Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

24 724

Studiefinanciering

Nr. 102

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 juni 2012
Uitspraak Hof
Op 14 juni heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (Hof) uitspraak
gedaan in de 3 uit 6 zaak. Deze zaak betreft de regels omtrent
meeneembare studiefinanciering (MNSF). Meeneembare studiefinanciering is studiefinanciering voor studenten die een volledige bachelor- of
masteropleiding in het buitenland doen.
De uitspraak van het Hof houdt in dat om voor MNSF in aanmerking te
komen aan migrerend werknemers niet meer als eis mag worden gesteld
dat zij 3 van de 6 jaar voorafgaand aan inschrijving aan de buitenlandse
instelling in Nederland moeten hebben gewoond (verder de 3 uit 6-eis).
Het Hof meent dat Nederland met het stellen van deze woonplaatseis
migrerend werknemers indirect ongelijk behandelt ten opzichte van
Nederlandse werknemers. Daarbij merkt het Hof op dat de 3 uit 6-eis
weliswaar geschikt is ter bereiking van het doel, de mobiliteit van
studenten bevorderen, maar dat deze voorwaarde verder gaat dan
noodzakelijk is om genoemd doel te bereiken. De 3 uit 6-eis mag daarmee
ook niet meer gesteld worden aan migrerend werknemers of hun
gezinsleden.
Het kabinet betreurt de uitkomst van deze uitspraak. Bij de invoering van
de MNSF in 2007 is de 3 uit 6-eis weloverwogen opgenomen. Deze eis
beperkt de aanspraak op Nederlandse studiefinanciering in het buitenland
tot de groep studenten die 3 jaar van de 6 jaar voorafgaand aan
inschrijving aan de buitenlandse instelling in Nederland heeft gewoond.
De doelstelling van het stellen van de 3 uit 6-eis aan iedereen die
aanspraak wil maken op MNSF is tweeledig. Ten eerste wordt door het
stellen van deze eis voorkomen dat studenten uit andere EU-landen
zonder enige band met Nederland gebruik kunnen maken van Nederlandse studiefinanciering om in hun eigen land (of een ander land) te
studeren. Ten tweede is de 3 uit 6-eis opgenomen om een onredelijke
financiële last te vermijden.

kst-24724-102
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 724, nr. 102

1

Ook andere Europese landen hebben duidelijk gemaakt veel waarde te
hechten aan het kunnen stellen van een dergelijke eis. Zo hebben
Duitsland, Zweden, Denemarken en België geïntervenieerd in de 3 uit 6
zaak tussen de Commissie en Nederland. Met die interventies hebben zij
uitdrukkelijk aangegeven dat ook zij een dergelijke eis gerechtvaardigd
vinden. Verder werd tijdens de Bologna Ministeriële Conferentie
(26-27 april) naar aanleiding van onder andere de zaak waar het Hof nu
uitspraak in heeft gedaan door diverse landen gepleit voor een coherent
Europees mobiliteitsbeleid, waarin de Europese uitgangspunten van vrij
verkeer voorop blijven staan, maar waarin ook voldoende ruimte wordt
gegeven voor nationaal beleid en beheersbaarheid van nationale
budgetten.
Nu het Hof heeft geoordeeld dat de 3 uit 6-eis een onaanvaardbare
ongelijke behandeling tussen Nederlandse werknemers en migrerende
werknemers behelst, zal deze 3 uit 6-eis niet meer gesteld kunnen worden
aan migrerend werknemers. Deze hofzaak heeft geen betrekking op
studenten die op een andere grond dan het migrerend werknemerschap
aanspraak maken op Nederlandse studiefinanciering. Dat wil zeggen dat
de 3 uit 6-eis onverkort van toepassing kan blijven en zal blijven voor
bijvoorbeeld Nederlanders die al geruime tijd in het buitenland wonen en
daardoor niet voldoen aan de 3 uit 6-eis.
Het belang van MNSF
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft de economische effecten van
internationalisering in het hoger onderwijs (diplomamobiliteit) onderzocht. Algemene conclusie is dat internationaal hoger onderwijs aanzienlijke baten kan opleveren. Een buitenlandse ervaring kan belangrijke baten
opleveren voor de student in de vorm van persoonlijke ontwikkeling en
een goede voorbereiding op een internationale arbeidsmarkt.
In mijn brief van 16 mei jl. (31 288, nr. 290) heb ik aangegeven dat met de
onderwijsinstellingen overeenstemming bestaat over onder andere het
belang van het stimuleren van uitgaande mobiliteit. Daarbij werd
opgemerkt dat Nederland voor wat betreft uitgaande mobiliteit nog steeds
achterblijft in vergelijking met diverse andere Europese landen.
Naast de reguliere studiefinanciering voor studenten die in Nederland
studeren, de verschillende beurzen (zoals de Erasmusbeurs) voor
studenten die een periode van hun studie in het buitenland gaan studeren
(studiepuntmobiliteit) is MNSF het enige instrument voor studenten die
hun volledige Bachelor of Masteropleiding in het buitenland volgen
(diplomamobiliteit).
Aanpassen beleid
Tegen deze achtergrond is afschaffen van MNSF onwenselijk. Daarom zijn
in afwachting van de uitspraak in de Hofzaak alternatieven bekeken. Zo is
bekeken of er in plaats van de MNSF een beurzensysteem opgezet kan
worden, waarbij zodanige voorwaarden worden gesteld, dat oneigenlijk
gebruik kan worden voorkomen. Aan dergelijke voorwaarden zullen
echter waarschijnlijk dezelfde type juridische bezwaren kleven als aan de 3
uit 6-eis. De facto moet een beurzensysteem dus aan dezelfde eisen
voldoen als de huidige MNSF en daarmee draagt een dergelijk systeem
niet beter bij aan het stimuleren van uitgaande mobiliteit.
Om het budgettaire risico te beperken ben ik voornemens een financieel
plafond in het bestaande systeem van MNSF op te nemen. Zo wordt het
financieel risico weggenomen. Bij het bepalen van de hoogte van dit
plafond zal het aantal huidige studenten dat gebruik maakt van MNSF het
uitgangspunt zijn. Momenteel maken circa 9 000 studenten gebruik van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 724, nr. 102

2

MNSF. Zij ontvangen tezamen een bedrag van circa € 45 mln. aan
prestatiebeurs.
Om dit plafond te realiseren zal de WSF 2000 gewijzigd moeten worden.
Dat zal zo snel mogelijk moeten gebeuren. Het kabinet streeft ernaar zo
spoedig mogelijk, bij voorkeur nog deze zomer een wetsvoorstel aan de
Tweede Kamer te sturen waarmee dit mogelijk wordt gemaakt.
Na instelling van een financieel plafond zal nauwlettend gemonitord
worden hoe het gebruik van MNSF zich ontwikkelt en wie gebruik maken
van MNSF. Het is immers niet de bedoeling dat er een verdringingseffect
zal optreden ten aanzien van Nederlandse studenten die in het buitenland
willen gaan studeren.
Tegelijkertijd zal ik onderzoeken welke ruimte de uitspraak laat voor een
alternatieve oplossing. Daarbij onderzoek ik de mogelijkheid van een
terugkeereis. Een dergelijke terugkeereis zou kunnen inhouden dat MNSF
slechts in een gift wordt omgezet als de student na zijn studie in het
buitenland (voor een bepaalde periode) naar Nederland terugkeert. Of een
dergelijke terugkeereis juridisch houdbaar en uitvoerbaar is zal nader
onderzocht worden. Daarbij zal onder andere gekeken worden naar de
ervaringen van andere landen. Naar mijn verwachting zal een dergelijk
onderzoek eerst aan het einde van het jaar worden afgerond.
Om die reden acht ik op korte termijn het mogelijk maken van het
instellen van een financieel plafond voor MNSF in de WSF 2000 middels
wetswijziging onontkoombaar.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 724, nr. 102

3