Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-28

Defensieraad

Nr. 251

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 28 februari 2023
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Defensie over de brief van
13 december 2022 over de geannoteerde agenda informele Raad
Buitenlandse Zaken Defensie van 7 en 8 maart 2023 te Stockholm
(Kamerstuk 21 501-28, nr. 250).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 februari 2023 aan de Minister van
Defensie voorgelegd. Bij brief van 22 februari 2023 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-28-251
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 251

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Vraag 1
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de toegenomen
ambities om een dubbel aantal Oekraïense militairen te trainen. Deze
leden vragen op welke termijn deze militairen operationeel zullen zijn.
Tevens vragen zij of de opleidingscapaciteit van EUMAM Oekraïne de
komende tijd nog verder zal toenemen. In welke mate is het aannemelijk
dat de Nederlandse bijdrage aan trainingen van Oekraïense militairen
verder zal toenemen?
Antwoord
De Oekraïense militairen zijn operationeel zodra zij een basisopleiding
hebben afgerond, bijvoorbeeld via de EU Military Assistance Mission
(EUMAM) of operatie Interflex in het Verenigd Koninkrijk. Vervolgens kan
Oekraïne militairen laten deelnemen aan specialistische of collectieve
trainingen van EUMAM op een veelvoud van terreinen, bijvoorbeeld het
gebruik van wapensystemen, commandovoering of het opereren in
groepen. Het doel van de EUMAM is om in 2023 in totaal 30.000 Oekraïense militairen te trainen.
Het kabinet heeft uw Kamer in de Kamerbrief «Terug- en vooruitblik na
een jaar Russische oorlog in Oekraïne» geïnformeerd dat Nederland in het
kader van EUMAM ongeveer 230 militairen zal inzetten voor het geven
van gezamenlijke trainingen in Duitsland. Deze trainingen op tactisch
niveau zijn van groot belang voor de Oekraïense strijdkrachten, omdat die
zich richten op het opereren in grotere groepen, commandovoering,
plannen en het aansturen van gevechtsoperaties. Het gaat om bataljonstraining en training aan brigadestaven. Hiervoor worden in de periode
april-mei circa 30 militairen ingezet voor de duur van vier weken en in de
periode augustus-september circa 200 militairen voor de duur van zes
weken.
Vraag 2
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat er voor 420 miljoen aan
declaraties is ingediend bij de Europese vredesfaciliteit door Nederland.
Deze leden willen graag van de Minister weten hoe groot de kans wordt
geacht op volledige goedkeuring van de declaraties.
Antwoord
Vanuit de eerste twee tranches van de Europese Vredesfaciliteit (EPF), die
gaan over leveringen tot en met 20 juli 2022, krijgt Nederland ongeveer
62,9 miljoen euro gecompenseerd. Besluitvorming in Brussel over de
derde tranche declaraties, die geldt voor leveringen vanaf 21 juli 2022,
loopt nog. Nederland heeft in deze derde tranche tot op heden ongeveer
249 miljoen euro gedeclareerd. Alleen leveringen die door de EU, op basis
van de meest urgente behoefte van Oekraïne als prioriteit 1 worden
aangemerkt, komen in aanmerking voor compensatie. Hoeveel daarvan
daadwerkelijk wordt gecompenseerd hangt af van de hoogte van het
totaal aan declaraties van alle lidstaten. Uw kamer wordt via de reguliere
leveringenbrief Oekraïne op de hoogte gehouden van declaraties en
compensatie via de EPF.
Vraag 3
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de eerste opties
voor gezamenlijke aanschaf van materieel. Deze leden vragen zich af in
welke mate er op dit moment een tijdlijn gegeven kan worden wanneer
bepaald materieel gezamenlijk aangeschaft kan worden. Welk materieel
binnen de eerste opties zal als eerste in aanmerking komen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 251

2

gezamenlijke aanschaf? In welke mate zijn er ideeën en/of mogelijkheden
voor samenwerking op het gebied van productie van materieel binnen de
Europese Unie?
Antwoord
In het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Defensie d.d. 15 november
20221 zijn de eerste mogelijkheden voor gezamenlijke aanschaf op de
korte- en (middel)lange termijn opgenomen. Daarbij werd gewezen op
samenwerkingsmogelijkheden met betrekking tot de Multi Missie Radar
en 155mm munitie voor de Panzerhouwitsers, en het samenwerkingsverband Northern Naval Shipbuilding Cooperation 2 voor de (middel)lange termijn.
De tijdlijn voor de gezamenlijke aanschaf van defensiematerieel is
afhankelijk van meerdere factoren. Zo speelt de mate waarin overeenstemming kan worden bereikt over de technische specificaties een rol en
gaat het in bi- of multilateraal verband sneller als landen aansluiten bij
bestaande (nationale) contracten, dan wanneer nieuwe contracten moeten
worden opgesteld.
Nederland werkt reeds op bilaterale basis samen met Europese landen
om gezamenlijk materieel aan te schaffen. Daarnaast lopen er al gezamenlijke projecten onder andere via de NAVO Support and Procurement
Agency (NSPA) en is een nieuw EU-instrument (EDIRPA) in de maak, dat
gezamenlijke aanschaf door lidstaten gaat bevorderen.
Verschillende landen hebben interesse getoond om aan te sluiten bij het
Nederlandse contract voor de Multi Missie Radar. Eind 2021 maakte
Noorwegen gebruik van de optie om via het Nederlandse contract het
systeem aan te schaffen. Daarnaast voert Nederland momenteel
gesprekken met Denemarken om van dezelfde constructie gebruik te
maken.
In EU-verband wordt momenteel gesproken over het Estse voorstel om
gezamenlijk 1 miljoen stuks 155mm munitie aan te schaffen voor
Oekraïne. Dit voorstel is door Estland gedaan tijdens de Europese Raad op
9 en 10 februari jl. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1926) De Europese
Commissie en de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) werken
het voorstel momenteel verder uit. De Hoge Vertegenwoordiger Borrell is
van plan om voorstellen te presenteren bij de informele Raad van de
Ministers van Defensie van 7-8 maart in Stockholm. Het kabinet kijkt met
interesse naar deze voorstellen. De urgentie om meer munitie te leveren
aan Oekraïne is groot. Een Europese aanpak kan via vraagbundeling
bijdragen aan het opschalen van de productiecapaciteit, de benodigde
financiële middelen en lange termijncontracten bijeenbrengen.
Vraag 4
De leden van de VVD-fractie constateren dat de onderhandelingen tussen
de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement over de
voorgestelde «verordening ter versterking van de Europese defensieindustrie door middel van gemeenschappelijke aanbestedingen» (EDIRPA)
nog niet gestart zijn. Deze leden hebben kunnen vernemen dat de
onderhandelingen in juni starten en vragen hoe lang het onderhandelingsproces naar verwachting zal gaan duren. Zij hebben kennisgenomen
van de voorgenomen verdrievoudiging van het budget naar 1,5 miljard en
vragen zich af hoe dit hogere budget gefinancierd zal worden. Wat zijn
1
2

Kamerstuk 21 501-28, nr. 249
Samenwerkingsverband op maritiem tussen Denemarken, Duitsland, Finland, Noorwegen,
Zweden en Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 251

3

daarbij de gevolgen voor Nederland? Tevens zouden zij willen weten hoe
het midden- en kleinbedrijf betrokken wordt.
Antwoord
Op 1 december jl. bereikte de Raad een Raadspositie («algemene
oriëntatie») op de concept-verordening «ter versterking van de Europese
defensie-industrie door middel van gemeenschappelijke aanbestedingen»
(EDIRPA). Het voorstel van de Commissie wordt op dit moment beoordeeld door het Europees Parlement (EP). Naar verwachting vindt de
plenaire stemming van het EP plaats in juni 2023, waarna de onderhandelingen in de triloog van start kunnen gaan. Op dit moment kan niet
worden ingeschat hoe lang het onderhandelingsproces zal duren, omdat
dit grotendeels afhankelijk is van de positie van het EP. Nederland zal in
ieder geval pleiten voor een snel akkoord, zodat de eerste projecten voor
gezamenlijke aanschaf in het kader van EDIRPA snel van start kunnen
gaan.
In de conceptrapporten van betrokken EP-commissies wordt inderdaad
voorgesteld om het EDIRPA-budget te verhogen naar € 1,5 miljard. De
plenaire EP-positie is echter nog niet bepaald.
Mede op verzoek van Nederland is in de Raadspositie het belang van
betrokkenheid van het midden- en kleinbedrijf opgenomen in de
doelstelling van het instrument en is dit vermeld als één van de
toekenningscriteria bij de beoordeling van de voorstellen. Of dit ook
onderdeel is van de finale versie van de verordening is afhankelijk van de
onderhandelingen in de triloog. Het kabinet zal zich inzetten voor het
behoud van deze passages.
Vraag 5
De leden van de VVD-fractie zijn zeer benieuwd naar het voorstel van de
Europese Commissie voor een Europees Defensie Investeringsprogramma (EDIP). Deze leden vragen wat de Nederlandse positie is inzake
het realiseren van een Btw-vrijstelling voor niet alleen productie van
materieel, maar ook voor onderhoud en gebruik van materieel.
Antwoord
De Commissie heeft nog geen voorstel gepresenteerd voor een Europees
Defensie Investeringsprogramma (EDIP). In beginsel staat het kabinet
positief tegenover voorstellen die samenwerking op het gebied van
Europese defensiesamenwerking bevorderen, waaronder een
btw-vrijstelling. Voor een nadere beoordeling wacht het kabinet het
voorstel van de Commissie af.
Vraag 6
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het startsein dat
zal worden gegeven voor de militaire EU-missie in Niger (EUMPM). Deze
leden zijn benieuwd wanneer de Kamer nader geïnformeerd zal worden
over de mogelijke Nederlandse bijdrage.
Antwoord
Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 12 december jl. is besloten om
de EU Military Partnership Mission (EUMPM) Niger op te richten.3 De
missie is gelanceerd tijdens de RBZ van 20 februari jl. Daarmee begint de
eerste fase van de missie, waarvoor in maart een klein team naar Niger zal
vertrekken om de missie op te starten, initiële ondersteuning te bieden en
de eerste gespecialiseerde training te geven. Ook zal dit team voorbereidingen treffen voor het tweede deel van de missie, in nauwe samen3

Kamerstuk 33 279, nr. 35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 251

4

werking met de Nigerese autoriteiten. Nederland maakt geen onderdeel
uit van de eerste fase van de missie. De tweede fase is voorzien voor
medio 2023 en zal bestaan uit ongeveer 45 personen die permanent in
Niger zijn, aangevuld met 40 personen voor ad-hoc ondersteuning. De
precieze omvang hangt af van de uitkomsten van de eerste fase. Zoals
aangegeven in de Kamerbief «Nederlandse veiligheidsinzet in de Sahel en
West-Afrikaanse kuststaten post-2022», kijkt het kabinet naar de wenselijkheid en mogelijkheid om een personele bijdrage aan de tweede fase
van de missie te leveren.4 De uitkomsten van de eerste fase zijn nodig om
deze eventuele Nederlandse bijdrage verder te onderzoeken. Zodra hier
meer duidelijkheid over bestaat, wordt uw Kamer nader geïnformeerd.
Vraag 7
De leden van de SP hebben met belangstelling kennisgenomen van de
geannoteerde agenda. De levering van wapens staat onder druk doordat
de voorraden zijn uitgeput en er geen aanvullende productie op korte
termijn mogelijk is. Is het correct dat de inzetbaarheid van de Nederlandse
(en Europese) krijgsmacht(en) verder afneemt als gevolg van afgedragen
wapensystemen en munitievoorraden? Op welke manier komt dit tot
uiting? Hoe gaan de lidstaten hiermee om?
Antwoord
De voortdurende militaire steun aan Oekraïne en additionele leveringen
uit operationele voorraden hebben consequenties voor de eigen gereedstelling, inzet en het realisatievermogen van andere verwervingstrajecten.
Defensie neemt maatregelen om deze gevolgen te mitigeren. Geleverd
materieel uit operationele voorraden wordt waar nodig zo snel mogelijk
vervangen. De vervanging van onder andere geleverde vuursteun-,
luchtverdedigingsmiddelen en munitie zijn langdurige projecten. Over de
effecten bij andere lidstaten kan het kabinet geen uitspraak doen.
De materiële steun aan Oekraïne verschuift in toenemende mate naar
commerciële verwerving en samenwerking met internationale partners,
waardoor er minder uit eigen voorraad wordt geleverd. Wel heeft
commerciële verwerving van materieel voor Oekraïne gevolgen voor het
realisatievermogen van projecten, bijvoorbeeld doordat inkoopcapaciteit
daarvoor wordt ingezet. De oorlog in Oekraïne dwingt Defensie tot
effectievere en versnelde inkoop en slimmere samenwerking. Dit zijn
veranderingen die ook nodig zijn tegen de achtergrond van de investeringen in Defensie.
Vraag 8
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of het juist is dat er geen
F-16’s aan andere landen geleverd kunnen worden zolang de VS (als
producent en leverancier) hiertegen zijn.
Antwoord
Zoals gebruikelijk bij wapens, militaire- of zogenoemde «dual-use»
goederen rusten er (re-)export restricties op de Nederlandse F-16’s. In dit
geval is toestemming van de Verenigde Staten nodig om de F-16’s te
mogen leveren aan derden.
Vraag 9
De leden van de SP-fractie vragen tevens of de Minister de mening deelt
dat een mogelijke verhoging van de NAVO-norm niet aan de orde kan zijn,
omdat dit eerst en vooral in de Tweede Kamer besproken dient te worden.
Antwoord
4

Kamerstuk 29 521, nr. 456

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 251

5

Een besluit over een nieuwe zogeheten Defence Investment Pledge (DIP)
is geagendeerd voor de aankomende NAVO-top in Vilnius op 11 en 12 juli
2023. De discussies hierover vinden nog plaats. Ook het kabinet beraadt
zich op de Nederlandse inzet voor een nieuwe DIP. Voorafgaand aan de
top informeert het kabinet uw Kamer over de voorgenomen Nederlandse
inzet voor een nieuwe DIP.
Vraag 10
De leden van de SP-fractie vragen voorts of het een intentieverklaring
betreft of zijn er concrete plannen om te komen tot verdere Europese
samenwerking «van meer en betere gezamenlijke aanschaf van defensiematerieel en het vergroten van de productiecapaciteit in Europa»? Zo ja,
wat houden die plannen in? In de discussie over wapenproductie heeft de
Nederlandse regering bij herhaling op Europese productiefaciliteiten
gewezen, in tegenstelling tot de organisatie van nationale productie die
door sommigen wordt voorgesteld. Is er een Nederlands plan om dit te
realiseren? Wat houdt het werk van de taskforce voor Gezamenlijke
Aanbesteding op Defensiegebied in?
Antwoord
Het kabinet is voorstander van Europese samenwerking bij de aanschaf
van defensiematerieel. Samenwerking draagt bij aan het vermogen om
steun aan Oekraïne voort te kunnen zetten, voorraden aan te vullen en te
werken aan een toekomstbestendige krijgsmacht. Ook leidt samenwerking
tot interoperabiliteit en uitwisselbaarheid, schaalvoordelen, en biedt het
mogelijkheden voor gezamenlijk onderhoud. Voor het opschalen van de
productiecapaciteit heeft de industrie behoefte aan langere termijn
contracten en grotere orders. Via vraagbundeling door middel van
Europese samenwerking kunnen hierin stappen op worden gezet.
De Commissie en EDEO hebben in hun gezamenlijke mededeling over
lacunes in defensie-investeringen plannen gepresenteerd om Europese
samenwerking op dit gebied te jagen. Het gaat hierbij onder andere om
EDIRPA, EDIP en de Task Force voor Gezamenlijke Aanbesteding op
Defensiegebied. Het kabinet steunt deze plannen.5
De Task Force voor Gezamenlijke Aanbesteding op Defensiegebied
bestaat uit vertegenwoordigers van de Commissie, het Europees
Defensieagentschap (EDA) en EDEO. De Task Force heeft op basis van
door de lidstaten aangeleverde informatie in kaart gebracht waar op korte
termijn concrete samenwerkingsmogelijkheden liggen voor de gezamenlijke aanschaf van materieel. Daarnaast werkt de Task Force aan het in
kaart brengen van de productiecapaciteit van de Europese defensieindustrie.
Vraag 11
De leden van de SP-fractie zijn ongelukkig met de wildgroei van de
Europese vredesfaciliteit (inmiddels bijna 8 miljard euro) en het daarmee
gepaard gaande gebrek aan verantwoording. Deze leden vragen de
Minister met klem erop aan te dringen veel meer openheid te bewerkstelligen – conform de wensen van de Algemene Rekenkamer. Zij ontvangen
hierop graag een reactie.
Antwoord
Het kabinet onderschrijft het belang van transparantie inzake de EPF. Het
zou graag zien dat de jaarrekening van de EPF en het jaarverslag van het
EPF College of Auditors openbaar worden gemaakt. In 2023 vindt een
evaluatie plaats van het EPF-Raadsbesluit met als doel in 2024 te komen
5

Kamerstuk 22 112, nr. 3449

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 251

6

tot een herziening van dit Raadsbesluit. Het kabinet zal zich bij deze
herziening inzetten voor standaard openbaarmaking van de genoemde
stukken, conform ook de motie van het lid Jasper van Dijk van
13 december 2022. Hiervoor zal wel unanimiteit moeten worden
gevonden onder de lidstaten.
Vraag 12
De leden van de SP-fractie vragen wanneer de gezamenlijke strategie tot
het ruimtedomein en maritieme veiligheid bekend wordt gemaakt?
Antwoord
De verwachting is dat deze mededelingen op 10 maart 2023
worden gepresenteerd.
Vraag 13
Met betrekking tot de EU-missie in Niger vragen de leden van de
SP-fractie in hoeverre dit beleid past in een groter Afrika-beleid.
Antwoord
De Sahelregio blijft voor dit kabinet een onverminderd prioritaire regio.
De Nederlandse veiligheidsinzet is erop gericht dat de Sahellanden op
lange termijn de veiligheid en stabiliteit in hun eigen regio kunnen
waarborgen. Op middellange termijn heeft de Nederlandse veiligheidsinzet in de Sahel als doel verdere destabilisering in de Sahelregio tegen te
gaan en verdere expansie van instabiliteit naar West-Afrikaanse kuststaten
te beperken (containment). Een belangrijk uitgangspunt van Nederland
voor nieuwe missiebijdragen in de Sahel is dat deze vraag gestuurd
moeten zijn. De oprichting van EUMPM Niger is in lijn met deze Nederlandse wens. Deze missie is op verzoek van en in nauw overleg met de
Nigerese autoriteiten tot stand gekomen. Het doel van de nieuwe
EU-missie in Niger is om met trainingen op logistiek gebied, uitrusting en
infrastructuur bij te dragen aan het verbeteren van de militaire capaciteiten van de Nigerese krijgsmacht, en daarmee Niger te steunen in het
beschermen van haar bevolking tegen terroristische dreigingen. De missie
heeft een flexibel en kleinschalig karakter. Het kabinet heeft dit
verwelkomd.6

6

Kamerstuk 21 501-28, nr. 249

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 251

7