuận Vương (mất 978, trị vì 927–935) là quốc vương thứ 56 và cuối cùng của Tân La. Ông là hậu duệ đời thứ sáu của Văn Thánh Vương, ông là con trai của "y xan" Kim Hiếu Tông (Kim Hyojong) và vương hậu Quế Nga (Gyea), con gái của Hiến Khang Vương. Vợ của ông là Trúc Phương (Jukbang) phu nhân (죽방부인) họ Phác ("Bak"), con cả của ông là thái tử Ma Y (Ma-ui). Ông có tên húy là Kim Phó (金傅, 김부)
Kính Thuận Vương được đưa lên ngôi bởi vua của Hậu Bách Tế là Chân Huyên ("Gyeon Hwon") sau khi quân đội nước này cướp phá Gyeongju năm 927. Vương quốc vốn đã sẵn trong tình trạng tiêu điều, và Kính Thuận chỉ được cai trị một lãnh thổ rất nhỏ bé so với Tân La trước đây và cuối cùng đã thoái vị để ủng hộ Cao Ly Thái Tổ vào năm 935. Sự thoái vị của ông đã giúp Cao Ly thống nhất bán đảo Triều Tiên. Ông tái hôn với công chúa của Thái Tổ là Lạc Lãng (Nangrang) và được phong làm "sự thẩm quan" (sasim-gwan) của Gyeongju, trở thành "sự thẩm quan" đầu tiên của Cao Ly. Ông sống phần đời còn lại của mình ở gần kinh đô của Cao Ly (tức Kaesong ngày nay).
Ông mất năm 978 và lăng mộ nằm tại Jangdan-myeon, Yeoncheon, Gyeonggi, Hàn Quốc. Theo Tam quốc sử ký ("Samguk Sagi"), con trai của Kính Thuận, Thái tử Ma Y (Ma-Ui) đã phản đối việc cha mình chịu khuất phục Cao Ly và lên ở ẩn tại núi Kim Cương ("Kumgang").
Thần Kiếm

Thần Kiếm (trị vì 935–936) là quốc vương thứ hai và cuối cùng của Hậu Bách Tế, một trong Hậu Tam Quốc Triều Tiên. Ông lên ngôi sau khi cùng với hai đệ là Lương Kiếm ("Yanggeom") và Long Kiếm ("Yonggeom"), lật đổ phụ vương là Chân Huyên ("Gyeon Hwon") và giết chết người được chỉ định kế vị, người đệ khác mẹ là Kim Cương ("Geumgang").
Ông cho giam lỏng Chân Huyên trong Geumsansa ("Kim Sơn tự"), song Chân Huyên đã đào thoát thành công và đến chỗ kẻ thù cũ là Cao Ly Thái Tổ, người này chào đón ông và cấp cho ông thái âp và nông bộc. Chân Huyên đã lãnh đạo quân Cao Ly chống lại các nghịch tử của mình vào năm 936 tại nơi ngàu nay là Seonsan, Gumi và tiêu diệt quân của Thần Kiếm.
Cao Ly Thái Tổ dường như coi âm mưu trước đó là chuyện nội bộ của anh em Thần Kiếm, và phong cho Thần Kiếm tước hiệu quý tộc. Có các tài liệu khác nau về việc các đệ là Lương Kiếm và Long Kiếm đã bị cho đi lưu đày hay bị giết.
Tất cả các hoàng tử,công chúa của ông đều chết trong cuộc hỗn loạn, chỉ duy nhất một công chúa sống xót là công chúa WooHee
Cao Ly Định Tông

Cao Ly Định Tông (Hangul: 고려 정종, Hanja: 高麗 定宗; 923 – 13 tháng 4 năm 949, trị vì 946 – 949) là quốc vương thứ ba của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là vương tử thứ ba của Cao Ly Thái Tổ, người sáng lập nên vương triều, và sinh ra hơn một thập kỉ trước khi Cao Ly được chính thức thành lập. Mẹ của ông là con gái của một quý tộc ở vùng Chungju tên là Lưu Căng Đạt ("Yu Geung-dal"). Ông có tên húy là Vương Nghiêu (왕요, 王堯), tự Nghĩa Thiên (의천, 義天).
Định Tông kế vị vương huynh là Huệ Tông, và để nhằm làm giảm quyền lực của các ngoại thích, bao gồm Wang Gyu và Pak Sul-hui. Tuy nhiên, với việc thiếu đi sự ủng hộ của giới tinh hoa tại kinh đô Khai Thành ("Kaesong"), ông đã không thể tăng cường đáng kể quyền lực của vương vị.
Năm 946, ông đem 70.000 bao ngũ cốc từ kho lương của vương thất để hỗ trợ cho Phật giáo tại đất nước. Năm 947, ông muốn biến Bình Nhưỡng thành Tây Kinh của Cao Ly. Ông đã tìm cách dời dô từ Khai Thành đến đây song đã không thành công.
Định Tông mất khi còn khá trẻ, độ 25-26 tuổi, táng tại An lăng (安陵). Thụy hiệu Chí Đức Chương Kính Chính Túc Linh Nhân Giản Kính Trang Nguyên Văn Minh Đại Vương (至德章敬正肃令仁简敬庄元文明大王). Người em ruột của ông, vương tử Vương Chiêu (왕소) kế vị, tức Cao Ly Quang Tông.
Tham khảo.
Được diễn viên nam Hong Jong Hyun đảm nhận trong bộ phim truyền hình Hàn Quốc ' (') phát sóng đầu tiên vào ngày 29/08/2016.
Cao Ly Quang Tông

Cao Ly Quang Tông (Hangul: 고려 광종, chữ Hán: 高麗 光宗; 925 – 4 tháng 7 năm 975, trị vì 949 – 975) là vị quốc vương thứ tư của Cao Ly. Ông là con trai thứ tư của Cao Ly Thái Tổ. Ông có tên húy là Vương Chiêu (왕소, 王昭), tự Nhật Hoa (일화, 日華).
Cao Ly đã chứng kiến nhiều thay đổi dưới thời trị vì của Quang Tông. Ở giai đoạn đầu, ông duy trì một thái độ thụ động trước giới quý tộc. Tuy nhiên, sau đó ông đã trưởng thành nhiều hơn và quyết liệt hơn. Choi Seung-Ro kể rằng thời kỳ trị vì của ông có thể được phân thành ba giai đoạn. Đầu tiên là dò dẫm, sau đó là củng cố quyền lực và cuối cùng là thanh trừng.
Ở thời kỳ đầu của Cao Ly, triều đình là một tổ chức của các gia tộc hùng mạnh. Hơn nữa, nhiều gia tộc trong số họ là những thế lực hỗ trợ cho ông. Thật không dễ để củng cố quyền lực của vương quyền và ông đã bắt đầu tìm cách. Ông học hỏi xem làm thế nào để củng cố quyền lực của mình bằng cách đọc trinh quan chính yếu. Ông nhận được sự ủng hộ của người dân bằng cách trợ giúp Phật giáo.
Trong thời kỳ thứ hai, trọng tâm cải cách của ông là tăng cường sức mạnh của vua. Ông bắt đầu đưa các gia tộc quyền lực ra khỏi triều đình Cao Ly. Ông đưa Song Ký và những người nhập tịch xuất thân từ Trung Nguyên vào triều đình và bắt đầu tích cực cải cách. Ông đã thực hiện luật "giải phóng nô lệ" (노비안검법, 奴婢按檢法, "Nô tì án kiểm pháp") vào năm 958, và "khoa cử" ("Gwageo") vào năm 958. Việc thi khoa cử đã giúp triều đình Cao Ly có được các nhân vật mới và có thể thải hồi người của các gia tộc hùng mạnh.
Các gia tộc có thế lực không hài lòng với thái độ tích cực cải cách của ông. Họ nhận thức được rằng mình sẽ bị thanh lọc dựa theo trực giác của vua. Cuối cùng, một số người trong số họ có ý định nổi loạn. Tuy nhiên, họ đã bị ông giết chết trước khi kịp hành động. Các ví dụ điển hình là việc hành quyết vương thân Hưng Hóa Cung Quân (흥화궁군), con trai của Huệ Tông và vương thân Khánh Xuân Viện Quân (경춘원군), con trai của Định Tông.
Ông lâm trọng bệnh vào tháng 5 năm 975 và mất sau đó ít ngày. Thụy hiệu là Hoằng Đạo Tuyên Liệt Bình Thế Đại Thành Đại Vương (chữ Hán: 弘道宣烈平世大成大王, 홍도선열평세대성대왕), táng tại Hiến lăng (憲陵).
Gia quyến.
Con cái.
Tất cả đều là con của Đại Mục Vương hậu
Cao Ly Cảnh Tông

Cao Ly Cảnh Tông (Hangul: 고려 경종, chữ Hán: 高麗 景宗; 9 tháng 11 năm 955 – 13 tháng 8 năm 981, trị vì 975 – 981) là quốc vương thứ năm của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là con trai cả của vua Quang Tông, và được phong làm Thái tử từ năm được sinh ra. Ông có tên húy là Vương Trụ (王胄), tên chữ là Trường Dân (長民).
Sau khi lên ngôi, Cảnh Tông cho lập nên "Điền sài khoa" (Jeonsigwa, 전시과, 田柴科), tức hệ thống phân đất đai. Sau đó, theo Cao Ly sử ("Goryeosa"), ông đã tránh xa chính sự và vương thất, và dành thời gian để hi não với người dân.
Năm 679, Hiến Ai Vương hậu (Hoàng Phủ thị) (em họ của Cảnh Tông, khi đó mới 15 tuổi) và Hiến Trinh Vương hậu (Hoàng Phủ thị) (em họ của Cảnh Tông, khi đó mới 13 tuổi) được gả cho Cảnh Tông. Sang năm 680, Hoàng Phủ thị sinh người con trai duy nhất của bà ta với Cảnh Tông là Vương Tụng.
Cảnh Tông mất sớm vào năm 681, người con trai duy nhất của ông, Vương Tụng khi đó chỉ mới 1 tuổi nên một tông thất khác đã kế vị, tức Cao Ly Thành Tông, em họ của ông. Thụy là Chí Nhân Thành Mục Minh Huệ Thuận Hy Tĩnh Hiếu Cung Ý Hiến Hòa Đại Vương (至仁成穆明惠顺熙靖孝恭懿献和大王), táng tại Vinh lăng (榮陵).
Gia đình.
Hậu cung.
Tất cả đều là những chị em họ với Cảnh Tông.
Cao Ly Mục Tông

Cao Ly Mục Tông (Hangeul: 고려 목종, chữ Hán: 高麗 穆宗; 5 tháng 7 năm 980 – 2 tháng 3 năm 1009, trị vì 997 – 1009) là quốc vương thứ 7 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là người con duy nhất của Cao Ly Cảnh Tông và Hiến Ai Vương hậu Hoàng Phủ thị.
Ông có tên húy là Vương Tụng (왕송, 王誦), tên chữ là Hiếu Thân (효신, 孝伸).
Trị vì.
Mục Tông được lịch sử ghi nhớ với cải cách "điền sài khoa" (Jeonsigwa, tức hệ thống phân đất đai).
Cảnh Tông mất sớm, lúc đó Mục Tông mới 1 tuổi nên một tông thất khác đã kế vị, tức Cao Ly Thành Tông, là cậu ruột của Mục Tông. Thành Tông băng hà, ngai vàng lại trao trả về ông. Ông đã tôn mẹ mình là Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후).
Nội loạn.
Tuy là Thái hậu, nhưng Hoàng Phủ thị lại có một nhân tình là Kim Trí Dương (金致陽). Hai người qua lại và có một người con trai. Dương lộng quyền, mưu giết Mục Tông để đoạt ngôi cho con mình. Mục Tông hoảng sợ cho đòi tướng Khang Triệu (康兆) về triều, giết chết tên loạn thần và con của hắn. Hiến Ai Vương hậu bị lưu đày đến Hoàng Châu, về sau được hồi cung và mất ngay năm đó (1029).
Những kẻ ghét Khang Triệu đã phao tin rằng ông muốn cướp ngôi. Một lần nữa, Mục Tông lại kinh sợ, bèn lên kế hoạch trừ khử Triệu. Nhưng Khang Triệu lại nhanh hơn, đã giết sạch những kẻ hiềm khích với ông và giết luôn cả Mục Tông. Năm đó ông được 29 tuổi, táng tại Cung lăng (恭陵). Khang Triệu đã đưa Vương Tuân (王詢, 왕순) lên ngôi, tức Cao Ly Hiển Tông.
Thụy hiệu đầy đủ của Mục Tông là Hiếu Tư Uy Huệ Khắc Anh Tĩnh Cung Tuyên Nhượng Đại vương (孝思威惠克英靖恭宣讓大王).
Gia quyến.
Ông không có bất cứ người con nào. Một số hậu phi của ông được biết đến như sau:
Cao Ly Hiển Tông

Cao Ly Hiển Tông (chữ Hán: 高麗 顯宗, Hangul: 고려 현종, "Golyeo Hyeonjong"; 1 tháng 8 năm 992 – 17 tháng 6 năm 1031, trị vì 1009 – 1031) là quốc vương thứ 8 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là vương tôn của Cao Ly Thái Tổ. Ông có tên húy là Vương Tuân (王詢, 왕순, Wang Sun), tên tự là An Thế (安世, 안세, Anse).
Năm 679, mẹ ông là Hiến Trinh Vương hậu cùng với dì ông là Hiến Ai Vương hậu được gả cho vua Cao Ly Cảnh Tông. Sau khi vua Cao Ly Cảnh Tông băng hà năm 981, mẹ ông mới chỉ vừa 15. Cậu của ông là Vương Trị lên ngôi, tức là vua Cao Ly Thành Tông. Vương tử Vương Uất (왕욱) thường xuyên qua lại cung phủ của mẹ ông. Từ đó hai người nảy sinh tình cảm mà tư thông với nhau, sinh ra ông. Hiến Trinh Vương Hậu mất vào ngày 1 tháng 8 năm 992, ngay sau khi sinh Vương Tuân vì tủi nhục. 
Ông được tướng Khang Triệu ("Gang Jo") đưa lên ngai vàng vào năm 1009, người mà vị vua tiền vị là Mục Tông đã nhờ cậy để tiêu diệt âm mưu phản loạn của Kim Trí Dương ("Kim Chi–yang"). Ông đã truy tôn cho mẹ ông là Hiến Trinh Vương thái hậu (헌정왕태후) và cha là Vương Uất thành Cao Ly An Tông.
Năm 1010, quân Khiết Đan một lần nữa lại tấn công, tận dụng thời cơ triều đình Cao Ly đang có tranh giành quyền lực. Hiển Tông buộc phải chạy trốn tạm thời khỏi kinh đô, và cùng triều đình di chuyển sâu về phía nam đến tận thành Naju. Nhưng cuối cùng Cao Ly đã đẩy lui được cuộc tấn công của Khiết Đan và khiết đội quân này phải rút lui.
Năm 1019, khi Cao Ly tiếp tục từ chối chịu phục tùng hoặc trao trả lại các lãnh thổ phía bắc, quân Khiết Đan lại tấn công một lần nữa. Các tướng của Cao Ly, bao gồm Khương Hàm Tán ("Gang Gam–chan") đã gây nên thiệt hại nặng nề cho quân Khiết Đan trong trận Quy Châu ("Kwiju"). Quân Khiết Đan sau đó đã rút lui mà không đạt được mục đích của mình và từ đó về sau không bao giờ tấn công Cao Ly. Cả nhà Liêu của người Khiết Đan và Cao Ly đều bước vào một thời kỳ hòa bình và văn hóa đạt đến đỉnh cao.
Trong khí đó, Hiển Tông ra lệnh biên soạn Bát vạn đại tạng kinh, gồm 6.000 quyển. Đây là bản khắc quan trọng và đầy đủ nhất về học thuyết Phật giáo trên thế giới và nó còn có giá trị về mặt thẩm mỹ chứng tỏ một trình độ tay nghề cao.
Khi qua đời được truy thụy là Thái Hiếu Đức Thành Thế Tư Nguyên Văn Đại vương (大孝德威达思元文大王), cho táng tại Tuyên lăng (宣陵). Vương tử Vương Khâm kế vị, tức Cao Ly Đức Tông.
Cao Ly Đức Tông

Cao Ly Đức Tông (Hangeul: 고려 덕종, chữ Hán: 高麗 德宗, 9 tháng 6 năm 1016 – 31 tháng 10 năm 1034, trị vì 1031 – 1034) là quốc vương thứ 9 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên.
Nguyên tên của ông là Vương Khâm (왕흠, 王欽, Wang Heum), tên chữ là Nguyên Lương (元良, 원량, Wollyang). Ông là con trai của Cao Ly Hiển Tông, và được phong làm Thái tử năm 1022. Sau khi lên ngôi vào năm 1031, Đức Tông đã yêu cầu Khiết Đan trao trả các tù nhân Cao Ly và rút về bên kia sông Áp Lục. Sau khi bị khước từ, ông đã cho củng cố biên giới phía bắc bằng cách cho xây dựng Thiên Lý Trường Thành ("Cheolli Jangseong").
Ông mất khi mới 18 tuổi, được táng tại Túc lăng (肅陵), thụy là Tuyên Hiếu Khang Minh Quảng Chương Kính Khang Đại vương (宣孝康明廣章敬康大王). Ông không có con trai, nên người em ruột là Vương Hanh kế vị, tức Cao Ly Tĩnh Tông.
Cao Ly Tĩnh Tông

Cao Ly Tĩnh Tông (Hangeul: 고려 정종, chữ Hán: 高麗 靖宗; 31 tháng 8 năm 1018 – 24 tháng 6 năm 1046, trị vì 1034 – 1046) là vua thứ 10 của vương triều Cao Ly. Ông là con trai thứ hai của Cao Ly Hiển Tông, và là vương đệ của Cao Ly Đức Tông. Năm lên 4 tuổi, tức 1022, ông được phong làm "Nội sử lệnh" ("Naesaryeong"), một vị trí cấp cao, rồi "Diên Khánh viện" (延慶院) và trở thành "Bình Nhưỡng quân" (平壤君). Ông có tên húy là Vương Hanh (王亨, 왕형, Wang Hyeong), tên chữ là Thân Chiếu (申照, 신조, Sinjo). Do vương huynh không có con trai nối dõi nên ông đã kế vị.
Tĩnh Tông đã rất quan tâm đến việc binh, và đã bắt đầu cho xây các thành phòng thủ dọc theo biên giới phía bắc ngay trong năm đầu tiên trị vì. Năm 1037, Cao Ly bị quân Khiết Đan ở phía bắc xâm lược. Năm 1044, Thiên Lý Trường Thành ("Cheolli Jangseong") được hoàn thành và chắn ngang biên giới miền bắc của đất nước. Tĩnh Tông cũng quan tâm đến việc hỗ trợ vật chất cho quân lính, cấp đất công cho binh lính nghèo khổ năm 1036.
Trước khi ông qua đời vào năm 1046, Tĩnh Tông đã cho ban hành Chế độ con trưởng kế vị ("trưởng tử tương tục pháp"). Thụy hiệu Hoằng Hiếu An Nghị Văn Kính Dung Huệ Đại vương (弘孝安毅文敬容惠大王), táng tại Châu lăng (周陵). Em ông kế vị, tức Cao Ly Văn Tông.
Cao Ly Văn Tông

Cao Ly Văn Tông (Hangul: 고려 문종, chữ Hán: 高麗 文宗; 29 tháng 12 năm 1019 – 2 tháng 9 năm 1083, trị vì 1046 – 1083) là quốc vương thứ 11 của vương triều Cao Ly. Ông là em cùng cha với Đức Tông và Tĩnh Tông.
Khi còn là vương tử ông được sắc phong là "Lạc Lãng quân" (樂浪君). Do các con của Tĩnh Tông còn nhỏ nên ông đã kế vị vua anh.
Dưới thời ông trị vì, triều đình trung ương Cao Ly đã trở thành một cơ quan quyền lực hoàn chỉnh và có thẩm quyền đối với các hào tộc địa phương. Văn Tông và các vị quốc vương sau đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lãnh đạo quân đội là tướng dân sự. Ông cũng mở rộng biên giới phía bắc của Cao Ly đến sông Áp Lục và sông Đồ Môn. Ông có tên húy là Vương Huy (왕휘, 王徽, Wang Hwi), tên chữ là Chúc U (촉유, 燭幽, Chogyu).
Văn Tông qua đời năm 1083, thọ 64 tuổi. Thụy là Chương Thánh Cương Chính Minh Đới Nhân Hiếu Đại vương (章聖剛正明戴仁孝大王), táng tại Cảnh lăng (景陵).
Hạnh phúc tựa như hoa (phim truyền hình)

Hạnh Phúc tựa như hoa (幸福像花儿一样) là bộ phim dựa trên tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Thạch Chung Sơn (石钟山) được sản xuất năm 2005
Nội dung.
Bộ phim xoay quanh nữ diễn viên tài năng Đỗ Quyên (Tôn Lệ) thuộc đoàn múa của văn công quân khu.Phim thể hiện sự biến hóa lớn của vận mệnh,tái hiện sinh động cuộc sống quân nhân những năm 80 thế kỷ 20 với tính cách đơn giản chân thành và mô tả tình yêu của ánh nắng mặt trời
Nữ nhân vật chính Đỗ Quyên (Tôn Lệ) là 1 diễn viên múa xinh đẹp,lương thiện yêu cuộc sống,cô tỏa sáng như ánh mặt trời giữa bạn bè.Lâm Bân - một anh hùng trong chiến đấu,chính trực tài giỏi là thần tượng trong trái tim Đỗ Quyên (Tôn Lệ) đây chính là mối tình đầu của cô.Nhưng tình yêu này không chịu đựng sự thử thách và khó khăn,Đỗ Quyên tình cờ kết hôn với Bạch Dương (Đặng Siêu) - con trai cán bộ cao cấp.Cuộc sống hôn nhân bình lặng không làm thay đổi Đỗ Quyên,cô luôn tuân thủ các nguyên tắc của bản thânvà theo đuổi hạnh phúc được quan tâm chia sẻ.Bạch Dương trước biến cố lớn của thời đại đã mất đi phương hướng đã chọn cách trốn tránh
Đại Mai (Ân Đào) bạn thân của Đỗ Quyên (Tôn Lệ),vũ công xuất sắc trong quân đội lại theo đuổi lý tưởng.Còn Đỗ Quyên (Tôn Lệ) sau khi kết hôn, (Đặng Siêu) muốn cô nghỉ việc ở nhà. Hai người bạn thân đã có sự lựa chọn khác nhau vì hạnh phúc của bản thân.
Cao Ly Thuận Tông

Cao Ly Thuận Tông (Hangeul: 고려 순종, chữ Hán: 高麗 順宗; 28 tháng 12 năm 1047 – 5 tháng 12 năm 1083, trị vì 1083) là quốc vương thứ 12 của Cao Ly. Ông là con trai cả của Cao Ly Văn Tông và là anh trai Cao Ly Tuyên Tông và Cao Ly Túc Tông. Ông được xác nhận là người thừa kế ngôi báu và năm 1054. Tuy nhiên, ông đã qua đời ngay trong năm lên ngôi, 1083. Ông có tên húy là Vương Huân (王勳, 왕훈, Wang Hun), tên chữ là Nghĩa Cung (義恭, 의공, Uigong).
Thuận Tông được truy thụy là Anh Minh Tĩnh Hiến Tuyên Huệ Đại vương (英明靖憲宣惠大王), táng tại Thành lăng (成陵). Ông không có con cái, vương đệ của ông kế vị, tức Cao Ly Tuyên Tông.
Cao Ly Tuyên Tông

Cao Ly Tuyên Tông (Hangul: 고려 선종, chữ Hán: 高麗 宣宗; 9 tháng 10 năm 1049 – 17 tháng 6 năm 1094, trị vì 1083 – 1094) là quốc vương thứ 13 của Cao Ly. Ông được phong tước hiệu "Quốc Nguyên hầu" (國原侯) vào tháng 3 năm 1056. Cao Ly Thuận Tông anh ông băng hà như lại không có con thừa tự nên ông đã kế vị ngai vàng, tôn mẹ mình lên làm Thái hậu.
Sự cân đối giữa Nho giáo và Phật giáo đã khiến cho vị thế chính trị của ông trở nên vững chắc. Ngoài ra, ông còn thúc đẩy thương mại trên phạm vi rộng lớn với nhà Tống, Nữ Chân, nhà Liêu và Nhật Bản. Ông có tên húy là Vương Vận (王運, 왕운, Wang Un), tên chữ là Kế Thiên (繼天, 계천, Gyecheon).
Dưới thời trị vì của ông, Phật giáo tại Triều Tiên đã phát triển nhiều. Em trai Nghĩa Thiên (義天; 의천) của ông đã đưa 1,000 kinh điển Phật giáo từ Tống và 4.000 từ Liêu, Tống, và Nhật Bản. Hơn nữa, ông còn lập ra nhiều đền chùa Phật giáo.
Ông mất năm 1094, tại vị được 11 năm, thọ 45 tuổi. Được truy thụy là An Thành Khoan Nhân Hiển Thuận Tư Hiếu Đại vương (安成寬仁顯順思孝大王), táng tại Nhân lăng (仁陵). Con trai ông là Vương Dục kế vị, tức Cao Ly Hiến Tông. Tuy nhiên Hiến Tông chết yểu khi mới 13 nên vương đệ Vương Ngung (tức Cao Ly Túc Tông), em của Tuyên Tông lên ngôi.
Gia đình.
Hậu phi.
Cả ba đều là cháu nội của Lý Tử Uyên (李子淵), và gọi Nhân Duệ Vương hậu bằng cô.
Cao Ly Hiến Tông

Cao Ly Hiến Tông (Hangul: 고려 헌종, chữ Hán: 高麗 獻宗; 1 tháng 8 năm 1084 – 6 tháng 11 năm 1097, trị vì 1094 – 1095) là quốc vương thứ 14 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Tuyên Tông. Theo Cao Ly sử ("Goryeosa"), ông là một đức trẻ thông minh và xuất sắc khi viết từ năm lên 9. Ông có tên húy là Vương Dục (王昱, 왕욱, Wang Uk).
Trong thời gian trị vì ngắn ngủi của mình, Hiến Tông đối mặt với cuộc nổi dậy của người cậu họ là Lý Tư Nghĩa ("Yi Ja-ui") song đã nhanh chóng được dập tắt. Năm sau, ông đổ bệnh và phải thoái ngôi cho Túc Tông, tức thúc phụ.
Hiến Tông chết yểu khi mới 13 tuổi, thụy là Cung Thương Định Bỉ Hoài Hiếu Đại vương (恭殤定比懷孝大王), táng tại Ẩn lăng (隱陵).
Cao Ly Túc Tông

Cao Ly Túc Tông (Hangul: 고려 숙종, chữ Hán: 高麗 肅宗; 2 tháng 9 năm 1054 – 10 tháng 11 năm 1105, trị vì 1095 – 1105) là quốc vương thứ 15 của vương triều Cao Ly. Ông có tên húy là Vương Hi (王熙, 왕희, Wang Hui), sau đổi thành Vương Ngung (王顒, 왕옹, Wang Ong), ông có tên chữ là Thiên Thường (天常, 천상, Cheonsang).
Ông là vương đệ của Cao Ly Thuận Tông và Cao Ly Tuyên Tông, được phong "Kê Lâm công" (雞林公, 1077). Túc Tông lên ngôi vào năm 1095 sau khi người cháu là Cao Ly Hiến Tông thoái vị vì ngã bệnh. Ông giám sát các cách tân đối nội khác nhau, bao gồm cả cho lưu thông tiền làm bằng đồng thau đầu tiên của đất nước (năm 1102) và cho xây dựng Nam Kinh ("Namgyeong", nay là Seoul).
Tuy nhiên, ông cũng phải đối mặt với các mối đe dọa từ bên ngoài, đáng chú ý nhất là cuộc xâm lược năm 1104 của người Nữ Chân. Không thể đẩy lùi quân Nữ Chân bằng vũ lực, ông đã cử tướng Doãn Quán ("Yun Gwan") để gây dựng quân đội và đánh đuổi quân xâm lược. Đội quân này được gọi là "Biệt vũ ban" ("Byeolmuban") và gồm ba bộ phận riền biệt. Túc Tông mất vào năm sau, khi đáng trên đường đến Tây Kinh, tức Bình Nhưỡng.
Túc Tông thọ 51 tuổi, táng tại Anh lăng (英陵). Thụy hiệu Văn Huệ Khang Chính Minh Hiếu Đại vương (文惠康正明孝大). Kế vị ông là người con trai Duệ Tông.
Gia đình.
Hậu phi.
Không rõ những phi tần khác của ông.
Hậu duệ.
Tất cả đều do Minh Ý hạ sinh.
Cao Ly Duệ Tông

Cao Ly Duệ Tông (Hangul: 고려 예종, chữ Hán: 高麗 睿宗; 11 tháng 2 năm 1079 – 15 tháng 5 năm 1122, trị vì 1105 – 1122) là quốc vương thứ 16 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Túc Tông và Minh Ý Vương hậu ("Myeong–ui Wanghu"). Sau khi Túc Tông qua đời, Duệ Tông kế vị phụ vương sau khi. Ông có tên húy là Vương Vũ (王俁, 왕우, Wang U), tên chữ là Thế Dân (世民, 세민, Semin).
Trong chiếu chỉ đầu tiên của mình, năm 1106, ông đã ban hành một hệ thống hành chính mới tại đất nước. Ông cũng là một người ủng hộ Đạo giáo, yêu thích giáo lý hơn Phật giáo, tức tôn giáo trước đó của triều đình. Trong thời kỳ trị vì của ông, các lễ nghi triều đình Đạo giáo đã được đưa vào từ Tống; nhiều lễ nghi Đạo giáo và cơ sở của tôn giáo này bắt đầu được phát triển.
Mặc dù thời điểm đầu thế kỷ thứ 12 là một giai doạn tương đối yên bình tại Cao Ly, song Duệ Tông vẫn phải đối phó với các vụ xâm nhập của người Nữ Chân ở phía bắc của vương quốc. Ông khước từ những đề nghị về ngoại giao của nhà Kim, một triều đại do người Nữ Chân lập nên vào năm 1115, thay vào đó, ông cử một đội quân lớn đi đẩy lùi cuộc tấn công của Kim ở các vùng phía bắc bán đảo.
Ông cũng được lịch sử biết đến với tài năng nghệ thuật. Năm 1114 Dụe Tông gửi thỉnh cầu đến hoàng đế Tống Huy Tông để xin gửi các nhạc cụ Trung Hoa đến kinh đô Khai Thành ("Kaesong"), để ông có thể cho tiến hành các nghi lễ Nho giáo trong triều đình Cao Ly. Tống Huy Tông dường như đã hiểu lầm yêu cầu này và đã gửi các nhạc cụ để sử dụng cho các buổi tiệc của triều đình. Hai năm sau, năm 1116, Duệ Tông gửi đến Tống một thỉnh cầu khác và trong đó nhắc lại yêu cầu về các nhạc cụ nghi lễ, và Huy Tông gửi đến một món quà còn lớn hơn cả nhạc cụ (bộ dụng cụ dùng trong "nhã nhạc", có đến 428 nhạc cụ), cũng như các y phụ để múa trong nghi lễ và các hướng dẫn, khởi đầu cho nền âm nhạc truyền thống "nhã nhạc Triều Tiên".
Cũng có những đồ được nhà Tống ban tặng vào các năm 1114 và 1116 để có được lòng trung thành của Cao Ly trong cuộc chiến với nhà Kim của người Khiết Đan, song chiến lược này đã không thành công; Cao Ly vẫn đứng ở thế trung lập và kinh đô Khai Phong của nhà Tống đã thất thủ trước quân Kim vào năm 1127.
Duệ Tông mất năm 1105, thọ 43 tuổi, táng tại Dụ lăng (裕陵), truy thụy là Minh Liệt Tề Thuận Văn Hiếu Đại Vương (明烈齊順文孝大王). Con trai của ông kế vị, tức Cao Ly Nhân Tông.
Cao Ly Nhân Tông

Cao Ly Nhân Tông (Hangul: 고려 예종, chữ Hán: 高麗 睿宗; 29 tháng 10 năm 1109 – 10 tháng 4 năm 1146, trị vì 1122 – 1146) là quốc vương thứ 17 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Duệ Tông và Thuận Đức Vương hậu. Ông có tên húy là Vương Khải (王楷, 왕해, Wang Hae), tên chữ là Nhân Biểu (仁表, 인표, Inpyo).
Trong phần lớn thời gian trị vì của ông, triều đình do Lý Tư Khiêm thống trị, tức nhạc phụ của ông, cũng đồng thời là ngoại tổ phụ, và các thành viên khác của gia tộc Lý tại Gyeongwon. Sau khi Nhân Tông cố gắng đoạt lại quyền lực, Lý Tư Khiêm đã tiến hành chính biến năm 1126. Với sự giúp đỡ của các lãnh đạo các châu, Nhân Tông đã chiến thắng vào năm 1127. Năm 1135, Nhân Tông đối mặt với một cuộc nổi dậy khác của nhà sư Diệu Thanh ("Myo Cheong").
Năm 1145, Nhân Tông ra lệnh biên soạn Tam quốc sử ký, một bộ sử về thời kỳ Tam Quốc Triều Tiên và Tân La Thống nhất.
Ông hưởng dương 37 tuổi, truy thụy là Khắc An Cung Hiếu Đại vương (克安恭孝大王), táng tại Trường lăng (長陵). Con trưởng của ông kế vị, tức Cao Ly Nghị Tông.
Gia đình.
Hậu duệ.
Tất cả đều là con của Cung Duệ Vương hậu.
Cao Ly Nghị Tông

Cao Ly Nghị Tông (Hangul: 고려 의종, chữ Hán: 高麗 毅宗; 23 tháng 5 năm 1127 – 7 tháng 11 năm 1173, trị vì 1146 – 1170) là quốc vương thứ 18 của Cao Ly. Ông là con trai cả của Cao Ly Nhân Tông và Cung Duệ Vương hậu, anh của Cao Ly Minh Tông và Cao Ly Thần Tông. Ông húy là Vương Hiện (왕현; 王晛), tên khác là Vương Triệt (왕철; 王澈), tự Nhật Thăng (일승; 日升).
Ông đã vinh danh những quan văn của mình bằng nhiều nghi lễ song lại không ưa các võ quan. Ông thường buộc họ phải tham gia thi đấu võ thuật giải trí cho mình và các quan văn, cũng như trao cho họ một phần nhỏ nhặt khi phân lãnh địa. Ông cũng thường say rượu, và khi đó lại tiếp tục chọc giận các chiến binh.
Cuối cùng, vào mùa thu năm 1170, sau khi bị phân biệt đối xử liên tục, cơn giận dữ của các quan võ đã biến thành hành động. Ba chiến binh là Trịnh Trọng Phu (郑仲夫), Lý Nghĩa Phương (李義方), Lý Cao (李高) và những người khác đã nổi dậy, sát hại các quan văn, phế truất vua Nghị Tông và đưa vương đệ Vương Hạo lên ngôi, tức Cao Ly Minh Tông.
Nghị Tông bị ép uống rượu độc tại chùa Khôn Nguyên (坤元寺), thi thể ông được chôn vội tại một góc trong khuôn viên chùa, về sau được cải táng tại Hy lăng (禧陵). Thụy hiệu Cương Quả Trang Hiếu Đại Vương (剛果莊孝大王).