Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn

Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn (tiếng Nga: Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын, 11 tháng 12 năm 1918 – 3 tháng 8 tháng 2008) là nhà văn, nhà viết kịch của Liên Bang Xô Viết và Liên Bang Nga, từng đoạt giải Nobel Văn học năm 1970.
Tiểu sử.
Alekxandr Isayevich Solzhenitsyn sinh ở Kislovodsk, vùng bắc Kavkaz. Bố mất khi Solzhenitsyn chưa sinh, mẹ đi làm nghề đánh máy để nuôi con. Năm 1923 hai mẹ con chuyển về thành phố Rostov-trên-sông-Đông (Rostov-na-Donu). Từ năm 1926 đến 1936 học ở trường phổ thông, thường bị bạn bè chế giễu vì đeo thập tự và không muốn vào Đội thiếu niên Lenin. Sau đó, nghe theo lời khuyên của các thầy cô giáo, Solzhenitsyn đã tiếp nhận lý tưởng cộng sản, năm 1936 vào Đoàn thanh niên Cộng sản Komsomol. Từ nhỏ Solzhenitsyn đã muốn trở thành nhà văn nhưng có năng khiếu toán học nên năm 1936 ông theo học khoa Toán trường Đại học Rostov để sau này dễ kiếm việc làm. Những năm học ở Đại học Rostov, Solzhenitsyn luôn là sinh viên xuất sắc, được nhận học bổng Stalin.
Năm 1937, ông đã từng dự định viết tiểu thuyết về Chiến tranh thế giới thứ nhất với tên "Hãy yêu cách mạng". Năm 1939 ông tham gia lớp học hàm thụ ở Đại học Triết - Văn - Sử Moskva danh tiếng thời đó. Năm 1941 tốt nghiệp Đại học Rostov, nhập ngũ và được thưởng hai huân chương với quân hàm đại úy. Thời gian này Solzhenitsyn sáng tác một số tác phẩm, trong nhận thức và tư tưởng bắt đầu có những thay đổi. Tháng 7 năm 1945 ông bị kết án tù 8 năm vì một bức thư viết gửi bạn bày tỏ quan điểm chống lại Chủ nghĩa Stalin. Những năm tháng tù giam, đi qua nhiều nơi trên đất nước đã giúp ông sau này có được chất liệu sống thực cho những tác phẩm của mình. Năm 1952, ông bị ung thư, phải mổ trong bệnh viện tại trại giam và đã qua khỏi. Stalin mất, ông được phục hồi, về sống ở Moskva đến năm 1957 rồi đi Riazan dạy học. Trong thời gian này ông bắt đầu viết tiểu thuyết "Tầng đầu địa ngục" (В круге первом, 1955-1968) và in truyện vừa đầu tiên "Một ngày của Ivan Denisovich" (Один день Ивана Денисовича, 1958) cùng một số tác phẩm khác đã khiến ông rất nổi tiếng, đến mức được đề cử nhận giải thưởng Lenin.
Năm 1967, sau khi Alekxandr Solzhenisyn gửi một bức thư ngỏ đến Đại hội nhà văn Liên Xô phản đối chế độ kiểm duyệt, ông bị chính quyền và báo chí phê phán kịch liệt, bị khai trừ khỏi Hội nhà văn, bị cấm in sách. Một số tác phẩm của ông không được in ở trong nước nhưng có người đem in ở nước ngoài mà không xin phép ông như "Tầng đầu địa ngục", "Trại ung thư" (Раковый корпус), "Tháng 8 năm 1914" (Август четырнадцатого), điều này càng khiến chính quyền Xô Viết phản ứng nhưng ông thì được nhiều người biết đến.
Năm 1970, Alekxandr Solzhenisyn được tặng giải Nobel nhưng ông không đến Thụy Điển nhận lễ trao giải vì sợ sau đó không trở về nước được; hai năm sau ông mới đến nhận giải và đọc Diễn từ. Năm 1974, sau khi công bố bản tuyên ngôn "Không sống bằng dối trá" (Жить не по лжи) và cho in tác phẩm "Quần đảo GULag" (Архипелаг ГУЛаг) ở Paris, Solzenitsyn bị bắt, bị nhà nước Liên Xô tước quyền công dân và bị trục xuất sang Cộng hòa Liên bang Đức, sau đó ông định cư ở Hoa Kỳ.
Bản tuyên ngôn Không sống bằng dối trá được viết ngay trước khi ông bị trục xuất khỏi nước Liên Xô đã thể hiện tâm tư của ông, có đoạn viết "Chúng ta đã bị phi nhân tính một cách tuyệt vọng tới mức chỉ vì một khẩu phần ăn khiêm tốn hàng ngày cũng sẵn lòng đánh đổi mọi nguyên tắc của mình, tâm hồn của mình, những nỗ lực của tiền nhân và cơ hội dành cho hậu thế - cốt sao sự tồn tại mong manh của mình không bị phá vỡ. Chúng ta chẳng còn lấy một chút vững vàng, một chút tự hào và một bầu nhiệt huyết. Chúng ta thậm chí còn chẳng sợ cái chết vì vũ khí hạt nhân, không sợ thế chiến thứ ba (còn có thể trú ẩn trong những kẽ hầm mà!), thế nhưng lại sợ những hành động can đảm của công dân!" Bài viết này được các báo chí trên thế giới đăng lại hoặc nhắc đến, gồm The Washington Post , Time NewYork Times.
Năm 1991, sau thời cải tổ, chính quyền Liên Xô chính thức xóa án cho ông. Tháng 5 năm 1994 ông trở về sống ở Nga. Năm 2006 ông được tặng giải thưởng nhà nước của Liên Bang Nga vì những đóng góp xuất sắc trong hoạt động nhân đạo. Ngày 3 tháng 8 năm 2008, do căn bệnh đau tim, ông qua đời ở nhà riêng tại ngoại ô Moskva, hưởng thọ 89 tuổi. Trước đó ít lâu, ông đã mắc chứng huyết áp cao. Trong khi con trai ông là Stepan nói ông chết do bệnh đau tim, theo một số ghi nhận khác thì ông chết sau cơn đột quỵ. Hay tin, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đã gửi lời chia buồn tới gia đình Solzhenitsyn. Nhà văn này còn được Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy mô tả là "một trong những lương tâm vĩ đại nhất của Nga trong thế kỷ 20", và rằng: ""Sự đấu tranh không khoan nhượng, ý tưởng và cuộc đời dài với đầy sự kiện đã biến Solzhenitsyn thành một hình tượng trong sách vở, kế thừa Dostoyevsky"."
Vài tác phẩm của Solzhenitsyn đã được dịch ra tiếng Việt trước năm 1975: "Một ngày của Ivan Denisovich", "Quần đảo Gulag", "Tầng đầu địa ngục".
Nhận định.
Vào năm 2018 nhân 100 năm ngày sinh nhà văn, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tham dự lễ khánh thành tượng đài Alexander Solzhenitsyn ở Moskva, ông nói: "Tôi nhớ rất rõ tất cả các cuộc gặp với Alexander Solzhenitsyn - sự khôn ngoan, thận trọng và hiểu biết sâu sắc về lịch sử của ông. Trái tim và tâm hồn, những suy nghĩ của ông đều đong đầy nỗi đau đối với Tổ quốc và tình yêu vô hạn đối với Tổ quốc."; "Ông đã phân định rõ ràng nước Nga chân chính của nhân dân và hệ thống độc tài toàn trị, vốn mang lại đau khổ và thử thách khốc liệt cho hàng triệu người. Nhưng ngay cả khi sống lưu vong, Solzhenitsyn sẽ không dung thứ cho bất kỳ ai nói xấu hoặc khinh miệt quê hương, và phản đối bất kỳ biểu hiện nào của chứng sợ Nga,". Nhưng cũng ông Putin, khi trao tặng giải thưởng quốc gia cho Solzhenitsyn đã không một lời nhắc đến những tác phẩm của ông, chắc hẳn vì những tác phẩm đó được viết ra là để chống lại nhà nước Liên Xô cường quốc thế giới mà ông Putin luyến tiếc.
Trích lời nhà văn Vũ Thư Hiên "Solzhenitsyn hiển nhiên một nhà văn vĩ đại, chí ít cũng là một nhà văn rất lớn, rất có công trong sự vạch trần tính chất phi nhân của một xã hội bịa đặt theo một mô hình không tưởng. Nhưng thú thực, đọc ông, tôi không mấy hứng thú với những nhân vật mang nặng tính xu hướng của ông, nếu so sánh chúng với những nhân vật tự nhiên, ngồn ngộn đời thường của Boris Pasternak... Cái mà tôi không thích ở ông còn ở chỗ ông lồ lộ là một người Đại Nga, không khác bao nhiêu với các vị Đại Hán mà tôi được biết, ông mang trong huyết quản tư tưởng Đại Nga cố hữu trong cái nhìn về các dân tộc khác và các nền văn hoá khác.
Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Nga Yuri Osipov nói rằng Alexander Solzhenitsyn đã cho ra đời những tác phẩm mà nếu như “không có chúng, người ta chẳng thể nào tưởng tượng được lịch sử thế kỷ XX sẽ ra sao”.
Theo ý kiến của Alexander Pyltsyn, ông cho rằng Solzhenitsyn đã xuyên tạc lịch sử nước Nga và Liên Xô, và là công cụ để phương Tây thực hiện tuyên truyền chống Liên Xô. Vladimir Karpov, anh hùng Liên Xô, đã nói: "Đã có những kẻ phản bội trong cuộc chiến. Họ bị đẩy vào những hành động đen tối bởi sự hèn nhát, tầm thường. Nhưng có những kẻ phản bội trong thời bình - đó là các ông, Sakharov và Solzhenitsyn! Hôm nay các ông đã bắn vào lưng đồng bào của mình". Boris Efimov, Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô, cho rằng: "Solzhenitsyn đã dấn thân vào con đường phản bội, trở thành một biểu ngữ cho những nhóm chống cộng và chống Liên Xô trong tất cả các trường hợp". Mikhail Zharov, Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô, thậm chí còn nặng lời hơn: "Tên khốn này không có chỗ đứng trong số chúng tôi."