5
Afscheid van het lid Van Tongeren
Aan de orde is het afscheid van het lid Van Tongeren
(GroenLinks).
De voorzitter:
Aan de orde is het afscheid van mevrouw Van Tongeren
van GroenLinks. Ik begin met de afscheidsbrief van
mevrouw Van Tongeren.
"Geachte voorzitter, beste Khadija,
Met een enorm gevoel van voorrecht, maar ook met weemoed, vertrek ik vandaag uit de Tweede Kamer. In mijn
leven heb ik steeds geprobeerd om iets te betekenen voor
mensen in de knel, voor mensen met ideeën, met problemen en met oplossingen om Nederland mooier, groener
en rechtvaardiger te maken. Acht jaar lang heb ik dat hier
mogen doen. Met blijdschap, zelfs verwondering, kijk ik
terug op wat allemaal lukte. Maar vooral met dankbaarheid
voor de vele jaren dat ik lid van de Tweede Kamer mocht
zijn."
Even zoeken naar de volgende bladzij. Maar ik ken de brief
bijna uit mijn hoofd, hoor.
"Net geïnstalleerd liet Gerdi Verbeet ons oefenen in deze
zaal. Ik vertelde hoe het was om als eerste vrouw in onze
familie te studeren — hoe trots iedereen was in ons buurtje
— volksvertegenwoordiger zijn namens GroenLinks. Mijn
CDA-ouders stemden zelfs voor het eerst GroenLinks.
Op mijn eerste dag als Kamerlid maakte ik kennis met de
mondelinge vraag. Camiel Eurlings verzekerde mij dat hij
niet gevraagd was door de KLM. Daarna werd een ander
aspect van dit mooie en hoge ambt duidelijk. Schijn en
werkelijkheid en alle gradaties ertussen.
Ger Koopmans leerde mij dat het essentieel is kennis te
hebben van waarover je debatteert. Toen ik met een fraaie
tekst, die een medewerker voor me schreef maar ik niet
helemaal begreep, de zaal in wandelde, regende het interrupties, waar ik me maar matig uit redde. Dat ging me nooit
meer gebeuren, nam ik me voor.
Han ten Broeke leerde me het commissiewerk. Als voorzitter
gaf hij per sms adviezen."

Dergelijke solidariteit is hard nodig, want hoewel het
inmiddels 2018 is, is de landelijke politiek in Nederland nog
steeds een mannenbolwerk.
Dat je vooral op je dieptepunten je vrienden en je collega's
leert kennen, gaat ook op in de politiek. Toen we in 2012
met maar vier Kamerleden terugkwamen, viel hoon ons
ten deel. De collega's van D66 kwamen me moed in spreken.
Gerard Schouw en Boris van der Ham zeiden: "Ach, wij
hebben er met drie Kamerleden gezeten". Dat deed me
enorm goed."
(Hilariteit)
De voorzitter:
"Maar dan blijft de politiek je verbazen, wanneer je door
een interne commissie niet op de kandidatenlijst wordt
gezet. Dat gaf een knauw aan mijn zelfvertrouwen.
De reactie die loskwam binnen onze partij, op het Binnenhof
en bij mensen in het hele land maken het moeilijker om nu
weg te gaan. Die steun betekende dat ik toen niet de politiek
de rug toekeerde maar durfde door te zetten en nu de stap
naar een politiek-bestuurlijke functie aandurf.
Vaak vond ik luid en duidelijk dat er meer vrouwen in
bestuurlijke functies moesten komen, dat vrouwen "ja"
moeten zeggen, ook als het eigenlijk niet goed uitkomt. En
toen werd ik gevraagd om wethouder te worden.
Ik maak een diepe buiging voor alle medewerkers van de
Tweede Kamer. Voor hun vriendelijkheid, hun service en
vooral voor de rust die zij wél bewaren.
Alle GroenLinksers ga ik op een later moment uitbundig
bedanken.
En dan Groningen, oh arm Groningen: Annemarie, Susan,
Sybrand, Pieter, Hans, Ria en de andere 180.000 gezinnen
die daar wonen en proberen te leven. Te overleven! Als ik
deze Kamer met een brandende wens, een opdracht mag
achterlaten — voor alle leden, niet alleen voor de energiewoordvoerders — dan is het: help deze mensen!
Vriendelijke groet,

(Hilariteit)
De voorzitter:
Nou komt het: "Dit kan straks bij de rondvraag; dit moet je
plenair doen; hier moet je eerst een meerderheid voor verzamelen."

Liesbeth van Tongeren "
(Applaus)
De voorzitter:
Geachte mevrouw Van Tongeren, beste Liesbeth,

Het valt wel mee.
"En dan de solidariteit tussen de vrouwelijke Kamerleden.
Hoe Stientje van Veldhoven altijd weer de vooroverleggen
regelde bij elk gevoelig debat. Hoe Agnes Mulder met haar
klaterende lach de stemming erin hield en de beste is om
mee te feesten. Vera Bergkamp, die royaal haar inbreng en

Tweede Kamer

moties deelde als ik matig voorbereid de plenaire zaal in
kwam omdat ik twee debatten tegelijkertijd moest doen.
Carla Dik-Faber, die altijd met een kop koffie en advies
klaarstond. Hoe je met Sharon Gesthuizen over de impact
van de politiek op je privéleven kon praten.

Afscheid van het lid Van Tongeren

Vandaag neem jij na bijna acht jaar Kamerlidmaatschap
afscheid van de Kamer.

12 juni 2018
TK 92

92-5-1

Na een maatschappelijke carrière in Australië en directeurschap bij milieuorganisatie Greenpeace, bemachtigde je
op 17 juni 2010 een Kamerzetel.
De Franse filosoof Alain zei ooit: "La vie est un travail qu'il
faut faire debout." Het leven is een karwei dat je moet uitvoeren terwijl je rechtop staat. Alain stierf een paar jaar
voordat jij geboren werd. Toch lijkt het alsof deze uitspraak
voor jou is geschreven. Fier en rechtop, dat is jouw kenmerk. Zo loop je ook altijd naar de interruptiemicrofoon.
Letterlijk en figuurlijk.
Zo schrijven ook de media over jou: pitbull, knokker,
rigoureus. Een strijdbaar Kamerlid. In de Kamer ging je al
even onverstoorbaar door met strijden. Je lievelingstegenstander, minister Henk Kamp, noemde jou een lastpak. Om
daaraan toe te voegen: "Maar wel goed geïnformeerd en
bijzonder effectief."

De voorzitter:
Maar zoals we jou kennen, Liesbeth: je zult altijd een
strijdbaar type blijven. Maar nu je bestuurder wordt, zal je
luisterende oor van nog grotere waarde zijn.
Ik wens je heel veel succes hier in Den Haag. Het ga je goed.
Dank je wel.
(Applaus)
De voorzitter:
Na de stemmingen zal ik schorsen voor het afscheid van
mevrouw Van Tongeren.

In 2013 verwierf je de titel Haagse Twitterkoningin. Niemand
in de Kamer was zo actief op Twitter als jij. Je twittert over
groene onderwerpen, natuurlijk. Maar ook tegen alledaags
seksisme kun je flink tekeergaan.
Het zal je — zo schat ik je een beetje in — behoorlijk hebben
geïrriteerd dat diezelfde minister je hier in de Kamer in het
begin tot tweemaal toe wist te verwarren met een van de
andere blonde Kamerleden. De ene keer heette je Stientje
van Veldhoven en de andere keer Madeleine van Toorenburg.
Eind 2016 was je verbijsterd toen je hoorde dat je partij jou
niet op de lijst plaatste. Grootmoedig nam je je verlies. Ook
nu bleef je rechtop. Uit alle hoeken kwamen steunbetuigingen. Deze steun deed je besluiten om toch campagne voor
jezelf te gaan voeren. Het leverde je uiteindelijk plaats zes
op de kandidatenlijst op. En bij de verkiezingen behaalde
je maar liefst 25.856 voorkeursstemmen.
Je streed voor een gasloze toekomst en een betere schadeafhandeling voor de Groningers. Je kreeg van de voorzitter
van het Groninger Gasberaad een zilveren ketting met een
hanger in de vorm van de provincie, een medaille van verdienste die veel voor je is gaan betekenen.
De uitspraak van Winston Churchill in je Twitterbio is je
persoonlijk mantra geworden: "Het vergt moed om op te
staan en te spreken; het vergt ook moed om te gaan zitten
en te luisteren." Je bracht vele bezoeken aan mede- én
tegenstanders in het land. En je luisterde.
Dat je ons nu alweer gaat verlaten, doet best een beetje
pijn. Een Kamerlid dat zo haar best doet om in de Kamer
te blijven en hoog op de lijst komt, en dan weer weggaat?
Ik vind dat erg jammer, en je stelt je kiezers teleur. Het zal
voor de fractie van GroenLinks niet meevallen nu ook jouw
ervaring in de Kamer te moeten missen.
Je wordt wethouder, hier een paar deuren verderop. Van
het warme Binnenhof ga je naar het IJspaleis.
(Hilariteit)

Tweede Kamer

Afscheid van het lid Van Tongeren

12 juni 2018
TK 92

92-5-2