Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3437
Vragen van het lid Van Esch (PvdD) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht dat gemeenten nog altijd vergunningen
afgeven voor de bouw van nieuwe woningen in de buurt van geitenbedrijven
ondanks de waarschuwingen van de GGD voor de gezondheidsrisico’s
(ingezonden 12 juli 2023).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 28 augustus 2023). Zie Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 3309.
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat de GGD adviseert om geen woningen of scholen te
bouwen in een straal van twee kilometer rondom geitenboerderijen, vanwege
de verhoogde kans op longontstekingen in de directe omgeving van een
geitenhouderij die al meer dan tien jaar uit opeenvolgende onderzoeken naar
voren komt?1
Antwoord 1
Het klopt dat de GGD adviseert het voorzorgsbeginsel toe te passen en
terughoudend te zijn met uitbreiding of nieuwvestiging van geitenhouderijen
in de buurt van gevoelige bestemmingen (zoals woningen, kinderdagverblijven en scholen). Andersom geldt ook dat geadviseerd wordt terughoudend te
zijn met het plaatsen van gevoelige bestemmingen in de buurt van bestaande
geitenhouderijen. Dit staat in de GGD-richtlijn medische milieukunde2 en
wordt toegelicht in de Handreiking Veehouderij en gezondheid omwonenden
van Infomil.3
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat er nu al 1,7 miljoen Nederlanders binnen een straal
van twee kilometer van een geitenbedrijf wonen?

1

GGD GHOR, 3 december 2021, «Advies GGD blijft: afstand tussen veehouderijbedrijven en
gevoelige bestemmingen» (https://ggdghor.nl/actueel-bericht/advies-ggd-blijft-afstand-tussenveehouderijbedrijven-en-gevoelige-bestemmingen/).
2
GGD-richtlijn medische milieukunde: Veehouderij en gezondheid | RIVM.
3
Handreiking Veehouderij en gezondheid omwonenden – Kenniscentrum InfoMil.

ah-tk-20222023-3437
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2
In het rapport van het VGO-III onderzoek staat dat naar schatting in Nederland 1,7 miljoen mensen op minder dan 2 km afstand van een geitenhouderij
wonen.4 Dit rapport dateert uit 2019, meer recente cijfers zijn niet beschikbaar.
Vraag 3
Bent u op de hoogte van het feit dat uit onderzoek van de Gelderlander blijkt
dat veel gemeenten ondanks het GGD-advies de bouw van nieuwe woonwijken toestaan vlak bij geitenstallen? Wat vindt u hier van?5
Antwoord 3
Ik heb het artikel uit de Gelderlander dd. 26 juni 2023 gezien. De krant heeft
diverse mensen gesproken en brengt in beeld welke dilemma’s er spelen bij
de planning van nieuwe woonwijken in landelijk gebied. In de Wet Publieke
Gezondheid staat dat gemeenten advies moeten inwinnen van de GGD als er
belangrijke gevolgen voor de gezondheid kunnen zijn.
Vraag 4
Heeft u zicht op de situatie in andere provincies? Zo ja, wordt hier wel het
GGD-advies nageleefd?
Antwoord 4
In de meeste andere provincies geldt een geitenmoratorium. Per provincie
verschilt de precieze regeling in het moratorium. Het verbod op de uitbreiding van geitenhouderijen heeft geen rechtstreekse invloed op het mogelijk
maken van woningbouw of andere gevoelige bestemmingen. Maar bij het
beoordelen van (bestemmings-)plannen voor woningen in de buurt van
veehouderijen is het advies om gezondheidsrisico’s voor toekomstige
bewoners te beoordelen en de GGD om advies te vragen als hier aanleiding
toe is.6 In hoeverre de gemeenten de GGD-adviezen overnemen is niet
bekend. Er zijn wel voorbeelden te vinden, waar de afstand tot geitenhouderijen wel in de lokale besluitvorming wordt meegenomen, zie bijvoorbeeld de
afwegingen in Noord-Brabant (gemeente Bergeijk, 20187) en de bestuurlijke
afweging om in ieder geval niet op 500 meter afstand te bouwen en het
VGO-eindrapport af te wachten in Noord-Holland (Hollands Kroon, 20218).
Vraag 5
Wat vindt u ervan dat nieuwe bewoners zelfs niet eens altijd actief worden
geïnformeerd over de gezondheidsrisico’s van het wonen naast een geitenstal?
Antwoord 5
Er is geen verplichting om toekomstige bewoners hierover te informeren. Het
staat mensen vrij om te kiezen voor een woning in de buurt van veehouderijen, waaraan mogelijk bepaalde gezondheidsrisico’s zijn verbonden, net
zoals mensen kunnen kiezen voor een woning naast een drukke snelweg of
een vliegveld, waar de luchtkwaliteit ook minder kan zijn dan in andere
gebieden.
Vraag 6
Erkent u dat dit wederom laat zien dat een vrijblijvend advies van de GGD
aan gemeenten onvoldoende bescherming biedt voor de gezondheid van de
inwoners van die gemeenten?
4

Veehouderij en Gezondheid Omwonenden III: Longontsteking in de nabijheid van geiten- en
pluimveehouderijen in Gelderland, Overijssel en Utrecht. Rapport IRAS, Nivel, WVBR
november 2019.
5
De Gelderlander, 24 juni 2023, «Buurman Jan is ziek door geiten, toch komt er nóg een huis
naast de stal: «Doe het niet»» (https://www.gelderlander.nl/bronckhorst/buurman-jan-is-ziekdoor-geiten-toch-komt-er-nog-een-huis-naast-de-stal-doe-het-niet~a7e10fbf/).
6
Bestemmingsplan of inpassingsplan – Kenniscentrum InfoMil.
7
Notitie «Omgekeerde werking geitenmoratorium» gemeente Bergeijk | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl).
8
Risico op longontsteking door geitenhouderijen vermoeizaamt nieuwbouw in Hollands Kroon –
Regio Noordkop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 6
In de Wet Publieke Gezondheid (Artikel 16) staat dat het college van
burgemeester en wethouders advies moet vragen aan de gemeentelijke
gezondheidsdienst voordat besluiten worden genomen die belangrijke
gevolgen kunnen hebben voor de publieke gezondheidszorg. Om wat voor
situaties dit precies gaat is niet nader gedefinieerd.
Het advies van de GGD moet worden overwogen maar is niet bindend, en er
is geen zicht op in hoeverre de lokale overheid het advies overneemt. Het
advies zal door de lokale bestuurders gewogen worden ten opzichte van
andere factoren, die bepalen of een bestemmingsplan in die lokale omgeving
en situatie de juiste voorwaarden voor de (leef)omgeving schept. Het advies
van de GGD is zeker niet vrijblijvend; de gezondheid moet een belangrijke
factor zijn in de afwegingen, maar het is niet altijd de beslissende factor.
Vraag 7
Wat heeft u voor instrumenten om in te grijpen als u ziet dat gemeenten hun
inwoners onvoldoende beschermen tegen gezondheidsrisico’s?
Antwoord 7
Als het gaat om lokale besluiten, is ingrijpen vanuit het landelijk beleid alleen
mogelijk als de lokale bestuurders daadwerkelijk tekortschieten of in het geval
van een ernstige of urgente situatie, die het gebied overstijgt. Zoals recent
aangegeven, samen met de Minister van LNV, in de beantwoording van
vragen van de Eerste Kamer naar aanleiding van de VGO-rapportage
(Kamerstuk 22 juni jl.)9 zijn er diverse (juridische) instrumenten, die kunnen
worden ingezet om gezondheidsrisico’s te voorkomen, afhankelijk van de
ernst en de inzichten in de (lokale) situatie.
Lokale besluitvorming kan gebeuren op grond van de Wet publieke gezondheid: het college van burgemeester en wethouders is belast met een
wettelijke taak om de gezondheid van haar inwoners te beschermen en te
bevorderen en waar mogelijk rekening te houden met ongerustheid over
mogelijke gezondheidsrisico’s van omgevingsfactoren. In het kader van de
Wet Ruimtelijke Ordening en de WABO (wet algemene bepalingen omgevingsrecht) kan een vergunning voor vestiging of uitbreiding van een
veehouderijbedrijf geweigerd worden, als er aantoonbare risico’s zijn voor de
gezondheid van omwonenden, of uit voorzorg, als deze risico’s voldoende
aannemelijk zijn. De GGD moet, zoals al aangegeven, afhankelijk van de ernst
van de risico’s, om advies worden gevraagd en de situatie ter plaatse
beoordelen. Het kabinet ondersteunt dit lokaal beleid. In de nieuwe Omgevingswet (verwacht in januari 2024) worden meer mogelijkheden geboden
om volksgezondheidsaspecten mee te wegen in ruimtelijke ordeningsvraagstukken. Hierbij is ook de decentrale overheid het bevoegd gezag.
Landelijke maatregelen zijn eigenlijk pas mogelijk als duidelijk is wat de
oorzaak en de ernst is en hoe die (proportioneel) kan worden aangepakt. Het
Rijk kan, indien nodig, bijvoorbeeld extra preventieve maatregelen instellen.
Ten behoeve van Q-koorts zijn er bijvoorbeeld verplichtingen gesteld voor
melden van afwijkende abortusaantallen, testen in de tankmelk, en vaccinatie
van schapen en geiten.
De Minister van LNV is op grond van artikel 5.4 van de Wet dieren bevoegd
om, in overeenstemming met de Minister van VWS, maatregelen te treffen
ten aanzien van besmette of van besmetting verdachte dieren, en ten aanzien
van dieren, die een gevaar kunnen opleveren voor verspreiding van een
zoönose. Besluitvorming over dergelijke maatregelen en de precieze invulling
worden bezien tegen het licht van de omstandigheden en deze zijn tijdelijk
van aard, zolang zij nodig zijn voor het doel.
De Ministeries van VWS en LNV hebben een gezamenlijke taak om de
volksgezondheid te beschermen tegen zoönosen, ieder vanuit de eigen
verantwoordelijkheid en met de instrumenten, die ter beschikking staan. Via
de zoönosenstructuur wordt besloten over de te nemen maatregelen.

9

Beantwoording nadere vragen deelrapporten onderzoeksprogramma Veehouderij en
Gezondheid Omwonenden (VGO) III, EK 22 juni 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 8
Gaat u dan nu wél over tot het nemen van landelijke voorzorgsmaatregelen
tegen de gezondheidsrisico’s uit de geitenhouderij?
Antwoord 8
Zolang er onvoldoende duidelijkheid is over de oorzaak, zijn er geen
aanknopingspunten voor specifiek beleid en kan de overheid geen landelijke
maatregelen voorstellen. In Nederland zijn de provincies bevoegd om
maatregelen te nemen binnen de ruimtelijke ordening. De meeste provincies
hebben voorzorgsmaatregelen getroffen, in de vorm van een moratorium.
Vraag 9
Wat gaat u intussen doen om te voorkomen dat gemeenten vergunningen
afgeven om te bouwen, zo dicht bij geitenhouderijen?
Antwoord 9
Ik benadruk dat het belangrijk is om de gezondheid van omwonenden mee te
wegen bij de inrichting van landelijke gebieden, zoals duidelijk staat in de
GGD-richtlijnen10 en de Handreiking Veehouderij en Gezondheid Omwonenden.11 In het kader van de stikstofaanpak van het (demissionair) kabinet, voor
het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), zet ik mij ook in om te
zorgen dat bij de (her)inrichting van landelijk gebied rekening gehouden
wordt met de gezondheid van omwonenden. Met de adviezen in de meekoppelende structurerende keuze gezondheid omwonenden, dierziekten en
zoönosen krijgen decentrale overheden handvatten voor hun besluitvormingsproces binnen het NPLG, zoals in situaties waarin keuzes gemaakt
worden over bedrijfsbeëindiging of vergunningverlening bij nieuwvestiging,
uitbreiding, of omschakeling. Gezonde leefomgeving is om die reden een
belangrijk onderdeel van het NOVEX programma.
Vraag 10
Kunt u deze vragen ieder afzonderlijk en binnen de daarvoor gestelde termijn
beantwoorden?
Antwoord 10
Beantwoording binnen de gestelde termijn is helaas niet gelukt.

10
11

GGD advisering over veehouderij en gezondheid | RIVM.
Handreiking Veehouderij en gezondheid omwonenden – Kenniscentrum InfoMil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4