Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

27 830

Materieelprojecten

Nr. 242

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 juni 2018
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Staatssecretaris van Defensie over de brief van 1 mei 2018 inzake
de behoeftestelling van het project «Apache Remanufacture» (Kamerstuk
27 830, nr. 209).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 8 juni
2018. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-27830-242
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 830, nr. 242

1

1
Kunt u nader ingaan op de verschillen tussen de het huidige
Nederlandse Apache-type, de AH-64D, en de nieuwe standaard:
de AH-64E-versie?
De verschillen tussen de AH64E en de AH64D betreffen gerubriceerde
gegevens waarover geen details kunnen worden verschaft. Op hoofdlijnen
gaat het om de volgende verschillen:
– De AH64E heeft een betere verhouding tussen gewicht en vermogen
waardoor de bemanning meer wapens en/of brandstof kan meenemen
en de snelheid en reikwijdte groter zijn.
– De AH64E is uitgerust met betere sensoren en zelfbeschermingsmiddelen waardoor de bemanning op grotere afstand doelen kan identificeren en effectiever is in alle delen van het geweldsspectrum.
– De AH64E is uitgerust met betere instrumenten waardoor de AH64E
minder beperkingen heeft bij verminderd zicht.
– De AH64E is uitgerust met nieuwe radio’s en dataverbindingen,
waardoor de interoperabiliteit tijdens het optreden in nationaal en
internationaal verband verbetert.
2
Waarom wordt niet ingegaan op de risico’s van het project? Bent
u bereid dit alsnog te doen?
De risico’s worden als laag ingeschat. Zoals ik in de D-brief «Apache
Remanufacture» van 30 mei (Kamerstuk 27 830, nr. 234) heb beschreven,
zijn er enkele aspecten die bijzondere aandacht verdienen. Deze houden
verband met specifieke Nederlandse eisen op het gebied van communicatiemiddelen en luchtwaardigheid. Ook kunnen er altijd onvoorziene
omstandigheden zijn die het remanufacture project vertragen. Hierdoor
zouden de kosten kunnen stijgen. Voor al deze factoren geldt dat er
risicoreserveringen tegenover staan, waardoor het restrisico als laag
wordt ingeschat.
3
Klopt het dat de Nederlandse Apaches in 2040 ouder dan veertig
jaar zijn en dan nog geacht worden te blijven opereren tot
ongeveer 2050? Wanneer is het einde van de technische, economische en operationele levensduur van de gevechtshelikopters
bereikt?
In 2040 heeft Nederland de Apache langer dan 40 jaar in gebruik. Tijdens
het remanufacture programma wordt echter het frame vervangen en
worden onderdelen toegevoegd. Bovendien worden gedurende de gehele
levensduur onderdelen vervangen tijdens het reguliere onderhoudsproces. Daardoor kan de Apache, indien geïnvesteerd blijft worden in
modificaties, tot ongeveer 2050 mee. Pas dan zal naar verwachting de
technische, economische en operationele levensduur van de Apache
worden bereikt. Defensie houdt rekening met die investeringen.
4
Heeft u overwogen om twee extra Apaches aan te schaffen, om
zo weer op het oorspronkelijke aantal van dertig uit te komen?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom heeft u ervan afgezien?
Dit is inderdaad overwogen, maar het operationeel relevant, betaalbaar en
toekomstbestendig maken van de huidige Apache-vloot heeft prioriteit
gekregen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 830, nr. 242

2

5
Worden de inmiddels verloren toestellen vervangen? Zo nee,
worden dan de inzetbaarheidsdoelen van de Apaches proportioneel terug geschaald ten opzichte van de doelen bij de eerste
ingebruikname?
Dit is binnen de thans geldende financiële kaders niet aan de orde. Het
verlies is opgevangen door de overgebleven toestellen meer uren per
toestel te laten vliegen. Voor de beschikbare toestellen voor gereedstelling
en inzet verwijs ik naar de vertrouwelijke Inzetbaarheidsrapportage
(Kamerstuk 34 919, nr. 6).
6
Wat zijn de consequenties van dit project voor de inzetbaarheidsdoelen van de Apaches?
De huidige inzetdoelstelling zal na het afronden van het project niet
veranderen als het gaat om aantallen en voortzettingsvermogen. De
effectiviteit zal wel toenemen. Gedurende de uitvoering van het remanufacture programma zullen weliswaar minder Apaches beschikbaar zijn,
maar met een nauwgezette planning is inzet nog steeds mogelijk. Voor de
inzetbaarheidsdoelen verwijs ik naar de vertrouwelijke Inzetbaarheidsrapportage (Kamerstuk 34 919, nr. 6).
7
Welke gebruikers van Apache-type AH-64D volgen de Verenigde
Staten niet in de ombouwing van de helikopters naar het type
AH-64E? Wat zijn hun beweegredenen hiervoor?
De Amerikaanse overheid deelt hierover geen informatie. Wel gaf deze in
december 2016 te kennen dat van alle zestien Apache gebruikers drie
gebruikers, die gezamenlijk 38 van de in totaal ruim 1100 verkochte
toestellen bezitten, nog geen prijsopgave voor de modernisering naar het
E-model hadden aangevraagd. De overige gebruikers hadden dit kennelijk
wel gedaan.
8
Kunt u, per de door u genoemde gerelateerde materieelprojecten,
aangeven wat de consequenties van dit materieelproject zullen
zijn? Gaan er investeringen, die in het kader van de gerelateerde
projecten zijn gedaan, verloren?
De uitrusting van het project «AH-64D Zelfbescherming» kan worden
overgezet op de AH64E. De AH64E kan de munitie van het project
«AH-64D Verbetering Bewapening» gebruiken. Om deel te kunnen nemen
aan het remanufacture programma is afronding van het project «AH-64D
Block II Upgrade» noodzakelijk. Met het remanufacture programma gaan
geen noemenswaardige investeringen verloren.
Het project «Apache Remanufacture» heeft geen consequenties voor het
project «Chinook Vervanging en Modernisering». Binnen het project
«Vervanging Radio’s» wordt de interoperabiliteit met de Apache meegenomen. Dit verandert niet door het project «Apache Remanufacture».
9
Met welke landen verwacht u in de toekomst te zullen samenwerken, als het gaat om gezamenlijke training, uitwisseling van
vliegveiligheidsgegevens en kostendeling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 830, nr. 242

3

De samenwerking met de Verenigde Staten wordt voortgezet en de
samenwerkingsmogelijkheden met het Verenigd Koninkrijk worden
momenteel onderzocht.
10
Hoe gaan de verwachte levensduur van de motoren en de
airframes zich verhouden na het voltooien van het Remanufacture programma?
Omdat de Apaches tijdens het programma nieuwe airframes krijgen, haalt
het toestel hiermee naar verwachting de geplande uitfasering. De huidige
motoren worden slechts aangepast (krijgen meer vermogen) en gaan
daarom vermoedelijk minder lang mee. De US Army wil de operationele
relevantie van de Apache optimaal houden en betrekt daarin ook de
motoren.
11
Zijn de effecten op brandstofverbruik, betrouwbaarheid (MTBF)
en levensduur van de vermogenstoename bekend en hoe
verhouden die zich tot de eisen omtrent gereedheid en
levensduur?
Hoe verhouden die zich tot het doel om in 2030 de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen met 20% terug te dringen ten
opzichte van 2010?
Op grond van de thans beschikbare informatie van de US Army is de
inschatting dat de betrouwbaarheid en levensduur niet significant zullen
veranderen. Het effect op het brandstofverbruik is wel bekend in de zin dat
ook hier geen grote verschillen zullen optreden.
Wat betreft de motor zou op termijn wellicht een besparing kunnen
worden gerealiseerd als Nederland zou besluiten deel te nemen aan het
Improved Turbine Engine Program (ITEP), een programma van de US
Army voor een toekomstige vervanging van de huidige GE T700–701
motoren. Deze nieuwe motoren komen wellicht over 10–15 jaar
beschikbaar. Mocht het vervangen van de motoren aan de orde zijn, dan
zal de Kamer daarover tijdig worden geïnformeerd.
12
Wat zijn de effecten van het project «Apache Remanufacture» op
de Life cycle Costs (LCC) en de Fully Burdened Costs of Energy
(FBCE) van de Apache’s?
Zoals in de D-brief gemeld, stijgen de exploitatiekosten ten opzichte van
de AH-64D met € 0,9 miljoen in 2022, € 1,9 miljoen in 2023 en vanaf 2024
met € 3,1 miljoen per jaar vanwege een nieuwe radar en extra sensoren,
die onderdeel zijn van de verbeterde missie-uitrusting.
13
In hoeverre is energieverbruik meegenomen in de besluitvorming
voor de behoeftestelling voor dit project?
Energieverbruik is geen doorslaggevende factor geweest.
14
Kunt u aangeven op welke regel uit het Defensie Materieel
Proces (DMP) u baseert dat voor dit project de B en C-fases
kunnen worden overgeslagen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 830, nr. 242

4

Zoals beschreven in de brief van 3 mei over «Informatievoorziening over
investeringen in materieel» (Kamerstuk 27 830, nr. 231) en de brief van
25 mei over «Vragen informatievoorziening over investeringen in
materieel» (Kamerstuk 27 830, nr.233) zijn een B- en C-brief bij dit project
niet aan de orde. In de A-fase zijn de alternatieven immers reeds met
elkaar vergeleken. Uitkomst van deze vergelijking is dat aansluiting bij een
moderniseringsprogramma van de Amerikaanse landmacht de meest
voor de hand liggende en ook voordeligste optie is en bovendien alleen
via Foreign Military Sales kan worden uitgevoerd. Ook is er geen sprake
van een ontwikkeltraject, hetgeen de C-fase overbodig maakt.
15
Hoe hoog zijn de door u genoemde meerkosten van het niet
tekenen van een contract per 31 juli 2018 voor dit project?
Mede afhankelijk van het moment waarop dan wel zou worden getekend,
bedragen deze meerkosten naar verwachting minstens € 30 miljoen.
16
Waarom heeft u er niet voor gekozen om eerder een
DMP-procedure bij de Kamer te starten in het kader van dit
project, gelet op uw wens om per 31 juli 2018 een contract te
sluiten?
Zoals beschreven in de brief van 3 mei over «Informatievoorziening over
investeringen in materieel» (Kamerstuk 27 830, nr. 231) heeft Defensie als
gevolg van de voorbereiding op de huidige kabinetsperiode en de nieuwe
Defensienota de meeste projecten al langere tijd in beschouwing. Dit geldt
ook voor het project «Apache Remanufacture». Voor financiële dekking
moest dit project wachten op het nieuwe regeerakkoord en de integrale
keuzes zoals verwoord in de Defensienota. Daarom heeft ook de A-brief
op zich laten wachten en bevat deze meer informatie dan alleen het «wat»
en «waarom» zoals beschreven in «Defensie Materieel Proces bij de tijd».
17
Waarom bent u niet bereid om de B-fase van het DMP-proces te
volgen en de Kamer te informeren over alternatieven voor de
Remanufacture naar AH-64E?
Zie het antwoord op vraag 14.
18
Kunt u specifieker aangegeven welke gevolgen het niet sluiten
van een contract per 31 juli zal hebben voor de operationele inzet
van de Apaches?
Samen met de Amerikaanse overheid is zorgvuldig een programma
samengesteld dat de beste balans heeft als het gaat om de duur van het
transitieprogramma en het beschikbaar zijn van gevechtshelikoptercapaciteit in de vorm van zowel oude als gemoderniseerde Apache toestellen.
Als er per 31 juli geen overeenkomst is gesloten, zal een nieuw
programma moeten worden opgesteld waarmee de nu voorziene balans
niet kan worden gegarandeerd en ook langer moet worden doorgevlogen
met de AH64D die operationeel snel aan relevantie inboet. Daarnaast
moet de US Army dan afzonderlijke contracten aangaan voor toestellen
die na 2024 worden gemoderniseerd. Hierdoor zal het project vertragen
en aanzienlijk hogere kosten met zich mee brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 830, nr. 242

5