3
Termijnen verlening Nederlanderschap
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Rijkswet op het
Nederlanderschap ter verlenging van de termijnen voor
verlening van het Nederlanderschap en enige andere wijzigingen ( 33852 (R2023)).
De voorzitter:
Ik heet, naast de leden van de Tweede Kamer, welkom de
bijzondere gedelegeerden, aangewezen door de Staten van
Curaçao, de Staten van Aruba en de Staten van Sint-Maarten, die letterlijk in ons midden hebben plaatsgenomen.
Het is mooi hen opeens hier te zien zitten in de Haagse
bankjes. Voorts heet ik welkom de staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie, de heer Dijkhoff.
Ik geef nog enkele praktische mededelingen mee. Aangezien
het gaat om de behandeling van een Rijkswet hebben bijzondere gedelegeerden het recht om het woord te voeren.
Zij hebben dat gisteren voor een deel al gedaan, achter het
spreekgestoelte. Ik heb een sprekerslijst vastgesteld waarop
de Nederlandse afgevaardigden afwisselend het woord
voeren met de afgevaardigden van Curaçao, Aruba en SintMaarten. Het woord zullen voeren de heer Sulvaran namens
de Staten van Curaçao, mevrouw De Sousa-Croes en de
heren Herdé en Bikker van de Staten van Aruba, en
mevrouw Marlin-Romeo van de Staten van Sint-Maarten.
Conform artikel 17 van het Statuut hebben de bijdragen
van de bijzonder gedelegeerden het karakter van het geven
van voorlichting. Gelet hierop stel ik voor om, indien nodig,
slechts een toelichtende vraag te stellen. Ik verzoek de leden
daarom ook, interrupties zeer beperkt te houden, gegeven
dit bijzondere karakter van de vergadering.
Vandaag spreekt de heer Thijsen niet; hij luistert wel mee.
De heer Bikker zal spreken na de heer Van der Staaij. Ook
de heer Herdé zal er niet zijn.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. De huidige regering is de regering van "je moet
je maar invechten". Premier Rutte vindt dat allochtone jongeren die zich gediscrimineerd voelen zich maar moeten
invechten in de arbeidsmarkt. Nu zegt staatssecretaris
Dijkhoff dat vluchtelingen zich maar moeten invechten in
de samenleving. Zijn wetsvoorstel, dat vandaag voorligt,
laat iedereen die zijn best doet om te integreren in Nederland twee jaar langer wachten op het Nederlanderschap.
Het lukte de staatssecretaris in de toelichting op zijn wetsvoorstel niet, helder te maken waar dat nou precies goed
voor is. Wat lossen we hiermee op? Armoede? Criminaliteit?
Bureaucratie? Of levert het misschien een bezuiniging op?
Niets van dat al, zo lijkt het. De staatssecretaris komt niet
verder dan dat mensen na zeven jaar waarschijnlijk meer
geïntegreerd zijn dan na vijf jaar. Dat zou kunnen. Maar als
je al zo redeneert, zou je net zo goed kunnen zeggen dat
mensen na tien jaar nog meer geïntegreerd zouden zijn.

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

Oud-minister van vreemdelingenzaken Rita Verdonk zag
de naturalisatie als een positief welkom. Het diende om de
nieuwe staatsburger te doordringen van de bijzondere
verbondenheid met Nederland.
Een punt van orde: ik zie dat u maar vijf minuten hebt getimed, voorzitter, maar ik had een kwartier opgegeven.
De voorzitter:
Ik zal met dat kwartier rekening houden. U hebt zich inderdaad voor een kwartier gemeld.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dank u wel.
GroenLinks is het vaak vurig oneens geweest met Verdonk,
maar wij delen haar visie dat de naturalisatie juist een
katalysator voor integratie is. Naturalisatie is geen testmoment voor integratie. Die testmomenten zijn er al genoeg,
bijvoorbeeld bij het krijgen van een tijdelijke verblijfsvergunning, bij het halen van een permanente verblijfsvergunning en bij het halen van een inburgeringscursus. Naturalisatie is, zoals Verdonk het noemde, het positieve welkom.
Vanaf dat moment horen mensen er echt bij en zijn ze net
zo Nederlands als u en ik. Mensen willen er ook bij horen.
Hoe eerder ze dat gevoel hebben, hoe sneller ze zullen
integreren. In welk universum helpen wij mensen sneller
te integreren door ze langer het Nederlanderschap te onthouden? GroenLinks hamert daarom juist op betere integratie, taalcursussen en toegang tot de arbeidsmarkt voor
asielzoekers vanaf de eerste dag en integratie op de plek
van opvang, zoals de wethouder in Utrecht nu doet.
Het heeft er alle schijn van dat het enige doel van dit wetsvoorstel treiteren is, het treiteren van al die mensen die
iedere dag hun best doen om in de samenleving mee te
komen. Ik hoop dat de staatssecretaris die schijn weg wil
nemen. Ik heb daarom een aantal vragen voor hem. Kan
de staatssecretaris nader onderbouwen hoe het verlengen
van de naturalisatietermijn zou moeten bijdragen aan versnelde integratie? Kan hij ingaan op het onderzoek van
Bakker, Dagevos en Engbersen, waaruit blijkt dat het ontbreken van het hebben van het Nederlanderschap een
aanmerkelijk nadeel is op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld
omdat werkgevers het risico niet willen lopen dat de verblijfsvergunning wordt ingetrokken? Zorgt deze verlenging
er dan niet juist voor dat mensen langer in een uitkering
komen te zitten? Deelt de staatssecretaris de opvatting van
GroenLinks dat goed kunnen meedraaien op de arbeidsmarkt juist ook een essentieel onderdeel is van integratie?
Waarom vindt de staatssecretaris het te rechtvaardigen dat
vergunninghouders twee jaar langer moeten wachten op
hun stemrecht? Stemmen is juist een belangrijk onderdeel
van deelname aan de Nederlandse samenleving. Bovendien,
als mensen hun inburgeringsexamen al hebben gehaald,
hebben ze toch ook eigenlijk al voldaan aan hetgeen nodig
is om te kunnen deelnemen aan het democratisch proces?
Hoe vindt de staatssecretaris het te rechtvaardigen dat
statushouders nu ze twee jaar langer moeten wachten op
naturalisatie, twee jaar langer beperkt worden in het internationaal reisverkeer? Hoe kan de staatssecretaris zijn
wetsvoorstel rijmen met artikel 34 van het Vluchtelingenverdrag? Daarin staat immers dat staten ernaar moeten

8 juni 2016
TK 93

93-3-1

streven de naturalisatie zo veel mogelijk te bespoedigen.
Dit wetsvoorstel doet precies het tegenovergestelde.
Kan de staatssecretaris ook ingaan op het feit dat de
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten, de Raad van State en VluchtelingenWerk allen negatief hebben gereageerd op het
wetsvoorstel? Waarom is dat voor hem geen reden om er
toch nog eens heel goed over na te denken en dit wetsvoorstel te heroverwegen? Kan de staatssecretaris nog eens
een poging doen om te beargumenteren waar dit wetsvoorstel nu precies goed voor is, anders dan: we vinken hier
weer een dingetje mee af uit ons regeerakkoord?
GroenLinks is nooit te beroerd om het kabinet een handje
te helpen door via het indienen van amendementen van
slechte wetsvoorstellen nog iets fatsoenlijks te maken. Zo
overweeg ik op dit moment een amendement dat regelt
dat in Nederland geboren kinderen met in elk geval één
ouder met een verblijfsvergunning van rechtswege de
Nederlandse nationaliteit krijgen. Het is raar dat we kinderen
die al hun hele leven in Nederland wonen niet als Nederlander beschouwen. In Nederland geboren kinderen die hier
jarenlang zijn opgegroeid, vriendjes hebben gemaakt en
aan hun toekomst hebben gebouwd, hebben nog steeds
geen verblijfszekerheid. Deze wetswijziging is wat GroenLinks betreft een uitgelezen kans om hier wat aan te doen.
Zoals ik al zei, werk ik op dit moment aan een amendement,
maar ik wil zeker weten dat het juridisch goed doorwrocht
is en daarom heb ik het nog niet ingediend.
Ik heb al wel een amendement ingediend dat regelt dat het
verlengen van de naturalisatietermijn van vijf naar zeven
jaar wordt teruggedraaid. Zo maken we van een contraproductief wetsvoorstel een baanbrekende verbetering. Ik heb
nog een tweetal amendementen ingediend, want als deze
wet in zijn huidige vorm wordt aangenomen, wil GroenLinks
op zijn minst een uitzondering voor de mensen die er vanuit
zijn gegaan binnen vijf jaar Nederlander te kunnen worden.
Daarover heb ik samen met D66 een amendement ingediend. Zo hoort dat in een rechtsstaat waar het rechtszekerheidsbeginsel geldt. Bovendien wil GroenLinks een oplossing voor oud-Nederlanders die hun Nederlanderschap zijn
kwijtgeraakt doordat ze onbekend waren met de verliesbepaling na tien jaar. Om voor de huidige gevallen een
oplossing te vinden, heb ik ook een amendement.
Ik zou de staatssecretaris verder willen vragen of hij met
de minister van Buitenlandse Zaken de voorlichting over
deze verliesbepaling kan verbeteren. Daarmee zouden we
kunnen voorkomen dat in de toekomst bijvoorbeeld expats
hun nationaliteit verliezen zonder dat ze daarvan op de
hoogte zijn.
Het spreekt voor zich dat GroenLinks geen wetsvoorstellen
steunt waarvan het doel niet duidelijk is. De door mij gedane
wijzigingsvoorstellen bieden de kans om van de nood een
deugd te maken en ik roep mijn collega's op om die kans
met beide handen te pakken. Laten we mensen echt helpen
om sneller te integreren in plaats van dat zij zichzelf moeten
invechten. Geef mensen die eerlijke kans om Nederlander
te worden. Dan kunnen wij "huidige Nederlanders" ook wat
trotser zijn op ons eigen Nederlanderschap.

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

De heer Azmani (VVD):
Mevrouw Voortman gaf in haar inbreng al aan dat zij een
amendement heeft ingediend om de essentie van het
wetsvoorstel, namelijk het verlengen van de naturalisatietermijn van vijf naar zeven jaar, teniet te doen. Wat is haar
visie met het oog op het reglement van werkzaamheden
dat aangeeft dat dit een destructief amendement is? Vindt
zij daarom ook niet dat het amendement niet zou moeten
worden ingediend?
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Nee, dat vind ik niet. Dit is namelijk een wijziging van de
Rijkswet op het Nederlanderschap, onder andere ter verlenging van de termijn voor verlening van het Nederlanderschap. Ik ben vooral ingegaan op dat punt, want daar heb
ik kritiek op. U hebt mij niet gehoord over die enkele andere
wijzigingen. Die wil ik namelijk wel heel graag overeind
houden.
De heer Azmani (VVD):
Dit is volgens mij de essentie van het wetsvoorstel. Heel
duidelijk is waar dit wetsvoorstel over gaat: de basis is de
verlenging van die termijn. In artikel 97 van het Reglement
van Orde staat dat een amendement ontoelaatbaar is indien
het een strekking heeft die tegengesteld is aan die van het
wetsvoorstel. Wat mij betreft is dit dus een destructief
amendement. Het enige wat ik wil, is dat mevrouw Voortman dit in overweging neemt. We hoeven nu niet een punt
van orde te maken, maar ik zou dus wel graag zien dat
mevrouw Voortman dit gaande dit debat in overweging
neemt.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Als dat het enige punt in het wetsvoorstel zou zijn, zou de
heer Azmani een punt hebben. Maar dat is niet het enige
punt: er staan inderdaad ook enkele andere punten in. Om
die reden acht ik dit amendement niet destructief van aard.

De heer Sulvaran:
Voorzitter. Vandaag behandelen wij de wijziging van de
Rijkswet op het Nederlanderschap ter verlenging van de
termijn voor verlening van het Nederlanderschap en enige
andere wijzigingen.
Ik ben als gedelegeerde van Curaçao afgevaardigd, omdat
ik medeondertekenaar ben van twee amendementen,
opgesteld door de heer Bikker.
Het eerste amendement waarop ik doel, heeft betrekking
op het creëren van een uitzondering voor investeringsregelingen in de overzeese landen. Wij pleiten voor behoud van
de naturalisatietermijn van vijf jaar. Als die termijn namelijk
zeven jaar wordt, zal dat onze concurrentiepositie schaden.
Ik doel dan op het aantrekken van bonafide investeerders
en renteniers.
Curaçao heeft een investeringsregeling waarin staat dat,
als je als investeerder of rentenier 500.000 investeert, je
gedurende drie jaar recht hebt op een verblijfsvergunning.
Als het meer dan 750.000 is, heeft men gedurende vijf jaar
recht op een verblijfsvergunning en als men meer dan 1,5

8 juni 2016
TK 93

93-3-2

miljoen investeert, heeft men voor onbepaalde tijd recht
op een verblijfsvergunning. De renteniers en investeerders
moeten duurzaam en zelfstandig over voldoende middelen
beschikken. Ik beschik over de cijfers van november 2014
tot februari 2016 waaruit blijkt dat 44 investeerders van de
regeling gebruik hebben gemaakt en dat 156 renteniers dat
hebben gedaan. Voor Nederlandse begrippen zijn dat er
niet veel, maar voor Curaçaose begrippen zijn dat er vrij
veel. Als we uitgaan van een minimale investering van
500.000, komen we tot de conclusie dat er in de afgelopen
zestien maanden minimaal 95 miljoen is geïnvesteerd.
Daarmee werd ook werkgelegenheid gecreëerd. Men moet
immers mensen in dienst nemen. We pleiten er dus voor
dat er wat de naturalisatietermijn betreft, een uitzondering
wordt gemaakt voor investeerders en renteniers in de
investeringsregelingen in de overzeese landen.
De belangrijkste wijziging betreft artikel 1, onderdeel f,
onderdeel 3. Daarin staat dat het vijfde lid als volgt komt
te luiden: de termijn zoals bedoeld in het eerste lid onder
c wordt op vijf jaren gesteld voor de verzoeker die een bij
Algemene Maatregel van Rijksbestuur te bepalen mate van
investering heeft gedaan. Dit is mijn toelichting op het
eerste amendement.
Het tweede amendement heeft betrekking op een groot
probleem, namelijk de meervoudige taaltoets. Ik heb het
primair onderwijs in de Nederlandse taal op Curaçao
gedaan. Ook op het havo en het vwo kreeg ik onderwijs in
de Nederlandse taal. Op de universiteit van Curaçao kreeg
ik les in de Nederlandse taal en de Engelse taal. Het doctoraal examen voor bedrijfskunde heb ik behaald op de RUG,
waar Nederlands en Engels werd gesproken. Ik kan wel
merken dat ik niet heel goed ben in spreekvaardigheid in
de Nederlandse taal vanwege het simpele feit dat ik zeer
zelden Nederlands spreek op Curaçao. 90 à 95% van de
huishoudens gebruikt het Papiaments als voertaal. Alleen
in het gerechtshof wordt Nederlands gesproken. Ik kan het
Nederlands echter wel goed lezen, schrijven en begrijpen.
Het uitgangspunt van de meervoudige taaltoets is dat
immigranten die zich willen laten naturaliseren voldoende
tijd hebben om in de samenleving te integreren en dat zij
voldoende binding hebben met de samenleving. De taaltoets in het Nederlands is op mavo-/havo-niveau. Het betreft
het luisteren, spreken, lezen en schrijven. Voor een LatijnsAmerikaan en een persoon van het Caribisch gebied is het
heel, heel moeilijk om dit alles onder de knie te krijgen. En
zij hebben dat niet nodig om te integreren in hun maatschappij. Op Curaçao geldt dat men na tien jaar een naturalisatieaanvraag kan doen. De mensen gebruiken het Nederlands
niet als voertaal. Als zij de Nederlandse taal moeten
gebruiken, ervaren zij dat als dat zij Chinees moeten spreken. Met een dergelijke toets ga je dus aan je doel voorbij
en bereik je het tegenovergestelde. Men moet slagen voor
de toets Nederlands, maar voor onze mensen is dat geen
integratie- en participatiemiddel. De mensen ervaren dat
eerder als een uitsluitingsmiddel. De kinderen hebben daar
hun vrienden. Ze weten alles van de maatschappij en zijn
geïntegreerd, maar ze moeten toch een toets Nederlands
doen. Misschien is dat wel nodig voor Nederland. Dit wordt
als ongelijke behandeling ervaren en als een soort barrière.
Zij ervaren dit dus als een middel om mensen uit te sluiten
in plaats van om ze te laten integreren en participeren in
de maatschappij. Zoals ik al zei, is er in die zin dus sprake
van een tegengestelde werking.

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

Ik breng de motie-Sulvaran onder de aandacht die is aangenomen door de Tweede Kamer. Reeds in 2009 was ik hier
als gedelegeerde in het kader van het Statuut van SintMaarten en Curaçao. De motie beoogt dat het Nederlands,
het Engels, het Papiaments en het Fries worden erkend als
koninkrijkstalen. Ik vind het heel belangrijk om dit in dit
kader te zeggen. Ik geef u dus in overweging om niet meer
uit te gaan van die meervoudige taaltoets en wat dat betreft
de regeling te hanteren van voor 1 januari 2011.
Ik stel twee vragen aan de staatssecretaris. Daaruit zal hij
opmaken hoe hij mensen uitsluit van participatie. In het
kader van de meervoudige taaltoets wil ik weten hoeveel
personen op Curaçao daarvoor zijn geslaagd en hoeveel
van die personen die zijn genaturaliseerd naar Nederland
zijn gegaan. In de wet wordt er volgens mij namelijk van
uitgegaan dat iedereen die zich naturaliseert en het Nederlandse paspoort krijgt, direct naar Nederland wil gaan. Dat
is echter niet waar. Volgens mij gaat het om heel lage percentages.
Hoe groot is het slagingspercentage op Curaçao tot nu toe
voor het eindexamen Nederlands voor naturalisatiekandidaten? Hoeveel mensen moeten het examen halen, terwijl
ze het Nederlands niet onder de knie krijgen en toch in het
Caribisch gebied willen blijven wonen? Ze willen niet in
Nederland wonen, maar willen daar hun toekomst opbouwen, waar hun kinderen en vrienden zijn. Het is dus niet
een automatisme dat mensen op de Antillen of mensen
van Aruba, Curaçao of Sint-Maarten het vliegtuig naar
Nederland nemen om hier te komen wonen. Volgens mij
blijft de overgrote meerderheid daar.

Mevrouw De Sousa-Croes:
Voorzitter. Señora presidente, kolega, publico presente,
pueblo hulandes. Ik heb begrepen dat iedereen mij kan
begrijpen als ik heel langzaam spreek. Nederlands is voor
Arubanen een heel moeilijke taal, terwijl het Papiaments
heel gemakkelijk is. Het heeft verschillende talen in zich. Je
hoort Spaans, Portugees, een beetje Afrikaans, Arubaans
en Indiaans. Maar daarin hoor je slechts heel weinig van
de Nederlandse taal. Hooguit oud-Nederlands.
We hebben het vandaag over naturalisatie. Wij van de
eilanden willen het vooral hebben over de dubbele taaltoets.
Als mensen uit Latijns-Amerika op Aruba komen wonen,
hebben ze heel veel moeite met het leren van de Nederlandse taal. Mijn collega, de voorgaande spreker, heeft dat
net verklaard: je hoort de Nederlandse taal bijna nergens.
Je hoort het Nederlands op school. Zodra men wat ouder
is, gaat men echter niet meer op Aruba naar school. Je
hoort dan geen Nederlands meer, behalve in de rechtbank.
Het Nederlands is echt een schoolbankentaal. Wij hebben
deze taal geleerd, omdat wij in Nederland geboren zijn.
Mensen die echter niet in Nederland geboren zijn, horen
dat nergens. Het is immers niet een tweede taal. Mensen
in Nederland horen uiteraard wel de Nederlandse taal.
De meeste vreemdelingen — ik gebruik de term die in de
Rijkswet op het Nederlanderschap staat — komen uit
Latijns-Amerika. Op Aruba zijn we wat dit betreft best
streng. Voor ons maakt het niet heel veel uit of er sprake is
van een naturalisatietermijn van vijf jaar of van zeven jaar.
In de praktijk moet iemand tien jaar op Aruba wonen om
in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning voor

8 juni 2016
TK 93

93-3-3

onbepaalde tijd. Uiteindelijk kan betrokkene ook een verzoek
indienen voor het verkrijgen van het Nederlanderschap. In
ieder geval voor Aruba en Curaçao maakt het dus in principe
niet uit of de naturalisatietermijn van vijf jaar naar zeven
jaar gaat — ik denk dat dit ook voor Sint-Maarten geldt,
maar dat weet ik niet zeker — omdat die termijn van tien
jaar toch wordt aangehouden. Wat dat betreft zijn wij
strenger dan Nederland. Mevrouw de voorzitter, señora
presidente, er is mij ooit verteld door een taaldeskundige
dat als je een bepaald woord niet kent, als het niet in je taal
voorkomt, je het begrip ook niet helemaal kunt begrijpen.
In het Papiamento hebben wij bijvoorbeeld geen woord
voor het Nederlandse woord "gezin". Wij kennen wel
"famia". Dat staat voor een groter geheel. Ik heb bijvoorbeeld een famia van 200 mensen. Ik hoop dat wij heel snel
een woord bedenken voor het woord "gezin", want dat
levert leukere feesten op. Als ik het zou vertalen naar de
situatie waarin wij nu zitten, is het gezin voor ons Aruba en
de famia het Koninkrijk, Nederland dus. Stel je voor dat je
in een bepaald gezin woont en de taal van dat gezin moet
spreken en niet de taal van een grotere famia, een grotere
familie. Je praat op Aruba eigenlijk alleen maar Papiamento.
Het is een makkelijke taal, die veel op het Spaans lijkt. Binnen de kortste keren kan iemand uit Columbia zich verstaanbaar maken in het Papiamento.

Ik heb nog één punt en dat betreft meer een technische
vraag. Volgens mij wordt onder A en B voorgesteld om
artikelen uit de Wet conflictenrecht geregistreerd partnerschap te vervangen door artikel 61 en 62 van boek 10 van
het Burgerlijk Wetboek. Die bestaat op Aruba echter niet,
dus moet dit het Burgerlijk Wetboek van Nederland zijn. Ik
denk dat dit voor de duidelijkheid moet worden vermeld.
In ons Burgerlijk Wetboek van Aruba kennen wij nog geen
geregistreerd partnerschap. Ik hoop wel dat dit heel snel
komt en dat de vreemdelingen op onze eilanden uit de lhbtcommunity zich daarop kunnen beroepen.

Dat blijkt ook uit de cijfers. Voordat ik wegging uit Aruba
heb ik de cijfers opgevraagd. Daaruit blijkt dat voor de
invoering van de dubbele taaltoets, in 2010, 2.090 mensen
hebben verzocht om een toets te doen in het Papiamento.
Voor naar ik meen 760 mensen is het naturalisatieverzoek
anderhalf jaar later ingewilligd. Een jaar erna, in 2011,
hebben maar 150 mensen een verzoek gedaan. In 2014
waren het er 90. Het aantal ingewilligde verzoeken was,
volgens de gegevens uit 2015, 120. Let wel: 120 mensen!
Elk jaar komen er rond 1.500 mensen bij op het eiland,
afkomstig van het Latijns-Amerikaanse vasteland. Omdat
het zo moeilijk is, hebben veel mensen dus afgezien van
het Nederlanderschap. Wat was precies het doel indertijd,
vraag ik de staatssecretaris. Is dat doel bereikt? Was het
doel integratie en participatie? Dat heb ik tenminste gelezen
in de memorie van toelichting. Uiteindelijk zijn uitsluiting
en ongelijkheid ermee bereikt, tenminste op onze eilanden.

Dit komt thans tot uitdrukking in artikel 8, eerste lid,
onderdeel d, van de Rijkswet op het Nederlanderschap. In
dat artikel wordt geregeld dat de verzoeker, "als ingeburgerd
kan worden beschouwd op grond van het feit dat hij
beschikt over een bij over een bij algemene maatregel van
rijksbestuur te bepalen mate van kennis van de Nederlandse
taal, dan wel - indien hij in Aruba, Curaçao, Sint-Maarten
of de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba
hoofdverblijf heeft - de taal die op het eiland van hoofdverblijf gangbaar is, alsmede van de staatsinrichting en maatschappij van het Europese deel van Nederland, Aruba,
Curaçao, Sint-Maarten of de openbare lichamen Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba en hij zich ook overigens in een van
deze samenlevingen heeft doen opnemen". Het voorgaande
staat bekend als de dubbele taaltoets. De bijzonder gedelegeerden Bikker, Thijsen, Sulvaran, Wever, De Sousa-Kroes,
Herdé en Marlin-Romeo stellen thans bij amendement voor
om een einde te maken aan deze dubbele taaltoets die tijdens het Interparlementair Koninkrijksoverleg vaak aan de
orde is geweest. Niet alleen staat de dubbele taaltoets op
gespannen voet met het gelijkheidsbeginsel. Immers, alleen
naturalisandi die zich in de Caribische landen van het
Koninkrijk en BES bevinden, krijgen hiermee te maken. Ook
de verlenging van de termijn van vijf naar zeven jaar veronderstelt reeds een zekere mate van binding met de samenleving, wat deze dubbele taaltoets overbodig maakt. Meer
specifiek voor Sint-Maarten dient rekening te worden
gehouden met ons Statuut, waarin staat dat het Nederlands
en het Engels de officiële talen van Sint-Maarten zijn. Er
moet rekening worden gehouden met de demografische
realiteit van Sint-Maarten en de talen in het onderwijs. De
beheersing van een van deze talen bewijst reeds voldoende
binding met de samenleving en de cultuur.

Wij hebben situaties waarin de ene ouder geluk had en nog
net in 2011 Nederlander kon worden, terwijl de andere net
buiten de boot viel en Latino bleef. De kinderen, die naar
school gaan en daardoor heel goed Nederlands kunnen
praten, kunnen zich niet net als hun moeder laten naturaliseren. Een heel ongelijke, vreemde situatie dus. Die kom
je steeds vaker tegen. Mensen wonen heel lang op Aruba,
hebben daar een huis en hun kinderen gaan er naar school.
Ze zijn dus helemaal Arubaans, maar kunnen niet stemmen,
omdat ze niet de Nederlandse nationaliteit hebben. Ik vraag
uw aandacht hiervoor. Wij hebben een amendement
gemaakt, waarin wij vragen om terug te gaan naar de situatie voor 2011. Dus niet twee talen, namelijk Nederlands
en de taal die gangbaar is op het eiland, maar keuze. Dat
zou dan ook Papiamento kunnen zijn. Mocht het amendement niet worden aangenomen, dan wil ik heel graag de
gevoelens van de zaal weten over het aanhouden van twee
talen, dus een dubbele taaltoets maar dan met de keuze uit
de vier talen van het Koninkrijk: Nederlands, Fries, Engels
en Papiamento. Iemand van Aruba zou dan kunnen kiezen
tussen Papiamento en Engels. Engels wordt veel meer
gesproken. De meeste vreemdelingen op Aruba werken in
de horeca en spreken perfect Engels.

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

Mevrouw Marlin-Romeo:
Voorzitter. Collega's van Nederland, Aruba, Curaçao en
Sint-Maarten, goedemorgen. Onze maatschappij is gebouwd
op taal. Wij gebruiken taal om met elkaar te communiceren,
onze bedoelingen duidelijk te maken, samen te werken en
kennis door te geven op schrift, om maar enkele voorbeelden te noemen. Taal is onderdeel van onze cultuur en
identiteit. Het is dan ook niet gek dat van personen die zich
vestigen in het Koninkrijk der Nederlanden en op termijn
Nederlander wensen te worden, mag worden verwacht dat
zij de talen van het Koninkrijk machtig zijn.

De Staten van Sint-Maarten steunen eveneens het amendement van de bijzondere gedelegeerden over het stellen van
de termijn op vijf in plaats van op zeven jaar voor bonafide
potentiële buitenlandse investeerders c.q. gepensioneerden,
aangezien dit een positief effect zal hebben voor de SintMaartense economie. Wij hopen dat de Kamer kan
instemmen met deze amendementen.

8 juni 2016
TK 93

93-3-4

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. Ik moet zeggen dat het wel een bijzonder voorrecht is om ook met bijzondere gedelegeerden het debat
te voeren. Dat geeft ons weer even extra het besef dat we
het echt over een rijkswet hebben. Het is goed om een en
ander in dat perspectief te zien, ook als de bijzondere
gedelegeerden niet aanwezig zijn bij de behandeling van
een wetsvoorstel. Ook dan moeten we de vraag stellen wat
het betekent voor de andere delen van het Koninkrijk.
Behalve de techniek — ik moet zeggen dat die best ingewikkeld is op het punt van het nationaliteitsrecht — zit er ook
altijd een emotionele kant aan discussies over het Nederlanderschap. Dat kwam ook naar voren toen hier voor het
eerst gediscussieerd werd over een wet die wat meer uitwerking zou geven aan het Nederlanderschap. Dat was in
1850. Ik ben daar zelf natuurlijk niet bij geweest, maar ik
heb wel kunnen nalezen hoe dat debat toen ging. Oudminister van Justitie Donker Curtius sprak toen op een
bevlogen manier en zei dat er ook iets van emotie en
hechting komt kijken bij de verhouding van een staat
tegenover de onderdanen. Naar aanleiding van de vraag
of je het Nederlanderschap ook weer kwijt kon raken als je
naar het buitenland ging en hoe je daar dan mee om moest
gaan, zei hij: als je het zo ziet dat je als staat eigenlijk ook
een soort vader bent voor de ingezetenen, voor de burgers,
voor de onderdanen, dan heeft dat ook als gevolg dat je er
positief tegenover staat als zij willen terugkeren. Je gaat
dan natuurlijk denken aan het Bijbelse verhaal van de verloren zoon. Die zoon ging weg en kwam later weer terug.
Toen die zoon terugkwam, zei die vader niet dat hij er niet
meer bij hoorde, maar ging die uiteindelijk nog het beste
kalf slachten. Nu zouden we niet direct voor iedere Nederlander die na jaren van anonimiteit weer opduikt een kalf
willen slachten, maar het beeld maakt wel duidelijk dat er
niet alleen die technische kant is, maar ook de kant van
emotie en hechting. Juist dit punt vond ik interessant omdat
het ook in dit wetsvoorstel weer aan de orde komt. Het gaat
immers om de vraag hoe het gaat met het Nederlanderschap als iemand naar het buitenland emigreert. Kun je het
Nederlanderschap wel verloren laten gaan door enkel het
gegeven dat een termijn van tien of vijftien jaar verstreken
is, ongeacht de achtergronden die aan de orde kunnen zijn?
Over die figuur heb ik nog maar één vraag aan de staatssecretaris. Die figuur is niet zozeer nieuw in dit wetsvoorstel,
maar ik heb daar toch een vraag over. Bij een eerdere wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap hebben we
pas gezegd dat de figuur van het van rechtswege vervallen
eigenlijk achterhaald is. Er moet steeds een beoordelingsmoment zijn. Het is ook goed voor de rechtszekerheid als
dat niet allemaal van rechtswege gaat, maar als dat duidelijk
geregistreerd wordt, als er een duidelijk beslismoment is
en als dat duidelijk kenbaar wordt gemaakt. Heeft dat dan
ook geen gevolgen voor deze categorie, voor mensen die
naar het buitenland zijn gegaan en door het verstrijken van
de tijd uiteindelijk hun Nederlanderschap verliezen? Zou
het dan niet beter zijn om ook voor die gevallen een afzonderlijk beslismoment in het leven te roepen?
Vreemdelingen moeten geruime tijd wachten om Nederlander te kunnen worden. Die termijn is arbitrair, ongeacht of
die vijf jaar is, zoals nu het geval is, of zeven jaar wordt. Je
kunt niet heel stellig zeggen dat het om een bepaalde reden
echt vijf jaar moet zijn of om een andere reden juist een

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

langere termijn. Op basis van de nota naar aanleiding van
het verslag stel ik vast dat Nederland zich onder de redelijk
snelle landen bevindt, aangezien men al na vijf jaar Nederlander kan worden. Er is nu sprake van een betrekkelijk
geringe verschuiving van twee jaar naar de maximale termijn die mogelijk is in het verdrag, namelijk tien jaar. Wij
kunnen ons daar wat bij voorstellen, niet alleen in het licht
van Europese ontwikkelingen en die in andere landen, maar
ook — ik vond dat een interessant element in de inbreng
van de bijzondere gedelegeerden — omdat er op de eilanden vaak een langere termijn aan de orde is voor de naturalisatie, namelijk tien jaar. Is het dan niet gek dat er zo'n
verschil bestaat tussen Nederland en de eilanden? Kom je
daarmee eigenlijk ook niet dichterbij? Is dat geen aanvullend
argument voor juist het verschuiven van vijf jaar naar zeven
jaar?
Zou het ook niet goed zijn om een stevigere onderbouwing
op te leveren voor dit wetsvoorstel als je juist de termijn
voor het verlenen van een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd eveneens naar zeven jaar laat gaan, zodat die
samenvalt met de naturalisatietermijn? Ik heb daarvoor
samen met mevrouw Keijzer een amendement ingediend.
We hebben dit onderwerp al eerder aan de orde gesteld bij
de begrotingsbehandeling. Toen zei de staatssecretaris —
hij stuurde er ook een brief over — dat we dit bij de rijkswet
moesten meenemen omdat het daarin beter past. Als je
namelijk nog een termijn van vijf jaar hebt voor het Nederlanderschap, is het onlogisch dat je vervolgens toch nog
geen verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd zou krijgen.
Nu ligt dit voorstel er. Wat ons betreft moet het op grond
van dit voorstel zo zijn dat alle asielzoekers die de termijn
voor naturalisatie nog niet gehaald hebben, terugkeren naar
het land van herkomst wanneer er voldoende perspectief
voor hen is. Het wetsvoorstel biedt daarvoor de eerste stap,
maar zou dan ook de termijn voor een verblijfsvergunning
voor een bepaalde tijd moeten verruimen. Het automatisme
om na vijf jaar een verblijfsrecht voor onbepaalde tijd te
geven, past volgens de SGP niet goed bij het wetsvoorstel.
Uitstel van deze beslissing kan immers uiteindelijk het
draagvlak voor asielbeleid, tijdelijk bescherming bieden,
vergroten. Ik krijg daarop graag een reactie van de staatssecretaris.
Het wetsvoorstel is bedoeld om de inburgering en de inzet
van toekomstige Nederlanders te versterken. We steunen
dat doel, maar constateren dat de verlengde naturalisatietermijn hiervoor geen extra prikkels bevat. De regering lijkt
de extra tijd vooral te zien als twee jaar extra in de wachtkamer. Ongeacht of iemand zijn best doet, iedere asielzoeker
die niet kan terugkeren naar zijn land, krijgt na vijf jaar te
horen dat hij langdurig of voor onbepaalde tijd in Nederland
mag blijven. We zien een eenvoudige mogelijkheid om de
inburgering te bevorderen. Dat kan door vreemdelingen
die niet na vijf jaar zijn geslaagd voor de inburgering en die
nog niet voldoende inkomsten hebben, pas na zeven jaar
een aanvraag voor een asielvergunning voor onbepaalde
tijd te laten doen. De vreemdelingen die financieel wel op
eigen benen kunnen staan en ingeburgerd zijn, kunnen na
vijf jaar een versterkt verblijfsrecht krijgen, namelijk de
zogeheten EU-vergunning voor langdurig ingezetenen. Ik
ben daarom benieuwd hoe de staatssecretaris aankijkt tegen
het amendement dat ik samen met mevrouw Keijzer heb
ingediend.
De Rijkswet op het Nederlanderschap biedt de mogelijkheid
om in bijzondere gevallen af te wijken van specifieke voor-

8 juni 2016
TK 93

93-3-5

schriften. Dat geldt bijvoorbeeld wegens humanitaire
redenen en voor minderjarigen. We hebben in het verslag
een situatie van een minderjarige beschreven waarvoor al
eerder breed in de Kamer aandacht is gevraagd. Het betreft
een schrijnend verhaal van een familie waarbij een kind
uiteindelijk in een pleeggezin is opgevangen. De overheid
geeft aan dat dit in het beleid niet wordt gezien als een bijzondere situatie aangezien pleegouders nu eenmaal kunnen
adopteren. Wil de staatssecretaris eens uitgebreid toelichten
waarom hij dit redelijk vindt? Is het wenselijk dat pleegouders op deze manier min of meer onder druk gezet worden
om te adopteren?
Mijn technische betoog is ten einde, maar ik raakte toch
nog even aan het nadenken naar aanleiding van het Bijbelse
verhaal van de verloren zoon. Als het om de nationaliteit
gaat, kun je natuurlijk bedenkingen erbij hebben of een
Vadertje Staat helemaal wenselijk is. De Staat haalt het in
ieder geval nooit bij een echte vader, laat staan bij de Vader
over wie Jezus in zijn verhaal vertelt. Die Vader staat elke
dag klaar op de uitkijk om verloren mensen in zijn hemels
koninkrijk te ontvangen. Ook de nationaliteit van dat
koninkrijk is bij optie beschikbaar, zeg ik nog maar even
wervend.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Bikker, namens de PDR van de
Staten van Aruba.

De heer Bikker:
Mevrouw de voorzitter. Goedendag, mijnheer de staatssecretaris, collega's, aanwezigen en iedereen die ons via de
media volgt.
Ik zal niet in herhaling vervallen, maar het is een feit dat
het een grote verworvenheid is dat wij hier staan naar
aanleiding van een motie die is voortgevloeid uit het Interparlementair Koninkrijksoverleg, het IPKO. Voor het eerst
staan wij hier in één week, aansluitend aan het IPKO, voor
de behandeling van rijkswetten die geclusterd worden
behandeld. Gisteren hebben we de Rijkswet-Van Laar
behandeld. Vandaag behandelen we de Rijkswet op het
Nederlanderschap. Morgen behandelen we de Rijksvisumwet en ook nog een andere rijkswet. Vier rijkswetten worden
dus in één week geclusterd behandeld. Het is mooi om te
zien dat wij bij die geclusterde behandeling de kans hebben
om onze bezorgdheden te uiten naar aanleiding van de
wijze waarop wetten conform de artikelen 16 en 19 van het
Statuut doorwerken in onze landen.
Zojuist is door collega's geschetst dat de dubbele taaltoets
sinds 2011 op disproportionele wijze heeft doorgewerkt ten
aanzien van naturalisatie en een ongelijk effect heeft gehad
op de desbetreffende mensen. Aruba heeft een beroep op
de regio moeten doen voor meer dan 30.000 werkkrachten
om te helpen bij het opbouwen van onze economie. Doordat
Nederlands niet als voertaal wordt gebruikt op Aruba, zit
een groot gedeelte van deze mensen in feite te wachten
totdat zij de pensioengerechtigde leeftijd van 65 jaar bereiken. Dan kunnen zij op grond van artikel 6 opteren voor het
Nederlanderschap. Ik denk dat dit een onbedoeld effect is
van de wijziging in 2011. Ik vraag de staatssecretaris of
daarover is nagedacht en bovendien hoe dit zich verhoudt
tot het Europees Verdrag inzake Nationaliteit, het EVN.

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

Wij hebben uitgerekend dat de cursus ongeveer €1.500 kost,
want het is een cursus op middelbaar niveau en je moet de
taal beheersen om de toets te kunnen halen. Omgerekend
moeten mensen die normaliter een inkomen rond het
bestaansminimum hebben, dus €1.500 op tafel leggen om
zich te kwalificeren voor de dubbele taaltoets. Heeft men
er bij de invoering van de dubbele taaltoets in 2011 bij stilgestaan dat ook dit weer een drempel is die in feite mensen
uitsluit in plaats van dat zij inburgeren?
We hebben onderzoek hiernaar gedaan. België, dat zich
ook heeft aangesloten bij het Europees Verdrag inzake
Nationaliteit, schijnt meerdere jurisdicties te kennen waar
men andere talen heeft en ook tweetalig is, maar waar
slechts de beheersing van één taal als vereiste wordt gesteld
voor het verkrijgen van de nationaliteit. Dit is een sprekend
voorbeeld waaruit blijkt dat in omliggende landen andere
of minder eisen worden gesteld met betrekking tot een
vergelijkbare verkrijging of verwerving van een nationaliteit.
Ik wil even stilstaan bij een van de amendementen die wij
hebben ingediend, namelijk het amendement met betrekking tot de investor's permit. Ter vergelijking: in Cyprus
verkrijgt men bij investering meteen de nationaliteit, in
Frankrijk na vijf jaar en in Malta na twee jaar. Dus wij zien
weer dat de verlenging van vijf naar zeven jaar ertoe zal
leiden dat Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, maar naar mijn
oordeel ook Nederland, in feite onnodig onaantrekkelijk
worden voor de groep investeerders die gebruikmaakt van
deze faciliteiten.
Het is meerdere malen voorgekomen dat op Aruba een
periode van tien jaar werd gesteld aan een verzoek om
nationaliteit. Dat is het gevolg van de uitvoering. Volgens
mij bestaat er zoiets als een handleiding voor de uitvoering
van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Daaruit vloeit
voort, en dit blijkt ook uit de jurisprudentie, dat er geen
verdenking mag zijn dat iemand voor onbepaalde tijd is
toegelaten tot de jurisdictie. En daaruit vloeit weer voort
dat je een vergunning voor onbepaalde tijd moet hebben.
Onze toelatingsregeling, de Landsverordening Toelating
en Uitzetting (LTU), bepaalt dat je pas na tien jaar aaneengesloten te zijn toegelaten op Aruba, voor onbepaalde tijd
tot de jurisdictie van Aruba bent toegelaten. Vandaar dat
men op Aruba, en kennelijk ook op Curaçao, in feite pas na
tien jaar een verzoek kan doen om de nationaliteit. Daar
zou dan nog een dubbele drempel bijkomen doordat sinds
2011 ook wordt vereist dat men de Nederlandse taal
beheerst.
Ik kom tot een conclusie met de vraag hoe de staatssecretaris oordeelt over de twee amendementen die door de
respectievelijke delegaties van Aruba, Curaçao en SintMaarten zijn voorgesteld. Ik wacht het antwoord af.

Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. De CDA-fractie kan, kort samengevat, instemmen
met het onderdeel van het onderhavige wetsvoorstel tot
wijziging van de rijkswet dat betrekking heeft op de verlenging van de termijn van vijf naar zeven jaar. De regering
heeft een nieuwe termijn gesteld op grond waarvan het
Nederlanderschap kan worden verkregen. Zij stelt van
mening te zijn dat de meeste inburgeringsplichtige vreemdelingen na vervulling van hun inburgeringsplicht nog niet
volledig kunnen participeren in de Nederlandse samenle-

8 juni 2016
TK 93

93-3-6

ving. Wij herkennen die analyse wel. Verlenging van de
termijn zou bijdragen aan een betere borging dat iemand
werkelijk binding heeft met Nederland.
Instemming met dit voorstel past vooral bij het eerdere
pleidooi van de CDA-fractie om met een ontheemdenstatus
de tijdelijke verblijfsduur op te rekken. De verblijfsvergunning is nu te veel een legaal migratie-instrument geworden.
Gelet op alle conflicthaarden en demografische ontwikkelingen moet de vluchtelingenstatus een tijdelijke status zijn,
gericht op terugkeer. In dit kader hebben de fracties van
het CDA en de SGP een amendement voorgesteld om een
definitieve verblijfsstatus pas na zeven jaar te verstrekken.
Daarmee komt de termijn voor naturalisatie gelijk met de
termijn voor het indienen van een verzoek om een verblijfstatus voor onbepaalde duur.
Toch zijn er wel kanttekeningen bij deze wet te plaatsen.
De vraag is namelijk hoe de regering bevordert dat de
inburgering succesvoller wordt en er wel sancties kunnen
worden gesteld als de inburgering niet binnen de gestelde
termijn wordt gehaald. De VVD heeft de afgelopen weken
gebruikt om te betogen dat er wel degelijk verblijfsrechtelijke consequenties zijn, terwijl uit de praktijk blijkt dat die
alleen gelden voor imams die met een arbeidsvergunning
in Nederland werken. Voor het overige gaat dit niet op.
Gisteren is een aantal moties aangenomen waarin wordt
verzocht om hiernaar onderzoek te doen.
De heer Sjoerdsma (D66):
Mevrouw Keijzer verklaart zich onomwonden voorstander
van deze wet en van het feit dat de naturalisatietermijn
wordt verlengd van vijf naar zeven jaar. Wat vindt zij van
de kritiek van de Raad van State op deze wet?
Mevrouw Keijzer (CDA):
De kritiek van de Raad van State komt erop neer dat de
onderdelen meer moeten worden toegelicht in de memorie
van toelichting. De regering heeft dit gedaan. De CDAfractie kan zich daarin vinden. Zij ziet ook in de praktijk dat
de inburgering niet volledig compleet is na de termijnen
die daar nu voor staan. Doordat de termijn wordt verlengd,
heb je daar wat meer tijd voor.
De heer Sjoerdsma (D66):
De kritiek van de Raad van State ging wel iets verder dan
enkel dat. Ik wil mevrouw Keijzer vragen om ook in te gaan
op de kritiek van de Raad van State dat deze wet eigenlijk
op geen enkele manier bijdraagt aan integratie en participatie. Tenzij de staatssecretaris dit nader onderbouwt, adviseren wij deze wet niet op deze manier in te vullen. Mevrouw
Keijzer moet mij toch uitleggen welke motivatie van de
regering haar ervan heeft overtuigd dat de wet alsnog op
deze manier moet worden ingevuld.

jaar nog steeds niet gehaald. Daarover moet natuurlijk uitgebreid worden gesproken. Daar is het CDA niet tevreden
over. Het is er ook niet tevreden over dat daaraan uiteindelijk niet de consequentie wordt verbonden dat de verblijfstitel kan worden ingetrokken. Die geldt alleen voor imams.
Wij vinden dat je consequenties mag verbinden aan het feit
dat mensen onvoldoende hun best doen.
Een ander punt waarmee de regering geen rekening lijkt te
hebben gehouden, is dat de vreemdeling na vijf jaar rechtmatig verblijf, in beginsel in aanmerking komt voor de
Europese verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen.
De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken constateert
volgens de regering terecht dat mensen met deze vergunning grotendeels dezelfde rechtspositie verkrijgen als
Nederlanders. Toch zijn wij benieuwd wat de verschillen
zijn tussen het Nederlanderschap en deze EU-verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen. Ik hoop dat de
staatssecretaris daar uitgebreid op in wil gaan.
Dit wetsvoorstel lijkt negatieve consequenties te hebben
voor expats. Het invoeren van de verplichting tot verblijf in
Nederland om voor naturalisatie in aanmerking te komen,
heeft volgens ons verschillende negatieve effecten. Problemen doen zich nu al voor, maar zullen worden versterkt
voor Nederlandse expats die buiten de Europese Unie verblijven en met hun partners willen terugkeren. Nederlanders
die meer dan tien jaar buiten de Europese Unie hebben
verbleven en/of met een buitenlandse partner buiten de
Europese Unie zijn getrouwd of hebben samengewoond,
verliezen automatisch hun Nederlandse nationaliteit.
Nederlandse expats zullen het bij terugkeer veelal niet voor
elkaar krijgen om in hun vaak multinationale bedrijven een
standplaats in Nederland te verkrijgen voor de nu voorgestelde periode van drie jaar.
Ook vanuit Unierechtelijk perspectief kleven er flinke
bezwaren aan de verblijfseis voor de partners van Nederlanders. Als de partner een burger van een niet-EU-lidstaat
is, zal de Nederlander zijn recht op vrij verkeer in de Europese Unie voor drie jaar moeten opgeven om aan het
nieuwe vereiste van drie jaar wonen in Nederland te voldoen. Als de werkgever niet wil of kan meewerken aan
plaatsing in Nederland, moet de betrokken Nederlander
niet alleen zijn recht op vrij verkeer, maar ook zijn baan
opgeven, of moet zijn partner of echtgenoot afzien van
verkrijging van het Nederlanderschap. Gelet op het Unieburgerschap van de Nederlandse partner zou het meer in
de lijn liggen om eventueel de eis te stellen dat de partner
gedurende drie jaar woonplaats heeft in een of meer van
de lidstaten van de Europese Unie. De Europese Unie blijft
in het wetsvoorstel opmerkelijk genoeg geheel buiten beeld.
Er wordt enkel opgemerkt dat een oud-Nederlander die een
nationaliteit van een EU-lidstaat heeft, na één jaar in
Nederland te zijn verbleven kan naturaliseren via de optieverklaring. Voor personen buiten de Europese Unie wordt
het veel lastiger om terug te keren.

Mevrouw Keijzer (CDA):
Aan de ene kant gaat de termijn voor naturalisatie van vijf
naar zeven jaar. Er is dan dus eenvoudigweg wat meer tijd
om in te burgeren. Aan de andere kant wordt gediscussieerd
over de vraag hoe het kan dat mensen niet slagen voor hun
inburgeringsexamen. Hierover hebben wij de afgelopen
twee, drie weken met name met minister Asscher gedebatteerd. De helft van deze mensen heeft dat examen na drie

Ik stel daarom de volgende vragen. Hoe gaat het, nadat
deze wet in werking is getreden, met mensen in bijvoorbeeld de volgende situatie? Een Nederlander woont en
werkt in Zuid-Afrika. Hij trouwt daar met een Zuid-Afrikaanse
vrouw en krijgt daar een kind. De man krijgt de Zuid-Afrikaanse nationaliteit. Hij verliest daarmee zijn Nederlandse
nationaliteit. Op enig moment wil het gezin terug naar
Nederland. Onder welke voorwaarden kan dat dan? Dezelfde

Tweede Kamer

8 juni 2016
TK 93

Termijnen verlening Nederlanderschap

93-3-7

vraag stel ik over iemand die bijvoorbeeld verblijft in de
Verenigde Staten of Canada. Aan welke voorwaarden moet
worden voldaan om die Nederlander en zijn gezin terug te
krijgen naar Nederland? Klopt onze interpretatie van wat
de in het wetsvoorstel voorgestelde bepalingen zullen
opleveren voor het gebruik van het recht op vrij verkeer in
de Europese Unie door Nederlanders met een niet-Nederlandse echtgenoot of partner met de nationaliteit van een
derde land? Deze partner kan immers straks alleen de
Nederlandse nationaliteit verwerven doordat beide partners
langdurig naar Nederland terugkeren. Valt het gezin dan
onder de gezinsherenigingbepalingen? Dat is namelijk nogal
wat. Zou overeenkomstig de regel in artikel 15 van de RWN,
lid 1, onder c, het verblijf elders in de Europese Unie niet
meetellen bij het verlies van het Nederlanderschap bij
naturalisatie volgens artikel 8, tweede lid, dat verblijf in een
andere EU-lidstaat moet worden gelijkgesteld met verblijf
in Nederland? Je hoeft dan dus niet per se in Nederland te
zijn geweest, maar kunt ook in een andere Europese lidstaat
hebben gewoond. Ziet de regering een mogelijkheid om
de negatieve gevolgen van het wetsvoorstel te beperken
voor Nederlandse expats met een niet-Nederlandse echtgenoot of partner, die buiten de Europese Unie werkzaam
zijn?
Mijn laatste onderwerp. De CDA-fractie heeft de regering
bij de schriftelijke inbreng in overweging gegeven om over
te gaan tot de aanpassing van de hoofdregel betreffende
het verlies van de Nederlandse nationaliteit bij de verwerving van een andere nationaliteit, teneinde Nederlanders
die elders die andere nationaliteit verkrijgen, de Nederlandse nationaliteit te kunnen laten behouden of hen deze
eenvoudig terug te laten krijgen. Als ik dit zo voorlees,
voorzitter, realiseer ik me dat dit nogal ingewikkeld is, maar
ik hoop dat de staatssecretaris er zo op in kan gaan. Dit
heeft namelijk nogal wat consequenties voor de mensen
die het betreft; de heer Van der Staaij sprak daar ook al
over. De regering heeft hierop negatief geantwoord en wil
hier geen nader onderzoek naar doen. Zij stelt dat het niet
mogelijk is om de hoofdregel bij het verlies van Nederlanderschap aan te passen zonder dat de thans geldende
afstandsplicht minder effectief zou worden. Het zou leiden
tot het toestaan van het herkrijgen van de oorspronkelijke
nationaliteit na de verkrijging van het Nederlanderschap.
Volgens de regering beoogt het wettelijke stelsel om bij
nationaliteitsverandering het ontstaan van een meervoudige
nationaliteit zo veel mogelijk te voorkomen, op enkele uitzonderingen na. De CDA-fractie ziet dit ook en deelt die
wens. Toch zijn er veel vervelende situaties bekend waarin
dit voor mensen tot het ervaren van een onheuse bejegening heeft geleid, juist omdat men zich Nederlander voelt
en een verblijf in een ander land van tien jaar dat gevoel
niet heeft weggenomen. Nogmaals vraagt de CDA-fractie
de regering om hier alsnog welwillend naar te kijken.

De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Ook ik heet de bijzondere gedelegeerden van
harte welkom. Het is inderdaad bijzonder om te zien dat de
naturalisatietermijn bij hen op tien jaar staat, terwijl wij hier
een heftige discussie hebben over een verlenging van vijf
naar zeven jaar. Namens de ChristenUnie-fractie heb ik hard
mijn best gedaan om op zoek te gaan naar nut en noodzaak
van de voorgenomen verlenging van de termijn waarop
iemand mag naturaliseren. Wie is hier nu mee gediend en
welke problemen lossen we daar eigenlijk mee op, anders

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

dan vast te stellen dat het nu eenmaal zo in het regeerakkoord is afgesproken? In navolging van de Raad van State,
de ACVZ, de VNG, maar ook in de geest van het Vluchtelingenverdrag is mijn fractie nog niet overtuigd van de toegevoegde waarde van die verlenging van de naturalisatietermijn. Ik hoop meer duidelijkheid van de staatssecretaris te
krijgen.
Mensen die hier ten minste vijf jaar legaal verblijven, willen
worden genaturaliseerd. Ze hebben voldoende binding met
Nederland en willen volwaardig meedraaien in de Nederlandse samenleving. Ze willen kunnen trouwen, ze willen
verkiesbaar kunnen zijn en ze willen kunnen stemmen. Uit
dit wetsvoorstel blijkt echter op geen enkele manier hoe
deze mensen verder kunnen integreren. Bij de inleiding kun
je nog denken dat dit uiteindelijk moet uitmonden in het
bevorderen van de integratie en het versnellen van de participatie van vreemdelingen, maar daarna komt er een
opmerkelijk zinsdeel, namelijk: "thans is het gevoelen dat
…" In de afgelopen tien jaar heb ik aardig wat wetsvoorstellen behandeld, maar "thans is het gevoelen dat" ben ik nog
niet tegengekomen in beargumenteerde wetsvoorstellen
van het kabinet. Ik kan me dan ook niet aan de indruk onttrekken dat dit een moetje is geweest voor de staatssecretaris. We zien ook de naam van de vorige staatssecretaris
er nog onder staan. Ik hoop toch echt meer redenen te
krijgen dan dat.
Ik vraag speciaal aandacht voor de positie van vluchtelingen. Met het verlengen van de naturalisatietermijn naar
zeven jaar geeft het kabinet een negatief signaal richting
vluchtelingen die volwaardig willen meedraaien. Eerdere
evaluaties over de integratie van vluchtelingen en het toeleiden naar werk van VluchtelingenWerk Nederland laten
zien dat dit een grote belemmering kan vormen voor deze
mensen om te integreren en om dus op hun eigen benen
te kunnen staan. Dat laatste is zeer belangrijk voor de integratie van vluchtelingen, wat ook blijkt uit de afgelopen tien
jaar.
We hebben de staatssecretaris eerder horen reageren op,
ik meen, een motie van de heer Van der Staaij. Hierin werd
gevraagd om de permanente status niet na vijf maar na
zeven jaar te verlenen. De staatssecretaris zei in dat debat
dat hij dat geen goede zaak vond. Als reden hiervoor gaf
hij aan dat dit de integratie niet zou bevorderen. Daarom
heeft mijn fractie een amendement van D66 meeondertekend, om in ieder geval de vluchtelingen uit te sluiten van
het wetsvoorstel.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik begrijp dat de ChristenUnie de termijn voor het verkrijgen
van een definitieve, permanente verblijfsvergunning niet
wil verlengen van vijf naar zeven jaar. Hoe verhoudt zich
dat tot het voorstel van de heer Voordewind uit november
2014, waaruit blijkt dat de ChristenUnie er voorstander van
is dat de termijn voor oorlogsvluchtelingen van vijf naar
zeven jaar gaat?
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik heb daar wel eens een suggestie toe gedaan en heb er
ook verder onderzoek naar gedaan. Ik heb toen ook gekeken
naar wat de impact zou zijn op de kinderen. Zoals u weet,
hebben we toentertijd met de PvdA de kinderpardonwet
gemaakt. Ik ben daar toen niet mee verdergegaan, omdat

8 juni 2016
TK 93

93-3-8

ik ervan overtuigd raakte dat op het moment dat je de termijn verlengt naar zeven jaar, dit juist raakt aan de asielkinderen en hun verworteling. Vandaar dat ik tot de overtuiging
ben gekomen om het toch op die vijf jaar te houden. Ik
begrijp ook dat het door veel verdragen en door Europese
richtlijnen gestimuleerd wordt om die vijf jaar te handhaven.
Ik begrijp bovendien dat ten aanzien van naturalisatie ook
de omliggende landen de termijn op vijf jaar willen houden.
Het is niet alleen voor asielkinderen maar ook voor vluchtelingen cruciaal om goed te integreren en om aan werk te
komen.
De heer Van der Staaij (SGP):
Heel veel landen hebben een langere termijn dan vijf jaar,
zelfs de meerderheid van de Europese landen, zoals blijkt
uit de nota naar aanleiding van het verslag. Hoe weegt de
ChristenUnie-fractie dan het argument dat de heer Voordewind zelf in het interview in 2014 aangeeft, dat het ook gelet
op het enorme aantal oorlogsvluchtelingen dat naar Europa
komt — dat argument dat hij toen noemde is alleen maar
sterker geworden — helpt voor het draagvlak, namelijk: we
kunnen heel veel tijdelijk aan, maar dat is iets anders dan
dat iedereen hier ook permanent in Nederland moet verblijven? Is dat argument dat de heer Voordewind toen noemde,
eigenlijk niet nog veel steviger geworden in de loop van de
tijd?
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Als we de situatie van vandaag de dag bekijken is dat weer
niet het geval. We zien juist de instroom afnemen. Dat heeft
weer met de maatregelen van Europa te maken. Nogmaals,
ik heb er toen stevig onderzoek naar gedaan en heb inderdaad overwogen dat je mogelijk ruimhartiger zou kunnen
zijn aan de voorkant als je ook aan de achterkant weer stimuleert om weer terug te gaan. Ik heb mij echter ook laten
overtuigen door de onderzoeken die er lagen. Als je kijkt
naar het beperkte aantal mensen dat in de afgelopen tien,
vijftien jaar aan het werk is gekomen, dan moet je daar niet
nog een stapje bovenop doen door die termijn te verlengen
naar zeven jaar. Het betreft hier overigens twee aparte
zaken. In dit geval gaat het om naturalisatie en de heer Van
der Staaij doelt op het verlengen van de termijn wat betreft
de permanente verblijfsstatus. In beide gevallen zeggen
onderzoeken overigens wel dat die termijn van zeven jaar
belemmerend werkt voor de integratie en voor het aan het
werk komen van die mensen, zodat ze ook een zelfstandig
bestaan kunnen opbouwen. Dat was voor mij een overtuigend argument, gekoppeld aan het feit dat het heel lastig
was om het uit te sluiten voor kinderen. Als je het uitzondert
voor asielkinderen dan zou het voor alleenstaanden of voor
samenwonenden of getrouwde echtparen een stimulans
kunnen zijn om te hopen zo snel mogelijk een kind te krijgen, omdat dat het ticket zou kunnen zijn voor een permanente status binnen vijf jaar. Dus ik kwam daar niet uit.
Zowel bij de naturalisatie als bij de permanente status blijf
ik dus vasthouden aan de termijn van vijf jaar voor een
permanente status. Ik hoop dan ook van harte dat we in
ieder geval de Kamer kunnen overtuigen met het amendement van D66 om vluchtelingen hiervan uit te sluiten.
Dan kom ik te spreken over de positie van minderjarige
kinderen, dus de kinderen van 12 tot 16 jaar. Die vallen
inmiddels onder deze wet. Dat betekent dat als kinderen
een geldboete of transactie vanaf €810 krijgen toegewezen,

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

ze dan niet meer recht hebben op naturalisatie, althans die
wordt dan op z'n minst vier jaar uitgesteld totdat er een
evaluatiemoment plaatsvindt. Dat vindt mijn fractie toch
een aantasting van de kinderrechten, zoals ook vastgelegd
in het Kinderrechtenverdrag. Dat verdrag stelt dat zelfs
indien er sprake is van overtredingen, van dit soort schendingen, er alsnog een bijzondere plicht is om de rechten
van kinderen te beschermen, dus zelfs als er sprake is van
een misdrijf. Het gaat hier namelijk wel om kinderen. Ik heb
hierover een amendement ingediend, dat volgens mij net
is rondgedeeld, dat ertoe strekt om minderjarige kinderen
uit te sluiten. Als dat de Kamer niet kan overtuigen, heb ik
nog een terugvaloptie met een ander amendement dat tot
doel heeft om in ieder geval kanbepalingen in de wet op te
nemen. Met dat amendement wordt ernaar gestreefd dit
middel als ultimumremediumbeginsel toe te passen. Met
het amendement wordt verankerd dat aan de hand van
precies dat beginsel door middel van drie concrete punten
— ik zal ze nog aanhalen; het gaat daarbij om de kanbepalingen — een naturalisatieverzoek kan worden afgewezen
na een negatieve openbareordetoets, maar dat is geen
automatisme. Een naturalisatieverzoek kan alleen worden
afgewezen wanneer de rechter jeugddetentie heeft opgelegd
voor de maximale termijn, namelijk twaalf maanden, in
plaats van de boete van €810.
Het wetsvoorstel voorziet ook in de mogelijkheid dat een
naturalisatieverzoek kan worden afgewezen in het geval
van ernstige verdenking waarbij nog geen sprake is van
een onherroepelijke veroordeling. In dat geval regelt het
amendement dat het naturalisatieverzoek wordt aangehouden indien het misdrijf inderdaad bestraft kan worden met
de maximale termijn voor jeugddetentie. Dat amendement
zal straks worden rondgedeeld.
Ik sluit af met de constatering waarmee ik begon. Het is
voor de ChristenUnie-fractie erg lastig om overtuigd te
raken van het nut en de noodzaak van dit wetsvoorstel. De
verlenging van de naturalisatietermijn bevordert het integratieproces op geen enkele wijze en staat met name voor
vluchtelingen op gespannen voet met internationale verplichtingen. Daarnaast wordt er getornd aan de rechtspositie
van minderjarige vreemdelingen in de leeftijdscategorie 12
tot 15 jaar. De onderbouwing van het wetsvoorstel blijft
dus zeer mager. Om in asielrechtelijke termen te spreken:
dit wetsvoorstel ontbeert vooralsnog een positieve overtuigingskracht. Maar ik wacht de reactie van de staatssecretaris
af.

De heer Azmani (VVD):
Voorzitter. Het Nederlanderschap is een groot goed, iets
om trots op te zijn. Het is een status die rechten en plichten
met zich brengt. Niet voor niets hebben wij met elkaar
afgesproken dat, om in aanmerking te komen voor het
Nederlanderschap, iemand een substantiële periode in het
Koninkrijk der Nederlanden moet hebben verbleven en die
periode moet hebben gebruikt om in onze samenleving te
integreren. In de praktijk wordt onvoldoende aan die voorwaarde voldaan. Mensen die niet of nauwelijks hebben
bijgedragen, kunnen toch Nederlander worden. Nieuwkomers kunnen zonder dat zij volwaardig meedoen aan onze
samenleving, te gemakkelijk Nederlander worden. Dat is
niet wat wij met het verlenen van het Nederlanderschap
beogen. Daarom is het goed dat er een voorstel ligt van

8 juni 2016
TK 93

93-3-9

deze regering om de eisen verder aan te scherpen. Kortom,
het Nederlanderschap moet je verdienen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Omdat de heer Azmani meteen heel bevlogen begint, wil
ik hem het volgende vragen. Het gaat om het simpelweg
verlengen van de termijn van vijf naar zeven jaar. Op welke
manier kan iemand die eerder het Nederlanderschap nog
niet heeft verdiend en die zich niet echt een onderdaan van
het Koninkrijk der Nederlanden heeft getoond, dat na zeven
jaar opeens wel doen? Ik zie dat op geen enkele manier
terug in het simpele wetsvoorstel dat we vandaag behandelen.
De heer Azmani (VVD):
Zeven jaar is een substantiëlere periode van verblijf dan
bijvoorbeeld vijf jaar.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
De heer Azmani gebruikt best grote woorden. We moeten
trots zijn op het Nederlanderschap. Dat ben ik van harte
met hem eens, zeker ook als lid van deze Kamer. Stel dat
iemand vijf jaar lang met zijn vingers in zijn neus heeft
gezeten; ik stel mij voor welk beeld de heer Azmani misschien in zijn hoofd heeft. Hoe verandert dat na zeven jaar?
Ik zie het niet. Ik ben helemaal voor inburgering: yes, let's
go, met z'n allen! Maar hoe gebeurt dat dan in die twee jaar
extra?
De heer Azmani (VVD):
Een en ander is gebaseerd op een eindrapport van een
beleidsonderzoek door het planbureau over de mate van
inburgering en integratie en de gevolgen daarvan. Dat
kunnen we ook teruglezen in het wetsvoorstel. Als men wel
is ingeburgerd, betekent dat nog niet dat men werkelijk
participeert in de samenleving. In het rapport komt heel
nadrukkelijk naar voren dat integratie tijd kost. Daarom vind
ik het niet zo vreemd dat dit kabinet voorstelt om de termijn
te verlengen van vijf naar zeven jaar.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik wil de VVD een heel simpele vraag stellen. Welk probleem
lost deze wet op?
De heer Azmani (VVD):
Volgens mij een probleem in de samenleving. Wij vinden
dat het Nederlanderschap een groot goed is. Het Nederlanderschap is iets waardevols. Het Nederlanderschap betekent
dat je een van ons bent en dat de samenleving zich moet
identificeren ten opzichte van mensen die Nederlander
worden. Het betekent ook dat mensen hebben deelgenomen
aan de Nederlandse samenleving. Die kans is groter als
mensen hier in eerste instantie zeven jaar moeten verblijven
dan wanneer die termijn vijf jaar is.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik zoek het echt in het antwoord van de heer Azmani, maar
ik zie werkelijk niet welk breedgevoeld probleem hij hier
benoemt. Ik zie de staatssecretaris ook een beetje lachen.
Ik weet niet of hij dat daarom doet of ergens anders om,

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

maar het is wel een beetje vreemd. De wet is volledig
gebaseerd op een gevoelen van de staatssecretaris, maar
ontbeert een deugdelijke motivatie. De VVD schaart zich
daar toch achter. Kan de heer Azmani mij vertellen, als hij
het enorm belangrijk vindt dat mensen meedoen in deze
maatschappij en dat ze volwaardig Nederlander worden,
hoe deze wet ze helpt bij integratie en participatie? Ik zie
dat deze wet één ding doet: mensen moeten nog twee jaar
langer op hun handen zitten en moeten belasting betalen
zonder dat ze inspraak hebben op hoe die belastingen uiteindelijk worden uitgegeven. Ik vind dat onverteerbaar.
De heer Azmani (VVD):
Ik vind het onverteerbaar als er wordt gezegd dat mensen
twee jaar langer op hun handen moeten zitten. Dat is helemaal niet het geval. Op het moment dat ze een verblijfsrecht
in Nederland krijgen, al is dat tijdelijk, moeten ze meteen
bijdragen aan de samenleving en moeten ze meteen laten
zien dat ze willen deelnemen aan deze samenleving. Ze
moeten de samenleving in die zin ook willen omarmen.
Daar gaat het in dit wetsvoorstel heel nadrukkelijk om, om
het feit dat ook in de samenleving gevoelens leven dat
mensen te gemakkelijk Nederlander kunnen worden, omdat
er naturalisatieceremonies plaatsvinden in diverse
gemeentehuizen voor mensen waarvan men zich afvraagt
of die nu al Nederlander kunnen worden, bijvoorbeeld
omdat ze de Nederlandse taal nog niet goed machtig zijn.
Het Nederlanderschap is een gekoesterd iets. Een verblijfsrecht betekent meteen meedoen in de samenleving. Ik vind
het niet erg om strengere eisen te stellen aan het Nederlanderschap. Het Nederlanderschap is iets waar wij trots op
moeten zijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik zie hier een heel andere heer Azmani dan wij in andere
debatten over asiel en integratie hebben gehoord. Daar was
hij de voorvechter van snelle integratie en zorgen dat ze
aan een baan komen. Ik wijs op de eerdere onderzoeken.
De heer Azmani verwees daar ook naar als het gaat om hoe
lang het duurt voordat asielzoekers en vluchtelingen een
baan krijgen. Nu zit hij aan de andere kant! Nu zegt hij: laat
ze nog maar even wachten. De heer Azmani kent de
onderzoeken toch? Het duurt langer om een baan te krijgen
als je niet genaturaliseerd bent. Wat is zijn reactie op die
onderzoeken? Ook werkgevers, zijn achterban, willen graag
dat mensen in dienst komen met een paspoort.
De heer Azmani (VVD):
Met alle respect, maar kennelijk ziet men het Nederlanderschap sec enkel en alleen als een integratie-instrument.
Geef het Nederlanderschap dan maar na een jaar omdat
mensen dan misschien wel gaan werken? Nee, mensen
moeten gaan werken op het moment dat ze een verblijfsrecht in dit land krijgen. Dan moeten ze bijdragen aan de
samenleving. Dan moeten ze hun eigen broek ophouden.
Dan moeten ze meedoen aan de Nederlandse samenleving.
Het Nederlanderschap is iets waar we trots op moeten zijn,
een soort kers op de taart op het moment dat je hebt laten
zien dat je volwaardig Nederlander bent in de Nederlandse
samenleving. Het lijkt mij een goed voorstel om de termijn
wat dat betreft te verschuiven van vijf naar zeven jaar. Hoe
vaak zien wij niet dat een inburgeringstermijn van drie jaar
niet voldoende is? Dan volgt er een verlengingsperiode van

8 juni 2016
TK 93

93-3-10

twee jaar. Als het bijvoorbeeld gaat om analfabeten, wordt
er twee jaar extra gegeven. Vervolgens heeft men het
inburgeringsexamen na vijf jaar gehaald. Dan kan men
eventueel naar een vast verblijfsrecht, maar wat mij betreft
is er nog een gradatie hoger, namelijk het Nederlanderschap. Het Nederlanderschap wil ik graag koesteren.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik vroeg of de heer Azmani de rapporten kent van vluchtelingenorganisaties en van werkgevers. Zij zeggen: wij gaan
het risico niet nemen als mensen een tijdelijke status hebben, want zij kunnen, ook als ze al vierenhalf jaar in
Nederland zijn, nog worden teruggestuurd naar het land
van herkomst. Die risico's gaan ze niet nemen. Daarvoor
worden geen integratiecursussen opgestart en ook geen
stimulerings- en bijscholingscursussen. Men wacht eerst
tot die mensen hun paspoort hebben en zijn genaturaliseerd. Kent de heer Azmani die rapporten en is hij bereid
om met al die werkgevers uit zijn achterban te gaan spreken
om ze bereid te krijgen om al die mensen die een tijdelijke
status hebben, meteen aan een baan te helpen? Want dat
is het probleem.
De heer Azmani (VVD):
Met alle respect: hoeveel arbeidsmigranten kent dit land al
niet? Kijk naar het Westland, daar werken allemaal mensen
met een tijdelijk verblijfsrecht. Ik weet dus niet of dat nu
zo'n drijfveer is voor werkgevers. Het is kennelijk moeilijk
om het onderscheid te zien tussen een vast verblijfsrecht,
een vergunning voor onbepaalde tijd zoals dat heet, en het
Nederlanderschap. Dat is iets heel anders. Het Nederlanderschap krijg je door naturalisatie. Het is een groot goed; je
bent volwaardig onderdeel van ons. Heel veel mensen willen niet eens naturaliseren. Ik noem mensen van de tweede
en derde generatie, die nog steeds op een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd hier verblijven, op basis van de
relatie met hun ouders. Zij zijn niet eens Nederlander en
willen dat misschien ook niet zijn. Dat betekent niet dat die
mensen niet deelnemen aan deze samenleving. Het
Nederlanderschap is dus iets anders. Je kunt niet de combinatie maken in de trant van: u verlengt de termijn voor
het Nederlanderschap van vijf naar zeven jaar en dat betekent dat mensen minder kans maken op de arbeidsmarkt
of dat zij niet willen meedoen.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
Hoe langer de heer Azmani spreekt, hoe meer ik mijn best
moet doen om enige logica in zijn betoog te ontdekken. Wij
moeten inderdaad trots zijn op het Nederlanderschap. Dat
klopt. Maar welke logica, heel sec, kan de heer Azmani de
Kamer voorleggen wanneer het gaat om het verlengen van
de termijn van vijf naar zeven jaar? Is de heer Azmani in
staat om zelf, namens de fractie van de VVD te bepalen "we
verlengen de termijn van vijf naar zeven jaar en daardoor
moeten wij trotser zijn op het Nederlanderschap"? Wat is
de logica?

daadwerkelijk deel aan de arbeidsmarkt, terwijl 6% alleen
een opleiding volgt. Dit betekent dat 54% nog helemaal niet
participeert in de samenleving. Volgens mij hebben wij een
ontvangende samenleving. Nederlanders willen zien dat
mensen, als zij eenmaal Nederlander zijn, daadwerkelijk
die verbinding hebben met het Nederlanderschap. Het is
wel bizar dat, als die verbinding er niet is, mensen toch
Nederlander worden. Daarom sta ik hier en daarom vind ik
het voorstel dat het kabinet naar voren brengt — wij gaan
van vijf naar zeven jaar — een goede stap in de juiste richting. Raar is dat niet. In elf van de twintig landen die partij
zijn bij het Europese verdrag inzake naturalisatie is de termijn langer dan zeven jaar. Wij hebben zojuist van de
mensen die de Caribische delen van het Koninkrijk vertegenwoordigen gehoord dat de termijn daar op tien jaar ligt.
In landen als Italië en Spanje geldt ook een termijn van tien
jaar. Dan vraag ik mij af met welke discussie wij hier dan
bezig zijn.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
Het is natuurlijk heel interessant dat de VVD selectief aan
het shoppen is wanneer het gaat om dit soort dingen, en
geen voorbeeld neemt aan goede zaken waar andere landen
wel mee bezig zijn. Waar het concreet om gaat, is dat de
VVD aangeeft dat nieuwkomers moeten voldoen aan een
aantal eisen en dat de VVD heel arbitrair aangeeft dat wij
van vijf naar zeven jaar moeten. Als je vanuit die logica
daadwerkelijk iets zou willen doen, zou je wat meer moeten
doen aan het bevorderen van integratie en dan zou je er
geen arbitraire termijn aan moeten hangen. Je zou er dan
bijvoorbeeld ook voor kunnen pleiten dat mensen die hun
best doen en die in hun ogen het Nederlanderschap verdienen, niet zeven jaar hoeven te wachten, maar dat zij er na
drie jaar voor in aanmerking kunnen komen. Ik begrijp
werkelijk de logica nog steeds niet. Het is arbitrair. Het is
misschien krachtpatserij van de VVD om te laten zien: kijk
eens, de laatste periode voordat wij de verkiezingen ingaan,
doen wij wat rechts en wat moois voor de PVV-achterban,
om die weer binnen te halen. Maar de logica ontbreekt
totaal.
De heer Azmani (VVD):
Dat laatste is volstrekt onzin. Het is gewoon een uitwerking
van wat in het regeerakkoord staat. Het regeerakkoord is
volgens mij wat eerder gesloten dan het afgelopen jaar.

De heer Azmani (VVD):
Uit een beleidsonderzoek van Regioplan over inburgering
en participatie blijkt dat integratie en inburgering tijd kosten.
Je bent er nog niet op het moment dat je een inburgeringsexamen haalt. Op dat moment neemt nog maar ruim 40%

Voorzitter. Laat duidelijk zijn dat de VVD dus van mening
is dat een termijn van zeven jaar voordat het Nederlanderschap kan worden verkregen meer recht doet aan de
gedachte dat een substantiële periode van verblijf vooraf
moet gaan aan de verlening ervan. Een langere termijn
vergroot de kans dat er voldoende tijd is geweest om aan
de Nederlandse samenleving deel te nemen en daaraan bij
te dragen. Wij staan daar niet alleen in, zoals ik al heb aangegeven. Dit is dus een stap in de juiste richting. Met het
wetsvoorstel wordt tevens geregeld dat van buitenlandse
huwelijkspartners en van Nederlanders binding met
Nederland wordt verlangd door een minimale termijn te
stellen aan het hoofdverblijf hier te lande. De VVD vindt dat
ook een goede zaak. Als je Nederlander wilt worden, dan
moet je ook een aantal jaren hier je hoofdverblijf hebben
gehad. De eerste vraag aan de staatssecretaris is wel
waarom niet gekozen is voor een termijn die aansluit bij de
termijn voor het verkrijgen van een vergunning voor

Tweede Kamer

8 juni 2016
TK 93

Termijnen verlening Nederlanderschap

93-3-11

voortgezet verblijf of voor onbepaalde tijd. Dat is een andere
periode, van drie naar vijf. Is het niet raar dat partners
makkelijker Nederlander kunnen worden dan dat zij een
sterker zelfstandig verblijfsrecht kunnen krijgen, zo vraag
ik de staatssecretaris.
Ik ben het ermee eens dat de openbare-ordetoetsing ook
van toepassing is op minderjarigen vanaf de leeftijd van
twaalf jaar. Ook dit acht de VVD verstandig nu hiermee
aangesloten wordt bij de aanpalende wetgevingsterreinen
van het strafrecht en het vreemdelingenrecht waarbij dit
ook geldt. Waarom zou een ernstig misdrijf zoals poging
tot moord, doodslag, afpersing of diefstal met geweld wel
consequenties mogen hebben voor het verblijfsrecht van
een vreemdeling, maar niet voor het sterkere recht van het
Nederlanderschap? Bovendien vindt de VVD dat het een
heel slecht signaal zou zijn als een vreemdeling die een zo
ernstig misdrijf op zijn geweten heeft hangende het proces
dan wel de veroordeling wel tot Nederlander wordt verklaard. Dit zal in onze samenleving, zeker bij slachtoffers
en nabestaanden, niet worden begrepen, en dat is in mijn
ogen ook terecht.
Ook ons bereiken berichten van Nederlanders in den
vreemde die hun nationaliteit verliezen doordat zij de nationaliteit hebben aangenomen van het land waar zij verblijven. Ondanks dat de Wet op het Nederlanderschap en het
ingezetenschap van 1892 al deze consequenties bevat en
dit ook de hoofdregel is van de Rijkswet op het Nederlanderschap sinds de invoering in 1985 is niet iedereen hierop
bedacht. Laat duidelijk zijn dat het naar mijn mening primair
een eigen verantwoordelijkheid is om je te informeren over
de consequenties voor het Nederlanderschap als je een
andere nationaliteit aanneemt. Ik vraag mij echter wel af of
bestaande regels voor het terugdraaien van de beslissing,
namelijk het feit dat je voor een jaar moet terugkeren naar
Nederland, niet te streng zijn, zeker als het gaat om geboren
en getogen Nederlanders. Ik hoor hierop graag een reactie
van de staatssecretaris.
Het Nederlanderschap is niet iets vanzelfsprekends. Het
verkrijgen van het Nederlanderschap met alle rechten en
plichten is iets waar men trots op zou moeten zijn en wat
ook in den vreemde moet worden gekoesterd. De Nederlander mag van de overheid verwachten dat zij daarmee
zorgvuldig en niet lichtzinnig omgaat. Het Nederlanderschap
is niet te koop. Het is niet louter een instrument. Het
Nederlanderschap moet je verdienen en omarmen.

De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. Het is bijzonder om hier te zijn, ook in aanwezigheid van bijzondere gedelegeerden. Deze gezamenlijke
behandeling van de Rijkswet is een eerste stap. Natuurlijk
zijn zij in onze gedachten bij behandelingen van onderwerpen, moties, wetten en aangelegenheden die hen aangaan.
Het is echter nog veel beter als zij ook fysiek aanwezig zijn
om zelf hun eigen belang hier te kunnen verwoorden.

van werkbelemmeringen. Zaken waarvan het overigens
glashelder is dat zij bijdragen aan participatie, integratie en
inburgering. Het kabinet lijkt daar nu juist niets van te willen
weten. In plaats daarvan komt het met deze wet die de
naturalisatietermijn verlengt van vijf naar zeven jaar. Deze
wet is niet onderbouwd, ze wordt neergesabeld door de
Raad van State, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
en de ACVZ en vormt misschien wel een obstakel voor
integratie. Het is, kortom, een papieren gedrocht, waarvan
ik hoop dat het de eindstreep niet haalt.
Allereerst de onderbouwing om de naturalisatietermijn van
vijf jaar naar zeven jaar op te rekken. Nergens wordt duidelijk, welk probleem de staatssecretaris met deze wet oplost.
Evenmin wordt duidelijk, waarom hij dit wil, behalve dan
dat het in het regeerakkoord staat. Het is misschien niet
helemaal waar wat ik zeg, want in de memorie van toelichting wordt verwezen naar het gevoelen van de staatssecretaris dat een termijn van zeven jaar wenselijk is. Een
gevoelen. Ik wil niet treden in de emotionele belevingswereld van deze staatssecretaris, maar wellicht kan men zich
voorstellen dat ik me bij deze motivatie niet heel comfortabel voel.
Daar sta ik overigens niet alleen in. De Raad van State
adviseert om af te zien van deze verlenging, de VNG en de
ACVZ zien de noodzaak ook niet. Het kabinet doet nog wel
een halfhartige poging door te schermen met een onderzoek
van Regioplan uit 2013. Collega Azmani noemde dat net al.
Ik wil zeker niets afdoen aan het onderzoek van Regioplan.
Maar ik wil wel vraagtekens plaatsen bij de manier waarop
het kabinet dit onderzoek interpreteert en zich baseert op
slechts één onderzoek, één onderzoek dat de naturalisatietermijn niet eens noemt, laat staan aanbeveelt deze te verlengen. Een onderzoek dat slechts concludeert dat de factor
tijd een positief effect kan hebben op integratie en participatie van vreemdelingen. Dat lijkt me nogal wiedes. Een
onderzoek dat zelfs op deze brede conclusie nog een disclaimer inbouwde, namelijk: er kan niet worden uitgesloten
dat dit komt doordat inburgeraars die het traject eerder en
sneller hebben doorlopen, simpelweg gemotiveerder en
misschien wel slimmer waren dan diegenen die er langer
over deden. Een onderzoek dat bovendien uitkwam na het
regeerakkoord van 2012, waar deze verlenging al in stond.
Kennelijk is er daarna in een soort van wanhopige zoektocht
naar argumenten gegrepen naar een onderzoek dat pas
een jaar later werd gepubliceerd. Daarom vraag ik de
staatssecretaris waarop de verlenging zoals genoemd in
het regeerakkoord eigenlijk is gebaseerd. Wat is de meerwaarde daarvan nu? Hoe valt dit te rijmen met die andere
afspraak in het regeerakkoord, namelijk dat snelle integratie
bevorderd wordt? Het antwoord is simpel: dat valt niet te
rijmen. Wat mij betreft heeft het verlengen van deze termijn
geen enkel nut voor het stimuleren van effectieve integratie
en inburgering. Sterker nog: ik wil vandaag precies het
tegenovergestelde betogen. Naturalisatie kan juist bijdragen
aan de participatie van mensen in onze maatschappij. Zodra
mensen Nederlander worden, kunnen ze namelijk volledig
meedoen. Ik heb de collega van de VVD daarover net niet
gehoord. Alle beroepen uitoefenen, stemmen bij de verkiezingen en echt vrij reizen, dat is zeker heel erg belangrijk.

Dit gezegd hebbende, ga ik graag over op het wetsvoorstel.
We staan met ons land voor een enorme uitdaging. Duizenden vluchtelingen moeten volwaardig gaan meedoen aan
onze maatschappij. Wij zouden alles op alles moeten zetten
om deze vluchtelingen te ondersteunen met het leren van
onze taal, het erkennen van diploma's en het wegnemen

Wat blijkt ook uit onderzoek? Dat vluchtelingen die genaturaliseerd zijn veel eerder een baan vinden dan vluchtelingen
met een asielstatus. Onderzoek! Dat onderzoek stelt dat het
Nederlanderschap zelfs een voorwaarde is voor echt succesvolle integratie. Nog een onderzoek waar ik het kabinet

Tweede Kamer

8 juni 2016
TK 93

Termijnen verlening Nederlanderschap

93-3-12

niet over hoor. Naturalisatie is natuurlijk niet het sluitstuk
van integratie, het is een belangrijke mijlpaal in de integratie. Natuurlijk, taal en werk zijn daarin belangrijke factoren.
Deze staatssecretaris wil een naturalisatietermijn die al
sinds 1892 wordt gehanteerd, wijzigen op basis van een
flinterdunne onderbouwing. Ik krijg graag een reactie op
de vraag wat dit voor de levens van veel mensen betekent.
Hoeveel mensen zullen worden geraakt door dit wetsvoorstel? Hoeveel vluchtelingen zullen langer moeten wachten
op het Nederlanderschap? Hoeveel groter zal de groep nietNederlanders worden die niet volwaardig kunnen deelnemen aan de Nederlandse maatschappij? Hoeveel Nederlandse expats met buitenlandse partners moeten zich nu
gaan vestigen in Nederland voordat hun partner kan gaan
naturaliseren? Hoeveel buitenlandse expats, die iets aan
onze maatschappij toevoegen, kunnen hierdoor minder
snel naturaliseren? Hoeveel Nederlandse diplomaten,
zakenlieden, kenniswerkers, ontwikkelingswerkers, wetenschappers en studenten worden hierdoor geraakt? Hoeveel
oud-Nederlanders kunnen niet meer hun nationaliteit
terugkrijgen vanuit het buitenland? Hoeveel Nederlanders
moeten twee jaar langer belasting betalen en bijdragen aan
onze maatschappij, zonder vertegenwoordigd te zijn in het
parlement? Al deze mensen worden geraakt door dit voorstel, dat gebaseerd is op een gevoelen. Ik krijg graag per
vraag een reactie van de staatssecretaris.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik zat nog even te kauwen op het beroep op 1892. D66 zegt
eigenlijk: dit is al sinds 1892 zo geregeld in de wet en dan
moet je van goeden huize komen om daar verandering in
aan te brengen. Is het een breder redeneerpatroon van de
D66-fractie, dat als er oude wetten zijn, je heel voorzichtig
moet zijn om daar afscheid van te nemen?
De heer Sjoerdsma (D66):
Dat is een goede en ook wel humoristische vraag van collega Van der Staaij. Ik snap ook wel waar hij op doelt. De
reden waarom ik dit aanhaal, is dat je goed moet verantwoorden waarom je bepaalde dingen verandert. Misschien
dat collega Van der Staaij dat met mij eens is. Soms is dat
zeer wenselijk. U weet dat mijn partij voor een aantal heel
grote hervormingen heeft gestreden de afgelopen jaren,
waarbij we als partijen tegenover elkaar stonden. Dat ging
bijvoorbeeld om het huwelijk voor iedereen en zaken als
euthanasie. Ik weet dat we daar elkaar niet vinden en ik
weet ook dat daar wetten aan ten grondslag lagen die al
heel oud waren en die wij hebben willen wijzigen. Daarom
is het juist zo belangrijk dat, als je iets wijzigt, je verantwoordt waarom die wijziging noodzakelijk is en waarom
precies die wijziging en niet een andere wijziging. Dat
hebben wij toen bij die wetsbehandelingen ook gedaan,
maar die onderbouwing mis ik hier volkomen.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik vind het een gezond conservatief uitgangspunt dat als je
geen goede redenen hebt om iets te veranderen, je het
moet houden zoals het is. Maar dan even een andere vraag
en wel over de Europeesrechtelijke invalshoek. D66 wil
graag op allerlei punten uniformiteit in Europa. Hoe kijkt
de heer Sjoerdsma ertegen aan dat de naturalisatietermijnen zo uiteenlopen in Europa? Zou een zekere harmonisatie
van termijnen niet gunstiger, duidelijker kunnen zijn?

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

De heer Sjoerdsma (D66):
Ik vind dat vanuit de conservatieve gedachte best een interessante overweging, ook omdat — dat zal de heer Van der
Staaij misschien verbazen — 14 van de 28 EU-lidstaten de
naturalisatietermijn op vijf jaar of minder hebben staan.
Als we dus zouden gaan harmoniseren, vrees ik dat de
Europese Unie dichter zal uitkomen bij hetgeen mijn partij
voorstaat, dan bij hetgeen de SGP voorstaat. Maar ik wil
deze suggestie graag doorgeleiden naar de staatssecretaris.
Wellicht kan hij die dan meenemen bij de wijziging van
deze wet.
Ik heb tot slot nog een paar voorstellen om de schade van
deze wet tot een minimum te beperken. Het uitstellen van
naturalisatie en mensen twee jaar langer niet mee laten
doen, is alles behalve bevorderlijk voor de integratie van
duizenden vluchtelingen in ons land. Collega's hebben daar
ook al over gesproken in hun inbreng. Het internationaal
recht schrijft bovendien voor dat vluchtelingen zo snel
mogelijk moeten naturaliseren. Daarom heb ik samen met
de SP, de ChristenUnie en GroenLinks een amendement
ingediend dat ertoe strekt dat in ieder geval vluchtelingen
uitgezonderd worden van deze verlengde termijn. Ik hoor
graag een reactie van de staatssecretaris op dit amendement.
Het viel mij ook op dat dit wetsvoorstel geen overgangsrecht heeft. Dat zal de heer Van der Staaij misschien ook
aanspreken. Laat ik de vraag wat scherper stellen. Gaat het
kabinet serieus iemand die hier al vier jaar en elf maanden
wettig verblijft en die aan alle eisen voldoet, vertellen: sorry,
we hebben net de wet aangepast, wacht u nog maar twee
jaartjes langer? Tijdens het spel de regels wijzigen, daar is
mijn fractie niet zo van. Daarom dien ik graag samen met
de SP, de ChristenUnie, GroenLinks en de fractie van de
heer Kuzu een amendement in om ervoor te zorgen dat
deze wet pas ingaat voor mensen die na inwerkingtreding
in Nederland binnenkomen. Ik krijg hierop graag een reactie
van de staatssecretaris.
We spreken vandaag natuurlijk niet alleen maar over de
naturalisatietermijn, maar ook over wat eufemistisch heet
enkele andere wijzigingen. Dat klinkt onschuldig, maar voor
de gemiddelde expat in Nederland of een Nederlander in
het buitenland kan dit vergaande gevolgen hebben. Partners
van Nederlanders moeten bijvoorbeeld met deze wet ineens
drie jaar wachten alvorens zij kunnen naturaliseren. Ik vraag
in navolging van collega Keijzer van het CDA waarom hier
is gekozen om verblijf binnen Nederland en niet verblijf
binnen de Europese Unie te vereisen. Zou overeenkomstig
artikel 8, lid 2, RWN, verblijf in een EU-lidstaat niet gelijk
moeten worden gesteld aan verblijf in Nederland? Maakt
dit het leven van Nederlandse expats met een buitenlandse
partner niet onnodig moeilijk? Dat lijkt me toch iets wat dit
kabinet niet zou moeten willen.
Ik kom op iets positiefs. Ik juich het toe dat samenwonen
gelijk wordt getrokken met het huwelijk en een geregistreerd
partnerschap. Ik zou het inderdaad ook toejuichen als het
geregistreerd partnerschap ook op de eilanden snel zou
kunnen worden ingevoerd. Ik vraag me wel af waarom dat
moet worden geharmoniseerd op het laagste niveau. Ik
dien daarom een amendement in waarin wordt geregeld
dat een zo kort mogelijke naturalisatietermijn wordt ingesteld. Ik krijg daar graag een reactie op van de staatssecretaris.

8 juni 2016
TK 93

93-3-13

Het wordt Nederlanders in het buitenland vaak al onnodig
moeilijk gemaakt, zeker als zij met een buitenlandse partner
willen terugkeren naar Nederland. Ik herinner de staatssecretaris er graag aan dat hij waarschijnlijk nog een toezegging heeft openstaan. Op verzoek van D66 zou hij in gesprek
gaan met expatverenigingen over de belemmeringen die
Nederlanders nu ervaren als zij willen terugkeren naar
Nederland. Heeft hij deze gesprekken al gevoerd? Zo ja,
welke resultaten hebben die gesprekken opgeleverd?
Oud-Nederlanders in het buitenland kunnen door deze wet
niet meer worden genaturaliseerd. Zij moeten via het
vreemdelingenrecht weer opteren voor het Nederlanderschap. Kan de staatssecretaris dat nader onderbouwen?
Waarom is dat nodig? Ik vind het des te pijnlijker omdat uit
onderzoek van de Ombudsman blijkt dat mensen vaak tegen
hun wil zonder het te weten hun Nederlanderschap verliezen, mede door een gebrekkige informatievoorziening door
de regering. Is de staatssecretaris bereid om de aanbeveling
van de Ombudsman op te volgen en om een spijtoptantenregeling in te stellen? Ik zou dat van harte aanmoedigen.
Ik heb twee vragen over het voorstel om de openbareordetoets ook op 12- tot 16-jarigen toe te passen. Eén: hoe is
het belang van het kind hierin gewaarborgd? Twee: hoe
verhoudt zich dat tot artikel 3 en artikel 40, lid1, van het
Kinderrechtenverdrag?
Tot slot. Ik vrees dat deze wet zal leiden tot uitstel van
integratie, tot een belemmering van het vrije verkeer van
Nederlanders, tot een belemmering van de mobiliteit van
Nederlandse expats en tot een dubbele bestraffing van
kinderen tussen 12 en 16 jaar, en dat allemaal op basis van
een gevoelen van de staatssecretaris. Laat ik duidelijk zijn:
ik voel hier helemaal niets voor. Ik zeg dan ook: heroverweeg dit wetsvoorstel.

De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
Voorzitter. De Kamer ziet er vandaag mooi uit. Eindelijk wat
meer diversiteit in deze Kamer. Eindelijk wat meer kleur. Ik
dank onze collega's uit de Caribische eilanden daarvoor. Ik
heet hen van harte welkom. Ik zou hun als eerste willen
vragen of zij ooit hebben gehoord van het woord "naturalisandi". Dat woord viel mij op in de stukken. Dat is typisch
het beleidsjargon dat we hier in de Haagse stukken tegenkomen. Het gaat om woorden die een neutraal technocratisch klankje hebben, maar waardoor je eigenlijk ook niet
beseft dat het om mensen gaat. Het woord "naturalisandi"
staat niet eens in de Dikke Van Dale en het woord "naturalisandus" overigens ook niet.
Het is mooi dat we bezoek hebben uit Caribisch Nederland,
maar helaas is de aanleiding van het Caribische bezoek een
droevige. Nederland was altijd een open samenleving, maar
dat is aan het veranderen. De regering maakt het aan de
ene kant steeds moeilijker voor mensen om het Nederlanderschap te krijgen, terwijl zij het aan de andere kant steeds
makkelijker maakt om het Nederlanderschap af te pakken.
Dat is de gure xenofobe wind die door Nederland waait.
Nederland begint steeds meer te verrechtsen, te verharden
en te verruwen. Nederland wordt steeds meer meegesleurd
door een xenofobe windhoos.

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

Ik kan me nog herinneren dat ik als 11-jarig jochie naar de
gemeente moest om me te laten naturaliseren. Ik kwam bij
een gemeenteambtenaar terecht die mij een aantal vragen
stelde. Vervolgens hadden we een heel gesprek over voetbal, over Ajax en Feyenoord. Na een gesprek van een halfuur was ik in staat om Nederlander te zijn. Als ik tegenwoordig de VVD hoor zeggen dat het Nederlanderschap iets is
wat je zou moeten opeisen en waar je trots op zou moeten
zijn, dan ben ik het daarmee eens. Als je dat vergelijkt met
tien, vijftien jaar geleden of met de periode toen ik nog een
11-jarig jochie was — dat is inmiddels 25 jaar geleden —
zegt dat wel wat over de sfeer van het land, over hetgeen
waarmee we bezig zijn. Want waar gaat het vandaag om?
De regering gaat het naturalisatieproces verzwaren. Je moet
nu zeven jaar in plaats van vijf jaar in Nederland wonen om
aanspraak te maken op het Nederlanderschap.
Kan de staatssecretaris iets vertellen over de ontstaansgeschiedenis van dit wetsvoorstel? Klopt het dat we te maken
hebben met een afgezwakte variant van de wetsvoorstellen
uit het kabinet-Rutte I, met een afgezwakte pestmaatregel?
Hoe is dat eigenlijk tot stand gekomen bij de onderhandelingen over het regeerakkoord? Wilde de VVD verzwaren
tot tien jaar, maar wilde de PvdA het houden bij de huidige
vijf jaar en zijn ze zo bij de zeven jaar uitgekomen? Hebben
ze handjeklap gespeeld met het Nederlanderschap waar de
heer Azmani zo trots op is? Ik krijg hierop graag een toelichting van de staatssecretaris.
Wij zijn tegen de verzwaring van vijf jaar naar zeven jaar.
Met dit wetsvoorstel maak je de inburgering en integratie
van een heel grote groep alleen maar lastiger. We hebben
het wel over toekomstige Nederlanders. Wij sluiten ons aan
bij de kritiek van de Raad van State, bij de kritiek van de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten en bij de kritiek
van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. Je zou
je kunnen afvragen wie er eigenlijk geen kritiek op heeft. Ik
zie alleen de rechterflank van de Tweede Kamer. De
genoemde organisaties zien de noodzaak van de verzwaring
van de naturalisatie-eisen totaal niet in. Ze zien niet wat het
probleem is. In hun ogen werkt het huidige systeem prima.
Bovendien zit je de inburgering alleen maar in de weg door
de eisen te verzwaren. Het werkt averechts. De VNG zegt
dat de groep Nederlanders die niet volwaardig aan deze
samenleving kan deelnemen, door dit wetsvoorstel wordt
vergroot.
Dat komt overeen met wat wij horen van burgers. Ik citeer
een Iraanse vrouw die ons bezorgd schreef. Het is een uitvoerig citaat, maar we vinden het belangrijk om de stem
van burgers te laten horen. "Om vreemdelingen zeven jaar
lang in onzekerheid te laten, het gevoel van tijdelijkheid te
geven en minder rechten te verlenen om zogenaamd de
participatie en de inburgering van de vreemdeling te
bevorderen, werkt averechts." Dit is overigens keurig
Nederlands! "De vreemdeling, onder wie ik, krijgt sterk het
gevoel dat hij een tweederangsburger is en dat hij in de
marge van de maatschappij staat. Deze wet frustreert en
weerhoudt van enige vorm van participatie en inburgering.
Ik kan ondanks het feit dat ik tienenhalf jaar in Nederland
woon, niet stemmen, niet politiek actief zijn, geen huis
kopen, geen lening of hypotheek nemen, niet bij de politie,
defensie en talloze andere overheidsorganen werken, niet
vrij reizen en niet werken en wonen waar ik wil, omdat ik
geen Nederlandse nationaliteit heb. De bovengenoemde
feiten heb ik persoonlijk meegemaakt. Meerdere keren ben
ik afgewezen vanwege mijn nationaliteit. Zelfs voor vrijwil-

8 juni 2016
TK 93

93-3-14

ligerswerk bij de politie ben ik afgewezen vanwege mijn
nationaliteit. Ik ben vaak afgewezen omdat ik in het bezit
ben van een tijdelijke verblijfsvergunning."
Zonder Nederlandse nationaliteit is het dus verdomd lastig
om mee te kunnen doen. Je bent een kwart Nederlander in
plaats van een hele Nederlander. Je wordt op allerlei
manieren beknot en beperkt. Maar wat zegt de regering
hierover? Zij zegt letterlijk: "Het bezit van de Nederlandse
nationaliteit is naar het oordeel van de regering niet een
noodzakelijkheid voor een snelle integratie of participatie
op de arbeidsmarkt." Dat lijkt ons een heel duidelijk voorbeeld van een theoretische werkelijkheid, een papieren
werkelijkheid. De regering leeft helaas in die theoretische
werkelijkheid. De krachtpatserij van de VVD moet natuurlijk
gelden. Want natuurlijk maakt het wel uit welke nationaliteit
op je cv staat. Ik vraag de staatssecretaris om eens te reageren op dit verwijt. Zit hij niet te veel in de theoretische,
papieren werkelijkheid? Ziet hij niet welke beperkingen
mensen hebben als zij geen Nederlandse nationaliteit hebben, met natuurlijk de eisen die we aan het Nederlanderschap stellen? Ziet hij niet hoe dit de participatie van een
toekomstige groep Nederlanders bemoeilijkt?
Ik kom terug op het voorbeeld. Deze Iraanse vrouw is al
tienenhalf jaar in Nederland, maar heeft nog niet de
Nederlandse nationaliteit. Hoe komt dat? Dat komt doordat
zij een zogenaamd verblijfsgat heeft. Je kunt alleen een
verzoek tot naturalisatie doen als je een onafgebroken
periode met een geldige verblijfsvergunning in Nederland
woont. Door een procedure voor een verblijfsvergunning
is de tijd van deze mevrouw echter gesplitst. Dan ben je
dus het haasje; dan tel je in Nederland blijkbaar niet mee
en kom je niet in aanmerking voor het Nederlanderschap.
Daarom vragen wij de staatssecretaris of hij bereid is om
die regel te veranderen, die aaneengesloten periode eruit
te halen en er bijvoorbeeld een periode van zeven jaar van
te maken in de afgelopen twaalf jaar. Wij zijn het niet eens
met de wijziging van het wetsvoorstel, maar wij hopen toch
dat de staatssecretaris een dergelijke aanpassing wil aanbrengen. Dat zou veel mensen die al heel lang in Nederland
wonen, kunnen helpen. Hoe denkt hij hierover? Zou hij
positief willen oordelen over een amendement op dit punt?
Over de inwerkingtreding heeft de heer Sjoerdsma een
aantal terechte opmerkingen gemaakt. Die ga ik niet herhalen; ik sluit mij daar volledig bij aan. Wel wil ik een korte
opmerking maken over de dubbele maat. Verscheidene
partijen hebben in de nota naar aanleiding van het verslag
gevraagd naar mogelijkheden om Nederlanders hun
Nederlanderschap te laten behouden als zij een andere
nationaliteit aannemen en om het Nederlanderschap dan
niet van rechtswege te laten vervallen, terwijl enkele van
dezelfde politieke partijen roepen dat mensen die Nederlander worden, hun oorspronkelijke nationaliteit moeten inleveren. Wat een dubbele maat! Gelukkig gaat de regering
hier niet in mee. Dat waarderen we.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik ben het van A tot Z eens met wat de heer Kuzu aangeeft,
maar tegelijkertijd vraag ik mij wel iets af. Als dit zo principieel ligt voor het onafhankelijke Kamerlid Kuzu, waarom
hebben wij hem dan niet gehoord toen onder andere
GroenLinks dit aan de orde stelde bij verschillende begrotingsbehandelingen in 2012? Er waren toen tal van mogelijkheden voor dit Kamerlid om dit ook toen aan de orde te
stellen. Dat hoor ik dus graag van dit Kamerlid.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
Het zal u niet ontgaan zijn dat wij in de periode van 2012
tot 2014 in een fractie hebben gezeten waarin wij intern
heel veel discussie hadden over dit soort onderwerpen. Een
van die onderwerpen was het ridicule voorstel in het
regeerakkoord over dit onderwerp. Een aantal collega's die
hier in de Kamer zitten, kunnen dat beamen. Wij hebben
ons er intern hard voor gemaakt om dit voorstel niet door
te laten gaan. Ik vind het overigens verbazingwekkend dat
de krachtpatserij van de VVD en de PvdA op dit punt tot
uiting komt aan het einde van de regeerperiode. Wij — dat
was samen met collega Öztürk en ook met een aantal leden
van de PvdA-fractie die hier bezwaar tegen hebben; dat kan
ik u vertellen — hebben ons er hard voor gemaakt om dit
niet door te laten gaan. Helaas ligt dit wetsvoorstel er nu
en behandelen we vandaag de wijziging van dit wetsvoorstel. Ik doe daarbij mijn zegje.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dat is natuurlijk het goede recht van de heer Kuzu. Zoals ik
al zei, zijn wij het met elkaar eens, maar ik denk dat het
logisch was geweest als de heer Kuzu en mogelijk ook
anderen, toen het regeerakkoord werd gepresenteerd,
meteen hadden aangegeven dat dit voor hen een principieel
punt was en dat zij het daar niet mee eens waren. Volgens
mij was dat logisch geweest.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
Ik kan u vertellen dat wij daar intern stevige discussies over
hebben gehad en ik heb intern ook uitgesproken dat ik dit
niet kon verkroppen.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ook ik was geïnteresseerd in dit punt. De heer Kuzu slaat
nu zo'n felle toon aan, maar in het begin functioneerde hij
nog gewoon braaf in een fractie die het regeerakkoord had
gesloten. Is hij zelf in de loop van de tijd op dit punt geradicaliseerd of is dit aanvankelijk niet naar buiten gekomen
en heeft hij eigenlijk vanaf dag één al gezegd dat hij eigenlijk
niet kon werken met dit regeerakkoord?

Het zal niemand ontgaan zijn dat wij tegen dit wetsvoorstel
zijn. Het belemmert de participatie in plaats van dat het die
bevordert. Daarom stellen wij voor om de termijn niet van
vijf jaar naar zeven jaar te verlengen, maar van vijf jaar te
verkorten tot drie jaar. Daartoe overwegen wij een amendement in te dienen. Nederland moet weer een open samenleving worden. Nederland moet zich openen voor de wereld
in plaats van zichzelf terug te trekken in zijn kleine zelf.

De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
Op heel veel onderdelen van het regeerakkoord is kritiek
geweest. De heer Van der Staaij gebruikte het woordje
"braaf", maar als ik zo braaf was geweest, hadden wij alle
ellende kunnen vermijden die wij in november 2014 hebben
meegemaakt. Wij hebben intern stevig kritiek geuit op een
aantal onderdelen. Ik noem de strafbaarstelling illegaliteit
en de nacht van Dolmatov, de asielzoeker die zich heeft
opgehangen. Dit laatste heeft geleid tot een motie van
wantrouwen tegen de toenmalige staatssecretaris. Ik kan

Tweede Kamer

8 juni 2016
TK 93

Termijnen verlening Nederlanderschap

93-3-15

het rijtje heel lang maken, maar ik pak er een paar uit. Ik
noem verder dit punt en talloze integratiepunten. Daar
hebben wij stevige kritiek op geuit in de tijd dat wij lid waren
van de Partij van de Arbeid-fractie.

De heer Marcouch (PvdA):
Voorzitter. Ik sluit me aan bij de collega's die de gedelegeerden hebben welkom geheten.
Naturalisatie is de kroon op het inburgeringsproces in
Nederland. Zelf was ik als achttienjarige al tien jaar in
Nederland toen ik, nog met pen en papier, een brief schreef
aan toenmalig koningin Beatrix waarin ik verzocht Nederlander te mogen worden. Ik was daarnaartoe gegroeid en
ik merkte dat het een verbetering zou zijn. Immers, ik kreeg
mijn brieven waarin ik naar specifieke beroepen solliciteerde, terug met een dikke rode cirkel om het woord
"Marokkaan" bij het item "nationaliteit". Ik kon toen nog niet
vermoeden dat ik twintig jaar later de gastheer zou zijn bij
feestelijkheden ter gelegenheid van naturalisatie als mensen
uit alle hoeken van de wereld naar het stadhuis komen om
de eed af te leggen. Dat is een gebeurtenis met familie,
bloemen en foto's die lijkt op onze inwijding in deze Kamer
en op de diploma-uitreiking van onze kinderen.
Het mocht na vijf jaar en dat worden er nu zeven. Mijn
fractie zal niet tornen aan deze afspraken in het regeerakkoord. Gelukkig is het wetsvoorstel beter dan een paar jaar
geleden. Ik zoek naar mogelijkheden om hier het beste van
te maken en die twee extra jaren goed te gebruiken voor
de participatie van de groep vreemdelingen die na vijf jaar
een permanente status heeft. Wil de staatssecretaris met
een aanbod, een uitdaging voor deze groep komen; een
aanbod dat hen uitdaagt om zich als aspirant Nederlander
verder te verdiepen in de Nederlandse taal en cultuur?
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik hoorde de mooie introductie van de heer Marcouch, maar
toen ging hij over naar zijn verdere tekst met de opmerking
dat de Partij van de Arbeid niet zal tornen aan dit onderdeel
van het regeerakkoord. Toen bekroop mij het gevoel dat
de PvdA-fractie misschien niet helemaal gelukkig is met
deze wet. Mag ik de heer Marcouch vragen waarom de
Partij van de Arbeid eigenlijk voor deze wet is? Welk probleem lossen wij hiermee op?
De heer Marcouch (PvdA):
Dit is niet de wet waarmee wij zelf zouden zijn gekomen,
maar dit is een afspraak in het regeerakkoord waar onze
handtekening onder staat. Afspraak is afspraak en daarom
zijn wij voor dit wetsvoorstel.
De heer Sjoerdsma (D66):
Het siert de heer Marcouch dat hij dit zo eerlijk op tafel legt.
Ik kan hem daar alleen maar voor complimenteren. Tegelijkertijd verbijstert dit mij. Ik snap het: afspraak is afspraak,
maar deze afspraak gaat volgens mij tegen de geest van
zijn partij in. Die afspraak gaat in tegen de geest van mijn
partij, de SP en GroenLinks. Die afspraak zal bovendien
grote negatieve gevolgen hebben voor veel aspirantNederlanders, mensen als de heer Marcouch. Ziet hij toch

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

geen kans om te zeggen: dit is niet mijn wet en laten wij dit
niet doen?
De heer Marcouch (PvdA):
Het voorstel dat er lag, was veel ingrijpender. De heer
Sjoerdsma weet dat denk ik wel. Dat voorstel stelde eisen
op het gebied van middelen, kwalificaties et cetera. Eigenlijk
werden daarin zo veel eisen gesteld dat het bijna onmogelijk
werd gemaakt om Nederlander te worden. Het was onze
inzet om ervoor te zorgen dat het uiteindelijk een redelijk
voorstel zou worden. Het gaat hier om twee jaar langer
wachten. Dat is niet ideaal; dat geef ik toe. Je hebt echter
wel een permanente verblijfstitel. Je kunt dus als ingezetene
van Nederland aan de slag, met scholing, met werk. Je kunt
volop participeren. En ja, een aantal dingen kun je niet doen
omdat je de Nederlandse nationaliteit niet hebt. Ik schetste
het net al. Vergeleken met het eerdere voorstel, dat met
onze inzet is ingetrokken, is dit voorstel beter.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik heb ook een vraag aan de heer Marcouch. Ik hoorde de
heer Azmani daarstraks de loftrompet steken over dit
wetsvoorstel. Een betere integratie is het doel. Het is
eigenlijk meer een stok achter de deur. Zou ik van de heer
Marcouch nog eens duidelijk mogen horen op welke manier
dit wetsvoorstel volgens hem zal bijdragen aan een betere
integratie en op welke manier dit wetsvoorstel wellicht
afbreuk zal doen aan een betere en spoedige integratie van
mensen in Nederland?
De heer Marcouch (PvdA):
Integratie is een proces. Ik vind dat de samenleving daar
voorzieningen voor moet treffen. Zij moet faciliteren en
uitdagen. Integratie is echter ook iets wat de persoon in
kwestie zelf doet. Hij spant zich ervoor in om het nieuwe
land rationeel en emotioneel te omarmen. De twee jaar die
je nu extra moet wachten, kun je daar goed voor benutten.
Daarom heb ik de staatssecretaris hierover een vraag
gesteld. Groepen die bijvoorbeeld niet verplicht zijn tot
inburgering, zouden deze twee jaar kunnen benutten om
zich meer te verdiepen in Nederland. Daarbij denk ik niet
zozeer aan inburgeringseisen, maar aan literatuur, aan een
verdieping in de taal en in het land dat straks door de
naturalisatie volledig en volwaardig je land wordt. Die twee
jaar kun je heel positief benutten.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dat delen wij volledig, en dat verbaast mij niet. Ik ben het
ook eens met de genoemde begrippen: faciliteren aan de
ene kant en inspannen aan de andere kant. Volgens mij
gebruikte de heer Marcouch die woorden. Faciliteren, dat
moeten wij vanuit de overheid doen en degene die graag
Nederlander wil worden, moet zich inspannen. Wij zijn het
er waarschijnlijk over eens dat deze wet alleen dat niet gaat
regelen. Mag ik aan de heer Marcouch vragen welke toezeggingen hij al van de staatssecretaris heeft gekregen of welke
toezeggingen hij vandaag hoopt te krijgen opdat mensen
beter kunnen en zullen inburgeren?

8 juni 2016
TK 93

93-3-16

De heer Marcouch (PvdA):
Collega Gesthuizen vraagt dit een beetje te vroeg. Ik stel
net mijn vraag aan de staatssecretaris. Ik hoop in de termijn
van de staatssecretaris toezeggingen te krijgen. Ik ben in
ieder geval voornemens om moties in te dienen waarin de
regering wordt opgeroepen om die twee jaar niet leeg te
laten en daar iets goeds mee te doen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik zou graag van de heer Marcouch willen horen welke
aanwijzingen hij heeft dat mensen na vijf jaar nog niet voldoende geïntegreerd zijn. Waarom die twee jaar extra?
De heer Marcouch (PvdA):
Dat heb ik niet gezegd. Mensen kunnen na drie jaar al heel
erg gekwalificeerd zijn. Dat is heel erg individueel. Naar ik
meen, zei collega Kuzu dat ook. Ik heb zelf een naturalisatieceremonie meegemaakt waarbij mensen Nederlander
werden die amper de eed konden uitspreken. Er waren
echter ook vaders bij die een drukke baan hadden en volop
in de samenleving stonden. Volgens mij gaat het erom dat
de twee jaar die mensen nu langer moeten wachten, kunnen
worden benut door groepen in de samenleving die niet
verplicht zijn om in te burgeren. Misschien beheersen zij
de Nederlandse taal niet zo goed dat zij dat Nederlanderschap kunnen krijgen. Die twee jaar kunnen dan worden
ingevuld met een verdieping in de Nederlandse cultuur, in
de Nederlandse taal, in het Nederlandse systeem en de
politiek. Als je Nederlander bent, mag je immers stemmen.
De twee jaar op die manier invullen: dat is wat ik voor ogen
heb. Dan hoeft het geen lege periode te zijn waarin je alleen
maar wacht.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
De heer Marcouch beoogt dat die twee jaar extra waardevol
worden ingevuld. Mij is niet duidelijk wat mensen daaraan
hebben die al na drie of vier jaar goed zijn geïntegreerd. Zij
krijgen dan toch alleen maar het statement mee dat het nog
twee jaar langer duurt voordat ze erbij horen? Het is des te
triester dat dit kabinet, met de steun van de Partij van de
Arbeid en van de heer Marcouch, tegen mensen die na drie
of vier jaar volledig zijn ingeburgerd, zegt: wacht u nog
maar wat langer om erbij te kunnen horen. Die twee jaar
leveren hun niks op, die duwen hen alleen maar verder
weg.
De heer Marcouch (PvdA):
Ik ben het met mijn collega eens dat men twee jaar langer
moet wachten. Maar het gaat er niet alleen om dat mensen
zich qua inburgering en integratie kwalificeren, daar zit ook
een termijn aan vast. Die termijnen zijn ook niet nieuw: tot
nu toe was het vijf jaar, nu wordt het met twee jaar verlengd. Die onzekerheidsfactor is wel heel relatief, want
mensen krijgen na vijf jaar gewoon een permanente verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. In tegenstelling tot
wat sommigen net beweerden, hoeven deze mensen dus
niet continu de angst te hebben dat ze misschien wel zullen
worden uitgezet. Dat is niet aan de orde, maar ze moeten
wel twee jaar langer wachten. Ik wil dat er niet alleen twee
jaar langer wordt gewacht, maar dat de mensen die dit
willen — want naturalisatie blijft natuurlijk een keuze —

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

worden uitgedaagd om zich meer in de Nederlandse
samenleving te verdiepen.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
Ik waardeer de eerlijkheid van de heer Marcouch. Hij gaf
namelijk aan dat dit wetsvoorstel niet uit de koker van de
PvdA is gekomen, maar uit de koker van de VVD. Ik waardeer dus zijn eerlijkheid daarover, maar hoezeer hij het ook
probeert op te poetsen, het blijft wel een lelijk wetsvoorstel.
Is hij het met mij eens dat dit wetsvoorstel in essentie lelijk
blijft?
De heer Marcouch (PvdA):
Collega Kuzu weet dat er hiervóór een veel lelijker voorstel
lag. In een bepaalde zin is het negatief, omdat mensen twee
jaar langer moeten wachten. Maar die twee jaar kun je
natuurlijk goed benutten om je op het Nederlanderschap
voor te bereiden. Nederland is ook niet het enige land
waarin qua termijnen eisen worden gesteld aan mensen
die willen naturaliseren; dat gebeurt in welk land dan ook.
Vergeleken met het voorstel dat er al lag, ben ik dus blij
met dit voorstel, want dat vorige maakte het zowat onmogelijk om Nederlander te worden.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk):
U bent het dus met mij eens dat dit wetsvoorstel lelijk blijft.
Uit het verleden kan ik me echter wetsvoorstellen herinneren, bijvoorbeeld dat over de strafbaarstelling van illegaliteit, die door de PvdA-fractie van tafel werden geveegd en
waarbij de PvdA-fractie zodanig met de VVD onderhandelde
dat ze niet meer doorgingen. Heeft u er bewust voor gekozen om dit wetsvoorstel niet van tafel te vegen, of was u
daar niet toe in staat?
De heer Marcouch (PvdA):
De woordjes "lelijk wetsvoorstel" komen voor rekening van
collega Kuzu. Dit wetsvoorstel is gewoon een afspraak uit
het regeerakkoord. Dat staat daarin, wij staan voor die
afspraak en daarom verdedig ik dit voorstel. Maar er zit iets
negatiefs in, want mensen moeten twee jaar langer wachten. Dat onderschrijft ook iedereen. Je kunt dat als iets
negatiefs typeren, maar je kunt ook zeggen dat die twee
jaar die langer moeten worden gewacht, goed moeten
worden benut. Laten we daarom nadenken over hoe we
die twee jaar zodanig kunnen invullen dat de aspirantNederlanders deze periode goed benutten door de taal te
leren, door de samenleving te leren kennen, door literatuur
te lezen, en zo in ieder geval een soort emotionele binding
met Nederland te ontwikkelen. Het hele proces van integratie en burgerschap is een voortgaand proces; dat wordt niet
beperkt tot vijf of zeven jaar.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ook ik dank de heer Marcouch voor zijn eerlijkheid en
openheid. Hij zei namelijk: dit had voor ons niet gehoeven;
we moeten er maar wat van maken, maar we voeren wel
een debat om te bekijken hoe we deze wet nog zo redelijk
mogelijk kunnen maken. Daarom vraag ik de heer Marcouch
of hij het met ons en D66 eens is dat in de wet de situatie
van vluchtelingen zou moeten worden uitgezonderd.

8 juni 2016
TK 93

93-3-17

De heer Marcouch (PvdA):
Daar zijn wij niet voor. Het is heel simpel: het akkoord
waarover we het hebben, biedt daar gewoon geen ruimte
voor. Bovendien ben ik in ieder geval gerustgesteld doordat
vluchtelingen na vijf jaar een status voor verblijf voor
onbepaalde tijd krijgen. Ook voor hen geldt dat ze in dit
nieuwe land integreren en dat ze die twee jaar goed kunnen
benutten om uiteindelijk het Nederlanderschap te verwerven.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dan blijft er nog een moeilijkheid. De heer Kuzu heeft dat
ook gezegd. Als je een permanente verblijfsstatus hebt maar
niet genaturaliseerd bent, blijft het namelijk moeilijk om
aan een baan te komen. Maar goed, we zien de andere
plannen van de heer Marcouch tegemoet. Dan resteert het
punt van de 12- tot 16-jarigen. Ik verwacht dat de heer
Marcouch daar wel wat over kan zeggen.
De heer Marcouch (PvdA):
Ik kom daar in mijn inbreng op. Overigens deel ik niet de
constatering dat je, als je de Nederlandse nationaliteit niet
hebt, niet aan het werk kunt. Het is wel waar dat je bepaalde
beroepen niet mag uitoefenen, maar daar is ook meer voor
nodig dan alleen maar je nationaliteit.
Ik heb net in mijn reactie op een interruptie ervoor gepleit
om die twee jaar goed in te vullen. Dat lijkt mij goed voor
heel Nederland, want waar integratie is, is vertrouwen en
waar vertrouwen is, is beschaving. Zonder integratie geen
vooruitgang. Als mensen hier al vijf jaar zijn, hebben zij
uiteenlopende persoonlijke geschiedenissen met Nederland.
Oudere moedertjes die de naturalisatie-eed nauwelijks
kunnen uitspreken staan naast jonge vaders met een drukke
baan in Nederland. Ik denk dat vrijwel alle burgemeesters
dit beeld herkennen. Daarom is in deze verlengde voorbereidingsperiode een gevarieerd aanbod belangrijk. Turkse
Nederlanders hebben door een Europees verdrag bijvoorbeeld nooit inburgeringsonderwijs gekregen. Zij willen nog
weleens behoefte hebben aan een tweedekanstaalcursus.
Anderen zijn juist gebaat bij workshops literatuur, om zo
een emotionele relatie met Nederland te ontwikkelen die
verdergaat dan nut en noodzaak. Is de staatssecretaris
bereid tot een aanbod te komen dat maatwerk biedt in
plaats van confectie? Na een verblijfsstatus van vijf jaar
blijken mensen gebaat bij verdere verdieping na het inburgeringstraject. Dat blijkt een breed gedeeld "gevoelen". Ik
overweeg een motie op dit punt en hoor graag de reactie
van de staatssecretaris.
Nieuw in dit wetsvoorstel is het plan om kinderen van 12
tot 15 jaar het recht op naturalisatie te ontzeggen als zij
verdacht worden van een strafbaar feit. Terwijl hun ouders,
broertjes en zusjes Nederlander worden, geldt dat vier jaar
lang niet voor hen. Hoe zwaar zijn die misdaden waarvan
jongeren verdacht worden? Hoezo verdacht zonder veroordeling? Ik vind het te ver gaan om het Nederlanderschap
te weigeren aan zulke jonge kinderen. Voor misdrijven
hebben wij strafrechters. Pas als bewezen is dat die jongeren een gevaar voor de samenleving zijn en dat blijven, is
naturalisatie niet meteen het eerste waaraan je denkt. Maar
dan praten wij wat mij betreft over jongeren die daadwerkelijk zijn veroordeeld voor zware misdrijven. Is de staatssecretaris bereid deze zogenoemde openbareordetoets voor

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

minderjarigen te richten op veroordeelde, zwaar criminele
jongeren die een bewezen gevaar zijn voor onze samenleving? Ik overweeg een amendement hierover in te dienen.
Ten slotte nog iets wat wellicht buiten de orde van dit
wetsvoorstel valt. Veel nieuwe Nederlandse Europeanen
hoeven hun oorspronkelijke nationaliteit niet op te geven
als ze Nederlander worden. Dat gunnen wij alle Nederlanders, ook de Nederlanders in het buitenland. Wat ons betreft
hoeven zij nooit voor de akelige ontdekking te staan dat zij
hun Nederlanderschap kwijt zijn geraakt toen zij Canadees
werden of hun paspoort lieten verlopen in Australië. Onze
wet kent wel mogelijkheden om het Nederlanderschap terug
te krijgen, maar waarom zou men het eigenlijk moeten
verliezen? Ik vind dat een verkeerd signaal. De Nationale
ombudsman heeft hierover onlangs gerapporteerd. Als de
staatssecretaris daarop gaat reageren, kan hij zijn reactie
vast breder trekken, dus ook op dit onderwerp. Wat is er
anno nu eigenlijk tegen een dubbele nationaliteit voor
Nederlanders? Niets, zeggen veel andere landen. De
hoofdregel uit 1892 dat je het Nederlanderschap verliest
bij de aanvaarding van een andere nationaliteit, is gedateerd. Wil de staatssecretaris zijn licht laten schijnen over
nut en noodzaak van die hoofdregel en daarbij ook eens
aandacht schenken aan de hedendaagse voordelen van een
dubbele nationaliteit? Dat hoeft wat mij betreft niet meteen
nu. Liever zie ik een gedegen wetenschappelijk onderbouwd
en onafhankelijk uitgevoerd onderzoek dat ook de buitenlandse ervaringen erbij betrekt. Kan de staatssecretaris dit
toezeggen?
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Sjoerdsma wil interrumperen. Ik vraag
alle collega's wel om het kort te houden want de klok tikt
door en vanavond moeten we ook nog verder om dit debat
af te ronden. Dus kort, mijnheer Sjoerdsma, en dan graag
een bondig antwoord van de heer Marcouch.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ja, maar dit is echt wel een belangrijke wet. Ik was eigenlijk
niet van plan om de interrupties korter te doen dan nodig
is, uiteraard met uw welnemen. Dit gaat namelijk om nogal
iets. Dit is niet zomaar een wetje dat we eventjes tussen
neus en lippen door zouden moeten doen.
De voorzitter:
Daarom is er ook veel tijd voor uitgetrokken. En nu uw
vraag.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik heb de volgende vraag aan de heer Marcouch. Deze wet
kent geen overgangsbepaling of overgangsrecht. Dat
betekent dat je er in de praktijk bijvoorbeeld tegen aan zou
kunnen lopen dat tegen mensen die hier al vier jaar en elf
maanden zijn en die eigenlijk voldoen aan alle criteria voor
naturalisatie, bij inwerkingtreding van deze wet wordt verteld: wacht u nog maar twee jaar langer. Is de heer Marcouch het met mij eens dat het redelijk zou zijn om deze
wet te laten ingaan slechts voor diegenen die na inwerkingtreding van deze wet Nederland betreden?

8 juni 2016
TK 93

93-3-18

De heer Sjoerdsma (D66):
Die nieuwsgierigheid naar wat de staatssecretaris gaat
zeggen, deel ik natuurlijk. We zullen het ongetwijfeld nog
uit zijn mond gaan horen. Collega Marcouch zegt hier echter
ook: ik ben voor een redelijke overgangstermijn. Die overgangstermijn zit nu echter niet in deze wet. Even los van
de vraag of de heer Marcouch mijn amendement wel of
niet gaat steunen, vraag ik hem of hij kan uitleggen wat de
PvdA ziet als een redelijke overgangstermijn. Ik zoek hier
namelijk nadrukkelijk de verbinding met de PvdA over iets
wat volgens mij niet in het regeerakkoord is vastgelegd.

Volgens de SP moet er daadwerkelijk worden geïnvesteerd
in taalonderwijs en moeten er banen worden gecreëerd.
Op die manier moet de integratie naar een hoger niveau
worden getild. Helaas lijkt het kabinet met dit wetsvoorstel
vooral tegemoet te komen aan de sentimenten in de
samenleving, de sentimenten van mensen die vreemdelingen juist willen buitensluiten of willen uitsluiten. Het is ook
nog eens ineffectief voor het werkelijke doel: een betere
integratie, meer saamhorigheid en verbinding tussen
mensen, een prettigere samenleving, waarbij we niet
tegenover elkaar of met de rug naar elkaar toe staan, maar
juist zij aan zij, waarbij we de belangrijkste waarden met
elkaar delen. Maar het kabinet vindt de inburgering een
eigen verantwoordelijkheid. Het inburgeringsonderwijs is
in handen van particuliere bedrijven en wordt ook nog eens
getoetst door een particulier keurmerk. In het eerste halfjaar
van 2013 werden 2.105 mensen inburgeringsplichtig. De
helft van deze mensen is het niet gelukt om een inburgeringsexamen te halen. Als je hen langer laat wachten, zijn
ze niet plotseling wel geïntegreerd. Hoe gaat de regering
dit probleem aanpakken?

De heer Marcouch (PvdA):
Als de wet door alle procedures heen is en in de Staatscourant staat, dan lijkt het mij redelijk dat mensen op de een
of andere manier kunnen anticiperen op deze wet. Ik vind
vooral de vraag wat je doet met mensen die net op de rand
van die vijf jaar zitten, interessant. Dat is ook een politieke
vraag. Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris daartegen
aankijkt.

De SP vindt dat de overheid verantwoordelijk is voor het
inburgeringsonderwijs. Laten we stoppen met particuliere
bureaus en een particulier keurmerk. Wij pleiten voor toegankelijk inburgeringsonderwijs en verzorgde onderwijsinstellingen. Wij willen dat de onderwijsinspectie hierop toeziet. Wat is de reactie van de regering hierop? Is zij bereid
om de mogelijkheden hiervoor te onderzoeken? Ik wacht
ook met spanning af wat in de mogelijke moties van de
collega van de Partij van de Arbeid zal staan.

De heer Marcouch (PvdA):
Ik heb collega Sjoerdsma die vraag horen stellen aan de
staatssecretaris. Ik vind dat er een redelijke overgangstermijn moet zijn en dat er geen sprake mag zijn van een
onrechtvaardig effect. Dus ik ben heel erg benieuwd naar
de reactie van de staatssecretaris op dit punt, alvorens hier
uit te spreken of ik een amendement van collega Sjoerdsma
al of niet steun.

Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Er wordt gesteld dat een langere termijn meer
recht zou doen aan het gevoel dat er een binding is met
Nederland en dat mensen dan beter zouden zijn ingeburgerd. In het eindrapport Inburgering en participatie wordt
geconcludeerd dat inburgeringsplichtigen na het vervullen
van hun inburgeringsplicht nog niet optimaal participeren
in de samenleving. Daar moet wat aan gedaan worden, zo
concludeert het kabinet. Ook de SP vindt integratie en
inburgering van groot belang. Zij zou enthousiast zijn als
deze regering daar eindelijk goed werk van zou maken met
effectieve maatregelen. Ik lees echter dat de regering geen
aanvullende instrumenten wil inzetten om te bevorderen
dat nieuwkomers binnen de bestaande termijn van vijf jaar
— als het kabinet zijn zin krijgt, wordt het zeven jaar —
voldoende geïntegreerd zijn en participeren in de samenleving. Nee, het kabinet lijkt te denken: we verlengen de termijn en dan gaat het allemaal vanzelf.
Met dit wetsvoorstel wordt beoogd om, beter dan nu het
geval is, te garanderen dat diegenen die voor het Nederlanderschap in aanmerking willen komen, geïntegreerd zijn in
Nederland en volwaardig participeren in de samenleving.
Maar wat is "volwaardig participeren" dan eigenlijk volgens
het kabinet? Is dat vlekkeloos Nederlands spreken en een
baan hebben? Ik voorspel — daarin sta ik vandaag gelukkig
niet alleen — dat een langere termijn mensen juist zal
tegenwerken. Zij verkeren dan langer in onzekerheid. Dat
zal niet helpen. Dat zal niet bijdragen aan een goede integratie, het krijgen van een baan en het goed leren van de
taal. Wat doet die langere termijn dan wel volgens het
kabinet?

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

De regering spreekt in de memorie van toelichting over het
gevoel dat deze termijn beter zou zijn en geeft toe dat ook
die zeven jaar arbitrair is. Collega's hebben daarover al
terecht hun verbazing uitgesproken. Dat zal ik ook doen.
Een gevoel dient dus als basis voor een ingrijpende rijkswet,
een wetswijziging die zeer diep ingrijpt in het leven van
mensen. Waarom zou die wet gestoeld zijn op een gevoel?
Ik hoop dat de staatssecretaris zich realiseert dat een vrouw
hier niet mee weg zou komen in deze Kamer. Ik ben
benieuwd of de staatssecretaris in de tijd dat wij bezig zijn
met deze wet inmiddels een betere reden heeft kunnen
bedenken. Waarom is deze verlenging van de termijn
überhaupt nodig? Is het gevoel nu dat er na vijf jaar geen
substantiële verbinding met Nederland is? Hoe verhoudt
zich dit dan tot de EU-richtlijn die na vijf jaar rechtmatig
verblijf wel een substantiële verbinding met Europa aanneemt en daarmee recht geeft op een permanente verblijfsstatus? Waarom zou dit gevoel er na vijf jaar wel zijn en
hier in Nederland pas na zeven jaar? Waarom geen acht
jaar, of zes jaar, of tien of misschien wel twintig of vijfentwintig jaar? Ziet de staatssecretaris dan echt niet dat wij
met dit soort wetsvoorstellen juist de verkeerde kant
opgaan, dat wij juist tweedracht zaaien?
Daar komt nog bij dat de huidige termijn een stuk minder
arbitrair is dan die van zeven jaar. Nu is de termijn gelijk
aan de termijn die de richtlijn langdurig ingezetenen stelt,
waardoor iemand na vijf jaar zowel in aanmerking komt
voor een EU-verblijfsvergunning als voor de Nederlandse
nationaliteit. De SP heeft eerder gevraagd wat het effect zal
zijn voor een groep mensen die wel over een permanent
verblijfsrecht beschikt, maar niet over de Nederlandse
nationaliteit. Zal dat niet juist een tegenovergesteld effect
hebben op integratie en participatie? Buitensluiten, mensen
langer in onzekerheid laten, dat is wat een langere termijn

8 juni 2016
TK 93

93-3-19

doet. Een verblijfsvergunning kan immers worden ingetrokken, het Nederlanderschap niet, of niet zo gemakkelijk.
Daardoor kunnen mensen niet stemmen, ze kunnen minder
gemakkelijk reizen, ze kunnen geen huis kopen en ze kunnen
niet werken bij overheidsorganen. Ze kunnen zelfs geen
vrijwilligerswerk doen bij onze politie. Waarom mogen deze
mensen die hier al vijf jaar zijn en het recht hebben om hier
te blijven niet ook gewoon volwaardig Nederlander worden?
Dat is toch de oplossing die wij onder de streep met zijn
allen moeten vinden? Waarom kiest het kabinet ervoor om
deze mensen nog twee jaar langer buiten te sluiten, juist
terwijl bijvoorbeeld vluchtelingen er zo graag bij willen
horen?
Ik vind het vereenvoudigen van de wet prima. Ik begrijp dat
er uitzonderingen worden geschrapt als ze echt overbodig
zijn. Daarom heb ik in de schriftelijke inbreng gevraagd hoe
vaak de verschillende uitzonderingsgevallen nog voorkomen. Helaas heb ik daarop nog geen antwoord gekregen.
Ik vraag het bij dezen nogmaals. Kan de staatssecretaris
vertellen hoe vaak er nog een beroep wordt gedaan op de
uitzonderingen die nu geschrapt gaan worden? Is het geen
optie om dit eerst te onderzoeken en pas daarna te
schrappen? Ik ben ook benieuwd hoe de langere voorgestelde termijn van zeven jaar voor vluchtelingen zich verhoudt tot de veel kortere termijn van drie jaar voor staatlozen. Ook vluchtelingen zijn immers vaak de facto staatloos.
Ze zijn gevlucht omdat ze geen rechten meer aan hun eigen
nationaliteit kunnen ontlenen. Graag een reactie. Daarnaast
stelt de regering dat zij door het opheffen van een lagere
leges voor vluchtelingen aan een verplichting uit het
Vluchtelingenverdrag voldoet, maar in het Europees nationaliteitsverdrag staat dat ook de termijn en de procedure
versoepeld moeten worden. Hoe gaat de staatssecretaris
met die punten om?

vinden een termijn van zeven jaar eigenlijk nog te soepel.
Het Nederlanderschap is niet zomaar iets. De Nederlandse
nationaliteit is iets om trots op te zijn, iets om een prestatie
voor te leveren. Daar mogen we niet te lichtzinnig mee
omgaan. Nederlander worden moet een ambitie worden:
iets van bloed, zweet en tranen. Iets waaruit de moraal blijkt
van hard willen werken en een bijdrage willen leveren aan
de maatschappij. Iets waarop je je jarenlang in eigen land
hebt voorbereid, zoals zo veel emigranten andersom ook
deden. Inderdaad kan daarvoor bijvoorbeeld na tien jaar
de beloning komen. Kan de staatssecretaris daarop reageren?
Als het aan de PVV ligt, gaat de termijn naar tien jaar, zoals
ik heb gezegd, want die termijn geldt ook in Spanje en Italië.
Het is al eerder genoemd. Dat is een mooie termijn. Waarom
heeft het kabinet niet meteen doorgepakt, zo vraag ik de
staatssecretaris, en voor die langere termijn van tien jaar
gekozen voor het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit? In onze ogen is het een gemiste kans. Wij overwegen
op dit punt een amendement in te dienen, maar wachten
eerst de reactie van de staatssecretaris af.
Zoals ik net zei, is de Nederlandse nationaliteit niet zomaar
iets. Als het aan de PVV ligt, moet de Nederlandse nationaliteit verdiend worden, door een actieve bijdrage te leveren
aan de Nederlandse samenleving. Tien jaar legale arbeid
voordat men aanspraak kan maken op dat kostbare goed,
de Nederlandse nationaliteit, of zeven jaar als dat de geldende verblijfsperiode wordt. In 2012 lag er een voorstel
van het kabinet dat hierin voorzag. Dat voorstel is helaas
weer ingetrokken, maar de PVV zou graag zien dat die
voorwaarden weer worden opgepakt. Omdat ik vrees dat
het kabinet hiertoe niet bereid is, overwegen wij ook op dit
punt een amendement.

Ten slotte de toetsing met betrekking tot de openbare orde.
Begrijp ik goed dat kinderen van tussen de twaalf en zestien
jaar voortaan niet genaturaliseerd zouden kunnen worden
omdat er een onderzoek naar hen loopt voor ernstige misdrijven? Wat als uit dat onderzoek geen vervolging of veroordeling komt? Kunnen zij dan alsnog worden genaturaliseerd als minderjarige, of moeten ze wachten tot ze meerderjarig zijn? Zijn er straks wellicht twaalfjarigen die niet
hebben mogen mee naturaliseren met hun ouders omdat
er een onderzoek naar hen liep, en die vervolgens zes jaar
moeten wachten voordat zij zelfstandig een verzoek tot
naturalisatie kunnen indienen? Graag helderheid op dit
punt.

Natuurlijk wil de PVV dat er nooit, maar dan ook nooit, een
Nederlands paspoort wordt verstrekt aan een misdadiger.
Dat is een belangrijk punt. In het wetsvoorstel wordt geregeld dat ook minderjarigen van 12 tot 16 jaar een misdrijf
tegengeworpen kunnen krijgen als zij Nederlander willen
worden. Maar de verjaringstermijn van vier jaar blijft intact.
Dan komen we in de problemen, want het houdt in dat men
gewoon nog steeds Nederlander kan worden als men vijf
jaar geleden een misdrijf heeft gepleegd. Dat vinden wij
onbegrijpelijk. Ook op dit punt overwegen wij een amendement, want mensen die tijdens hun verblijf in Nederland
een misdrijf hebben gepleegd, moeten nooit voor naturalisatie in aanmerking kunnen komen.

Ik rond af met de opmerking dat ik dit een vreemd wetsvoorstel vind, waarvan ik het doel niet goed kan vaststellen.
Ongemakkelijk, arbitraire wetgeving en arbitraire termijnen
vaststellen op basis van gevoel. Dat is toch geen basis voor
dit soort wetgeving?

De PVV vindt het onzin dat echtgenoten en partners van
Nederlanders nog steeds na drie jaar verblijf in Nederland
Nederlander kunnen worden. Waarom krijgt iemand uit
Marokko die naar Nederland is gehaald door zijn Marokkaans-Nederlandse vrouw, in tegenstelling tot andere
migranten, wel al na drie jaar het Nederlanderschap? Het
zijn juist de partner- en gezinsmigranten die slecht integreren, zo blijkt uit diverse onderzoeken. Het is de PVV dan
ook een raadsel waarom juist die categorie wordt gepamperd. Dat is de reden waarom wij op dit punt een amendement overwegen.

De heer De Graaf (PVV):
Voorzitter. Een hartelijk welkom aan de bijzondere gedelegeerden. Gisteren hebben we al persoonlijk de hand
geschud bij een ander wetsvoorstel.
De wetswijziging die wij vandaag behandelen, is een lichte
verbetering ten opzichte van de huidige situatie. De termijn
om Nederlander te kunnen worden, wordt verlengd van vijf
naar zeven jaar. Wij juichen dat van harte toe, maar wij

Het kabinet houdt het helaas voor grote groepen mensen
mogelijk om hun oude nationaliteit te behouden, naast het
Nederlanderschap. Grote groepen mensen kunnen zich
Nederlander noemen, zonder zich aan te passen aan de
Nederlandse samenleving en de Nederlandse waarden

Tweede Kamer

8 juni 2016
TK 93

Termijnen verlening Nederlanderschap

93-3-20

en/of normen te delen. De PVV wil dat niet. Het moet
onmogelijk worden dat mensen naast de Nederlandse
nationaliteit nog een andere nationaliteit houden. Er moeten
geen uitzonderingen zijn, ook als het onmogelijk is om
afstand te doen van de andere nationaliteit. Wij zien immers
de problemen die gepaard gaan met een dubbele nationaliteit. Men moet zich namelijk aan conflicterende sets van
rechten en plichten houden. De landen van herkomst houden op deze manier hun onderdanen in Nederland veel te
veel in hun greep.
Neem als voorbeeld de integratieproblemen die wij hebben
met Turken in Nederland en de invloed van de islamofacist
Erdogan op deze Turken. Toen Ebru Umar een tijdje geleden
werd opgepakt in Turkije, werd er op de social media luid
gejuicht door deze Nederturken. Dat is ook niet gek, aangezien Turken in Nederland massaal, met zo'n 70% van de
stemgerechtigden, achter hun dicator Erdogan staan. Deze
greep van de Turkse overheid op Nederlandse Turken komt
juist door dit Turkse staatsburgerschap, dat zij kunnen
behouden, en daarnaast natuurlijk door de invloed uit
Ankara, die wij toestaan via Diyanet, de aangesloten moskeeën, het uitzenden van imams en de vele verenigingen
die onder Turkse invloed staan. Maar dat is een ander debat.
Daarom geen dubbele nationaliteit meer, als het aan de
PVV ligt.
Ten slotte hopen wij natuurlijk dat het aantal naturalisaties
in de toekomst drastisch afneemt, wanneer eindelijk de
grenzen voor asielzoekers gesloten zijn en er een immigratiestop voor mensen uit islamitische landen in werking is
getreden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Inhoudelijk staan wij diametraal tegenover elkaar, dus daar
hoef ik het niet over te hebben. Ik vroeg mij af of de PVVfractie nu voor dit voorstel gaat stemmen, omdat het in de
ogen van de PVV een stap in de goede richting is, of tegen
gaat stemmen omdat het niet ver genoeg gaat.
De heer De Graaf (PVV):
Wij zien het als een second best.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Helder. Ik denk dat de PvdA en de VVD daar erg blij mee
zullen zijn in de senaat.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Hiermee zijn we gekomen aan het einde van deze eerste
termijn. Ik denk dat wij allen als Tweede Kamerleden het
bijzonder vonden om in één sessie gezamenlijk met de
gedelegeerden van Curaçao, Aruba en Sint-Maarten te
kunnen praten. We gaan gewoon vanavond verder.
De vergadering wordt van 12.44 uur tot 13.16 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

Tweede Kamer

Termijnen verlening Nederlanderschap

8 juni 2016
TK 93

93-3-21