Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1205

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 november 2019
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 8 november 2019
over de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van
18 november 2019 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1204).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 november 2019 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van
14 november 2019 zijn de vragen, over onderwerpen die geagendeerd zijn
voor de Landbouw- en Visserijraad van 18 november 2019, beantwoord.
De overige vragen zullen op een later tijdstip worden beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
Adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1205
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1205

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad op 18 november 2019
De leden van de VVD lezen dat er op 8 november nog geen definitieve
agenda beschikbaar was. Kan de Minister bij de voorzitter aandringen op
hoger werktempo en een snellere totstandkoming van de definitieve
agenda zodat ook in de lidstaten tijdig en concreet gereageerd kan
worden op de agendastukken die besproken gaan worden? Hoe ziet de
definitieve agenda van de L&V raad op 18 november eruit?
Het Finse voorzitterschap streeft ernaar om de Raad zo efficiënt en
effectief mogelijk te organiseren en voor te zitten. Bij de voorbereiding
van de Raad en het vaststellen van de agenda is het voorzitterschap
afhankelijk van veel factoren. Het Finse voorzitterschap is zich ervan
bewust dat de lidstaten de agenda voor de Raad zo snel mogelijk willen
ontvangen. Voor de Landbouw- en Visserijraad van 18 november
aanstaande zijn op het moment van schrijven de volgende agendapunten
geagendeerd: Toekomst GLB en de verordeningen over overgangsbepalingen Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
De leden van de VVD willen nogmaals benadrukken dat er meer resultaat
geboekt moet worden op de vereenvoudiging van het GLB. Kan het
kabinet een precieze toelichting geven op het 2de voorstel overgangsbepaling voor de diverse steuninstrumenten van het GLB? Wat is de inzet
van de Minister van LNV?
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief aan uw Kamer (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1204), is de transitieverordening beleidsarm en bevat deze
louter de technische amendementen die noodzakelijk zijn voor een
continuering van het beleid en om de betalingen aan agrariërs in de
transitieperiode mogelijk te maken. Vervolgens is het aan de lidstaten om
te beslissen hoe om te gaan met het hun nationale plattelandsontwikkelingsprogramma’s. Zoals aangegeven ga ik hierover nog in gesprek met
de provincies en uw Kamer.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het de Nederlandse wens is om
Europees snel een ambitieus percentage voor een CO2-reductiedoel vast
te stellen. Kan de Minister garanderen dat het uitgangspunt gelijk staat
aan de Nederlandse plannen tot CO- reductie?
Zoals in het Regeerakkoord omschreven neemt Nederland het voortouw
om het EU CO2-reductiedoel voor 2030 op 55% te krijgen. Ook zet
Nederland zich in voor klimaatneutraliteit binnen de EU in 2050. Ik zet mij
er voor in dat het GLB als instrument ondersteunend is aan het realiseren
van Nederlandse en Europese emissiereductiedoelstellingen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
In hoeverre gaan de drie GLB-herzieningsverordeningen met een focus op
de klimaat- en leefomgevingsaspecten, bij de huidige stand van het
onderhandelingsproces, de activiteiten van de Nederlandse landbouw
beïnvloeden? Kan de Minister hier voorbeelden van geven?
Het is gelet op de stand van de onderhandelingen in Brussel te vroeg om
reeds in te gaan op concrete voorbeelden van activiteiten ten behoeve van
klimaat en leefomgeving. Dit zal bij het opstellen van het Nationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1205

2

Strategische Plan duidelijk moeten worden. Wel heb ik uw Kamer in de
brief over het GLB-Nationaal Strategisch Plan 2021–2027 van 8 mei jl.
(Kamerstuk 28 625, nr. 264) enkele ideeën gedeeld voor een mogelijke
invulling van het nieuwe instrument van de eco-regelingen, waarmee kan
worden bijgedragen aan de doelen van klimaat en leefomgeving.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen wat de transitieverordeningen voor
het jaar 2021 betekenen voor de inkomensondersteuning in dat jaar ten
opzichte van het jaar 2020. Deze leden vragen of er voornemens zijn voor
overheveling van pijler 1 naar pijler 2 in de jaren 2020 en 2021. Zo ja, voor
wat en waarom? Wat betekent dat voor de inkomensondersteuning? Wat
zou het niet doortrekken van het huidige Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP) in 2021 betekenen voor de continuïteit van bestaande
regelingen, zoals de brede weersverzekering, het Deltaplan Agrarisch
Waterbeheer (DAW) en agrarisch natuurbeheer? Zijn de transitieverordeningen voor een periode van een jaar (2021) voldoende om in de
tussentijd overeenkomst te bereiken over het MFK en het GLB? Wordt
vervolgens de periode van het GLB ook verplaatst naar 2022–2028?
In de transitieverordening wordt geregeld dat ook in 2021 het GLB kan
worden voortgezet volgens het principe «oude regels nieuw geld». De
transitieverordening biedt voor 2021 de mogelijkheid om budget van pijler
1 naar 2 over te hevelen. Hierover hoeft pas uiterlijk eind 2020 een besluit
genomen te worden. Ik wil die tijd ook nemen, omdat er mogelijk dan een
beter zicht is op de verdere POP-programmering en de besluitvorming
van het nieuwe MFK. Het niet doortrekken van het huidige POP in 2021
zou betekenen dat voor de bestaande regelingen, zoals de brede
weersverzekering, het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) en
agrarisch natuurbeheer in 2022 geen financiële middelen beschikbaar zijn.
Over een eventuele doorloop van het POP3 in 2021 ga ik nog in gesprek
met de provincies en uw Kamer.
Alle inspanningen zijn erop gericht om zo spoedig mogelijk tot overeenstemming te komen over zowel het MFK als het GLB. Het nieuwe GLB
eindigt ook bij een latere inwerkingtreding dan 2021 in 2027 overeenkomstig de tijdreeks van de EU-begroting.
Verder ben ik voornemens om voor 2020 wederom een bedrag over te
hevelen van pijler 1 naar 2 zoals ik dat in de afgelopen jaren van het
huidige GLB ook gedaan heb. Ik zal hier binnenkort een besluit over
nemen en ik ben voornemens uw Kamer daarover uiterlijk begin
december te informeren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie lezen dat de Raad in het teken zal staan van
discussies over het Gemeenschappelijk landbouwbeleid 2021–2027 en de
voorstellen van de Europese Commissie voor de verordeningen voor
GLB-overgangsbepalingen gericht op de verlenging van een jaar van het
huidige Gemeenschappelijke landbouwbeleid. Deze leden zijn positief
over de inzet van de Minister om te pleiten voor een Europese
verplichting voor lidstaten om ecoregelingen in het Nationaal Strategisch
Plan op te nemen en over het oormerken van een minimumpercentage
van het te besteden budget voor ecoregelingen. Kan de Minister reflecteren op het voorstel van het Finse voorzitterschap en de voorgestelde
wijzigingen betreffende het in aanmerking komen van grond voor
rechtstreekse betalingen? Kan de Minister daarnaast aangeven hoe het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1205

3

staat met de onderhandelingen betreffende de hoogte van het GLB,
waarbij de Nederlandse inzet is om het GLB te verlagen?
Het voorstel van het Finse voorzitterschap richt zich op het oormerken van
een niet nader genoemd bedrag of percentage van het de totale
GLB-budget voor interventies die bijdragen aan klimaat en leefomgeving.
Zoals het voorstel nu staat brengt dit nog geen directe wijzigingen
betreffende de grond die in aanmerking komt voor rechtstreekse
betalingen. De onderhandelingen over de hoogte van het GLB-budget zijn
onderdeel van de MFK-onderhandelingen. Dit wordt niet in de Landbouwen Visserijraad besproken, maar in de Raad Algemene Zaken en in de
Europese Raad. Veel lidstaten stellen dat hogere ambities voor klimaat- en
leefomgeving in het GLB een gelijk of hoger budget vragen. Nederland
vindt dat de afdrachten aan de EU niet mogen stijgen na de Brexit en wil
ruimte voor nieuwe prioriteiten, en accepteert daarom een budgetdaling
voor het GLB.
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de geluiden die
worden opgevangen betreffende het niet gereed zijn van de Nationaal
Strategische Plannen per 1 januari 2021. Hierdoor zou het huidige
GLB-programma nogmaals verlengd gaan worden tot het nieuwe
GLB-programma van start kan gaan. Deze leden lezen dat er nog wel
wordt uitgegaan van een verlenging van een jaar. Klopt het dat de
Europese Commissie uitgaat van 1 januari 2022 als datum waarop het
nieuwe GLB-programma in werking zal treden? Wat is de inzet van de
Minister tijdens de onderhandelingen over het extra transitiejaar en wordt
de transitieverordening van een jaar voldoende geacht? Op welke manier
worden extra vergroeningsmaatregelen al meegenomen in de transitieperiode? Hoe beoordeelt de Minister de zorgen van een aantal lidstaten dat
één jaar niet voldoende zou zijn voor de transitie naar het nieuwe
GLB-programma en wat zijn hierbij de specifieke vragen van deze
lidstaten? Welke risico’s worden er waargenomen die kunnen zorgen voor
een vertraging in het proces? Kan de Minister haar appreciatie geven over
de voorgestelde verordeningen die reeds op tafel liggen voor de
GLB-overgangsbepalingen en wat hierbij de Nederlandse inzet is? Komt er
een kabinetsappreciatie van deze voorstellen middels een BNC-fiche?
De Europese Commissie gaat in haar planning ervan uit dat er in 2020 een
akkoord komt over het Meerjarig Financieel Kader, het nieuwe GLB en de
overgangsbepalingen. Vooralsnog zijn alle inspanningen gericht op het
halen van 1 januari 2022. Lidstaten die in hun eerste reactie op de
presentatie door de Europese Commissie hebben aangegeven een jaar te
kort te vinden, hebben niet aangegeven waarom zij dat vinden. Ik hoop
dat dit duidelijk wordt in de komende vergaderingen van de raadswerkgroepen en het Special Comité voor de Landbouw.
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief aan uw Kamer, is de transitieverordening beleidsarm en bevat deze louter de technische amendementen die
noodzakelijk zijn voor een continuering van het beleid. Vervolgens is het
aan de lidstaten om te beslissen hoe om te gaan met hun nationale
plattelandsontwikkelingsprogramma’s. Zoals aangegeven ga ik hierover
nog in gesprek met de provincies en uw Kamer.
Of een BNC-fiche nodig is zal worden bezien zodra de voorstellen formeel
gepubliceerd zijn. Uiteraard zal ik uw Kamer op de hoogte houden van de
ontwikkelingen in Brussel.
Op 3 november jongsleden is een artikel verschenen in The New York
Times waarbij grote vraagtekens werden gezet bij de besteding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1205

4

GLB-budget.1 De leden van de D66-fractie maken zich ernstig zorgen over
het gebrek aan inzicht van de EU over de manier waarop het geld van het
Gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt besteed in voornamelijk
Midden- en Oost-Europa. Het beschikbare budget zou niet besteed
worden aan boeren, maar verdwijnt in de zakken van politici en gaat naar
illegale praktijken, multinationals en andere zaken waarvan niet is terug te
halen waar de subsidies precies aan worden besteed. Deze leden weten
dat het in Nederland mogelijk is om bijna op het niveau van de individuele
boer te bekijken hoeveel subsidiëring vanuit het GLB wordt ontvangen,
maar dit blijkt in andere lidstaten anders te zijn. Kan de Minister reflecteren op het stuk uit The New York Times? Klopt deze berichtgeving? Zo
ja, wat wordt de inzet van de Minister in de Raad? Is de Minister het met
deze leden eens dat transparantie over de bestedingen van het
GLB-budget van groot belang is voor de voortzetting van deze manier van
subsidiëring? Is de Minister bereid om tijdens de aankomende Landbouwen Visserijraad haar zorgen uit te spreken over de huidige stand van
zaken, waarbij transparantie wordt geëist in de bestedingen van de
GLB-gelden door lidstaten?
Het artikel in The New York Times onderstreept ook voor mij het grote
belang dat de implementatie en uitvoering van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid in alle EU-lidstaten op een rechtmatige manier gebeurt.
Lidstaten en de Europese Commissie hebben beide de verantwoordelijkheid de systemen en het toezicht erop zo in te richten dat de bestedingen van het GLB-budget rechtmatig en transparant plaatsvinden.
Tijdens discussies en besluitvorming in de Landbouw- en Visserijraden
over het GLB is het te allen tijde mijn inzet eraan bij te dragen dat aan
eisen van transparantie en rechtmatigheid wordt voldaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks fractie willen aandacht vragen voor
landschapselementen als onderdeel van het GLB na 2020. Landschapselementen zoals heggen, houtwallen en singels zijn voor natuur, biodiversiteit en landschap van belang. Dat zegt ook deze Minister. Deze
elementen zijn een manier waardoor de landbouw beter verbonden wordt
met de natuur en het landschap. De EU biedt, via de gedelegeerde
verordening Nr. 640/2014, lidstaten de mogelijkheid om landschapselementen in de subsidiabele oppervlakte van pijler 1 op te nemen. Echter
maakt Nederland hier nog steeds geen gebruik van. Waarom maakt
Nederland hier geen gebruik van? En is de Minister van plan om dit wel
toe te voegen aan het Nationaal Strategisch Plan voor het nieuwe GLB?
De enige manier om landschapselementen te kunnen beschermen is een
goede registratie. Daarmee wort ook financiële steun voor dergelijke
elementen via betalingen uit het gemeenschappelijk landbouwbeleid
mogelijk, inclusief directe betalingen aan alle deelnemende boeren. Is de
Minister bereid om te investeren in een registratiesysteem van landschapselementen op zodanige wijze dat deze elementen meegenomen kunnen
worden in de hectarevergoedingen als onderdeel van de directe
betalingen?
Ik heb het consultancybureau Ecorys gevraagd alle opties in beeld te
brengen om landschapselementen in het nieuwe GLB beter te
beschermen, waaronder ook de optie waarbij landschapselementen onder
de hectarevergoeding gebracht worden. In dat licht wordt ook gekeken
naar de registratie van landschapselementen en de kosten daarvan. Het
onderzoek is in een afrondend stadium. Naar verwachting kan ik uw
Kamer over de uitkomsten nog voor het einde van het jaar informeren.
1

https://www.nytimes.com/2019/11/03/world/europe/eu-farm-subsidy-hungary.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1205

5

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Van 18 tot en met 22 november vinden de jaarlijkse consultaties plaats
tussen de EU en Noorwegen. Hier wordt onderhandeld over vangstquota
voor de gezamenlijk beheerde visbestanden, waaronder kabeljauw. Welke
maatregelen zal Nederland voorstellen om de visserijdruk op kabeljauw te
verlagen?
Op dit moment wordt er gesproken over mogelijke maatregelen ten
behoeve van het herstel van het kabeljauwbestand in de Noordzee, onder
andere in de Scheveningengroep. Dit is een regionale groep waarin alle
landen die grenzen aan de Noordzee deelnemen, zo ook Nederland. Er
wordt daar een breed scala aan mogelijke maatregelen besproken. Daarbij
zal ik benadrukken dat eventuele maatregelen gericht moeten zijn op de
directe kabeljauwvisserij, in de gebieden waar veel kabeljauw voorkomt.
Daar zullen maatregelen immers de meeste impact hebben.
Kan de Minister toelichten op welke ecologische onderbouwing haar
standpunt berust dat de bijvangst van kabeljauw in Nederlandse netten
uitgezonderd zou moeten worden van deze vangstreductie en alleen voor
directe visserij zou moeten gelden?
Maatregelen moeten worden genomen, daar waar ze het grootste effect
hebben. Dat betekent dat ze zich moeten richten op de netten die gebruikt
worden voor directe kabeljauwvisserij en op visserijen die een hoge
bijvangst van kabeljauw kennen. Dat is voor de Nederlandse visserij in
slechts zeer beperkte mate het geval. Maar voor zover de Nederlandse
vissers ook deze typen visserijen uitoefenen en/of deze netten gebruiken,
moeten zij vanzelfsprekend ook voldoen aan de eventueel genomen
maatregelen.
Erkent de Minister dat vertegenwoordigers van de visserij deel uitmaken
van de officiële EU-delegaties naar de EU-Noorwegen onderhandelingen,
maar natuurorganisaties niet? Is de Minister bereid ook vertegenwoordigers van natuurorganisaties in de Nederlandse delegatie op te nemen?
Zo niet, is zij dan bereid de sectorvertegenwoordigers te weren uit de
Nederlandse delegatie?
Ja, vertegenwoordigers van de visserijsector maken deel uit van de
EU-delegaties. Wat mij betreft is dit ook mogelijk voor de natuurorganisaties. Hierover is echter geen overeenstemming binnen de EU en met
Noorwegen. Ik wil net als andere lidstaten dat hier Europese overeenstemming over is. Daarom ben ik tevreden met de nu voorgestelde
werkwijze van de Europese Commissie, waarbij natuurorganisaties
dagelijks worden bijgepraat over het verloop van de consultaties en hun
inbreng kunnen leveren. Overigens wijs ik erop dat de visserijsector niet
bij de consultaties aan tafel zit, maar enkel aanwezig is op de locatie en
regelmatig wordt bijgepraat door de Commissie.
Walvisjacht Noorwegen
Van 18 tot en met 22 november vinden de jaarlijkse EU-Noorwegen
consultaties plaats. Hier wordt onderhandeld over vangstquota voor de
gezamenlijk beheerde visbestanden. Commerciële walvisvangst is geen
onderdeel van de agenda, zo schrijft de Minister, en daarom zou er geen
mogelijkheid zijn om het aan de orde te stellen bij Noorwegen. De Partij
voor de Dieren zou graag zien dat Nederland, en in het verlengde de
EU-lidstaten, niet meer onderhandelt met Noorwegen over visquota,
zolang Noorwegen op walvissen blijft jagen. Ziet de Minister de
mogelijkheid de onderhandelingen met Noorwegen op te schorten zolang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1205

6

Noorwegen op walvissen jaagt? Kan zij hiervoor steun vergaren bij de
andere EU-lidstaten? Kan de Minister hiervoor het krachtenveld schetsen?
Zoals ik heb aangegeven in Kamerstuk 21 501-32, nr. 1201 is walvisjacht in
Noorwegen geen onderdeel van de consultaties over de vangstmogelijkheden. Zoals ik ook heb aangegeven worden de onderhandelingen niet
door de verschillende lidstaten, maar door de Europese Commissie
gevoerd. Het is dus niet aan individuele lidstaten de onderhandelingen te
verbreken. Het gaat mij te ver om in te zetten op het stopzetten van alle
visonderhandelingen met Noorwegen, ook omdat ik mij ook verantwoordelijk voel voor een verantwoord en duurzaam beheer van de gedeelde
bestanden met Noorwegen. Dat betekent dat ik hiervoor ook geen steun
wil zoeken bij de Europese Commissie en de lidstaten. Ik verwacht
overigens dat ook andere lidstaten niet bereid zullen zijn om de visonderhandelingen te verbreken vanwege dit punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1205

7