Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 653

Het Nederlands buitenlands beleid ten aanzien
van Latijns-Amerika en de Cariben

Nr. 42

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2018
Tijdens het Algemeen Overleg Venezuela d.d. 30 mei jl. (Kamerstuk 29 653,
nr. 40) heb ik uw Kamer toegezegd schriftelijk te reageren op het verzoek
van het lid Van Helvert (CDA) om nader in te gaan op de opmerking van
het WRR over het ontbreken van een wettelijke grondslag (Rijkswet) om
gevolg te kunnen geven aan de in artikel 34 van het Statuut voor het
Koninkrijk neergelegde bevoegdheid van de Koninkrijksregering om elk
gedeelte van het Koninkrijk in staat van oorlog of in staat van beleg te
verklaren. Met deze brief geef ik tevens gehoor aan de brief van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 11 september 2018 met het
verzoek om op korte termijn te reageren op deze toezegging.
Artikel 34 van het Statuut kent de Koninkrijksregering de bevoegdheid toe
om elk gedeelte van het Koninkrijk in staat van oorlog of staat van beleg
te verklaren ter handhaving van de uit- of inwendige veiligheid, in geval
van oorlog of oorlogsgevaar, dan wel in geval van bedreiging of
verstoring van de inwendige orde en rust. De WRR signaleert in zijn
rapport1 dat de rijkswet die deze bevoegdheid zou moeten regelen nooit
tot stand is gekomen.
In de praktijk zal het ontbreken van de betreffende rijkswet niet in de weg
staan aan de inzet van de krijgsmacht ter handhaving van de territoriale
integriteit en verdediging van Aruba, Curaçao en Sint Maarten in het geval
van een aanval op deze landen. Over deze inzet kan door de Koninkrijksregering worden besloten op grond van artikel 97 van de Grondwet, in
samenhang met artikel 3, eerste lid, onder a van het Statuut. In het KB van
3 juli 1987, houdende aanwijzingen inzake de inzet van de krijgsmacht in
de Nederlandse Antillen en Aruba, is voorts geregeld dat de Gouverneur
van een land met instemming van de Rijksministerraad of de Minister van
1

kst-29653-42
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

WRR (2017), Veiligheid in een wereld van verbindingen, Den Haag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 653, nr. 42

1

Defensie kan beschikken over de krijgsmacht in het geval van een
bedreiging van de uitwendige veiligheid.
Een gevolg van het ontbreken van een rijkswet op grond van artikel 34
van het Statuut is wel dat de hierboven bedoelde inzet van de krijgsmacht
niet gepaard kan gaan met een door het Koninkrijk afgekondigde
uitzonderingstoestand. Het is daarmee niet mogelijk om vanwege het
Koninkrijk bevoegdheden ten aanzien van de openbare orde en de politie
te verschuiven van organen van het burgerlijk gezag naar andere organen
van het burgerlijk of militaire gezag. Ook ontbreekt in dat geval de
bevoegdheid om bepaalde grondrechten (tijdelijk) vergaand in te perken.
Het staat Aruba, Curaçao en Sint Maarten vrij om op basis van het eigen
constitutionele recht zelf een uitzonderingstoestand te creëren die ten
aanzien van het eigen grondgebied kan worden afgekondigd. Alle drie de
staatsregelingen bieden hiertoe een grondslag. Momenteel heeft echter
alleen Sint Maarten de daartoe benodigde landsverordening tot stand
gebracht. Voor zover in deze landsverordening is voorzien in de inzet van
de krijgsmacht, is conform het eerdergenoemde KB, houdende aanwijzingen inzake de inzet van de krijgsmacht in de Nederlandse Antillen en
Aruba, wel steeds de instemming van de Rijksministerraad of de Minister
van Defensie nodig. Aruba en Curaçao beschikken niet over de vereiste
wetgeving. Curaçao heeft wel laten weten dat er wordt gewerkt aan een
Landsverordening Uitzonderingstoestand.
Hoewel het ontbreken van de Rijkswet in de praktijk niet zal leiden tot
beperkingen bij inzet van de krijgsmacht ter handhaving van de territoriale
integriteit, zal ik samen met de Minister van Defensie en de Landen bezien
in hoeverre de huidige situatie aanleiding geeft voor het treffen van
aanvullende maatregelen.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 653, nr. 42

2