Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2005–2006

30 429

Wijziging van de Kernenergiewet (beperking
geldingsduur vergunningen, beïnvloeden keuze
van opwerking, financiële zekerheidstelling en
vereenvoudiging van het bevoegd gezag)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 14 september 2006
1. ALGEMEEN
Het verheugt de regering dat de leden van de fracties van de PvdA, het
CDA, de VVD, de SP, GroenLinks, D66, de ChristenUnie en de SGP hun
belangstelling tonen voor het onderliggende wetsvoorstel tot wijziging
van de Kernenergiewet. Naast negatieve reacties van de leden van de
fracties van GroenLinks en de SP, die een algeheel verbod op kernenergie
hadden willen zien, zijn er positieve geluiden van de leden van de fracties
van het CDA, de SP, D66 en de SGP, die in het wetsvoorstel een aantal
belangrijke verbeteringen zien ten opzichte van de geldende
Kernenergiewet.
De door de leden van de verschillende fracties gestelde vragen zullen in
het vervolg van deze nota door mij, mede namens de Minister van Economische Zaken en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, worden beantwoord. Hierbij wordt zoveel mogelijk de volgorde van
het verslag aangehouden. Ten aanzien van een aantal vragen is hiervan
afgeweken. Vanwege hun inhoudelijke samenhang en met het oog op de
leesbaarheid zijn deze vragen gehergroepeerd en tezamen beantwoord.

1

Handelingen II 2005/06, blz. 49-3234.

KST100626
0506tkkst30429-6
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2006

De regering neemt er kennis van dat de leden van de PvdA-fractie geen
goedkeuring kunnen hechten aan het gedeelte van het wetsvoorstel
waarin is opgenomen dat de kerncentrale Borssele (hierna: KCB) tot eind
2033 wordt opengehouden.
Met betrekking tot de door de leden van de PvdA-fractie gestelde randvoorwaarden aan kernenergie in relatie tot het onderliggende wetsvoorstel kan worden opgemerkt dat ik tijdens het wekelijkse vragenuur op
14 februari 2006 aan de Kamer heb toegezegd om rond de zomer van 2006
te komen met een brief aan de Kamer waarin de randvoorwaarden aan
nieuw te bouwen kerncentrales zullen zijn opgenomen1. Op grond van
deze brief zal vervolgens met de Kamer een debat kunnen worden
gevoerd. De uitkomsten van dit debat zullen wellicht tot nadere regelgeving leiden in algemene maatregelen van bestuur (amvb’s) en ministeriële
regelingen. Een aanpassing van de Kernenergiewet op de door deze leden
genoemde punten ligt niet in de lijn der verwachting, omdat het systeem
en het karakter van deze wet, een raamwet, met zich meebrengen dat de
randvoorwaarden voor het gebruik van kernenergie in de meeste gevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

1

op lager niveau worden vastgesteld. Voor alle duidelijkheid en wellicht ten
overvloede wordt hierbij nog eens uitdrukkelijk vermeld dat het onderhavige wetsvoorstel niet de intentie heeft om kernenergie mogelijk of onmogelijk te maken. Op de opmerkingen van deze leden over financiële zekerheid wordt ingegaan in paragraaf 2.2 van deze nota.
Het standpunt van de leden van de CDA-fractie dat kernenergie als optie
niet moet worden uitgesloten, wordt door mij gedeeld. Naar aanleiding
van de vraag van deze leden om een heldere toelichting over de verwachtingen die bestaan ten aanzien van nieuw te ontwikkelen kernvermogen in
Nederland verwijs ik primair naar de hierboven genoemde brief die
binnenkort aan de Kamer zal worden gezonden. Naast de door de leden
van de PvdA-fractie genoemde randvoorwaarden aan kernenergie zal in
die brief ook worden ingegaan op de voornemens die in Nederland (en
Europa) bestaan met betrekking tot energie in haar algemeenheid en
kernenergie in het bijzonder. Daarnaast kan in dit kader nog worden
verwezen naar het energierapport dat op 8 juli 2005 naar de Tweede
Kamer is gestuurd1.
De door de leden van de VVD-fractie getrokken conclusie dat ik blijkens
mijn uitlatingen in een uitzending van Buitenhof op 12 februari 2006, de
visie van deze leden ten aanzien van kernenergie deel, verdient enige
nuancering. In de bewuste uitzending heb ik aangegeven dat Nederland
het zich met het oog op de energievraag in de nabije toekomst niet kan
permitteren om bepaalde opties, waaronder kernenergie, opzij te
schuiven, laat staan uit te sluiten. Er zal naar mijn mening moeten worden
ingezet op: én besparing, én duurzame energie én (schone) kolen- of
kernenergie. Deze opvatting gaat dus minder ver dan de visie van de
leden van de VVD-fractie, die al een positieve keuze vóór kernenergie
lijken te hebben gemaakt.
De leden van de SGP-fractie vragen of de nauwe overheidsbemoeienis
niet in de weg zal staan aan de noodzakelijke kapitaalintensieve investeringen, die worden verwacht van potentiële particuliere investeerders, nu
het Rijk veel bevoegdheden naar zich toe trekt als het gaat om mogelijke
toekomstige ontwikkelingen inzake het gebruik van kernenergie. Deze
vraag zal worden beantwoord in het vervolg van deze nota, met name in
de paragrafen 2.1.1 en 2.3.4.

2.1.1 Geldigheidsduur van de vergunning voor nucleaire inrichtingen

1

Kamerstukken II 2004/05, 29 023, nr. 14.

De leden van de PvdA-fractie vragen of het mogelijk is om in de vergunning een tussentijdse rechtvaardigingstoets op te nemen, welke de inherente veiligheid, alsmede de afvalproblematiek beoordeelt, waarna de
vergunning bij negatieve beoordeling (tijdelijk) wordt ingetrokken. Bij een
rechtvaardigingstoets worden de voordelen van een activiteit afgewogen
tegen de (gezondheids)schade die erdoor kan worden veroorzaakt. Bij een
dergelijke toetsing wordt de activiteit als zodanig in haar geheel beoordeeld en ter discussie gesteld. Voor het doel dat de leden van de PvdAfractie kennelijk voor ogen staat, is dit een te zwaar en niet erg zinvol
instrument. Niet alleen zou een dergelijke rechtvaardigingstoets tot een te
grote rechtsonzekerheid leiden voor de vergunninghouder, tegelijkertijd
moet worden opgemerkt dat hiervoor andere instrumenten bestaan, die
het beoogde doel beter dienen. Volgens internationale standaarden van
het International Atomic Energy Agency (IAEA) moeten kerncentrales
namelijk om de twee en tien jaar worden geëvalueerd op de veiligheid,
waarbij ernaar wordt gekeken of de nadelen van een activiteit nog steeds
zo klein als redelijkerwijs mogelijk zijn. In navolging van deze internationale standaard is een dergelijke evaluatieverplichting in Nederland bij
vergunningvoorschrift aan de vergunninghouders opgelegd. Bij de tweejaarlijkse evaluatie wordt een toetsing uitgevoerd aan de voorschriften
van de vergunning. Het doel van de tienjaarlijkse evaluatie van de veiligheid is tweeledig. De inrichting wordt door de vergunninghouder getoetst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

2

aan de geldende internationale regelgeving alsmede aan de meest
recente inzichten en ontwikkelingen op het gebied van de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming, zowel in technisch opzicht als op het
gebied van organisatie, personeel en administratie. Op basis van de resultaten van deze toetsing worden door de inrichting de te nemen maatregelen voorgesteld om de inrichting te laten voldoen aan de internationale
stand der techniek. Toetsing en voorgestelde maatregelen worden door de
Kernfysische Dienst (KFD) beoordeeld. In geval bepaalde maatregelen in
dit kader noodzakelijk worden geacht en de inrichting zou weigeren
hieraan mee te werken, kan dit er in het uiterste geval toe leiden dat de
vergunning met het oog op de in artikel 15b van de Kernenergiewet
genoemde belangen wordt ingetrokken (artikel 20a, eerste lid, van de
Kernenergiewet). Voor wat betreft de door deze leden in dit verband
aangesneden afvalproblematiek wordt verwezen naar de onder 1. aangehaalde brief die binnenkort aan de Kamer zal worden gezonden. Wat
betreft de door deze leden beoogde beoordeling van de inherente veiligheid kan nog worden opgemerkt dat dit een veiligheidskenmerk betreft
dat nog niet bestaat, dat dan ook nog niet in regelgeving is opgenomen
en waaraan ook nog niet kan worden getoetst.
De opmerking van de leden van de PvdA-fractie dat voor de KCB eerder
dan veertig jaar na opening een opknapbeurt noodzakelijk bleek, na
onderzoek door de IAEA, is op zich juist. Aan die opmerking lijkt echter de
onjuiste veronderstelling ten grondslag te liggen dat bij aanvang van de
KCB werd verondersteld dat deze veertig jaar zonder enige aanpassingen
in bedrijf zou kunnen blijven. Dit is evenwel nooit het geval geweest en
volgt ook niet uit de Kernenergiewet (actualiseringsplicht) en de
Kernenergiewetvergunning (tien- en tweejaarlijkse evaluaties). Toen in de
jaren zeventig van de vorige eeuw duidelijk was dat er in alle redelijkheid
verbeteringen noodzakelijk en mogelijk waren, zijn die dan ook verwezenlijkt. In de KCB werd een speciaal gebunkerd noodkoelsysteem als extra
noodvoorziening gebouwd. Na het ongeluk in Tsjernobyl (1986), werd op
grond van (a) risicostudies uitgevoerd voor kerncentrales in de Verenigde
Staten en Duitsland, (b) specifieke veiligheidsstudies van de kerncentrales
Borssele en Dodewaard in het kader van de zogenoemde herbezinningsstudies, en (c) voortschrijdend inzicht besloten tot een ingrijpende herevaluatie van de veiligheid (de eerste tienjaarlijkse herevaluatie) van de
kerncentrales Borssele en Dodewaard.
De hoofdreden waarom in het wetsvoorstel voor de rechtvaardigingstoets
is gekozen voor een periode van veertig jaar, is gelegen in het feit dat een
investeerder voldoende zekerheid moet worden geboden om zijn investering terug te kunnen verdienen.
Aansluiten bij de visitatieperiode uit de Operational Safety Review Team
(OSART)-overeenkomst is niet mogelijk, reeds niet omdat er geen voorgeschreven visitatieperiode van OSART-missies bestaat. Tevens kan worden
opgemerkt dat OSART vooral naar de bedrijfsvoering kijkt en niet naar
technische of verouderingsaspecten. OSART is derhalve minder relevant
in dit kader.
In antwoord op een volgende vraag van de leden van de PvdA-fractie
merk ik op dat voor de KCB geen nieuwe rechtvaardigingstoets zal plaatsvinden. Dit is ook in lijn met het Convenant kerncentrale Borssele1.
Het voorstel de vergunning voor een nieuw te bouwen kernenergiecentrale voor maximaal veertig jaar te verlenen, sluit niet uit dat het
mogelijk is om een centrale langer dan veertig jaar in bedrijf te houden.
Als een kerncentrale veilig is en technisch gezien nog langer mee kan,
staat vanuit die optiek bezien niets een verlenging van die periode van
veertig jaar in de weg, zo antwoord ik in reactie op een vraag van de leden
van de PvdA-fractie. Dit blijkt ook uit de situatie in de Verenigde Staten
waar de Nuclear Regulatory Commission (NRC) inmiddels voor een
dertigtal centrales een bedrijfsduurverlenging tot zestig jaar heeft toege1

Stcrt. 2006, 136.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

3

staan. Het is de stellige verwachting dat dit aantal op korte termijn nog
verder zal toenemen.
Het is zeer wel mogelijk complexe technische constructies lange tijd veilig
te gebruiken. Als voorbeelden kunnen gelden vliegtuigen, bruggen en
dergelijke. Verder geldt dat een groot deel van de activiteiten binnen een
kerncentrale gericht is op het beschikbaar houden van veiligheidssystemen. Dit gebeurt onder andere door het periodiek testen van actieve
componenten, niet-destructief onderzoek naar de integriteit van passieve
delen, en talloze inspecties en onderhoud. Daarnaast is er de mogelijkheid
om bij vergunningvoorschrift de opstelling en naleving van een
verouderingsbeheersprogramma verplicht te stellen, waarmee de
veiligheidsmarges van componenten worden bewaakt. Veroudering betekent de degradatie van componenten ten gevolge van fysische omstandigheden binnen of buiten die componenten. Voorbeelden zijn de pijpen
in een stoomgenerator die door corrosie slijten, of de kunststofisolatie van
kabels die uitdroogt. In dergelijke gevallen moeten die onderdelen of
componenten worden vervangen. Recentelijk heeft de IAEA een zogenaamde AMAT-missie bij de KCB uitgevoerd waarbij dit verouderingsbeheersprogramma uitgebreid onder de loep werd genomen. Nu besloten
is tot een verlenging van de bedrijfstijd van de KCB tot 2033 zal bij de
volgende uit te voeren tienjaarlijkse evaluatie de veroudering nog uitgebreider en diepgaander worden getoetst. Zowel de KCB als de KFD zijn al
vele jaren betrokken bij internationale werkgroepen (EU, IAEA en OESO/
NEA) inzake veroudering en inspectiemethoden en het opstellen van
IAEA-regelgeving ter zake. Deze inspanningen zullen gecontinueerd
worden en waar nodig geïntensiveerd nu besloten is tot verlenging van de
bedrijfsduur. Met de bestaande beheersprogramma’s wordt afdoende
bewaakt of veroudering tot problemen leidt. Mochten die problemen zich
blijken voor te doen, hetgeen tot nu toe bij de KCB niet is gebleken, dan
worden beheersmaatregelen getroffen. Als dat uiteindelijk niet mogelijk
is, zal de kerncentrale moeten sluiten.
De leden van de fracties van het CDA, GroenLinks en D66 vragen de
termijn van veertig jaar te motiveren en de gehanteerde afwegingen aan
te geven. Alvorens op deze vraag in te gaan, is het raadzaam kennis te
nemen van de historie van dit getal dat al decennialang internationaal
gebruikt wordt. In het verleden is de grens van veertig jaar in de
Verenigde Staten ontstaan als investeringseis. De bouw van een kerncentrale kostte ook dertig tot veertig jaar geleden omgerekend al een half
miljard euro tot enkele miljarden euro’s. Om zulke grote investeringen op
een concurrerende wijze terug te verdienen, moest er een lange
terugverdientijd tegenover staan. Daarom werd aan de bouwers de eis
opgelegd om het ontwerp dusdanig te maken dat de centrale minimaal
veertig jaar meekon. Om die reden is vrijwel vanaf het eerste begin van
commerciële kerncentrales het technische ontwerp gebaseerd op een
termijn van veertig jaar. Bij dit ontwerp zijn de bouwers uitgegaan van
zeer conservatieve uitgangspunten en berekeningswijzen zodat in de
praktijk een centrale na veertig jaar nog niet «versleten» is en de bedrijfsvoering op veilige wijze kan worden voortgezet. Deze veertig jaar houdt
dus niet in dat na veertig jaar de stand der techniek zo ver gevorderd is
dat de centrale daaraan niet meer zou voldoen.
Voor wat betreft de in dit wetsvoorstel genoemde veertig jaar is de motivatie dus in de eerste plaats ingegeven door de ervaringen die tot op
heden zijn opgedaan met bestaande kerncentrales en de zekerheid dat het
in bedrijf houden van een kerncentrale gedurende een dergelijke termijn
ook technisch haalbaar en veilig is. Tegelijkertijd is er bij de bepaling van
de maximale termijn waarvoor vergunning wordt verleend rekening mee
gehouden dat deze termijn voldoende lang is om de gedane investeringen
terug te verdienen. Algemeen wordt aangenomen dat investeringen in
een kerncentrale na een periode van dertig à veertig jaar zijn terugverdiend. Gelet op de aard van de kernreactoren en de technologische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

4

1

Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3, blz. 2.
Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3,
blz. 11.

2

ontwikkelingen die op dit gebied plaatsvinden, bestaat de behoefte om
aan het einde van de initiële ontwerplevensduur van veertig jaar opnieuw
een rechtvaardigheidstoets voor een eventueel voortgezet gebruik uit te
voeren.
De vraag van de leden van de CDA-fractie of er bij deze afweging ook is
gekeken naar alternatieve termijnen en zo ja wat daarvan dan de vooren/of nadelen zijn, kan bevestigend worden beantwoord. Alternatieve
termijnen zijn in beschouwing genomen, maar dit heeft niet tot een
andere uitkomst geleid dan die welke in het wetsvoorstel is neergelegd.
De leden van de CDA-fractie vragen verder wat moet worden verstaan
onder een verouderde centrale. In de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel wordt de benaming «verouderd» toepast op de oudere typen
kerncentrales die er zijn1. Globaal zijn kerncentrales in te delen in de
eerste, tweede, derde en vierde generatie, waarbij de eerste en tweede
generatie inmiddels zijn gerealiseerd – soms dertig à veertig jaar geleden
– en de derde generatie nu wordt gerealiseerd. De vierde generatie is nog
in ontwikkeling. Hierbij moet worden bedacht dat de generatieaanduiding
slaat op de oorspronkelijke ontwerpkenmerken, dus op het moment van
oprichting. Het onderscheid tussen de verschillende generaties kerncentrales is echter minder hard dan op het eerste gezicht wellicht het geval
lijkt te zijn. In Nederland en veel andere landen bestaat namelijk het
systeem van tienjaarlijkse veiligheidsevaluaties waarbij wordt gekeken
naar zowel de feitelijke ontwerpkenmerken van de centrale als de actuele
stand van de techniek. Daarbij worden ook de ontwerpkenmerken en de
stand van de techniek van nieuwere typen in beschouwing genomen.
Verbeteringen die redelijkerwijs mogelijk zijn, worden dan geïmplementeerd. De KCB heeft op deze wijze een groot aantal ontwerpwijzigingen
gerealiseerd die uitgaan boven de typische tweede generatie-kenmerken
en die dus het onderscheid met de derde generatie verkleinen. De benaming «verouderd» is dus zeker niet van toepassing op de KCB, zoals deze
leden ook al veronderstelden. Veel beter kan daarom worden gesproken
van een oudere centrale. De mate waarin een in bedrijf zijnde centrale als
verouderd kan worden gekwalificeerd, richt zich dus veel meer naar de
mate waarin de actuele stand van de techniek is gevolgd dan naar de
oorspronkelijke generatieaanduiding.
Er is nog een andere betekenis van de term veroudering: de kwalitatieve
achteruitgang van componenten en systemen van de kerncentrale onder
invloed van de bedrijfscondities indien daartegen geen compenserende
maatregelen (monitoring, reparatie, vervanging) worden getroffen.
Nu een derde generatie reactoren beschikbaar is en een vierde generatie
in ontwikkeling, zullen typen kerncentrales van de eerste of tweede generatie als verouderd moeten worden beschouwd. In de memorie van
toelichting bij het voorgestelde artikel 15b, derde lid, is dit impliciet
aangegeven2. Centrales van de eerste of tweede generatie behoeven
echter als gezegd niet onveilig te zijn, indien tijdig voldoende veiligheidsverbeteringen worden doorgevoerd. Dit is gebeurd bij de KCB, die zich
daardoor wat veiligheid betreft kan meten met centrales van de derde
generatie.
Op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de regering op dit
moment, met de huidige stand van de techniek, voornemens is om een
vergunningaanvraag voor een nieuw te bouwen centrale behorend tot de
tweede generatie te honoreren, kan gezien het voorgaande in beginsel
ontkennend worden geantwoord. Als er een centrale van de derde generatie, zoals momenteel in Finland wordt gebouwd, beschikbaar is, dan zou
het vreemd zijn om een type van de eerste of tweede generatie te
vergunnen. Een installatie die in beginsel voor een zo lange periode van
veertig jaar wordt vergund, moet zo modern mogelijk zijn. De stand van
de techniek van heden vormt daarbij het uitgangspunt. En hoewel de kans
op een vergunningaanvraag voor een verouderd type centrale in de praktijk niet groot wordt geacht, wordt het toch zinvol geacht om deze kans uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

5

te kunnen sluiten. De preciezere randvoorwaarden voor vergunningverlening voor nieuwe kerncentrales zullen worden aangegeven in de
reeds eerder genoemde brief.
Hoe dat ligt voor vergunningaanvragen voor centrales behorende tot de
derde generatie en eventueel volgende generaties, zoals deze leden
vragen, kan niet in zijn algemeenheid worden aangegeven. Iedere
aanvraag die wordt ingediend, zal moeten worden beoordeeld in het licht
van de stand van de techniek van dat moment.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de voorgestelde termijn van
veertig jaar zich verhoudt tot vergunningen voor andere vormen van
energieopwekking. Vergunningen voor andere vormen van energieopwekking worden onder meer verleend krachtens de Wet milieubeheer.
Dergelijke milieuvergunningen worden in beginsel voor onbepaalde tijd
verleend. Artikel 8.17, eerste lid, van de Wet milieubeheer noemt vier
situaties waarin er, in afwijking van die hoofdregel, aanleiding kan
bestaan voor het bevoegd gezag om de milieuvergunning voor een
beperkte tijd (ten hoogste vijf jaar) te verlenen. Het gaat dan onder meer
om tijdelijke inrichtingen (onderdeel a) en om gevallen waarin een tijdelijke vergunning nodig is in verband met het ontwikkelen van een beter
inzicht in de gevolgen van de inrichting voor het milieu (onderdeel d).
Deze uitzonderingen zijn in de regel niet van toepassing bij vergunningverlening voor conventionele elektriciteitscentrales. De voorgestelde
regeling van tijdelijke vergunningen op grond van de Kernenergiewet is
een specifieke regeling die alleen geldt voor vergunningverlening op basis
van die wet.
Deze leden vragen verder wat de voorgestelde termijn van veertig jaar
betekent voor een investeringsbeslissing en of veertig jaar voldoende is
om de hoge initiële investering terug te verdienen. In antwoord hierop kan
worden aangegeven dat het, gezien de eerder in deze nota aangehaalde
ervaringen, de verwachting is dat een termijn van veertig jaar voldoende
is om dit soort investeringen terug te verdienen. Of het daadwerkelijk
mogelijk is, hangt van vele factoren af. Het is daardoor niet mogelijk hierover op voorhand algemeen geldende uitspraken te doen.
De leden van fracties van de VVD en de SGP vragen waarom een
Kernenergiewetvergunning niet verleend wordt voor onbepaalde tijd of
voor zestig jaar. Op dit moment kunnen vergunningen voor kerncentrales
alleen voor onbepaalde tijd worden verleend. In die situatie is het niet
mogelijk om een centrale verplicht te onderwerpen aan een nieuwe
rechtvaardigingstoets voor een eventueel voortgezet gebruik, terwijl de
ervaring leert dat er gelet op de aard van de inrichtingen waarvoor de
vergunningen worden verleend en de technologische ontwikkelingen op
het gebied van het opwekken van kernenergie, na verloop van tijd wel de
behoefte bestaat de kerncentrale opnieuw kritisch te beschouwen.
Daarom wordt in het wetsvoorstel voorgesteld de vergunning aanvankelijk voor een termijn van maximaal veertig jaar te verlenen. De te kiezen
termijn zal vaak samenvallen met de ontwerptechnische levensduur van
de kerncentrale – hetgeen in de praktijk veelal neerkomt op veertig jaar –
maar kan op korter dan veertig jaar worden gesteld, indien de te
verwachten ontwikkelingen met betrekking tot de stand der techniek van
kerncentrales hiertoe aanleiding geven. Voor een periode van zestig jaar is
niet gekozen, omdat er nog geen ervaringen zijn over een langere periode
dan de gekozen veertig jaar en zestig jaar een wel erg lange periode is om
mogelijke technische ontwikkelingen te kunnen voorzien.
De vraag van de leden van de VVD-fractie of de maximale termijn van
veertig jaar ook een garantie inhoudt aan de investeerder moet ontkennend worden beantwoord. Het bevoegd gezag blijft immers op grond van
artikel 20a, eerste lid, van de Kernenergiewet bevoegd de vergunning in te
trekken. Van deze bevoegdheid kan alleen gebruik worden gemaakt indien
dat ter bescherming van de bij of krachtens artikel 15b van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

6

Kernenergiewet aangewezen belangen noodzakelijk is. Te denken valt aan
situaties van onveiligheid in een kerncentrale.
De vraag van de leden van de VVD-fractie of de investeerder erop kan
rekenen dat de overheid zich bij het stellen van randvoorwaarden aan
nieuw te bouwen centrales opstelt als een betrouwbare partner moet
bevestigend worden beantwoord. De langs democratische weg vastgestelde wet- en regelgeving, alsmede de beginselen van behoorlijk bestuur
geven immers het kader aan van elk overheidsoptreden, dat daaraan dan
ook kan worden getoetst.
Dit houdt in dat een Kernenergiewetvergunning zelf, zoals de leden van de
fracties van de VVD en de SP vragen, «politician proof» is. Dit leert de
ervaring met de KCB, waar de vergunning immers in stand bleef ondanks
discussie over de duur van de bedrijfsvoering.
Het risico van veranderende maatschappelijke of politieke opvattingen kan
door de regering, anders dan de leden van de VVD-fractie willen, niet met
andere maatregelen worden weggenomen.
De leden van de fracties van de VVD, de SP, D66 en de SGP vragen naar
de criteria die zullen worden gehanteerd bij een verlenging van de
vergunning na veertig jaar. Zoals eerder in deze nota aangegeven, zal er
bij de beoordeling voor voortgezet gebruik een nieuwe rechtvaardigingstoets plaatsvinden. Volgens de definitie van rechtvaardiging in het Besluit
stralingsbescherming is een handeling slechts gerechtvaardigd indien de
economische, sociale en andere voordelen van de betrokken handeling
opwegen tegen de (gezondheids)schade die hierdoor kan worden toegebracht.
Het is dus onmogelijk, zoals de leden van de VVD-fractie vragen, om de
criteria uitputtend in de wet vast te leggen. Ook zal in het achterhoofd
moeten worden gehouden dat de vraag om verlenging van de vergunning
zich op zijn vroegst pas over vijftig jaar aandient, hetgeen een lange
periode is. Wel kan hier worden aangegeven welke criteria naar alle waarschijnlijkheid in elk geval een rol zullen spelen in het kader van de
hernieuwde rechtvaardigingstoets. In de eerste plaats is dit natuurlijk de
veiligheid van de bestaande centrale. Een tweede element waarmee rekening moet worden gehouden, betreft de politiek-maatschappelijke opvattingen over de wenselijkheid van een voortgezette bedrijfsvoering op het
moment van toetsing. Ten slotte spelen ook de technologische ontwikkelingen ten aanzien van kernenergie een belangrijke rol en de mogelijke
discrepantie die er is tussen deze ontwikkelingen en de stand van de techniek van de bestaande centrale. Hiermee wordt tevens antwoord gegeven
op de vraag van deze leden of bij de beoordeling wordt uitgegaan van de
nieuwste stand van de techniek of van de nieuwste stand van de techniek
van een bestaande centrale. Uitgangspunt vormt de nieuwste stand van
de techniek van een bestaande centrale. Het zou onredelijk zijn om aan
een bestaande centrale de eis van de nieuwste stand van de techniek te
stellen. Als evenwel de discrepantie tussen een bestaande centrale en de
nieuwste stand van de techniek te groot is, kan dit wel gevolgen hebben
voor de uitkomst van de rechtvaardigingstoets.
Naar aanleiding van vragen van de leden van de VVD-fractie over de
criteria voor levensduurverlenging in het buitenland kan worden opgemerkt dat de Verenigde Staten op dit gebied vooroplopen en daarvoor als
enige al een systematisch proces hebben ontwikkeld. Het speerpunt in dat
proces voor License Renewal is de beheersing van de fysieke of materiaalveroudering van de installatie met als eis dat alle veiligheidsfuncties
beschikbaar blijven gedurende de verlengde levensduur. Dit leidt per
kernreactor tot nieuwe Ageing Management-programma’s en talrijke
vernieuwde analyses. Een ander vraagstuk is de veroudering van het
ontwerp van kernreactoren. Dit komt in het Amerikaanse proces niet aan
de orde, omdat het veiligheidsniveau van de bestaande reactoren
voldoende hoog wordt gevonden. Om dezelfde reden wordt in de
Verenigde Staten geen tienjaarlijkse veiligheidsevaluatie verlangd, waarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

7

1

Kamerstukken II 2005/06, 30 000, nr. 18.
Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3, blz.
12.

2

de bestaande installatie wordt vergeleken met de huidige stand van regelgeving en techniek en waarbij maatregelen moeten worden genomen om
de verschillen zo klein mogelijk te maken. Ten behoeve van levensduurverlenging in andere landen wordt thans door de IAEA een Safety Guide
ontwikkeld waarbij ook gekeken wordt naar het Amerikaanse proces. De
Amerikaanse werkwijze wijkt dus af van de door de IAEA voorgestane en
door Nederland gehanteerde werkwijze die erop is gericht de veiligheid
voortdurend te verbeteren onder meer door middel van periodieke
veiligheidsevaluaties.
De vergunningsituatie in de Verenigde Staten, meer in het bijzonder het
aantal kerncentrales in de Verenigde Staten dat een verlengde vergunning
van in totaal zestig jaar heeft gekregen of zal krijgen, is uitvoerig
beschreven in een studie van ECN/NRG, genaamd «Kerncentrale Borssele
na 2013: Gevolgen van beëindiging of voortzetting van de bedrijfsvoering», welke studie als bijlage is gevoegd bij mijn brief van 10 januari 2006
over de besluitvorming over de bedrijfsduur van de KCB1. Kort samengevat komt het erop neer dat er in de Verenigde Staten inmiddels aan
dertig reactoren een verlengingsvergunning is verleend tot zestig jaar, er
voor een twintigtal reactoren een aanvraag tot verlenging in behandeling
is en van nog eens negentien reactoren wordt verwacht dat zij binnen nu
en vijf jaar een verlengingsaanvraag zullen indienen.
De vraag van de leden van de VVD-fractie of het wetsvoorstel niet veel
ruimte geeft aan de overheid om op grond van beleidsredenen
vergunningverlening of -verlenging te weigeren, moet ontkennend
worden beantwoord. Wat betreft de vergunningverlening brengt het wetsvoorstel geen enkele wijziging in de weigeringsgronden op grond van de
Kernenergiewet. Wel is er sprake van een ruimere discretionaire bevoegdheid op het punt van het weigeren van een verouderde centrale. Een
verruiming van de bevoegdheid van het bevoegd gezag op dit specifieke
punt is juist ook een van de intenties die aan het wetsvoorstel ten grondslag liggen, omdat daarmee de overheid de mogelijkheid krijgt om te
anticiperen op de technische ontwikkelingen en het snelle tempo waarin
deze plaatsvinden.
De leden van de SP-fractie vragen de termijn van veertig jaar te verkorten,
aangezien die periode naar hun idee aanzienlijk is. Hoewel veertig jaar
inderdaad een lange termijn is, is die termijn zoals eerder aangegeven
naar het oordeel van de regering alleszins redelijk met het oog op de tijd
die nodig is om de gedane investeringen terug te kunnen verdienen.
Verkorting is dus niet aan de orde.
De vraag van deze leden of een verlengingsvergunning na veertig jaar
automatisch inhoudt dat een oude centrale die voldoet aan de veiligheidseisen weer veertig jaar lang aanspraak kan maken op schadevergoeding,
gaat uit van een onjuiste veronderstelling. Zoals in de memorie van
toelichting is aangegeven2, ligt het niet in de rede dat een verlengingsvergunning wéér voor veertig jaar wordt verleend. Het is reëler om voor
die situatie uit te gaan van een kortere periode, bijvoorbeeld tien of
twintig jaar. Evenzeer is de veronderstelling onjuist dat er onder alle
omstandigheden een recht op schadevergoeding zou bestaan.
Naar aanleiding van een vraag van de leden van de D66-fractie merk ik op
dat de voorgestelde geldigheidsduur van veertig jaar niet geldt voor de
KCB, aangezien de looptijd van de vergunning voor de KCB conform het
convenant is beperkt tot en met 2033, hetgeen in het onderhavige wetsvoorstel bestuursrechtelijk wordt gezekerd. De termijn van veertig jaar is
alleen van belang voor nieuwe vergunningssituaties. Met betrekking tot
de KCB kan hierbij nog worden opgemerkt dat er in 2013 wel een bijzondere tienjaarlijkse herevaluatie van de veiligheid zal plaatsvinden, waarbij
met name de veroudering uitgebreid getoetst zal worden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie willen weten hoe de aan de
ontwerptechnische levensduur gekoppelde vergunningtermijn van ten
hoogste veertig jaar zich verhoudt tot de door EnergieNed aangegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

8

ontwerptechnische levensduur van zestig jaar. Het antwoord hierop kan
kort zijn. Met een ontwerptechnische levensduur van veertig jaar zijn
inmiddels reeds op ruime schaal ervaringen opgedaan, hetgeen voor een
ontwerptechnische levensduur van zestig jaar nog moet blijken. Voor dit
type inrichtingen wordt er bij voorkeur voor gekozen om aan de veilige
kant te gaan zitten.

2.1.2 Weigering aanvraag bouw kerncentrale van een verouderd type
Het is niet mogelijk, zo beantwoord ik de vraag van de leden van de PvdAfractie, om een concrete lijst van verouderde types kerncentrales bij het
wetsvoorstel te voegen. Een dergelijke vaste lijst is niet goed te maken en
ook weinig zinvol, omdat wat vandaag nog modern is, morgen al weer
verouderd kan zijn. «Verouderd» is een dynamisch begrip. Pas op het
moment van beoordeling kan getoetst worden of een centrale verouderd
is of niet. Wel kan zoals eerder in paragraaf 2.1.1 is aangegeven, in zijn
algemeenheid worden gezegd dat kerncentrales van de eerste en tweede
generatie als verouderd moeten worden beschouwd.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van de VVD en
D66 merk ik op dat een centrale als verouderd wordt aangemerkt indien
deze niet langer voldoet aan de stand van de techniek. Onder stand van de
techniek wordt hierbij verstaan een bestaande techniek, die in de praktijk
heeft bewezen goed mogelijk, in de zin van toepasbaar, te zijn. Ik verwijs
in dit verband tevens naar het in paragraaf 2.1.1 opgenomen antwoord op
een vraag van de leden van de CDA-fractie inzake veroudering van kerncentrales.
Het in het voorgestelde artikel 15b, derde lid, van de Kernenergiewet
gehanteerde criterium «verouderd» gaat inderdaad, zoals de leden van de
VVD-fractie veronderstellen, uit van de beschreven techniek vanuit het
oogpunt van veiligheid.
De opvatting van deze leden dat «verouderd» in economische zin aan de
ondernemer is om te bepalen, wordt van deze zijde volledig onderschreven. Het is voor de overheid irrelevant of een centrale in economische zin verouderd is.
Naar aanleiding van de vraag van deze leden op welke wijze wordt aangesloten bij de definities die in andere landen, met name landen van de
Europese Unie en de Verenigde Staten, worden gehanteerd, kan het
volgende worden opgemerkt. In de visie van de IAEA, de VS en ook Japan
omvatten veroudering en verouderingsbeheersing alleen de fysieke
achteruitgang en slijtage van systemen, structuren en componenten.
Veroudering van het ontwerp van systemen, structuren en componenten
wordt dus niet meegenomen bij verouderingsbeheersing. Nederland is
een van de weinige landen waar de veroudering van het ontwerp wordt
behandeld bij de tienjaarlijkse evaluaties. Bij het verlenen van een vergunning voor zestig jaar in de VS wordt alleen gekeken naar de voorgestelde
maatregelen om de fysieke veroudering te beheersen; aan het ontwerp
van een reactor worden geen nieuwe eisen gesteld. Dit gaat uit van de
gedachte dat bestaande kerncentrales, waarvoor deze verlenging wordt
aangevraagd, veilig genoeg zijn.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of bij de bouw van een
nieuwe kerncentrale niet minimaal geëist zou moeten worden dat dit
geschiedt volgens het principe van de best beschikbare techniek, in plaats
van dat slechts kan worden geëist dat de in de vergunningaanvraag
beschreven techniek «niet verouderd» is.
Naar het oordeel van de regering bevat het wetsvoorstel in zijn huidige
vorm voldoende waarborgen dat een nieuw op te richten kerncentrale
technisch aan alle daaraan te stellen eisen voldoet. In dit verband dient
onderscheid te worden gemaakt tussen de (reeds geldende) eis dat de
kans op blootstelling aan straling vanuit een inrichting als bedoeld in
artikel 15, onder b, van de Kernenergiewet zoveel mogelijk worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

9

beperkt, en de (nieuwe) regel dat geen verouderd type kerncentrale mag
worden vergund. Dit onderscheid is ook in de memorie van toelichting
aangegeven (een kerncentrale van een verouderd type kan op zich aan
alle daaraan te stellen eisen voldoen)1. Zoals hieronder wordt uiteengezet,
worden de twee eerdergenoemde eisen vanuit verschillende invalshoeken
gesteld.
Aan de vergunning kunnen voorschriften worden verbonden die nodig
zijn in het belang van bescherming van (onder meer) mensen, dieren,
planten en goederen (artikel 15c, tweede lid, van de Kernenergiewet). Die
voorschriften hebben mede betrekking op de veiligheid van de inrichting
(artikel 6, eerste lid, onder h, van het Besluit kerninstallaties, splijtstoffen
en ertsen). Het opleggen van vergunningvoorschriften is gekoppeld aan
het ALARA (As Low As Reasonably Achievable)-beginsel: de voorschriften
moeten de grootst mogelijke bescherming bieden, tenzij dat redelijkerwijs
niet kan worden gevergd (artikel 15c, derde lid, van de Kernenergiewet).
De dosis bij blootstelling en de kans op blootstelling moeten zo laag zijn
als redelijkerwijs mogelijk is (artikel 5, tweede lid, van het Besluit
stralingsbescherming). Het ALARA-beginsel vloeit voort uit de Euratomrichtlijn basisnormen. Dit betekent dat de vergunning voor een nieuw te
bouwen kerncentrale moet voldoen aan de eisen die uit het ALARAbeginsel voortvloeien. Deze eis geldt nu reeds en blijft ook in de toekomst
gelden.
Daarnaast stelt de regering voor om een aanvraag voor een nieuwe kerncentrale te kunnen weigeren als de centrale – hoewel op zich veilig – van
een verouderd type is (zie het voorgestelde artikel 15b, derde lid, van de
Kernenergiewet). Met de huidige wet is dat niet mogelijk. Deze nieuwe
bevoegdheid waarborgt dat geen verouderd type kerncentrale wordt
vergund. Voor deze negatieve formulering is bewust gekozen. Indien de
wet als weigeringsgrond zou kennen dat de aanvraag niet het «best
beschikbare» of nieuwste type kerncentrale bevat, zou dat uit een oogpunt
van nucleaire veiligheid niet per definitie gunstig zijn. Zeer nieuwe technieken hebben immers hun waarde nog niet in de praktijk kunnen
bewijzen.
Met dit samenstel van wettelijke waarborgen is naar mijn oordeel
afdoende verzekerd dat uitsluitend veilige kerncentrales worden vergund.
Hiermee is tevens de vraag van de leden van de D66-fractie beantwoord
inzake de bij «veroudering» te hanteren criteria.
De leden van de fractie van GroenLinks missen in het wetsvoorstel tevens
de bepaling dat er behalve aan de techniek van de centrale ook eisen aan
de splijtstofketen en aan de afvalberging kunnen worden gesteld. Deze
leden zouden graag zien dat het wetsvoorstel daartoe wordt aangepast. In
reactie hierop merk ik op dat het voorgestelde artikel 15b, derde lid, ook
ziet op de door deze leden genoemde handelingen, doch uitsluitend voorzover ze in Nederland worden verricht.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de D66-fractie waar de
weging van de criteria voor een verouderd type plaatsvindt, kan worden
aangegeven dat die zal plaatsvinden in het kader van de besluitvorming
op een aanvraag om een vergunning voor het oprichten van een nucleaire
inrichting.
De leden van de D66-fractie vragen voorts aan te geven voor welke
periode vergunningen verlengd kunnen worden en hoe deze periode
wordt vastgesteld. Theoretisch ervan uitgaande dat binnen nu en tien jaar
een nieuwe vergunning voor een kerncentrale wordt afgegeven, doet zich
deze vraag op zijn vroegst pas over ongeveer vijftig jaar voor. Het is
derhalve heel lastig om nu reeds aan te geven hoe de geldigheidsduur
van een nieuwe vergunning op dat vergelegen tijdstip wordt vastgesteld.
Zoals reeds in de artikelsgewijze toelichting bij het voorgestelde tweede
lid van artikel 15f is opgemerkt, ligt het bij het verlenen van een nieuwe
vergunning in de rede dat niet wederom voor een periode van veertig jaar
1

Kamerstukken II 30 429, nr. 3, blz. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

10

wordt gekozen, maar voor een kortere periode, bijvoorbeeld tien of
twintig jaar.
2.2 Financiële zekerheidstelling voor de ontmanteling en
buitengebruikstelling

Toetsingsmogelijkheid van de kostenomvang
De leden van de fracties van het CDA, de PvdA en D66 stellen enige
vragen over de bepaling van de omvang van de te stellen financiële zekerheid. De kostenraming moet in eerste instantie door de vergunninghouder
geschieden, omdat deze het beste de kosten voor de buitengebruikstelling
en ontmanteling kan inschatten. De hoogte van de te stellen financiële
zekerheid wordt bepaald door de hoogte van de kosten van de buitengebruikstelling en de ontmanteling van de centrale. Deze kosten zullen
vooral afhankelijk zijn van de aard en staat van de inrichting en de keuzes
die de vergunninghouder maakt of heeft gemaakt. Naarmate het moment
van buitengebruikstelling nadert, zullen de kosten steeds beter kunnen
worden ingeschat. Voor de vorm waarin de financiële zekerheid wordt
gesteld, heeft de vergunninghouder de keuze uit de mogelijkheden die het
derde lid van het voorgestelde artikel 15g biedt.
Op grond van het voorgestelde eerste lid van artikel 15g wordt de omvang
van de te stellen financiële zekerheid voor de ontmanteling en buitengebruikstelling van een kerncentrale uiteindelijk beoordeeld door de Ministers van VROM en van Financiën. Aan de eis van het stellen van financiële
zekerheid voor de kosten van de buitengebruikstelling en ontmanteling
van de kerncentrale is eerst voldaan, wanneer hiervoor de goedkeuring
van de Ministers van VROM en van Financiën is verkregen.
Berging van afval
De leden van de fracties van het CDA, de PvdA, GroenLinks en D66
hebben vragen gesteld met betrekking tot de te stellen financiële zekerheid in relatie tot de berging van radioactief afval. In antwoord daarop
merk ik het volgende op.
De financiële zekerheidstelling heeft tevens betrekking op de kosten voor
de berging van afval dat zich in de kerncentrale bevindt op het moment
dat de centrale buiten gebruik wordt gesteld. Voor het afval dat vòòr dat
moment vrijkomt is dat niet nodig. De exploitatie van de kerncentrale
wordt verhinderd, indien dat afval niet wordt afgevoerd. Dit is voor de
exploitant van de centrale voldoende prikkel om voor de afvoer van dat
afval te zorgen en de kosten daarvan te dragen.
Momenteel wordt het radioactief afval tijdelijk opgeslagen voor een
periode van ruim honderd jaar bij COVRA (Centrale Organisatie voor
Radioactief Afval) in Borsele. In de vergoeding die wordt betaald voor de
overdracht van radioactief afval door vergunninghouders aan COVRA zijn
de kosten voor bewaring, bewaking, tijdelijke opslag en eindberging
verdisconteerd. Hiermee wordt ook de financiële verantwoordelijkheid
voor de eindberging van het radioactief afval van de vergunninghouders
aan COVRA overgedragen.
De omschrijving van hetgeen waarvoor op grond van het voorgestelde
artikel 15g financiële zekerheid moet worden gesteld, omvat tevens de
kosten van het risico van schade aan mensen, dieren, planten en
goederen. Bij de bepaling van de kosten voor opslag en eindberging
wordt uitgegaan van de huidige beschermingsniveaus die minimaal
moeten gelden voor een eindberging in de toekomst.
Criteria financiële zekerheidstelling
De leden van de fracties van het CDA en de VVD hebben meerdere vragen
gesteld met betrekking tot de aan de financiële zekerheid te stellen
criteria. Ik beantwoord die vragen als volgt.
Van belang bij de kostenraming is dat gedurende de operationele fase met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

11

regelmaat een (her)evaluatie van de ontmantelingkosten moet plaatsvinden. De kostenraming moet gebaseerd zijn op een (voorlopig) plan van
aanpak, dat door de jaren heen steeds gedetailleerder dient te worden,
waardoor de kosten steeds beter worden ingeschat. In het plan van
aanpak wordt de fasering van de werkzaamheden aangegeven en worden
faciliteit-specifieke kenmerken opgesomd, die van belang zijn voor een
adequate kostenschatting. Het voorgestelde artikel 15g, zesde lid, biedt de
basis voor het verplicht aanpassen van de kostenraming in de periode
nadat het oorspronkelijke plan van aanpak is goedgekeurd. Een eventuele
aanpassing van de gestelde financiële zekerheid behoeft wederom de
goedkeuring van de Ministers van VROM en van Financiën1.
De verplichting tot het stellen van financiële zekerheid voor de kosten van
de buitengebruikstelling en de ontmanteling van een kerncentrale geldt
op grond van het voorgestelde artikel 15g, eerste lid, voor nieuwe kerncentrales vanaf het moment dat een vergunning voor het in werking
brengen van de centrale is verleend. Bestaande kerncentrales moeten een
jaar na inwerkingtreding van onderhavige wet aan deze verplichting
voldoen. De overgangstermijn van een jaar is neergelegd in het voorgestelde artikel III, onder a.
In de Toekomstagenda Milieu is aangekondigd dat het beleid met betrekking tot de ontmanteling van reactoren verder wordt uitgewerkt2. Dit
betreft met name de fondsvorming en criteria voor de ontmanteling. Het
belangrijkste criterium voor het verlenen van goedkeuring aan een door
de vergunninghouder voorgestelde financiële zekerheidstelling is echter al
in het voorgestelde artikel 15g, eerste lid, vastgelegd, namelijk dat er
zekerheid is dat de kosten voor de buitengebruikstelling en ontmanteling
daadwerkelijk zijn gedekt. Het beslag dat de te stellen financiële zekerheid
zal leggen op het kapitaal van de onderneming die een kerncentrale
exploiteert, is mede afhankelijk van de nog uit te werken randvoorwaarden. Naarmate de randvoorwaarden hogere eisen stellen aan de
financiële zekerheid, zal dit naar verwachting een wat groter beslag
leggen op het kapitaal van de exploitant van een kerncentrale. Het is niet
de bedoeling dat dit het exploiteren van een kerncentrale op commerciële
basis zal belemmeren of verhinderen. Bovendien zal een verantwoorde
ondernemer het vanzelfsprekend vinden na de beëindiging van het
gebruik van de centrale zelf de kosten voor het ontmantelen van de
centrale te moeten betalen.
De voorgestelde regeling voor financiële zekerheid levert geen vertraging
op voor de bouw van eventuele nieuwe kerncentrales. Aan het vereiste
voor het stellen van financiële zekerheid voor de kosten van de buitengebruikstelling en de ontmanteling moet voor nieuwe kerncentrales eerst
zijn voldaan op het moment dat de vergunning voor het in werking
brengen van de kerncentrale wordt verleend. Tussen het moment dat de
vergunning voor het oprichten van een kerncentrale is verleend en de
verlening van een vergunning voor het in werking brengen van die
centrale zitten enige jaren in verband met de bouw van de centrale. Dit
geeft de vergunninghouder ruimschoots de tijd om tijdig een aanvraag
om goedkeuring van de te stellen financiële zekerheid in te dienen.

1

Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3, blz.
13–14.
Kamerstukken II 2005/06, 30 535, nr. 2, blz.
37.

2

Handhaving
De leden van de fracties van de PvdA en D66 vragen wat de gevolgen zijn
wanneer de kerncentrales in Borssele en Dodewaard en de kernreactoren
in Delft en Petten niet kunnen voldoen aan de financiële zekerheidstelling.
Indien de vergunninghouders van deze inrichtingen niet aan bedoelde
verplichting voldoen, kan de Minister van VROM op basis van het reguliere instrumentarium handhavend optreden. Zo kan bijvoorbeeld een
dwangsom worden opgelegd teneinde de vergunninghouder te bewegen
alsnog financiële zekerheid te stellen. Deze bevoegdheid volgt uit artikel
83a van de Kernenergiewet in samenhang met artikel 18.7 van de Wet
milieubeheer en artikel 5:32, eerste lid, van de Algemene wet bestuurs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

12

recht (hierna: Awb). Overigens wijs ik er nog op dat de wijze waarop financiële zekerheid wordt gesteld, door de Ministers van VROM en van Financiën moet worden goedgekeurd (zie het voorgestelde artikel 15g, eerste
lid, van de Kernenergiewet).
Deze leden vragen verder of de invulling van de verplichte financiële
zekerheidstelling openbaar wordt. Deze vraag kan niet op voorhand in zijn
algemeenheid worden beantwoord. De beslissing op de aanvraag om
goedkeuring (zie het voorgestelde artikel 15g van de Kernenergiewet) is
een beschikking die wordt voorbereid met toepassing van titel 4.1 van de
Awb. Dit is geen openbare procedure met terinzagelegging van het
ontwerpbesluit. Bekendmaking van de beslissing op de aanvraag om
goedkeuring geschiedt door toezending van de beschikking aan de
aanvrager (artikel 3:41, eerste lid, Awb). Er is dus niet voorzien in actieve
openbaarmaking van de invulling van de verplichte financiële zekerheidstelling. De vraag of openbaarmaking van die informatie op verzoek
(passieve openbaarheid) aan de orde is, moet worden beantwoord aan de
hand van het algemene regime van de Wet openbaarheid van bestuur. De
Kernenergiewet bevat namelijk geen specifiek, afwijkend openbaarheidskader. Uitgangspunt van de Wet openbaarheid van bestuur is dat bij de
overheid berustende informatie openbaar is, tenzij een van de in artikel 10
van die wet genoemde uitzonderingsgronden van toepassing is. In
hoeverre dat laatste het geval is, wordt in concreto door het bestuursorgaan en uiteindelijk door de bestuursrechter vastgesteld, aan de hand
van factoren als de precieze inhoud en aard van de informatie en de in het
geding zijnde belangen.

Procedure vergunningverlening nieuwe kerncentrales
De leden van de SP-fractie vragen naar de inspraak- en beroepsmogelijkheden bij de vergunningverlening voor nieuwe kerncentrales. In reactie
daarop merk ik het volgende op.
Artikel 17, eerste lid, van de Kernenergiewet verklaart afdeling 3.4 Awb
van toepassing op de voorbereiding van de beschikking op de aanvraag
om een vergunning krachtens artikel 15 van de Kernenergiewet, waaronder een vergunning voor het oprichten van een nieuwe kerncentrale.
Afdeling 3.4 Awb regelt de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.
Die procedure voorziet erin dat bij het bestuursorgaan zienswijzen naar
voren kunnen worden gebracht over het ontwerp van het besluit (artikel
3:15, eerste lid, Awb). Deze inspraakmogelijkheid staat open voor een
ieder (zie artikel 13.3 van de Wet milieubeheer, dat in artikel 17, eerste lid,
van de Kernenergiewet van overeenkomstige toepassing is verklaard).
Omdat «een ieder» kan inspreken, hoeft betrokkene geen aantoonbaar
belang te hebben bij het voorgenomen besluit. Verder is van bepaalde
bestuursorganen expliciet aangegeven dat deze betrokken moeten
worden bij de voorbereiding van de beslissing op de vergunningaanvraag
(artikel 15 van het Besluit kerninstallaties, splijtstoffen en ertsen). Dat
geldt voor de besturen van de provincie en de gemeente waar de inrichting geheel of in hoofdzaak zal zijn gelegen, en voor de besturen van de
provincies en gemeenten en de waterkwaliteitsbeheerders waarvan het
gebied c.q. het oppervlaktewater is gelegen op minder dan tien kilometer
van de plaats waar de inrichting zal zijn gelegen. Tevens kunnen er mogelijkheden zijn voor inspraak door buurlanden op grond van paragraaf 7.8
van de Wet milieubeheer.
Voor de beroepsmogelijkheden verwijst artikel 50 van de Kernenergiewet
naar hoofdstuk 20 van de Wet milieubeheer. Tegen de beslissing op de
vergunningaanvraag voor het oprichten van een nieuwe kerncentrale kan
door belanghebbenden in de zin van artikel 1:2 van de Awb beroep
worden ingesteld bij de bestuursrechter, de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State (artikel 20.1, eerste en derde lid, van de Wet milieubeheer). Deze aanduiding van de kring van beroepsgerechtigden onder de
Wet milieubeheer volgt uit de Aanpassingswet uniforme openbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

13

voorbereidingsprocedure Awb1. Van belang hierbij is dat het beroepsrecht
in beginsel is gekoppeld aan deelname aan de inspraakfase: op grond van
artikel 6:13 Awb bestaat geen beroepsrecht voorzover de belanghebbende
verwijtbaar niet heeft deelgenomen aan de inspraakprocedure die aan het
besluit is voorafgegaan.

Aansprakelijkheid voor schade
De leden van de fracties van het CDA, de SP en D66 hebben enige vragen
gesteld over de aansprakelijkheid voor schade ten gevolge van kerncentrales. De antwoorden op deze vragen zijn te vinden in de sinds 1979
geldende Wet aansprakelijkheid kernongevallen (Wako). Op grond van de
Wako worden vergunninghouders van nucleaire inrichtingen verplicht een
verzekering af te sluiten voor de aansprakelijkheid na het zich voordoen
van een nucleair ongeval. In de voorschriften van een vergunning voor
een nucleaire inrichting is vastgelegd dat de vergunninghouder een verzekering op basis van de Wako moet afsluiten en moet voldoen aan de
bepalingen in de Wako. Het maximumbedrag van de aansprakelijkheid
van de exploitant van een in Nederland gelegen kerninstallatie is vastgesteld op € 340 335 162,07. Voor schade daarboven staat de Staat der
Nederlanden garant. Voor deze garantstelling betalen de kerninstallaties
in Nederland gezamenlijk ongeveer € 470 000 per jaar aan de Staat. Overigens is er een wijziging van de Wako in voorbereiding waarbij het
maximumbedrag van de aansprakelijkheid van de exploitant zal worden
verhoogd tot € 700 miljoen2.
Internationale aspecten
De leden van de VVD-fractie informeren naar de regeling in andere landen
en de verhouding tot van toepassing zijnde Europese regelgeving. Van de
landen binnen de Europese Unie met vermogensreactoren kennen de
meeste landen een vorm van fondsvorming voor de kosten van buitengebruikstelling en ontmanteling. In veel gevallen betreft dit niet alleen de
ontmantelingskosten maar worden ook de kosten voor het beheer van
gebruikte splijtstof of voor radioactief afvalbeheer meegenomen. Opbouw
van de fondsen vindt plaats over de gebruiksperiode van de faciliteit of
over een kortere periode. Vergunninghouders doen periodieke stortingen
in de veelal gescheiden extern beheerde fondsen. Belangrijke uitzonderingen op het externe beheer zijn Frankrijk en Duitsland. In de regel wordt
ten doel gesteld dat benodigde gelden bij buitengebruikstelling van de
faciliteit aanwezig zijn. In sommige gevallen wordt een deel van het fondsvermogen teruggeleend aan de vergunninghouder. De fondsen worden
meestal door een overheidsorgaan of een onafhankelijke instantie gecontroleerd. Een toets op de toereikendheid van het fondsvermogen vindt
frequenter plaats dan een studie naar de hoogte van ontmantelingskosten.
Er zijn geen internationale regelingen of Europese richtlijnen op dit onderwerp van toepassing. Wel is het de verwachting dat de Raad van de Europese Unie eind 2006 aanbevelingen zal doen voor het beheer van financiële middelen voor buitengebruikstelling en ontmanteling, gebruikte
splijtstof en radioactief afval.

1

Stb. 2005, 282.
Kamerstukken II 2005/06, 30 000, nr. 19 (herdruk), blz. 6.

2

Overige
De vraag van de leden van de fractie van GroenLinks of de eis van financiële zekerheidstelling voor de kosten van de buitengebruikstelling en de
ontmanteling ook gaat gelden voor de bestaande kerncentrale in Borsele,
kan bevestigend worden beantwoord.
Dat de KCB hiervoor nog een schadeclaim zal indienen, is uitgesloten. EPZ
heeft van het begin af aan gelden voor de kosten van buitengebruikstelling en ontmanteling van de KCB gereserveerd. Bovendien worden hierover in het Convenant kerncentrale Borssele reeds enige afspraken
gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

14

Met de door deze leden genoemde uitspraak van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State1 zijn de voorschriften met
betrekking tot financiële zekerheidstelling voor buitengebruikstelling en
ontmanteling uit de verleende vergunning van de KCB gehaald vanwege
het ontbreken van een wettelijke basis hiervoor. Met deze wijziging van de
Kernenergiewet wordt alsnog een wettelijke basis geschapen voor het
verplicht stellen van financiële zekerheid.
2.3 Opwerking van radioactief materiaal

1

Uitspraak van 3 augustus 2005, zaaknr.
200408865/1.
Handelingen II 2003/04, blz. 91-5870.
4
Handelingen II 2005/06, blz. 49-3232.
3

De leden van de fracties van de PvdA en D66 informeren naar de wijze
waarop de Tweede Kamer zal worden betrokken bij de verlening van
vergunningen voor het laten opwerken van bestraalde splijtstoffen. Bij
mijn reactie op de motie-Spies over de verlening van opwerkingscontracten voor nucleair afval2 heb ik reeds toegezegd3 dat conform de
wens van de Tweede Kamer, als er een vergunningaanvraag is, de
ontwerpbeschikking aan de Tweede Kamer wordt gezonden. De Tweede
Kamer kan dan haar controlerende functie uitoefenen. Deze toezegging
heeft betrekking op elke aanvraag om een vergunning voor het zich
ontdoen van bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze te laten
opwerken.
Het parlement zal over dergelijke vergunningaanvragen noch expliciet
noch impliciet om toestemming worden gevraagd. Een dergelijke
toestemming zou in strijd zijn met het Nederlandse staats- en bestuursrecht op grond waarvan de uitvoerende macht de bevoegdheid is toegekend te beslissen over te verlenen vergunningen en het parlement het
kabinetsbeleid controleert. Ik verzeker u echter dat een eventueel daaromtrent door de Kamer geuite mening zwaar zal meewegen bij de besluitvorming over een dergelijke aanvraag.
De leden van de fracties van het CDA en de PvdA informeren naar de
mogelijkheden van de betrokkenheid van het parlement bij de (invulling
van een) eventuele vergunning voor een nieuwe kerncentrale. Allereerst
wil ik daarover opmerken dat het, gezien de geschiedenis van het debat
over kernenergie in Nederland, erg moeilijk is voor te stellen dat een
ondernemer een aanvraag voor de bouw van een nieuwe kerncentrale zal
indienen zonder dat er vooraf duidelijkheid over is dat daarvoor
voldoende politiek draagvlak bestaat. Verder heb ik de Tweede Kamer
reeds toegezegd rond de zomer van 2006 een brief te sturen waarin de
voorwaarden worden uiteengezet waaraan een eventuele uitbreiding van
het aantal kerncentrales moet voldoen4. Een eventuele aanvraag voor een
nieuw te bouwen kerncentrale zal uiteraard aan die voorwaarden moeten
voldoen, alsook de eventueel te verlenen vergunning. In de in de
Kernenergiewet vastgelegde procedure voor het verlenen van vergunningen komt de Tweede Kamer geen rechtstreekse rol toe. Ik merk echter
op dat de beoordeling van een aanvraag om een vergunning voor een
nieuwe kerncentrale geschiedt volgens de uniforme openbare
voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 Awb en afdeling 13.2 van de
Wet milieubeheer. Op grond hiervan kunnen door een ieder zienswijzen
naar voren worden gebracht. Bovendien zal een genomen beslissing met
betrekking tot een dergelijke aanvraag altijd onderworpen blijven aan de
controlefunctie van het parlement.
De leden van de D66-fractie informeren ook naar de manier waarop
precies de betrokkenheid van het parlement wordt vergroot bij het
vergunningplichtig maken van de opwerking. In paragraaf 2.3.2 van het
algemeen deel van de memorie van toelichting is aangegeven dat de
hiervoor benodigde wijziging van het Besluit kerninstallaties, splijtstoffen
en ertsen op grond van artikel 76, eerste lid, van de Kernenergiewet aan
de beide Kamers der Staten-Generaal wordt voorgelegd (de zgn. voorhang). Een verdere vergroting van de bevoegdheid van het parlement op
dit punt is vooralsnog niet voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

15

2.3.2 Vergunningplicht

1
2

Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3, blz. 4.
Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3, blz. 4.

De vraag van de leden van de PvdA-fractie of de vergunningplicht ook van
toepassing zal zijn voor de KCB, kan bevestigend worden beantwoord.
De leden van de PvdA-fractie hebben verschillende vragen gesteld over de
aangekondigde verplichting voor de vergunninghouders van kerncentrales om «tijdig een voorziening te treffen voor het radioactieve afval dat
door het gebruik van de centrale ontstaat». Onder «tijdig» moet hier
worden verstaan dat de bedrijfsvoering niet wordt gehinderd omdat er
teveel bestraalde splijtstoffen in de centrale aanwezig zijn. De aangehaalde passage uit de memorie van toelichting heeft geen betrekking op
de eindberging, omdat het Nederlandse beleid is dat radioactief afval ten
minste honderd jaar bij COVRA wordt opgeslagen. Indien de vergunninghouder van plan is de voorziening te treffen door de bestraalde splijtstoffen te laten opwerken, maar hij daar om welke reden dan ook de daarvoor benodigde vergunning niet verkrijgt, zal hij naar een andere
voorziening moeten omzien. Uit de betekenis van «tijdig» in dit verband,
volgt dat het niet noodzakelijk is dat de voorziening op voorhand voor de
hele resterende vergunningduur van de centrale wordt getroffen. Voor de
vergunninghouder van de KCB betekent dit dat indien hij geen vergunning
voor het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze
te laten opwerken mocht krijgen, hij bijtijds een andere voorziening moet
treffen. Daarbij ligt het sluiten van een overeenkomst voor de opslag van
de bestraalde splijtstoffen bij COVRA het meest voor de hand.
De leden van de CDA-fractie hebben verschillende vragen gesteld met
betrekking tot het te wijzigen Besluit kerninstallaties, splijtstoffen en
ertsen. Dit wijzigingsbesluit is momenteel ambtelijk in voorbereiding. In
de memorie van toelichting1 is reeds aangegeven dat het ontwerpbesluit
overeenkomstig artikel 76, eerste lid, van de Kernenergiewet aan de beide
Kamers der Staten-Generaal zal worden overgelegd. Dit zal naar verwachting in 2007 gebeuren. Overigens zal dit besluit voor wat betreft de
vergunningplicht voor het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen met
de bedoeling om deze te laten opwerken niet meer inhouden dan een
wetstechnische uitwerking van hetgeen hierover in paragraaf 2.3.2 van het
algemeen deel van de memorie van toelichting is aangekondigd.
De leden van de D66-fractie willen graag weten waarom voor een
vergunningplicht en niet voor een verbod op het opwerken van bestraalde
splijtstoffen is gekozen. In de Kamerbreed aangenomen motie-Spies hierover werd gevraagd om het laten opwerken van bestraalde splijtstofstaven afhankelijk te laten zijn van toestemming van de regering. Naar
mijn mening sluit het instellen van een vergunningplicht naadloos op dit
verzoek aan. De introductie van een algeheel (wettelijk) verbod lijkt mij
niet in overeenstemming met de strekking en inhoud van bedoelde motie.
De leden van de D66-fractie willen verder vernemen hoe de regering
aankijkt tegen een verbod op het opwerken van bestraalde splijtstoffen,
tenzij dit op een milieuvriendelijke manier kan plaatsvinden. Een dergelijk
verbod is naar de mening van de regering niet gewenst. De Nederlandse
wetgeving is namelijk in principe territoriaal en is alleen van toepassing in
Nederland. Het verbieden van opwerking in andere landen moet, indien
gewenst of nodig, aan die andere landen worden overgelaten. Wat wel
mogelijk is, omdat díe handeling in Nederland geschiedt, is het verbieden
van het ontdoen van bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze te
laten opwerken. De in de memorie van toelichting aangekondigde beperking van de vrijstelling in het Besluit kerninstallaties, splijtstoffen en
ertsen zal tot gevolg hebben dat het verbod van artikel 15 van de
Kernenergiewet weer van toepassing wordt voor het zich ontdoen van
bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze te laten opwerken2. Deze
handeling zal zonder vergunning dan verboden zijn. Een dergelijke
vergunning kan dan onder andere worden geweigerd indien dit in het
belang is van de bescherming van mensen, dieren, planten en goederen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

16

Daarbij moet overigens worden bedacht dat de Kernenergiewet alleen van
toepassing is op het Nederlandse grondgebied en de Nederlandse territoriale zee. Overigens lijkt het door deze leden voorgestelde verbod de
regering verder overbodig, omdat er thans uit milieuhygiënische overwegingen geen voorkeur valt af te leiden voor een eindverwerking door
middel van opwerking of directe opslag. De regering heeft de Tweede
Kamer daar reeds bij herhaling over bericht, onder meer in de bijlage bij
mijn brief van 29 april 20051.

2.3.3 Aanvullende maatregelen

1

Kamerstukken II 2004/05, 30 000, nr. 5.
Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3,
blz. 4–6 en 11.
3
Kamerstukken II 2005/06, 30 535, nr. 2,
blz. 37.
4
NRG-rapport 21 468/0564940/C «Ontwikkelingen met betrekking tot eindverwerking van
gebruikte splijtstof» van 13 april 2005, bijlage
bij de brief van de Staatssecretaris van VROM
van 29 april 2005, Kamerstukken II 2004/05,
30 000, nr. 5.
2

Het begrip «algemeen belang»
De leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de VVD, GroenLinks, D66
en de ChristenUnie hebben verschillende vragen gesteld met betrekking
tot het begrip «algemeen belang» in het voorgestelde artikel 15b, tweede
lid. In paragraaf 2.3.3 van het algemeen deel van de memorie van toelichting heb ik hierover opgemerkt dat deze weigeringsgrond een bredere
afweging van relevante feiten en argumenten mogelijk maakt dan anders
op grond van de Kernenergiewet mogelijk zou zijn. Hiermee kan beter
recht worden gedaan aan de maatschappelijke en politieke gevoeligheid
van het opwerken van bestraalde splijtstoffen. Zonder het toevoegen van
deze nieuwe weigeringsgrond zou een aanvraag om een vergunning voor
het laten opwerken van bestraalde splijtstoffen namelijk alleen kunnen
worden beoordeeld op grond van de reeds in artikel 15b, eerste lid, van de
Kernenergiewet genoemde weigeringsgronden. Gezien de reeds jarenlang
bestaande praktijk van het laten opwerken van bestraalde splijtstoffen en
het ontbreken van nieuwe inzichten daarover, moet er ernstig rekening
mee worden gehouden dat een eventuele afwijzing van een dergelijke
aanvraag in een beroepsprocedure bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State weinig kans maakt om in stand te blijven. Ten
einde de Kamerbrede wens, om het laten opwerken van bestraalde splijtstoffen van overheidstoestemming afhankelijk te laten zijn een reële optie
te laten zijn, is ervoor gekozen voor deze specifieke situatie een uitbreiding van de weigeringsgronden voor te stellen. Het voordeel van de voorgestelde weigeringsgrond is juist dat deze een ruime discretionaire
bevoegdheid biedt. Daardoor is het mogelijk om maximaal rekening te
houden met alle relevante omstandigheden en factoren en een eventueel
door de Tweede Kamer geuite mening hieromtrent. Alleen economische
factoren dienen hierbij buiten beschouwing te blijven. Dit is noodzakelijk
om niet in strijd met het EG-recht te komen2. Een nadeel hiervan is dat het
moeilijk op voorhand is aan te geven wat al dan niet precies wel of niet
onder «algemeen belang» valt. Zoals onlangs in de Toekomstagenda
Milieu is aangekondigd3, zullen voor de toetsing van toekomstige
aanvragen de criteria uit de Kernenergiewet worden uitgewerkt. Het
standpunt van de leden van de fractie van GroenLinks dat het laten
opwerken van bestraalde splijtstoffen nooit in het algemeen belang is,
onderschrijf ik niet. Er is al verscheidene malen aangegeven dat het
opwerken van bestraalde splijtstoffen niet in strijd is met het OSPARverdrag. Uit een in opdracht van het Ministerie van VROM uitgevoerde
studie blijkt dat er voor- en nadelen zitten aan opwerken4. In zijn algemeenheid kan evenwel niet gezegd worden dat opwerking altijd in strijd is
met het algemeen belang. De leden van de fracties van de VVD en de
ChristenUnie gebruiken in hun vraag, of de algemene weigeringsgrond
past in het streven van de overheid bevoegdheden zoveel mogelijk in te
kaderen en te binden aan het doel van de bevoegdheid, terecht het woord
«streven» en niet «de wet van Meden en Perzen waarvan geen enkele
afwijking mogelijk is». Gezien de uitzonderlijke politieke en maatschappelijke gevoeligheid van het onderwerp en het verlangen van de gehele
Tweede Kamer om het laten opwerken van bestraalde splijtstoffen van
overheidstoestemming afhankelijk te laten zijn, ben ik van mening dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

17

voordeel in dit bijzondere geval ruimschoots tegen de nadelen opweegt
en dat het toevoegen van het «algemeen belang» hier als weigeringsgrond gerechtvaardigd is. Vanwege de uitzonderlijkheid van de situatie
ben ik niet beducht voor precedentwerking.

De vergunningtermijn
De leden van de fracties van de VVD en de ChristenUnie stellen verschillende vragen met betrekking tot de vergunningtermijn van tien jaar voor
vergunningen voor het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen met de
bedoeling deze te laten opwerken. Zo informeren zij naar de reden
waarom wordt voorgesteld de vergunningtermijn hiervoor tien jaar te
laten zijn, terwijl voor vergunningen voor nieuwe kerncentrales een
termijn van maximaal veertig jaar wordt voorgesteld. In tegenstelling tot
een vergunning voor een nieuwe kerncentrale gaat het bij een vergunning
voor het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze
te laten opwerken niet om grote investeringen in gebouwen en techniek
met lange terugverdientijden. Dit is bij de vergunningtermijn voor een
nieuwe kerncentrale een belangrijke reden voor de lange duur ervan. Een
en ander speelt echter niet bij het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen
met de bedoeling deze te laten opwerken. De gangbare praktijk is zelfs dat
opwerkingscontracten door de exploitanten van kerncentrales voor
aanzienlijk kortere perioden dan de economische of technische levensduur van de centrale worden afgesloten. Hoewel er uiteraard wel enige
samenhang zou kunnen zijn tussen de exploitatieduur van een kerncentrale en het laten opwerken van de daaruit afkomstige bestraalde splijtstoffen, en daarmee tussen de daarvoor te verlenen vergunningen, is een
gecombineerde vergunning of het gelijktrekken van de vergunningduur
van beide soorten vergunningen om die reden dus niet noodzakelijk. De
voorgestelde termijn van tien jaar maakt het bovendien mogelijk om met
enige regelmaat de opportuniteit van het al dan niet laten opwerken van
bestraalde splijtstoffen opnieuw te beoordelen in het licht van de dan
geldende omstandigheden en mogelijkheden. Indien een vergunning voor
het laten opwerken van bestraalde splijtstoffen wordt geweigerd, terwijl
de vergunning van de kerncentrale zelf nog niet is verlopen, zal naar een
andere oplossing voor bestraalde splijtstoffen moeten worden gezocht. In
de praktijk zal dit naar alle waarschijnlijkheid betekenen dat er voor de
bestraalde splijtstoffen bij COVRA nieuwe opslagcapaciteit moet worden
gebouwd. Hiermee zal rekening moeten worden gehouden bij het eventueel afwijzen van een vergunningaanvraag voor het zich ontdoen van
bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze te laten opwerken. Voor het
geval dat het afwijzen van een dergelijke vergunning de sluiting van de
KCB tot gevolg zou hebben, is er in artikel 3.4 van het convenant een
voorziening getroffen. In de landen waarin men is gestopt met het laten
opwerken van bestraalde splijtstoffen, is dat echter geen beletsel gebleken
door te gaan met het opwekken van kernenergie. Om deze reden verwacht
ik ook geen verslechtering van het investeringsklimaat. De leden van de
VVD-fractie informeren verder terecht naar de mogelijkheid van «verlenging» van de vergunning voor het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze te laten opwerken. De voorgestelde bepaling over de vergunningtermijn bepaalt weliswaar dat een dergelijke
vergunning voor maximaal tien jaar kan worden verleend, maar sluit in
het geheel niet uit dat bijtijds voor het verstrijken van die termijn een
nieuwe vergunning wordt aangevraagd. De vergunningaanvraag moet
dan op dezelfde wijze als de eerdere worden behandeld (ontwerpvergunning aan Tweede Kamer voorleggen) en beoordeeld (wel of geen
strijd met het algemeen belang) en kan wederom voor maximaal tien jaar
worden verleend.
Andere vergunningaspecten
Ten aanzien van de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

18

de betekenis van het voorgestelde nieuwe tweede lid van artikel 15b merk
ik het volgende op. De vergunningplicht voor het zich ontdoen van
bestraalde splijtstoffen zal ook van toepassing zijn indien dit onder
bestaande opwerkingscontracten geschiedt. Dit betekent dat aanvragen
om vergunningen daarvoor ook in het licht van het nieuwe tweede lid van
artikel 15b kunnen worden beoordeeld.
De leden van de D66-fractie vragen of aan vergunningen voor het zich
ontdoen met het oog op de opwerking van bestraalde splijtstoffen de
voorwaarde kan worden verbonden dat de oogmerken van het OSPARverdrag worden nageleefd. Het OSPAR-verdrag zal bij de beoordeling van
een aanvraag om een dergelijke vergunning worden betrokken. Een wijziging van de Kernenergiewet is hiervoor niet nodig.

Internationale aspecten
De vraag van de leden van de VVD-fractie of er momenteel voldoende
opwerkingscapaciteit in de Europese Unie is, kan ik bevestigend beantwoorden.
Deze leden informeren verder of er ook andere landen in de Europese
Unie zijn met een vergelijkbare vergunning. Landen die ervoor hebben
gekozen niet langer bestraalde splijtstoffen te laten opwerken, zoals België
en Duitsland, in ieder geval niet. Voorzover een en ander tot een ongelijk
speelveld leidt, zal dit in de huidige situatie eerder ten nadele van de
Duitse en Belgische exploitanten van kerncentrales zijn, die immers nog
geen alternatief voor de eindverwerking van bestraalde splijtstoffen
hebben. Overigens zal elke wijze van uitvoeren van de Kamerbreed aangenomen motie-Spies het speelveld voor de exploitanten van Nederlandse
kerncentrales in een bepaalde mate beïnvloeden.
(Eind)verwerking van radioactieve afvalstoffen
De leden van de PvdA-fractie merken terecht op dat indien een aanvraag
om een vergunning voor het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen met
de bedoeling deze te laten opwerken wordt afgewezen, dit naar alle waarschijnlijkheid leidt tot een «belasting» van COVRA. Met de opmerking in
paragraaf 2.3.3 van het algemeen deel van de memorie van toelichting dat
«de voorgenomen wijzigingen op dit punt geen gevolgen hebben voor de
verantwoordelijkheid voor de lange termijnopslag van radioactieve afvalstoffen in Nederland» wordt (wellicht ten overvloede) echter niet meer
bedoeld te zeggen dan dat COVRA verantwoordelijk blijft voor de lange
termijnopslag van radioactieve afvalstoffen.
De leden van de CDA-fractie stellen een aantal vragen in verband met
eindverwerking. De nieuwe vergunningplicht geldt alleen voor het zich
ontdoen van bestraalde splijtstoffen met de bedoeling deze te laten
opwerken. De regering is vooralsnog niet voornemens nader te sturen op
de wijze van afvalverwerking of nader beleid ten aanzien van eindverwerking te ontwikkelen. Voor het huidige regeringsbeleid terzake
verwijs ik naar de brief aan de Tweede Kamer van 11 november 2002
inzake het radioactief afvalbeleid1.
Ten aanzien van het stimuleren dat de stralingsduur aanmerkelijk wordt
verkort, kan ik het volgende opmerken. Er wordt momenteel in Nederland
door NRG al langdurig onderzoek gedaan naar «partioning en transmutation», een techniek die moet leiden tot verkorting van de stralingsduur van
bestraalde splijtstoffen. NRG wordt hierin financieel ondersteund door het
Ministerie van Economische Zaken. Het is zeer de vraag of dit onderwerp
op de een of andere wijze een plaats kan krijgen in de vergunning die
moet worden verkregen voor het zich ontdoen van bestraalde splijtstoffen. De voorschriften die aan een vergunning worden verbonden
behoren in hun algemeenheid namelijk een direct verband te hebben met
de handeling waarvoor de vergunning wordt verleend. Verder lijkt het niet
doelmatig om aan de exploitant van een kerncentrale verplichtingen op te
1

Kamerstukken II 2002/03, 28 674, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

19

leggen met betrekking tot onderzoek dat niet door hemzelf maar door een
ander wordt uitgevoerd.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de overheid zich
garant stelt voor de acceptatie van het splijtstofafval. De verantwoordelijkheid voor het beheer en de verwerking van de bestraalde splijtstoffen die
het resultaat zijn van het opwekken van kernenergie ligt primair bij de
ondernemer die de kernenergie opwekt. Hij kan daarvoor contracten
sluiten met een opwerkingsfabriek of met een opslagfaciliteit, zoals
COVRA. De acceptatie van bestraalde splijtstoffen door een opwerkingsfabriek of een opslagfaciliteit is daarmee een contractuele aangelegenheid
tussen de ondernemer die een kerncentrale exploiteert en de opwerkingsfabriek of de opslagfaciliteit. COVRA heeft daarbij wel een acceptatieplicht, indien het aangeboden radioactieve afval aan de vastgestelde
specificaties voldoet. Overigens is in een notawisseling tussen Frankrijk
en Nederland wel vastgelegd dat Nederland verplicht is het opwerkingsafval van Frankrijk terug te nemen. Voor het overige ziet de overheid hier
geen verdere taak voor zich weggelegd.

1

ISO-norm 2919.
Optische rookmelders versus ionisatie-rookmelders; NIBRA, december 2000.

2

Rookmelders
De leden van de CDA-fractie informeren naar de regels die van toepassing
zijn op de toepassing en afvalverwerking van rookmelders met radioactieve onderdelen.
Het gebruik van ionisatierookmelders, met radioactieve onderdelen, is
geregeld in de Kernenergiewet en de daarop gebaseerde besluiten en
regelingen. Sinds 1984 is voor rookmelders het zogenaamde dereguleringsbeleid van kracht, dat bepaalt dat geen vergunning op grond van de
Kernenergiewet nodig is voor installatie, gebruik en opslag tot een
maximum van 50 ionisatierookmelders, indien deze aan een door het
Nuclear Energy Agency (NEA) samengesteld eisenpakket voldoen. Deze
eisen hebben betrekking op de radiologische veiligheid en houden onder
meer in dat de radioactieve bron niet meer dan een bepaalde hoeveelheid
activiteit mag bevatten, dat deze zodanig ingepakt is dat er sprake is van
een zogenoemde «ingekapselde bron» en dat deze bestand is tegen
invloeden van buitenaf1. Hierdoor is opname door het lichaam onder
normale omstandigheden uitgesloten en zal bij ongevallen verspreiding
van de radioactiviteit slechts in beperkte mate kunnen voorkomen. De lijst
van vrijgestelde merknamen en types die aan genoemde voorwaarden
voldoen, is opgenomen in de Regeling goedgekeurde ionisatierookmelders 2004.
Het gebruik van rookmelders in woningen wordt door de overheid gestimuleerd om de gezondheidsrisico’s ten gevolge van een woningbrand te
verkleinen. In een in 2000 door het NIBRA uitgevoerd onderzoek2, wordt
onder meer geconcludeerd dat uit een oogpunt van slachtofferreductie bij
branden in woningen de detectie van smeulbranden de voorkeur verdient
en dat optische rookmelders nog sneller zijn in het detecteren van dergelijke branden dan ionisatierookmelders (hoewel ook deze veilig en
betrouwbaar in gebruik zijn). Op grond van het Bouwbesluit is het, sinds
enkele jaren, verplicht om bij nieuwbouw optische rookmelders te
plaatsen die zijn aangesloten op het lichtnet.
Met betrekking tot de afvalverwerking worden zowel optische als ionisatierookmelders verzameld en verwerkt als kleine huishoudelijke apparaten, waarop het Besluit beheer elektrische en elektronische apparatuur
van toepassing is. Hierdoor wordt het mogelijk om, tegen relatief beperkte
kosten, de radioactieve bronnen van de ionisatierookmelders af te voeren
naar COVRA.
Tevens willen de leden van de CDA-fractie graag weten wat de normen
zijn ten aanzien van gezondheidseffecten voor mensen die verblijven in
ruimtes waarin een rookmelder met radioactieve onderdelen is gemonteerd. In antwoord daarop merk ik het volgende op. De normen ten
aanzien van gezondheidseffecten als gevolg van blootstelling aan ionise-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

20

rende straling zijn neergelegd in het Besluit stralingsbescherming. De
stralingsdosis die het gevolg is van de toepassing van radioactieve
bronnen in ionisatierookmelders is door het RIVM berekend1. Uit deze
studie blijkt dat de doses ruimschoots onder alle wettelijke limieten en het
internationaal aanvaarde «trivial dosis»-niveau van 10 microsievert per
jaar blijven.

2.3.4 Europeesrechtelijke aspecten

1

Schattingen van de individuele en collectieve doses als gevolg van consumentenproducten waarin radioactieve stoffen zijn
verwerkt; RIVM-rapport nr. 610310005,
juni 2000.
2
Kamerstukken II 2005/06, 30 429, nr. 3, blz. 1.

De leden van de VVD-fractie geven aan dat politieke en maatschappelijke
steun voor kernenergie een randvoorwaarde voor investeerders is en
vragen zich af wat het wetsvoorstel bijdraagt aan verbetering van het
investeringsklimaat in kernenergie in Nederland. In antwoord daarop
merk ik het volgende op. Hoofddoel van het wetsvoorstel is een aantal al
langer gesignaleerde knelpunten weg te nemen en wensen te realiseren2.
Daarvan zal in het bijzonder de voorgestelde vereenvoudiging van het
bevoegd gezag bijdragen aan de bevordering van het investeringsklimaat
voor kernenergie in Nederland en aan de versnelling van de vergunningverleningsprocedures voor kernenergie. Hierdoor kan de besluitvorming
door het bevoegd gezag namelijk efficiënter geschieden.
De invloed die dit wetsvoorstel verder heeft om op korte termijn te
kunnen starten met het bouwen van een kerncentrale is dat het eraan
bijdraagt dat investeerders weten wat zij op dit gebied kunnen
verwachten.
Tevens vragen deze leden of het wetsvoorstel invloed heeft op de Nederlandse concurrentiepositie binnen Europa. Momenteel wordt alleen een
nieuwe kerncentrale gebouwd in Finland en heeft Frankrijk plannen om er
één te gaan bouwen. Investeerders zullen altijd kijken naar de beste
mogelijkheden, waarin ook regelgeving meegewogen wordt. Over het
algemeen kent de wet- en regelgeving van de lidstaten van de Europese
Unie op het gebied van stralingsbescherming en nucleaire veiligheid veel
gelijke kenmerken. Alle lidstaten dienen namelijk te voldoen aan regelgeving die voortvloeit uit het Euratom-verdrag, zodat de randvoorwaarden
ten aanzien van stralingsbescherming in de lidstaten veel overeenkomsten vertonen. Voorts is een groot deel van de regelgeving voor nucleaire
veiligheid en radioactief afval gebaseerd op regelgeving van de IAEA,
waardoor ook de regelgeving op dit gebied in Europa in veel opzichten
vergelijkbaar is.
De leden van de VVD-fractie stellen meerdere vragen met betrekking tot
het vergunningverleningsproces op basis van de Kernenergiewet. Voor
aanvragen om vergunningen met betrekking tot kerncentrales wordt op
grond van artikel 17 van de Kernenergiewet de uniforme openbare
voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 Awb gevolgd. Tevens wordt
afdeling 13.2 van de Wet milieubeheer toegepast. Ook moet er een milieueffectrapportage worden gemaakt. Daarmee wordt voor de vergunningverlening op grond van de Kernenergiewet volledig aangesloten bij de in
het milieurecht gangbare procedures. Voor de beoordeling van de
aanvraag worden in de artikelen 3 tot en met 6 van het Besluit kerninstallaties, splijtstoffen en ertsen alleen de gegevens gevraagd die noodzakelijk zijn voor een goede beoordeling van die aanvraag. Niet ontkend
kan worden dat dit een aanzienlijke hoeveelheid informatie is. Daarbij
moet echter worden bedacht dat het om een technisch complexe inrichting gaat, die niet vrij is van aanzienlijke potentiële risico’s voor mens en
milieu. Daarom moet zijn zekergesteld dat een zorgvuldige beoordeling
van een dergelijke aanvraag mogelijk is en dat daarbij kan worden
beschikt over voldoende en juiste informatie. Om dezelfde reden is met de
verlening van dergelijke vergunningen ook meer tijd gemoeid dan met
een eenvoudige milieuvergunning het geval is. De regering is niet in staat
om aan te geven wat de kosten van een dergelijke aanvraag voor de
aanvrager zijn. Daarvoor zijn de kosten te zeer afhankelijk van het type

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

21

centrale waarvoor een vergunning wordt aangevraagd en van de hoeveelheid relevante gegevens die de aanvrager van de leverancier van de
centrale kan verkrijgen. Dit nog afgezien van het feit dat de regering niet
over dergelijke gegevens beschikt. In het voorliggende wetsvoorstel wordt
onder meer voorgesteld om het bevoegd gezag voor de verlening van
vergunningen op basis van de Kernenergiewet te vereenvoudigen. Dit kan
bijdragen aan bespoediging van de beoordeling van eventuele
vergunningaanvragen. Ook een gestructureerd vooroverleg dat tijdig
wordt aangevangen, kan de uiteindelijke behandeling van de aanvraag
met milieueffectrapportage bespoedigen. Verder voorziet de
Kernenergiewet voor nucleaire inrichtingen reeds in een geïntegreerde
Kernenergiewet/Wet milieubeheervergunning. Ten slotte is voor de benodigde vergunning op grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren de samenloopprocedure van paragraaf 8.1.3.2 van de Wet milieubeheer van toepassing.
2.4 Vereenvoudiging van het bevoegd gezag

1

Nieuwe regels omtrent de ruimtelijke
ordening, Kamerstukken I 2005/06, 28 916,
nr. A.
2
Kamerstukken II 2002/03, 28 916, nr. 3,
blz. 92.

In antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie over de relatie
tot de ruimtelijke ordening merk ik het volgende op. De eenduidige
toedeling van verantwoordelijkheden onder de Kernenergiewet betreft
uitsluitend de vergunningverlening op basis van die wet. Zij heeft als
zodanig geen gevolgen voor de verantwoordelijkheden op het gebied van
de ruimtelijke ordening. De vraag welk bestuursorgaan een besluit neemt
over de mogelijke locatie van een nieuw te bouwen kerncentrale, moet
worden beantwoord aan de hand van het reguliere juridische kader voor
de ruimtelijke ordening zoals thans neergelegd in onder meer de Wet op
de Ruimtelijke Ordening (WRO). Dit betekent niet per definitie dat de
Minister van VROM als enige een besluit neemt over de mogelijke locatie
van een nieuw te bouwen centrale. In eerste instantie zal het geldende
bestemmingsplan moeten voorzien in de bouw van een kerncentrale.
Mocht de gemeente waar de beoogde locatie zich bevindt, weigeren
planologische medewerking te verlenen, dan kan de Minister van VROM
gebruik maken van het reguliere instrumentarium van de WRO om de van
rijkswege wenselijk geachte planologische ontwikkelingen mogelijk te
maken. Zo kan de Minister van VROM de gemeenteraad verplichten een
bestemmingsplan vast te stellen of te herzien (artikel 37, eerste lid, WRO),
waarbij de minister, voorzover bovengemeentelijke belangen zoals hier
aan de orde dat vorderen, aanwijzingen kan geven omtrent de inhoud van
dat plan (artikel 37, tweede lid, WRO). Indien de gemeente hieraan geen
gevolg geeft, is de minister bevoegd zelf het bestemmingplan vast te
stellen c.q. te herzien (artikel 38, tweede lid, WRO).
De nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro)1 bevat voorzieningen voor een
effectieve en efficiënte besluitvorming over de locatie van een project van
nationaal belang. Het rijk kan voor een bepaald aspect van het nationale
ruimtelijke beleid een specifieke structuurvisie vaststellen (artikel 2.3,
tweede lid, Wro). Dit geschiedt door de eerstverantwoordelijke minister, in
overeenstemming met andere betrokken ministers. Het ligt voor de hand
dat de locatiekeuze voor een nieuwe kerncentrale in een dergelijke
structuurvisie wordt neergelegd. Dit sluit aan bij de memorie van toelichting bij de Wro, waarin de locatiekeuze voor afvalverwerking en windenergie wordt genoemd als mogelijke inhoud van een nationale structuurvisie2. Bij de voorbereiding van die structuurvisie wordt reeds nagegaan
of de gemeente waar de betrokken locatie zich bevindt, bereid is om snel
en doelgericht planologische medewerking te verlenen. Als dat niet het
geval is, zal de structuurvisie aangeven op welke wijze het rijk de ruimtelijke besluitvorming gestalte wil geven. De nieuwe Wro biedt daartoe
verschillende mogelijkheden. Indien sprake is van nationale belangen, kan
de Minister van VROM zijn verantwoordelijkheid nemen en een (rijks)inpassingsplan vaststellen dat geacht wordt deel uit te maken van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

22

gemeentelijke bestemmingsplan (artikel 3.20, eerste en derde lid, Wro).
Een andere mogelijkheid is dat de minister ten behoeve van de verwezenlijking van een project van nationaal belang vooruitlopend op het bestemmingsplan een projectbesluit neemt (artikel 3.20a, eerste lid, Wro). Ook
onder de nieuwe Wro geldt dus dat er geen specifieke (afwijkende) voorzieningen zijn opgenomen ten aanzien van de locatiekeuze van een
nieuwe kerncentrale, maar dat het wettelijke instrumentarium het rijk
mogelijkheden biedt om terzake sturend op te treden. Dit is in overeenstemming met de benadering van de nieuwe Wro om de verantwoordelijkheid daar te leggen (en te nemen) waar deze thuishoort. Op grond van
«het beginsel van het meest geschikte bestuursorgaan» is normstelling op
rijksniveau aangewezen indien de aard van de betrokken belangen het
lokale niveau overstijgt1.

1

Memorie van toelichting Wro, Kamerstukken
II 2002/03, 28 916, nr. 3, blz. 11–12.
KB 24 mei 2000, Stb. 244.

De leden van de VVD-fractie vragen in het kader van de in het wetsvoorstel neergelegde vereenvoudiging van het bevoegd gezag waarom kernenergie hier niet als een normaal onderdeel van de energiesector wordt
benaderd. In antwoord hierop kan worden aangegeven dat Kernenergiewetvergunningen – anders dan vergunningen voor conventionele energieinrichtingen, die onder meer gebaseerd zijn op de Wet milieubeheer –
altijd al op het niveau van de rijksoverheid verleend werden. De reden
hiervoor was èn is nog steeds gelegen in de aard van de inrichting en de
omvang van de gevolgen die de inrichting voor het milieu kan veroorzaken. Een Kernenergiewetinrichting is in potentie gevaarlijk en de milieugevolgen van een ongeval overstijgen al snel de gemeentelijke en provinciale grenzen. Verder vereist dit onderwerp specifieke deskundigheid op
verschillende gebieden van de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming. Om deze reden is alleen al uit efficiency-overwegingen
ervoor gekozen om de vergunningverlening op rijksniveau te plaatsen.
Bovendien spelen naast milieubelangen en de bescherming van de
arbeidsveiligheid ook nog een aantal andere belangen een rol bij de
vergunningverlening in het kader van de Kernenergiewet. Genoemd
kunnen worden de veiligheid van de Staat alsmede de bewaring en bewaking van splijtstoffen en ertsen. Dit soort belangen zijn moeilijk op een
lager niveau dan het rijksniveau te behartigen. Een vereenvoudiging van
het bevoegd gezag tot uitsluitend de Minister van VROM brengt in
genoemde overwegingen geen wijziging.
Deze leden vragen voorts of het gezien het grote economische belang van
een betaalbare en stabiele elektriciteitsvoorziening, niet veel beter is de
vergunningverlening bij het Ministerie van Economische Zaken onder te
brengen of eventueel bij een combinatie van de Ministeries van Economische Zaken en VROM. Naar aanleiding van deze vraag kan worden opgemerkt dat het feit dat de vergunningverlening in handen van de Minister
van VROM wordt gelegd, niet inhoudt dat het Ministerie van Economische
Zaken alle bevoegdheden ten aanzien van de energievoorziening kwijtraakt. Laatstgenoemd ministerie behoudt zijn verantwoordelijkheid voor
de regelgeving op het terrein van de energievoorziening (getuige ook
onderliggend wetsvoorstel waarvan de Minister van Economische Zaken
medeondertekenaar is) en voor de inhoud van het beleid dat daarop
betrekking heeft.
De voorgestelde vereenvoudiging van het bevoegd gezag is in lijn met
eerdere wijzigingen in de verantwoordelijkheidsverdeling bij de
Kernenergiewet. Zo is de primaire verantwoordelijkheid voor de zorg van
de Kernenergiewet en een aantal daarop gebaseerde regelingen met
ingang van 1 juni 1999 van de Minister van Economische Zaken overgedragen naar de Minister van VROM. Verder is per 1 juni 20002 de Kernfysische Dienst, de toezichthouder voor nucleaire inrichtingen, overgeplaatst van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar het
Ministerie van VROM.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

23

Het grote aantal betrokkenen bij de vergunningverlening blijkt in de praktijk een efficiënte en snelle besluitvorming niet ten goede te komen. Dit
wetsvoorstel bevat om die reden een vereenvoudiging van het bevoegd
gezag voor de vergunningverlening. Ten slotte past de voorgestelde
vereenvoudiging in het kabinetsstreven de overheid efficiënter en beter te
laten werken.
De vraag van de leden van de D66-fractie hoe de verschuiving van verantwoordelijkheden van het Ministerie van Economische Zaken naar het
Ministerie van VROM zich verhoudt met onderwerpen als voorzieningszekerheid en investeringsklimaat raakt aan de verhouding tussen beleid
en de uitvoering daarvan. Onderwerpen als voorzieningszekerheid en
investeringsklimaat liggen op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken. Voor de vormgeving van beide beleidsterreinen is en blijft de
Minister van Economische Zaken primair verantwoordelijk. De verschuiving van verantwoordelijkheden heeft hier dan ook geen gevolgen voor.
Anders ligt dit voor wat betreft de verantwoordelijkheid voor de
vergunningverlening van nucleaire inrichtingen. Dit betreft de uitvoering
van beleid en regelgeving. De primaire verantwoordelijkheid daarvoor is
zoals reeds hierboven aangegeven bij besluit van 21 juni 1999 overgegaan
van de Minister van Economische Zaken naar de Minister van VROM1. Bij
de vergunningverlening zal rekening moeten worden gehouden met
onderwerpen als voorzieningszekerheid en investeringsklimaat, hetgeen
ook al blijkt uit artikel 15b van de Kernenergiewet, waar de energievoorziening een van de weigeringsgronden vormt voor vergunningverlening
en tevens een te beschermen belang vormt, dat door middel van
vergunningvoorschriften kan worden verzekerd.
2.5 Register van stralingsdeskundigen

1
2

Stb. 1999, 275.
Stcrt. 1984, 227.

De leden van de CDA-fractie lezen in het voorstel dat uit oogpunt van
kostenbesparing inschrijving in een register ter waarborging van de
deskundigheid van de stralingsdeskundige niet in alle gevallen meer
noodzakelijk geacht wordt. Deze leden verzoeken de regering nader toe te
lichten aan welke deskundigheidsvereisten moet worden gedacht indien
inschrijving in een register niet verplicht is. Bovendien ontvangen deze
leden graag een omschrijving van die taken waarbij inschrijving in het
register niet nodig is. De leden van de PvdA-fractie zijn niet zonder meer
overtuigd van de noodzaak een gedeelte van de stralingsdeskundigen te
ontslaan van de verplichting zich in het register te laten inschrijven en
stellen in verband daarmee enige vragen. Ik kan daar het volgende over
opmerken.
Deze wetswijziging biedt alleen de mogelijkheid om de groep stralingsdeskundigen die wordt verplicht om zich te laten registreren te beperken.
De uitwerking daarvan zal worden neergelegd in een wijziging van het
Besluit stralingsbescherming.
De deskundigheidsvereisten voor de stralingsdeskundigen wijzigen niet.
Dat wil zeggen dat iedere stralingsdeskundige het examen van een
erkende cursus stralingsbescherming met goed gevolg moet hebben
afgelegd. De criteria waaraan dit wordt getoetst zijn vastgelegd in de
Richtlijnen erkenning opleidingen deskundigen radioactieve stoffen en
toestellen2 en worden specifiek per toepassing voorgeschreven in de
vergunning. De precieze inhoud van de cursus hangt af van de toepassing
waarvoor de deskundige verantwoordelijk is.
Met het systeem van registratie van stralingsdeskundigen bestaat er een
betere aansluiting aan de praktijk van certificatie van vakbekwaamheid die
ook geldt voor andere arbodeskundigen. Daarbij kan ook na- en bijscholing van stralingsdeskundigen van de grond komen.
Een voorlopig College van deskundigen heeft criteria ontwikkeld voor de
(her)registratie van stralingsdeskundigen waarvoor de registratieplicht
geldt. Naast het volgen van een erkende opleiding zijn ook criteria opge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

24

nomen ten aanzien van na- en bijscholing en werkervaring. Het voorlopig
College van deskundigen bestaat uit vertegenwoordigers van werkgeversorganisaties, van deskundigenverenigingen en van de overheid.
In deze wetswijziging wordt de basis gelegd om de administratieve lasten
ten gevolge van de registratie van stralingsdeskundigen te kunnen
verminderen. Een mogelijkheid is bijvoorbeeld om de registratieplicht in
de toekomst niet te laten gelden voor deskundigen die toezien op toepassingen van ioniserende straling met beperkte risico’s, zoals het maken van
röntgenfoto’s door tandartsen en dierenartsen en het gebruik van ingekapselde bronnen in de meet- en regeltechniek voor het regelen van
industriële processen. Vertaald naar deskundigheidseisen wordt eraan
gedacht om de verplichting tot registratie in de regel niet te laten gelden
voor stralingsdeskundigen van de niveaus 4 en 5 en wel voor deskundigen van niveau 2 en een deel van de deskundigen van niveau 3, zoals
beschreven in boven aangehaalde richtlijnen. Ook voor de deskundigen
die niet worden geregistreerd blijven de bestaande eisen ten aanzien van
de opleiding voor stralingsdeskundige van kracht.
De Europese Unie (Euratom) schrijft voor dat de bevoegdheid van de
stralingsdeskundige door de bevoegde autoriteiten wordt erkend. Uit
onderzoek1 is gebleken dat dit voorschrift in de Europese lidstaten
verschillend is uitgewerkt.
De eventuele kostenbesparing hangt af van de wijze waarop de beperking
van de registratieverplichting wordt ingevuld.
De mogelijke besparingen zullen vooral ten goede komen aan de ondernemers en deskundigen. Het is overigens niet te verwachten dat de exploitant van de kerncentrale ten gevolge van een eventuele wijziging op een
kostenbesparing kan rekenen omdat het niet in de rede ligt de registratieverplichting voor de kerncentrale te wijzigen.
2.6 Regels voor het ontmantelen van kerncentrales

1

F.S. Draaisma and J. van der Steen, «The
Status of the Radiation Protection Expert in
the EU Member States and Applicant
Countries»; Study on Education and Training
in Radiation Protection, 15 July 2002.
2
Kamerstukken II 1959/60, 5861, nr. 3, blz. 17.
3
Stb. 1992, 414, blz. 45.

De leden van de D66-fractie vragen wat wordt verstaan onder «het belang
van de bescherming van mensen, dieren, planten en goederen» in artikel
15b, eerste lid, onder a, van de Kernenergiewet. Deze formulering staat
reeds vanaf het begin in de Kernenergiewet, aanvankelijk in artikel 19,
later in artikel 15b, als een belang waarvoor door middel van voorschriften aan te verlenen vergunningen moet worden gewaakt. Volgens de
memorie van toelichting2 bij het toenmalige voorstel van wet wordt met
deze formulering gedoeld zowel op meer algemene belangen, zoals die
van volksgezondheid (waaronder milieu destijds viel), arbeidsbescherming, landbouw en veeteelt, waterstaat en economische
belangen, als op meer specifieke belangen, zoals brandbeveiliging. Later
is dit in artikel 15b ook één van de limitatieve weigeringsgronden voor het
verlenen van vergunningen geworden. De betekenis van de formulering is
daarmee echter dezelfde gebleven3. Bedoeld is nog steeds een bescherming in ruime zin van mens, milieu, arbeidsomstandigheden en economische belangen.
Deze leden vragen tevens of eerdergenoemde weigeringsgrond ook de
belangen van toekomstige mensen, dieren, planten en goederen dekt. In
reactie hierop kan worden opgemerkt dat deze weigeringsgrond inderdaad ook rekening houdt met de belangen van toekomstige generaties.
Voor die activiteiten waarvan duidelijk is dat ze voor toekomstige generaties een belasting inhouden, wordt met deze toekomstige generaties rekening gehouden in de zin dat daarvoor dezelfde beschermingscriteria
gelden als voor de belangen van de huidige generaties.
De leden van de D66-fractie vragen wat precies wordt verstaan onder de
«grootst mogelijke bescherming» in artikel 31 van de Kernenergiewet. In
reactie hierop moet in de eerste plaats worden vastgesteld dat artikel 31
van de Kernenergiewet, en meer in het bijzonder het eerste lid daarvan, in
het voorliggende wetsvoorstel niet wordt aangepast. Artikel 31, eerste lid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

25

van de Kernenergiewet, dat geldt voor radioactieve stoffen en toestellen,
is te vergelijken met artikel 15c, derde lid, van de Kernenergiewet dat
geldt voor splijtstoffen en ertsen. Beide bepalingen zijn in de
Kernenergiewet opgenomen naar aanleiding van de introductie van het
vergelijkbare artikel 8.11, derde lid, van de Wet milieubeheer. De betreffende bepalingen schrijven voor dat voorzover de aan een vergunning te
verbinden voorschriften de nadelige gevolgen van de betrokken activiteit
voor de omgeving niet kunnen voorkomen, aan de vergunning de voorschriften moeten worden verbonden die de grootst mogelijke bescherming bieden tegen die gevolgen, tenzij dat redelijkerwijs niet kan worden
gevergd. De passage «de grootst mogelijke bescherming» kan niet op
zichzelf worden gelezen, doch is onlosmakelijk verbonden met de passage
«tenzij dat redelijkerwijs niet kan worden gevergd». Genoemde bepalingen geven het beschermingsniveau aan van de voorschriften. Het
beschermingsniveau is gebaseerd op het ALARA-beginsel dat neergelegd
is in de Euratom-richtlijn basisnormen (de grootst mogelijke bescherming
die redelijkerwijs gevergd kan worden).
2.7 Vaststellen uiterste sluitingsdatum kerncentrale Borssele
De leden van de fracties van het CDA, de ChristenUnie en de SGP vragen
waarom de sluitingsdatum voor de KCB is vastgesteld op 31 december
2033. De reden hiervoor is erin gelegen dat deze datum onderdeel is van
de in het convenant met EPZ, Delta en Essent, de eigenaar en aandeelhouders van de KCB, gemaakte afspraken. De leden van de SGP-fractie
bepleiten een verantwoorde levensduur en hebben geen behoefte aan een
einddatum, indien te zijner tijd zou blijken dat 2033 voor de KCB een voortijdige sluiting zou blijken te zijn. In antwoord hierop kan worden aangegeven dat de KCB in 2033 zestig jaar in bedrijf is geweest. Nergens ter
wereld wordt op dit moment overwogen kerncentrales langer dan zestig
jaar in bedrijf te houden. De leden van de CDA-fractie vragen wat de meerwaarde is van het feit dat de afspraak tot sluiting zoals neergelegd in het
convenant tevens is opgenomen in het onderhavige wetsvoorstel. Hiervoor is gekozen omdat de regering ook bestuursrechtelijk wil vastleggen
dat de vergunning voor de KCB per 31 december 2033 van rechtswege zal
vervallen.
De leden van de D66-fractie vernemen graag meer over de informatieverstrekking en de wijze van handhaving. De uiterste sluitingsdatum is opgenomen in zowel het convenant als in het wetsvoorstel. Het convenant
bepaalt dat de tekst ervan een maand na de inwerkingtreding ervan in de
Staatscourant wordt gepubliceerd1. Het wetsvoorstel zal, wanneer het
kracht van wet heeft verkregen, op de gebruikelijke wijze in het Staatsblad
worden gepubliceerd. Vooralsnog heeft de regering geen andere plannen
met betrekking tot de informatieverstrekking over de uiterste sluitingsdatum van de KCB voorzien. De handhaving van de in het wetsvoorstel
opgenomen uiterste sluitingsdatum, indien dit noodzakelijk mocht zijn,
kan met het huidige handhavingsinstrumentarium van de Kernenergiewet
geschieden.
3.2 Sturingsmogelijkheden al dan niet opwerking

1

Stcrt. 2006, 136.

De leden van de CDA-fractie vragen te bevestigen of het creëren van een
sturingsmogelijkheid voor al dan niet opwerken betekent dat het ook
mogelijk is invloed uit te oefenen op de wijze van afvalverwerking door de
KCB, waarmee de vergunninghouder van de KCB ook verplicht is een
vergunning aan te vragen voor de wijze van afvalverwerking, onverlet het
convenant. Deze gedachtegang is niet juist. Om te beginnen merk ik op
dat het convenant slechts in beperkte mate iets regelt over het radioactieve afval. De keuze inzake het al dan niet opwerken ligt bij EPZ. Als EPZ
zich wil ontdoen van de bestraalde splijtstof met de bedoeling deze te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

26

laten opwerken, dan is daarvoor een vergunning nodig. Als EPZ de
bestraalde splijtstof direct opslaat bij COVRA, dan zal COVRA daarvoor
een nieuwe Kernenergiewetvergunning moeten aanvragen. EPZ heeft
daar dan zelf geen aparte vergunning op grond van de Kernenergiewet
voor nodig. Dat is nu het geval onder de geldende Kernenergiewet en dat
blijft ook zo onder het voorliggende wetsvoorstel.
Deze leden vragen voorts om gemotiveerd aan te geven of de regering
voornemens is een vergunning voor het zich ontdoen van bestraalde
splijtstoffen met de bedoeling deze te laten opwerken aan Borssele te
verlenen. In antwoord hierop merk ik allereerst op dat er thans nog geen
vergunningplicht is. Ervan uitgaande dat het wetsvoorstel in ongewijzigde
vorm door beide Kamers der Staten-Generaal wordt aangenomen en dat
de vergunninghouder van de KCB een aanvraag indient, zal de ontwerpbeschikking conform de eerder in deze nota aangehaalde toezegging eerst
naar de Tweede Kamer worden gezonden. Ik heb reeds aangegeven het
oordeel van de Tweede Kamer daaromtrent bij de definitieve beslissing
zwaar te zullen laten meewegen. Een eventuele definitieve beslissing zal,
gezien de resterende zittingsduur van dit kabinet en het te verwachten
moment waarop die beslissing moet worden genomen, door een volgend
kabinet moeten worden genomen. De gestelde vraag nu reeds inhoudelijk
beantwoorden lijkt mij in het licht van het voorgaande prematuur.
De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
P. L. B. A. van Geel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 429, nr. 6

27