Montenegro

Montenegro (tiếng Montenegro bằng chữ Kirin: "Црна Гора"; chữ Latinh: Crna Gora; phát âm IPA: , phiên âm Tiếng Việt: "Môn-tê-nê-grô") (trong tiếng Montenegro có nghĩa là "Ngọn núi Đen") là một quốc gia tại miền đông nam châu Âu. Nước này giáp với biển Adriatic về phía tây nam, và có chung đường biên giới với Croatia về phía tây, Bosnia và Hercegovina về phía tây bắc, Serbia về phía đông bắc, Kosovo về phía đông và cuối cùng là Albania về phía đông nam. Thủ đô của quốc gia này là Podgorica, trong khi thành phố Cetinje được gọi với cái tên là "Prijestonica" (Пријестоница), có nghĩa là Thành phố Thủ đô Hoàng gia.
Độc lập từ cuối Trung cổ tới năm 1918, nước này là một phần của vài chính phủ của Nam Tư và liên bang Serbia và Montenegro. Do cuộc trưng cầu dân ý ngày 21 tháng 5 năm 2006, Montenegro tuyên bố độc lập ngày 3 tháng 6 năm 2006. Ngày 28 tháng 6, Montenegro được trở thành thành viên thứ 192 của [[Liên Hợp Quốc]].
Montenegro là quốc gia ít dân nhất ở [[Đông Âu]]. Trừ các [[tiểu quốc gia]], nó là quốc gia ít dân thứ tư ở [[châu Âu]] (chỉ sau [[Iceland]], [[Malta]] và [[Luxembourg]]). Nó là nước gốc [[Người Slav|Slav]] nhỏ nhất trên thế giới.
Tên gọi.
Tên địa phương của Montenegro, Crna Gora, được nói đến lần đầu tiên trong một hiến chương của Tu viện Thánh Nicholas ([[Vranjina]]) do Quốc vương [[Milutin]] của [[Raška (quốc gia)|Raška]]/[[Serbia]] phát hành năm [[1296]], nó dịch từng chữ là "núi đen", chỉ đến những khu rừng tối tăm ngày xưa, che dốc của dãy núi [[Alps Dinaric]] nhìn từ bờ biển. Nhiều ngôn ngữ Tây Âu, cũng như [[tiếng Việt]], sử dụng tên [[tiếng Venezia]] "monte negro", cũng có nghĩa "núi đen" và chắc có từ thời [[Cộng hòa Venezia|Venezia]] thống trị vùng này trong thời Trung cổ. Những ngôn ngữ khác, nhất là những ngôn ngữ ở gần vùng này, dịch theo nghĩa "núi đen", thí dụ "Mali i Zi" trong [[tiếng Albania|tiếng Albani]], "Черна гора" trong [[tiếng Bulgaria|tiếng Bulgari]]; "Muntenegru" trong [[tiếng Romania|tiếng Romana]], "Μαυροβούνιο" trong [[tiếng Hy Lạp]], và "Karadağ" trong [[tiếng Thổ Nhĩ Kỳ]]; những ngôn ngữ xa hơn mà dịch như vậy bao gồm [[tiếng Nga]] ("Черногория") và [[tiếng Trung Quốc]] (黑山; [[Từ Hán-Việt|Hán-Việt]]: Hắc Sơn; [[bính âm Hán ngữ|bính âm]]: "hēishān").
Lịch sử.
Những bộ lạc [[người Slav]] bắt đầu di cư đến [[balkan|bán đảo Balkan]] khoảng [[thế kỷ VI]]. Vào đầu [[thế kỷ VII]] vùng này là một tỉnh của [[Đế quốc La Mã]] và sau đó thuộc [[Đế quốc Đông La Mã|Đế quốc Byzantine]]. Năm [[1042]], vùng đất này giành được độc lập dưới sự chỉ huy của Công tước [[Voislav]].
Năm [[1496]], Montenegro nằm dưới sự kiểm soát của [[Thổ Nhĩ Kỳ]]. Năm [[1519]], Montenegro trở thành lãnh thổ tự trị trong [[Đế quốc Ottoman]] và hưởng quyền tự trị khá lớn như: có [[chính phủ]], tòa án và quân đội riêng. Sau [[chiến tranh Candy]] (1645-1669) Montenegro lại giành được độc lập mở đầu một thời kì tranh giành quyền lực giữa các sắc tộc và [[tôn giáo]].
[[Tập_tin:Proclamation_of_the_Kingdom_of_Montenegro.jpg|thế=|trái|nhỏ|250x250px|Nikola I cùng vợ của mình trong buổi lễ tuyên bố thành lập [[Vương quốc Montenegro]]]]
Ngày [[13 tháng 7]] năm [[1878]], Montenegro được công nhận là quốc gia độc lập đứng đầu là [[Nikolas I]].
Những năm đầu của [[chiến tranh thế giới thứ nhất]], Montenegro đứng về phía [[Anh]], [[Pháp]], [[Nga]] để chống lại [[Đế quốc Áo-Hung|Áo-Hung]] và bị chiếm đóng. Năm [[1918]], Montenegro được giải phóng.
Từ ngày [[26 tháng 11]] năm [[1918]] đến ngày 3 [[tháng mười|tháng 10]] năm [[1929]], Montenegro là một phần của Vương quốc [[Serbia]] – [[Croatia]] – [[Slovenia]]. Sau đó đến ngày [[27 tháng 1]] năm [[1941]] thuộc [[Vương quốc Nam Tư]].
Trong [[chiến tranh thế giới thứ hai]], Montenegro bị [[Ý|Italia]] và sau đó là [[Đức]] xâm chiếm. Những người [[chủ nghĩa cộng sản|cộng sản]] tổ chức phong trào kháng chiến, năm [[1944]] và [[1945]] Montenegro hầu như bị quân du kích kiểm soát.
Từ năm [[1945]] đến [[1992]], Montenegro nằm trong [[Nam Tư|Liên bang Nam Tư]]. Nam Tư tan rã, Montenegro thuộc [[Serbia và Montenegro|Liên bang Serbia và Montenegro]]. Do cuộc trưng cầu dân ý ngày [[21 tháng 5]] năm [[2006]], Montenegro tuyên bố độc lập ngày [[3 tháng 6]] năm [[2006]]. Ngày [[28 tháng 6]] năm [[2006]], Montenegro được trở thành thành viên thứ 192 của [[Liên Hợp Quốc]].
Chính trị.
[[Tập tin:AX Cetinje President Palace Entrance 20060818a.jpg|nhỏ|phải|Phủ Tổng thống Montenergo.]]
[[Tập tin:Secretary Kerry Puts the Cap Back on His Pen After Signing an Accession Protocol to Continue Montenegro's Admission to NATO in Brussels (27045333901) (cropped).jpg|nhỏ|213x213px|Tổng thống Montenegro đương nhiệm [[Milo Đukanović]]]]
Montenegro theo thể chế [[cộng hòa]].
Quân đội.
[[Tập tin:Avganistan (4).jpg|trái|nhỏ|200x200px|Các binh sĩ Montenegro tại Afghanistan năm 2015]]
Quân đội của Montenegro là bao gồm lục quân, hải quân, lực lượng không quân và lực lượng đặc biệt. Tính đến năm 2009, nó được tổ chức như một đội quân thường trực đầy đủ và chuyên nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng với mục đích bảo vệ và bảo vệ chủ quyền Montenegro. Mục tiêu của Montenegro là gia nhập [[NATO]] sau khi hiện đại hóa và tổ chức lại quân đội của mình. Kế hoạch tương lai cho quân đội là tham gia vào nhiệm vụ gìn giữ hòa bình thông qua [[Liên Hợp Quốc]] và [[NATO]] trong Lực lượng Hỗ trợ an ninh quốc tế.
Địa lý.
[[Tập tin:Zatoka Kotorska.jpg|nhỏ|Vịnh [[Kotor]].]]
Montenegro là quốc gia thuộc [[khu vực Đông Nam Âu]], tách ra từ Liên bang Serbia và Montenegro. Bắc giáp [[Bosna và Hercegovina|Bosnia và Herzegovina]], Đông giáp [[Serbia]], Nam giáp, và Tây Nam giáp [[biển Adriatic]]. Lãnh thổ chủ yếu là đồi núi cao từ 800m đến 2400m. Có dải đồng bằng hẹp dọc theo bờ biển khúc khuỷu lởm chởm tựa lưng vào những núi đá vôi.
Các ngọn núi tạo thành địa hình nước này gồ ghề nhất ở [[châu Âu]], độ cao trung bình của các ngon núi ở Montenegro cao hơn 2.000 mét. Một trong những đỉnh núi đáng chú ý là [[Bobotov Kuk]] ở vùng núi [[Durmitor]], đạt đến độ cao 2.522 mét. Các dãy núi ở Montenegrin hình thành do băng bị xói mòn ở các bộ phận của [[balkan|bán đảo Balkan]] trong [[thời kỳ băng hà]] cuối cùng.
Đa dạng sinh học.
Sự đa dạng của cơ sở địa chất, khí hậu, cảnh quan và đất, cũng như vị trí của Montenegro trên [[balkan|bán đảo Balkan]] và [[biển Adriatic]], tạo điều kiện cho sự hình thành đa dạng sinh học với giá trị rất cao, đưa Montenegro trở thành khu vực quan trọng về sự đa dạng sinh học của châu Âu và thế giới. Số lượng loài mỗi phân bổ trên 1 km² diện tích của Montenegro là 0,837, đây là chỉ số cao nhất trong tất cả các nước châu Âu.
Hồ nước ngọt Algea của Montenegro cho đến nay có 1200 loài và giống đã được mô tả.
Thực vật bậc cao có mạch của Montenegro có 3250 loài. Số loài đặc hữu là 392 loài, được xem là tỉ lệ cao trong sự đa dạng sinh học ở các nước khu vực Balkan.
[[Hồ Skadar]] là một trong những hồ nước quan trọng nhất, là nơi sinh sống của 40 loài cá nước ngọt, trong đó có các loài di cư từ biển đến hệ sinh thái nước ngọt, ví dụ: như [[bộ Cá chình|cá chình]] ([[Anguilla Anguilla]]). Đến nay, đã có 40.742 loài cá biển đã được đăng ký tại Montenegro đại diện cho 70% của loài đặc hữu tại [[Địa Trung Hải]].
Hiện tại có 56 loài (18 loài lưỡng cư và 38 loài bò sát) và 69 phân loài được ghi trong 38 chi hiện diện ở Montenegro. Vùng núi [[Lovćen]] và [[Prokletije]] nổi bật là điểm đặc biệt nóng của amphebians và bò sát ở Montenegro.
Trong số 526 loài chim của châu Âu thì có 333 loài được cho là thường xuyên hiện diện ở Montenegro. Trong số đó, có 204 loài làm tổ ở Montenegro.
Hành chính.
[[Tập tin:Municipalities of Montenegro.svg|thumb|left|280px|Hành chính Montenegro.]]
Montenegro được chia thành 23 "[[opština]]" (khu tự quản), và hai khu tự quản đô thị, phân khu của [[khu tự quản Podgorica]]:
Kinh tế.
[[Tập tin:Budva, view from Gospostina.jpg|nhỏ|Thành phố [[Budva]], trung tâm du lịch của Montenegro.]]
Nền kinh tế dần thoát khỏi sự chi phối của [[Serbia]], sử đồng [[euro]] thay cho dinar, gia nhập [[Ngân hàng Thế giới]] và [[Quỹ Tiền tệ Quốc tế]]. Sản xuất [[nhôm]], [[du lịch]] và [[nông nghiệp]] là ngành kinh tế chủ chốt của Montenegro.
Tính đến năm 2016, GDP của Montenegro đạt 4.242 USD, đứng thứ 156 thế giới và đứng thứ 45 châu Âu.
Nhân khẩu học.
Montenegro có dân số hiện nay là 684,736 người. Bao gồm nhiều sắc tộc khác nhau: [[người Montenegro]] 43%, [[người Serb]] 32%, [[người Bosnia]] 8%, [[người Albania]] 5%, các dân tộc khác ([[người Croatia]], [[người Di-gan]] (Gypsy hay Romani)...) 12%.
Ngôn ngữ chính thức là [[tiếng Montenegro]]
Ngoài ra còn có các ngôn ngữ thiểu số như: [[tiếng Serbia]], [[tiếng Albania]], [[tiếng Croatia]], [[tiếng Bosnia]].
Montenegro có 3 [[tôn giáo]] chính là [[Chính Thống giáo Đông phương|Chính thống giáo]], [[Hồi giáo]], [[Giáo hội Công giáo Rôma|Công giáo Rôma]].
Liên kết ngoài.
[[Thể loại:Montenegro|*]]
[[Thể loại:Cộng hòa]]
[[Thể loại:Quốc gia Balkan]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Ủy hội châu Âu]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc]]
[[Thể loại:Quốc gia châu Âu]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên NATO]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Liên minh Địa Trung Hải]]