MONITOR ANONIEM SOLLICITEREN
TUSSENRAPPORTAGE

In opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Utrecht, 29 juni 2016

Auteurs:
Marcel Coenders (Universiteit Utrecht)
Gregor Walz (Art.1, kenniscentrum discriminatie)
Lieselotte Blommaert (Radboud Universiteit Nijmegen)
Marije Braakman (Art.1, kenniscentrum discriminatie)

Monitor anoniem solliciteren

INHOUD
SAMENVATTING ............................................................................................................................ 3
1. AANLEIDING EN PROBLEEMSCHETS .......................................................................................... 7
2. BESCHRIJVING VAN DE MONITOR ............................................................................................. 8
3. BESCHRIJVING INITIATIEVEN ................................................................................................... 11
3.1. Anoniem solliciteren ........................................................................................................ 11
Utrecht ................................................................................................................................ 11
Den Haag ............................................................................................................................. 14
Amsterdam .......................................................................................................................... 17
3.2. Anonieme netwerkbijeenkomsten ................................................................................... 18
Den Haag: Jongeren in de Lift ............................................................................................. 18
4. EERSTE BEVINDINGEN EN VERDERE STAPPEN ........................................................................ 22

Tussenrapportage

SAMENVATTING
Deze monitor richt zich op twee instrumenten die kunnen worden ingezet om
arbeidsmarktdiscriminatie tegen te gaan: anoniem solliciteren en anonieme netwerk‐
bijeenkomsten. De gemeenten Den Haag en Utrecht zijn begin 2016 gestart met een pilot
anoniem solliciteren. De gemeente Amsterdam overweegt om een pilot te starten. In Den
Haag worden sinds 2015 anonieme netwerkbijeenkomsten georganiseerd onder de noemer
‘Jongeren in de Lift’.
Aanleiding voor deze monitor is een door de Tweede Kamer aangenomen motie (ingediend op
2 december 2015) waarin wordt verzocht om lokale proeven met anoniem solliciteren te
stimuleren en te monitoren. Naast pilots met anoniem solliciteren worden in deze monitor ook
anonieme netwerkbijeenkomsten meegenomen. Het Ministerie van SZW ziet deze anonieme
netwerkbijeenkomsten als een interessante vorm van werving en selectie met anonieme
elementen erin en wil om die reden ook deze projecten bij de monitor betrekken. Het
ministerie van SZW wil via deze monitor inzicht bieden in de eventuele valkuilen en positieve
elementen die uit de onderzochte instrumenten – anoniem solliciteren en anonieme
netwerkbijeenkomsten – naar voren komen.
Deze monitor wordt in opdracht van SZW uitgevoerd door de Universiteit Utrecht, die daarbij
de samenwerking heeft gezocht met onderzoekers van Art.1, kenniscentrum discriminatie, en
de Radboud Universiteit Nijmegen.
In deze tussenrapportage presenteren we de eerste bevindingen van de monitor. Omdat de
stand van zaken in de relevante gemeenten nog geen conclusies over opbrengsten toelaat,
beperken wij ons tot een beschrijving van de opzet en het proces van de projecten. Hierbij
baseren wij ons op beschikbare documentatie, overleggen met de gemeenten, interviews met
betrokkenen bij de gemeente Den Haag, gegevens uit het gemeentelijk onderzoek in Utrecht
en observaties bij een netwerkbijeenkomst.
In deze monitor lichten we eerst de aanleiding en de doelstellingen van dit onderzoek toe.
Vervolgens beschrijven we de pilots met anoniem solliciteren in de gemeenten Utrecht, Den
Haag en Amsterdam en het project met netwerkbijeenkomsten (‘Jongeren in de Lift’) in Den
Haag. Daarbij gaan we in op (a) de aanleiding, (b) de opzet en (c) de uitvoering van deze
initiatieven. Ten slotte bespreken we voorlopige bevindingen en de te nemen vervolgstappen.

Anoniem solliciteren in Utrecht
De gemeenteraad van Utrecht heeft op 30 juni 2015 een motie aangenomen om een proef te
starten met anoniem solliciteren binnen de gemeentelijke organisatie. Halverwege november
2015 zijn de voorbereidingen van de pilot gestart. De pilot zelf ging van start op 1 januari 2016.
Alle externe vacatures in de functieschalen 10 tot en met 14, waarvoor na 1 januari
toestemming werd verkregen voor externe werving en die in de periode 1 januari tot 1 mei zijn
opengesteld, werden opgenomen in de proef. In totaal ging het om 8 vacatures, waarop 215
sollicitanten hebben gereageerd. Als vergelijkingsgroep worden alle vacatures genomen in de
functieschalen 10 t/m 14 die in de periode 1 januari 2015 tot eind december 2015 extern
geworven zijn.

3

Monitor anoniem solliciteren

De procedure van anoniem solliciteren in Utrecht is als volgt. Op de gemeentelijke website
wordt informatie versterkt over de proef en in de vacaturetekst wordt vermeld dat deze
vacature deel uit maakt van de proef anoniem solliciteren. Indien een vacature in schaal 10 of
hoger wordt aangemeld, wordt de vacaturehouder geïnformeerd over de proef met anoniem
solliciteren. Als de vacature intern niet vervuld wordt en er toestemming is om extern te
werven, maakt de vacature onderdeel uit van de proef anoniem solliciteren. In plaats van CV’s
en motivatiebrieven handmatig te anonimiseren wordt gewerkt met een voor elke vacature
aangepast sollicitatiedocument. Dit document bevat geen vragen over de persoonlijke
achtergrond (zoals sekse, leeftijd, etnische herkomst) van de sollicitant maar wel over harde en
zachte criteria voor de functie (opleiding, werkervaring, relevante nevenactiviteiten, motivatie
en vragen die specifiek zijn voor de functie, zoals visie, kennis en ervaring op het werkterrein).
In overleg met de vacaturehouder wordt bepaald welke vragen aansluiten op de wensen van
de vacaturehouder. De sollicitant downloadt dit aangepaste sollicitatiedocument en uploadt
deze extra bij de sollicitatie, naast het gebruikelijke CV en de motivatiebrief. Na sluiting van de
reactietermijn worden de sollicitatiedocumenten gecontroleerd op anonimiteit. De
documenten worden genummerd en zo gelinkt aan de sollicitant en geprint. De selectie voor
de eerste sollicitatieronde wordt uitsluitend op basis van het aangepaste sollicitatiedocument
gedaan. Het CV en eventuele motivatiebrief worden pas aan de selectiecommissie verstrekt
zodra de eerste selectie is verricht, als laatste stap voordat het gesprek wordt gevoerd. Nadat
de anonimiteit is opgeheven verloopt de sollicitatie verder volgens gangbare procedures.
Omdat het aantal vacatures in deze proef klein is, is vooral ingezet op een kwalitatieve
monitoring van de pilot. In het kwantitatieve deel van het onderzoek dat is gekoppeld aan
deze pilot wordt in kaart gebracht hoeveel van de sollicitanten met een Nederlands en niet‐
Nederlandse klinkende naam die reageren op een vacature worden uitgenodigd voor een
gesprek en worden aangenomen voor de functie. In het kwalitatieve deel van het onderzoek,
dat de gemeente zelf laat uitvoeren, zijn gesprekken gevoerd met 13 vacaturehouders en
leden van de selectiecommissies over hun ervaringen met de anonieme selectieprocedure. De
komende maanden zullen nog aanvullende gesprekken plaatsvinden. Onder de sollicitanten is
een vragenlijst uitgezet, waarin wordt gevraagd naar hun mening over anoniem solliciteren, de
voor‐ of nadelen die zij zelf ervaren van anoniem solliciteren en of anoniem solliciteren een rol
heeft gespeeld in hun beslissing om te solliciteren. In totaal hebben 145 van de 215
sollicitanten de vragenlijst ingevuld, een respons van 67%.

Anoniem solliciteren in Den Haag
De pilot met anoniem solliciteren bij de gemeente Den Haag loopt van januari t/m juni 2016.
Alle externe vacatures in de schalen 10 tot en met 14 vallen onder de proef. Begin juni 2016
was het aantal sollicitaties dat onder de proef valt ongeveer 1.400, voor 45 vacatures. De
vergelijkingsgroep bestaat uit alle externe vacatures in de functieschalen 10 tot en met 14, in
de periode 1 januari 2015 tot eind juni 2015. In de controleperiode in 2015 ging het om 36
vacatures en 1.576 sollicitaties. De gemeente Den Haag is daarmee op dit moment de
gemeente die de meest omvangrijke en verst gevorderde proef anoniem solliciteren aan het
uitvoeren is.
Bij het begin van de proef anoniem solliciteren zijn alle vacaturehouders persoonlijk over de
pilot geïnformeerd. Bij vacatures wordt vermeld dat deze deel uitmaken van de proef, zodat
dit ook bekend is bij sollicitanten. In de gemeente Den Haag is gekozen voor een handmatige

4

Tussenrapportage

anonimisering van CV’s en motivatiebrieven. De anonimisering wordt door twee personen op
basis van vooraf opgestelde instructies uitgevoerd, die elkaar cross‐checken. Het gaat hierbij
om een stagiair die de uitvoering van de anonimisering coördineert en een collega van de HR‐
afdeling. Alles wat op etniciteit duidt in de brief en het CV wordt verwijderd (voornaam,
achternaam, etniciteit, talenkennis en geboorteland, zinsnedes in de brief die naar een
allochtone danwel autochtone afkomst verwijzen). Er worden afspraken gemaakt met de
vacaturehouder over het aanleveren van de geanonimiseerde brieven en CV’s. De selectie
wordt door de sollicitatiecommissie gemaakt op basis van de geanonimiseerde CV’s en
brieven. Als de selectie is gemaakt worden de CV’s via referentienummers beschikbaar gesteld
en krijgt de betreffende manager weer toegang tot het sollicitatiesysteem om de
geselecteerde sollicitanten uit te nodigen en de andere sollicitanten af te wijzen. Naast de
proef anoniem solliciteren werkt de gemeente ook breder aan diversiteit en inclusiviteit. Zo is
er in 2015 en 2016 een aantal bijeenkomsten en trainingen georganiseerd voor
leidinggevenden en HR‐medewerkers.
Aan de proef met anoniem solliciteren in Den Haag is een monitor (zowel kwantitatief als
kwalitatief) gekoppeld. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door een onderzoeksbureau dat ook
het plan voor de hele proef heeft opgesteld. Voor het kwantitatieve deel worden alle
binnengekomen sollicitaties gecategoriseerd naar afkomst. Dit wordt gedaan aan de hand van
zichtbare criteria (zoals naam, foto, geboorteland) en bij twijfelgevallen worden kandidaten via
Google opgezocht. Vervolgens wordt vastgesteld hoeveel sollicitanten met een Nederlands en
niet‐Nederlandse achtergrond reageren op een vacature, worden uitgenodigd voor een
gesprek en worden aangenomen voor de functie. Deze kwantitatieve meting wordt
ondersteund door een enquête onder sollicitanten, een bevraging van vacaturehouders en
gesprekken met direct betrokkenen.

Anoniem solliciteren in Amsterdam
In het kader van deze monitor is er met de gemeente Amsterdam half mei overleg geweest
over de opzet van een pilot anoniem solliciteren. Deze pilot zou net als in Den Haag vrij
omvangrijk kunnen zijn gelet op het aantal extern te werven vacatures. Omwille van de
vergelijkbaarheid is afgesproken dat waar mogelijk de opzet en uitvoering afgestemd wordt op
de gevolgde werkwijze in Den Haag. De benodigde informatie is vervolgens uitgewisseld en we
hebben meer informatie aan Amsterdam verstrekt over de onderzoekstechnische kant van de
op te zetten pilot.
Net als in Den Haag en Utrecht zal Amsterdam gebruik maken van een vergelijkings‐
periode waarmee de effectiviteit van de anonieme selectieprocedure vergeleken kan worden.
Bovendien wordt de pilot waarschijnlijk net als in Den Haag en Utrecht ingezet voor
vacatures voor de hogere functiegroepen, omdat de etnische diversiteit hier geringer is dan bij
lagere functiegroepen.
Hoewel er bij de betrokkenen in de ambtelijke organisatie veel animo is voor een pilot
anoniem solliciteren, is inmiddels gebleken dat het niet haalbaar is om de pilot op korte
termijn te starten. Bovendien geeft de gemeente aan dat de inrichting van het administratieve
proces om anoniem solliciteren mogelijk te maken, meer tijd kost dan verwacht.

5

Monitor anoniem solliciteren

Dit betekent dat we in de geplande eindrapportage van medio september geen
uitspraken kunnen doen over de effectiviteit van de pilot, omdat deze dan naar verwachting
net is gestart of nog moet starten. Het kan zelfs zo zijn dat er na nader onderzoek en na het
besluitvormingsproces besloten wordt in Amsterdam geen pilot anoniem solliciteren te
starten.

Anonieme netwerkbijeenkomsten in Den Haag: ‘Jongeren in de Lift’
In 2015 zijn zes reguliere Jongeren in de Lift bijeenkomsten in Den Haag georganiseerd, naast
een aantal specials en bijeenkomsten in Leidschendam‐Voorburg. In 2016 zal dat aantal
waarschijnlijk hoger uitvallen.
Het concept van Jongeren in de Lift bestaat in de kern uit een netwerkbijeenkomst waar
werkzoekende jongeren en ondernemers/werkgevers elkaar op een laagdrempelige manier
kunnen ontmoeten. De deelnemers weten van tevoren niet wie zij tegen zullen komen tijdens
de bijeenkomst. Pas in het eerste gesprek tussen jongere en werkgever leren zij elkaar kennen.
Elke bijeenkomst heeft een vaste opzet. In een eerste gespreksronde wordt elke jongere aan
een werkgever gekoppeld en krijgen zij circa 10 minuten de tijd om elkaar te leren kennen.
Vervolgens is er een plenaire ronde waarbij de aanwezige werkgevers zich aan de groep
voorstellen en elke werkgever in een pitch de jongere waarmee hij of zij heeft kennisgemaakt
voorstelt aan de zaal. Na de pitches krijgen de jongeren en werkgevers tijd om verder te
netwerken, waarbij de jongeren zo veel mogelijk concrete afspraken met werkgevers proberen
te maken over hoe zij hen kunnen helpen. Na deze netwerkronde lichten de jongeren plenair
toe welke afspraken zij met welke werkgever hebben gemaakt. De afspraken worden
genoteerd voor de nazorg en opvolging. Tot slot kan na het delen van de afspraken nog verder
vrij genetwerkt worden. In de weken na de bijeenkomst worden de jongeren nog een aantal
keer gebeld om te bespreken wat er terecht is gekomen van de afspraken die ze hebben
gemaakt.
De doelgroep van het project bestaat uit gemotiveerde werkzoekende jongeren. De jongeren
ontvangen een uitkering en komen via de gemeente zelf bij het project, of zijn bekend bij
jeugdzorg en worden doorverwezen, of ze melden zichzelf aan. Er vindt dus geen strenge
selectie plaats, deelname is vrijwillig. Hetzelfde geldt voor de werkgevers: zij worden
persoonlijk uitgenodigd bijvoorbeeld via de netwerken van MKB Den Haag. Ze hoeven niet met
een concreet aanbod of een vacature te komen, maar brengen hun netwerk en ervaring in om
de jongeren te helpen. De jongeren volgen ter voorbereiding een training waarin ze leren hoe
ze zichzelf kunnen presenteren naar werkgevers toe, wat hun sterke eigenschappen zijn en
wat ze uit de bijeenkomst kunnen halen.

Leeswijzer
In het eerste hoofdstuk van deze tussenrapportage wordt de aanleiding geschetst voor deze
monitoring. In hoofdstuk 2 wordt de doelstelling en de opzet van de monitor beschreven,
waarna in hoofdstuk 3 de diverse initiatieven besproken worden. Deze tussenrapportage
eindigt met enkele voorlopige bevindingen en vervolgstappen. In september zal de
eindrapportage verschijnen.

6

Tussenrapportage

1. AANLEIDING EN PROBLEEMSCHETS
De gemeenten Den Haag en Utrecht zijn begin 2016 gestart met een pilot anoniem solliciteren.
De gemeente Amsterdam overweegt om ook een pilot te starten. Het ministerie van SZW wil
middels deze monitor een eerste indruk geven van mogelijke kansrijke elementen uit deze drie
pilots met anoniem solliciteren. Deze drie pilots verschillen qua grootte en inrichting zodanig
van elkaar dat voorzichtig moet worden omgegaan met het trekken van conclusies.
Directe aanleiding voor de overkoepelende monitor vanuit het Rijk is een aangenomen motie
van Verweij (PvdA) en Van Weyenberg (D66), ingediend tijdens de begrotingsbehandeling van
SZW in de Tweede Kamer (TK) op 2 december 2015. In deze motie wordt verzocht om lokale
proeven met anoniem solliciteren actief te stimuleren en te monitoren en de resultaten
daarvan en vervolgstappen daarop voor het zomerreces 2016 aan de TK toe te sturen.
Daarnaast was eerder al aangegeven dat SZW de ontwikkelingen in o.a. Utrecht en Den Haag
‘met belangstelling gaat volgen’.
Anoniem solliciteren is slechts een van de vele verschillende instrumenten die kunnen worden
ingezet om arbeidsmarktdiscriminatie aan te pakken en om een inclusieve arbeidsmarkt te
bevorderen. Verschillende gemeenten maken in de arbeidstoeleiding gebruik van anonieme
netwerkbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten vormen een andere manier om kandidaten te
selecteren waarbij kenmerken die irrelevant zijn voor de functie worden weggelaten bij de
eerste kennismaking tussen werkgever en werkzoekende. Het Ministerie van SZW ziet dit
instrument als een interessante vorm van werving en selectie met anonieme elementen erin
en wil om die reden ook projecten met anonieme netwerkbijeenkomsten bij deze monitor
betrekken. Wij richten ons daarbij op een project in de gemeente Den Haag, waar sinds 2015
anonieme netwerkbijeenkomsten worden georganiseerd onder de noemer ‘Jongeren in de
Lift’.
Het ministerie van SZW wil via deze monitor inzicht bieden in de eventuele valkuilen en
positieve elementen die uit de onderzochte instrumenten – anoniem solliciteren en anonieme
netwerkbijeenkomsten – naar voren komen. Deze overkoepelende monitor wordt in opdracht
van SZW uitgevoerd door de Universiteit Utrecht, die daarbij de samenwerking heeft gezocht
met onderzoekers van Art.1, kenniscentrum discriminatie, en de Radboud Universiteit
Nijmegen. In deze tussenrapportage presenteren we de eerste bevindingen van de monitor.
Omdat de stand van zaken in de relevante gemeenten nog geen conclusies over de
opbrengsten van de maatregelen toelaat, beperken wij ons tot een beschrijving van de opzet
van de initiatieven. De informatie in deze tussenrapportage is gebaseerd op beschikbare
documentatie, overleggen met de afzonderlijke gemeenten, interviews met betrokken
medewerkers van de gemeente Den Haag, gegevens uit het gemeentelijk onderzoek in Utrecht
en observaties bij een netwerkbijeenkomst uit het project Jongeren in de Lift in Den Haag.

7

Monitor anoniem solliciteren

2. BESCHRIJVING VAN DE MONITOR
In deze monitor beschrijven we drie pilots met anoniem solliciteren, te weten de proeven in
Utrecht, Den Haag en Amsterdam. Ook bestuderen we het instrument van anonieme
netwerkbijeenkomsten, aan de hand van het project ‘Jongeren in de Lift’ in Den Haag.
De doelstelling van de monitor is als volgt:
‐

De monitor beoogt inzicht te bieden in de eventuele valkuilen en positieve elementen
die uit de onderzochte instrumenten, anoniem solliciteren en anonieme
netwerkbijeenkomsten, naar voren komen.

In de monitor richten we ons op de volgende hoofdvraag:
‐

Wat zijn de ervaringen, opbrengsten en mogelijke valkuilen van anoniem solliciteren
en anonieme netwerkbijeenkomsten en hoe worden deze instrumenten in de praktijk
ingezet?

Voor de pilots met anoniem solliciteren en voor de anonieme netwerkbijeenkomsten zijn
afzonderlijke deelvragen geformuleerd.
Ten aanzien van de pilots met anoniem solliciteren:
1.
Waar bestaat de pilot anoniem solliciteren bij iedere gemeente uit:
a.
Hoe ziet het huidige Werving‐ en Selectieproces eruit?
b.
Welke aanvullende maatregelen zijn genomen om het W&S‐proces
anoniem in te richten?
c.
Hoe zien deze aanvullende maatregelen er concreet uit?
2.
Op welke wijze is de pilot anoniem solliciteren ingericht?
a.
Welke achtergrondgegevens (afkomst, leeftijd en/of sekse) van de
sollicitanten zijn in de pilot meegenomen en geanonimiseerd?
b.
Op welke groep (hogere functies/lagere functie, algemeen of specifieke
functiegroepen?) richtte de pilot zich?
c.
Hoeveel vacatures zijn in de pilot meegenomen?
d.
Welke werkgevers (sector, omvang, soort functies) hebben meegedaan en
hoe zijn deze benaderd (vrijwillig of verplicht)?
e.
Is de pilot met voldoende waarborgen omkleed?
f.
Hoe zorgvuldig en uitvoerig zijn de persoonsgegevens geanonimiseerd?
g.
Via welke methode zijn de persoonsgegevens geanonimiseerd? En wat zijn
de opgedane ervaringen en oordelen over deze methode?
h.
Op welke wijze kunnen de uitkomsten van de experimentele groep
(anoniem solliciteren) vergeleken worden met relevante controlegroepen?
3.
Wat zijn de resultaten van de pilot?
a.
Hoeveel kandidaten uit de betreffende groepen (van verschillende
afkomst) zijn uitgenodigd voor een gesprek en wat is de afkomst van de
kandidaten die voor de functies zijn aangenomen?
b.
Is in deze groep een (significant) verschil in aantal waar te nemen met
sollicitatieprocedures waarin geen gebruik werd gemaakt van anoniem
solliciteren?
c.
Welke valkuilen/risico’s zijn er per pilot en in het algemeen uit de pilots
naar voren gekomen?
d.
Welke positieve elementen komen er per pilot en in het algemeen uit de
pilots naar voren?

8

Tussenrapportage

e.

4.

5.

Is het aanbod van sollicitanten in sollicitatieprocedures waarin gebruik
wordt gemaakt van anoniem solliciteren meer divers?
Hebben de uitkomsten van de pilots aanleiding gegeven bij de gemeenten om het
proces van werving‐ en selectie anders in te richten? Zo ja, op welke wijze? Zo nee,
waarom niet?
Welke adviezen kunnen op basis van deze pilots met anoniem solliciteren
getrokken worden voor
a.
De opzet en uitvoering van anonieme sollicitatieprocedures?
b.
De inrichting van werving‐ en selectieprocessen in het algemeen?

Ten aanzien van de anonieme netwerkbijeenkomsten:
1.
M1. Hoe ziet het netwerkproces eruit?
a.
Hoe worden kandidaten benaderd of geselecteerd voor de
netwerkbijeenkomst?
b.
hoe worden kandidaten geselecteerd voor een specifiek gesprek bij een
werkgever?
c.
Hoe worden kandidaten ondersteund voor het gesprek?
d.
Hoe centraal staat de anonimiteit van de werkzoekenden tijdens de
selectie en het tot stand komen van de matching?
2.
M2. Welke aanvullende maatregelen zijn genomen om het W&S‐proces anoniem
in te richten?
a.
Welke gegevens (afkomst, leeftijd en/of sekse) zijn in de bijeenkomsten
meegenomen?
b.
Zijn de bijeenkomsten met voldoende waarborgen omkleed?
3.

4.

5.

6.

M3. Op welke groepen richten de netwerkbijeenkomsten zich?
a.
Op welke groep (hogere functies/lagere functie, algemeen of specifieke
functiegroepen richtten de bijeenkomsten zich?
b.
Welke werkgevers (sector, omvang, soort functies) hebben meegedaan en
hoe zijn deze benaderd (vrijwillig of verplicht)?
M4. Wat zijn de resultaten van de bijeenkomsten?
a.
Hoeveel vacatures zijn in de bijeenkomsten meegenomen?
b.
Hoeveel kandidaten uit de betreffende groep (andere afkomst) zijn
uitgenodigd voor een gesprek?
c.
Hoeveel kandidaten zijn aangenomen?
d.
Is in deze groep een (significant) verschil in aantal waar te nemen met
sollicitatieprocedures waarin geen gebruik werd gemaakt van anoniem
solliciteren?
e.
Welke valkuilen/risico’s zijn er per bijeenkomst en in het algemeen uit de
pilots naar voren gekomen?
f.
Welke positieve elementen komen er per bijeenkomsten in het algemeen
uit de bijeenkomsten naar voren?
g.
Welke meerwaarde ervaren werkgevers van de anonieme
netwerkbijeenkomsten en op welke wijze vormen deze een aanvulling op
hun wervings‐ en selectiebeleid of diversiteitsbeleid?
M5. Hebben de uitkomsten van de netwerkbijeenkomsten aanleiding gegeven bij
de gemeenten om de matching op werk anders in te richten? Zo ja, op welke
wijze? Zo nee, waarom niet?
M6. Welke adviezen kunnen op basis van de onderzochte anonieme
9

Monitor anoniem solliciteren

netwerkprocedures getrokken worden voor
a.
De opzet en uitvoering van anonieme netwerkbijeenkomsten?
b.
De inrichting van werving‐ en selectieprocessen in het algemeen?

Zoals in bovenstaande vragen tot uitdrukking komt, beogen we in deze monitor niet alleen een
cijfermatige analyse van de kansen om uitgenodigd te worden voor kandidaten uit
verschillende groepen vóór en na invoering van anoniem solliciteren (voor zover dat mogelijk
is gezien de omvang van de projecten). We hanteren ook een bredere insteek gericht op het
proces en de ervaringen van de betrokken medewerkers en sollicitanten. Temeer omdat een
pilot zoals in Utrecht erg kleinschalig is opgezet wat betreft het aantal vacatures en een
evaluatie gericht op het proces en kwalitatieve aspecten hier meer geschikt is. In de aanpak
van de monitor combineren wij daarom kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden.
Om de kwantitatieve meting aan te vullen met kwalitatieve informatie en de informatie in de
context van de deelnemende gemeenten te kunnen plaatsen, voeren we per gemeente
interviews uit met betrokken medewerkers, zowel op coördinerend als op uitvoerend niveau.
Hetzelfde doen we voor de netwerkbijeenkomsten. Daarbij beperken we ons tot het project
Jongeren in de Lift.
Inmiddels is duidelijk geworden dat zowel de gemeente Utrecht als de gemeente Den Haag
over geschikte controlegroepen beschikken. In de uiteindelijke kwantitatieve analyse zullen we
dan ook gebruik maken van de beschikbare gegevens uit de lokale projecten. De pilot in
Amsterdam is minder ver gevorderd dan verwacht. Hierdoor kunnen we de uitkomsten van
deze pilot niet meenemen in deze monitor.

10

Tussenrapportage

3. BESCHRIJVING INITIATIEVEN
In dit deel van de monitor beschrijven we allereerst de pilots met anoniem solliciteren in de
gemeenten Utrecht, Den Haag en Amsterdam. Vervolgens gaan we in op het project met
anonieme netwerkbijeenkomsten in Den Haag.

3.1. Anoniem solliciteren
In dit onderdeel beschrijven we de stand van zaken omtrent de pilots met anoniem solliciteren
in de drie gemeenten Utrecht, Den Haag en Amsterdam. Voor de gemeenten Utrecht en Den
Haag gaan we in op de aanleiding, opzet en uitvoering van de projecten. Voor de Amsterdam
lichten we toe in welke fase van het planningsproces de gemeente zich bevindt.

Utrecht
Aanleiding
De gemeenteraad van Utrecht heeft op 30 juni 2015 een motie aangenomen om een proef te
starten met anoniem solliciteren binnen de gemeentelijke organisatie. In de motie wordt als
aanleiding hiervoor verwezen naar het feit dat de meeste meldingen over discriminatie
betrekking hebben op de arbeidsmarkt en dat er diverse signalen zijn dat discriminatie
toeneemt. Daarnaast wordt gewezen op studies die aantonen dat anoniem solliciteren een
meerwaarde heeft. Bovendien is de gemeentelijke organisatie, met name in de hogere
functiegroepen, geen afspiegeling van de Utrechtse bevolking. Het college vindt diversiteit
binnen de gemeentelijke organisatie belangrijk. Volgens het college heeft diversiteit binnen de
gemeentelijke organisatie niet alleen een grote meerwaarde, maar ook wordt verwezen naar
de voorbeeldfunctie die de gemeente heeft. In de motie wordt ook benadrukt dat anoniem
solliciteren als instrument kan worden ingezet om diversiteit in het personeelsbeleid onder de
aandacht te brengen, bespreekbaar te maken en een bewustwordingsproces op gang te
brengen.
Opzet
Halverwege november 2015 zijn de voorbereiding van de pilot gestart. Er is besloten om de
anonimisering alleen toe te passen op de afkomst van sollicitanten. Kenmerken zoals leeftijd
en geslacht worden niet meegenomen in de pilot. Omdat de etnische diversiteit binnen de
organisatie vooral op hogere functieschalen lager is, is besloten alleen vacatures in de
functieschaal 10 t/m 14 op te nemen in de pilot. Omdat het aantal vacatures dat extern
geworven wordt in deze functieschalen erg gering is, is vooral ingezet op een kwalitatieve
monitoring van de pilot. Omdat slechts 8 vacatures in de looptijd met toestemming tot externe
werving extern zijn gepubliceerd is dit aantal te gering om cijfermatige uitspraken te doen over
de effectiviteit van de pilot. De aantallen sollicitanten van verschillende afkomst die
uitgenodigd worden voor een gesprek en aangenomen worden geven slechts een indicatie,
maar hierop kunnen, als gevolg van de geringe omvang, geen statistisch betrouwbare
conclusies gebaseerd worden over de effectiviteit van anonieme selectieprocedures.

11

Monitor anoniem solliciteren

De pilot ging van start op 1 januari 2016 en alle externe vacatures met toestemming tot
externe werving in de periode 1 januari tot 1 mei, werden opgenomen in de proef. In totaal
ging het om 8 vacatures in de functieschalen 10 t/m 14. In totaal hebben 215 sollicitanten
hierop gereageerd.
Voor de proef worden de volgende gegevens verzameld:
‐

‐

‐

‐

‐

De aantallen sollicitanten met een Nederlands en niet‐Nederlandse klinkende
achternaam, voor elk van de vacatures die deel uitmaken van de anonieme
selectieprocedure. Bij de niet‐Nederlands klinkende achternamen werd een
onderscheid gemaakt tussen kandidaten met (vermoedelijk) een Westerse allochtone
herkomst en een niet‐Westerse allochtone herkomst. De achternamen zijn door twee
verschillende personen afzonderlijk van elkaar ingedeeld. De uitkomsten worden met
elkaar vergeleken en indien er verschillen bestaan in onderling overleg afgestemd.
Als vergelijkingsgroep worden alle vacatures genomen in de functieschalen 10 t/m 14
die in de periode 1 januari 2015 tot eind december 2015 extern geworven zijn. Ook
hier worden de achternamen ingedeeld naar Nederlands, niet‐Nederlands Westers en
niet‐Nederlands niet‐Westers klinkende achternamen. Omdat het hier om een groot
aantal namen gaat, zijn deze door slechts één persoon ingedeeld, zonder dat er een
dubbelcheck gedaan wordt. Dit kan ten koste gaan van de betrouwbaarheid van de
naamindeling.
De resultaten van de 8 vacatures met een anonieme selectieprocedure kunnen strikt
genomen niet goed vergeleken worden met de vacatures die gedurende 2015 met een
niet‐anonieme selectieprocedure zijn vervuld. Het aantal vacatures in de pilot anoniem
solliciteren is te gering om uitspraken te doen over het effect op de kans om
aangenomen te worden. Bovendien is voor de periode 2015 niet bekend welke
kandidaten uitgenodigd zijn voor een sollicitatiegesprek omdat deze informatie niet is
bijgehouden. Een vergelijking van het aantal kandidaten naar herkomst dat gereageerd
heeft kan wel een indicatie geven van de mate waarin anonieme procedures mogelijk
leiden tot een relatief grotere instroom van kandidaten van diverse herkomst.
In het kader van het gemeentelijke onderzoek zijn met 13 vacaturehouders en leden
van de selectiecommissies gesprekken gevoerd over hun ervaringen met de anonieme
selectieprocedure. De gesprekken vonden plaats in de laatste fase van het
selectieproces. Daarnaast zullen de komende maanden nog aanvullende gesprekken
plaatsvinden om resterende vragen over de uitvoering te beantwoorden.
Onder de sollicitanten is een vragenlijst uitgezet. De vragenlijst bestaat uit stellingen
waarin gevraagd wordt naar hun mening over anoniem solliciteren. Daarnaast wordt in
open vragen gevraagd naar de voor‐ of nadelen die zij zelf ervaren van anoniem
solliciteren en wordt gevraagd of anoniem solliciteren een rol heeft gespeeld in hun
beslissing om te solliciteren. De vragenlijst is uitgezet onder alle sollicitanten direct na
sluiting van de reactietermijn. In de uitnodiging wordt vermeld dat het invullen van de
vragenlijst op geen enkele wijze invloed kan hebben op het selectieproces.
Sollicitanten konden de vragenlijst invullen tot het moment waarop bekend werd
gemaakt welke sollicitanten uitgenodigd werden voor het sollicitatiegesprek. In totaal
hebben 145 van de 215 sollicitanten de vragenlijst ingevuld, een respons van 67%.

Al deze gegevens worden ten behoeve van de lokale monitoring en resultaatmeting verzameld.
Ze zijn nog niet in deze tussenrapportage verwerkt, maar zullen ook in de latere analyse van de
overkoepelende monitor verwerkt worden.

12

Tussenrapportage

Uitvoering
Indien een vacature in schaal 10 of hoger wordt aangemeld, wordt de vacaturehouder
geïnformeerd over de proef met anoniem solliciteren. Indien de vacature intern niet vervuld
wordt en er toestemming is om extern te werven, maakt de vacature onderdeel uit van de
proef anoniem solliciteren. Op de gemeentelijke website (utrecht.nl) wordt informatie
versterkt over de proef met verwijzing naar de motie van de gemeenteraad. In de
vacaturetekst wordt opgenomen dat deze vacature deel uit maakt van de proef anoniem
solliciteren en wordt uitgelegd wat dit voor de sollicitant inhoudt.
De gemeente heeft ervoor gekozen om de CV’s en motivatiebrieven niet handmatig te
anonimiseren. In plaats daarvan wordt gewerkt met een voor elke vacature aangepast
sollicitatiedocument. Dit document bevat vragen over harde en zachte criteria voor de functie.
Het document bevat geen vragen over persoonlijke achtergrond, zoals sekse, leeftijd, etnische
herkomst (geboorteland, naam) of adres. Gevraagd wordt naar opleiding, werkervaring,
relevante nevenactiviteiten, motivatie en vragen die specifiek zijn voor de functie, zoals visie,
kennis en ervaring op het werkterrein. In overleg met de vacaturehouder wordt bepaald welke
vragen aansluiten op de wensen van de vacaturehouder. De sollicitant downloadt dit
aangepaste sollicitatiedocument en uploadt deze extra bij de sollicitatie, naast het
gebruikelijke CV en de motivatiebrief. De selectie voor de eerste sollicitatieronde wordt
uitsluitend op basis van het aangepaste sollicitatiedocument gedaan. Het CV en eventuele
motivatiebrief worden pas aan de selectiecommissie verstrekt zodra de eerste selectie is
verricht, als laatste stap voordat het gesprek wordt gevoerd.
Na sluiting van de reactietermijn worden de sollicitatiedocumenten gecontroleerd op
anonimiteit. Het is immers mogelijk dat een sollicitant toch direct of indirect informatie heeft
versterkt over zijn of haar etnische achtergrond. De documenten worden genummerd en zo
gelinkt aan de sollicitant en geprint. De documenten worden overgedragen aan de
vacaturehouder voor de anonieme selectie. Zodra een keuze is gemaakt voor de eerste
sollicitatieronde wordt de anonimiteit opgeheven en krijgt de sollicitatiecommissie toegang tot
alle beschikbare gegevens en bestanden. Tot die tijd hebben de vacaturehouder en
sollicitatiecommissie geen toegang tot de sollicitatiegegevens in het werving en selectie‐
instrument. Nadat de anonimiteit is opgeheven verloopt de sollicitatie verder volgens
gangbare procedures.
Eerste bevindingen
Er zijn op basis van de op dit moment beschikbare informatie nog geen conclusies, kwalitatief
of kwantitatief, te trekken over de proef in Utrecht. Dit is pas mogelijk op het moment dat de
informatie uit interviews, de enquête onder sollicitanten en de kwantitatieve gegevens
beschikbaar zijn.

13

Monitor anoniem solliciteren

Den Haag
Aanleiding
De gemeente Den Haag is op dit moment de gemeente die de meest omvangrijke en verst
gevorderde proef anoniem solliciteren aan het uitvoeren is. De uitvoering van deze proef was
een beleidskeuze van de verantwoordelijke wethouder Sociale zaken, Werkgelegenheid,
Wijkaanpak en Sport (SWWS). Hieronder schetsen wij de totstandkoming van de proef zoals uit
beleidsstukken en interviews met betrokkenen blijkt.
Naar aanleiding van signalen van discriminatie heeft de gemeente in 2015 door het Sociaal en
Cultureel Planbureau onderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie laten uitvoeren. Dit
resulteerde in het rapport “Op afkomst afgewezen: onderzoek naar discriminatie op de Haagse
arbeidsmarkt”. Dit onderzoek richtte zich weliswaar niet specifiek op de gemeente als
werkgever, maar constateerde wel middels praktijktesten dat discriminatie op grond van
ras/afkomst ook op de Haagse arbeidsmarkt plaatsvindt. Voor deze praktijktesten hebben de
onderzoekers van het SCP sollicitaties van fictieve kandidaten gestuurd naar echte werkgevers
met vacatures. De kandidaten verschilden alleen in hun etnische achtergrond, verder waren
alle kenmerken gelijk. Vervolgens is geregistreerd hoe groot de kans van de fictieve kandidaten
was om uitgenodigd te worden voor een sollicitatiegesprek. Concreet wees het onderzoek uit
dat sollicitanten van Marokkaanse en van Surinaams‐Hindoestaanse afkomst bij gelijke
geschiktheid minder kans hebben om uitgenodigd te worden voor een sollicitatiegesprek dan
een autochtone sollicitant.
Als reactie op deze onderzoeksuitkomsten heeft de wethouder van SWWS in een interview
aangekondigd dat hij een proef met anoniem solliciteren binnen zijn eigen (gemeentelijke)
organisatie zou opstarten. Hierdoor was het commitment van de wethouder en daarmee van
de gemeente, meteen duidelijk. Volgens de betrokken ambtenaren is er een aantal aspecten
dat het instrument anoniem solliciteren aantrekkelijk heeft gemaakt voor de gemeente en dat
ook in de beslissing van de gemeente Den Haag een rol heeft gespeeld:
‐

‐

‐

‐

Het instrument leek volgens betrokkenen direct aan te sluiten bij het SCP onderzoek
met praktijktesten in Den Haag waarin met verschillende combinaties van namen en
CV’s wordt geëxperimenteerd. Net als het onderzoek richt het instrument anoniem
solliciteren zich specifiek op de CV’s en brievenselectie. Hierdoor werd het gezien als
passende vervolgactie.
Het werd gezien als een instrument dat de gemeente zelf toe kon passen. Er was
uiteraard draagvlak binnen de eigen organisatie nodig, maar de afhankelijkheid van
externe partijen was beperkt.
De mogelijkheid van een proef maakte de inzet van het instrument laagdrempelig voor
de gemeente Den Haag. Het ‘tijdelijk uitproberen’ en tegelijkertijd testen van het
instrument werd daarbij belangrijk gevonden. Als de maatregel effectief blijkt, zou de
gemeente ermee door kunnen gaan; zo niet, zou het experiment ook makkelijk weer
gestopt kunnen worden.
Anoniem solliciteren werd door de gemeente gezien als een manier om een
voorbeeldrol te vervullen, ook naar het bredere bedrijfsleven toe.

Als laatste bevorderende factor in de casus Den Haag kan genoemd worden dat de betreffende
wethouder niet alleen discriminatie in zijn portefeuille heeft, maar ook het werkgeverschap

14

Tussenrapportage

van de gemeentelijke organisatie. Dat betekent dat de stap van signalering van het probleem
naar interventie in de eigen organisatie relatief makkelijk te zetten viel.
Opzet
Voor de proef anoniem solliciteren heeft de gemeente een onderzoeksbureau geselecteerd
om zowel de opzet als de uitvoering te begeleiden. Daarnaast hebben de betrokken personen
binnen de gemeente in de beschikbare literatuur gekeken wat mogelijke valkuilen en adviezen
zijn. Het onderzoeksbureau heeft een plan geschreven dat in afstemming met de gemeente is
aangescherpt. Hierin waren volgens de betrokken ambtenaren de volgende aspecten van
belang:
‐
‐
‐
‐

Schaal
Te anonimiseren kenmerken
Controlegroep
Wijze van anonimisering

Uit eerdere experimenten met anoniem solliciteren, bijvoorbeeld in Nijmegen, blijkt dat de
beperkte schaal van die projecten ertoe kan leiden dat de resultaten niet betrouwbaar zijn. Dit
was reden voor de gemeente Den Haag om de proef grootschalig op te zetten en zo veel
mogelijk vacatures erbij te betrekken. Wel is ervoor gekozen om juist de hogere
functiegroepen, te weten schalen 10 tot en met 14, te betrekken bij de pilot. Uit de
beschikbare cijfers bleek dat in die functiegroepen weinig etnische diversiteit te zien is, in
tegenstelling tot de lagere schalen. Binnen deze functiegroepen vallen alle externe vacatures
onder de proef. De looptijd is vastgesteld op een half jaar van januari 2016 tot en met juni
2016. Begin juni 2016 was het aantal sollicitaties dat onder de proef valt ongeveer 1.400, voor
45 vacatures.
De gemeente heeft ervoor gekozen om alle kenmerken te anonimiseren die op de etnische
achtergrond van kandidaten kunnen wijzen. Kenmerken als leeftijd en sekse zijn dus niet
meegenomen in de proef. Hiervoor waren twee overwegingen leidend: het SCP onderzoek dat
de aanleiding was voor het project richtte zich op discriminatie op grond van ras/afkomst en
uit de beschikbare informatie over de personeelsopbouw binnen de gemeente bleek dat de
etnische diversiteit een punt van aandacht is. Er is voor gekozen om functierelevante
informatie in CV’s waaruit de afkomst van een sollicitant kan blijken, zoals (vrijwilligers)werk in
het buitenland of bij een culturele vereniging, wel te laten staan. Men accepteert daarmee de
mogelijkheid dat de anonimisering in sommige gevallen niet absoluut waterdicht is. De
motivering hiervoor komt voort uit het SCP onderzoek in Den Haag waaruit bleek dat dit soort
informatie juist bevorderend kan werken voor de kansen om uitgenodigd te worden voor een
sollicitatiegesprek.
Als controlegroep is door het onderzoeksbureau geadviseerd om alle sollicitaties in dezelfde
functiegroepen uit dezelfde periode van een jaar voorafgaand aan de proef bij de meting te
betrekken. Dat betekent dat (de uitkomsten van) alle sollicitatieprocedures die in de looptijd
van de proef vallen, vergeleken kunnen worden met de sollicitatieprocedures in de tijd van
januari 2015 tot en met juni 2015. Hierdoor kunnen ‘seizoensinvloeden’ op de beschikbaarheid
van vacatures en sollicitanten uitgesloten worden. Omdat de voorbereidingen voor de proef
enkele maanden van tevoren zijn begonnen, konden de nodige gegevens uit de
controleperiode bewaard blijven. In de controleperiode in 2015 ging het om 36 vacatures en
1.576 sollicitaties.
15

Monitor anoniem solliciteren

In de gemeente Den Haag is gekozen voor een handmatige anonimisering van CV’s en
motivatiebrieven. De instructies voor deze anonimisering zijn door het onderzoeksbureau
opgesteld. Er is voor handmatige anonimisering gekozen omdat het interne programma
waarmee de sollicitaties binnen de gemeente verwerkt worden, niet gemakkelijk technisch en
op korte termijn aangepast kon worden. Hierdoor was het niet mogelijk om automatische
anonimisering te ontwikkelen of zelf een digitaal sollicitatiesysteem te ontwikkelen.
Uitvoering
Voor de informatie over de uitvoering van de pilot baseren we ons op de interviews die we
met de betrokken personen binnen de gemeente hebben uitgevoerd.
Zoals al is aangegeven, ligt de uitvoering van de pilots deels bij het onderzoeksbureau (wat de
effectmeting betreft) en deels bij de gemeente zelf, waarbij de Coördinator Diversiteit &
Inclusie, een stagiair en een collega van de HR‐afdeling de drijvende krachten zijn.
Bij het begin van de proef anoniem solliciteren zijn alle leidinggevenden persoonlijk
aangeschreven om ze over de pilot te informeren. Ook is er op het intranet van de gemeente
een bericht geplaatst waarbij wordt doorverwezen naar de mensen die vragen kunnen
beantwoorden. Extern wordt bij vacatures vermeld dat deze deel uitmaken van de proef, zodat
dit ook bekend is bij sollicitanten.
Vacatures worden net als voorheen eerst intern uitgezet. Als er geen geschikte interne
kandidaten zijn, worden de vacatures extern gepubliceerd. Bij vacatures die onder de proef
vallen (functiegroepen 10 t/m 14) wordt de machtiging van de desbetreffende manager in het
digitale sollicitatieprogramma weggenomen, die overgaat naar de eerdergenoemde stagiair
die het proces van handmatige anonimisering coördineert. Het blokkeren van de machtiging
betekent dat de manager tijdelijk geen toegang heeft tot de binnengekomen sollicitatiebrieven
en CV’s. Er worden afspraken gemaakt met de manager/vacaturehouder over het aanleveren
van de geanonimiseerde brieven en CV’s. De selectie wordt door de sollicitatiecommissie
gemaakt op basis van de geanonimiseerde CV’s en brieven. Als de selectie is gemaakt, worden
de CV’s via referentienummers beschikbaar gesteld en krijgt de betreffende manager weer
toegang tot het sollicitatiesysteem om de geselecteerde sollicitanten uit te nodigen en de
andere sollicitanten af te wijzen.
De anonimisering zelf wordt door twee personen op basis van de opgestelde instructies
uitgevoerd, waarbij ze elkaars anonimisering ook cross‐checken. Het gaat hierbij om de stagiair
die de uitvoering van de anonimisering coördineert en een collega van de HR‐afdeling van de
gemeente. Alles wat op etniciteit duidt in de brief en het CV wordt verwijderd. Dit zijn de
voornaam, achternaam, etniciteit, talenkennis en geboorteland. In de brief worden alle
zinsnedes verwijderd die naar een allochtone danwel autochtone afkomst verwijzen.
Naast de proef anoniem solliciteren werkt de gemeente ook breder aan diversiteit en
inclusiviteit. Zo is er in 2015 en 2016 een aantal bijeenkomsten en trainingen georganiseerd
voor leidinggevenden en HR‐medewerkers in het kader van diversiteit en inclusie. Deze
richtten zich op het bevorderen van diversiteit en inclusie in het personeelsbeleid en
verschillende instrumenten, denk hierbij aan leiderschap en werving en selectie.
Onderzoek
Het onderzoek naar de effecten van de proef anoniem solliciteren in Den Haag wordt
uitgevoerd door het onderzoeksbureau dat ook het plan voor de hele proef heeft opgesteld.

16

Tussenrapportage

Het bureau categoriseert alle binnengekomen sollicitaties, zowel uit de controle‐ als uit de
test‐groep, naar afkomst, het totaal en de selectie. Dit wordt gedaan aan de hand van
zichtbare criteria (naam, foto, geboorteland etc.). Bij twijfelgevallen worden kandidaten via
Google opgezocht. Uiteindelijk wordt gemeten of de kans voor biculturele sollicitanten om
uitgenodigd te worden voor een sollicitatiegesprek is toegenomen door anoniem solliciteren.
Deze kwantitatieve meting wordt ondersteund door een enquête onder sollicitanten, een
bevraging van vacaturehouders en gesprekken met direct betrokkenen.
Eerste bevindingen
Er is nog geen informatie beschikbaar over de opbrengsten van anoniem solliciteren in Den
Haag, omdat de proefperiode nog niet is afgerond. Het onderzoek waarin uitspraken over de
effectiviteit worden gedaan wordt naar verwachting eind van de zomer gepubliceerd. Er is nog
geen beslissing genomen over de voortzetting van de proef. Deze beslissing is afhankelijk van
de resultaten van de proef.

Amsterdam
Met Amsterdam is half mei overleg geweest over de opzet van een pilot anoniem solliciteren.
Deze pilot zou net als in Den Haag vrij omvangrijk kunnen zijn gelet op het aantal extern te
werven vacatures. Omwille van de vergelijkbaarheid is afgesproken dat waar mogelijk de opzet
en uitvoering afgestemd wordt op de gevolgde werkwijze in Den Haag. De benodigde
informatie is vervolgens uitgewisseld en we hebben meer informatie aan Amsterdam verstrekt
over de onderzoekstechnische kant van de op te zetten pilot.
Net als in Den Haag en Utrecht zal Amsterdam gebruik maken van een vergelijkingsperiode
waarmee de effectiviteit van de anonieme selectieprocedure vergeleken kan worden.
Bovendien wordt de pilot waarschijnlijk net als in Den Haag en Utrecht ingezet voor vacatures
voor de hogere functiegroepen, omdat de etnische diversiteit hier geringer is dan bij lagere
functiegroepen.
Hoewel er bij de betrokkenen in de ambtelijke organisatie veel animo is voor een pilot
anoniem solliciteren, is inmiddels gebleken dat het niet haalbaar is om de pilot op korte
termijn te starten. Bovendien geeft de gemeente aan dat de inrichting van het administratieve
proces om anoniem solliciteren mogelijk te maken, meer tijd kost dan verwacht.
Dit betekent dat we in de geplande eindrapportage van medio september geen uitspraken
kunnen doen over de effectiviteit van de pilot, omdat deze dan naar verwachting net is gestart
of nog moet starten. Het kan zelfs zo zijn dat er na nader onderzoek en na het
besluitvormingsproces besloten wordt in Amsterdam geen pilot anoniem solliciteren te
starten.

17

Monitor anoniem solliciteren

3.2. Anonieme netwerkbijeenkomsten
Anoniem solliciteren is een van de vele maatregelen die worden ingezet met het doel om
discriminatie op de arbeidsmarkt tegen te gaan. In deze monitor wordt niet alleen naar pilots
met anoniem solliciteren gekeken, maar ook naar een project waar werkgevers met potentiële
werknemers in contact worden gebracht middels een anonieme netwerkbijeenkomst. Wat
verstaan wij onder anonieme netwerkbijeenkomsten? Het gaat om projecten die ervoor
zorgen dat werkgevers en werkzoekenden elkaar ontmoeten zonder dat er van tevoren een
selectie op basis van CV’s of brieven plaatsvindt. De ‘anonimiteit’ is ingegeven door het feit dat
werkgevers voor de ontmoeting niet weten wie zij zullen tegenkomen. De ontmoeting zelf,
vindt uiteraard niet anoniem plaats.
Deze projecten zijn dan ook niet te vergelijken met anoniem solliciteren, maar geven juist aan
dat het probleem van arbeidsmarktdiscriminatie ook vanuit een andere insteek benaderd en
bestreden kan worden. Het beginpunt in de interventielogica komt wel overeen. Net als bij
anoniem solliciteren wordt bij anonieme netwerkbijeenkomsten ervan uitgegaan dat een van
de meest belangrijke oorzaken van arbeidsmarktdiscriminatie ligt in het proces van CV‐
selectie. Waar anoniem solliciteren deze selectie probeert te beïnvloeden, slaan
netwerkbijeenkomsten deze fase simpelweg over en proberen de kandidaten direct in contact
te brengen met de werkgevers.
In de eerste fase van dit onderzoek hebben we een van deze projecten onder de loep
genomen: het project “Jongeren in de Lift” uit Den Haag. Middels interviews en observatie van
een bijeenkomst is in kaart gebracht wat de ervaringen met dit concept zijn en hoe dat te
plaatsen is in de context van anoniem solliciteren. Hieronder lichten we dit project verder toe.
Gezien de beperkte looptijd van deze monitor beperkt dit onderzoek zich tot deze
netwerkbijeenkomst. Ook bij dit project zullen we de kansrijke elementen weergeven.

Den Haag: Jongeren in de Lift
Aanleiding
Jongeren in de Lift is een project van Stichting Boschuysen, MKB Den Haag en het
werkgeversservicepunt Den Haag. Ook andere organisaties zijn, soms tijdelijk, bij de uitvoering
betrokken. Het project heeft zich binnen krap twee jaar ontwikkeld van een eenmalige
activiteit tot een concept dat op steeds meer plekken en door verschillende organisaties wordt
toegepast.
De aanleiding voor de eerste Jongeren in de Lift bijeenkomst was een concrete wens van
Stichting Boschuysen en MKB Den Haag om een aantal werkloze, maar wel bemiddelbare
jongeren aan een baan te helpen. Uitgangspunt daarbij was dat de jongeren niet direct aan
een werkgever gekoppeld hoefden te worden, maar dat het netwerk van werkgevers wel kon
bijdragen aan het vergroten van de kansen van de jongeren en het nemen van de volgende
stap richting een betaalde baan. De eerste bijeenkomst werd herhaald, het concept werd
verder uitgewerkt, en het Werkgeversservicepunt van de gemeente Den Haag raakte erbij
betrokken. In 2015 zijn zes reguliere Jongeren in de Lift bijeenkomsten in Den Haag
georganiseerd, naast een aantal specials en bijeenkomsten in Leidschendam‐Voorburg. In 2016
zal dat aantal waarschijnlijk duidelijk hoger uitvallen.

18

Tussenrapportage

Opzet
Het concept van Jongeren in de Lift bestaat in de kern uit een netwerkbijeenkomst waar
werkzoekende jongeren en ondernemers/werkgevers elkaar op een laagdrempelige manier
kunnen ontmoeten. Elke bijeenkomst heeft een vaste opzet:
‐

‐

‐

‐

‐

In een eerste gespreksronde wordt elke jongere aan een werkgever gekoppeld en
krijgen ze circa 10 minuten de tijd om elkaar te leren kennen. Zij weten niet van
tevoren met wie zij in gesprek gaan.
In een plenaire terugkoppeling stellen de aanwezige werkgevers zich voor aan de
groep. Vervolgens stelt elke werkgever de jongere waarmee hij of zij heeft
kennisgemaakt voor aan de zaal in een pitch.
Na de pitches krijgen de jongeren en werkgevers tijd om verder te netwerken, waarbij
de jongeren proberen zo veel mogelijk concrete afspraken met werkgevers te maken
over hoe zij hen kunnen helpen.
Na de netwerkronde lichten de jongeren plenair toe welke afspraken zij met welke
werkgever hebben gemaakt. De afspraken worden genoteerd voor de nazorg en
opvolging.
Na het delen van de afspraken kan nog verder vrij genetwerkt worden.

De deelnemende jongeren hebben voor de bijeenkomst een training gevolgd om zich voor te
bereiden op de bijeenkomst. In de weken na de bijeenkomst worden de jongeren nog een
aantal keer gebeld om te bespreken wat er terecht is gekomen van de afspraken die ze hebben
gemaakt.
Uitvoering
Om de bijeenkomst laagdrempelig te houden en de ontmoetingen effectief te laten verlopen,
zijn er volgens de geïnterviewde uitvoerders een aantal kernelementen die kenmerkend zijn
voor de uitvoering van het project. Daarbij gaat het om:
‐
‐
‐
‐
‐
‐

Open verwachtingen bij de deelnemers
Voorbereidende training voor jongeren
‘Anonieme’ voorbereiding
Pitch door ondernemer
Systeem van afspraken tussen jongeren en werkgever
Nazorg

Open verwachtingen bij de deelnemers
De doelgroep van het project bestaat in de meest brede zin uit gemotiveerde werkzoekende
jongeren. Dit kunnen jongeren zijn die in principe klaar zijn om te werken en toch lastig aan
betaald werk komen, of jongeren met een zwaardere problematiek die toch stappen willen
zetten richting betaald werk. De jongeren ontvangen deels een uitkering en komen via de
gemeente zelf bij het project, of ze zijn bekend bij jongerenwerkers of jeugdzorg en worden
doorverwezen, of ze melden zichzelf aan. Er vindt dus geen strenge selectie plaats, deelname
is vrijwillig. Hetzelfde geldt voor de werkgevers: zij worden persoonlijk uitgenodigd, via de
netwerken van MKB Den Haag, het Werkgeversservicepunt en Stichting Boschuysen. Ze
hoeven niet met een concreet aanbod of een vacature te komen, maar brengen hun netwerk
en ervaring in om de jongeren te helpen. In de beleving van de organiserende partijen draagt
dat ertoe bij dat de deelname zowel voor de jongeren als voor de werkgevers laagdrempelig is:
19

Monitor anoniem solliciteren

het uitgangspunt is dat deelname an sich al nuttig is. Er ligt geen verplichting tot resultaat. Dat
betekent dat werkgevers ook geen risico‐inschatting hoeven te maken ten aanzien van de
jongeren waarmee zij in gesprek gaan.
Voorbereidende training voor jongeren
De jongeren die deelnemen aan een bijeenkomst volgen ter voorbereiding een training waarin
ze leren hoe ze zichzelf kunnen presenteren naar de werkgevers toe, wat hun sterke
eigenschappen zijn en wat ze uit de bijeenkomst kunnen halen. De trainer is tevens voorzitter
van de netwerkbijeenkomst.
‘Anonieme’ voorbereiding
De deelnemers weten van tevoren niet wie zij tegen zullen komen tijdens de bijeenkomst.
Anders dan bij sommige netwerkbijeenkomsten, krijgen werkgevers geen inzicht in de
achtergronden, CV’s of motivatie van de jongeren waarmee zij in gesprek gaan. Pas in het
eerste gesprek tussen jongere en werkgever leren zij elkaar kennen. Op dat moment is de
focus niet gericht op selectie of beoordeling, maar juist op kennismaking en ontmoeting. In de
vorming van de koppels werkgever‐jongere in de eerste ronde houden de organisatoren wel
rekening met eventuele overeenkomsten, zoals de sector waar de werkgever werkzaam in is.
Pitch door ondernemer
Gekoppeld aan de initiële anonimiteit, is de pitch door de ondernemer tijdens de bijeenkomst
een centraal werkend element in het concept. Door middel van deze aanpak hoeven de
jongeren zich niet zelf aan de hele groep te presenteren, maar horen zij juist uit de mond van
een werkgever wat zij te bieden hebben. Bovendien schept de pitch ook commitment bij de
werkgever, zowel tijdens het kennismakingsgesprek in de eerste ronde als bij de presentatie
zelf. Anders dan bij een reguliere netwerkbijeenkomst worden de werkgevers zelf
aangesproken op hun rol om de jongeren te ‘verkopen’ aan de zaal.
Systeem van afspraken en nazorg
Door het maken en noteren van de afspraken wordt de bijeenkomst, ondanks de open insteek,
minder vrijblijvend en kunnen jongeren en werkgevers concreet op zoek naar wat zij voor
elkaar kunnen betekenen. Tegelijkertijd blijft het contact laagdrempelig: een afspraak kan
tenslotte ook neerkomen op het doorsturen van een CV naar een netwerkcontact, een
meeloopdag of praktische adviezen. Door de afspraken plenair terug te koppelen kan erop toe
worden gezien dat zij concreet worden gemaakt (wie, wat, wanneer). Het nabellen van de
jongeren is niet alleen van belang voor de monitoring van de resultaten maar ook vooral om
ervoor de zorgen dat de afspraken nagekomen worden.
Eerste bevindingen
Volgens de evaluatie van het eerste jaar van Jongeren in de Lift hebben 50 jongeren en 37
ondernemers aan de zes bijeenkomsten deelgenomen. 46,5% van de deelnemende jongeren
gaven aan dat ze door deelname een stap verder waren gekomen richting werk of school,
59,5% gaven aan de deelname hun persoonlijk veel had opgeleverd, 52% keek positief terug op
de deelname. Volgens de geïnterviewde medewerkers hadden circa 85% van de deelnemende
jongeren een niet‐westerse migratie‐achtergrond. Bij de deelnemende ondernemers was juist
85% van Nederlandse komaf.

20

Tussenrapportage

In de eindrapportage van deze monitor zullen we dieper ingaan op de ervaringen, obstakels en
kansrijke elementen van deze aanpak.

21

Monitor anoniem solliciteren

4. EERSTE BEVINDINGEN EN VERDERE STAPPEN
Zoals in voorgaande hoofdstukken al duidelijk is gemaakt, kunnen op dit moment nog geen
conclusies, overkoepelend of lokaal, over de kansrijke elementen van de proeven met anoniem
solliciteren getrokken worden.
Wel is duidelijk geworden in welke fase de afzonderlijke projecten zich bevinden en hoe ze tot
nu toe zijn vormgegeven. Omdat dit ook consequenties heeft voor het vervolg van deze
overkoepelende monitor, vatten we dit hieronder kort samen.
De onderzochte proeven met anoniem solliciteren in Utrecht en Den Haag en de plannen in
Amsterdam verschillen duidelijk van elkaar in opzet, omvang en voortgang. Voor de
bevindingen over kansrijke elementen in deze projecten kan dit juist bevorderlijk zijn. Door de
verschillen in aanpak valt er ten slotte wel wat te vergelijken. Vooral de verschillen in omvang
en voortgang maken het overkoepelend meten van het effect van anoniem solliciteren
vooralsnog echter moeilijk. Zo is in de huidige situatie de proef in Den Haag in principe de
enige proef die in kwantitatieve zin groot genoeg is om betrouwbare resultaten op te leveren.
De proef in Utrecht is daarvoor te klein. Anoniem solliciteren in Amsterdam kan qua omvang
een relevante kwantitatieve aanvulling voor de proef in Den Haag zijn, maar de uitkomsten van
de Amsterdamse pilot kunnen niet meegenomen worden in de geplande eindrapportage van
medio september omdat deze dan naar verwachting net is gestart of nog moet starten. Het
kan zelfs zo zijn dat er na nader onderzoek en na het besluitvormingsproces in Amsterdam
besloten wordt om geen pilot anoniem solliciteren te starten.
In kwalitatieve zin kan de combinatie van de ervaringen met de opzet en uitvoering van de
pilots in de verschillende steden wel interessante gegevens opleveren. Omdat we op dit
moment de kwalitatieve informatie over proces en uitvoering alleen uit Den Haag hebben,
kunnen we de ervaringen in Utrecht en Den Haag nog niet naast elkaar leggen.
Wat de anonieme netwerkbijeenkomsten betreft, richten we ons alleen op het project
Jongeren in de Lift in Den Haag. Dit project wordt gezien als een interessante vorm van
werving en selectie met anonieme elementen erin en om die reden bij deze monitor
betrokken.

22