Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 1173

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 november 2023
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de prestaties van NS en
ProRail in de eerste helft van 2023. De halfjaarrapportages van NS en
ProRail voor de eerste helft van 2023 treft u bijgaand aan. Ook bericht ik u
in deze brief, zoals eerder aan uw Kamer toegezegd1, over de uitkomsten
van de evaluatie van de IT-storing in Amsterdam op 4 en 5 juni. Het
evaluatierapport en de externe validatie treft u bijgaand aan. Bovendien
informeer ik u over de laatste stand van zaken rondom de besteding van
€ 1,5 miljoen beschikbaarheidsvergoeding OV-korting, de opvolging van
de aanbevelingen die voortkwamen uit de evaluatie van de verstoorde
situatie op het spoor als gevolg van winterweer in 2021 en de recente
problematiek rondom seinen bij ProRail (de brief van ProRail hierover treft
u bijgaand aan).
Halfjaarrapportages NS en ProRail
NS en ProRail geven conform de concessieafspraken via de halfjaarverantwoording een tussentijds beeld van hun operationele prestaties en van
de uitvoering van het huidige vervoer- (NS) en beheerplan (ProRail). Het
formele oordeel over de prestaties van 2023 zal ik, zoals gebruikelijk,
begin 2024 formuleren, naar aanleiding van de jaarverantwoordingen van
NS en ProRail.
Op 4 april jl. vond er bij Voorschoten een zeer tragisch en dodelijk ongeval
plaats, waarbij een reizigerstrein, een goederentrein en een spoorkraan
betrokken waren. Een medewerker van BAM kwam om het leven en
30 treinreizigers raakten gewond. Van 4 tot en met 19 april jl. was er geen
treinverkeer mogelijk tussen Leiden Centraal en Den Haag Mariahoeve.
Het is mijn inzet om samen met NS en ProRail er alles aan te doen om
ongevallen te voorkomen. Er lopen op dit moment verschillende
1

kst-29984-1173
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Dit betreft de volgende toezeggingen: TZ202306–121, TZ202306–122, TZ202306–123 en
TZ202306–132.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

1

onderzoeken. ProRail, NS, DB Cargo en BAM voeren samen een
onderzoek uit naar de toedracht. In 2024 worden de resultaten verwacht.
Halfjaarrapportage NS
NS kreeg in 2022 te maken met oplopende tekorten aan personeel, waar ik
uw Kamer via diverse brieven over heb geïnformeerd.2 Hierdoor was NS
genoodzaakt om haar dienstregeling aan te passen om zo de betrouwbaarheid en voorspelbaarheid te vergroten. In augustus 2022 is NS
daarom een integrale aanpak personeelstekort gestart. De eerste stap in
deze integrale aanpak was het stabiliseren van het tekort aan hoofdconducteurs om verdere aanpassingen in de dienstregeling te voorkomen.
Deze stap is in het afgelopen halfjaar gerealiseerd. In september 2023
heeft NS op verschillende trajecten treinen verlengd en op de HSL op de
drukste momenten enkele treinen toegevoegd. NS verwacht dat de
capaciteit van hoofdconducteurs en machinisten zich positief blijft
ontwikkelen. De opleidingsklassen zitten vol en de effecten van de
versnelde opleiding en de uitbreiding van de opleidingscapaciteit zijn
zichtbaar. Op basis hiervan is de verwachting dat ook in de tweede helft
van 2023 en in 2024 een betrouwbare en stabiele dienstregeling kan
worden gereden.
In het voorjaar van 2023 heeft de overheid, op advies van het OMT, de
laatste corona-adviezen laten vervallen. Alhoewel de laatste coronamaatregelen zijn afgeschaft, blijken de reizigersaantallen niet terug te keren
naar het niveau van pre-corona. NS ziet dat er een nieuw normaal is
ontstaan waarbij reizigers blijvend ander reisgedrag vertonen. In de eerste
helft van 2023 zijn er circa 85% van het aantal reizen afgelegd ten opzichte
van dezelfde periode in 2019. NS focust zich nu op het verhogen van het
aantal reizigers en ritten in generieke zin. Dit doen zij bijvoorbeeld door
het invoeren van NS Voordeel en de verdere doorontwikkeling van NS Go.
Het KIM-rapport «Waar is de ov-reiziger gebleven»3 bevestigd dit nieuw
normaal. Op lange termijn verwacht ik met de inzet van NS wel een
toename van het aantal reizigers.
De doelstelling van NS International blijft het verdubbelen van het aantal
internationale treinreizigers in 2030 ten opzichte van het aantal treinreizigers in 2018. Daarbij richt NS zich met name op verbindingen tot
700 km, aangevuld met nachttreinverbindingen op de langere afstanden.
NS heeft voor deze zomer diverse maatregelen ingevoerd om grote drukte
op internationale treinen in vakantietijd te voorkomen. Hoewel NS van
mening is dat publieke sturing op internationaal vervoer wenselijk is,
heeft NS ervoor gekozen in het eerste halfjaar van 2023 meldingen bij de
ACM te doen om mogelijk internationale treinen in open toegang te
kunnen rijden in 2025.
Halfjaarrapportage ProRail
ProRail kijkt terug op een half jaar met een aantal in het oog springende
gebeurtenissen en dossiers. Naast het tragische ongeluk in Voorschoten
en de IT-storing rondom Amsterdam, waarover later meer, kreeg ProRail
ook te maken met verstoringen door dassenburchten onder het spoor.
Hier heb ik uw Kamer eerder dit jaar over geïnformeerd.4 Van 13 maart tot
24 april was er geen treinverkeer mogelijk tussen Workum en Hindeloopen en van 21 tot 29 maart tussen Boxtel en Vught. Hoewel de
2

Onder andere Kamerstukken 29 984, nr. 1076 en 29 984, nr. 1089.
Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, Waar is de ov-reiziger gebleven?, 10 oktober 2023,
KiM-23-A019.
4
Onder andere Kamerstuk 29 984, nr. 1094.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

2

problemen op deze locaties inmiddels verholpen zijn, moeten er nog
stappen gezet worden om de problematiek beter onder controle te krijgen.
ProRail werkt hieraan met haar ketenpartners, RVO, het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Visserij en mijn ministerie.
ProRail geeft aan dat de realisatie van productie op koers ligt. Wel zijn er
diverse uitdagingen bij het uitvoeren van werkzaamheden en projecten.
Zo leidt de stikstofproblematiek tot onzekerheden, extra kosten en een
langere doorlooptijd voor projecten. Ook kampt de spoorsector in het
algemeen, en ook specifiek ProRail, nog steeds met uitdagingen op de
arbeidsmarkt om nieuw personeel te werven en is er sprake van schaarste
aan materialen en materieel. Verder zorgt de eis van de Nederlandse
Arbeidsinspectie rondom het gebruik van kwartsloze ballast in plaats van
kwartshoudende ballast voor uitdagingen. Hier heb ik uw Kamer eerder
over geïnformeerd.5
Ten slotte heeft ProRail mij gemeld dat er op dit moment problemen zijn
bij de technische vrijgave van een nieuwe generatie seinen. Deze seinen
gaan onder andere gebruikt worden in toekomstige (PHS-)projecten. Bij
de veiligheidstesten van het sein zijn in bepaalde omstandigheden
problemen met de zichtbaarheid geconstateerd, die maken dat het sein op
dit moment niet veilig kan worden gebruikt. De exacte impact wordt
onderzocht, maar het heeft directe consequenties voor werkzaamheden
bij projecten. Voor twee projecten, namelijk de ombouw van het emplacement Den Haag en het PHS-project Tilburg, heeft ProRail aangegeven
deze niet volgens plan te kunnen uitvoeren en een deel van het werk te
moeten verplaatsen. De mededeling van ProRail heeft mij verrast en roept
vragen op. De komende tijd werk ik samen met ProRail om de consequenties zo goed mogelijk te beperken en op te vangen. Tegelijkertijd ga ik
ook in gesprek met ProRail over hoe dit heeft kunnen gebeuren en hoe dit
in de toekomst kan worden voorkomen. De brief van ProRail met verdere
uitleg treft u bijgaand aan.
Ondanks deze uitdagingen heeft ProRail in de eerste helft van het jaar
bijna alle geplande werkzaamheden kunnen uitvoeren. Zo zijn de
werkzaamheden aan de perrons bij Schiphol gestart, zijn er twee nieuwe
fietsenstallingen bij Amsterdam Centraal opgeleverd en is de grootschalige vernieuwing van de spoorlijn naar Vlissingen afgerond. De
interne taskforce realisatie werkt samen met de spoorsector om de meest
urgent problemen voor werkzaamheden en projecten te voorkomen en op
te lossen. ProRail zal naar verwachting ook in de tweede helft van 2023
alle zeilen bij moeten blijven zetten om de productie te realiseren.
Niet alleen bij werkzaamheden en projecten heeft ProRail te maken met
uitdagingen op de arbeidsmarkt, ook het aantal verkeersleiders op peil
houden blijft een uitdaging. Hier zijn echter aanzienlijke stappen gezet.
ProRail is dan ook op koers om eind 2023 het tekort aan treinverkeersleiders te halveren en in 2024 op te lossen.
Prestaties NS en ProRail
Via de in de concessies vastgelegde prestatie-indicatoren monitor ik de
prestaties van NS en ProRail, zodat ik effectief kan sturen op een goed
spoorproduct voor reizigers, verladers en vervoerders. De score op de
prestatie-indicatoren over het jaar 2023 beoordeel ik begin 2024 aan de
hand van vastgestelde bodemwaardes.6 Er zijn drie gezamenlijke
5
6

Kamerstukken 29 984, nr. 948 en 25 883, nr. 457.
De bodem- en streefwaardes gelden voor de periode 2021–2024. Dit betekent dat de streefwaardes in 2024 behaald moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

3

prestatie-indicatoren, te weten de reizigerspunctualiteit 5 minuten op het
hoofdrailnet (HRN), de reizigerspunctualiteit 15 minuten op het HRN en de
reizigerspunctualiteit 5 minuten op de HSL.
In de eerste helft van het jaar scoren NS en ProRail op twee van de drie
gezamenlijke indicatoren goed. Op het HRN was de reizigerspunctualiteit
5 minuten 91,5%. Dit is gelijk aan de streefwaarde (91,5%) en boven de
bodemwaarde (88,9%). De reizigerspunctualiteit 15 minuten was 97,5% en
lag daarmee boven de streefwaarde (97,4%) en de bodemwaarde (96,7%).
De reizigerspunctualiteit 5 minuten op de HSL was in de eerste helft van
2023 78,2% en daarmee scoren NS en ProRail onder de bodem- (82,1%) en
streefwaarde (84,2%). NS en ProRail wijzen een aantal oorzaken aan voor
deze score, voornamelijk de tijdelijke snelheidsbeperking (TSB) van
80 km/u ter hoogte van Rijpwetering, een lagere materieelbeschikbaarheid
bij NS en hinder van omgeleid goederenvervoer door werkzaamheden
elders. NS en ProRail zetten zich maximaal in om deze prestatie te
verbeteren. ProRail werkt aan het spoor om zo de tijdelijke snelheidsbeperking op te heffen. De prognose is dat de snelheid eind 2023 kan
worden verhoogd naar 160 km/u. Om uitval als gevolg van materieelbeschikbaarheid af te laten nemen, werkt NS aan maatregelen om de
doorlooptijd van onderhoud en herstel te versnellen. Ik vind het van
belang dat NS en ProRail hun uiterste best doen om de prestaties weer op
peil te brengen en te houden. De prognose is wel dat de score voor de
reizigerspunctualiteit HSL in 2023 onder de bodem- en streefwaarde zal
blijven.
Daarnaast is NS bezig met de instroom van de ICNG. In april jl. heb ik u
gemeld dat de ICNG in 2023 volledig in zou stromen op een aantal
trajecten.7 NS heeft mij laten weten dat dit niet gaat lukken omdat de
levering trager verloopt dan verwacht. De ICNG zal in 2023 naar
verwachting wel instromen op het traject Amsterdam–Breda, maar pas in
2024 volledig instromen op Den Haag–Eindhoven en Amsterdam–
Rotterdam. In 2024 wordt naar verwachting ook gestart met de instroom
van de ICNG-België op de verbinding met Brussel.
Naar aanleiding van de motie van het lid Van der Molen8 hebben NS en
ProRail voor het eerst een lijst van de top 10 slechts presterende reisrelaties opgenomen in de halfjaarverantwoordingen.9 Dit zijn op dit moment
voornamelijk trajecten van en naar Amsterdam Centraal en Rotterdam
Centraal, waarbij het traject tussen Rotterdam en Amsterdam het slechtst
scoort. Voor een groot deel van deze reisrelaties geldt dat de lagere
reizigerspunctualiteit gelieerd is aan de slechtere prestaties op de HSL.
Prestaties NS
Naast de drie gezamenlijke prestatie-indicatoren rapporteert NS in de
halfjaarverantwoording ook over de zitplaatskans in de spits op het HRN
en op de HSL, over het aantal drukke treinen in de spits, de reisinformatie
en de kwaliteit van aansluitingen op andere vervoerders.
NS presteert op de prestatie-indicator zitplaatskans in de spits op het HRN
met een score van 95,8% boven de streefwaarde van 95,5%. Dit is
ondanks een toename van het aantal reizigers en de lage beschikbaarheid
van hoofdconducteurs. Vanaf april is door inzet van kantoorpersoneel als

7

Kamerstuk 29 984, nr. 1097.
Kamerstuk 36 200 A, nr. 36.
9
Het gaat hier om trajecten met de laagste reizigerspunctualiteit 5 minuten.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

4

«treinassistenten» het tekort aan hoofdconducteurs grotendeels
gemitigeerd.
De prestatie-indicator zitplaatskans in de spits op de HSL zit met een score
van 95,2% boven de streefwaarde van 94,9%. Op de HSL was in het eerste
halfjaar relatief veel uitval, met name als gevolg van een lagere materieelbeschikbaarheid. Ook had de nasleep van het tragische ongeval bij
Voorschoten een grote impact omdat de HSL als omreisroute fungeerde.
Het aantal drukke treinen per werkweek in de spits op het hoofdrailnet zat
met een gemiddeld aantal van 71 onder de streefwaarde van 100. Drukke
treinen kwamen volgens de NS vooral voor bij grotere stremmingen
waarbij de drukte op omleidingsroutes toenam.
Op de prestatie-indicator gebruiksvriendelijke reisinformatie presteert NS
met 81,6% ruim boven de streefwaarde van 68,5%. Nieuw is dat op de
reisinformatieborden wordt gevisualiseerd hoe lang een trein is, welke
kant hij oprijdt en welk treindeel eventueel op het station achterblijft of
extra wordt toegevoegd, zodat reizigers zich beter op het perron kunnen
opstellen en sneller kunnen instappen. De effecten hiervan worden nog
geëvalueerd.
De kwaliteit van aansluitingen van NS op andere vervoerders is 95,1% en
ligt daarmee tussen de bodemwaarde van 94% en de streefwaarde van
95,6%. De komende tijd werkt NS verscheidene verbeteringen op de
dienstregeling uit. In 2023 is NS ook gestart met het direct kunnen in- en
uitchecken met een betaalpas of creditcard. Hiermee worden de drempels
voor incidentele reizigers verlaagd. Ik complimenteer NS met deze
ontwikkelingen.
Recentelijk is door NS geconstateerd dat de Zitplaats KPI en II’s
(informatie-indicatoren) voor de maand mei van 2023 (en ook in de maand
mei van 2021 en 2022) op een te hoog aantal reizigers waren gebaseerd.
De treinen waren dus minder druk dan eerder over mei is gerapporteerd.
Het halfjaarcijfer voor de KPI’s «Zitplaatskans spits HRN en HSL» ligt
hierdoor 0,1%-punt hoger en de KPI «Aantal drukke treinen in de spits per
werkweek» is hierdoor twee treinen lager. De oorzaak van de te hoge
aantallen reizigers in mei is een te grote correctie voor reizigers die niet
in- en uitchecken. Deze correctie werd oorspronkelijk gedaan middels de
uitkomsten van veldwerk. Met de komst van corona in het voorjaar van
2020 is dit veldwerk gestopt en is de correctie gebaseerd op verhoudingen
uit historisch veldwerk. NS heeft hiervoor een referentiedag gebruikt die
niet representatief was.
Per 2024 stapt NS over op een nieuwe bron voor reizigersaantallen
waarvoor geen aanvullend veldwerk nodig is. Ik ben geïnformeerd over de
correctie en alle extern gepubliceerde statistieken zijn gecorrigeerd. NS
heeft lessen getrokken die worden benut in de rest van 2023 en voor zover
van toepassing ook worden meegenomen in de overgang naar de nieuwe
bron.
Prestaties ProRail
Naast de drie gezamenlijke prestatie-indicatoren rapporteert ProRail
tijdens de halfjaarverantwoording ook over twee andere prestatieindicatoren.10 Dit zijn de impactvolle verstoringen op de infra en betrouwbaarheid regionale series.

10

De prestatie-indicatoren Klantoordeel reizigersvervoerders en Klantoordeel goederenvervoerders worden één keer per jaar gepubliceerd, in de jaarverantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

5

ProRail scoort goed op de prestatie-indicator impactvolle verstoringen op
de infra. In de eerste helft van 2023 waren er 208 impactvolle verstoringen. Naar verwachting zal ProRail hier voor heel 2023 dan ook beter
scoren dan de streefwaarde van 450.11
Op de prestatie-indicator betrouwbaarheid regionale series is de realisatie
op de KPI lager dan beoogd. De score voor de eerste helft van 2023 is
87,8%, dit is onder de bodemwaarde van 90,7%. ProRail geeft aan dat de
stakingen bij regionale vervoerders in het eerste kwartaal de voornaamste
oorzaak zijn. Zonder deze stakingen zou de score voor de eerste helft van
2023 ruim 5%-punt hoger zijn geweest en daarmee zou de score boven de
bodemwaarde zijn uitgekomen. Ook personeelstekorten bij een aantal
regionale vervoerders, materieelproblemen en hinder rondom Venlo
vanwege omgeleide goederentreinen door werkzaamheden in Duitsland
dragen bij aan een lagere score. De score verbeterde in het tweede
kwartaal van 2023 (na de regionale stakingen), toen was de score 93,6%.
Tegelijkertijd constateer ik dat ProRail niet verwacht dat de achterstand
ingelopen kan worden. De prognose voor heel 2023 is 89,0% en de score
zal daarmee onder de bodemwaarde eindigen.
Opvolging aanbevelingen evaluatie Winterweer
ProRail en NS hebben in 2021 een evaluatie uitgevoerd naar de
verstoorde situatie op het spoor als gevolg van de uitzonderlijke winterse
weersomstandigheden van 7 februari 2021. In het afgelopen half jaar
hebben ProRail en NS opvolging gegeven aan de laatste nog openstaande
aanbeveling uit deze evaluatie. Dit betrof de ontwikkeling van één of
meerdere logistieke scenario’s waarbij in situaties met minder
beschikbare infrastructuur (met name wissels) een verder afgeschaalde
dienstregeling kan worden gereden om bij extreem winters weer het
treinverkeer sneller op te starten en/of op gang te houden. In de halfjaarverantwoording gaan ProRail en NS in op de drie scenario’s die zij hebben
ontwikkeld. Met de Flexibele Landelijke Uitgedunde Dienstregeling winter
verwacht NS de impact van extreem zwaar winterweer in één of meer
specifieke regio’s te beperken door deze regio’s (tijdelijk) te ontkoppelen
van de rest van het land. Dit scenario vervangt de huidige LUD winter. De
(nieuwe) Nooddienstregeling winter kan worden ingezet in hoogst
uitzonderlijke weersituaties, waarin de werking van slechts een zéér
beperkt aantal wissels kan worden gegarandeerd. Dit noodscenario biedt
een vervoerscapaciteit van 15% over alle reizigersvervoerders genomen
en gaat gepaard met een negatief reisadvies. In dit noodscenario blijven
drie corridors open voor het goederenvervoer (Betuweroute, Brabantroute
en Kijfhoek– Roosendaal–Essen). Besloten- en internationaal reizigersvervoer is niet mogelijk. Het derde (nieuwe) scenario betreft de Opstartdienstregeling NS, die ingezet kan worden voor het stapsgewijs en
beheerst opschalen van de dienstregeling nadat een nooddienstregeling
is uitgevoerd of na een situatie waarin helemaal niet is gereden. Ik ben blij
dat ProRail en NS met de implementatie van deze scenario’s opvolging
hebben gegeven aan alle aanbevelingen uit de winterevaluatie. Hoewel de
omgang met extreem en uitzonderlijk weer ook in de toekomst een
uitdaging zal blijven, verwachten ProRail en NS met deze scenario’s beter
voorbereid te zijn op weersomstandigheden zoals die zich op 7 februari
2021 en de dagen nadien hebben voorgedaan.

11

Voor deze prestatie-indicator is er sprake van een maximumaantal impactvolle verstoringen,
de bodemwaarde is 520.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

6

IT-storing Amsterdam
Op 4 juni jl. had ProRail te maken met een storing in de ICT-systemen van
de Verkeersleidingspost Amsterdam. Tussen zondag 4 juni 17.00 uur en
maandag 5 juni 9.00 uur reden er daardoor van en naar Amsterdam geen
treinen. Ondanks de inspanningen van medewerkers van NS, ProRail en
ketenpartners om reizigers bij te staan en de storing te verhelpen, had
deze storing een zeer grote impact. Veel reizigers konden als gevolg van
de storing hun reis niet (af)maken en circa 4.000 reizigers strandden in de
nacht van 4 op 5 juni in Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, Den Haag of op
Schiphol (in hotels, ter beschikking gestelde opvanglocaties of op het
station). Ik informeer uw Kamer hier, zoals toegezegd, over de uitkomsten
van de evaluatie en de externe validatie van deze evaluatie.
ProRail en NS hebben samen een evaluatie uitgevoerd om lessen te
trekken uit de storing en de manier waarop de gevolgen voor reizigers zijn
aangepakt. Ik heb het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement
(COT) daarbij opdracht gegeven tot een onafhankelijke validatie van deze
evaluatie. De evaluatie en validatie stuur ik u bij deze toe. Bij het formuleren van de onderzoeksvragen hebben ProRail en NS de inbreng en
vragen van uw Kamer, consumentenorganisaties, personeelsvertegenwoordigers en mijn departement betrokken.
Bevindingen
Voor een complete toelichting op de bevindingen verwijs ik u naar het
rapport zelf. Enkele zaken licht ik graag in deze brief uit, onder meer
vanwege de eerdere aandacht voor deze onderwerpen vanuit uw Kamer.
De oorzaak van de storing betrof een hardware storing, die niet door
monitoringssoftware werd opgemerkt. Dit bemoeilijkte het identificeren
en oplossen van de storing en leidde ertoe dat ProRail op 4 juni
meermaals gegeven prognoses over de oplostijd niet kon realiseren.
ProRail baseerde deze prognoses op de veel kortere duur waarbinnen
eerdere technische incidenten tot dan toe altijd waren opgelost. Normaliter worden alle supportlijnen bij kritische systeemuitval gelijktijdig en
direct opgeschaald door ProRail, dat is ditmaal niet gebeurd. Doordat
ProRail het vertrouwen had snel tot een oplossing te komen, heeft
daarnaast de volledige opschaling van haar crisisorganisatie later dan
gewenst plaatsgevonden.
In afwachting van een snel herstel van de ICT-systemen van ProRail bleef
de vooraf ingevoerde dienstregelingsinformatie in het Verkeersleiding
Ondersteunings-Systeem (VOS) staan. Dit leidde tot inconsistentie tussen
de boodschap van NS over het onzekere treinverkeer en de zichtbare
dienstregeling op reisinformatiekanalen zoals de NS-app en informatieborden op stations. De verwarring zorgde voor onduidelijkheid en
frustratie bij reizigers (over het handelingsperspectief), en heeft bijgedragen aan het aantal gestrande reizigers. NS communiceerde met
gestrande reizigers via verschillende kanalen. Uit de evaluatie is gebleken
dat de mondelinge communicatie over door NS beschikbaar gestelde zorg
en faciliteiten reizigers in ontoereikende mate heeft bereikt.
Verbetermaatregelen
ProRail en NS hebben een tiental verbetermaatregelen geïdentificeerd
waarmee zij de kans op herhaling verkleinen (voorkomen), toekomstige
prognoses verbeteren (voorspellen), storingen sneller oplossen
(versnellen) en reizigers beter kunnen informeren en verzorgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

7

(verzorgen). Vier bevindingen licht ik hieruit. Voor de complete set van
aanbevelingen verwijs ik u naar het rapport.
1. ProRail herziet het prognoseproces bij storingen met onbekende
oorzaak, in samenhang met de communicatie naar de reiziger
(Voorspellen).
2. ProRail onderzoekt hoe de uitwijktijd van een Verkeersleidingpost naar
het OCCR (Operationeel Controle Centrum Rail) kan worden verkort
door processen meer te automatiseren. ProRail verwacht een
tijdreductie van 1 tot 2 uur ten opzichte van de huidige vier uur te
realiseren (Versnellen).
3. NS en ProRail onderzoeken de mogelijkheden om de consistentie in
berichtgeving tussen omroep, NS-app, reisplanner en website tijdens
(grote) verstoringen te borgen (Verzorgen). Deze aanbeveling is in
augustus door NS reeds deels geïmplementeerd.
4. NS breidt het proces rondom opvang en verzorging van reizigers uit,
waarbij NS ook kijkt naar welke samenwerkingen er mogelijk of nodig
zijn met externe partners (zoals het Rode Kruis) (Verzorgen).
Conclusies COT
Het COT heeft, zoals eerder benoemd, een onafhankelijk validatie van de
evaluatie uitgevoerd. Daarbij heeft het COT gekeken naar de aanpak,
volledigheid en kwaliteit van het onderzoek. In de bijlage van deze brief
treft u het validatierapport. Het COT concludeert dat de evaluatie
voldoende zorgvuldig is uitgevoerd, en dat NS en ProRail zich merkbaar
en aanzienlijk hebben ingespannen om tot een adequate evaluatie te
komen. Beeld van de validatoren is dat beide organisaties open staan
voor kritische reflectie en hieruit willen leren.
Het COT doet in haar validatierapport twee aanbeveling ten aanzien van
het vervolg. Ten eerste raadt het COT aan om te borgen dat de aanbevelingen uit het evaluatierapport worden opgevolgd op zodanige wijze dat
deze op een later moment worden geconcretiseerd en dat de uitvoering
wordt gemonitord en geëvalueerd. Ten tweede raadt het COT aan om, in
het verlengde van de verbetermaatregelen ten aanzien van het crisismanagement, de resultaten van de evaluatie breed en actief binnen de
crisismanagementorganisaties van ProRail en NS te bespreken.
Opvolging
Het evaluatierapport geeft antwoord op veel van de vragen die de
ICT-storing op de Verkeersleidingspost, het moment en de duur van de
uitwijk naar het OCCR, de communicatie naar de reizigers en de
overnachting van reizigers op stations en opvanglocaties hebben
opgeroepen. De aanbevelingen bieden veel handvatten om de kans op
herhaling van een situatie zoals op 4 juni jl. in de toekomst te verkleinen,
en de voorbereiding en respons op crisissituaties te verbeteren.
Ik hecht er waarde aan dat NS en ProRail voortvarend met de uitwerking
van deze aanbevelingen aan de slag gaan. Uit mijn gesprekken weet ik dat
zij hier ook al druk mee bezig zijn. Een aantal van de aanbevelingen is
omvangrijker of behoeft verdere concretisering, hierdoor vergen ze meer
implementatietijd. Met NS en ProRail en ProRail heb ik afgesproken dat zij
in hun jaarverantwoordings-rapportages voor 2023 ingaan op de
opvolging en waar nodig concretisering van maatregelen. Ik vraag hen
daarbij ook in te gaan op het betrekken van relevante stakeholders. Tot
volledige implementatie van de aanbevelingen vraag ik NS en ProRail om
periodiek over de opvolging te rapporteren in de (half)jaarrapportages.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

8

Besteding € 1,5 miljoen Beschikbaarheidsvergoeding OV-korting
In de Kamerbrief van 6 juni 2023 over de jaarverantwoording 2022 heb ik
uw Kamer geïnformeerd over mijn besluit om NS een financiële korting
op te leggen op de Beschikbaarheidsvergoeding OV (hierna BVOV) over
2022 van 1,5 miljoen euro. Aanleiding hiervoor was de (forse) afschaling
van de dienstregeling in de tweede helft van 2022, waardoor NS niet aan
de voorwaarden van de BVOV voldeed. Een van de voorwaarden van de
BVOV-regeling, was dat dienstregeling in 2022 een «minimaal vergelijkbare omvang» zou hebben als in 2021. Omdat ik vind dat een korting
op de BVOV de reiziger niet mag duperen, heb ik NS opgedragen dit geld
weer in te zetten ten behoeve van de kwaliteit van de dienstverlening.12
NS heb ik verzocht om hiervoor een plan op te stellen, consumentenorganisaties er actief bij te betrekken en het plan in september ter instemming
aan het ministerie voor te leggen. Op 30 augustus jl. heb ik van NS een
voorstel ontvangen over de besteding van de 1,5 miljoen BVOV-korting.
Zoals door mij verzocht, heeft NS de consumentenorganisaties geraadpleegd en stelt NS voor het idee van Rover uit te voeren. Met dit plan stelt
NS voor om samen met Rover een prijsvraag onder reizigers uit te zetten.
Reizigers worden opgeroepen om met ideeën te komen voor het
verbeteren van de treinreis en de BVOV-korting wordt besteed aan het
realiseren van het beste idee. Dit voorstel kan ik onderschrijven en ik heb
NS dan ook gevraagd de uitvoering, samen met Rover, ter hand te nemen.
Tot slot
Ook het komende halfjaar zullen ProRail en NS te maken krijgen met
uitdagingen op de arbeidsmarkt om nieuw personeel te werven en een
schaarste aan materiaal en materieel. NS en ProRail zullen dan ook alle
zeilen bij moeten blijven zetten om koers te houden. Het verbeteren van
de prestatie-indicatoren die rond de bodemwaarde presteren zal mijn
voortdurende aandacht hebben.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

12

Kamerstuk 29 984, nr. 1102.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 1173

9