Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2072

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 maart 2016
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, de
appreciatie aan van de mededeling over het functioneren van het
Schengensysteem, de voortgangsrapportage over de implementatie van
de hotspots in Griekenland van de Europese Commissie (hierna:
Commissie) en het derde implementatieverslag over het EU-Turkije
actieplan van 4 maart jl.
Daarnaast presenteerde de Commissie op 4 maart jl. het tweede verslag
over de voortgang van Turkije in het voldoen aan de voorwaarden van het
visumliberalisatietraject. Hierover wordt u via een separate brief
geïnformeerd.
Deze brief komt, wat betreft de voorstellen waarvoor normaliter
BNC-fiches worden opgesteld, in plaats van deze BNC-fiches.
A. Mededeling Terug naar Schengen – een stappenplan1
Voortbouwend op de conclusies van de Europese Raad van 18 en
19 februari jl. presenteert de Commissie in de mededeling van 4 maart jl.
een stappenplan om het Schengensysteem te herstellen. Hierbij geeft de
Commissie aan dat er maatregelen op drie gebieden nodig zijn om het
functioneren van het Schengensysteem van grensbeheer te herstellen, te
weten (1) de aanpak van de ernstige tekortkomingen bij het beheer van de
buitengrens door Griekenland, (2) het beëindigen van de zogenaamde
doorwuifaanpak, en (3) een gecoördineerde aanpak voor tijdelijke
grenscontroles in plaats van de verschillende unilaterale besluiten tot
herinvoering van grenscontroles.

1

kst-22112-2072
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

COM(2016) 120.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2072

1

Vervolgens schetst de Commissie het bredere kader van maatregelen op
het gebied van asiel, immigratie en controle aan de buitengrenzen, die in
gezamenlijkheid de migratiecrisis het hoofd moeten bieden, waaronder
het voorstel voor een Europese grens- en kustwacht, de maatregelen
gericht op het beperken van de instroom vanuit Turkije, de volledige
toepassing van het Dublinstelsel, een toekomstige verbetering van deze
voorschriften, de uitvoering van de noodherplaatsingsbesluiten en
terugkeer.
De Commissie geeft aan dat met de gezamenlijke en gecoördineerde
uitvoering van deze maatregelen de basis zal worden gelegd om eind
2016 terug te keren naar het normale functioneren van het Schengensysteem.
Ter onderbouwing van de noodzaak hiervan haalt de Commissie recente
studies aan waarin de kosten zijn berekend die gepaard zouden gaan met
structurele herinvoering van binnengrenscontroles, berekend over een
periode van tien jaar. Dit zou de EU-economie jaarlijks naar schatting € 5
tot 18 miljard kosten. Volgens de Commissie is de hoogste en meest
directe impact van grenscontroles te voelen bij goederenvervoer over de
weg, met € 1,7 tot 7,5 miljard aan extra directe kosten per jaar. Polen,
Nederland en Duitsland zouden elk worden geconfronteerd met € 500
miljoen aan extra kosten voor het vervoer van verhandelde goederen over
de weg.
Wat betreft de bescherming van de buitengrenzen benadrukt de
Commissie het belang van een politiek akkoord onder het Nederlands
Voorzitterschap op het voorstel voor de Europese grens- en kustwacht,
zodat vanaf deze zomer een hoog niveau van bescherming van de
buitengrens kan worden gegarandeerd. De Commissie roept de lidstaten
en betrokken agentschappen op om zich hier zo goed mogelijk op voor te
bereiden.
Verder licht de Commissie het proces toe dat is ingezet met de 50
aanbevelingen die op 12 februari jl. door de Raad zijn aangenomen ter
adressering van de ernstige gebreken in de bewaking van de buitengrenzen door Griekenland. De Commissie geeft hierbij aan dat
Griekenland bij de voortzetting en versterking van de uitvoering van deze
aanbevelingen moet worden ondersteund door de lidstaten, agentschappen en de Commissie.
Vervolgens roept de Commissie op tot beëindiging van de doorwuifaanpak, namelijk de huidige praktijken van landen aan de Westelijke
Balkanroute om migranten die al dan niet voldoen aan onderling
afgesproken toegangscriteria onbelemmerde doorgang te verlenen. Ook
wijst de Commissie op de noodzaak tot herstel van de toepassing van de
Schengenregels en van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel, in
het bijzonder de Dublin-verordening en de Schengengrenscode. De
Commissie geeft hierbij aan dat dit hand in hand dient te gaan met meer
bijstand aan Griekenland om de migratiestroom te kunnen beheersen,
waarbij effectief gebruik van bestaande instrumenten voorop staat. Deze
bijstand ziet op de implementatie van het EU-Turkije Actieplan en de
vrijwillige humanitaire toelatingsregeling met Turkije, terugsturen naar
Turkije en andere herkomstlanden van mensen die geen bescherming
nodig hebben, versnelling van de herplaatsingsactiviteiten en het
opvoeren van de humanitaire bijstand aan Griekenland. Op basis van een
behoeftebeoordeling die medio maart verschijnt, kan worden besloten
over herprioritering binnen bestaande programma’s en eventueel
aanvullende steun.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2072

2

Tot slot benoemt de Commissie de maatregelen die verschillende
lidstaten hebben genomen om tijdelijk de grenscontroles aan de
binnengrenzen opnieuw in te voeren. De Commissie geeft aan dat deze
tijdelijke controles maximaal acht maanden kunnen voortduren. Als na
afloop van deze acht maanden, ten eerste op 12 mei 2016 voor Duitsland,
de situatie niet is verbeterd, zal de Commissie een voorstel doen voor een
Raadsaanbeveling op basis waarvan lidstaten deze controles kunnen
voortzetten, in eerste instantie voor een periode van zes maanden. In een
brief van 17 februari jl. lichtte ik uw Kamer al in over het proces rond deze
mogelijke gecoördineerde tijdelijke herinvoering van binnengrenscontroles.2
Het kabinet hecht veel waarde aan de open binnengrenzen. Voor het
herstel van een functionerende Schengenruimte is het noodzakelijk dat de
huidige migratiecrisis wordt aangepakt en het beheer van de buitengrenzen wordt verbeterd en geïntensiveerd. De inzet van Nederland is
erop gericht het vrij verkeer van personen te blijven garanderen, maar dan
moet de bewaking aan de buitengrenzen van de EU, met name in
Griekenland, op de korte termijn zichtbaar zijn versterkt.
Het kabinet heeft begrip voor de nationale grensmaatregelen die lidstaten
in de tussentijd hebben genomen, maar meent ook dat toekomstige
maatregelen binnen het Europese kader en op gecoördineerde wijze
moeten worden genomen. Het subsidiariteitsoordeel van het kabinet is
dan ook positief.
De procedure in de Schengengrenscode is in het leven geroepen om
ernstige bedreigingen van de buitengrens tegen te kunnen gaan. Het
kabinet ziet het tijdelijk in werking stellen van de voorzieningen van de
Schengengrenscode dan ook als een noodzakelijke vervolgstap in het
eerder geschetste proces. Ook het proportionaliteitsoordeel is wat betreft
het kabinet derhalve positief.
Het kabinet onderstreept dat het om een tijdelijke maatregel gaat, totdat
een functionerende Schengenruimte weer kan worden gegarandeerd.
Zoals de Commissie terecht stelt, is het tegelijkertijd van belang dat de
Griekse autoriteiten alle maatregelen uit de eerder genoemde aanbevelingen voortvarend oppakken en op een adequate wijze implementeren.
Verder vindt het kabinet het van belang dat de Schengenregels en het
gemeenschappelijk Europees asielstelsel weer correct worden toegepast.
Het kabinet onderstreept dat de door de Commissie benoemde doorwuifaanpak moet worden beëindigd. Zolang er sprake is van een dergelijke
praktijk zal deze ook de aanzuigende werking voor irreguliere migratie in
de hand werken. De basis van het Europese asielsysteem is dat asielzoekers niet zelf kunnen bepalen in welk land zij asiel aanvragen. Het
kabinet onderschrijft dan ook dat de lidstaten aan de buitengrens de
toegang moeten weigeren aan derdelanders die niet voldoen aan de
toegangsvoorwaarden van artikel 5 van de Schengengrenscode, ook
wanneer die derdelanders geen asielverzoek hebben ingediend terwijl zij
daartoe wel de gelegenheid hebben gehad. Lidstaten die tijdelijk opnieuw
het grenstoezicht aan de binnengrenzen hebben ingevoerd, zouden
eveneens aan die binnengrenzen de toegang moeten weigeren aan
derdelanders die niet aan de toegangsvoorwaarden voldoen. Dit geldt
ongeacht of de derdelander het voornemen heeft om in een andere
lidstaat een asielverzoek in te dienen.
In dit verband is het verder zeer wenselijk dat de asiel- en opvangsituatie
in Griekenland goed in kaart wordt gebracht in een bijvoorbeeld door de
2

Kamerstuk 32 317, nr. 391.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2072

3

Commissie opgesteld objectief en volledig rapport, teneinde toe te kunnen werken naar opheffing van de opschorting van Dublin-overdrachten.
Griekenland is daarnaast primair verantwoordelijk voor een goede
bewaking van zijn deel van de buitengrenzen van de EU, en dient daar
waar nodig te worden ondersteund door andere lidstaten en Frontex,
omdat een goede bewaking van de buitengrenzen van de EU in het belang
is van alle lidstaten.
Het kabinet onderstreept de benodigde stappen die de Commissie daartoe
benoemt en de oproep aan lidstaten om bij te dragen aan de Frontexoperaties. Nederland draagt reeds jaren significant bij aan Frontexoperaties en zal dit, gezien het belang ervan, ook blijven doen. Daarnaast
streeft het Nederlands Voorzitterschap naar een politiek akkoord op de
verordening betreffende een Europese grens- en kustwacht.
Het kabinet heeft nadrukkelijk oog voor de grote problemen waar
Griekenland momenteel mee kampt als gevolg van de hoge aantallen
migranten die het land binnenkomen, en erkent de door Griekenland
geleverde inspanningen. Dit is een situatie die niet op de langere termijn
houdbaar is. Het is dan ook van groot belang dat deze situatie voor
Griekenland beheersbaar wordt. Net als de Commissie acht het kabinet
ondersteuning hierbij in EU-verband en bilateraal door de andere lidstaten
noodzakelijk. Met betrekking tot de humanitaire hulp op EU-niveau is op
2 maart jl. een Commissiemededeling en een voorstel voor een verordening3 verschenen. Uw Kamer zal daarover separaat een appreciatie
ontvangen. Daarnaast heeft het kabinet uw Kamer op 2 maart jl. een brief
doen toekomen over onder andere een aanvullende Nederlandse bijdrage
aan de verstrekking van humanitaire hulp in Griekenland.4 Bovenop
eerdere Nederlandse bijdragen ter ondersteuning van diverse landen
langs de Westelijke Balkanroute ten behoeve van het verbeteren van de
opvangvoorzieningen voor migranten, stelt Nederland gespecialiseerde
voertuigen, medische goederen en andere hulpgoederen ten behoeve van
in Griekenland gestrande migranten beschikbaar.
De EU werkt voorts aan de uitvoering van het gemeenschappelijke
actieplan met Turkije en aan het ontwikkelen van het uitvoeringsmechanisme voor humanitaire toelating uit Turkije. Wanneer er als gevolg van
een succesvolle uitvoering van het actieplan sprake zal zijn van een
substantieel en duurzaam verminderde instroom vanuit Turkije naar
Griekenland, kan uitvoering van de vrijwillige humanitaire toelatingsregeling verder bijdragen aan vermindering van de aankomsten in
Griekenland.
Wat betreft herplaatsing is de versnelling van evenredige inspanningen
door lidstaten van groot belang, waarbij een consequente aanlevering van
herplaatsingskandidaten door Griekenland benodigd is.
Het door de Commissie aangehaalde onderzoek naar de financiële
gevolgen van de structurele herinvoering van binnengrenscontroles
bevestigt de noodzaak van het vinden van een Europese oplossing voor
versterkt beheer van de EU-buitengrenzen, mede vanwege het belang van
Nederland als belangrijk doorvoerland dat zich sterk richt op intraEuropese handel.

3
4

COM(2016) 116 en COM(2016) 115.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1093.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2072

4

B. Voortgangsrapportage van de implementatie van de hotspots
in Griekenland5
De Commissie meldt dat vier hotspots operationeel zijn in Griekenland,
hoewel er nog wel extra inspanningen moeten worden geleverd opdat
deze hotspots op volle kracht kunnen gaan werken. Tevens is de vijfde (en
laatste) hotspot gedeeltelijk operationeel geworden op 4 maart 2016.
Het kabinet verwelkomt het feit dat de geplande hotspots in Griekenland
nu allemaal ingericht zijn en vindt het belangrijk dat de hotspots op korte
termijn volledig op sterkte zijn. Hoewel uit de voortgangsrapportage blijkt
dat er op meerdere fronten vooruitgang is geboekt, gaat dit langzamer
dan eerder is gemeld. Het kabinet hecht eraan dat de aanbevelingen van
de Commissie sneller dan nu worden uitgevoerd en de planning wordt
aangehouden.
Tevens blijkt uit de voortgangsrapportage dat de afgelopen weken het
aantal toezeggingen voor herplaatsingen aanzienlijk is gestegen.
Daardoor overschrijdt het aantal plaatsen dat door de lidstaten
beschikbaar is gesteld het aantal personen dat voor herplaatsing in
aanmerking komt in Griekenland. Het kabinet hecht eraan dat Griekenland
zijn verantwoordelijkheid neemt door de capaciteit te vergroten om
personen te identificeren die voor herplaatsing in aanmerking komen.
Tot slot vindt het kabinet het belangrijk dat Griekenland voortvarend de
maatregelen uitvoert die nodig zijn om tot een meer effectieve terugkeer
te komen van personen die geen internationale bescherming nodig
hebben.
C. Derde implementatierapport van het gezamenlijk EU-Turkije
Actieplan6
In dit rapport beschrijft de Commissie de voortgang die door de EU en
Turkije zijn geboekt in de uitvoering van het gezamenlijke EU-Turkije
Actieplan.7 Het rapport baseert zich op de gegevens die door Turkije en de
EU zijn verzameld via gezamenlijke overzichten in het kader van de
geïntegreerde regeling politieke crisisrespons (IPCR).
Op basis van onder meer Frontex-gegevens, bevestigt de Commissie dat
het aantal irreguliere migranten dat vanuit Turkije de EU binnenkomt
sinds oktober 2015 in algemene zin daalt. Het kabinet deelt de analyse van
de Commissie dat Turkije zich aantoonbaar inspant om de instroom te
verminderen. Zo heeft Turkije in de maand februari bijna 25.000 irreguliere
migranten tegengehouden en heeft het circa 700 mensensmokkelaars en
begeleiders opgepakt. Ook heeft Turkije het visumbeleid aangescherpt
voor verschillende nationaliteiten. Daarnaast heeft Turkije maatregelen
ingevoerd om de situatie van de ruim 2,5 miljoen Syrische vluchtelingen
in Turkije te verbeteren door onder andere de toegang tot de arbeidsmarkt
te vergemakkelijken. Turkije bereidt ook projecten voor om bijvoorbeeld
meer Syrische kinderen onderwijs aan te bieden. Dergelijke projecten
zullen worden gefinancierd vanuit de zogenoemde Facility for Refugees in
Turkey (voorheen Turkey Refugee Facility).8 In het kader van deze faciliteit
heeft de Commissie de eerste fondsen beschikbaar gesteld voor de
financiering van projecten van humanitaire organisaties.

5

COM(2016) 141.
COM(2016) 144.
7
Zie o.a. Kamerstuk 21 501-20, nr. 1063 en Kamerstuk 21 501-20, nr. 1076.
8
Zie ook Kamerstuk 21 501-20, nr. 1074.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2072

5

Het kabinet verwelkomt de inspanningen van Turkije om de toestroom
naar Europa aan te pakken en de situatie van Syrische vluchtelingen die
het opvangt te verbeteren. In het bijzonder waardeert het kabinet de wijze
waarop Griekenland en Turkije hun onderlinge samenwerking intensiveren op het gebied van grens- en kustbewaking en overname van niet
rechtmatig verblijvende derdelanders. Waar mogelijk zal het kabinet
Turkije en Griekenland daarin ondersteunen, samen met de Commissie.
Desalniettemin stelt het kabinet, net als de Commissie, vast dat er nog
onvoldoende sprake is van een significante en duurzame afname van de
ongecontroleerde en irreguliere toestroom. In dit verband doet de
Commissie ook meerdere aanbevelingen aan Turkije zoals het zetten van
snellere en grotere stappen op overname van niet rechtmatig verblijvende
derdelanders, verbeterde grens- en kustbewaking, ook op land, het verder
aanscherpen van het visumbeleid voor bepaalde herkomstlanden, het
sluiten van terug- en overnameovereenkomsten met deze landen en het
verder intensiveren van de aanpak van mensensmokkel. Het kabinet
onderschrijft het belang van deze aanbevelingen en zal er bij Turkije op
aandringen deze aanbevelingen op te pakken in het kader van dit
partnerschap.
D. Tweede rapportage inzake de voortgang van Turkije in het
vervullen van de criteria voor visumvrijstelling9
In de tweede voortgangsrapportage concludeert de Commissie dat Turkije
sinds de EU-Turkije Top van 29 november jl. het werk ter implementatie
van de 72 benchmarks van het stappenplan visumliberalisatie heeft
geïntensiveerd. Turkije zal echter nog veel werk moeten verzetten wil het
land zijn ambitie waarmaken om in oktober 2016 aan alle voorwaarden
voor het verkrijgen van de visumvrije status te voldoen. De Commissie
doet aanbevelingen op het gebied van documentveiligheid, migratiebeheer, openbare orde en veiligheid, fundamentele rechten en de terugen overname van irreguliere migranten.
Conform de toezegging van 9 december 2015 ontvangt uw Kamer binnen
zes weken een meer uitgebreide appreciatie.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

9

COM(2016) 140.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2072

6