Ai là triệu phú

Ai là triệu phú là phiên bản Việt hóa của chương trình trò chơi truyền hình của nước Anh "Who Wants to Be a Millionaire?" (Ai muốn là triệu phú?). Chương trình do Đài truyền hình Việt Nam thực hiện và được phát sóng vào mỗi tối thứ ba hàng tuần trên kênh VTV3 từ ngày 4 tháng 1 năm 2005.
Từ 7 tháng 9 năm 2010 đến 28 tháng 6 năm 2011, "Ai là triệu phú" lên sóng phiên bản mới có tên là "Ai là triệu phú - Ghế nóng" với luật chơi mới. Sau khi xem xét phản hồi của khán giả, chương trình đã quay trở lại phiên bản cũ kể từ ngày 5 tháng 7 năm 2011.
Luật chơi.
Vòng bấm phím nhanh (2005 - 2017).
Trong mỗi lượt chơi, 10 ứng viên (từ 10 tháng 11 năm 2015 đến hết 2017 là 6 ứng viên) sẽ tham gia trả lời một câu hỏi nhanh để chọn ra người chơi chính cho chương trình; các ứng viên sẽ trả lời qua 1 hệ thống vi tính, ở đó có câu hỏi và 4 đáp án A, B, C và D. Sau khi nghe xong câu hỏi và đáp án, các ứng viên sẽ bấm 4 đáp án theo thứ tự trong thời gian quy định; khi hết thời gian, máy tính sẽ kiểm tra thứ tự đúng và người đưa ra câu trả lời đúng và nhanh nhất sẽ được lên ghế nóng ngồi đối diện với người dẫn chương trình. Trường hợp có từ 2 ứng viên trở lên cùng trả lời đúng và nhanh nhất trong cùng một khoảng thời gian hoặc không ai trả lời đúng, một câu hỏi khác sẽ được đưa ra dành cho những ứng viên này, ứng viên nào trả lời đúng và nhanh nhất trong câu hỏi này sẽ được lên ghế nóng.
Trong những năm từ cuối 2014 đến hết 2017, vòng chơi này thường không xuất hiện trong các chương trình đặc biệt (trừ một vài ngoại lệ); từ 2018 đến nay thì phần chơi đã chính thức được loại bỏ (kể cả các số đặc biệt). Thay vào đó người chơi sẽ được MC gọi lần lượt lên trường quay.
Vòng chơi chính.
Người chơi phải trả lời 15 câu hỏi với độ khó tăng dần (không giới hạn thời gian). Mỗi câu hỏi có một mức tiền thưởng đi kèm, tăng dần theo thứ tự. Có ba mốc quan trọng là câu số 5 (mốc thứ nhất), câu số 10 (mốc thứ hai) và câu số 15 (mốc "TRIỆU PHÚ"). Vượt qua tất cả các mốc này, họ chắc chắn có được số tiền thưởng tương ứng của các câu hỏi đó.
Kể từ câu số 10 trở đi, mỗi khi người chơi trả lời đúng một câu hỏi, người dẫn chương trình sẽ ký một tấm séc cho người chơi có trị giá giải thưởng tương ứng với câu hỏi mà người chơi trả lời đúng.
Người chơi có quyền chơi tiếp hoặc dừng cuộc chơi. Nếu dừng cuộc chơi, họ sẽ nhận số tiền tương ứng với câu hỏi đã trả lời đúng gần nhất. Nếu chơi tiếp mà trả lời sai, số tiền thưởng bị đi xuống mốc quan trọng trước đó và người chơi phải ra về với số tiền này. Nếu trả lời sai khi chưa qua câu số 5, người chơi sẽ không nhận được tiền thưởng. Trả lời đúng tất cả các câu hỏi, người chơi sẽ trở thành "TRIỆU PHÚ" và nhận được tiền thưởng tương ứng với câu hỏi cuối cùng.
Sau khi người chơi trước đã hết lượt chơi, nếu thời gian vẫn còn, MC sẽ mời người chơi khác (trước năm 2018 là các ứng viên còn lại sẽ tiếp tục tham gia trả lời câu hỏi nhanh khác) cho đến khi hết thời lượng chương trình. Nếu người chơi chưa hoàn thành lượt chơi mà thời lượng chương trình đã hết, họ sẽ tiếp tục lượt chơi của mình trong chương trình tiếp theo.
Các quyền trợ giúp.
Người chơi có 4 quyền trợ giúp sau và có thể sử dụng bất cứ lúc nào nếu không biết câu trả lời hoặc chưa chắc chắn với suy nghĩ của mình. Trong một câu hỏi, người chơi có quyền dùng nhiều quyền trợ giúp, nhưng tất cả quyền trợ giúp chỉ được sử dụng một lần duy nhất.
Trước đây.
Hai quyền trợ giúp này đã chính thức hủy bỏ kể từ số phát sóng ngày 5 tháng 5 năm 2020, khi chương trình không đón khán giả vì lý do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, kể cả sau khi đón khán giả trở lại.
Thang tiền thưởng.
Phiên bản mới kể từ năm 2021 có sự thay đổi về thang tiền thưởng: Số tiền được viết đầy đủ và tính bằng đơn vị đồng (giống như các phiên bản quốc tế), thay vì được rút gọn bằng cách loại bỏ 3 chữ số 0 ở cuối và tính bằng nghìn đồng.
Từ năm 2022, thang tiền thưởng có sự thay đổi ở 3 câu cuối: mức tiền thưởng được tăng lên lần lượt là 80.000.000 đồng (câu 13), 150.000.000 đồng (câu 14) và 250.000.000 đồng (câu 15), các câu còn lại giữ nguyên mức tiền thưởng. Đây là mức tiền thưởng cao nhất kể từ năm phát sóng đầu tiên (2005).
Đối tượng tham gia.
Người tham gia chương trình phải có độ tuổi từ đủ 23 tuổi trở lên, ngoại trừ một vài số phát sóng đặc biệt liên quan đến người dưới 23 tuổi.
"Ai là triệu phú - Ghế nóng".
Từ ngày 7 tháng 9 năm 2010 đến 28 tháng 6 năm 2011, "Ai là triệu phú" lên sóng phiên bản mới có tên "Ai là triệu phú – Ghế nóng." Đây là phiên bản Việt Nam của trò chơi truyền hình đến từ nước Úc Millionaire Hot Seat (format "Ghế nóng" của chương trình "Who Wants to Be a Millionaire?"). Luật chơi tuân theo phiên bản gốc của Úc (2009–2016).
Đã có một số người chơi giành giải cao ở phiên bản này như Lê Văn Tuân (80.000.000 đồng, 12 tháng 4 năm 2011)...
Tuy nhiên, sau khi xem xét phản hồi của khán giả, chương trình đã quay lại phiên bản cũ kể từ ngày 5 tháng 7 năm 2011.
Bộ nhận diện.
Đồ họa.
Từ khi chương trình bắt đầu đến 13 tháng 5 năm 2008, chương trình sử dụng giao diện màu đen như các phiên bản trên thế giới, tuy nhiên khung câu hỏi có kích thước nhỏ hơn so với các phiên bản khác (giao diện câu hỏi của Serbia). Từ ngày 20 tháng 5 năm 2008, chương trình chuyển sang phiên bản mới với giao diện câu hỏi màu xanh của Úc hiện đại hơn so với giao diện màu đen trước đó. Đến số ngày 5 tháng 7 năm 2011, giao diện câu hỏi của Na Uy đã được sử dụng.
Từ ngày 4 tháng 6 năm 2013, khung câu hỏi bị hẹp đi so với khung hình do hệ thống hình ảnh của VTV3 chuyển sang định dạng (trước đó vào năm 2010 và 2011, khi đang ở phiên bản "Ghế nóng" thì khung câu hỏi cũng bị hẹp lại, dù lúc đó VTV3 vẫn đang dùng định dạng 4:3). Sau đó, từ số ngày 30 tháng 9 năm 2014, "Ai là triệu phú" tiếp tục sử dụng giao diện màu xanh nhưng dễ nhìn, nổi bật và đẹp hơn so với trước đó, có đôi nét tương tự với giao diện câu hỏi của phiên bản Ba Lan năm 2017 và các quốc gia Nam Mỹ trước 2017. Đây cũng là phiên bản cuối cùng sử dụng giao diện màu xanh đậm.
Từ năm 2021, "Ai là triệu phú" có hàng loạt thay đổi về giao diện. 2021 là năm đầu tiên chương trình sử dụng giao diện được dựa trên bộ giao diện của nhà thiết kế đồ họa người Hà Lan Olga van den Brandt (được sử dụng lần đầu tại Hà Lan) và một số yếu tố của phiên bản Vương quốc Anh (giao diện câu hỏi từ năm 2018, đồng hồ của sự trợ giúp Gọi điện thoại cho người thân và Hỏi ý kiến những nhà thông thái, ảnh hưởng từ đồng hồ "Big Bad Clock" thời điểm 2010 - 2014). Khung câu hỏi được mở rộng đến hết màn hình thay vì hẹp như các phiên bản trước.
Nhạc hiệu và âm thanh.
Bộ nhạc hiệu và nhạc nền (bao gồm nhạc nền câu hỏi, nhạc tính giờ, trả lời đúng...) của chương trình do ba nhà soạn nhạc của Vương quốc Anh là cặp cha con Keith và Matthew Strachan và Ramon Covalo đồng sáng tác, biên soạn và hoà âm phối khí. Không giống như các chương trình truyền hình trước kia, nhạc hiệu "Ai là triệu phú" được phát đi trong suốt chương trình để tạo thêm tính hồi hộp cho thí sinh khi tham gia chương trình.
Thông tin thêm.
Xuất hiện trong các chương trình, sản phẩm khác.
"Ai là triệu phú" đã từng xuất hiện trong nhiều chương trình, sự kiện đặc biệt của VTV, điển hình như:
Bên cạnh chương trình phát sóng trên truyền hình, khán giả còn có thể tham gia chơi thông qua ứng dụng, phần mềm xem và chơi online miễn phí của các đơn vị tư nhân khác qua nhiều nền tảng. Trước đây, VTV cũng từng phát hành một ứng dụng riêng lấy tên của chuơng trình, cho phép người dùng trải nghiệm cách chơi giống như trên truyền hình, nhưng đã không còn khả dụng từ năm 2016.
Các phiên bản khác.
Trước khi "Ai là triệu phú" lên sóng, một chương trình tương tự với tên gọi "Rồng vàng" được sản xuất dưới sự hợp tác của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh và công ty Lasta Multimedia. Chương trình lên sóng từ năm 2003 đến 2007 và có bản quyền từ phiên bản Thái Lan, một phiên bản không chính thức của "Ai là triệu phú". Người chơi trả lời đúng cả 15 câu hỏi sẽ nhận được giải thưởng 50.000.000 VNĐ.
Các sự việc xung quanh chương trình.
Bị truy nã vẫn tham gia chương trình.
Trong khi xem số phát sóng ngày 31 tháng 7 năm 2007, trinh sát của cục C16 đã phát hiện người chơi Lê Thị Cơ (đã giành được phần thưởng là 15.000.000 đồng) rất giống người đang bị truy nã Lê Thị Hồng (sinh năm 1968). Lê Thị Hồng bị Công an Thành phố Hà Nội truy nã toàn quốc vào ngày 23 tháng 01 năm 1996. Theo hồ sơ, Lê Thị Hồng tham gia chương trình với tên Lê Thị Cơ (sinh ngày 28 tháng 05 năm 1968), thường trú Đồng Nai. Sau khi xem chương trình, trinh sát của Cục C16 đã liên hệ với Ban Tổ chức, lấy hồ sơ tham gia chương trình của Lê Thị Cơ. Sau đó các trinh sát đã xác định, đối chiếu mẫu vân tay của Lê Thị Cơ và Lê Thị Hồng, khẳng định Lê Thị Cơ chính là Lê Thị Hồng. Trưa ngày 15 tháng 12 năm 2008, Lê Thị Hồng đã bị lực lượng chức năng bắt giữ tại Thành phố Hồ Chí Minh sau gần 13 năm trốn truy nã. Toàn bộ số tiền kiếm được từ chương trình đã bị tước.
Câu hỏi nhạy cảm.
Trong số kỉ niệm 10 năm phát sóng chương trình vào ngày 30 tháng 12 năm 2014, chương trình đã đưa ra câu hỏi là: ""Trong một câu hát thì: "Ba thương con vì con giống mẹ. Mẹ thương con vì con giống...ai?"" với các phương án trả lời là "Ông hàng xóm, Chú cạnh nhà, Ba, Bác đầu ngõ". Sau khi phát sóng chương trình đã vướng phải nhiều chỉ trích từ cư dân mạng vì câu hỏi mang phần nhạy cảm này.
Câu hỏi sai.
Số phát sóng ngày 24 tháng 12 năm 2019, người chơi Cee Jay nhận được hỏi câu hỏi số 6 với nội dung: "Câu lạc bộ bóng đá nào của nước Anh có biểu tượng là chú gà chọi?" và các đáp án: Everton, Leicester City, Leeds United và Tottenham Hotspur. Khi nghe câu hỏi, người chơi bối rối và hỏi "Gà chọi có phải là gà trống không?" thì được MC Phan Đăng gợi ý: "Gà chọi là loại gà người ta mang ra cho hai con chọi nhau, đấu nhau xem con nào thắng con nào". Lúc này, người chơi hoang mang và cho biết đã ở Anh và xem bóng đá rất nhiều. Anh loại bỏ từng đáp án nhưng cuối cùng cũng không đưa ra câu trả lời mà lại xin quyền hỏi khán giả và được 75% khán giả trợ giúp chọn đáp án Tottenham Hotspur.
Sau khi chương trình được phát sóng đã nhận rất nhiều sự chỉ trích về cách đưa ra câu hỏi của chương trình đã khiến người chơi mất oan một quyền trợ giúp. Bởi theo họ, linh vật của Tottenham Hotspur là một chú gà trống chứ không phải gà chọi như cách chương trình đưa ra.
Không chỉ riêng trường hợp này, trong suốt 16 năm phát sóng chương trình, có nhiều trường hợp câu hỏi, đáp án chương trình đưa ra sai làm người chơi thiệt thòi, sau đó chương trình mời người chơi quay trở lại thi tiếp để xác minh lại, như một trường hợp năm 2005.
Phát sóng.
Tạm ngừng ghi hình và phát sóng.
"Ai là triệu phú" đã có một số lần phải tạm ngừng hoặc thay đổi việc ghi hình và phát sóng theo kế hoạch do trùng với các sự kiện đặc biệt. Các chương trình bị hoãn đã được phát sóng trở lại vào 1 tuần sau đó. Cụ thể: