II Artikelsgewijze toelichting
Hoofdstuk 1

Algemene bepalingen

§ 1.1 Algemeen
Artikel 1.1
Begripsbepalingen
In dit artikel zijn begrippen en begripsbepalingen opgenomen uit het Bouwbesluit 2003,
het Besluit brandveilig gebruik bouwwerken (Gebruiksbesluit), het Besluit aanvullende
regels veiligheid wegtunnels alsmede een aantal begrippen afkomstig uit de modelbouwverordening van de VNG.
Verder zijn nieuwe begrippen opgenomen, onder andere met met het oog op de nieuwe
opzet van de brandveiligheidsvoorschriften.
Waar nodig zijn begrippen aangepast of vervallen.
Eerste lid
Aansluitend terrein
Dit begrip is afkomstig uit het Bouwbesluit 2003 maar was in dat besluit niet van een
begripsomschrijving voorzien. In verband met het samenbrengen van de voorschriften
van dat besluit met voorschriften van het Besluit brandveilig gebruik bouwwerken en de
bouwverordeningen, waarin alleen het begrip ‘terrein’ werd gehanteerd, bleek het zinvol
ook het begrip ‘aansluitend terrein’ te omschrijven. Onder aansluitend terrein wordt
verstaan een aan een bouwwerk grenzend (aansluitend) onbebouwd perceel of openbaar
toegankelijk gebied. Daarmee verschilt dat begrip van het begrip ‘terrein’. In de eerste
plaats gaat het bij een aansluitend terrein om het gehele bij een bouwwerk gelegen
onbebouwde perceel grond, dus inclusief het van dat perceel eventueel deel uitmakende
open erf. In de tweede plaats omvat een aansluitend terrein niet alleen het onbebouwde
perceel grond dat bij het betreffende bouwwerk behoort maar ook het onbebouwde stuk
grond dat aan een naastgelegen bouwwerk grenst. Dit laatste voor zover dat naastgelegen
perceel grond gebruikt mag worden door de gebruikers van het bouwwerk waaruit bij
brand gevlucht wordt respectievelijk toegankelijk is voor de personen die op weg zijn
naar en vanuit het bouwwerk. In de derde plaats omvat het begrip ‘aansluitend terrein’
ook een aan een bouwwerk grenzend openbaar toegankelijk gebied zoals wegen,
voetpaden, pleinen en paden in parken, plantsoenen en ander openbaar gebied dat
algemeen toegankelijk is voor personen. Zie verder ook de toelichtingen op de begrippen
‘erf’ , ‘open erf’ en ‘terrein’.
ADR-klasse
ADR is de afkorting van de Franse titel van het Europees verdrag betreffende het internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg, Accord Européen relatif au transport international des merchandises dangereuses par route. In dit verdrag zijn de voorwaarden opgenomen waaronder gevaarlijke stoffen binnen Europa mogen worden vervoerd. In dit besluit wordt de ADR-classificatie gebruikt voor de aanduiding van in, op of
nabij een bouwwerk aanwezige brandgevaarlijke stoffen.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

1

Bedgebied en bedruimte
Bedgebied en bedruimte zijn nieuwe begrippen met een bestaande inhoud. Bedgebied
komt in de plaats van verschillende in het Bouwbesluit 2003 gebruikte termen: ‘verblijfsgebied voor nachtverblijf’ in de woonfunctie, ‘gedeelte voor slapen’ in de kinderopvang,
‘gedeelte voor aan bed gebonden patiënten’ en ‘verblijfsgebied voor nachtverblijf voor
aan bed gebonden patiënten’ in de gezondheidszorgfunctie.
Een bedgebied is dus een bijzondere vorm van een verblijfsgebied en een bedruimte een
bijzondere vorm van een verblijfsruimte.
Zoals een verblijfsruimte altijd in een verblijfsgebied ligt, ligt een bedruimte altijd in een
bedgebied. In het kader van de vrije indeelbaarheid kunnen in een bedgebied naast ten
minste één bedruimte ook een of meer reguliere verblijfs- en andere ruimten liggen.
Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld een zusterverblijf of spoelkamer in een
bedgebied van een ziekenhuis, of een speelruimte in een bedgebied van een kinderopvang.
Het kan ook voorkomen dat een bepaald gebied van een gebruiksfunctie uitsluitend wordt
aangemerkt als bedgebied, dus zonder ander verblijfsgebied. Opgemerkt wordt dat een
reguliere verblijfsruimte in een bedgebied kan liggen, omdat de eisen aan een bedruimte
in de regel zwaarder zijn dan de eisen aan een reguliere verblijfsruimte. Omgekeerd kan
een bedruimte niet in een regulier verblijfsgebied liggen, omdat aan een bedruimte dus
zwaardere eisen worden gesteld dan aan een reguliere verblijfsruimte.
Beschermde route
De beschermde route is het buiten het subbrandcompartiment waar de vluchtroute begint
gelegen gedeelte van de vluchtroute. Dit is een nieuw begrip dat alleen bij bestaande
bouw wordt gebruikt. Dit begrip komt in de plaats van de oude rookvrije vluchtroute en is
verwant aan het begrip ‘beschermde vluchtroute’ dat alleen bij nieuwbouwvoorschriften
wordt gebruikt.
Een beschermde vluchtroute mag niet door een subbrandcompartiment voeren terwijl de
oude rookvrije vluchtroute dat wel mocht. Om die reden bleek het nodig voortaan voor
nieuwbouw en bestaande bouw verschillende begrippen te hanteren. Voor bestaande
bouw wordt daarom het begrip ‘beschermde route’ gebruikt, waarbij de bijbehorende
voorschriften een eisenniveau geven dat niet hoger ligt dan voorheen voor de rookvrije
vluchtroute gold. Op die manier is het niet nodig dat onder de oude regelgeving gerealiseerde vluchtroutes moeten worden aangepast.
Een beschermde route ligt altijd buiten het subbrandcompartiment waarin het vluchten
begint. De beschermde route mag behalve door een verkeersruimte ook door een ander
subbrandcompartiment (inclusief daarin gelegen verblijfsgebieden en verblijfsruimten)
lopen. Dit betekent dat er tussen een beschermde route en een verblijfsgebied of een verblijfsruimte geen fysieke scheiding aanwezig behoeft te zijn, de vluchtroute mag zelfs
over de vloer van een verblijfsruimte lopen. Bij een beschermde vluchtroute (nieuwbouw) is dit niet het geval. Deze mag niet door een subbrandcompartiment lopen en dus
ook niet door een verblijfsgebied en een verblijfsruimte.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

2

Beschermde vluchtroute
De beschermde vluchtroute is een buiten een subbrandcompartiment gelegen gedeelte
van een vluchtroute die uitsluitend voert door een verkeersruimte. Dit nieuwe begrip
wordt alleen gebruikt voor de nieuwbouw.
Een beschermde vluchtroute kan wel in een brandcompartiment maar kan nooit in een
subbrandcompartiment liggen. De beschermde vluchtroute voert uitsluitend door verkeersruimten zodat het risico van het ontstaan van brand op die vluchtroute beperkt is.
Als er maar één vluchtroute is, dan moet die vluchtroute, zodra het subbrandcompartiment waarin het vluchten begint is verlaten, een beschermde vluchtroute zijn.
De beschermde vluchtroute vervangt in veel gevallen de oude rookvrije vluchtroute. Een
verschil is echter dat aan de beschermde vluchtroute zwaardere eisen worden gesteld.
Daar staat tegenover dat de beschermde vluchtroute uitsluitend is vereist in situaties dat
er slechts één vluchtroute is. Zie ook het begrip ‘extra beschermde vluchtroute’.
Bouwconstructie
Een ‘bouwconstructie’ is elk onderdeel van een bouwwerk dat is bestemd om belasting te
dragen. Dat kan bijvoorbeeld een dragende wand, een vloer, een trap of hellingbaan, een
ruit of de dakconstructie zijn. Onder ‘belasting’ wordt in dit verband verstaan elke oorzaak van krachten op of vervormingen in de bouwconstructie.
Brandcompartiment
Een brandcompartiment is het gedeelte van een of meer bouwwerken dat is bestemd als
maximaal uitbreidingsgebied van brand. Hiermee wordt beoogd om gedurende een
bepaalde tijd te voorkomen dat de brand zich verder kan uitbreiden dan het
brandcompartiment waarin de brand is ontstaan. Binnen deze tijd kan de brandweer
handelend optreden en voorkomen dat de brand een grotere omvang aanneemt dan de
omvang van het compartiment. Tevens kunnen gebruikers deze tijd benutten om zich,
buiten het compartiment waarin de brand is, in veiligheid te stellen. Een
brandcompartiment moet daarom zowel bij nieuwbouw als bij bestaande bouw aan
diverse voorschriften voldoen. Behalve de zogenoemde weerstand tegen branddoorslag
en brandoverslag (wbdbo) van een scheidingsconstructie tussen het brandcompartiment
en een andere ruimte en een beperkte rookontwikkeling van die scheidingsconstructie
geldt bij nieuwbouw voortaan, voortvloeiend uit de nieuwe systematiek voor
brandveiligheid, ook een voorschrift voor beperking van de rookdoorlatendheid. Het
begrip ‘brandcompartiment’ wordt ook gebruikt bij de voorschriften ter zake van tunnels.
Brandweerlift
Een brandweerlift is in de meeste gevallen een normale personenlift die in geval van
brand door de brandweer wordt gebruikt voor het transport van blus- en reddingsmateriaal. In de definitie wordt niet verwezen naar de Europese productnorm (NEN 81-72) voor
brandweerliften. Het besluit beperkt zich tot voorschriften voor de aanwezigheid. Wat
betreft onderhoud en controle geldt de algemene zorgplicht van artikel 1.16.
Doorgang
Het begrip ‘doorgang’ is nieuw en komt in de plaats van het oude begrip ‘toegang’. Onder doorgang wordt verstaan een toegang, een uitgang of een andere doorlaatopening
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

3

voor personen in een bouwwerk. Al naar gelang de richting van waaruit of waarnaar een
persoon een doorgang van een ruimte gebruikt, wordt in het voorschrift de term toegang
of uitgang van een ruimte gebruikt. Dit komt vooral voor bij de brandveiligheidsvoorschriften, die merendeels zijn gericht op een uitgang. Indien in een voorschrift zowel een
toegang als een uitgang is bedoeld, dan wordt de term doorgang gebruikt.
Erf
Voor het begrip ‘erf’ is aansluiting gezocht bij het Besluit omgevingsrecht. In artikel 1,
eerste lid, van bijlage II bij dat besluit is erf gedefinieerd als ‘al dan niet bebouwd
perceel, of een gedeelte daarvan, dat direct is gelegen bij een hoofdgebouw en dat in
feitelijk opzicht is ingericht ten dienste van het gebruik van dat gebouw, en, voor zover
een bestemmingsplan of een beheersverordening van toepassing is, deze die inrichting
niet verbieden.’ Voor een verdere toelichting op dit begrip wordt verwezen naar de
toelichting op het Besluit omgevingsrecht. Zie verder ook de toelichtingen op de
begrippen ‘open erf’, ‘terrein’ en ‘aansluitend terrein’.
Extra beschermde vluchtroute
De extra beschermde vluchtroute is een niet in een brandcompartiment gelegen gedeelte
van een beschermde vluchtroute. Dit begrip komt in de plaats van de oude brand- en
rookvrije vluchtroute. De extra beschermde vluchtroute is een bijzondere vorm van een
beschermde vluchtroute. Een extra beschermde vluchtroute ligt nooit in een
brandcompartiment en dus ook niet in een subbrandcompartiment.
Indien op een beschermde vluchtroute in de utiliteitsbouw het in artikel 2.105
aangegeven aantal personen is aangewezen dan moet die vluchtroute voldoen aan de
eisen voor een extra beschermde vluchtroute. De extra beschermde vluchtroute begint
altijd bij de uitgang van een brandcompartiment. De extra beschermde vluchtroute voert
net als een beschermde vluchtroute uitsluitend door verkeersruimten. Zie ook het begrip
‘beschermde vluchtroute’.
Functiegebied en functieruimte
Functiegebied en functieruimte zijn begrippen die in de plaats komen van de oude
begrippen ‘verblijfsgebied’ en ‘verblijfsruimte niet bestemd voor het verblijven van
personen’. Een gebied of een ruimte kan in bepaalde gevallen zijn bedoeld voor
activiteiten waarbij het verblijven van mensen geen rol van betekenis speelt. Dan is er
sprake van een functiegebied of een functieruimte. Het functiegebied ligt in het
gebruiksgebied van een gebruiksfuncie. Een functieruimte is vervolgens een in een
functiegebied gelegen ruimte. Het bewerken of verhandelen van materialen of goederen,
het verlenen van diensten, of het beoefenen van sport zijn voorbeelden van kenmerkende
activiteiten die gepaard gaan met het verblijven van personen zodat de betreffende ruimte
zal moeten voldoen aan de eisen voor een verblijfsgebied of verblijfsruimte.
Een toilet- of douchegebouw op een camping is een voorbeeld van een bouwwerk
waarbij het kenmerkende gebruik zich hoofdzakelijk richt op toilet- en badruimten. De
toilet- en badruimten zijn dus de in het functiegebied van het sanitairgebouw gelegen
functieruimten.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

4

Gebruiksfunctie
Onder gebruiksfunctie wordt verstaan de gedeelten van een of meer bouwwerken die
eenzelfde gebruiksbestemming hebben en die tezamen een gebruikseenheid vormen.
Die bouwwerken of gedeelten daarvan liggen op hetzelfde perceel of dezelfde
standplaats. In een gebruiksfunctie vinden de voor die gebruiksfunctie kenmerkende
activiteiten plaats. Dit besluit onderscheidt twaalf (hoofd)gebruiksfuncties (zie hiervoor
het tweede lid). Afhankelijk van het niveau van voorschriften kunnen de gebruiksfuncties
nader ingedeeld worden in subgebruiksfuncties (zie hiervoor het derde lid).
Een gebruiksfunctie bestaat uit een of meer niet-gemeenschappelijke ruimten. Soms deelt
een gebruiksfunctie bepaalde ruimten, routes of voorzieningen met andere gebruiksfuncties. Dit zijn dan gemeenschappelijke ruimten, routes respectievelijk voorzieningen.
In een bouwwerk kunnen zich, naar ter beoordeling van de aanvrager, verschillende
gebruiksfuncties bevinden. Zo kunnen er in een kantoorgebouw naast een of meer
kantoorfuncties, bijvoorbeeld ook bijeenkomstfuncties (vergaderzalen en
bedrijfsrestaurant) zijn. Bij aanvraag van een vergunning voor het bouwen geeft de
aanvrager de gebruiksbestemming(en) van de te onderscheiden delen van het bouwwerk
aan.
Gebruiksgebied
Met gebruiksgebied wordt aangeduid het vrij indeelbare gedeelte van een gebruiksfunctie
op één bouwlaag waarin de voor die gebruiksfunctie kenmerkende activiteiten plaatsvinden. In het tweede lid is per gebruiksfunctie aangegeven wat de kenmerkende activiteiten
van de verschillende gebruiksfuncties zijn. Afhankelijk van het type gebruiksfunctie kan
een gebruiksgebied worden onderverdeeld in verblijfsgebieden en functiegebieden, die
weer een nadere onderverdeling kunnen hebben in een bedgebied met bedruimten of verblijfsruimten en andere ruimten, respectievelijk functieruimten en andere ruimten.
Toiletruimten, badruimten, technische ruimten en verkeersruimten zijn geen onderdeel
van een gebruiksgebied. Uitzondering hierop is een op zichzelf staand gebouw met dergelijke voorzieningen, zoals een sanitairgebouw op een camping. Bij een sanitairgebouw
is het gebruik van het sanitair kenmerkend voor het gebruik van dat gebouw. Zodoende
zijn de toilet- en badruimten functieruimten in het functiegebied van de gebruiksfunctie
van het sanitairgebouw (overige gebruiksfunctie). Zie ook de toelichting op de begrippen
‘functiegebied’ en ‘functieruimte’.
Gebruiksoppervlakte
Onder de gebruiksoppervlakte als bedoeld in NEN 2580 wordt verstaan het totaal van de
tussen omsluitende wanden gelegen vloeroppervlakten van in een bepaalde
gebruiksfunctie gelegen ruimten. Tot die gebruiksoppervlakte worden niet gerekend de
oppervlakten die worden ingenomen door dragende constructie-onderdelen, de
oppervlakten van vloeren waarboven een hoogte aanwezig is van minder dan 1,5 m en de
vloeroppervlakten van bijvoorbeeld een buiten een woning in het woongebouw gelegen
bergruimte, stookruimte of trappenhuis. De gebruiksoppervlakte van een in een woongebouw gelegen woning bestaat uit het totaal van de tussen omsluitende wanden gelegen
vloeroppervlakten van de niet-gemeenschappelijke ruimten van de woonfunctie
(woning), vermeerderd met het evenredig deel van bepaalde, in het woongebouw gelegen
gemeenschappelijke ruimten waarop die woning is aangewezen. Op een zelfde wijze kan
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

5

de in NEN 2580 bedoelde gebruiksoppervlakte worden bepaald van bijvoorbeeld een
brandcompartiment of een afzonderlijke ruimte.
Integraal toegankelijke badruimte
Een integraal toegankelijke badruimte is een voor rolstoelgebruikers en andere minder
goed ter been zijnde personen toegankelijke badruimte. Deze ruimte is voorgeschreven
afhankelijk van de soort en grootte van de gebruiksfunctie. Een integraal toegankelijke
badruimte ligt altijd in een toegankelijkheidssector.
Integraal toegankelijke toiletruimte
Een integraal toegankelijke toiletruimte is een voor rolstoelgebruikers en andere minder
goed ter been zijnde personen toegankelijke toiletruimte. Deze ruimte is voorgeschreven
afhankelijk van de soort en grootte van de gebruiksfunctie. Een integraal toegankelijke
toiletruimte ligt altijd in een toegankelijkheidssector.
Inwendige scheidingsconstructie
Een inwendige scheidingsconstructie is de constructie die de scheiding vormt tussen twee
voor mensen toegankelijke besloten ruimten van een gebouw. Dit kan bijvoorbeeld een
woningscheidende wand (een niet aan de buitenlucht blootgestelde scheidingswand
tussen twee woningen), een binnenwand of een verdiepingscheidende vloer zijn. Deuren,
ramen, schachten, kanalen en kolommen die in een inwendige scheidingsconstructie
voorkomen, maken deel uit van die scheidingsconstructie.
Klimlijn
De klimlijn geeft een denkbeeldige route weer die personen over de trap volgen. Een
aantal voorschriften die betrekking hebben op de beloopbaarheid van een trap zijn aan
deze klimlijn gerelateerd, bijvoorbeeld de breedte van het tredevlak.
Lift
Een lift in de zin van dit besluit is een personenlift als bedoeld in het Warenwetbesluit
liften. Dit betekent dat de lift een afsluitbare kooi moet hebben en dat liften die exclusief
voor goederenvervoer zijn bedoeld (goederenliften in genoemd besluit) zijn uitgesloten.
Een installatie voor verticaal transport van personen overeenkomstig het Warenwetbesluit
machines, zoals een plateaulift, of een lift zonder schachtput of schachtkop kan alleen
worden toegepast als gelijkwaardige oplossing (zie artikel 1.3, gelijkwaardigheid).
Meetniveau
Het meetniveau is de bovenkant van het terrein ter plaatse van de toegang van een
gebouw. Indien een gebouw slechts kan worden betreden via een trap of een hellingbaan,
is het meetniveau de hoogte van het terrein aan de voet van de trap of de hellingbaan.
Nevenfunctie
Een nevenfunctie is een gebruiksfunctie die ten dienste staat van een andere
gebruiksfunctie. Bij een nevenfunctie kan gedacht worden aan een buitenberging bij een
woning, een kantoor aan huis, een fietsenstalling bij een kantoor, een werkplaats in een
gevangeniscomplex, of een liftschacht bij een tunnel. Een nevenfunctie moet in ieder
geval aan de eisen voldoen die gelden voor de eigen gebruiksfuntie van die nevenfunctie.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

6

Zo moet een kantoor aan huis in beginsel voldoen aan de eisen voor een kantoorfunctie.
Aan een nevenfunctie kunnen in dit besluit extra eisen worden gesteld of eisen buiten
werking worden gesteld. Dit hangt af van het specifieke onderwerp en van de specifieke
hoofdfunctie. Zo mag bijvoorbeeld een nevenfunctie (kantoor aan huis) van een
woonfunctie in hetzelfde brandcompartiment liggen als de woonfunctie en zijn de eisen
aan vluchtroutes voor een nevenfunctie bij een celfunctie afgestemd op het bijzondere
veiligheidsregime dat voor die celfunctie geldt.
Nooddeur
Een nooddeur is uitsluitend bestemd voor het ontvluchten in geval van calamiteiten en zal
niet voor regulier gebruik worden benut. Een nooddeur moet onder alle omstandigheden
van binnenuit zonder sleutel kunnen worden geopend, bijvoorbeeld door middel van een
zogenoemde ‘panieksluiting’. Bovendien mag een nooddeur geen schuifdeur zijn.
Wanneer een in een vluchtroute gelegen deur onder normale omstandigheden ook wordt
benut voor het bereiken van ruimten in een gebouw, dan is er geen sprake van een nooddeur maar van een deur van een toegang die ook als vluchtdeur kan dienen. Het is daarom
niet uitgesloten dat in bijvoorbeeld de hoofdtoegang of een andere toegang van een gebouw een schuifdeur wordt toegepast.
Dit besluit schrijft overigens geen nooddeuren voor, maar stelt slechts de eis dat een
nooddeur die in een rookvrije of brand- en rookvrije vluchtroute ligt geen schuifdeur mag
zijn. Een nooddeur kan behalve voor vluchten ook zijn bestemd voor gebruik ter
beperking van ongevallen bij en bestrijding van brand.
Open erf
Op grond van artikel 2, tweede lid, onder b en c, van de Woningwet zijn in dit besluit ook
voorschriften opgenomen over de staat en het in gebruik nemen en gebruiken van open
erven en terreinen. Voor de toepassing van dit besluit wordt onder een open erf verstaan
het onbebouwde deel van een erf. Zie verder ook de toelichtingen op de begrippen ‘aansluitend terrein’, ‘erf’ en ‘terrein’.
Perceel
Een perceel zoals aangegeven in een aanvraag om vergunning voor het bouwen kan overeenkomen met een kadastraal vastgelegd perceel, maar dat behoeft niet. Zo kan in de
aanvraag worden ingespeeld op een toekomstige kadastrale wijziging. Aan de andere kant
leidt een kadastrale wijziging achteraf niet tot een wijziging van de eerder verleende vergunning. Zo is het niet de bedoeling dat de omgevingsvergunning voor bijvoorbeeld een
bedrijfsverzamelgebouw dat bij de vergunningaanvraag op één perceel lag, na verkoop
van gebouwonderdelen aan afzonderlijke bedrijven, alsnog aan die nieuwe kadastrale
indeling wordt getoetst.
Plasbrandaandachtsgebied
Het plasbrandaandachtsgebied is een gebied als bedoeld in artikel 7 van het Besluit transportroutes externe veiligheid. Dit is een gebied van 30 m parallel aan weerszijden van
bepaalde transportroutes waarover grote hoeveelheden zeer brandbare vloeistoffen worden vervoerd.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

7

Indien een gemeente bebouwing in een dergelijk gebied mogelijk maakt dan moeten in de
toelichting bij het bestemmingsplan de redenen worden vermeld die er toe hebben geleid
om die ontwikkeling binnen dat gebied mogelijk te maken, gelet op de mogelijke gevolgen
van een ongeval met zeer brandbare vloeistoffen (plasbrand).
Onder bepaalde voorwaarden is het mogelijk zowel kwetsbare als beperkt kwetsbare objecten in een plasbrandaandachtsgebied te realiseren. Voor de zogenoemde kwetsbare
objecten, zoals aaneengesloten woonbebouwing of een ziekenhuis, zijn die mogelijkheden het meest beperkt. Ruimtelijke ontwikkelingen die de bouw van kwetsbare objecten
mogelijk maken zijn alleen toegestaan in dat deel van het plasbrandaandachtsgebied dat
buiten de veiligheidszone ligt. Zie ook de toelichting op het begrip ‘veiligheidszone’.
Rechtens verkregen niveau
Onder ‘rechtens verkregen niveau’ wordt voor de toepassing van dit besluit verstaan het niveau
dat het gevolg is van de toepassing op enig moment van de relevante op dat moment van toepassing zijnde technische voorschriften en dat niet lager ligt dan het niveau van de desbetreffende
voorschriften voor een bestaand bouwwerk (het absolute minimumniveau uit de Woningwet) en
niet hoger dan het niveau van de desbetreffende voorschriften voor een te bouwen bouwwerk (het
nieuwbouwniveau). In een aantal afdelingen van dit besluit is voorgeschreven dat verbouw moet
plaatsvinden overeenkomstig het rechtens verkregen niveau. Nu het begrip ‘rechtens verkregen
niveau’ in dit besluit een grotere rol speelt dan in het Bouwbesluit 2003 is ervoor gekozen dit begrip te definiëren. In voorkomende gevallen kan het bevoegd gezag aan de hand van de nieuwe
begripsbepaling toetsen of aan een bepaald verbouwvoorschrift is voldaan.
Aan de belangrijke rol voor het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ bij het verbouwen van bouwwerken ligt de gedachte ten grondslag dat verbouwingen in de regel niet mogen leiden tot een lager kwaliteitsniveau dan het feitelijke kwaliteitsniveau dat een bouwwerk heeft indien bij de bouw
daarvan en eventuele latere verbouwingen toepassing is gegeven aan de daarop betrekking hebbende voorschriften. Het rechtens verkregen niveau is dan ook het kwaliteitsniveau dat het gevolg
is van de toepassing op enig moment van de relevante op dat moment van toepassing zijnde technische voorschriften. Het gaat dus om het niveau waarop de gemeente kan handhaven. Hiervoor is
het nodig om te kijken naar de technische voorschriften en de vergunning die op de oorspronkelijke oprichting van het bouwwerk en op eventuele latere verbouwing(en) daarvan van toepassing
waren. Het is mogelijk dat in die vergunning is afgeweken van de op dat moment geldende technische voorschriften. In een dergelijk geval gaat het om de voorschriften zoals ze volgen uit de verleende vergunning (zie artikel 1b, eerste lid, van de Woningwet). Om die reden is in de begripsbepaling van rechtens verkregen niveau gesproken van ‘van toepassing zijnde technische voorschriften’ en niet van ‘geldende voorschriften’.
De zinsnede ‘het niveau dat een gevolg is van de toepassing van’ maakt duidelijk dat rekening
moet worden gehouden met de effecten van autonome veroudering van constructieonderdelen
zoals trappen, ramen en deuren. De Woningwet en dit besluit bevatten geen algemene verplichting
tot onderhoud van een bouwwerk. Door autonome veroudering, bijvoorbeeld als gevolg van
weersinvloeden of gebruik, kan het technisch kwaliteitsniveau van een bouwwerk in de loop der
tijd afnemen. De bouwregelgeving verzet zich daar niet tegen zolang het op grond van dit besluit
van toepassing zijnde bodemniveau voor een bestaand bouwwerk met zo’n gebruiksfunctie niet
wordt onderschreden. Uitzondering daarop zijn zaken waarvoor op grond van artikel 1.16 voorschriften gelden voor het behoud van het kwaliteitsniveau. Het gaat dan bijvoorbeeld om het
handhaven van de kwaliteit van brandwerende coatings.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

8

In de meeste gevallen zal het rechtens verkregen niveau overeenkomen met het feitelijke kwaliteitsniveau van het bouwwerk. Het feitelijke kwaliteitsniveau is dan het resultaat van toepassing
van de voorschriften die op de oorspronkelijke bouw en de latere verbouwingen van toepassing
waren. In gevallen waar op enig moment tijdens de levensduur van het bouwwerk geen rekening is
gehouden met de van toepassing zijnde technische voorschriften is dat anders. Het is dan mogelijk
dat het rechtens verkregen niveau hoger ligt dan het feitelijke kwaliteitsniveau van het bouwwerk.
In een dergelijk geval is bij de bouw en/of latere verbouwingen geen toepassing gegeven aan de
op dat moment van toepassing zijnde voorschriften en zal de feitelijke kwaliteit van het bouwwerk
moeten worden verbeterd tot het rechtens verkregen niveau om alsnog aan het desbetreffende
voorschrift te voldoen.
Voorbeelden van de rol die het rechtens verkregen niveau speelt:
- wanneer een kamer met een breedte van 1,75 m wordt uitgebouwd en de op het moment van
uitbouw voor nieuwbouw minimaal voorgeschreven breedte 1,80 m bedraagt, mag de breedte
van de uitbouw overeenkomstig het rechtens verkregen niveau toch 1,75 m bedragen (zie artikel 4.4);
- als bij de nieuwbouw van een woning geen rattenscherm was voorgeschreven dan behoeft dit
bij verbouw op grond van het rechtens verkregen niveau ook niet aangebracht te worden, of
indien de bij de oorspronkelijke bouw toegestane aanlegdiepte van het scherm 0,5 m was, mag
bij verbouw op grond van het rechtens verkregen niveau de aanlegdiepte van 0,5 m worden
aangehouden, dus ook indien op grond van de bouwvoorschriften zoals die ten tijde van de
verbouw luiden, bij nieuwbouw een aanlegdiepte van 1 m zou zijn voorgeschreven (zie artikel
3.69).
Het rechtens verkregen niveau speelt ook een rol bij het verplaatsen van een bouwwerk. Zie hiervoor de toelichting op artikel 1.15.
Het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ kan ook een rol spelen bij functiewijziging. Bij functieverandering, bijvoorbeeld een kantoorgebouw dat wordt getransformeerd tot woongebouw, gelden de voorschriften voor bestaande bouw voor de nieuwe gebruiksfunctie als ondergrens. Indien het bouwwerk bijvoorbeeld voor het aan de nieuwe gebruiksfunctie verbonden gebruik wordt verbouwd en het bestaande kwaliteitsniveau van het bouwwerk hoger ligt dan het minimum kwaliteitsniveau voor de bestaande bouw
van de nieuwe gebruiksfunctie, dan geldt dat hogere kwaliteitsniveau als het rechtens verkregen niveau.
Indien de verbouwvoorschriften een specifiek kwaliteitsniveau voorschrijven, dan geldt dat specifieke
niveau als het minimum kwaliteitsniveau voor de verbouwing. Dit betekent ook dat de nieuwe gebruiksfunctie zonder verbouwing in gebruik mag worden genomen mits het bouwwerk al ten minste aan de
voorschriften voor de bestaande bouw voor die nieuwe gebruiksfunctie voldoet.
Stookplaats
Een stookplaats is een opstelplaats voor een verbrandingstoestel voor het verbranden van
vaste brandstoffen, zoals een voor brandhout (vaste brandstof op cellulosebasis)
bestemde open haard (stooktoestel).
Subbrandcompartiment
Een subbrandcompartiment is een gedeelte van een brandcompartiment bestemd voor
beperking van de verspreiding van rook en verdere beperking van het uitbreidingsgebied
van brand. Elk brandcompartiment is opgedeeld in één of meer subbrandcompartimenten.
Een subbrandcompartiment moet, evenals een brandcompartiment, zowel bij nieuwbouw
als bij bestaande bouw aan bepaalde voorschriften voldoen. Behalve de zogenoemde
weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (wbdbo) van een scheidingsconstructie
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

9

tussen het subbrandcompartiment en een andere ruimte in het brandcompartiment en een
beperkte rookontwikkeling van die scheidingsconstructie geldt voortaan bij nieuwbouw
ook een voorschrift tegen rookdoorlatendheid. De rookcompartimenten uit het
Bouwbesluit 2003 zijn nu aangemerkt als subbrandcompartimenten, met dien verstande
dat voor die subbrandcompartimenten die voorheen rookcompartiment waren lagere eisen
gelden dan voor desubbrandcompartimenten die in het verleden al als
subbrandcompartiment waren aangeduid. Voorbeelden van de laatste categorie zijn een
subbrandcompartiment van een slaapruimte in een crèche of van een cel.
Technische ruimte
Een technische ruimte is een ruimte voor het plaatsen van apparatuur die noodzakelijk is
voor het functioneren van een gebouw. Voorbeelden daarvan zijn een meterruimte, een
stookruimte en een liftmachineruimte. Ook een ruimte specifiek bestemd voor de
airconditioning zal in het algemeen een technische ruimte zijn. Niet onder deze
begripsbepaling vallen installaties die voor hun functioneren in verblijfsruimten of andere
niet technische ruimten moeten worden geplaatst. Daarbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan een verlichtings-, sprinkler- of brandmeldinstallatie. Ook de machines die
zijn bestemd voor de bedrijfsmatige productie van goederen vallen hier buiten. Een
ruimte behoeft niet besloten te zijn om als technische ruimte te kunnen functioneren.,
Elke technische ruimte (besloten of niet besloten) moet vanaf een bepaalde omvang als
brandcompartiment worden aangemerkt.
Terrein
Op grond van artikel 2, tweede lid, onder b en c, van de Woningwet zijn in dit besluit
mede voorschriften opgenomen over de staat en het in gebruik nemen en gebruiken van
open erven en terreinen. Voor de toepassing van dit besluit wordt onder een terrein verstaan een bij een bouwwerk behorend onbebouwd perceel, of gedeelte daarvan, niet zijnde een erf. Om als terrein in de zin van dit besluit te kunnen worden aangemerkt, moet
dus aan vier voorwaarden zijn voldaan: 1) het is een perceel grond, 2) dat onbebouwd is,
3) dat bij een bouwwerk behoort en 4) dat geen erf is. Zie verder ook de toelichtingen op
de begrippen ‘aansluitend terrein’, ‘erf’ en ‘open erf’.
Toegankelijkheidssector
Een toegankelijkheidssector is een ook voor rolstoelgebruikers zelfstandig bruikbaar en
toegankelijk gedeelte van een gebouw. In een dergelijk gedeelte moet een rolstoelgebruiker zich dus zelfstandig kunnen verplaatsen. Dit betekent dat er voldoende
manoeuvreerruimte moet zijn, er geen voor een rolstoel onoverbrugbare
hoogteverschillen zijn en inrichtings- en bedieningselementen voor personen met een
dergelijke functiebeperking zelfstandig bruikbaar en toegankelijk zijn.
Tunnelbuislengte en tunnellengte
De begripsbepaling ‘tunnellengte’ is noodzakelijk om eenduidig vast te kunnen stellen of
een wegtunnel al dan niet onder de voorschriften van dit besluit valt. De tunnellengte is
de lengte van de langste wegtunnelbuis. De tunnelbuislengte is de lengte van het ‘omsloten’ gedeelte van de tunnel. In beginsel zal het omsloten gedeelte van de tunnel zich uitstrekken van tunnelmond tot tunnelmond. Het omsloten gedeelte kan ook achter de tunnelmond beginnen, bijvoorbeeld indien er in het tunneldak of de tunnelwand grote opeBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

10

ningen zitten die de bij een brand ontstane rook en hitte in voldoende mate kunnen afvoeren. Of in een bepaalde situatie sprake is van een ‘omsloten gedeelte’ is (bij een aanvraag
om omgevingsvergunning) ter beoordeling van de gemeente. Opgemerkt wordt dat het in
dit besluit opgenomen begrip ‘tunnellengte’ niet letterlijk overeenkomt met de richtlijn
tunnelveiligheid (richtlijn nr. 2004/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 29 april 2004 inzake minimumveiligheidseisen voor tunnels in het
trans-Europese wegennet) (PbEU L 167, gerectificeerd in PbEU L 201). Aangezien voor
een wegtunnel kenmerkend is dat deze bij de tunnelmonden open is, spreekt dit besluit
van ‘volledig omsloten gedeelte’, terwijl de Nederlandse versie van de richtlijn ten onrechte spreekt van het ‘volledig gesloten gedeelte’. Met dit besluit wordt daarom recht
gedaan aan de doelstellingen van de richtlijn.
Uitwendige scheidingsconstructie
Een uitwendige scheidingsconstructie is de constructie die de scheiding vormt tussen een
voor personen toegankelijke ruimte en de buitenlucht, de grond of het water. Onder die
constructie wordt ook begrepen de daarop aansluitende delen van andere constructies,
voor zover die delen van invloed zijn op de scheidingsconstructie uitoefenen. Als
uitwendige scheidingsconstructie kunnen bijvoorbeeld worden aangemerkt de gevel, het
dak en de scheidingsconstructie tussen een woning en een niet besloten verkeersruimte,
zoals een galerij. Een beganegrondvloer die boven een kruipruimte is gelegen, is niet als
uitwendige scheidingsconstructie aan te merken, aangezien die vloer de scheiding vormt
met de binnenlucht in de kruipruimte en niet met de grond, de buitenlucht of het water.
Veiligheidsvluchtroute
Een veiligheidsvluchtroute is dat gedeelte van een extra beschermde vluchtroute dat door
een niet besloten ruimte voert en aansluitend daarop door een ruimte die uitsluitend kan
worden bereikt vanuit niet besloten ruimten. Het begrip ‘veiligheidsvluchtroute’ komt in
de plaats van het oude begrip veiligheidstrappenhuis. Op een veiligheidsvluchtroute kan
geen brand en rook doordringen, omdat de delen van de vluchtroute die voor het deel dat
als veiligheidsvluchtroute wordt bestempeld als niet besloten rooksluis fungeren. Een
veiligheidsvluchtroute kan zowel horizontaal als verticaal worden toegepast, in
tegenstelling tot het oude veiligheidstrappenhuis dat alleen verticaal was bedoeld. De
zinsnede ‘die uitsluitend kan worden bereikt vanuit niet besloten ruimten’ maakt
duidelijk dat er nergens een directe verbinding mag zijn tussen een besloten ruimte op de
veiligheidsvluchtroute en een andere besloten ruimte. Met andere woorden er mag
nergens vanuit een besloten ruimte brand of rook doordringen naar een besloten ruimte
van een veiligheidsvluchtroute.
De begrippen ‘extra beschermde vluchtroute’ en ‘beschermde vluchtroute’ zijn ook
toegelicht in dit artikel.
Veiligheidszone
Het Basisnet vervoer gevaarlijke stoffen is een geheel van transportroutes die van belang
worden geacht voor het vervoer van gevaarlijke stoffen. Deze zogeheten basisnetroutes
(straat-, spoor- en vaarwegen) worden door de Minister van Infrastructuur en Milieu
aangewezen. Bij die basisnetroutes zijn risicoplafonds aangegeven waarbinnen het
vervoer van gevaarlijke stoffen moet worden afgewikkeld. Die risicoplafonds geven het
maximaal toegestane plaatsgebonden risico in verband met het vervoer van gevaarlijke
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

11

stoffen aan op een bepaalde afstand van de desbetreffende transportroute. Het gebied
tussen een basisnetroute en de plaats waar het plaatsgebonden risico ten hoogste 10-6 per
jaar mag zijn, wordt veiligheidszone genoemd. De veiligheidszones zijn maatgevend voor
ruimtelijke ontwikkelingen. De regels voor ruimtelijke ontwikkelingen binnen
veiligheidszones zijn neergelegd in het Besluit transportroutes externe veiligheid (Btev)
De veiligheidszones worden, in de vorm van tabellen met afstanden per weg, spoorweg
of binnenwater of deel daarvan, opgenomen in een regeling onder het Btev. Binnen deze
zones mogen geen bebouwingsmogelijkheden worden gecreëerd voor zogenoemde
kwetsbare bebouwing, zoals aaneengesloten woonbebouwing, ziekenhuizen en grote
kantoren. In een veiligheidszone wordt bij voorkeur evenmin de bouw van beperkt
kwetsbare objecten, zoals kleine kantoren en verspreid liggende woningen, toegelaten.
Indien een gemeente hier toch toe besluit, moet gemotiveerd worden welke gewichtige
redenen daartoe hebben geleid. Voor het geval op grond van het bovenstaande besloten is
tot het bouwen in veiligheidszones wordt naar afdeling 2.16 van dit besluit verwezen.
Verblijfsgebied en verblijfsruimte
Een verblijfsgebied is een gebruiksgebied of gedeelte daarvan voor het verblijven van
personen en een verblijfsruimte is een in een verblijfsgebied gelegen ruimte voor het
verblijven van personen. Hiermee is duidelijk dat een verblijfsruimte altijd in een
verblijfsgebied ligt. Een verblijfsgebied kan worden opgedeeld in verblijfsruimten en
andere ruimten.De voorschriften voor een verblijfsgebied en een verblijfsruimte zijn
afgestemd op het verblijven van mensen. Met het stellen van eisen aan een
verblijfsgebied is tevens een minimumniveau voor de verblijfsruimte gewaarborgd. Op
deze wijze wordt zoveel mogelijk recht gedaan aan de vrije indeelbaarheid van het
verblijfsgebied. De aanvrager van de vergunning voor het bouwen kan binnen grenzen
zelf aangeven welk deel van de gebruiksfunctie wordt benoemd als gebruiksgebied,
verblijfsgebied en verblijfsruimte. Vervolgens zal het bevoegd gezag het bouwplan
toetsen aan de randvoorwaarden die dit besluit ter zake geeft. Bij bijvoorbeeld een
kantoorfunctie moeten de werkvertrekken voor administratieve werkzaamheden en bij
een school de klaslokalen als verblijfsruimten worden aangemerkt. Zie ook de toelichting
op het begrip ‘gebruiksgebied’.
Verkeersroute
Een verkeersroute is een route die begint bij een doorgang (hier een uitgang) van een
ruimte, uitsluitend voert over vloeren, trappen of hellingbanen en eindigt bij de doorgang
(hier een ingang) van een andere ruimte. Het is geen ruimte op zich, maar een route die
bijvoorbeeld vanaf een slaapkamer via een gang, een trap, de woonkamer en de hal naar
de toegang van de woning voert, of een route die door een kantoortuin loopt. Ook de
route tussen bijvoorbeeld slaapkamer en toilet is een verkeersroute. Een verkeersroute
kan samenvallen met de vluchtroute maar dat hoeft niet.
De verkeersroute behoort bij de gebruiksfunctie die er op is aangewezen en moet aan de
voorschriften voor die gebruiksfunctie voldoen.
Het is niet altijd nodig dat er een fysieke scheiding is tussen de ruimte waardoor de
verkeersroute voert en aangrenzende ruimten. Een fysieke scheiding tussen de ruimte van
de verkeersroute en een aangrenzende ruimte is wel nodig indien bijvoorbeeld beide
gebruiksfuncties niet in hetzelfde brandcompartiment mogen liggen of om te kunnen
voldoen aan eisen ten aanzien van geluidwerendheid.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

12

Het is dus mogelijk dat voor de ruimte de voorschriften van een andere gebruiksfunctie
gelden dan voor de route die er doorheen loopt. In dat geval gelden voor dat gedeelte van
de route dubbele voorschriften waarbij aan de zwaarste voorschriften zal moeten worden
voldaan.
Verkeersruimte
Een verkeersruimte is een ruimte bestemd voor het bereiken van een andere ruimte, niet
zijnde een ruimte in een verblijfsgebied of een functiegebied, een toiletruimte, een
badruimte of een technische ruimte. Loopt de verkeersroute door een verblijfsgebied, een
functiegebied, toiletruimte, badruimte of technische ruimte, dan is die ruimte niet een
verkeersruimte, maar een verblijfsgebied, functiegebied, toiletruimte, badruimte of
technische ruimte waardoor een verkeersroute voert.
Vluchtroute
Een vluchtroute is een route die begint in een voor personen bestemde ruimte, uitsluitend
voert over vloeren, trappen of hellingbanen en eindigt op een veilige plaats. Omdat het
gebruik van een lift bij brand risico’s met zich meebrengt mag een route waarbij gebruik
moet worden gemaakt van een lift niet worden aangemerkt als vluchtroute. Voor een uitwerking van het begrip ‘veilige plaats’ wordt verwezen naar afdeling 2.12.
Voor personen bestemde vloer of ruimte
Een voor personen bestemde vloer of ruimte is een vloer of ruimte waarvan het kenmerkende gebruik verbonden is met de aanwezigheid van personen. Met andere woorden er
moet worden aangenomen dat bij regulier gebruik op die vloer of in die ruimte mensen
aanwezig zijn. Een technische ruimte is daarom in de regel geen voor personen bestemde
ruimte. Het kenmerkend gebruik van die ruimte is de aanwezigheid en het functioneren
van een installatie, niet de incidentele aanwezigheid en werkzaamheden van onderhoudsmonteurs. Moet er voor de bediening van die installatie personeel aanwezig zijn,
dan is de ruimte wel een voor personen bestemde ruimte.
Wegtunnel
Een wegtunnel is een tunnel of tunnelvormig bouwwerk uitsluitend dan wel mede bestemd voor motorrijtuigen als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder c, van de Wegenverkeerswet 1994. Met het opnemen van dit begrip is zeker gesteld dat de voorschriften voor
wegtunnels in dit besluit uitsluitend betrekking hebben op tunnels voor auto’s, motoren
en vrachtverkeer over de weg. Een tunnelbuis met een andere bestemming (bijvoorbeeld
voetgangers-, fiets- of leidingtunnel) en een bij een tunnel behorend dienstengebouw zijn
geen ‘wegtunnels’. Afhankelijk van het gebruik van het bouwwerk kan er sprake zijn van
een ‘andere tunnel’, ‘ander bouwwerk geen gebouw zijnde’ respectievelijk kantoorfunctie, industriefunctie of bijeenkomstfunctie.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

13

Tweede lid
In het besluit worden evenals in het Bouwbesluit 2003 twaalf (hoofd)gebruiksfuncties
onderscheiden, te weten elf functies voor gebouwen en één functie voor een bouwwerk
geen gebouw zijnde. In artikel 1 van de Woningwet is het begrip ‘gebouw’ gedefinieerd
als elk bouwwerk dat een voor mensen toegankelijke overdekte geheel of gedeeltelijk met
wanden omsloten ruimte vormt. Het begrip ‘bouwwerk’ is niet gedefinieerd. Over het
begrip ‘bouwwerk’ zoals dat in de model-bouwverordening van de VNG is omschreven
is jurisprudentie voorhanden.
Bijeenkomstfunctie
De bijeenkomstfunctie is een gebruiksfunctie voor het samenkomen van personen. Onder
deze gebruiksfunctie kunnen bijvoorbeeld worden verstaan de kenmerkende ruimten van
een congrescentrum, een kerk, een wijkgebouw, een bioscoop, een theater, een casino,
een café, een restaurant, een kantine, een discotheek, een tentoonstellingsgebouw, een
museum, een kinderdagverblijf en een tribune in een sportgebouw.
Bouwwerk geen gebouw zijnde
Een bouwwerk geen gebouw zijnde is een bouwwerk of gedeelte daarvan voor zover dat
niet in een gebouw ligt. Voorbeelden van een bouwwerk geen gebouw zijnde, zijn onder
meer een brug, een viaduct, een hondenhok, een steiger, of een tunnel.
Celfunctie
Een celfunctie is een gebruiksfunctie voor dwangverblijf van personen. Een celfunctie
kan voorkomen in penitentiaire inrichtingen, detentiecentra, jeugd- en TBS-inrichtingen,
gesloten afdelingen van opvang- en uitzetcentra, politiebureaus en bij isoleercellen in de
geestelijke gezondheidszorg. In een celfunctie liggen twee of meer cellen die zijn
aangewezen op een gemeenschappelijke verkeersroute. Zie ook de bij het derde lid
opgenomen toelichting op het begrip ‘cel’.
Gezondheidszorgfunctie
Een gezondheidszorgfunctie is een gebruiksfunctie voor medisch onderzoek, verpleging,
verzorging of behandeling. Hier gaat het bijvoorbeeld om ruimten voor de behandeling of
verpleging van patiënten in een ziekenhuis, een verzorgingstehuis, een verpleeghuis, een
psychiatrische inrichting, een medisch centrum, een polikliniek en een praktijkruimte
voor een huisarts, fysiotherapeut of tandarts.
Industriefunctie
Een industriefunctie is een gebruiksfunctie voor het bedrijfsmatig bewerken of opslaan
van materialen en goederen, of voor agrarische doeleinden. Een industriefunctie is
bijvoorbeeld een werkplaats of een magazijn van een fabriek, een opslagruimte in een
pakhuis, een archiefruimte in een kantoor, een stal van een boerderij, of een kweekkas.
Kantoorfunctie
Een kantoorfunctie is een gebruiksfunctie voor administratie. Een kantoorfunctie is
bijvoorbeeld een gebouw of een deel daarvan waar een adviesbureau, een administratieof advocatenkantoor, een verzekeringsmaatschappij, of een gemeentesecretarie is
gevestigd.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

14

Logiesfunctie
Een logiesfunctie is een gebruiksfunctie voor het bieden van recreatief verblijf of tijdelijk
onderdak aan personen. Die personen hebben elders hun hoofdverblijf. Van een logiesfunctie is onder meer sprake bij een zomerhuisje, een hotel, een motel en een pension.
Elke hotelkamer of suite is een logiesverblijf in een logiesfunctie. Een groepsaccommodatiegebouw zoals een kampeerboerderij kan echter, net als een vakantiehuisje, in zijn
geheel worden aangemerkt als een enkel logiesverblijf. Zie ook de bij het derde lid opgenomen toelichting op de begrippen ‘logiesgebouw’ en ‘logiesverblijf’. Opgemerkt wordt
dat, wanneer mensen op een bepaald adres zijn ingeschreven in de Gemeentelijke basisadministratie, daaruit mag worden afgeleid dat zij hun hoofdwoonverblijf op dat adres
hebben. In een dergelijk geval zal geen sprake zijn van een logiesfunctie.
Onderwijsfunctie
Een onderwijsfunctie is een gebruiksfunctie voor het geven van onderwijs. Het gaat
hierbij bijvoorbeeld om de klaslokalen in een schoolgebouw of een collegezaal van een
universiteit. Een tot een school behorend gymnastieklokaal is echter geen
onderwijsfunctie maar een sportfunctie en tegelijkertijd een nevenfunctie van die
onderwijsfunctie.
Overige gebruiksfunctie
Een overige gebruiksfunctie is een niet in dit lid benoemde gebruiksfunctie voor
activiteiten waarbij het verblijven van personen een ondergeschikte rol speelt. Een
overige gebruiksfunctie is dus geen bouwwerk geen gebouw zijnde maar een gebouw.
Voorbeeld van een overige gebruiksfunctie is een trafohuisje.
Sportfunctie
Een sportfunctie is een gebruiksfunctie voor het beoefenen van sport. Voorbeelden zijn
een zwembad, een gymnastieklokaal, een sporthal en een fitnesscentrum. Een ruimte voor
toeschouwers in een sporthal, bijvoorbeeld een tribune, valt niet onder de sportfunctie
maar is een bijeenkomstfunctie. Dit geldt ook als tussen het speelveld en die tribune geen
fysieke scheiding aanwezig is. Een tribune in een voetbalstadion daarentegen is omdat
deze niet in een gebouw ligt een bouwwerk geen gebouw zijnde.
Winkelfunctie
Een winkelfunctie is een gebruiksfunctie voor het verhandelen van materialen, goederen
of diensten. Een winkelfunctie kan een zelfstandige functie zijn zoals een warenhuis, een
supermarkt of een reisbureau, of de winkel bij een tankstation, dit hoeft echter niet. Bij
een winkelcentrum kunnen de daar van deel uitmakende winkels samen één
winkelfunctie vormen. In een winkelcentrum kunnen echter ook winkels liggen die elk
afzonderlijk een gebruikseenheid vormen. Dit zijn dan afzonderlijke winkelfuncties. In
een winkelcentrum liggen vaak, in hetzelfde gebouw of op hetzelfde perceel, andere
gebruiksfuncties, zoals bijvoorbeeld een restaurant (bijeenkomstfunctie), als nevenfunctie
van een winkelfunctie of als zelfstandige bijeenkomstfunctie.
Woonfunctie
Onder woonfunctie vallen bouwwerken of delen daarvan met een woonbestemming,
zoals vrijstaande woningen, eengezinswoningen, flat- of portiekwoningen, stuBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

15

dentenhuizen en woonwagens. Ook de zogenoemde ‘drijvende woning’ is een woonvorm
waarop de voorschriften in dit besluit van toepassing zijn. Daarentegen is een woonschip
of woonark geen bouwwerk in de zin van de Woningwet.
Derde lid
Behalve de in het tweede lid genoemde twaalf (hoofd)gebruiksfuncties kent het besluit
ook een aantal (sub)gebruiksfuncties. Dit zijn regelmatig voorkomende ondersoorten van
de in het tweede lid genoemde gebruiksfuncties.
Bijeenkomstfunctie voor kinderopvang
Deze begripsbepaling is opgenomen om de bijeenkomstfunctie voor kinderopvang te
kunnen onderscheiden van andere bijeenkomstfuncties. Onder de bijeenkomstfunctie
voor kinderopvang vallen dagopvang met slaapgelegenheid voor kinderen tot 4 jaar, de
buitenschoolse opvang en de 24-uurs opvang. Het gaat om bedrijfsmatige opvang. De
oppas aan huis of de gastouder als bedoeld in de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen
peuterspeelzalen, die één of meer kinderen in de eigen woning of de woning van de ouders van die kinderen opvangt of verzorgt, vallen hier buiten. Voorzieningen waar kinderen wonen, zoals een ‘weeshuis’, worden niet gerekend tot de bijeenkomstfunctie voor
kinderopvang. Die vallen onder de woonfunctie. Medische voorzieningen zoals een medisch kinderdagverblijf of een kinderziekenhuis vallen onder de gezondheidszorgfunctie.
Onder kinderopvang met bedgebied wordt zowel kinderopvang voor kinderen tot 4 jaar
als 24 uurs opvang, ongeacht de leeftijd, begrepen.
Cel
Een cel is een voor een enkel persoon of een afzonderlijke groep personen bestemd gedeelte van een celfunctie. In een celfunctie kunnen dus één of meer cellen liggen.
Uit de begripsbepaling volgt dat het mogelijk is dat in een afzonderlijke cel meer dan één
ruimte ligt, bijvoorbeeld naast de verblijfsruimte een sanitaire ruimte.
Een ophoudruimte of een verhoorruimte is geen cel in de zin van dit besluit en behoeft
daarom alleen te voldoen aan de voorschriften van een reguliere verblijfsruimte. Een reguliere verblijfsruimte moet tijdens het vluchten onmiddellijk kunnen worden geopend.
Bij een ophoud- of verhoorruimte die vanaf de buitenzijde op slot is gedaan, moeten zodanige gebruikstechnische of organisatorische maatregelen worden getroffen dat de ruimte een brandveiligheid heeft die, in samenhang met de bouwkundige situatie, gelijkwaardig is aan de brandveiligheid van een reguliere verblijfsruimte. Zie ook de bij het tweede
lid opgenomen omschrijving van het begrip ‘celfunctie’.
Lichte industriefunctie
Een lichte industriefunctie is een industriefunctie waarin activiteiten plaatsvinden waarbij
het verblijven van personen een ondergeschikte rol speelt. Voorbeelden zijn een
opslagloods, een kas en een stal. Onder een lichte industriefunctie wordt niet een
hondenhok of een daarmee vergelijkbaar niet voor personen toegankelijk bouwwerk
(bouwwerk geen gebouw zijnde) verstaan.
Logiesgebouw en logiesverblijf
Een logiesgebouw is een gebouw of gedeelte daarvan, waarin meer dan een logiesverblijf
ligt, en dat is aangewezen op een gezamenlijke verkeersroute. Een logiesverblijf is een
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

16

voor een enkel persoon of een afzonderlijke groep personen bestemd gedeelte van een
logiesfunctie.
In een logiesgebouw wordt logiesgelegenheid geboden, bijvoorbeeld een hotel of een
pension. In dat gebouw kunnen ook andere gebruiksfuncties liggen, bijvoorbeeld kantoorruimten, vergaderruimten, eetzaal en keuken, maar dat hoeft niet. In het laatste geval is
het logiesgebouw een logiesfunctie. Een logiesverblijf is een gedeelte van een logiesfunctie voor een enkel persoon of een groep personen. Voorbeelden zijn een kamer of suite in
een hotel, een vakantiehuisje, appartement of woning of een groepsaccommodatie zoals
een vakantieboerderij.
Wooneenheid en woonfunctie voor kamergewijze verhuur
Een wooneenheid is een gedeelte van een woonfunctie voor kamergewijze verhuur dat is
bestemd voor afzonderlijke bewoning. De woonfunctie voor kamergewijze verhuur is het
niet gemeenschappelijk deel van een woonfunctie waarin zich vijf of meer wooneenheden bevinden.
Een wooneenheid kan uit een of meer kamers bestaan. De bewoner(s) van een wooneenheid delen veelal een aantal voorzieningen zoals verkeersruimten, de voordeur, de keuken
en het sanitair met andere in de woning gelegen wooneenheden. De bewoners hebben hun
hoofdverblijf in de wooneenheid. Een wooneenheid is geen gebruiksfunctie maar maakt
deel uit van een woonfunctie. Zie hiervoor ook de toelichting op het begrip ‘gebruiksfunctie’. Het begrip ‘wooneenheid’ is nodig om bij de woonfunctie voor kamergewijze
verhuur specifieke eisen te kunnen stellen aan individuele wooneenheden en de daarbij
behorende gedeelde voorzieningen (gezamenlijke ruimten en andere voorzieningen). In
een woonfunctie voor kamergewijze verhuur bevinden zich dus vijf of meer wooneenheden.
Hierbij is er van uitgegaan dat bij de verdeling van een woonfunctie in maximaal vier
wooneenheden vergeleken met een reguliere woonfunctie geen extra risico’s voor de
brandveiligheid bestaan. Als een woningeigenaar of hoofdhuurder vier of meer wooneenheden verhuurt en hij woont zelf ook in die woonfunctie dan is er sprake van vijf of meer
wooneenheden en gelden daarmee ook de voorschriften voor de woonfunctie voor kamergewijze verhuur.
De woonfunctie voor kamergewijze verhuur wordt niet beperkt in omvang of in aantallen
wooneenheden. Ook grote studentenverdiepingen met bijvoorbeeld 16 wooneenheden
worden dus gezien als kamergewijze verhuur. Overigens is niet alle studentenhuisvesting
automatisch ook kamergewijze verhuur. Een woongebouw met zelfstandige studentenwoningen valt onder de normale woonfunctie en is dus geen woonfunctie voor kamergewijze verhuur. Enkele voorbeeld van kamergewijze verhuur is een woning waarin 5 personen wonen die ieder een eigen wooneenheid (kamer) hebben en gedeelde voorzieningen. Kenmerkend voor kamergewijze verhuur is dat er van uitgegaan wordt dat betrokkenen hun hoofdverblijf in de wooneenheid hebben.
Opgemerkt wordt dat een zelfstandige woonfunctie niet altijd een complete woning behoeft te zijn. Volgens artikel 1.4 van dit besluit kan een woonfunctie namelijk gebruik
maken van gemeenschappelijke voorzieningen (bouwwerken, ruimten of andere voorzieningen) voor zover bij de voorschriften voor de betreffende voorziening niet anders is
bepaald.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

17

Verder wordt opgemerkt dat een woonfunctie voor zorg gelijktijdig een woonfunctie voor
kamergewijze verhuur kan zijn. Een klassiek voorbeeld daarvan is een bejaardentehuis,
dat wordt aangemerkt als een enkele woonfunctie (ook wel megawoning genoemd) maar
een aantal wooneenheden omvat. Een dergelijke woonfunctie moet zodra deze vijf of
meer wooneenheden bevat zowel voldoen aan de eisen voor de woonfunctie voor kamergewijze verhuur als aan die voor de woonfunctie voor zorg.
Woonfunctie voor zorg
De woonfunctie voor zorg is een woonfunctie waarbij aan de bewoners professionele
zorg wordt verleend met een vanuit het zorgaanbod georganiseerde koppeling tussen wonen en zorg in een daarvoor bestemde en uitgeruste woonfunctie. In een dergelijke woonfunctie wordt aan bewoners van een zorgclusterwoning of een groepszorgwoning professionele zorg verleend, in de regel op grond van de Algemene wet bijzondere ziektekosten
of de Wet maatschappelijke ondersteuning. Dit is dus geen mantelzorg (niet professionele
zorg). Voor een toelichting op de zorgclusterwoning en de groepszorgwoning alsmede de
verdere onderverdeling naar gelang de zorgbehoefte wordt verwezen naar de toelichting
op artikel 6.20 (Brandmeldinstallatie).
Woongebouw
Een woongebouw is een gebouw of een gedeelte daarvan met uitsluitend woonfuncties of
nevenfuncties daarvan, waarin meer dan een woonfunctie ligt die is aangewezen op een
gemeenschappelijke verkeersroute. Het gaat bij dit begrip bijvoorbeeld om een
woongebouw met portiek- of galerijwoningen. Ruimten in een dergelijk gebouw met een
andere gebruiksfunctie dan een woonfunctie, bijvoorbeeld de kelder- of garageboxen, zijn
nevenfuncties van die woningen. Een appartement in een woongebouw is een
afzonderlijke woonfunctie. Het feit dat in een woonfunctie meer dan één huishouden
wordt gevoerd, zoals bijvoorbeeld in een bejaardenhuis of megawoning, maakt de
woonfunctie niet tot een woongebouw. Een woongebouw moet namelijk ten minste twee
woonfuncties omvatten.
Woonwagen
Een woonwagen is een woonfunctie op een perceel bestemd voor het plaatsen van een
woonwagen. Alleen een woonwagen die op een specifiek daartoe bestemd perceel is
geplaatst is een woonwagen als bedoeld in dit besluit. Uit het bestemmingsplan volgt of
er sprake is van een perceel specifiek bestemd voor deze bijzondere woonvorm.
Artikel 1.2
Aantal personen
Een aantal voorschriften van dit besluit bevat eisen die afhankelijk zijn van aantallen personen. Zie bijvoorbeeld artikel 2.109 over de doorstroomcapaciteit van vluchtroutes en
artikel 6.25 over (de draairichting van) deuren in vluchtroutes. Het eerste lid schrijft voor
dergelijke gevallen voor dat in een bouwwerk of een gedeelte daarvan niet meer personen
tegelijk aanwezig mogen zijn dan op grond van die personengerelateerde voorschriften is
toegestaan. Hier wordt uitgegaan van het aantal personen waarvoor het bouwwerk is bestemd volgens de aanvrager van een omgevingsvergunning/gebruiker of eigenaar van het
gebouw, Doel van dit voorschrift is te voorkomen dat in (een ruimte van) een bouwwerk
een uit het oogpunt van veiligheid, gezondheid of bruikbaarheid onwenselijke situatie
ontstaat. Een onwenselijke situatie kan bijvoorbeeld ontstaan indien zich in een ruimte
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

18

meer personen bevinden dan het aantal waarop de vluchtmogelijkheden of de ventilatievoorzieningen zijn afgestemd. Om die reden om die reden moet de bezetting altijd aan
het tweede lid worden getoetst.
Het tweede lid stelt bij een aanvraag om vergunning voor het bouwen een grens aan het
aantal personen per m² verblijfsgebied. Dit is onverminderd het bepaalde in het eerste lid.
Dit betekent dat in beginsel moet worden uitgegaan van het aantal personen waarvoor het
bouwwerk of gedeelte daarvan overeenkomstig het eerste lid is bestemd. Is de bezetting
in personen per m² verblijfsgebied lager dan uit de tabel van het tweede lid volgt dan
moet bij een aanvraag om vergunning voor het bouwen worden uitgegaan van het in het
tweede lid aangegeven aantal personen. Op deze wijze wordt voorkomen dat bij een vergunningaanvraag voor dat gebouw al dan niet bewust wordt uitgegaan van een onrealistisch laag aantal personen. Gevolg daarvan zouden namelijk ernstige handhavingsproblemen kunnen zijn wanneer het gebouw toch door meer mensen wordt gebruikt en de
voorzieningen zijn berekend op dat lage aantal. Voorbeeld: bij een kantoorfunctie met
een verblijfsgebin 100 m² is de in eerste instantie voorgenomen bezetting vier personen.
Bij controle aan de hand van de tabel is aangegeven dat het ten minste aan te houden aantal personen per m² verblijfsgebied 0,125 is. Dit betekent dat bij de aanvraag om vergunning voor het bouwen in dat geval moet worden uitgegaan van ten minste 13 personen en
dat de voorzieningen daarop moeten zijn afgestemd. Er wordt op gewezen dat naast het
bepaalde in dit artikel in de hoofdstukken 2 tot en met 7 prestatie-eisen aan de aantallen
personen per bouwwerk of gedeelte daarvan worden gesteld.
Artikel 1.3
Gelijkwaardigheidsbepaling
Het eerste lid biedt de mogelijkheid om van een in de hoofdstukken 2 tot en met 7
gestelde prestatie-eis af te wijken. Het staat de aanvrager, melder of gebruiker vrij om te
kiezen uit een of meer (andere) bouwtechnische, gebruikstechnische of organisatorische
oplossingen of combinaties daarvan. Bij een beroep op gelijkwaardigheid moet ten
genoegen van het bevoegd gezag worden aangetoond dat het bouwwerk of het gebruik
daarvan ten minste eenzelfde mate van veiligheid, bescherming van de gezondheid,
bruikbaarheid, energiezuinigheid of milieu biedt als is beoogd met het betrokken
voorschrift. Als de voorgestelde oplossing gelijkwaardig is dan zal het bevoegd gezag het
beroep op gelijkwaardigheid honoreren.
Het systeem van gelijkwaardigheid bij het gebruik van een bouwwerk werkt hetzelfde als
het systeem van gelijkwaardige bouwkundige oplossingen. Wanneer de gebruiker
bijvoorbeeld een brandgevaarlijke stof op een andere manier opslaat dan in dit besluit is
voorgeschreven, levert dit geen overtreding van dat voorschrift op als die andere wijze
van opslag dezelfde mate van brandveiligheid biedt als bedoeld is in dit besluit. Er moet
daarvoor uiteraard wel een beroep op de gelijkwaardigheidsbepaling worden gedaan. Ook
is het bijvoorbeeld zo dat wanneer de eigenaar/verhuurder van een gebouw beschikt over
een certificaat waarmee de brandveiligheid van het gebruik van het bouwwerk voldoende
wordt geborgd, dit certificaat kan worden gebruikt om aannemelijk te maken dat sprake is
van een gelijkwaardige oplossing.
Brandcompartimenten en gelijkwaardigheid
Het Bouwbesluit 2003 kende een afdeling Grote brandcompartimenten (afdeling 2.22).
Essentie van die afdeling was dat een groot brandcompartiment of subbrandcompartiment
een zelfde mate van brandveiligheid moest bieden als de (kleinere) compartimenten waar
wel prestatie-eisen voor waren opgenomen. In dit besluit is een dergelijke afdeling niet
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

19

opgenomen. Het realiseren van een groter brandcompartiment vindt voortaan plaats met
een beroep op de gelijkwaardigheidsbepaling.
De gelijkwaardigheidsbepaling maakt het mogelijk een groter brandcompartiment of
subbrandcompartiment te realiseren dan is toegestaan op grond van de prestatie-eisen in
de afdelingen 2.10 (Beperking van uitbreiding van brand) en 2.11 (Verdere beperking van
uitbreiding van brand en beperking van verspreiding van rook). Bij het beroep op
gelijkwaardigheid moeten het compartiment en de inrichting daarvan zodanig zijn dat er
sprake is van een aan genoemde afdelingen gelijkwaardige brandveiligheid. Een
bouwplan mag dus niet zonder meer worden afgewezen omdat de brand- of
subbrandcompartimenten groter zijn dan in de afdelingen 2.10 en 2.11 is aangegeven.
Het tweede lid maakt duidelijk dat een aan een omgevingsvergunning verbonden
gelijkwaardige oplossing ook tijdens de gebruiksfase van een gebouw in stand moet
worden gehouden.
Artikel 1.4
Gemeenschappelijk en gezamenlijk
Het eerste lid bevat de algemene regel: iedere in dit besluit genoemde ruimte of
voorziening mag naar keuze gemeenschappelijk of niet-gemeenschappelijk zijn tenzij bij
een bepaald voorschrift anders is bepaald. In een dergelijk geval geldt het voorschrift of
alleen voor een gemeenschappelijke of alleen voor een niet-gemeenschappelijke ruimte
of voorziening. Een voorbeeld is het voorschrift dat een woonfunctie een
vloeroppervlakte heeft van ten minste 18 m² aan niet-gemeenschappelijk verblijfsgebied
(artikel 4.2, eerste lid).
Het tweede lid geeft aan dat de aanduiding gemeenschappelijk wordt gebruikt bij
gedeelten van een bouwwerk, ruimte of voorzieningen die ten dienste staan van meer dan
één gebruiksfunctie. Een dergelijk gedeelte, of een dergelijke ruimte of voorziening, met
uitzondering van de nevenfunctie, maakt voor de toepassing van dit besluit deel uit van
alle daarop aangewezen gebruiksfuncties. Dit kunnen zowel verschillende soorten
gebruiksfuncties zijn als meerdere gebruiksfuncties van dezelfde soort. Als voorbeeld van
een gemeenschappelijke ruimte voor meerdere gebruiksfuncties van dezelfde soort kan de
galerij die ten dienste staat van de daaraan gelegen appartementen worden genoemd.
Het derde lid geeft aan wanneer het begrip ‘gezamenlijk’ wordt gebruikt. Dit begrip
wordt gebruikt wanneer een gedeelte van een woonfunctie, een celfunctie of een logiesfunctie of een ruimte of voorziening die ten dienste staat van een dergelijke gebruiksfunctie wordt gebruikt door meer dan een wooneenheid, cel of logiesverblijf van die gebruiksfunctie. Bij kamergewijze verhuur gaat het bijvoorbeeld om voorzieningen en ruimten als
een gezamenlijke keuken of een gezamenlijke vluchtroute binnen de woning. Dit kan ook
bij een cel in een celfunctie en een logiesverblijf (bijvoorbeeld hotelkamer) in een logiesfunctie (bijvoorbeeld hotel) spelen. Dergelijke ruimten kunnen niet als gemeenschappelijk worden benoemd omdat het om ruimten binnen dezelfde gebruiksfunctie gaat.
§ 1.2 Toepassing normen en certificatie- en inspectiesschema's
Artikel 1.5
Toepassing normen en certificatie- en inspectiesschema's
Op grond van het eerste lid kunnen bij ministeriële regeling (nadere) voorschriften
worden gegeven omtrent de toepassing van de normen waar dit besluit naar verwijst. Het
gaat bijvoorbeeld om het aangeven welke uitgave van een bepaalde norm van toepassing
is of het opnemen van correcties of aanvullingen op een norm.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

20

Het tweede lid geeft aan dat als bij of krachtens dit besluit een NEN-EN is aangewezen
waarvoor een nationale bijlage is vastgesteld, deze NEN-EN geldt inclusief deze
nationale bijlage. Dit lid is een gevolg van het invoeren van de Europese
constructienormen, de zogenoemde Eurocodes. Zie ook de toelichting op afdeling 2.1
(Algemene sterkte van de bouwconstructie).
Het derde lid is vergelijkbaar met het eerste lid. Op grond van dit lid kunnen (nadere)
voorschriften worden gegeven omtrent de toepassing van de in hoofdstuk 6 genoemde
certificatie- of inspectiesschema's.
§ 1.3 CE-markeringen en kwaliteitsverklaringen
Algemeen
De voorschriften van paragraaf 1.3 zijn opgenomen ter implementatie van de richtlijn
bouwproducten (zie ook artikel 1.1 begripsbepalingen). De ten opzichte van Bouwbesluit
2003 aangebrachte tekstuele wijzigingen zijn bedoeld om beter duidelijk te maken dat de
essentie van deze paragraaf is het voorkomen van handelsbelemmeringen.
Overtreding van de in deze paragraaf opgenomen voorschriften is op grond van artikel
120, tweede lid, van de Woningwet gelezen in verbinding met artikel 1a van de Wet op
de economische delicten een economisch delict.
[Een inhoudelijke wijziging van deze paragraaf zal plaatsvinden bij de inwerkingtreding
van de thans in voorbereiding zijnde Europese verordening bouwproducten.]
Artikel 1.6
In de handel brengen
Dit arikel stelt dat een product waarvoor de Europese Commisisie een geharmoniseerde
Europese norm heeft gepubliceerd en waarvan de coëxistentieperiode is afgelopen niet
zonder die CE-markering in de handel mag worden gebracht. Zolang de
coëxistentieperiode niet is verstreken behoeft het product nog niet te zijn voorzien van de
CE-markering. Op de website www.nando.com is een overzicht opgenomen van de
bouwproducten waarvoor de Europese Commissie een geharmoniseerde Europese norm
heeft aangewezen. Ook blijkt daaruit of de coëxistentieperiode is verstreken. De
overzichten worden regelmatig geactualiseerd.
Artikel 1.7
CE-markeringen
Het eerste lid stelt dat het verboden is om een bouwproduct, een label, de verpakking of
begeleidende documenten te voorzien van een markering die gelijkenis vertoont met de
CE-markering. Het tweede lid stelt dat het verboden is voor een bouwproduct waarvoor
de Europese Commissie een geharmoniseerde norm heeft gepubliceerd een op de eisen
waarop de CE-markering bij dat product betrekking heeft toegesneden
kwaliteitsverklaring of keurmerk te eisen of verplicht te stellen. Dit geldt dus ook als de
coëxistentieperiode met betrekking tot de norm nog niet is afgelopen. Een
kwaliteitsverklaring die betrekking heeft op andere aspecten dan waarop de CEmarkering betrekking heeft is sowieso mogelijk. Een fabrikant mag bovendien op
vrijwillige basis een kwaliteitsverklaring aanbrengen op een product dat al is voorzien
van een CE-markering. Hij is hier niet toe verplicht. Ook een verkoper mag niet
gedwongen worden tot het leveren van dergelijke producten. Belangrijk is dat de toegang
tot de markt op basis van de CE--markering gewaarborgd is. Uit het derde lid volgt dat
wanneer een bouwproduct met CE-markering is toegepast overeenkomstig die CEmarkering, het bouwwerk waarin dit bouwproduct is toegepast voldoet aan de relevante
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

21

in dit besluit gestelde technische eisen. Met andere woorden bij toepassing van een
bouwproduct met CE-markering mag er op worden vertrouwd dat dit bouwproduct de
eigenschappen heeft die de producent aangeeft. Bijvoorbeeld: als de druksterkte van een
partij bakstenen volgens de bijbehorende CE-markering 10 N/mm² bedraagt en in de
constructieberekeningen is uitgegaan van bakstenen met een druksterkte van 10 N/mm²,
dan vormt de CE-markering voldoende bewijs voor de juistheid van de druksterkte als
opgegeven door de fabrikant.
Artikel 1.8
Toepassing kwaliteitsverklaringen
Uit dit artikel volgt dat wanneer een bouwproduct of bouwproces met een
kwaliteitsverklaring is toegepast overeenkomstig die kwaliteitsverklaring, het bouwwerk
waarin dit bouwproduct of bouwproces is toegepast voldoet aan de relevante in dit besluit
gestelde technische eisen.
Artikel 1.9
Certificatie- en inspectie-instellingen kwaliteitsverklaringen
In het eerste lid van dit artikel is de openbaarmaking van de aan CE-markeringen
gerelateerde specificaties geregeld. Dit vindt plaats door publicatie in de Staatscourant.
Het tweede lid bepaalt dat de minister de instanties aanwijst die de Europese
goedkeuringen mogen verlenen. Het derde lid regelt de aanwijzing van de certificatie- en
inspectie-instellingen en testlaboratoria.
Artikel 1.10 Implementatie richtlijn bouwproducten
Op grond van dit artikel kunnen bij ministeriële regeling nadere voorschriften worden
gegeven omtrent de implementatie van de richtlijn bouwproducten.
Artikel 1.11 Erkenning kwaliteitsverklaringen
Kwaliteitsverklaringen die binnen het door de minister erkende stelsel van het afgeven
van kwaliteitsverklaringen worden afgegeven gelden in het kader van de
vergunningprocedure als voldoende bewijs dat aan de eisen van de bouwregelgeving is
voldaan, voor zover het eisen betreft waarover in de desbetreffende verklaringen een
uitspraak is gedaan (eerste lid). Een verdere toelichting op dit stelsel van erkende
kwaliteitsverklaringen zal worden opgenomen in de toelichting op de bij dit besluit
behorende ministeriële regeling (tweede lid).
§ 1.4 Bijzondere bepalingen
Artikel 1.12 Verbouw
Artikel 1.12 bepaalt dat op het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk wat betreft de hoofdstukken 2 tot en met 6 de eisen voor
een nieuw te bouwen bouwwerk van toepassing zijn, tenzij in de betreffende afdeling
anders is aangegeven. Dit artikel is in de plaats gekomen van artikel 1.11 van het
Bouwbesluit 2003. Voortaan staat direct vast wat het specifieke niveau van eisen is bij
verbouw. In veel gevallen verwijst dit besluit daarbij naar het ‘rechtens verkregen
niveau’. Het rechtens verkregen niveau is in het algemeen deel van de toelichting en bij
artikel 1.1, eerste lid, bij het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ toegelicht. Het rechtens
verkregen niveau wordt aangewezen wanneer de eisen voor nieuwbouw of redelijkerwijs
niet haalbaar zijn, of zich niet goed zullen kunnen verhouden met het bestaande
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

22

kwaliteitsniveau van het te verbouwen object. Bijvoorbeeld: de bewoner/eigenaar van een
woning uit de jaren ‘50 die geen gebruik heeft gemaakt van de door de rijksoverheid
gesubsidieerde mogelijkheid tot na-isolatie in verband met ernstig verkeers-, industrie-,
of luchtvaartlawaai. Als vervolgens een aanbouw aan die woning wordt geplaatst dan is
het aan de eigenaar/bewoner om de aanbouw tegen die geluidoverlast te isoleren. Het
toepassen van de zware geluidsisolatie-eisen uit afdeling 3.1 op de aanbouw, terwijl de
woning zelf hiertegen niet geïsoleerd is, is weinig zinvol. Voor een dergelijk geval is
bepaald dat met het rechtens verkregen niveau kan worden volstaan. Ten overvloede
wordt opgemerkt dat wanneer de nieuwbouweisen buiten toepassing zijn gesteld zonder
dat daarvoor het rechtens verkregen niveau of een ander specifiek niveau van eisen voor
in de plaats is gesteld ten minste moet worden voldaan aan de relevante eisen voor
bestaande bouw. Dit is de ondergrens waaraan altijd moet zijn voldaan.
Artikel 1.13 Monumenten
Dit artikel heeft betrekking op de omgevingsvergunning voor het verrichten van
werkzaamheden aan een door het Rijk, een provincie of een gemeente beschermd
monument (vanaf 1 oktober 2010 onderdeel van een omgevingsvergunning op grond van
de Wabo). Evenals onder het Bouwbesluit 2003 wordt met dit artikel voorkomen dat bij
verbouwwerkzaamheden aan een monument de voorschriften van dit besluit
onwenselijke effecten op het karakter van het monument zouden kunnen hebben. Als de
omgevingsvergunning afwijkt van voorschriften van dit besluit, dan zijn de voorschriften
van de omgevingsvergunning van toepassing en sluiten zij de relevante voorschriften in
dit besluit uit.
Artikel 1.14 Tijdelijke bouw
Dit artikel bepaalt dat een tijdelijk bouwwerk minimaal aan de voorschriften in de
hoofdstukken 2 tot en met 6 voor bestaande bouw moet voldoen. Alleen voor zover dat in
een bepaalde afdeling expliciet voor een bepaalde gebruiksfunctie is aangegeven, wordt
hiervan afgeweken. Voorbeelden van een tijdelijk bouwwerk zijn een bouwkeet, een
noodlokaal bij een school en een noodwinkel.
Artikel 1.15 Verplaatsing
Het eerste lid bepaalt dat een bestaand bouwwerk dat in precies dezelfde samenstelling
op een andere locatie wordt geplaatst, op die nieuwe locatie aan het rechtens verkregen
niveau moet voldoen. Te denken valt hier aan een naar een ander perceel te verplaatsen
woonwagen, een bouwkeet die (al dan niet na demontage) ongewijzigd van de ene locatie
naar de andere locatie wordt verplaatst, of een permanent bouwwerk (bijvoorbeeld een
oude molen) dat verplaatst wordt. Dit betekent dat als een bouwwerk in een gewijzigde
samenstelling elders wordt opgericht er sprake is van het oprichten van een nieuw
(tijdelijk) bouwwerk en dit bouwwerk moet voldoen aan de nieuwbouweisen. Het tweede
lid regelt dat het eerste lid op een tijdelijk bouwwerk van toepassing is, indien het
bouwwerk na verplaatsing opnieuw een tijdelijk bouwwerk is. Indien het bouwwerk op
de nieuwe locatie niet meer is aangemerkt als tijdelijk bouwwerk, dan is er sprake van het
oprichten van een nieuw permanent bouwwerk en zal dat bouwwerk ten minste aan de
voorschriften voor een nieuw te bouwen bouwwerk moeten voldoen of daar zo nodig mee
in overeenstemming moeten worden gebracht.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

23

Artikel 1.16 Zorgplicht
Het eerste lid van dit artikel bevat een algemene zorgverplichting die geldt voor installaties als bedoeld in hoofdstuk 6. Het gaat om dergelijke installaties voor zover die bij of
krachtens de wet aanwezig zijn. Er is hier gesproken van bij of krachtens de wet omdat
het niet alleen gaat om installaties die in dit besluit zijn voorgeschreven, maar ook om
installaties op basis van de gelijkwaardigheidsbepaling (artikel 1.3) en om installaties die
op grond van artikel 13 van de Woningwet zijn voorgeschreven.
Een dergelijke installatie moet te allen tijde functioneren overeenkomstig de op de installatie van toepassing zijnde voorschriften. Voorts moet de installatie adequaat worden
beheerd, onderhouden en gecontroleerd. Ook moet het gebruik zodanig zijn dat er geen
gevaar voor gezondheid of veiligheid is. In een aantal artikelen van hoofdstuk 6 is deze
zorgplicht, onverminderd het bepaalde in dit artikel (1.16), verder uitgewerkt. Zie voor
een voorbeeld daarvan artikel 6.29, zevende lid, waar een specifieke testfrequentie is
aangegeven.
Overigens wordt opgemerkt dat het functioneren (inclusief beheer, onderhoud en controle) van niet in hoofdstuk 6 genoemde installaties valt onder de zorgplicht van artikel 1a,
tweede lid, van de Woningwet. Een voorbeeld van een dergelijke installatie is een ventilatiesysteem (inclusief de in de ventilatiekanalen aangebrachte brandkleppen).
Het tweede lid heeft betrekking op de controle van leidingdoorvoeren. Om te voorkomen
dat een beginnende brand zich snel in een bouwwerk uitbreidt en rook zich snel verspreidt, stellen de afdelingen 2.10, 2.11 en 2.12 van dit besluit eisen aan de weerstand
tegen branddoorslag en brandoverslag en de weerstand tegen rookdoorgang van scheidingsconstructies (zoals muren en vloeren). Wanneer in of door zo’n scheidingsconstructie een doorvoer voor kabels, leidingen, een buizenpost- of luchtbehandelingsysteem en
dergelijke op onzorgvuldige wijze wordt aangebracht (of een reeds aanwezige doorvoer
onzorgvuldig wordt gewijzigd) kan dit een zodanig negatief effect hebben dat niet meer
aan die weerstandeisen wordt voldaan. Om dergelijke situaties te voorkomen schrijft dit
lid voor dat deze doorvoeren direct na het aanbrengen of wijzigen op adequate wijze
worden gecontroleerd. Onder doorvoeren worden in dit verband tevens de met de doorvoer samenhangende voorzieningen zoals brandwerende brandmanchetten begrepen.
Mocht blijken dat niet meer aan de voorschriften van hoofdstuk 2 wordt voldaan, moeten
de tekortkomingen direct worden hersteld.
Artikel 1.17 Beschikbaarheid gegevens en bescheiden
Voor een aantal constructieonderdelen van bouwwerken geldt dat zij de op grond van de
afdelingen 2.2, 2.8 of 2.9 vereiste prestaties ter zake van brandwerendheid en brandvoortplanting uitsluitend met aanvullende behandelingen kunnen blijven leveren. Dit is
bijvoorbeeld het geval bij stalen draagconstructies (voor zover die hun brandwerendheid
mede aan daarop aangebrachte verf ontlenen), houten gevelbekledingen (voor zover die
door behandeling met een impregneermiddel voldoen aan brandvoortplantingseisen) en
rieten daken. Doordat de werking van zo’n aanvullende behandeling in de loop der tijd
door veroudering, slijtage of beschadiging afneemt en op termijn zelfs geheel kan verdwijnen, bestaat het risico dat dan niet meer aan de vereiste brandveiligheidkwaliteit is
voldaan. Om die reden is in dit artikel als waarborg voor de instandhouding van die kwaliteit voorgeschreven dat bij de bedoelde constructieonderdelen een geldig door het bevoegd gezag aanvaard document aanwezig moet zijn waaruit blijkt dat deze aanvullende
behandeling adequaat is toegepast. Dit betekent in de praktijk dat uit het stuk kan worden
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

24

opgemaakt dat de benodigde aanvullende behandeling goed is uitgevoerd, in stand wordt
gehouden en zo nodig wordt herhaald. Door de aanvaarding verklaart het bevoegd gezag
als het ware dat het er op vertrouwt dat de desbetreffende onderdelen van de bouwconstructie voldoen aan de gestelde eisen. Met geldig wordt bedoeld dat het document niet is
verlopen.
§ 1.5 Gebruiksmelding
Algemeen
Deze paragraaf bevat voorschriften over de gebruiksmelding. De hoofdstukken 2, 6 en 7
waarborgen in principe een voldoende mate van brandveiligheid. In een beperkt aantal
gevallen is gekozen voor een preventieve beoordeling door het voorschrijven van een
omgevingsvergunning voor brandveilig gebruik. In een (eveneens beperkt) aantal andere
gevallen, waarbij er sprake is van een relatief hoge voorgenomen bezetting van een
bouwwerk, is het gebruik van dat bouwwerk meldingplichtig. Met de melding wordt het
bevoegd gezag ten minste vier weken van tevoren over dit voorgenomen gebruik van een
bouwwerk geïnformeerd. Na deze melding kan het bevoegd gezag op basis van eigen
prioriteitstelling besluiten om hetzij voor aanvang van het gebruik, hetzij tijdens het gebruik, hetzij helemaal niet te gaan controleren of het (voorgenomen) gebruik daadwerkelijk aan de voorschriften van dit besluit voldoet. De gebruiksmelding is zaakgebonden.
Bij een nieuwe gebruiker die de oude wijze van gebruik voortzet, is geen nieuwe melding
nodig. De geldigheidsduur van een gebruiksmelding is in beginsel onbeperkt. Bij een
voorgenomen wijziging van het gebruik zal de gebruiker moeten beoordelen of het gebruik dan nog steeds meldingplichtig is en zo nodig een nieuwe melding moeten doen.
Aangezien de gemeente bij het afhandelen van een melding geen dienst jegens de melder
verricht, is de melder voor het doen van een melding geen leges verschuldigd.
Artikel 1.18 Gebruiksmeldingplicht
In het eerste lid van dit artikel is bepaald in welke gevallen het verboden is om zonder of
een afwijking van een gebruiksmelding een bouwwerk in gebruik te nemen of te gebruiken. Een gebruiksmelding is nodig indien:
a. bij een in hoofdstuk 6 of 7 gegeven voorschrift een beroep op gelijkwaardigheid als
bedoeld in artikel 1.3, eerste lid, wordt gedaan;
b. meer dan 50 personen tegelijk in een bouwwerk aanwezig zullen zijn, of
c. het gaat om kamergewijze verhuur.
In het tweede lid is bepaald dat het eerste lid niet van toepassing is in de gevallen dat een
gebruiksvergunning is vereist. Op die manier is geregeld dat wanneer een bepaald gebruik zowel onder de meldingplicht als onder de vergunningplicht zou vallen, de gebruiksvergunning voorgaat. Een voorbeeld van een dergelijk geval is een verpleeghuis
met 60 bedden. Het gebruik als verpleeghuis is op grond van artikel 2.2, eerste lid, van
het Bor gebruiksvergunningplichtig omdat er nachtverblijf aan meer dan 10 personen
wordt geboden. De omstandigheid dat er in het verpleeghuis meer dan 50 personen aanwezig zullen zijn, betekent niet dat er ook nog een gebruiksmelding als bedoeld in artikel
1.18 van dit besluit zou moeten worden gedaan.
Het derde lid bepaalt dat artikel 1.18, eerste lid, onderdeel a, onder 1, niet van toepassing
is op één- of meergezinswoningen en evenmin op wegtunnels. Hiermee is het bijvoorbeeld mogelijk thuis een feest te geven zonder dit te moeten melden.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

25

Het vierde lid stelt zeker dat bij het veranderen van een bouwwerk of van het gebruik
daarvan, met als gevolg dat de bij de melding verstrekte gegevens niet meer juist zijn,
opnieuw een melding moet plaatsvinden.
Het vijfde lid bepaalt dat bij de toepassing van artikel 1.18 onder bouwwerk mede wordt
verstaan: gedeelten van een bouwwerk die zijn bestemd (ontworpen of aangepast) om
afzonderlijk te worden gebruikt. Dit lid maakt het mogelijk dat verschillende gebruikers
van een bouwwerk een afzonderlijke op hun specifieke situatie afgestemde melding kunnen doen. Deze bijzondere uitleg van het begrip ‘bouwwerk’ is uitsluitend van toepassing
op artikel 1.18 en dus niet op andere artikelen van dit besluit.
Artikel 1.19 Indiening gebruiksmelding
In dit artikel zijn de procedurele voorschriften voor het indienen van een gebruiksmelding
opgenomen. In het eerste lid is bepaald dat een gebruiksmelding ten minste vier weken
voor de voorgenomen aanvang van het gebruik schriftelijk moet worden ingediend bij het
bevoegd gezag. Het tweede en derde lid hebben betrekking op de praktische inrichting
van de gebruiksmelding. Hierover wordt in algemene zin opgemerkt dat het formulier
voor de gebruiksmelding volledig opgaat in het formulier voor de aanvraag om omgevingsvergunning. Indien een afzonderlijke gebruiksmelding wordt ingediend, wordt alleen het gedeelte van de gebruiksmelding ingevuld. Indien de gebruiksmelding gelijktijdig met de vergunningaanvraag wordt gedaan, wordt ook dat gedeelte ingevuld. Voor
deze integratie van het formulier van de gebruiksmelding in het formulier voor de vergunningaanvraag is met het oog op de toegankelijkheid voor en de dienstverlening aan de
melder gekozen.
Het tweede lid heeft betrekking op de elektronische gebruiksmelding. Hier wordt verwezen naar het elektronische formulier dat beschikbaar is via de landelijke voorziening,
bedoeld in artikel 7.6 van de Wabo. Ook zijn artikel 4.3, eerste en tweede lid, van het Bor
van overeenkomstige toepassing verklaard. Dit zijn nadere procedurele voorschriften met
betrekking tot een aanvraag voor een omgevingsvergunning langs elektronische weg.
Het derde lid heeft betrekking op de niet elektronische gebruiksmelding, In dat geval
moet gebruik worden gemaakt van het formulier, bedoeld in artikel 4.2, eerste lid, van het
Bor. Dit is het papieren aanvraagformulier voor de omgevingsvergunning, waarin, net
zoals bij het elektronische formulier, het formulier voor de gebruiksmelding is geïntegreerd.
In de tweede volzin van het derde lid is bepaald dat indien de gebruiksmelding tegelijk
met de aanvraag om omgevingsvergunning wordt gedaan, het aantal exemplaren dat van
de gebruiksmelding en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden wordt ingediend
gelijk moet zijn aan het aantal exemplaren dat op grond van artikel 4.2, tweede en derde
lid, van het Bor van de vergunningaanvraag en de daarbij te verstrekken gegevens en
bescheiden moet worden ingediend.
In de derde volzin is bepaald dat indien de gebruiksmelding afzonderlijk wordt gedaan,
deze en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden in drievoud worden ingediend.
In het vierde lid is aangegeven dat bij de melding van een gelijkwaardige oplossing als
bedoeld in artikel 1.18, eerste lid, onderdeel a, onder 2, naar het oordeel van het bevoegd
gezag gegevens en bescheiden moeten worden verstrekt die dit aannemelijk maken. Het
vijfde lid heeft betrekking op de gegevens en bescheiden die bij een gebruiksmelding als
bedoeld in artikel 1.18, eerste lid, onderdelen a, onder 1, en b, moeten worden verstrekt.
Hier moeten twee soorten tekeningen worden aangeleverd: een situatieschets van het
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

26

bouwwerk waarop de aanvraag betrekking heeft en een plattegrondtekening per bouwlaag
van dat bouwwerk. De eisen die hier gesteld worden zijn gelijk aan die bij de aanvraag
om gebruiksvergunning. Het zesde lid schrijft voor dat de melder bij een gebruiksmelding
voor tijdelijk of seizoensgebonden gebruik aangeeft voor welke periode en welke tijdvakken in het kalenderjaar het gebruik is beoogd. In het zevende lid staat dat een melding
ook betrekking kan hebben op meerdere bouwwerken op hetzelfde terrein of op met elkaar samenhangende (dit zijn niet per se aangrenzende)terreinen. Dit is van belang om
voor bijvoorbeeld een complex winkels één melding te kunnen doen.
Artikel 1.20 Afhandeling gebruiksmelding
In dit artikel is bepaald dat de melder een ontvangstbevestiging van het bevoegd gezag
krijgt. Overigens zijn op de afhandeling van een melding de algemene uitgangspunten
van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing. Met andere woorden als de verstrekte
gegevens en bescheiden onvoldoende zijn, stelt het bevoegd gezag de melder in de gelegenheid om de gegevens binnen een redelijke door hem gestelde termijn aan te vullen.
Artikel 1.21 Nadere voorwaarden na gebruiksmelding
Het eerste lid betreft het opleggen van nadere voorwaarden. Het bevoegd gezag beoordeelt of het gemelde voorgenomen gebruik van een bouwwerk waarin meer dan 50 personen tegelijk aanwezig zullen zijn (artikel 1.18, eerste lid, onderdeel a, onder 1) wel
voldoende brandveilig kan worden geacht. Wanneer het voorgenomen gebruik beoordeeld naar de uitgangspunten van dit besluit niet voldoende brandveilig is, kan het bevoegd gezag beslissen nadere voorschriften over het brandveilig gebruik op te leggen. In
het geval dat de melder meer personen tegelijk in (een deel van) het bouwwerk wil gaan
toelaten dan op grond van dit besluit maximaal is toegestaan, kan daar tegen worden opgetreden. Er is dan geen sprake van het stellen van nadere voorwaarden aan de melding
maar van het handhaven van de bestaande regelgeving. Ook mogen de aanvullende
voorwaarden uitsluitend gebruikseisen en geen bouwtechnische eisen betreffen. In het
geval dat een ondernemer bij zijn melding uitgaat van een vluchtmogelijkheid van meer
personen dan bij toepassing van artikel 2.109 ten hoogste is toegestaan, betekent het bovenstaande dat het bevoegd gezag, behoudens in geval een gelijkwaardige oplossing (bijvoorbeeld met sprinklers) wordt toegepast, moet uitgaan van artikel 2.109 en het aantal
personen dus niet verder neerwaarts mag bijstellen dan het aantal personen dat op grond
van dat artikel of die gelijkwaardige oplossing is toegestaan. De nadere voorwaarden
kunnen in uitzonderlijke situaties ook een beperking van het soort voorgenomen gebruik
inhouden. Zoals hierboven aangegeven moet het bevoegd gezag dit dan kunnen motiveren en mogen geen het voorwaarden zijn die op grond van dit besluit reeds van toepassing zijn. In het tweede lid is bepaald dat het verboden is te handelen in strijd met de nadere voorwaarden, bedoeld in het eerste lid.
Artikel 1.22 Wijzigen nadere voorwaarden gebruiksmelding
In het eerste lid is bepaald dat het bevoegd gezag de na de melding opgelegde nadere
voorwaarden kan wijzigen wanneer er sprake is van een verandering van inzichten of van
omstandigheden gelegen buiten het bouwwerk, opgetreden na de melding. Ook kunnen
de nadere voorwaarden worden gewijzigd op verzoek van de melder.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

27

Het tweede lid bepaalt dat het bevoegd gezag geen gebruik van de in het eerste lid gegeven mogelijkheden mag maken zonder de melder eerst in de gelegenheid te stellen hierover zijn mening te geven.
§ 1.6 Procedure bouwwerkzaamheden
Algemeen
In deze paragraaf zijn enkele procedurele (administratieve) voorschriften over het uitvoeren van bouwwerkzaamheden opgenomen. Soortgelijke voorschriften waren tot de inwerkingtreding van dit besluit opgenomen in de gemeentelijke bouwverordeningen, die
in het algemeen waren gebaseerd op hoofdstuk 4 van de model-Bouwverordening van de
VNG. De voorschriften van deze paragraaf zijn van toepassing naast de voorschriften die
sedert 1 oktober 2010 als gevolg van de inwerkingtreding van de Wabo van toepassing
zijn op de procedurele aspecten van de vergunning voor het bouwen. De technische voorschriften voor het uitvoeren van bouwwerkzaamheden zijn in hoofdstuk 8 van dit besluit
opgenomen.
Vergeleken met hoofdstuk 4 van de model-Bouwverordening zijn minder voorschriften
opgenomen. In deze paragraaf zijn uitsluitend procedurevoorschriften opgenomen die in
het algemeen bij het uitvoeren van bouwwerkzaamheden dienen te gelden. Het gaat hier
dus om algemene voorschriften met rechtstreekse werking. Eventuele overige procedurevoorschriften voor het uitvoeren van bouwwerkzaamheden zijn maatwerk. Dat maatwerk
kan dan zowel technische als administratieve (wat moet wanneer bij wie worden gemeld
en moet die melding dan mondeling, telefonisch, schriftelijk of elektronisch worden gedaan) voorschriften betreffen. Op grond van artikel 2.22, tweede lid, van de Wabo kan
het bevoegd gezag procedureel maatwerk leveren door dergelijke voorschriften aan de
omgevingsvergunning te verbinden. Zo wordt tevens voorkomen dat voorschriften die
verbonden worden aan een omgevingsvergunning die voor meerdere activiteiten wordt
verleend (zoals een project dat uit de activiteiten bouwen, veranderen van een monument
en oprichten van een milieu-inrichting bestaat) niet op elkaar worden afgestemd omdat
algemene regels zich daartegen verzetten.
Artikel 1.23 vervallen
Artikel 1.24 Aanwezigheid bescheiden
Dit artikel schrijft de bescheiden of afschriften daarvan voor die op het bouwterrein aanwezig moeten zijn. Onder de genoemde bescheiden vallen in ieder geval (afschriften van)
de omgevingsvergunning en het bouwveiligheidsplan (zie ook artikel 8.3). Voor de toezichthoudende en handhavende diensten is het van belang dat deze documenten op het
terrein aanwezig zijn en op verzoek kunnen worden overgelegd, zodat zij kunnen nagaan
of de op de bouw van toepassing zijnde voorschriften zijn en worden nageleefd.
Artikel 1.25 Het uitzetten van de bebouwingsgrenzen
In door het bevoegd gezag te bepalen situaties kan het nodig zijn dat voorafgaande aan
het bouwen rooilijnen, bebouwingsgrenzen of het meetniveau van het te bouwen bouwwerk op het bouwterrein door of namens het bevoegd gezag worden vastgesteld en gemarkeerd (uitgezet).

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

28

Artikel 1.26 Mededeling aanvang en beëindiging bouwwerkzaamheden
De voorschriften van dit artikel hebben betrekking op bouwactiviteiten waarvoor een
vergunning voor het bouwen is verleend. Door het bevoegd gezag in kennis te stellen van
het moment van aanvang en het moment van beëindiging (gereedmelding) van de bouwwerkzaamheden is het bevoegd gezag in staat tijdig toezicht uit te oefenen tijdens het
uitvoeren van de werkzaamheden en wanneer het bouwwerk gereed is. Bovendien kan
het bevoegd gezag op grond van artikel 2.33, tweede lid, van de Wabo een vergunning
voor het bouwen intrekken indien het werk gedurende 26 weken stil heeft gelegen. Er
mag daarom geen onduidelijkheid bestaan over het moment van aanvang van de bouwwerkzaamheden noch over het moment van beëindiging. Het in kennis stellen van het
bevoegd gezag moet schriftelijk gebeuren. Dat betekent dat het ook langs elektronische
weg mag. Het eerste lid heeft betrekking op de aanvang en het tweede lid op de beëindiging van de bouwwerkzaamheden.
In het eerste lid is tevens aangegeven dat het bevoegd gezag in kennis moet worden gesteld van ontgravingswerkzaamheden. Op grond van het derde lid mag een bouwwerk
waarvoor een bouwvergunning is verleend niet in gebruik worden gegeven of genomen
indien het bouwwerk niet bij het bevoegd gezag gereed is gemeld. Doel van dit voorschrift is te voorkomen dat onveilige situaties ontstaan als gevolg van het in gebruik nemen van onvoltooide bouwwerken.
§ 1.7 Procedure sloopwerkzaamheden
Algemeen
Artikel 1, eerste lid, van de Woningwet verstaat onder slopen: het afbreken van een
bouwwerk of een gedeelte daarvan.
In deze paragraaf zijn procedurele (administratieve) voorschriften voor het slopen opgenomen. Soortgelijke voorschriften waren tot de inwerkingtreding van dit besluit opgenomen in de gemeentelijke bouwverordeningen, die in het algemeen waren gebaseerd op
hoofdstuk 8 van de model-Bouwverordening. De voorschriften van deze paragraaf zijn
van toepassing naast de voorschriften die op grond van de Wabo sedert 1 oktober 2010
van toepassing zijn. De technische voorschriften voor het uitvoeren van sloopwerkzaamheden zijn in hoofdstuk 8 van dit besluit opgenomen.
Tot de inwerkingtreding van dit besluit was slopen of sloopvergunningplichtig of sloopmeldingplichtig of helemaal vrij. Voortaan is slopen op grond van de Woningwet of
sloopmeldingplichtig of sloopmeldingvrij. De categorie sloopvergunningplichtig is daarbij opgegaan in de categorie melding. Dat laat overigens onverlet dat voor het slopen
behalve een melding nog steeds een sloopvergunning op grond van andere wet- en regelgeving nodig kan zijn. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij sloopwerkzaamheden die
plaatsvinden aan een monument of in een beschermd stads- of dorpsgezicht; zie hiervoor
de artikelen 2.1, eerste lid, onder f tot en met h, en 2.2, eerste lid, onder b en c, van de
Wabo. Met het oog op dergelijke gevallen is in deze paragraaf een samenloopregeling
opgenomen (zie artikel 1.33).
De voorschriften van deze paragraaf en van hoofdstuk 8 richten zich tot de sloper. Dat is
in principe ook de persoon die een sloopmelding als bedoeld in artikel 1.28 dient te doen.
De voorschriften verzetten zich er echter niet tegen dat een ander die melding doet. Als
een sloopmelding is voorgeschreven en er is niet gemeld dan is degene die sloopt overtreder van het in artikel 1b, vijfde lid, van de Woningwet opgenomen verbod om zonder
melding te slopen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

29

De voorschriften van deze paragraaf zijn voor zover nodig afgestemd met de voorschriften van het Asbestverwijderingsbesluit 2005.
Artikel 1.28 Sloopmelding
Een sloopactiviteit waarbij naar redelijke inschatting de hoeveelheid sloopafval meer dan
10 m³ zal bedragen of waarbij asbest wordt verwijderd moet gemeld worden. Hiermee
wordt voorkomen dat elke sloopactiviteit onder de meldingplicht van het eerste lid valt.
Bij de kleinere sloopactiviteiten, zoals een interne verbouwing waarbij minder dan 10 m³
sloopafval vrijkomt en geen asbest in het geding is, is geen sloopmelding vereist. In dat
geval is de veiligheid en gezondheid van de omgeving gewaarborgd met hoofdstuk 8 van
dit besluit in samenhang met de zorgbepaling van artikel 1a van de Woningwet.
Het slopen moet ten minste vier weken voor aanvang van de sloopwerkzaamheden schriftelijk bij het bevoegd gezag worden gemeld.
Het tweede en derde lid bevatten uitzonderingen op het bepaalde in het eerste lid. Het
tweede lid geeft aan in welke gevallen bij asbestverwijdering geen sloopmelding is vereist. Deze uitzondering geldt uitsluitend indien de asbesthoudende producten verwijderd
worden in het kader van de uitoefening van een beroep of bedrijf. Het uitoefenen van een
dergelijk beroep of bedrijf valt onder het Asbestverwijderingsbesluit 2005. Het derde lid
bevat een uitzondering op de meldingstermijn. In plaats van ten minste vier weken mag
de sloopmelding tot vijf werkdagen voor aanvang van het uitvoeren van de sloopwerkzaamheden worden gedaan. Dit maakt het mogelijk om op korte termijn asbest te verwijderen uit in gebruik zijnde woningen of andere gebouwen, zodat het gebruiksgenot daarvan zo min mogelijk wordt beperkt. Ook wordt onnodig lang durende leegstand in verband met de asbestverwijdering voorkomen. Die uitzonderingsmogelijkheid is derhalve
beperkt tot gevallen waarin hetzij reparatieonderhoud moet worden uitgevoerd aan een
asbesthoudende toepassing in woningen of andere gebouwen die in gebruik zijn dan wel
met het verwijderen van het asbest is gewacht tot het uitvoeren van zogenoemd mutatieonderhoud op het moment dat de gebouwen leeg zijn gekomen.
In het vierde lid worden de gegevens en bescheiden genoemd die samen de sloopmelding
vormen. Die gegevens en bescheiden moeten in beginsel tegelijk met de melding worden
ingediend. Het vijfde lid maakt het echter mogelijk om de gegevens, bedoeld in onderdeel
b van het vijfde lid, later aan te leveren. Die gegevens dienen in dat geval alsnog ten minste twee werkdagen voor aanvang van het uitvoeren van de sloopwerkzaamheden te worden verstrekt.
Het zesde lid stelt dat indien tijdens het slopen alsnog op asbest wordt gestuit dat niet in
het asbestinventarisatierapport is opgenomen, dit alsnog onmiddellijk ter kennis van het
bevoegd gezag moet worden gebracht.
Artikel 1.29 Indieningswijze sloopmelding
De sloopmelding kan digitaal of met gebruikmaking van een formulier plaatsvinden. Het
eerste lid van dit artikel regelt de wijze van elektronische indiening van een sloopmelding. Hierbij wordt aangesloten bij de landelijke voorziening als bedoeld in de Wabo. Het
tweede lid heeft betrekking op de niet elektronische sloopmelding, In dat geval moet gebruik worden gemaakt van het formulier, bedoeld in artikel 4.2, eerste lid, van het Bor.
Dit is het papieren aanvraagformulier voor de omgevingsvergunning, waarin, net zoals
bij het elektronische formulier, het formulier voor de sloopmelding is geïntegreerd.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

30

In de tweede volzin van dit lid is bepaald dat indien de gebruiksmelding tegelijk met de
aanvraag om omgevingsvergunning wordt gedaan, het aantal exemplaren dat van de
sloopmelding en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden wordt ingediend gelijk
moet zijn aan het aantal exemplaren dat op grond van artikel 4.2, tweede en derde lid, van
het Bor van de vergunningaanvraag en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden
moet worden ingediend. In de laatste volzin is bepaald dat indien de sloopmelding afzonderlijk wordt gedaan, deze en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden in drievoud worden ingediend.
Artikel 1.30 Afhandeling sloopmelding
Dit artikel schrijft voor dat door of vanwege het bevoegd gezag een ontvangstbevestiging
van de ingediende sloopmelding aan de melder wordt verstuurd. Die ontvangstbevestiging is van belang omdat de termijn die op grond van artikel 1.28, eerste en tweede lid,
gelegen moet zijn tussen het doen van een sloopmelding en de feitelijke aanvang van de
gemelde sloopwerkzaamheden, begint op het moment van indiening van de melding.
Artikel 1.31 Nadere voorwaarden na sloopmelding
Op grond van dit artikel kan het bevoegd gezag na ontvangst van een sloopmelding nadere voorwaarden opleggen. In principe zijn de procedurele voorschriften van deze paragraaf samen met de inhoudelijke voorschriften van hoofdstuk 8 toereikend om de uitvoering van sloopwerkzaamheden verantwoord te laten plaatsvinden. Hetzelfde geldt in samenhang met de voorschriften van het Asbestverwijderingsbesluit 2005 voor sloopwerkzaamheden waarbij asbest wordt verwijderd. In het algemeen zal het bevoegd gezag geen
noodzaak zien om na een sloopmelding nadere voorwaarden te stellen. Voor het incidentele geval dat het stellen van dergelijke nadere voorwaarden toch nodig blijkt te zijn,
biedt dit artikel de mogelijkheid daartoe. Op grond van het eerste lid kan het bevoegd
gezag nadere voorwaarden stellen die noodzakelijk zijn met het oog het voorkomen of
beperken van hinder of van een onveilige situatie tijdens de sloopwerkzaamheden. Zie
ook paragraaf 8.1 waarin de algemene regels over het veilig uitvoeren van sloopwerkzaamheden en het beperken van (geluid-, stof- en trilling)hinder zijn opgenomen. Het
tweede lid biedt het bevoegd gezag de mogelijkheid om ook nadere voorwaarden te stellen voor het scheiden en op de sloopplaats gescheiden houden van het sloopafval (zie ook
paragraaf 8.2) en voor de wijze waarop de gereedmelding als bedoeld in artikel 1.35,
tweede lid, moet worden gedaan. Bij dat laatste kan worden gedacht aan de nadere voorwaarde dat de gereedmelding schriftelijk moet worden gedaan.
In het derde lid is bepaald dat het verboden is te handelen in strijd met de nadere voorwaarden, bedoeld in het eerste en tweede lid.
Artikel 1.32 Wijzigen nadere voorwaarden sloopmelding
In het eerste lid is de mogelijkheid opgenomen voor het bevoegd gezag om de nadere
voorwaarden, bedoeld in artikel 1.31, te wijzigen wanneer er sprake is van een verandering van inzichten of van omstandigheden die deze wijziging noodzakelijk maken. Ook
kunnen de voorwaarden worden gewijzigd op verzoek van de melder.
Het tweede lid bepaalt dat het bevoegd gezag geen gebruik van de in het eerste lid gegeven mogelijkheden mag maken zonder de melder eerst in de gelegenheid te stellen hierover zijn mening te geven.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

31

Artikel 1.33 Samenloop sloopmelding en omgevingsvergunning
In dit artikel is aangegeven hoe gehandeld moet worden als het slopen waarvoor een
sloopmelding verband houdt met een activiteit waarvoor op grond van artikel 2.1, eerste
lid, of 2.2, eerste lid, van de Wabo een vergunning is vereist. In een dergelijk geval bepaalt het eerste lid dat de sloopmelding op dezelfde wijze als de aanvraag om omgevingsvergunning moet worden ingediend. Het tweede lid geeft aan dat in een dergelijk
geval het bevoegd gezag voor de sloopmelding het bevoegd gezag op grond van de vergunningsaanvraag is. Als het bevoegd gezag, bedoeld in het tweede lid, een ander bestuursorgaan is dan burgemeester en wethouders dan moet dat bevoegd gezag op grond
van het derde lid burgemeester en wethouders direct over de sloopmelding informeren.
Dit wordt gelijktijdig meegedeeld aan de melder.
Artikel 1.34 Aanwezigheid bescheiden
Dit artikel schrijft de bescheiden voor die op het sloopterrein aanwezig moeten zijn. Onder de genoemde bescheiden vallen in ieder geval de sloopmelding en het sloopveiligheidsplan (zie ook artikel 8.3). Voor de toezichthoudende en handhavende diensten is het
van belang dat deze documenten in origineel of in afschrift op het terrein aanwezig zijn
en op verzoek kunnen worden overgelegd, zodat zij kunnen nagaan of de op de sloop van
toepassing zijnde voorschriften bij of krachtens dit besluit zijn en worden nageleefd.
Artikel 1.35 Mededeling aanvang en beëindiging sloopwerkzaamheden
Door het bevoegd gezag in kennis te stellen van het moment van aanvang en het moment
van beëindiging van de sloopwerkzaamheden kan tijdig toezicht worden uitgeoefend op
de uitvoering van de sloopwerkzaamheden. Het eerste lid heeft betrekking op de mededeling van het moment van aanvang van de uitvoering van de werkzaamheden. Die mededeling moet schriftelijk worden gedaan en ten minste twee werkdagen voor aanvang. Indien het moment van feitelijke aanvang overeenstemt met de opgave daarvan in de
sloopmelding (zie onderdeel d van artikel 1.28, vierde lid), kan een afzonderlijke schriftelijke mededeling achterwege blijven. Indien het moment van feitelijke aanvang afwijkt
van de opgave in de sloopmelding dient de schriftelijke mededeling wel te worden gedaan.
Het tweede lid heeft betrekking op de mededeling van het moment van beëindiging van
de sloopwerkzaamheden. Die mededeling (gereedmelding) moet uiterlijk worden gedaan
op de dag van de daadwerkelijke beëindiging. Indien het moment van beëindiging overeenstemt met de opgave daarvan in de sloopmelding, geldt die opgave als de mededeling
als bedoeld in het tweede lid en kan een afzonderlijke mededeling achterwege blijven. De
kennisgeving als bedoeld in het tweede lid behoeft in beginsel niet schriftelijk te worden
gedaan tenzij het bevoegd gezag dat als een nadere voorwaarde heeft opgenomen (zie
artikel 1.31, tweede lid, onder b). Op grond van het derde lid moet binnen twee weken na
beëindiging van sloopwerkzaamheden die (mede) betrekking hadden op asbestverwijdering een afschrift van de resultaten van de eindbeoordeling als bedoeld in artikel 9, eerste
en tweede lid, van het Asbestverwijderingsbesluit 2005 bij het bevoegd gezag worden
ingediend.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

32

Hoofdstuk 2

Technische bouwvoorschriften uit het oogpunt van veiligheid

Algemeen
Onderwerp van dit hoofdstuk is het door bouwtechnische voorschriften waarborgen van
de kwaliteit van een gebouw en daarmee de veiligheid te waarborgen van de mensen in
en om dat gebouw. Het gaat daarbij niet om het voorkomen van eventuele materiële
schade aan een bouwwerk. Dat aan een conform de voorschriften van dit hoofdstuk gebouwd bouwwerk minder gauw schade zal ontstaan is hooguit een afgeleid effect.
Dit hoofdstuk is vergeleken met hoofdstuk 2 van het Bouwbesluit 2003 ingeperkt als gevolg van
het vervallen van voorschriften, het samenvoegen van oude afdelingen en voorschriften het verplaatsen van een aantal onderwerpen naar hoofdstuk 6. Belangrijk zijn de introductie van de Euroklassen en de nieuwe systematiek voor subbrandcompartimentering en vluchten.
De Eurocodes zijn in de afdelingen voor constructieve veiligheid en sterkte bij brand voor nieuwbouw opgenomen, terwijl voor de bestaande bouw de Nederlandse constructienormen (TGB’s)
van toepassing blijven (zie verder hierna afdeling 2.1).
Zie voor de nieuwe systematiek voor subbrandcompartimentering het algemeen deel van de toelichting en afdeling 2.11.
Verder zijn de
voorschriften voor de afscheiding van een vloer, een trap en een hellingbaan voortaan opgenomen
in één nieuwe afdeling 2.3. Dit heeft als voordeel dat er geen sprake meer kan zijn onbedoelde
verschillen in eisen met betrekking tot de afmetingen.
De voorschriften voor de draairichting en zelfsluitendheid van deuren, droge blusleiding, brandslanghaspel, elektriciteit en noodstroomvoorziening, verlichting, gasvoorziening en toegang van
een woongebouw zijn naar hoofdstuk 6 verplaatst. In dit besluit is geen afdeling voor grote
brandcompartimenten opgenomen. Grote brandcompartimenten kunnen voortaan worden gerealiseerd met een beroep op gelijkwaardigheid. Zie ook de toelichting op artikel 1.3.
Afdeling 2.1

Algemene sterkte van de bouwconstructie

Algemeen
Bij het onderwerp constructieve veiligheid werd in het Bouwbesluit 2003 verwezen naar
de nationale constructienormen, ofwel de zogenoemde TGB’s (Technische grondslagen
voor bouwconstructies). Inmiddels zijn op initiatief van de Europese organisatie voor
normalisatie (CEN) voor dit onderwerp Europese constructienormen (Eurocodes) tot
stand gekomen. Met de inwerkingtreding van dit besluit worden deze Eurocodes ofwel
NEN-EN’s aangewezen.
Met de invoering van de Eurocodes is een belangrijke stap gezet in de Europese marktharmonisatie voor de bouwsector. Opgemerkt wordt dat in de Eurocodes ook de randvoorwaarden zijn opgenomen voor constructieve productspecificaties ten behoeve van de
CE-markering voor bouwproducten.
Om een goede aansluiting op het in een specifieke lidstaat gebruikelijke veiligheidsniveau te waarborgen kunnen de lidstaten elke Eurocode van een eigen nationale annex
(bijlage) voorzien. Bepaalde onderdelen, die in de NEN-EN zelf als ‘informatief’ (adviserend) zijn aangemerkt, kunnen in de nationale bijlage ‘normatief’ (verbindend) zijn verklaard.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

33

In de Nederlandse nationale bijlagen zijn deze voor Nederland van belang zijnde keuzes
en verder noodzakelijke parameters, formules, tabellen en teksten vastgelegd. De inhoud
van deze nationale bijlagen is door de TGB-normcommissie in een zogenoemde afstemmingsfase (kallibratiefase) vastgesteld. Iedere NEN-EN voor constructieve veiligheid
moet dus in samenhang met de bijbehorende nationale bijlage worden gelezen.
De in dit hoofdstuk gebruikte begrippen sluiten zo veel mogelijk aan op de begrippen die
in de Eurocodes worden gebruikt.
§ 2.1.1 Nieuwbouw
Artikel 2.1
Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen is voldoende bestand tegen de daarop
werkende krachten, maakt duidelijk dat de constructie van eenbouwwerk zo moet zijn dat
het bij het beoogde gebruik niet kan bezwijken. In de prestatie-voorschriften is
aangegeven van welke belastingen en welke gebruiksduur (ontwerplevensduur),
afhankelijk van het soort bouwwerk, moet worden uitgegaan.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.2
Fundamentele belastingscombinaties
Het doel van dit artikel is te waarborgen dat een bouwconstructie gedurende de
ontwerplevensduur (duurzaam) bestand is tegen de krachten die op die bouwconstructie
werken. De ontwerplevensduur, zoals beschreven in NEN-EN 1990, is de periode
gedurende welke een constructie of een deel ervan te gebruiken is voor het beoogde doel,
rekening houdend met het voorziene onderhoud, maar zonder dat ingrijpend herstel nodig
is. De hoofdregel is dat een gebouw, zoals in NEN-EN 1990 is aangegeven, 50 jaar moet
meegaan.
De fundamentele belastingcombinaties zijn combinaties van nader aangegeven gelijktijdig optredende permanente en veranderlijke belastingen. Permanente belastingen zijn
bijvoorbeeld het eigen gewicht van een constructie. Voorbeelden van veranderlijke belastingen zijn belastingen door meubilair, machines en personen.
In het Bouwbesluit 2003 werd voor het berekenen van bovengenoemde fundamentele
belastingcombinaties verwezen naar NEN 6702. Voor zover de op een bouwconstructie
werkzame krachten niet met NEN 6702 konden worden bepaald, werd verwezen naar
NEN 6700. Deze nationale norm is in het Eurocodestelsel vervangen door NEN–EN
1990 ‘Grondslagen van het constructief ontwerp’. Deze basis-Eurocode is van toepassing
op die belastingcombinaties waar in het verleden NEN 6700 en 6702 op van toepassing
waren. In principe is met de invoering van de Eurocodes inclusief de bijbehorende nationale bijlagen, afdeling 2.1 Algemene sterkte van de bouwconstructie, vergeleken met de
gelijknamige afdeling uit het Bouwbesluit 2003 inhoudelijk ongewijzigd gebleven.
NEN-EN 1990 verwijst voor de verdere specificatie van de verschillende belastingsoorten door naar Eurocodereeks NEN-EN 1991 (resp. NEN-EN 1991-1-1 tot en met 1991-17). Bij het bepalen of een constructie-onderdeel van een bouwwerk niet zal bezwijken
moeten de op een bouwwerk werkzame krachten altijd worden bepaald met behulp van
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

34

NEN-EN 1990 in samenhang met de relevante norm uit de belastingsserie NEN-EN
1991.
Opgemerkt wordt dat de Eurocodes ook voorzien in eisen aan de constructieve veiligheid
van kassen, zodat daarvoor voortaan geen apart voorschrift meer nodig is.
Artikel 2.3
Buitengewone belastingscombinaties
Het eerste lid stelt een eis aan de sterkte en stabiliteit van een bouwwerk of een gedeelte
daarvan bij buitengewone belastingscombinaties. Uitgangspunt hierbij is dat een bouwconstructie die direct wordt belast zelf wel mag bezwijken zolang dit maar niet leidt tot
het bezwijken van andere bouwconstructies dan bouwconstructies die in de directe nabijheid liggen. Als een constructieonderdeel bezwijkt mogen direct in de nabijheid gelegen
constructie-onderdelen bezwijken. Dit mag echter niet bij verderop gelegen bouwconstructies gebeuren omdat dat zou kunnen leiden tot een voortschrijdende instorting. Vergeleken met artikel 2.2 uit het Bouwbesluit 2003 is het voorschrift niet inhoudelijk gewijzigd. In de nationale bijlage bij NEN-EN 1991-1 tot en met NEN-EN 1991-7 zijn de bekende buitengewone (bijzondere) belastingen opgenomen die bij de beoordeling van een
ontwerp een rol spelen. Dit betreft stootbelastingen door voertuigen, treinen en schepen,
belastingen door binnengasexplosies, belastingen door extreem toegenomen
(grond)waterstanden, het effect van storm bij geopende ramen en deuren, en het effect
van het verlies van een stabiliteitsvoorziening van een ander gebouw.
In het tweede lid worden de voorschriften gegeven voor het niet bezwijken van een dak
of van een vloerafscheiding als gevolg van een calamiteit (bijvoorbeeld iemand die op het
dak struikelt of hard tegen een vloerafscheiding valt of geduwd wordt). Deze stootbelasting is opgenomen in de nationale bijlage bij NEN-EN 1991-1-1.
Artikel 2.4
Bepalingsmethode
Dit artikel bevat de bepalingsmethoden waarmee kan worden nagegaan of het bouwwerk
voldoet aan het gestelde in de artikelen 2.2 en 2.3. Het eerste lid van dit artikel verwijst
naar de normen waarin eigenschappen van bekende materialen zijn vastgelegd. In die
normen is per bouwmateriaal beschreven hoe de op een bouwconstructie aangrijpende
krachten daarin doorwerken wat betreft momenten, normaal- en dwarskrachten en spanningen. Deze doorwerking, die mede afhankelijk is van de stijfheid van de bouwconstructie, wordt respons genoemd. Voorts bevatten deze normen rekenregels waarmee kan
worden bepaald welke maximale momenten, normaal- of dwarskrachten en spanningen
of combinaties daarvan in de bouwconstructie kunnen worden opgenomen. Met deze rekenregels wordt de zogenoemde capaciteit van een bouwconstructie bepaald. Wanneer de
aldus bepaalde respons groter is dan de capaciteit, is er sprake van het overschrijden van
een uiterste grenstoestand.
De nationale normen NEN 2608 en NEN 6707 voor respectievelijk glas (e) en de bevestiging van dakbedekkingen (f) zijn gehandhaafd. Voor deze onderwerpen zijn nog geen
Eurocodes voorhanden.
Het tweede lid bepaalt dat bij toepassing van andere materialen en bepalingsmethoden het
niet bezwijken van een constructie moet worden bepaald met NEN-EN 1990.
Het derde lid geeft een voorschrift voor een niet in een woongebouw of logiesgebouw
gelegen woning en van een logiesfunctie. In dergelijke gevallen mag rekening worden
gehouden met de stabiliteitsvoorzieningen van een op een aangrenzend perceel gelegen
gebruiksfunctie van dezelfde soort. Dit betekent dat bij de beoordeling van de standzeBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

35

kerheid van een rijtjeswoning of een geschakelde vakantiewoning rekening mag worden
gehouden met bijvoorbeeld het windverband (specifieke stabiliteitsvoorziening) van een
belendende woning of logiesfunctie. Bij alle andere gebruiksfuncties moet aan alle eisen
die aan de stabiliteit worden gesteld, zelfstandig (binnen de grenzen van het eigen perceel) worden voldaan.
Artikel 2.5
Verbouw
Artikel 2.5 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 2.2 tot en met 2.4
van overeenkomstige toepassing, waarbij moet worden uitgegaan van het niveau zoals
aangegeven in NEN 8700. Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften
onverkort van toepassing. Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat tenzij anders is bepaald de
nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn. Zie hiervoor ook het algemeen deel van
toelichting.
§ 2.1.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.6 tot en met 2.8
Zie de toelichting op § 2.1.1, Nieuwbouw.
In aanvulling daarop wordt het volgende opgemerkt.
Evenals bij nieuwbouw het geval is wordt voor het beoordelen van de constructieve veiligheid van bestaande gebouwen voortaan gebruik gemaakt van Europese normen. Omdat
de Eurocodes in beginsel gericht zijn op nieuwbouw, zijn voor bestaande bouw de afwijkingen van de Eurocodes beschreven in NEN 8700. NEN 8700 bevat de grondslagen van
de beoordeling van de constructieve veiligheid van bestaande bouwwerken en is dus gebaseerd op de Eurocodes. Deze norm kan worden gezien als aanvulling voor bestaande
bouw op NEN-EN 1990 met bijbehorende nationale bijlage en de daaraan verbonden
andere normen in de Eurocodereeks (NEN-EN 1991-1 tot en met NEN-EN 1991-7).
Vanuit deze norm wordt dan ook veelvuldig naar die normen verwezen.
De functionele eis bij bestaande bouw geeft aan dat de bouwconstructie gedurende de
restlevensduur voldoende bestand moet zijn tegen de daarop werkende krachten. De
hoofdregel voor nieuwbouw dat een gebouw, zoals in NEN-EN 1990 is aangegeven, 50
jaar moet meegaan is hier dus niet van toepassing. Bij bestaande bouw is de in NEN 8700
bedoelde restlevensduur doorslaggevend. Uitgangspunt voor bestaande bouw is dat de
bouwconstructie op het moment van beoordelen nog net voldoende veilig moet zijn. Bij
beoordeling daarvan wordt uitgegaan van de in NEN 8700 beschreven (korte) restlevensduur met bijbehorende belastingscombinaties.
Afdeling 2.2

Sterkte bij brand

Algemeen
In deze afdeling wordt geregeld dat er geen of slechts beperkte voortschrijdende instorting mag plaatsvinden als gevolg van brand. In het Bouwbesluit 2003 werd hierbij gewerkt met het begrip ‘hoofddraagconstructie bij brand’ dat was gedefinieerd in NEN
6702. De Eurocodes die in de plaats van NEN 6702 zijn gekomen, kennen dit begrip echter niet meer. De eisen in deze paragraaf zijn zo geformuleerd dat zij inhoudelijk overeenstemmen met de eisen uit het Bouwbesluit 2003 zonder dat gebruik wordt gemaakt
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

36

van begrip hoofddraagconstructie bij brand. Ook het begrip ‘overschrijden van de uiterste
grenstoestand’ is vervangen door: bezwijken.
§ 2.2.1 Nieuwbouw
Artikel 2.9
Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk heeft een bouwconstructie die zodanig is
dat het bouwwerk bij brand gedurende redelijke tijd kan worden verlaten en doorzocht,
zonder dat er gevaar voor instorting is, is vergeleken met het Bouwbesluit 2003 ongewijzigd.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.10 Tijdsduur bezwijken
Dit artikel bevat de eisen inzake de tijdsduur van bezwijken van bouwconstructies in het
geval van brand. Uitgangspunt hierbij is dat het sub- of brandcompartiment waarin een
brand heerst mag bezwijken, zolang dit binnen een bepaalde tijdsduur maar niet leidt tot
het bezwijken van bouwconstructies buiten dit sub- of brandcompartiment. Het gaat om
het voorkomen van voortschrijdende instorting: er bezwijkt een bouwconstructie door
brand en hierdoor bezwijken andere bouwconstructies, bijvoorbeeld omdat zij afhankelijk
zijn van de draagkracht van deze bouwconstructie. Het door hitte bezwijken van glazen
ramen boven het brandende compartiment valt hier bijvoorbeeld buiten.
Het eerste lid geeft een voorschrift voor een vloer, trap of hellingbaan waarover of waaronder een vluchtroute voert. Dit voorschrift heeft betrekking op de bescherming van
vluchtroutes. Bij brand in een subbrandcompartiment mogen de vluchtroutes buiten dit
subbrandcompartiment niet binnen 30 minuten bezwijken. Dit geldt voor alle vluchtroutes dus niet alleen voor beschermde of extra beschermde vluchtroutes. Met dit voorschrift
is beoogd dat vluchtroutes die nog niet onbruikbaar zijn geworden door rook en/of vuur,
ook niet onbruikbaar worden als gevolg van het bezwijken van een vloer, trap of hellingbaan onder of boven de vluchtroute. Daarbij is er van uitgegaan dat iedereen binnen 30
minuten na het begin van de brand een veilige plaats kan hebben bereikt en dat de brandweer tijd heeft om het bouwwerk te doorzoeken op eventueel daarin achtergebleven personen. Een vluchtroute die binnen het subbrandcompartiment waarin de brand is ligt mag
wel onbruikbaar worden als gevolg van bezwijken omdat deze vluchtroute toch al onbruikbaar is door rook en vuur.
Uit de in het tweede lidaangewezen tabel 2.10. 1 volgt gedurende welke tijd een bouwconstructie van een woonfunctie bij brand niet mag bezwijken. Het gaat hier om een
brand in een ander brandcompartiment dan waarin de woonfunctie ligt en de effecten van
die brand op de bouwconstructies van die woonfunctie. Dit betekent praktisch gezien dat
brand in een woning de een bouwconstructie bij de aangrenzende buren mag bezwijken,
maar niet bij de buren van de buren. Het bezwijken bij brand mag namelijk niet tot een
voortschrijdende instorting leiden. De tweede volzin geeft een uitzondering voor het geval dat aangrenzende brandcompartiment waar de brand is ook een woonfunctie is. In dat
geval behoeft de bouwconstructie van een aan dat brandcompartiment grenzend subbrandcompartiment of grenzende buitenruimte niet te voldoen aan de uit de tabel volgende tijdsduur dat er niet bezweken mag worden. Met andere woorden voor bijvoorbeeld
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

37

een balkon in een woongebouw gelden deze eisen niet. Dit betekent echter niet dat de
aangrenzende subbrandcompartimenten (woningen) onmiddellijk mogen bezwijken. Op
grond van artikel 2.95 geldt tussen woningen namelijk ook een eis aan de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (wbdbo) van 30 of 60 minuten (wbdbo). Die eis
impliceert namelijk ook een mate van brandwerendheid met betrekking tot bezwijken. Uit
tabel 2.10.1 volgt dat de tijdsduur tot het bezwijken afhankelijk is van de hoogte van de
vloeren van een woonfunctie. De gebruiksfunctie en de hoogte van de vloeren van het
brandcompartiment waar de brand wordt veronderstelt is hierbij niet relevant. De eis van
het tweede lid wordt op grond van het derde lid met 30 minuten verminderd indien de
woonfunctie of het woongebouw waarin die woonfunctie ligt een geringe permanente
vuurbelasting heeft (niet meer dan 500 MJ/m²). Dit is met name het geval wanneer het
gebouw is vervaardigd van materialen die niet of nauwelijks kunnen branden, zoals
bijvoorbeeld baksteen. Ook mag de woning of het woongebouw geen vloer van een
verblijfsgebied hebben die hoger ligt dan 7 m boven het meetniveau.
Het vierde lid bevat een eis voor utiliteitsgebouwen waarin een vloer van een
gebruiksgebied hoger ligt dan 5 m boven het meetniveau of lager dan 5 m onder het
meetniveau. De brandwerendheid met betrekking tot bezwijken moet voor die
bouwwerken ten minste 90 minuten bedragen. Het gaat hier niet om de hoogte waarop de
brand in het bouwwerk kan ontstaan maar om de hoogste vloer van enig verblijfsgebied
van de gebruiksfunctie waarop dit voorschrift van toepassing is.
Het vijfde lid stelt eisen aan verblijfsgebieden in kinderopvang met bedgebied, de
celfunctie, de gezondheidszorgfunctie met bedgebied en logiesverblijven. Uit tabel 2.10.2
volgt dat de voorgeschreven tijdsduur van brandwerendheid met betrekking tot bezwijken
afhankelijk is van de hoogte van vloeren. Ook hier gaat het niet om de hoogte waarop de
brand kan ontstaan maar om de hoogste vloer van een verblijfsgebied van de gebruiksfunctie waarvoor het voorschrift geldt.
Het zesde lid bevat voor utiliteitsfuncties een soortgelijke beperking van de eisen als in
het derde lid voor woonfuncties is geregeld. Het gaat hier om gebouwen waarvan de
permanente vuurbelasting van alle constructie-onderdelen tezamen niet of nauwelijks een
bijdrage levert aan brand. In de praktijk betekent dit dat er een minder zware eis wordt
gesteld aan gebouwen van steenachtig materiaal.
Het zevende lid geeft een uitzondering op het vijfde en zesde lid voor niet in een
logiesgebouw gelegen logiesfuncties (vakantiehuisjes) met een gebruiksoppervlakte van
niet meer dan 100 m².
Het achtste lid geeft aan dat de brandwerendheid met betrekking tot bezwijken van een
wegtunnel met een tunnellengte van meer dan 250 m ten minste 60 minuten moet
bedragen.Voorzover de tunnel onder open water ligt is deze periode 120 minuten. Indien
bij brand een gedeelte van een tunnelbuis dat onder open water ligt bezwijkt, bestaat het
gevaar dat de gehele tunnelbuis in korte tijd onder water komt te staan. Daardoor kunnen
vluchtenden en hulpverleners, ook in gedeelten van de tunnel die niet direct door de
brand worden bedreigd, in een levensbedreigende situatie komen. Om dit te voorkomen
zal de bouwconstructie van het deel van de tunnel dat onder open water ligt gedurende
langere tijd niet mogen bezwijken. Met ‘open water’ wordt hier een rivier, waterbekken,
zeearm, kanaal, meer of daarmee in verbinding staand water bedoeld, waardoor een
vrijwel onbeperkte hoeveelheid water kan toestromen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

38

Zou de tunnelwand bezwijken, dan is het noodzakelijk om de waterkerende functie te
herstellen voordat de tunnel kan worden drooggepompt. Dit is in een tunnel die vol water
staat een tijdrovende en kostbare aangelegenheid. Ook daarom is een langere periode van
brandwerendheid met betrekking tot bezwijken hier zinvol.
Het negende lid heeft betrekking op bouwwerken die geen gebouw zijn. Dit kan uiteen
lopen van bruggen tot tribunes en van zendmasten tot verdeelkasten voor de
kabeltelevisie. De brandwerendheid met betrekking tot bezwijken moet afhankelijk van
het soort bouwwerk en het gebruik daarvan zodanig zijn dat het bouwwerk bij brand kan
worden verlaten en doorzocht. Dit zal van geval tot geval sterk kunnen verschillen. Om
die reden is hier volstaan met een functionele eis, die het bevoegd gezag voor het
individuele geval moet kwantificeren.
Hoewel de eisen in artikel 2.10 lid 1, 2, 4, 5 en 9 worden gesteld aan de te beschermen
bouwconstructies buiten het compartiment waar de brand is, wordt de eis impliciet gesteld aan de bouwconstructies van het brandende compartiment zelf. De te beschermen
bouwconstructie zelf worden namelijk niet belast door brand. In de praktijk wordt daarom de sterkte bij brand van de bouwconstructies van het brandende compartiment berekend. Als aangetoond is dat deze bouwconstructies gedurende de geëiste tijdsduur niet
bezwijken, dan is daarmee ook aangetoond dat te beschermen bouwconstructie buiten het
compartiment niet (voortschrijdend) bezwijken.
Artikel 2.11 Bepalingsmethode
Het eerste lid geeft aan op welke buitengewone belastingscombinaties moeten worden
aangehouden bij het bepalen of een bouwconstructie bezwijkt.
Het tweede lid geeft aan welke normen worden toegepast bij de toetsing op de tijdsduur
voor bezwijken. Ook hier zijn de zogenoemde TGB’s (Technische grondslagen voor
bouwconstructies) vervangen door de Eurocodes. De in de onderdelen a. tot en met f.
genoemde Eurocodenormen bevatten berekeningsmethoden voor diverse materialen.
Voor niet in deze Europese normen genoemde materialen en enkele bijzondere combinaties van materialen moet de tijdsduur met betrekking tot bezwijken nog steeds worden
bepaald volgens NEN 6069.
Artikel 2.12 Verbouw
Artikel 2.12 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. De artikelen 2.10 en 2.11 zijn van overeenkomstige
toepassing waarbij in plaats van het in artikel 2.10 aangegeven niveau van eisen wordt
uitgegaan van het rechtens verkregen niveau en waarbij, in afwijking van artikel 2.11,
eerste lid, wordt uitgegaan van de buitengewone belastingscombinaties die volgens NEN
8700 kunnen optreden bij brand. Zie voor een toelichting op het begrip ‘rechtens
verkregen niveau’ de toelichting op artikel 1.1. Op het geheel vernieuwen zijn de
nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing. Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat
tenzij anders is bepaald de nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

39

§ 2.2.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.13 tot en met 2.15
Zie de toelichting op paragraaf 2.2.1, Nieuwbouw.
Afdeling 2.3

Afscheiding van vloer, trap en hellingbaan

Algemeen
Deze afdeling bevat de voorschriften voor vloerafscheidingen, trapafscheidingen en
afscheidingen van hellingbanen. In deze afdeling zijn de voorschriften met betrekking tot
afscheidingen uit de oude afdelingen 2.3 (Vloerafscheiding), 2.5 (Trap) en 2.6
(Hellingbaan) opgenomen.
Het doel van deze afdeling is te voorkomen dat mensen van de rand van een vloer, een
trap of een hellingbaan kunnen vallen.
§ 2.3.1 Nieuwbouw
Artikel 2.16 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen bouwwerk bevat voorzieningen
waardoor het vallen van een vloer, trap en een hellingbaan zo veel mogelijk wordt
voorkomen, is gebaseerd op de oude functionele eis voor vloerafscheiding, onder
toevoeging van de trap en de hellingbaan.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.17 Aanwezigheid
Het doel van dit artikel is aan te geven in welke situaties er voorzieningen aan de rand
van een vloer, trap of hellingbaan nodig zijn.
Het eerste lid geeft het basisvoorschrift voor een vloerafscheiding bij een hoogteverschil
tussen de rand van een voor personen bestemde vloer en de aangrenzende vloer, terrein of
water. Indien het hoogteverschil niet groter is dan 1 m is een vloerafscheiding niet nodig.
Bij een valhoogte minder dan 1 m, wordt het risico beperkt geacht.
Het tweede lid geeft een soortgelijk voorschrift voor een trapafscheiding aan de zijkant
van een trap. De zijkanten van een trap moeten evenals de randen van een vloer zijn
voorzien van een afscheiding. Het zou te ver voeren zo’n afscheiding te verlangen voor
een lage trap van bijvoorbeeld vier treden. Daarom is de grens gelegd bij een
hoogteverschil van ten minste 1 m. Bij trappen die hoger zijn en dus moeten zijn voorzien
van een trapafscheiding is het niet nodig een afscheiding te hebben bij de onderste meter
van de trap.
Het derde lid regelt hetzelfde voor een hellingbaan. Wel zal over de gehele lengte van de
hellingbaan de in artikel 2.46 voorgeschreven geleiderand aanwezig moeten zijn.
Het vierde lid benadrukt dat op de plek waar een trap of een hellingbaan aansluit op de
vloer geen vloerafscheiding behoeft te zijn.
In het vijfde lid is aangegeven in welke situaties er, ongeacht het hoogteverschil met de
aangrenzende vloer, het terrein of het water geen vloerafscheiding nodig is. Voorbeelden
hiervan zijn een podium en een laadperron.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

40

Artikel 2.18 Hoogte
De algemene eis voor de minimale hoogte van een vereiste vloerafscheiding bedraagt
krachtens het eerste lid 1 m. Bij een hoogteverschil tussen een vloer en een aangrenzende
vloer, terrein of water van meer dan 13 m is op grond van het tweede lid een
vloerafscheiding met een hoogte van ten minste 1,2 m voorgeschreven.
Het derde lid bevat in afwijking van de voorgaande leden een lagere minimumeis (0,85
m) voor afscheidingen (borstweringen) ter plaatse van een raam. De reden hiervoor is dat
een raam een zekere bescherming biedt tegen vallen. Bij een raam dat open kan moet
altijd een vaste borstwering aanwezig zijn met een hoogte van ten minste 0,85 m. Dit
geldt niet voor een raam op de begane grond, indien het hoogteverschil met het
aansluitende terrein kleiner is dan 1 m. (zie artikel 2.17, eerste lid).
Op grond van het vierde lid kan met een hoogte van 70 cm worden volstaan, indien de
hoogte en de breedte van de afscheiding opgeteld ten minste 110 cm zijn. Dit betekent dat
de afscheiding in dit geval een breedte van ten minste 40 cm moet hebben. De minimale
som van 110 cm voor breedte en hoogte geeft voldoende waarborg dat iemand die tegen
de afscheiding valt niet daaroverheen slaat. Dit voorschrift biedt de mogelijkheid bij
bijvoorbeeld theaters en sporthallen de hinder voor het uitzicht te beperken
Het vijfde lid heeft betrekking op de hoogte van de afscheiding naast een trap of een
hellingbaan en schrijft een minimum hoogte voor van 0,85 m. Bij een trap moet de
hoogte worden gemeten vanaf de voorkant van de tredevlakken en bij een hellingbaan net
als bij een reguliere vloer, de hoogte boven de vloer.
Artikel 2.19 Openingen
Dit artikel heeft betrekking op openingen in de voorgeschreven afscheiding zelf.
Het eerste lid geeft het basisvoorschrift voor de openingen die zijn toegestaan in een
vloerafscheiding. Om dit eenvoudig te kunnen bepalen wordt de toelaatbare opening
bepaald aan de hand van een bol met de in de tabel opgenomen doorsnede. Als die bol
door de opening past, dan is de opening te groot.
Het tweede lid geeft een nader voorschrift voor de eerste 0,7 m boven de vloer. Een
afscheiding mag in dat deel geen opening hebben die groter is dan 0,1 m. Dit nadere
voorschrift geldt alleen voor woningen, kinderopvang en de basisschool. Deze bijzondere
eis is niet van toepassing op een kinderopvang voor kinderen jonger dan 4 jaar, omdat
daarvoor al in het eerste lid is bepaald dat in de gehele vloerafscheiding geen openingen
zijn toegestaan groter dan 0,1 m.
Een vloerafscheiding mag volgens het derde lid zijwaarts op enige afstand van de rand
van de vloer zijn geplaatst. De opening tussen de rand van de vloer en de afscheiding is
aan voorschriften gebonden om het risico dat mensen door zo’n opening vallen of erin
bekneld raken te voorkomen.
De bovenregel mag onderbroken worden. Het vierde lid stelt zeker dat die openingen in
de bovenregel niet zodanige afmetingen kunnen hebben dat mensen daar doorheen
kunnen vallen.
Artikel 2.20 Overklauterbaarheid
Het doel van dit voorschrift is zoveel mogelijk te voorkomen dat kleine kinderen
zelfstandig over een vloerafscheiding kunnen klimmen. Tussen de 0,2 m en 0,7 m boven
de vloer mag een afscheiding geen opstap mogen in hebben. Er mag dus in de
vloerafscheiding bijvoorbeeld geen horizontaal vlak zijn waarop een kindervoetje past.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

41

Het voorschrift richt zich op het voorkomen van opstapmogelijkheden in
constructieonderdelen en niet op meubilair of installatieonderdelen zoals een radiator of
de buizen van een centrale verwarmingsinstallatie. Het voorschrift heeft alleen betrekking
op verkeersruimten (galerijen en gangen) en buitenruimten (balkons) omdat het bij
dergelijke ruimten niet altijd mogelijk is dat de bewoner zelf maatregelen treft om het
gevaar op overklimmen te beperken.
Artikel 2.21 Verbouw
Artikel 2.21 geeft een voorschrift voor het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of
veranderen of het vergroten van een bouwwerk. De artikelen 2.17 tot en met 2.20 zijn
daarop van overeenkomstige toepassing waarbij mag worden uitgegaan van het rechtens
verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau de
toelichting op artikel 1.1.
§ 2.3.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.22 tot en met 2.26
Zie de toelichting op § 2.3.1, Nieuwbouw.
Afdeling 2.4

Overbrugging van hoogteverschillen

§ 2.4.1 Nieuwbouw
Artikel 2.26 Aansturingsartikel
Deze afdeling heeft betrekking op het veilig overbruggen van hoogteverschillen door
personen. De functionele eis van het eerste lid benadrukt dat het niet gaat om het overbruggen van hoogteverschillen door dieren of voertuigen. Het tweede lid bepaalt dat aan
de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door toepassing van de voorschriften
van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle gebruiksfuncties .
Artikel 2.27 Voorziening bij hoogteverschil
In het eerste lid van dit artikel is bepaald dat hoogteverschillen die groter zijn dan 0,21 m
(is tevens de maximale optrede van een trap) moeten worden overbrugd door een vaste
trap of een vaste hellingbaan. Het overbruggen van grotere hoogteverschillen zonder
goed begaanbare trap of hellingbaan geeft een te groot risico.
Het voorschrift geldt alleen voor hoogteverschillen tussen de met name genoemde
ruimten bij alle gebruiksfuncties, dus ook voor een woonwagen en een bouwwerk geen
gebouw zijnde. Het voorschrift geldt niet voor niet met name genoemde ruimten zoals
kruipruimten, bergzolders en vlieringen. Als in dergelijke gevallen toch een trap of een
hellingbaan wordt gemaakt, dan behoeft die niet te voldoen aan de voorschriften van de
afdelingen 2.5 en 2.6.
In wegtunnels moeten, net als bij gebouwen, hoogteverschillen van meer dan 21 cm zijn
overbrugd door een trap of hellingbaan. In afwijking van dit eerste lid is in het tweede lid
bepaald dat op de vluchtroute in de wegtunnelbuis hoogteverschillen van 30 cm zonder
trap of hellingbaan zijn toegestaan. Dit voorschrift is opgenomen om te voorkomen dat
randen naast de weg uit oogpunt van verkeersveiligheid te laag moeten zijn.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

42

Artikel 2.28 Verbouw
Artikel 2.28 geeft een voorschrift voor het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of
veranderen of het vergroten van een bouwwerk. Artikel 2.27 is daarop van
overeenkomstige toepassing waarbij mag worden uitgegaan van het rechtens verkregen
niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel
1.1.
Artikel 2.29 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk is artikel 2.27 onverkort van toepassing. Dit is een afwijking
van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op tijdelijke bouwwerken de voorschriften
voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 2.4.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.30 en 2.31
Zie de toelichting op § 2.4.1, Nieuwbouw.
In aanvulling daarop wordt opgemerkt dat eisen voor het overbruggen van
hoogteverschillen bij bestaande bouw voortaan alleen gelden voor hoogteverschillen op
een vluchtroute. Aan hoogteverschillen op andere routes worden geen eisen meer gesteld.
Afdeling 2.5

Trap

Algemeen
De eisen aan een trap zijn vergeleken met het Bouwbesluit 2003 vereenvoudigd. Met
name het opheffen van het onderscheid tussen trappen A en trappen B heeft daar toe bijgedragen.
§ 2.5.1 Nieuwbouw
Artikel 2.32 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen trap die een hoogteverschil als bedoeld in artikel 2.27 overbrugt, kan veilig worden gebruikt, is vergeleken met het Bouwbesluit 2003 ongewijzigd. De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften
te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.33 Afmetingen trap
In het eerste lid wordt voor minimale eisen aan de afmetingen van een voorgeschreven
trap (een trap als bedoeld in artikel 2.27) verwezen naar tabel 2.33. In deze tabel wordt
onderscheid gemaakt tussen de reguliere trap en de trap uitsluitend voor ontvluchten. De
eisen aan een reguliere trap zijn onderverdeeld in eisen voor de woonfunctie en eisen
voor andere gebruiksfuncties. Een trap voor een utiliteitsfunctie mag steiler zijn dan een
trap voor een woonfunctie.
Uit de verwijzing naar artikel 2.27 volgt dat deze eisen niet van toepassing zijn op een
trap naar niet voor personen bestemde vloeren zoals vloeren van bijvoorbeeld een technische ruimte, een kruipruimte, een bergzolder, een vliering of een lichte industriefunctie.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

43

In een lichte industriefunctie zijn per definitie geen verblijfsgebied of –ruimte en daarmee
ook geen voor personen bestemde vloeren.
Omdat de woonwagen zich steeds meer ontwikkeld naar een reguliere woning en ook
meer dan een bouwlaag kan omvatten is het voorschrift ook aangestuurd voor de woonwagen.
De eisen aan de doorstroomcapaciteit van een trap (artikel 2.109) kunnen invloed hebben
op de minimale breedte van de trap.
De optrede van een trap bij de woonfunctie mag voortaan ten hoogste 0,188 m in plaats
van ten hoogste 0,185 m zijn. Er is gebleken dat met dit geringe verschil van 3 mm per
trede, het aantal treden per trap beter uitkomt bij een hoogteverschil van 3 m tussen de
vloeren.
Uit het tweede lid volgt dat een enkele trap geen hoogteverschil van meer dan 4 m mag
overbruggen. Bij een groter hoogteverschil zal een tussenbordes moeten worden geplaatst
dat aan de afmetingseisen van artikel 2.34 voldoet.
Artikel 2.34 Trapbordes
Artikel geeft de afmetingseisen voor een trapbordes. Dit betekent dat in ieder geval aan
de bovenzijde van een voorgeschreven trap een vloer moet zijn die aansluit over de volle
breedte van de trap en een diepte (loopafstand) heeft van ten minste 0,8 m. Een bordes
kan ook worden gebruikt om een te lange trap te splitsen in twee afzonderlijke trappen
(zie de toelichting op artikel 2.33).
Een trapbordes is een vloer als bedoeld in de artikelen 2.108, achtste lid (inrichting van
vluchtroutes) of artikel 4.23, eerste lid (vrije verkeersroute) en dient de in die artikelen
voorgeschreven hoogte boven de vloer te hebben.
Artikel 2.35 Leuning
Elke volgens artikel 2.27 voorgeschreven trap waarmee een hoogteverschil van meer dan
1 m wordt overbrugd moet, indien de hellingshoek van die trap groter is dan 2:3 over de
volledige lengte van de trap een leuning hebben. De uitzondering voor kleine trappen, die
bij het Bouwbesluit 2003 uitsluitend van toepassing was op een woonfunctie, geldt nu
voor elke gebruiksfunctie.
Bij een trap met een hellingshoek van minder dan 2:3 behoeft geen leuning te worden
aangebracht.
Artikel 2.36 Regenwerend
Uit dit artikel volgt dat een gemeenschappelijke verkeersruimte waardoor een reguliere
trap voert regenwerend moet zijn. Hiermee wordt voorkomen dat woningen in een woongebouw uitsluitend bereikbaar zullen zijn via een buitentrap. Dit voorschrift geldt niet
voor een trap die uitsluitend bedoeld is voor het ontvluchten (noodtrap) of indien het te
overbruggen hoogteverschil kleiner is dan 1,5 m.
Artikel 2.37 Verbouw
Dit artikel geeft een voorschrift voor het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of veranderen
of het vergroten van een bouwwerk. De artikelen 2.33 tot en met 2.35 zijn daarop van
overeenkomstige toepassing waarbij mag worden uitgegaan van het rechtens verkregen
niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel
1.1.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

44

Artikel 2.38

(vervallen)

§ 2.5.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.39 tot en met 2.42
Zie de toelichting op § 2.5.1, Nieuwbouw.
Er wordt op gewezen dat de eisen aan een bestaande trap (Overbrugging van
hoogteverschillen, bestaande bouw) voortaan alleen gelden voor hoogteverschillen op een
vluchtroute. Aan bestaande trappen op andere routes worden geen eisen meer gesteld. Zie
ook paragraaf 2.4.2, overbrugging van hoogteverschillen, bestaande bouw.
Afdeling 2.6
§ 2.6.1

Hellingbaan
Nieuwbouw

Artikel 2.43 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen hellingbaan die een hoogteverschil
als bedoeld in artikel 2.27 overbrugt, kan veilig worden gebruikt, is ongewijzigd.
Uit de verwijzing naar artikel 2.27 (onderdeel van afdeling 2.4, Overbrugging van hoogteverschillen) volgt dat het gaat om een hellingbaan voor personen, al dan niet in een rolstoel, en niet om een hellingbaan voor bijvoorbeeld fietsen en auto’s.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties.
Artikel 2.44 Afmetingen hellingbaan
Dit artikel stelt eisen aan de breedte, de hoogte en de hellingshoek van een voorgeschreven hellingbaan. De hellingshoek is afhankelijk van het hoogteverschil dat met de hellingbaan wordt overbrugd en varieert tussen de 1:12 en 1:20.
Artikel 2.109 stelt uit oogpunt van brandveiligheid eisen aan de doorstroomcapaciteit van
een hellingbaan. Het gaat dan om de doorstroomcapaciteit per meter vrije breedte van een
ruimte, waarbij de hellingbaanvloer wordt gezien als de vloer van een ruimte. Genoemd
voorschrift kan effect hebben op de breedte van de hellingbaan.
Eén enkele hellingbaan mag geen hoogteverschil van meer dan 1 m overbruggen. Bij een
groter hoogteverschil zal een tussenbordes moeten worden geplaatst dat aan de afmetingseisen van artikel 2.45 voldoet.
Een hellingbaanvloer is een onder een hellingshoek geplaatste vloer als bedoeld in de
artikelen 2.108, achtste lid (inrichting van vluchtroutes) of artikel 4.23, eerste lid (vrije
doorgang verkeersroute) en moet de in die artikelen voorgeschreven hoogte boven de
vloer te hebben.
Artikel 2.45 Hellingbaanbordes
Artikel 2.45 geeft de afmetingseisen voor een bordes bij een voorgeschreven hellingbaan.
Dit betekent dat in ieder geval aan de bovenzijde van de hellingbaan een vloer moet zijn
die aansluit over de volle breedte van de hellingbaan. De vloeroppervlakte van het bordes
moet ten minste 1,4 m bij 1,4 m bedragen. Een bordes kan ook worden gebruikt om een
te lange hellingbaan te splitsen in twee afzonderlijke hellingbanen (zie ook artikel 2.44).
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

45

Een hellingbaanbordes is een vloer als bedoeld in de artikelen 2.108, achtste lid (inrichting van vluchtroutes) of artikel 4.23, eerste lid (vrije verkeersroute) en moet dus de in
die artikelen voorgeschreven hoogte boven de vloer te hebben.
Artikel 2.46 Geleiderand
Een voorgeschreven hellingbaan moet aan de zijkant een aaneengesloten geleiderand
hebben, met een vanaf de vloer van de hellingbaan gemeten hoogte van ten minste 0,04
m. Dit is nodig om te voorkomen dat een wiel van bijvoorbeeld een rolstoel of rollator
naast de hellingbaan terecht komt, waardoor de rolstoel of rollator kan kantelen. Een geleiderand kan onderdeel zijn van een in artikel 2.17, derde lid, bedoelde afscheiding van
een hellingbaan.
Artikel 2.47 Verbouw
Artikel 2.47 geeft een voorschrift voor het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of
veranderen of het vergroten van een bouwwerk. De artikelen 2.44 tot en met 2.46 zijn
daarop van overeenkomstige toepassing waarbij mag worden uitgegaan van het rechtens
verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau de
toelichting op artikel 1.1.
Artikel 2.48 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk zijn de artikel 2.44 tot en met 2.46 onverkort van toepassing.
Dit is een afwijking van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op tijdelijke
bouwwerken de voorschriften voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 2.6.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.49 tot en met 2.51
Zie de toelichting op § 2.6.1, Nieuwbouw.
Er wordt op gewezen dat de eisen aan een bestaande hellingbaan voortaan alleen gelden
voor hoogteverschillen op een vluchtroute. Aan bestaande hellingbanen op andere routes
worden geen eisen meer gesteld. Zie ook paragraaf 2.4.2, overbrugging van
hoogteverschillen, bestaande bouw.
Afdeling 2.7

Beweegbare constructie-onderdelen

§ 2.7.1 Nieuwbouw
Artikel 2.52 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen bouwwerk heeft zodanige
beweegbare constructie-onderdelen dat deze geen hinder veroorzaken bij het vluchten
door en bij het gebruik van een aangrenzende openbare ruimte, is vergeleken met het
oude voorschrift redactioneeliets aangepast.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

46

Artikel 2.53 Hinder
Met dit artikel wordt beoogd te voorkomen dat beweegbare onderdelen van bouwwerken,
zoals ramen, deuren en luiken, gevaar opleveren bij vluchten uit het bouwwerk, dan wel
gevaar voor voorbijgangers en langskomend verkeer. Deze voorschriften gelden voortaan
ook voor woonwagens.
Het eerste en tweede lid hebben betrekking op beweegbare constructieonderdelen in
gevels van bouwwerken die aan een weg grenzen. In zo’n gevel mogen zich tot de
aangegeven hoogte slechts naar binnen draaiende deuren of ramen, dan wel schuifdeuren
of schuiframen bevinden. Het eerste lid, met een hoogtegrens van 4,2 m, heeft betrekking
op situaties waarin een bouwwerk onmiddellijk grenst aan een weg waar auto’s mogen
komen met inbegrip van parkeerstroken, parkeerhavens, vluchtstroken en dergelijke. Het
tweede lid, met een hoogtegrens van 2,2 m, betreft situaties waarin alleen fietsers of
voetgangers langs het bouwwerk kunnen komen.
Het voorschrift van het tweede lid geldt niet voor een zogenoemde nooddeur. Een
nooddeur mag naar buiten draaien over bijvoorbeeld een voetpad. Een nooddeur wordt
uitsluitend gebruikt voor het vluchten uit een gebouw. Als men het gebouw door die
nooddeur moet ontvluchten, dan weegt het veilig kunnen vluchten zwaarder dan de
hinder die dat voor eventuele passanten op de niet voor motorrijtuigen openstaande weg
kan opleveren.
Het derde lid heeft betrekking op beweegbare constructieonderdelen waarlangs een
beschermde vluchtroute voert. Het gaat om constructieonderdelen in gangen, galerijen en
trappen waardoor een beschermde vluchtroute voert als bedoeld in afdeling 2.12
(Vluchtroutes). Een kort moment van hinder als gevolg van het openen van een deur is
toegestaan, mits de deur in volledig geopende stand geen hinder veroorzaakt. De
constructieonderdelen moeten namelijk in geopende stand een vrije doorgang met een
breedte van ten minste 60 cm en een hoogte van ten minste 2,2 m over laten. De
minimum breedte is ontleend aan artikel 2.118 (Inrichting van rookvrije vluchtroutes).
Het vierde lid maakt een uitzondering op de voorschriften van dit artikel voor de deur van
een technische ruimte zoals bijvoorbeeld een meterkast of een kleine stookruimte.
Dergelijke deuren vormen in de regel geen probleem omdat zij nooit van binnen uit
zullen worden geopend.
Artikel 2.54 Verbouw
Op het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten is artikel 2.53,
eerste lid, niet van toepassing. Het tweede, derde en vierde lid zijn bij verbouw dus wel
van toepassing. Omdat het eerste lid van artikel 2.53 niet van toepassing is op verbouw,
gelden voor dat aspect de overeenkomstige voorschriften voor bestaande bouw. Bij
verbouw mag een beweegbaar constructieonderdeel dus niet hinderlijk over een voor
motorvoertuigen openstaande weg draaien, maar in tegenstelling hetgeen bij nieuwbouw
geldt, wel over de strook van 0,6 m grenzend aan die weg.
Artikel 2.55 Tijdelijke bouw
Op het bouwen van een tijdelijk bouwwerk is artikel 2.53, tweede tot en met vierde lid
van toepassing en is het eerste lid van artikel 2.53 dus niet van toepassing. Op grond van
artikel 1.14 geldt bij tijdelijke bouw artikel 2.57 in plaats van het eerste lid van artikel
2.53.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

47

§ 2.7.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.56 en 2.57
Zie de toelichting op § 2.7.1, Nieuwbouw.
Afdeling 2.8

Beperking van het ontstaan van een brandgevaarlijke situatie

Algemeen
In deze afdeling is wat betreft de nieuwbouwvoorschriften uitgegaan van de Europese
bepalingsmethoden voor het aspect ‘materiaalgedrag bij brand’ (reaction to fire). Deze
zijn geharmoniseerd in NEN-EN 13501-1. De voorheen bij nieuwbouw geboden
keuzemogelijkheid tussen de Europese en de Nederlandse normen is met de invoering
van dit besluit l vervallen. Bij bestaande bouw kan wel gekozen worden tussen de oude
en de nieuwe systematiek (zie bijvoorbeeld artikel 2.65, tweede lid).
Omdat de voorschriften van deze afdeling voor alle gebruiksfuncties gelden is geen tabel
opgenomen. Dit doet recht aan het feit dat aan het gebruik van een stookplaats, schacht
koker of kanaal risico's zijn verbonden ongeacht het soort gebruiksfunctie of bouwwerk.
§ 2.8.1 Nieuwbouw
Artikel 2.58 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen bouwwerk is zodanig dat het ontstaan
van een brandgevaarlijke situatie voldoende wordt beperkt, is vergeleken met de oude
tekst ongewijzigd. Met het vervallen van de aansturingstabel zijn de voorschriften van
deze afdeling op alle bouwwerken van toepassing, dus ook op een woonwagen en een
bouwwerk geen gebouw zijnde (bijvoorbeeld een gemetselde buitenhaard).
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties.
Artikel 2.59 Stookplaats
In dit artikel worden eisen gesteld aan het brandgedrag van materiaal ter plaatse van en
nabij een stookplaats.Hiermee wordt voorkomen dat er bij een stookplaats brand ontstaat.
Hoewel het artikel betrekking heeft op elke stookplaats zal de in het artikel genoemde
intensiteit van de warmtestraling en hoge temperatuur in de praktijk alleen voorkomen bij
een open haard.
Buiten de vuurhaard (stookplaats) zelf mogen materialen niet spontaan tot ontbranding
komen als gevolg van warmtestraling of hoge temperatuur. Om een dergelijke
zelfontbranding te voorkomen moeten de in de nabijheid van een onbeschermde
verbrandingsbron toegepaste materialen voldoen aan brandklasse A1, met andere
woorden onbrandbaar zijn. De onbrandbaarheid van een onder of nabij de vuurhaard
gelegen bovenzijde van een constructieonderdeel zoals een vloer moet worden getoetst
aan brandklasse A1fl.
Artikel 2.60 Schacht, koker of kanaal
Een brand die ontstaat in een schacht, koker of kanaal kan gemakkelijk ontsnappen aan
de aandacht van de brandweer. Indien zo’n schacht, koker of kanaal langs een ander
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

48

brandcompartiment voert, zou na enige tijd ook in dat andere brandcompartiment brand
kunnen ontstaan. Om dit te voorkomen schrijft het eerste lid voor dat de combinatie van
materialen die is toegepast aan de binnenzijde van die schacht of koker of dat kanaal over
een diepte van 0,01 m moet voldoen aan brandklasse A2. Schachten, kokers en kanalen
met een geringere diameter dan 15 mm behoeven niet onbrandbaar te zijn. Brandklasse
A2 staat toe dat de binnenzijde van een schacht, koker of kanaal kan worden afgewerkt
met bijvoorbeeld gipsplaten of een kunststof lining zoals bij renovatie van een
gemetselde schoorsteen.
De eis is gericht op de omhullende schacht, koker of kanaal en niet op eventueel daarin
aangebrachte bekabeling of leidingen van bijvoorbeeld pvc.
Uit afdeling 2.11 volgt dat brand niet via een schacht van het ene brandcompartiment
naar het andere mag kunnen door- of overslaan.
Uit artikel 2. 83 volgt dat een grote, voor personen betreedbare schacht in de regel in een
brandcompartiment moet liggen. Daarbij geldt de in artikel 2.85 bedoelde wbdbo tussen
het brandcompartiment waarin de schacht ligt en een ander brandcompartiment.
Het tweede lid maakt onder a een uitzondering op het eerste lid voor een schacht, koker
of kanaal die uitsluitend is bestemd voor een of meer boven elkaar gelegen toiletruimten
of badkamers. In die situatie behoeft een schacht, koker of kanaal niet onbrandbaar te
zijn.
Voor deze uitzondering is gekozen omdat het brandrisico in badkamers en toiletten in het
algemeen verwaarloosbaar is. Het tweede lid onder b maakt een uitzondering op het
eerste lid voor ten hoogste 5 % van de totale oppervlakte van de binnenzijde van de
schacht, de koker of het kanaal. Een dergelijk kleine hoeveelheid materiaal levert een
onbeduidende bijdrage aan het risico op de ontwikkeling van brand in de schacht, de
koker of het kanaal.
Op grond van onderdeel c van het tweede lid is het eerste lid niet van toepassing op in
een schacht, koker of kanaal aangebrachte buizen, kanalen of leidingen. Zodoende
kunnen kunststof rioolbuizen, leidingen voor elektriciteit en kanalen voor rookgasafvoeren verbrandingslucht worden aangebracht.
Bij toepassing van brandbare materialen in schachten, kokers of kanalen tussen twee
brandcompartimenten zal overigens altijd rekening moeten worden gehouden met de
eisen aan de weerstand tegen branddoorslag van de afdelingen 2.10 en 2.11.
Bij een in een schacht, koker of kanaal aangebrachte afvoervoorziening voor rookgas zal
altijd rekening moeten worden gehouden met de voorschriften die aan een
rookgasafvoerkanaal worden gesteld (zie onder meer artikel 2.61).
Artikel 2.61 Rookgasafvoer
Een afvoervoorziening voor rookgas, zoals een schoorsteen, mag niet de oorzaak zijn van
het ontstaan van brand. Daarom schrijft het eerste lid voor, dat een dergelijke voorziening
brandveilig moet zijn bepaald volgens NEN 6062. In deze beproevingsmethode wordt
onderscheid gemaakt naar gelang het gaat om kanalen voor vaste dan wel voor andere
(niet-vaste) brandstoffen. Bij die beproeving moet de voorziening zijn blootgesteld aan 1)
trillingsbelastingen, 2) een luchtdichtheidsbeproeving, 3) een thermische beproeving en
4) een veegproef. Verder speelt daarbij ook de nabijheid van brandbare materialen een
rol. Uiteraard kan met een beroep op gelijkwaardigheid ook op andere wijze worden
aangetoond dat de brandveiligheid is gewaarborgd.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

49

Artikel 2.62 Opstelplaats open verbrandingstoestel
Het is niet toegestaan een opstelplaats voor een open verbrandingstoestel in een toilet- of
een badruimte of in een stallingruimte voor motorvoertuigen te hebben. In kleine ruimtes
met een open verbrandingstoestel kan namelijk snel een gevaarlijke concentratie van
schadelijke verbrandingsgassen ontstaan en in een stallingsruimte voor motorvoertuigen
kan een open verbrandingstoestel leiden tot brand- of ontploffingsgevaar vanwege de
aanwezigheid van licht-ontvlambare (brand) stoffen.
Artikel 2.63 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 3.59 tot en met 3.62 onverkort van
toepassing. Dit is een afwijking van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op
tijdelijke bouwwerken de voorschriften voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 2.8.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.64 tot en met 2.67
Zie de toelichting op paragraaf 2.8.1, Nieuwbouw.
In aanvulling daarop wordt opgemerkt dat voor de bestaande bouw (de artikelen 2.65 en
2.66) voor het materiaalgedrag bij brand niet wordt uitgegaan van brandklassen als bedoeld in NEN-EN 13501-1 maar van de oude (Nederlandse) bepalingsmethoden.
Deze artikelen bieden daarnaast de keuze om ook bij bestaande bouw gebruik te maken
van de nieuwe systematiek. Deze keuzemogelijkheid is vooral van belang voor relatief
nieuwe gebouwen.
Afdeling 2.9

Beperking van het ontwikkelen van brand en rook

Algemeen
In deze afdeling is evenals in afdeling 2.8, onderdeel nieuwbouw uitgegaan van de
Europese bepalingsmethoden voor het aspect ‘materiaalgedrag bij brand’ (reacton to
fire). Deze zijn geharmoniseerd in NEN-EN 13501-1. De voor de invoering van dit
besluit bij nieuwbouw geboden keuzemogelijkheid tussen de Europese en de Nederlandse
normen is daarmee vervallen. Bij bestaande bouw kan nog wel gekozen worden tussen de
oude en de nieuwe systematiek. Zie artikel 2.81.
Bij de woonfunctie voor zorg (bejaardentehuizen) groter dan 500 m2 gelden op grond
van deze afdeling specifieke eisen. Dit betekent dat voor grote woningen > 500 m2 die
niet zijn bestemd voor zorg dergelijke eisen niet meer gelden.
§ 2.9.1 Nieuwbouw
Artikel 2.68 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen bouwwerk is zodanig dat brand en
rook zich niet snel kunnen ontwikkelen., is samengesteld uit de functionele eisen van de
oude afdelingen 2.12 en 2.15.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

50

Artikel 2.69 Binnenoppervlak
Het eerste lid heeft zowel betrekking op de beperking van de ontwikkeling van brand als
op de beperking van de ontwikkeling van rook in een ruimte. Deze eisen zijn gericht op
het voorkomen dat een beginnende brand zich snel uitbreidt langs het binnenoppervlak
van constructie-onderdelen respectievelijk dat zich snel een te grote rookdichtheid
ontwikkelt. Beide aspecten spelen een belangrijke rol bij het veilig kunnen vluchten uit
een bouwwerk en het beperken van de ontwikkeling van de omvang van de brand.
Als niet aan deze eisen is voldaan zou voor gebruikers van dat bouwwerk onvoldoende
tijd kunnen overblijven om het bouwwerk bij brand veilig te verlaten.
In de tabel is opgenomen aan welke brandklasse voor een bepaalde gebruiksfunctie moet
worden voldaan. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen een extra beschermde
vluchtroute, een beschermde vluchtroute en overige ruimten. De vereiste rookklasse is in
alle gevallen s2.
De voorschriften gelden voor die zijden van een constructieonderdeel die grenzen aan de
binnenlucht en dus niet noodzakelijkerwijs voor het gehele constructieonderdeel. Het
onderscheid tussen logiesfuncties groter en kleiner dan 500 m2 is vervallen. Dit leidt voor
kleinere logiesfuncties tot een hogere eis voor een beschermde vluchtroute dan voor de
invoering van dit besluit van toepassing was op een rookvrije vluchtroute. In de praktijk
is zal dit niet tot problemen leiden omdat er bij kleinere logiesfuncties in de regel geen
beschermde vluchtroute behoeft te zijn omdat elke uitgang van het
subbrandcompartiment direct uitkomt op het aansluitende terrein. Het tweede lid geeft
een uitzondering voor de ‘overige gebruiksfunctie’. In een overige gebruiksfunctie geldt
bij een beschermde vluchtroute een eis aan de rookklasse. Overigens is een extra
beschermde vluchtroute een bijzondere vorm van een beschermde vluchtroute, ook
daarvoor geldt dus de eis aan de rookklasse (zie ook de toelichting op artikel 1.1).
Daarbij wordt opgemerkt dat de meeste ‘overige gebruiksfuncties, zoals bijvoorbeeld
schuurtjes, geen beschermde vluchtroute hebben, zodat voor die overige gebruiksfuncties
geen eis aan de rookklasse geldt.
Artikel 2.70 Buitenoppervlak
Artikel 2.70 is wat betreft de beperking van ontwikkeling van brand vergelijkbaar met
artikel 2.69. Het artikel stelt echter geen eisen aan de rookklasse, omdat de rookproductie
aan de buitenzijde van een gebouw in de regel geen rol speelt bij het veilig kunnen
vluchten.
De voorschriften van artikel 2.70 gelden voor een zijde die aan de buitenlucht grenst. Als
een constructieonderdeel niet met een of meer zijden aan de buitenlucht grenst dan is dit
artikel daarop dus niet van toepassing. Het eerste lid geeft het basisvoorschrift waaraan
een zijde van een constructieonderdeel dat aan de buitenlucht grenst moet voldoen. In de
tabel is afhankelijk van het soort ruimte en de gebruiksfunctie aangegeven aan welke
brandklasse in een bepaald geval ten minste moet worden voldaan.
Het tweede lid bepaalt dat een gevel voor zover die hoger is dan 13 m, zodanig moet zijn
samengesteld, dat een brand zich niet gemakkelijk daarlangs kan voortplanten. In deze
gevallen geldt altijd de zwaardere brandklasse B. Voor de grens van 13 m is gekozen
omdat een brand aan de gevel tot een hoogte van ten minste 13 m in het algemeen met
gangbaar brandweermaterieel kan worden bestreden.
De mogelijkheid bestaat dat een bouwwerk in brand raakt als gevolg van brandstichting
in de nabijheid van dat bouwwerk. Om te bewerkstelligen dat een buitenoppervlak van
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

51

een voor personen bestemd bouwwerk, zoals een gevel of een buitenzijde van
bijvoorbeeld een woongebouw, een theater, een schoolgebouw, of een kantoorgebouw, in
zo’n situatie bestand is tegen vlam vatten, bevat het derde lid een speciale eis aan dit
buitenoppervlak tot een hoogte van 2,5 m. Dergelijk buitenoppervlak moet ook aan
brandklasse B voldoen.
Het vierde lid geeft aan dat het eerste tot en met derde lid niet van toepassing zijn op de
bovenzijde van een dak. Zie ook de toelichting op artikel 2.73.
Omdat van deuren, ramen, kozijnen en daarmee gelijk te stellen constructie-onderdelen,
zoals een ventilatierooster, niet kan worden verlangd dat deze voldoen aan een zwaardere
klasse van brandvoortplanting dan brandklasse D is in het vijfde lid bepaalt dat bij
dergelijke constructieonderdelen kan worden volstaan met brandklasse D.
Artikel 2.71 Beloopbaar vlak
De brandvoortplanting van de bovenzijde van een horizontaal vlak, met inbegrip van
flauw hellende vlakken, zoals een vloer, een hellingbaan en de bovenzijde van een trap,
wijkt sterk af van die van niet-horizontale vlakken. Het eerste lid geeft een voorschrift
voor dergelijke vlakken die grenzen aan de binnenlucht. Daarom geldt voor dergelijke
vlakken in afwijking van artikel 2.69 een rookklasse van ten minste s1fl en een in tabel
2.68 aangegeven brandklasse, die afwijkt van de bij artikel 2.69 in tabel 2.68 opgenomen
brandklasse. Deze specifieke brandklassen (Cfl en Dfl) zijn afgestemd op het feit dat de
brandvoortplanting op een horizontaal vlak anders verloopt dan op een verticaal vlak of
een vlak aan de onderzijde van een vloer of van een ander constructieonderdeel.
Het tweede lid geeft een soortgelijk voorschrift voor de brandklasse van een bovenzijde
van de vloer, de trap of de hellingbaan aan de buitenlucht grenst.
Artikel 2.72 Vrijgesteld
Ten behoeve van het kunnen toepassen van plinten, stopcontacten en andere kleine
constructie- onderdelen, zoals lichtarmaturen, brand- en rookmelders, bevat dit artikel
een uitzondering op de eisen inzake de brandvoortplanting en de ontwikkeling van rook.
De artikelen 2.69 tot en met 2.71 zijn niet van toepassing op een klein percentage van de
oppervlakte van de desbetreffende constructie-onderdelen. Concentratie van de
vrijgestelde oppervlakte op één plaats is uiteraard niet de bedoeling.
Het eerste lid, dat op de meeste gebruiksfuncties van toepassing is, gaat uit van 5% per
afzonderlijke ruimte. Het tweede lid, dat alleen voor een bouwwerk geen gebouw zijnde
geldt gaat uit van 5% van de totale oppervlakte aan constructieonderdelen van het
bouwwerk.
Artikel 2.73 Dakoppervlak
Dit artikel heeft ten doel te voorkomen dat het dak van een bouwwerk door vliegvuur uit
de omgeving in brand vliegt. Vliegvuur (of vonkenregen) kan worden veroorzaakt door
bijvoorbeeld een open haard of een brand in een nabijgelegen bouwwerk.
Het eerste lid bepaalt dat dat geen enkel dak brandgevaarlijk mag zijn. Een uitzondering
wordt gemaakt voor een bouwwerk die geen voor personen bestemde vloer heeft die
hoger ligt dan 5 m (dat wil bij woningen meestal zeggen maximaal twee bouwlagen). Het
dak van dat bouwwerk mag bovendien geen brandgevaarlijke dakbedekking hebben voor
zover dit dak binnen 15 m van de perceelsgrens ligt. Wanneer het bouwwerk binnen die
15 m grens ligt, dan mag het dus geen onbehandeld rieten dak hebben.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

52

Het voorschrift niet geldt voor vrijstaande woningen en vrijstaande utiliteitsgebouwen
met maximaal twee verdiepingen, die op meer dan 15 m afstand van de perceelsgrens
staan. In dergelijke gevallen is de kans op brand als gevolg van bijvoorbeeld het stoken
van een open haard in een naburig bouwwerk tenslotte gering. Bovendien kan relatief
gemakkelijk worden gevlucht uit een gebouw met slechts een of twee bouwlagen.
Het tweede lid geeft een algemene uitzondering op het eerste lid voor bouwwerken van
beperkte omvang (kleiner dan 50 m²). Een aparte berging of garage, mag dus wel een
brandgevaarlijk dak hebben. Een berging of garage die aan de woning vastzit en daarmee
onderdeel uitmaakt van het zelfde bouwwerk moet daarentegen aan de eisen van het
eerste lid voldoen.
Artikel 2.73a Isolatiemateriaal
Bij ministeriële regeling kunnen nadere voorschriften worden gesteld om te voorkomen
dat brandgevaarlijke situatie ontstaat door isolatiematerialen in constructieonderdelen.
Artikel 2.74 Verbouw
Artikel 2.74 geeft een voorschrift voor het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of
veranderen of het vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen
2.69, 2.70, met uitzondering van het derde lid, 2.71 en 2.73 van overeenkomstige
toepassing waarbij moet worden uitgegaan van het rechtens verkregen niveau.
Dit betekent dat de in dit artikel niet genoemde voorschriften, te weten artikel 2.70, derde
lid, en artikel 2.72, bij verbouw onverkort van toepassing zijn. Artikel 1. 12 bepaalt
namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn.,
Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel 1.1.
Artikel 2.75 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 2.70, derde lid, en 2.73 onverkort van
toepassing. Dit is een afwijking van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op
tijdelijke bouwwerken de voorschriften voor bestaande bouwwerken van toepassing zijn.
§ 2.9.2 Bestaande bouw
Artikelen 2.77 tot en met 2.81
Zie de toelichting op paragraaf 2.9.1, Nieuwbouw.
In aanvulling daarop wordt opgemerkt dat voor de bestaande bouw (de artikelen 2.77 tot
en met 2.81) voor het materiaalgedrag bij brand niet wordt uitgegaan van de brand- en
rookklasse als bedoeld in NEN-EN 13501-1 maar van de oude (Nederlandse) bepalingsmethoden. Hiervoor is gekozen omdat het grootste deel van de huidige bestaande voorraad is gebouwd met constructieonderdelen die overeenkomstig de Nederlandse brand- en
rookklassen zijn beproefd. Deze situatie zal in de loop der tijden verschuiven naar de
Euroklassen.
Artikel 2.81 biedt de keuzemogelijkheid om ook bij bestaande bouw gebruik te maken
van Euroklassen. Deze mogelijkheid is vooral van belang voor relatief nieuwe gebouwen.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

53

Afdeling 2.10

Beperking van uitbreiding van brand

Algemeen
De kans op een snelle uitbreiding van brand moet voldoende worden beperkt om een
eventuele brand in een gebouw beheersbaar te kunnen houden. Met het woord ‘snelle’ is
tot uitdrukking gebracht dat de uitbreiding van brand, door de aangebrachte
brandscheidingen zodanig moet worden vertraagd dat veilig vluchten mogelijk is.
De belangrijkste bouwkundige voorziening daarbij is de brandcompartimentering. Een
brandcompartiment is een gedeelte van een bouwwerk of een groep bouwwerken
bestemd als maximaal uitbreidingsgebied van brand (zie de toelichting op artikel 1.1).
Bij woningen wordt bij de benoeming van brandcompartimenten (en
subbrandcompartimenten, zie afdeling 2.11) geen onderscheid meer gemaakt tussen
woningen (woonfuncties) in een woongebouw en andere woningen. Deze wijziging heeft
alleen betrekking op de structuur en niet op het niveau van eisen.
§ 2.10.1

Nieuwbouw

Artikel 2.82 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid luidt dat een te bouwen bouwwerk zodanig is dat de
kans op een snelle uitbreiding van brand voldoende wordt beperkt Dit is vergeleken met
de functionele eis van de oude afdeling 2.13, waar gesproken werd van het voldoende
beperken van de uitbreiding van brand, een redactionele aanpassing. De nieuwe tekst doet
beter recht aan het samenspel tussen de weerstand tegen uitbreiden van brand van het
gebouw zelf en het menselijk ingrijpen om het uitbreiden van brand te beperken.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.83 Ligging
In dit artikel is aangegeven wanneer een ruimte wel of niet in een brandcompartiment
moet liggen. De omvang van het brandcompartiment is geregeld in artikel 2.84 en de
eisen waaraan het brandcompartiment moet voldoen (de wering tegen branddoorslag en
brandoverslag) in artikel 2.85.
Het eerste lid geeft het basisvoorschrift. Iedere besloten ruimte moet in een
brandcompartiment liggen. In een brandcompartiment kunnen afhankelijk van de
feitelijke situatie ook meerdere besloten ruimten liggen. Zo liggen de woonkamer,
keuken, slaapkamers en andere ruimten in een woning over het algemeen in hetzelfde
brandcompartiment. Als van een ruimte niet impliciet of expliciet is aangegeven dat deze
in een brandcompartiment moet liggen, dan behoeft een dergelijke ruimte niet in een
brandcompartiment te liggen. Als de ruimte wel binnen de grenzen van een
brandcompartiment ligt, wordt de ruimte tot het brandcompartiment gerekend.
Het tweede lid is gericht op een wegtunnel met een tunnellengte van meer dan 250 m.
In aanvulling op het eerste lid is bepaald dat zowel een besloten als een niet besloten
gedeelte van een wegtunnelbuis in een brandcompartiment moet liggen. Een
wegtunnelbuis staat per slot van rekening aan twee zijden in open verbinding met de
buitenlucht en is daarom nabij de tunnelmond geen besloten ruimte in de zin van dit
besluit. Toch mag een wegtunnelbuis niet per definitie worden beschouwd als een niet
besloten ruimte in de zin van dit besluit. Zie ook artikel 2.108, twaalfde lid.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

54

Het derde lid somt een aantal besloten ruimten op die niet in een brandcompartiment
behoeven te liggen, het mag echter wel. Aangenomen mag worden dat in de genoemde
ruimten het risico op een onbeheersbare brand verwaarloosbaar is, zodat het niet nodig is
dat die ruimte in een brandcompartiment ligt. Ook een liftschacht (onderdeel c) en een
technische ruimte (onderdeel d) behoeven als aan de randvoorwaarden in die onderdelen
is voldaan niet in een brandcompartiment te liggen. Opgemerkt wordt dat ruimten die niet
goed van elkaar zijn gescheiden als één geheel moeten worden beschouwd. Dit betekent
dat de totale oppervlakte van deze ruimtes moet worden opgeteld om te beoordelen of ze
buiten een brandcompartiment mogen liggen.
Het vierde lid geeft aan dat een ruimte waardoor een extra beschermde vluchtroute nooit
in een brandcompartiment mag liggen.
Omdat een liftschacht (die aan de randvoorwaarden voldoet) volgens het derde lid niet in
een brandcompartiment behoeft te liggen, is het mogelijk een liftschacht op te nemen in
een ruimte waardoor een in het vierde lid bedoelde extra beschermde verkeersruimte
voert. Het is ook mogelijk een liftschacht op te nemen in een brandcompartiment zodat
de lift direct op een verblijfsgebied kan aansluiten. Een dergelijke liftschacht behoeft niet
te voldoen aan de in het derde lid, onderdeel c, gegeven voorwaarden voor een buiten een
brandcompartiment gelegen lift. De brandveiligheid van een liftkooi, de attributen in een
liftschacht en andere onderdelen van een lift wordt geregeld via de Europese richtlijn
liften en het Warenwetbesluit liften. De aankleding van de lift en in het bijzonder van de
liftkooi zal uiteraard moeten voldoen aan de voorschriften van artikel 7.3.
Het vijfde lid regelt voor de industriefunctie en de overige gebruiksfunctie dat ook de niet
besloten gebruiksgebieden in een brandcompartiment moeten liggen. Hierbij kan
bijvoorbeeld gedacht worden aan een inpandige houtopslag die vanwege de
noodzakelijke ventilatie vaak in een niet besloten ruimte ligt.
Het zesde tot en met achtste lid geven voor een beperkt aantal gebruiksfuncties
uitzonderingen op het eerste en vijfde lid. De uitzonderingen betreffen nauwkeurig
omschreven situaties waarvan mag worden aangenomen dat de kans op het ontstaan van
een onbeheersbare brand er betrekkelijk gering is. Het zesde lid is van toepassing op de
industriefunctie en op bouwwerken geen gebouw zijnde met een geringe vuurbelasting.
Het zevende lid regelt dat het eerste en vijfde lid niet van toepassing zijn op een of meer
aangrenzende bouwwerken met een totale gebruiksoppervlakte van niet meer dan 50 m2
(bij de lichte industriefunctie en bouwwerken geen gebouw zijnde). Hiermee wordt
voorkomen dat zonder meer een berging of een schuurtje tegen de bebouwing op het
aangrenzende perceel kan worden geplaatst of dat een oneindig grote reeks bergingen
tegen elkaar kan worden geplaatst zonder dat deze in een brandcompartiment liggen. Ook
is hiermee duidelijk dat een berging in een woongebouw in een brandcompartiment moet
liggen en dat er altijd een brandscheiding moet zijn tussen de bergingen en het portiek of
vluchttrappenhuis. Bij het bepalen van de totale omvang gaat het namelijk om alle
bouwwerken (en bouwwerkonderdelen) ongeacht de gebruiksfunctie daarvan, zodat een
berging in een woongebouw nooit onder de vrijstelling van de zevende lid kan vallen.
Dit voorschrift doet geen afbreuk aan het voorschrift van artikel 2.84, vijfde lid, dat regelt
dat een berging of andere nevenfunctie in hetzelfde brandcompartiment als de betreffende
woning mag liggen. Op grond van de artikelen 2.84, derde lid, is het niet nodig om tussen
de bergruimten onderling een brandscheiding aan te brengen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

55

Het achtste lid geeft een uitzondering op het eerste en vijfde lid voor kassen met een
beperkte permanente vuurbelasting.
Artikel 2.84 Omvang
Het doel van brandcompartimentering is de ongehinderde uitbreiding van een brand te
beperken tot een gedeelte van het gebouw. Dit artikel stelt eisen aan de maximale
omvang van een brandcompartiment, zodat een eventuele brand beheersbaar blijft.
Wanneer de brand binnen het brandcompartiment blijft, draagt dit bij aan de veiligheid
van personen in andere gedeelten van het gebouw.
Een brandcompartiment mag om zijn functie van brandbegrenzer goed te kunnen
vervullen niet te groot zijn. Ook kan het zinvol zijn ruimten met een bijzonder
brandrisico in een afzonderlijk brandcompartiment op te nemen.
Onder bepaalde omstandigheden kan het toch mogelijk zijn een groter
brandcompartiment te realiseren met een beroep op gelijkwaardigheid. Zie de toelichting
op artikel 1.3.
Het eerste lid geeft de basis-eis die regelt dat de omvang van een brandcompartiment niet
groter mag zijn dan de in tabel 2.82 aangegeven waarde. Voortaan is het mogelijk om bij
de industriefunctie een brandcompartiment te realiseren met een gebruiksoppervlakte van
2.500 m2 in plaats van 1.000 m2. die op grond van het Bouwbesluit 2003 was toegestaan.
Het tweede lid geeft aan dat er ten hoogste 4 woonwagens met bijgebouwen (zie voor het
begrip ‘nevenfunctie’ artikel 1.1) bij elkaar mogen liggen binnen een brandcompartiment,
op voorwaarde dat de totale gebruiksoppervlakte in dat brandcompartiment aan
woonwagens en bijgebouwen niet groter is dan 500 m². De onderlinge afstand die hierbij
tussen de woonwagens moet worden aangehouden is niet in dit besluit geregeld. De
denkbeeldige afstand van 5 m in artikel 2.85, achtste lid, die in de praktijk soms als onderlinge afstand wordt aangehouden is daar niet voor bedoeld. De in dat artikel genoemde
afstand is alleen een rekenwaarde. De daadwerkelijke afstand tussen de woonwagens
volgt uit het bestemmingsplan. Dit (tweede) lid geeft het bevoegd gezag alleen de mogelijkheid om op te treden tegen een brandonveilige opstelling van woonwagens al dan niet
als gevolg van een onjuiste afstand tussen de woonwagens onderling. Een clusteromvang
van ten hoogste 4 woonwagens biedt voldoende brandveiligheid en laat ruimte om
woonwensen in te willigen. Bij dit tweede lid zijn de aanbevelingen uit de handreiking
Brandveiligheid van woonwagens en woonwagenlocaties, VROM-Inspectie, 15 maart
2009 verwerkt. Het derde lid bepaalt dat een brandcompartiment zich niet over meer dan
een perceel mag uitstrekken. Het is dus niet toegestaan dat een brandcompartiment zich
uitstrekt over meer dan één perceel, waarbij moet worden uitgegaan van de in de bouwaanvraag aangegeven perceelindeling. Een brandcompartiment mag zich wel uitstrekken
over meer dan een gebouw (een groep gebouwen) mits de gebouwen op hetzelfde perceel
liggen.
Aan het vierde lid wordt voor wegtunnels voldaan wanneer elke wegtunnelbuis
brandwerend is gescheiden van een andere wegtunnelbuis. Dit betekent dat een andere
wegtunnelbuis wel altijd in een ander brandcompartiment moet liggen.
Andere ruimten, zoals een technische ruimte of hulppost mogen, voor zover deze niet in
een andere wegtunnelbuis liggen, wel in hetzelfde brandcompartiment liggen. Het is dus
ook niet uitgesloten dat in hetzelfde brandcompartiment als de tunnelbuis nog andere
ruimten liggen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

56

Het vijfde lid regelt dat elke afzonderlijke woning in een afzonderlijk brandcompartiment
moet liggen. In dat brandcompartiment mogen wel nevenfuncties zoals een buitenberging
of een kantoor aan huis liggen.
Het zesde lid bepaalt voor een woning met een gemeenschappelijk verblijfsgebied, bijvoorbeeld met een gemeenschappelijke huiskamer en keuken, dat dit gebied in een afzonderlijk brandcompartiment moet liggen. De gemeenschappelijke ruimten mogen dus
niet binnen het brandcompartiment van een van de woningen liggen. Een gemeenschappelijke ruimte is een ruimte die ten dienste staat van een aantal afzonderlijke woonfuncties. Het gaat in dit artikellid dus niet om de ruimten binnen een woning die door verschillende bewoners van die woning, bijvoorbeeld een woonfunctie voor kamergewijze
verhuur, worden gedeeld. Een dergelijke ruimte is niet een gemeenschappelijke maar een
gezamenlijke ruimte (zie artikel 1.4).
Het zevende lid moet worden onderscheiden van artikel 2.83, derde lid, onderdeel d. De
in dat artikellid bedoelde kleinere technische ruimte (ten hoogste 50 m2) behoeft niet in
een brandcompartiment te liggen. Als een dergelijke kleinere ruimte wel in een brandcompartiment ligt dan mag deze samen met andere ruimten in dat brandcompartiment
liggen. De in dit zevende lid beschreven grotere technische ruimte (meer dan 50 m2) of
een technische ruimte voor verbrandingstoestellen met een totale nominale belasting van
meer dan 130 kW is altijd in een afzonderlijk brandcompartiment.
Het achtste lid geeft een uitzondering op het eerste lid voor nevenfuncties van een industriefunctie. Het gaat dan bijvoorbeeld om een kleine kantine of kantoorruimte die ten
dienste staat van die industriefunctie. Uit de tabel blijkt dat de uitzondering geldt voor
een bijeenkomstfunctie (kantine of vergaderruimte), een kantoorfunctie, een onderwijsfunctie (leslokaal), een winkelfunctie of een overige gebruiksfunctie. Op grond van het
eerste lid mogen dergelijke gebruiksfuncties niet in een brandcompartiment liggen dat
groter is dan 1.000 m². Als die gebruiksfuncties ten dienste staan van de industriefunctie
dan behoeven die gebruiksfuncties niet in een brandcompartiment van maximaal 1.000
m² te liggen, maar mogen deze deel uitmaken van het brandcompartiment van de industriefunctie, dat zoals in de tabel is aangegeven maximaal 2.500 m² mag zijn. De omvang
van de nevenfuncties samen mag dan niet meer dan 100 m² zijn.
Het negende lid geeft voor de celfunctie een afwijking van het eerste lid. Een
brandcompartiment waarin een cel ligt, mag niet groter zijn dan 500 m² en mag nooit
meer dan 77 % van de gebruiksoppervlakte van het gebouw zijn. Aan deze beide
voorschriften moet gelijktijdig zijn voldaan. Uit dit negende lid volgt dat een gebouw met
een celfunctie naast het brandcompartiment waarin de cellen liggen altijd een buiten dat
brandcompartiment gelegen gebruiksoppervlakte moet hebben. Deze gebruiksoppervlakte
is noodzakelijk om de personen, bij brand in het brandcompartiment met cellen, buiten
dat brandcompartiment in veiligheid te brengen.
Het tiende lid maakt duidelijk dat een brandcompartiment met bedgebied (met een of
meer bedden) niet meer dan 77 % van de gebruiksoppervlakte van een bouwlaag mag
omvatten. Op die manier kunnen personen, bij brand in het brandcompartiment, zo nodig
met bed en al, in een buiten dat brandcompartiment maar wel op dezelfde verdieping
gelegen ruimte in veiligheid worden gebracht.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

57

Artikel 2.85 Weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag
Een brandcompartiment kan pas als brandcompartiment functioneren als aan de
weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag van een brandcompartiment (in de
praktijk ook afgekort tot wbdbo) is voldaan.
Brandoverslag betekent in dit verband de uitbreiding van brand via de buitenlucht, terwijl
met ‘branddoorslag’ wordt bedoeld de branduitbreiding door een constructie-onderdeel
heen. De wbdbo wordt uitgedrukt in minuten.
Het eerste lid stelt een basiseis van 60 minuten wbdbo. Deze eis geldt van een
brandcompartiment naar een ander brandcompartiment. Ook geldt deze eis van een
brandcompartiment naar een drietal specifieke maar niet in een brandcompartiment
gelegen ruimten. Het gaat dan om een besloten ruimte waardoor een extra beschermde
vluchtroute voert, een liftschacht van een brandweerlift en een niet besloten
veiligheidsvluchtroute. Uit dit voorschrift volgt dat bij een veiligheidsvluchtroute een
wbdbo van 60 minuten geldt, ongeacht of deze vluchtroute door een besloten of een niet
besloten ruimte voert. Een veiligheidsvluchtroute is per slot van rekening een bijzondere
vorm van een extra beschermde vluchtroute (zie artikel 1.1). Daarbij moet worden
opgemerkt dat een galerij van een flatgebouw in de regel geen veiligheidsvluchtroute is
doch een extra beschermde vluchtroute.
Het tweede lid geeft een uitzondering op het eerste lid voor de wbdbo tussen een
brandcompartiment en een besloten ruimte waardoor een extra beschermde vluchtroute
voert. Dit voorschrift heeft alleen betrekking op de andere woonfunctie (dus niet van een
woonwagen). Dit betekent dat er tussen een woning en een besloten verkeersruimte
(corridor of gang in een woongebouw) kan worden volstaan met een wbdbo van 30
minuten.
Het derde lid geldt ook alleen voor woningen. In afwijking van het eerste lid kan daar
worden volstaan met een wbdbo van 30 minuten. Voorwaarden hierbij zijn dat de
permanente vuurbelasting van het brandcompartiment (over het algemeen de woning)
niet groter is dan 500 MJ/m² en dat in het woongebouw geen vloer van een
verblijfsgebied hoger ligt dan 7 m boven het meetniveau (zie artikel 1.1). Hieraan wordt
in ieder geval voldaan bij woningen die bestaan uit materialen die niet of nauwelijks
kunnen branden, zoals steen of beton.
Het vierde lid geeft een afwijking van het eerste lid voor bijna alle gebruiksfuncties met
uitzondering van een woonfunctie, een celfunctie en een gezondheidszorggebouw met
bedgebied. Er kan worden volstaan met een wbdbo van 30 minuten als de in het eerste lid
bedoelde ruimten op hetzelfde perceel liggen en als het gebouw geen vloeren heeft die
hoger liggen dan 5 m boven het meetniveau. Aan beide voorwaarden moet zijn voldaan.
Het vijfde lid geeft aan dat de in het vierde lid bedoelde reductie naar 30 minuten niet van
toepassing is bij een brandcompartiment van een industriefunctie als de
gebruiksoppervlakte van dat compartiment groter is dan 1000 m². Bij dergelijke grote
brandcompartimenten geldt dus 60 minuten.
Het zesde lid. De uitzonderingen van het tweede tot en met vierde lid gelden niet voor
een ruimte waardoor een veiligheidsvluchtroute voert. Bij een dergelijke ruimte geldt
altijd een wbdbo van ten minste 60 minuten.
Het zevende lid beoogt de bouwende partij niet onevenredig zwaar te belasten door de
eventuele slechte kwaliteit van de belending. Daarom moet bij het bouwen ter beperking
van het gevaar van brandoverslag altijd rekening worden gehouden met een
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

58

spiegelsymmetrisch, maar verder identiek gebouw op een naburig perceel. Voor dit
denkbeeldige, identieke gebouw moet men uitgaan van een identieke gevel die op
dezelfde afstand van de perceelsgrens ligt als de gevel van het te bouwen gebouw
Hiermee wordt het mogelijk een omgevingsvergunning aan te vragen zonder dat bekend
is wat op het belendende perceel zal worden gerealiseerd. Overigens moet ook wanneer
er aan de andere kant van de perceelsgrens al een gebouw staat, ongeacht de kwaliteit van
dat gebouw, worden uitgegaan van een spiegelsymmetrisch aan het eigen te bouwen
gebouw identiek gebouw. Voor het geval op het belendende perceel geen
bouwbestemming rust en ook niet is bestemd voor een speeltuin, kampeerterrein of
opslag van brandgevaarlijke stoffen of de opslag van brandbare niet milieugevaarlijke
stoffen, kan de spiegeling plaatsvinden als ware het perceel gelegen aan openbaar groen.
Hierbij kan zo nodig een beroep op gelijkwaardigheid als bedoeld in artikel 1.3 worden
gedaan, ter beoordeling van het bevoegd gezag.
Ook in het achtste lid, dat betrekking heeft op de wbdbo bij een woonwagen, wordt
uitgegaan van de spiegelsymmetrie. Bij de bepaling van de wbdbo tussen woonwagens
wordt niet uitgegaan van de werkelijke afstand tussen woonwagens maar van een
theoretische afstand van 5 m. Dit maakt het mogelijk de wbdbo van een woonwagen te
bepalen zonder dat de uiteindelijke standplaats bekend is. Dit wil dus niet zeggen dat de
woonwagens daadwerkelijk op deze afstand moeten worden geplaatst. De uiteindelijke
plaatsing wordt bepaald op basis van het bestemmingsplan, waarbij rekening moet
worden gehouden met het gestelde in artikel 2.84, tweede lid, van dit besluit.
Artikel 2.86 Verbouw
Artikel 2.86 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. De artikelen 2.83 tot en met 2.85 zijn van overeenkomstige
toepassing. Bij de artikelen 2.83 en 2.84 mag daarbij worden uitgegaan van het rechtens
verkregen niveau. De in artikel 2,85 bedoelde weerstand tegen branddoorslag en
brandoverslag moet in alle gevallen ten minste 30 minuten zijn. Zie voor een toelichting
op het rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing. Dit
volgt uit artikel 1.12.
Artikel 2.87 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 2.83 en 2.84 onverkort van toepassing.
Artikel 2.85 is van overeenkomstige toepassing, waarbij in alle gevallen met een wbdbo
van ten minste 30 minuten kan worden volstaan. Dit is een afwijking van de in artikel
1.14 gegeven hoofdregel dat op tijdelijke bouwwerken de voorschriften voor een
bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 2.10.2

Bestaande bouw

Artikelen 2.88 tot en met 2.91
Zie de toelichting op paragraaf 2.10.1, Nieuwbouw.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

59

Afdeling 2.11

Verdere beperking van uitbreiding van brand en beperking van
verspreiding van rook

Algemeen
Ieder brandcompartiment moet worden ingedeeld in één of meer subbrandcompartimenten of in verkeersruimten waardoor een beschermde vluchtroute voert zodat brand en
rook zich niet ongelimiteerd door het brandcompartiment kunnen verspreiden. Uitgangspunt is dat alle ruimten waarin brand zou kunnen ontstaan binnen een subbrandcompartiment liggen. In een subbrandcompartiment is men enige tijd beschermd tegen een brand
die elders in het brandcompartiment is ontstaan. Dit is vooral ook van belang voor mensen die slapen of die niet zelfstandig kunnen vluchten, zoals zeer kleine kinderen, bedgebonden patiënten of gedetineerden. In dergelijke gevallen is ten slotte meer tijd nodig om
iedereen in veiligheid te brengen.
Ook biedt een subbrandcompartiment bescherming tegen de brand in het subbrandcompartiment dat juist is ontvlucht.
Vergeleken met het Bouwbesluit 2003 heeft het begrip ‘subbrandcompartiment’ een bredere betekenis gekregen. Onder een subbrandcompartiment wordt voortaan ook het oude
rookcompartiment begrepen. Het begrip ‘rookcompartiment’ heeft in dit besluit geen
zelfstandige betekenis. Het niveau van eisen is door deze vereenvoudiging niet gewijzigd.
Bij woningen wordt bij de benoeming van subbrandcompartimenten (en
brandcompartimenten, zie afdeling 2.10) geen onderscheid meer gemaakt tussen
woningen (woonfuncties) in een woongebouw en andere woningen. Deze laatste
wijziging heeft geen invloed op het niveau van eisen. Zie hiervoor ook het algemeen deel
van de toelichting.
§ 2.11.1

Nieuwbouw

Artikel 2.92 Aansturingsartikel
Een te bouwen bouwwerk is zodanig dat uitbreiding van brand in verdergaande mate
wordt beperkt dan wordt beoogd met paragraaf 2.10.1. en dat veilig kan worden gevlucht.
dit is dus een andere tekst ( zie commentaar op de tekst). Deze functionele eis (eerste lid)
benadrukt dat de voorschriften van afdeling 2.10 een stap zijn in het brandveilig bouwen,
met afdeling 2.11 wordt een volgende stap gezet. De naam van dit hoofdstuk is dan ook
‘verdere beperking van uitbreiding van brand en beperking van verspreiding van rook’.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.93 Ligging
Dit artikel bevat de basiseisen. Het eerste lid bepaalt dat een brandcompartiment moet
worden ingedeeld in subbrandcompartimenten of in verkeersruimten waardoor een beschermde vluchtroute loopt. Dit betekent dat alle in een brandcompartiment gelegen
ruimten, dus ieder functiegebied, verblijfsgebied met de daarin gelegen ruimten, ook in
een subbrandcompartiment moeten liggen. Een buiten een brandcompartiment gelegen
ruimte als bedoeld in artikel 2.83, derde lid, behoeft ook niet in een subbrandcompartiment te liggen. Een brandcompartiment kan zowel volledig bestaan uit subbrandcompartimenten of uit een of meer subbrandcompartimenten en een of meer verkeersruimten
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

60

waardoor een beschermde vluchtroute voert. Of daadwerkelijk beschermde vluchtroutes
aanwezig moeten zijn volgt uit afdeling 2.12.
Het tweede lid benadrukt dat een beschermde vluchtroute niet direct in een subbrandcompartiment mag liggen, maar in een verkeersruimte. Daarom zal tussen een subbrandcompartiment (waarin brand kan ontstaan) en een ruimte waardoor een beschermde
vluchtroute voert altijd een brand- en rookwerende scheiding (dit is een eis aan de verkeersruimte )aanwezig moeten zijn. Op die manier is een beschermde vluchtroute beschermd bij brand in een van de aanliggende functie- of verblijfsgebieden (subbrandcompartimenten).
Het derde lid biedt de mogelijkheid om een verblijfsgebied voor bewakingsdoeleinden,
zoals een zusterpost in een ziekenhuis of een receptie in een kantoorgebouw, in een gang
of hal waardoor een beschermde vluchtroute voert te plaatsen. Zou een dergelijk voor
bewakingsdoeleinden bestemd verblijfsgebied wel in een subbrandcompartiment moeten
liggen, dan zou op grond van artikel 2.95 tussen dat verblijfsgebied en de beschermde
vluchtroute altijd een brandwerende scheiding moeten worden aangebracht. Een dergelijke fysieke scheiding zou het noodzakelijke contact met de op de zusterpost of receptie
aangewezen ruimten bemoeilijken. Een oplossing daarvoor zou kunnen zijn de ruimte
niet aan te merken als verblijfsgebied. Omdat dat zou betekenen dat de veiligheid en gezondheid voor de bewakers onvoldoende zijn gewaarborgd (bijvoorbeeld geen eisen aan
de ventilatie) biedt dit de derde lid een alternatief. Voor de volledigheid wordt opgemerkt
dat een wachtgelegenheid in datzelfde ziekenhuis of kantoorgebouw niet in een verblijfsruimte behoeft te liggen. In een ruimte waardoor een beschermde vluchtroute voert kan
dus een wachtruimte worden ingericht, op voorwaarde dat de inrichting van deze wachtruimte het vluchten niet hindert en de brandveiligheid niet in gevaar brengt (zie ook
hoofdstuk 7).
Artikel 2.94 Omvang
Dit artikel stelt eisen aan de maximale omvang van subbrandcompartimenten bij de
woonfunctie, de bijeenkomstfunctie, de celfunctie, de gezondheidszorgfunctie en de
logiesfunctie. Aan andere gebruiksfuncties stelt dit artikel geen specifieke eisen omdat
daar hooguit incidenteel sprake is van het bieden van slaapgelegenheid. Bij een
incidenteel nachtgebruik (bijvoorbeeld het overnachten van padvinders in een
scoutinggebouw) kan volstaan worden met een niet bouwkundige oplossing. Zie ook het
algemeen deel van de toelichting. Aan de omvang van andere subbrandcompartimenten
dan in dit artikel aangewezen worden alleen de eisen uit artikel 2.93 gesteld.
Het is zinvol ruimten waar gebruikers een extra bescherming tegen brand nodig hebben
in een afzonderlijk subbrandcompartiment van beperkte omvang te plaatsen. Men is in
ieder subbrandcompartiment namenlijk enige tijd beschermd tegen brand in andere
gedeelten van het brandcompartiment. Wanneer de brand ontstaat in het
subbrandcompartiment zelf, dan kan de ontruiming zich in eerste instantie richten op de
evacuatie van het relatief beperkte aantal personen in dat subbrandcompartiment, en
daarna pas op alle andere subbrandcompartimenten in het brandcompartiment. Een
subbrandcompartiment mag om zijn functie van brand- en rookbegrenzer goed te kunnen
vervullen dus niet te groot zijn.
Met een beroep op de gelijkwaardigheidsbepaling van artikel 1.3 is het mogelijk een
groter subbrandcompartiment te realiseren dan volgens deze afdeling mogelijk zou zijn.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

61

Het eerste lid stelt een grens aan de omvang van een subbrandcompartiment van een
woonfunctie, een celfunctie, logiesfunctie en een bijeenkomstfunctie voor kinderopvang
met bedgebied.
Het voorschrift beperkt bij een bijeenkomstfunctie voor de opvang van kinderen tot 4 jaar
en 24-uurs opvang (kinderopvang met bedgebied) de omvang van een subbrandcompartiment omdat de hier aanwezige kinderen in het algemeen niet zelfstandig kunnen vluchten. In sommige gevallen zijn zij zelfs volledig aangewezen op hulp van het personeel.
Bij andere kinderopvang (zonder bedgebied), zoals een dagverblijf voor kinderen ouder
dan 4 jaar of buitenschoolse opvang, gelden dus geen specifieke eisen voor de omvang
van het subbrandcompartiment en mag dat even groot zijn als het brandcompartiment
zelf. De eisen hiervoor zijn gelijk aan die voor een onderwijsfunctie, omdat dit type opvang dikwijls in schoolgebouwen wordt gerealiseerd.
Het tweede lid voorziet in de mogelijkheid om in een woonfunctie voor zorg met een
gebruikoppervlakte van meer dan 500 m² een gezamenlijke verblijfsruimte (woonkamer)
te creëren, met een grotere omvang dan voor de individuele wooneenheden is toegestaan.
Bij een woonfunctie voor de zorg van niet meer dan 500 m² geldt het voorschrift voor de
andere woonfunctie van het eerste lid.
Het derde lid regelt voor een bijeenkomstfunctie voor kinderopvang met bedgebied dat
een subbrandcompartiment in geen ruimten van een andere gebruiksfunctie mogen bevatten. Ruimten van ondergeschikt belang (nevenfuncties) mogen wel deel uitmaken van dit
subbrandcompartiment. Lid vier geeft expliciet aan dat elke cel een apart subbrandcompartiment moet zijn. Dit biedt de hoogst mogelijke bescherming als er brand uitbreekt in
een ander subbrandcompartiment nabij die cel.
Het vijfde lid beperkt de omvang van een subbrandcompartiment in een gezondheidszorgfunctie met bedgebied tot ten hoogste 500 m². Een opslagruimte voor bedden is geen
bedgebied. Binnen het subbrandcompartiment met bedgebied mogen ook ruimten liggen
die ten dienste staan van die patiëntenkamers, zoals een ruimte voor toezicht door verplegend personeel. Een dergelijke ruimte mag echter ook buiten een subbrandcompartiment
liggen (zie artikel 2.93, derde lid). Het vijfde lid geeft een algemeen voorschrift voor hen
bedgebied. Wanneer het gaat om bedgebonden patiënten dan is het nadere voorschrift van
het zesde lid van toepassing Een bedgebonden patiënt is een patiënt die aan het bed is
gekluisterd en daarom bij brand hulp nodig heeft om voldoende snel te kunnen vluchten. .
Wanneer het subbrandcompartiment bestemd is voor bedgebonden patiënten dan is het
maximale omvang van het subbrandcompartiment in het vijfde lid is afhankelijk van het
bewakingsniveau. Bij een permanente bewaking, waarbij 24 uur per etmaal voldoende
goed getraind personeel aanwezig is om de bedgebonden patiënten bij brand tijdig in veiligheid te kunnen brengen is een subbrandcompartiment van 500 m² toegestaan. Ontbreekt bewaking, dan mag het subbrandcompartiment niet groter zijn dan 50 m². Is het
niveau van de bewaking afgestemd op het bij brand tijdig in veiligheid kunnen brengen
van een bepaald aantal bedgebonden patiënten, dan mag de omvang van het subbrandcompartiment zodanig zijn, dat dat aantal bedgebonden patiënten daarin kan worden ondergebracht. Dit betekent dat in voorkomende gevallen een subbrandcompartiment kan
worden toegestaan met een omvang die ligt tussen de 50 m² en 500 m². Het subbrandcompartiment mag echter, ongeacht het niveau van de bewaking, niet groter zijn dan 500
m².
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

62

Een logiesfunctie kan een aantal logiesverblijven (zie artikel 1.1) bevatten. Het zevende
lid maakt expliciet dat elk logiesverblijf in een afzonderlijk subbrandcompartiment moet
liggen. Dit biedt de hoogst mogelijke bescherming als er brand uitbreekt in een ander
subbrandcompartiment nabij dat logiesverblijf. Ook mogen in een groepsaccommodatie,
zoals bij een kampeerboerderij, de verschillende ruimten voor een enkele groep gasten
samen in één subbrandcompartiment liggen. Deze verschillende ruimten zijn dan samen
één logiesverblijf.
Artikel 2.95 Weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag
Dit artikel bevat de eisen aan de scheidingsconstructies die een subbrandcompartiment
begrenzen. Deze scheidingsconstructies zijn dan de begrenzing van een uitbreidingsgebied van brand en rook.
De scheidingsconstructies moeten daarom voldoende weerstand hebben tegen branddoorslag en brandoverslag (wbdbo) en rook in voldoende mate tegenhouden.
In het eerste lid is bepaald dat de weerstand tegen branddoorslag van een subbrandcompartiment naar een andere ruimte in het brandcompartiment tenminste 20 minuten is. Dit
wordt berekend met behulp van het aspect vlamdichtheid Deze eis is in de plaats gekomen van de 30 minuten weerstand tegen rookdoorgang (wtrd) die in het Bouwbesluit
2003 aan rookcompartimenten werd gesteld. Volgens NEN 6075 verhoudt de wbdbo zich
tot de weerstand tegen rookdoorgang als 2:3. De weerstand tegen rookdoorgang is nu
omgezet in 20 minuten weerstand tegen branddoorslag waarbij alleen wordt uitgegaan
van het aspect vlamdichtheid (E). Dit betekent dat bij de in dit lid bedoelde subbrandcompartimenten de criteria straling (EW) en temperatuur (EI) buiten beschouwing blijven.
Het tweede lid stelt een zwaardere eis van 30 minuten aan de wbdbo van een subbrandcompartiment naar een andere ruimte in hetzelfde brandcompartiment waarin een subbrandcompartiment als bedoeld in artikel 2.94 ligt. Hierop is de volledige in NEN 6068
bedoelde bepalingsmethode van toepassing. Het kan dus niet zo zijn dat bij een bepaalde
gebruiksfunctie in een brandcompartiment zowel subbrandcompartimenten met een wbdbo van ten minste 20 minuten aanwezig moeten zijn als subbrandcompartimenten met een
wbdbo van ten minste 30 minuten. Zo zal een subbrandcompartiment met een slaapkamer
in een kinderopvang (een kinderopvang met slaapkamer is een ‘bijeenkomstfunctie voor
kinderopvang met bedgebied) een wbdbo van 30 minuten moeten hebben, en geldt dit
vervolgens ook voor andere in het brandcompartiment gelegen subbrandcompartimenten.
Zouden deze andere subbrandcompartimenten in een brandcompartiment waarin geen
slaapkamer ligt dan is 20 minuten voldoende.
Het derde lid geeft de mogelijkheid om bij ministeriële regeling nadere voorschriften te
geven omtrent de rookdoorgang van een subbrandcompartiment naar een andere ruimte.
Artikel 2.96 Verbouw
Artikel 2.96 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 2.93 tot en met 2.95
van overeenkomstige toepassing. Het minimum niveau dat daarbij moet worden
aangehouden is echter het rechtens verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het
rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel 1.1.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

63

Op het geheel vernieuwen is de volledige nieuwbouwparagraaf van toepassing. Artikel
1.12 bepaalt namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van
toepassing zijn.
Artikel 2.97 Tijdelijke bouw
Dit artikel stelt dat voor een nieuw te bouwen tijdelijk bouwwerk de artikelen in deze
afdeling onverminderd van toepassing zijn. Dit is een afwijking van de in artikel 1.14
gegeven hoofdregel dat op tijdelijke bouwwerken de voorschriften voor een bestaand
bouwwerk van toepassing zijn.
§ 2.11.2

Bestaande bouw

Artikel 2.98 tot en met 2.101
Zie de toelichting op paragraaf 2.11.1 Nieuwbouw.
De grenswaarden bij bestaande bouw zijn lager dan bij nieuwbouw. Verder wordt opgemerkt dat waar bij nieuwbouw is uitgegaan van ‘beschermde vluchtroute’ bij bestaande
bouw is uitgegaan van ‘beschermde route’ (zie ook de toelichting op artikel 1.1). Ook
wordt bij bestaande bouw in een aantal gevallen nog uitgegaan van de weerstand tegen
rookdoorgang (wtrd) en mag bij het bepalen of aan deze eisen is voldaan de kier onder de
deur buiten beschouwing worden gelaten bij de celfunctie en de gezondheidszorgfunctie.
Afdeling 2.12

Vluchtroutes

Algemeen
De systematiek van de eisen voor ontvluchting is aanzienlijk vereenvoudigd. Uitgangspunt daarbij is dat kan worden volstaan met één vluchtroute die start op de plaats waar
het vluchten begint en eindigt op een veilige plaats. Het Bouwbesluit 2003 ging uit van
ten minste twee vluchtroutes. De enkele vluchtroute is vanaf de uitgang van het subbrandcompartiment waarin de vluchtroute begint, binnen het brandcompartiment een beschermde vluchtroute en buiten dat brandcompartiment een extra beschermde vluchtroute
of een veiligheidsvluchtroute. Met het uitgangspunt van een enkele vluchtroute is het
uiteraard mogelijk een tweede vluchtroute te realiseren. In dat geval zijn bepaalde voorschriften die op een enkele vluchtroute van toepassing zijn niet van toepassing vanaf het
punt dat de twee vluchtroutes door verschillende ruimten voeren (zie artikel 2.107).
De eisen voor ontvluchten zijn nu in één afdeling ondergebracht, terwijl die eisen in het
Bouwbesluit 2003 waren verspreid over diverse afdelingen.
Er wordt in afdeling 2.12 niet langer gesproken van rookvrije of brand- en rookvrije
vluchtroutes, maar van ‘beschermde vluchtroute’ en ‘extra beschermde vluchtroute’. Bovendien is de term veiligheidstrappenhuis vervangen door ‘veiligheidsvluchtroute’, die
niet alleen over een trap, maar ook horizontaal kan lopen. De nieuwe begrippen zijn inhoudelijk niet volledig gelijk aan de oude begrippen. Zie de toelichting op de begripsbepalingen in artikel 1.1 en hierna. De voorschriften voor de draairichting van een deur in
een vluchtroute en de afsluitbaarheid daarvan zijn onderdeel van regeling in hoofdstuk 7
van dit besluit.
Overigens zijn in hoofdstuk 6 voorschriften gegeven voor installaties die voor het veilig
vluchten noodzakelijk zijn. Zo schrijft artikel 6.20, vijfde lid, bij doodlopende gangen in
bepaalde situaties een daarop afgestemde brandmeldinstallatie voor.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

64

§ 2.12.1

Nieuwbouw

Artikel 2.102 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen bouwwerk heeft zodanig vluchtroutes
dat bij brand een veilige plaats kan worden bereikt, is gericht op het veilig kunnen vluchten uit een nieuw te bouwen bouwwerk. De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze
voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.103 Vluchtroute
Dit artikel regelt het verloop van een vluchtroute en de maximale lengte van die route
binnen een subbrandcompartiment.
Het eerste lid geeft aan dat op elk willekeurig punt in een bouwwerk een vluchtroute begint die voert naar het aansluitende terrein en eindigt bij de openbare weg. Een vluchtroute mag dus niet uitkomen op bijvoorbeeld een binnenplaats zonder doorgang naar de
openbare weg., Hiermee wordt voorkomen dat men uiteindelijk toch nog door de brand
ingesloten raakt. Uit het begrip ‘voor personen bestemde vloer’ volgt dat dit voorschrift
geldt voor een ruimte waarin bij regulier gebruik personen aanwezig zijn. Met andere
woorden, voor bijvoorbeeld een technische ruimte waarin incidenteel een onderhoudsmonteur aanwezig is gelden de voorschriften voor een vluchtroute niet. Uit de arbovoorschriften vloeit voort dat ook de onderhoudsmonteur de ruimte en het gebouw op een
veilige wijze moet kunnen verlaten. Dit kan dan ook met persoonlijke beveiligingsmaatregelen. Het eerste lid geldt voor alle gebruiksfuncties behalve voor de celfunctie.
Op grond van het tweede lid mag een vluchtroute in een penitentiaire inrichting alleen
leiden naar een ander brandcompartiment. Het is tenslotte niet de bedoeling dat de gedetineerden bij een calamiteit ongehinderd hun vrijheid tegemoet kunnen gaan. De toevoeging ‘al dan niet via een buitenruimte’ betekent dat deze vluchtroute niet rechtstreeks
hoeft te voeren naar een ander brandcompartiment, maar ook via een buitenruimte op het
terrein van de inrichting mag lopen. Een penitentiaire inrichting bevat behalve celfuncties
ook nevenfuncties, bijvoorbeeld een sportaccommodatie of een werkplaats. In geval van
brand moeten de gedetineerden ook vanuit die nevenfuncties naar een ander brandcompartiment kunnen vluchten. Zie het eerste lid voor een toelichting op het begrip ‘voor
personen bestemde vloer’.
Het derde lid, op elk punt van een rijbaan begint een vluchtroute die leidt naar het
aansluitende terrein en vandaar naar de openbare weg is alleen van toepassing op
wegtunnels met een tunnellengte van meer dan 250 m. Een wegtunnelbuis heeft per
definitie ten minste twee vluchtroutes, via de beide uiteinden van de wegtunnelbuis. Zie
voor de loopafstand naar een veilige plaats of route (beschermde vluchtroute) in de tunnel
het achtste lid.
In het vierde lid wordt nu één eis gesteld aan de maximale loopafstand van een vluchtroute binnen een gebruiksgebied in een subbrandcompartiment. De gecorrigeerde loopafstand is voor bijna alle gebruiksfuncties vastgesteld op 30 m. Dit hangt samen met het
uitgangspunt dat mensen 30 seconden met ingehouden adem en een snelheid van 1 m/s
door een ruimte met rook kunnen lopen.
Voor een celfunctie is de maximale loopafstand evenals voorheen 22,5 m. Indien de uitgang van het gebruiksgebied niet binnen de voorgeschreven loopafstand van 30 (of 22,5
m bij de celfunctie) kan worden bereikt, dan zal er een tweede uitgang moeten zijn die in
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

65

principe op dezelfde vluchtroute als de eerste mag uitkomen. De gecorrigeerde loopafstand is de loopafstand waarbij constructieonderdelen die geen onderdeel van de bouwconstructie zijn, buiten beschouwing worden gelaten. Zie ook de begripsbepaling in artikel 1.1. Voor woonfuncties is de eis aan de totale loopafstand die binnen een subbrandcompartiment door verblijfsgebied én verkeersruimte mag worden afgelegd nieuw.
Het vijfde lid geeft dezelfde eis als in het vierde lid, maar dan voor een voor een verblijfsgebied dat bestemd is om niet nader te worden ingedeeld, of een verblijfsruimte.
Met deze vangnetbepaling wordt voorkomen dat als gevolg van de aanwezigheid van
niet-dragende scheidingswanden, de werkelijke loopafstand vanuit een verblijfsruimte
onaanvaardbaar groot wordt. Aan de andere kant wordt met deze bepaling voorkomen dat
bij een gebied of gedeelte daarvan dat al is ingedeeld of niet bedoeld is om nader ingedeeld te worden toch nog rekening met een nadere indeling en zodoende langere loopafstanden moet worden gehouden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een sportzaal.
Het zesde en zevende lid bepalen dat in bepaalde gebruiksfuncties een lagere bezetting
van het subbrandcompartiment een langere loopafstand tot gevolg mag hebben, omdat
men bij een lagere bezetting de uitgang sneller kan bereiken. De maximale loopafstanden
van 45 m en 60 m zijn de grenswaarden die voorheen waren gekoppeld aan bezettingsgraadklassen B4 en B5. Bij overschrijding van de toegestane loopafstand moet er een
tweede uitgang zijn die in principe op dezelfde vluchtroute als de eerste mag uitkomen.
In het achtste lid zijn beperkingen gesteld aan de maximale loopafstand vanaf de rijbaan
in een wegtunnelbuis naar een uitgang van die tunnelbuis. Di die e loopafstand wordt op
twee wijzen gemaximeerd.
Ten eerste er moet altijd binnen de 150 m een uitgang kunnen worden bereikt. Door in
aanvulling daarop te stellen dat uitgangen niet verder dan 250 m uit elkaar mogen liggen
is gewaarborgd dat, indien een uitgang is geblokkeerd, altijd binnen 250 m een volgende
uitgang wordt aangetroffen. Met de waarde van 150 m is rekening gehouden met de
mogelijkheid dat in de tunnelbuis bouwkundige obstakels zijn (bijvoorbeeld
hoogteverschillen groter dan 0,3 m, zonder trap of hellingbaan), zodat niet vanuit ieder
punt op de rijbaanvloer in een rechte lijn naar de toegang kan worden gelopen. Het
spreekt voor zich dat met ‘de afstand tussen twee uitgangen’ de afstand tussen twee
opeenvolgende uitgangen wordt bedoeld. In het algemeen betekenen deze maximale
loopafstanden dat men binnen vijf minuten de wegtunnelbuis lopend kan verlaten.
Bij de beoordeling van aanvraag om vergunning voor het bouwen moet elke uitgang van
de wegtunnelbuis (inclusief de uitmondingen) in beschouwing worden genomen. In het
niveau van eisen is rekening gehouden met de mogelijkheid dat een uitgang als gevolg
van een ongeval geblokkeerd kan raken. Dit mogelijke risico mag dus niet leiden tot
nadere (lees: hogere) eisen bij het verlenen van de vergunning.
Het negende lid regelt het maximale te overbruggen hoogteverschil tussen een vloer en
de uitgang van een subbrandcompartiment. Dit betekent praktisch gezien dat een
vluchtroute in het subbrandcompartiment over niet meer dan twee verdiepingen (ofwel
één trap) kan lopen.
Het tiende lid stelt dat een ruimte of subbrandcompartiment bestemd voor meer dan 150
personen ten minste twee uitgangen moet hebben, die in principe op dezelfde vluchtroute
kunnen uitkomen. De uitgangen moeten ten minste 5 m uit elkaar liggen, want pal naast
elkaar liggende deuren functioneren uit het oogpunt van brandveiligheid als één deur. Het
voorschrift wordt niet aangewezen voor de woonfunctie, de kinderopvang met bedgebied,
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

66

de gezondheidszorgfunctie met bedgebied en het bouwwerk geen gebouw zijnde, omdat
daar normaliter niet meer dan 150 personen in één subbrandcompartiment aanwezig zullen zijn. De grenswaarde van 150 personen is afgeleid van de voormalige bezettingsgraadklassen.
Het elfde lid geeft een functionele eis voor het veilig ontvluchten van een bouwwerk geen
gebouw zijnde. De reden om hier een functionele eis op te nemen is de zeer uiteenlopende aard van dit soort bouwwerken, zoals open tribunes, steigers en bruggen. Met deze eis
krijgt de gemeente enige beoordelingsruimte.
Artikel 2.104 Beschermde vluchtroute
Dit artikel geeft aan wanneer een enkele vluchtroute beschermd moet zijn en welke
voorwaarden hierbij van toepassing zijn. Een beschermde vluchtroute ligt tussen de uitgang van een subbrandcompartiment en de uitgang van een brandcompartiment.
Het eerste lid geldt voor de woonfunctie, de celfunctie, de kinderopvang en gezondheidszorgfunctie beide met bedgebied, logiesfunctie en de wegtunnel met een tunnellengte van
meer dan 250 m. Dit voorschrift is van toepassing ongeacht het aantal bewoners of gebruikers dat van de vluchtroute gebruik maakt. Indien het aansluitende terrein bij de uitgang van het subbrandcompartiment niet is bereikt, dan moet bij gebruik van een enkele
vluchtroute via een beschermde vluchtroute naar de uitgang van het brandcompartiment
worden gevlucht. Deze eis wat betreft de woonfunctie betrekking op niet-zelfstandige
woonruimten in een subbrandcompartiment, bijvoorbeeld een bejaardentehuis. De eis is
niet van toepassing bij reguliere woongebouwen, omdat de daarin gelegen appartementen
afzonderlijke brandcompartimenten zijn en de gemeenschappelijke verkeersruimte buiten
die brandcompartimenten dus een extra beschermde vluchtroute moet zijn (zie artikel
2.105).
Het tweede lid geldt voor de enkele vluchtroute in de utiliteitsbouw voor zover het eerste
lid niet van toepassing is. Indien bij de uitgang van het subbrandcompartiment de uitgang
van het brandcompartiment of het aansluitende terrein nog niet is bereikt, dan moet verder richting de uitgang van brandcompartiment worden gevlucht via een beschermde
vluchtroute. Op die route mogen dan hoogste 37 personen aangewezen zijn. Deze grenswaarde is berekend aan de hand van de oude op bezettingsgraadklassen gebaseerde voorschriften.
Het derde lid geeft de eis voor de maximale loopstand in (het horizontale deel van) een
beschermde vluchtroute die door een besloten ruimte voert. De lengte van de vluchtroute
is in deze situatie gelimiteerd voor het geval er onverhoopt toch rook in de besloten route
mocht doordringen. Binnen een trappenhuis wordt geen maximum aan de loopafstand
gesteld. Omdat de beschermde vluchtroute binnen de relatief beperkte omvang van een
brandcompartiment ligt, behoeft de totale lengte van een beschermde vluchtroute niet te
worden beperkt. Dit betekent dat een beschermde vluchtroute uit meerdere delen van
maximaal 30 m lengte mag bestaan, mits onderling gescheiden door rookwerende deuren.
Artikel 2.105 Extra beschermde vluchtroute
Dit artikel geeft aan wanneer een enkele vluchtroute extra beschermd moet zijn. Een extra beschermde vluchtroute ligt per definitie niet in een brandcompartiment. Het doel van
een extra beschermde vluchtroute is het veilig kunnen vluchten buiten een brandcompartiment. Uiteraard zou dit doel ook kunnen worden bereikt door detectie, alarmering, een
automatische blusinstallatie en/of een verdere beperking van het aantal personen in het
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

67

kader van een beroep op gelijkwaardigheid (artikel 1.3). Het eerste lid geldt voor de enkele vluchtroute in een woongebouw met zelfstandige woonruimten (appartementen), een
celfunctie, een kinderopvang en gezondheidszorgfunctie beide met bedgebied en een logiesfunctie. Zo verlaat men bij de uitgang van een appartement behalve het subbrandcompartiment tegelijk ook het brandcompartiment van die woning. Als bij het verlaten
van dit appartement het aansluitende terrein niet direct is bereikt, moet de gemeenschappelijke verkeersruimte vanaf de uitgang van dat appartement een extra beschermde
vluchtroute zijn. Deze eis is van toepassing ongeacht het aantal bewoners dat van de
vluchtroute gebruik maakt.
Het tweede lid beperkt bij een woning die slechts via een enkele route kan worden ontvlucht, het risico dat die vluchtroute onbruikbaar wordt doordat een deur of raam open
blijft staan. Omdat voordeuren van woningen niet zelfsluitend hoeven te zijn, bestaat de
kans dat een vluchtend persoon de voordeur van een brandend appartement laat openstaan, met als mogelijk gevolg dat de vluchtroute voor andere personen geblokkeerd raakt
door rook of vuur. Corridor- of galerijwoningen met één vluchtroute/trappenhuis zijn
daarom alleen mogelijk indien de vluchtroute niet langs een voordeur of te openen raam
van een ander appartement voert. De tweede zin geeft aan dat er een uitzondering geldt
voor twee tegenover elkaar liggende deuren aan het begin van een extra beschermde
vluchtroute.
Het derde lid regelt dat een vluchtroute als bedoeld in het eerste lid niet over een trap
mag voeren. Uitzonderingen op deze regel zijn gegeven in het vierde lid van dit artikel en
in artikel 2.107, eerste (twee vluchtroutes) en vierde lid (veiligheidsvluchtroute). Het
vierde lid regelt dat het onder bepaalde condities bij portiekwoningen is toegestaan om
langs een beweegbaar constructieonderdeel van een ander appartement te vluchten. Voor
nadere informatie over de ontwikkelingen van de brandveiligheidsvoorschriften voor een
portiek wordt verwezen naar het onderzoeksrapport Brandveiligheid portiekwoningen,
Adviesbureau Nieman, juni 2010.
Het vijfde lid bepaalt voor de utiliteitsbouw, voor zover het eerste lid niet van toepassing
is, dat indien in het subbrandcompartiment tussen de 38 en 150 personen aanwezig zijn
en het aansluitende terrein bij de uitgang van het subbrandcompartiment nog niet is bereikt, de enkele vluchtroute een extra beschermde vluchtroute moet zijn. Dit betekent dat
bij het verlaten van het subbrandcompartiment tegelijk ook het brandcompartiment wordt
verlaten. Op een extra beschermde vluchtroute mogen tussen de 38 en 150 personen aangewezen zijn. Deze grenswaarden komen voort uit de omzetting van de oude op de bezettingsgraadklassen gebaseerde voorschriften.
Het zesde lid geeft de eis voor de maximale (al dan niet horizontale) loopafstand in een
besloten ruimte waardoor een extra beschermde vluchtroute voert. Deze loopafstand is
niet groter dan de in de tabel aangegeven waarde (bij de meeste gebruiksfuncties 30 m).
Als de vluchtroute in de besloten ruimte over een trap voert moet bij het bepalen van de
totale loopafstand de loopafstand over de trap worden meegeteld. Dit volgt uit het begrip
‘loopafstand’, zie de toelichting op artikel 1.1. Zodra de maximaal toegelaten loopafstand
over de extra beschermde vluchtroute is afgelegd, moet een uitgang zijn gepasseerd en
verder kunnen worden gevlucht over een veiligheidsvluchtroute, twee onafhankelijke
vluchtroutes of tot het aansluitende terrein.
Het zevende lid geeft aan dat in een logiesgebouw een vluchtroute die door een trappenhuis voert altijd een extra beschermde vluchtroute moet zijn. Is het te overbruggen hoogBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

68

teverschil groter dan 12,5 m en is het trappenhuis een besloten trappenhuis, dan moet het
trappenhuis een veiligheidstrappenhuis zijn als bedoeld in artikel 2.106, tweede lid.
Het achtste lid bepaalt dat een vluchtroute die door een trappenhuis voert bij een te overbruggen hoogteverschil van meer dan 8 m een extra beschermde vluchtroute moet zijn.
Dit om te voorkomen dat het trappenhuis anders als schoorsteen zou kunnen functioneren
en daarmee een eventuele brand zou aanwakkeren.
Artikel 2.106 Veiligheidsvluchtroute
Het eerste lid geeft aan dat indien er meer dan 150 personen op een enkele vluchtroute
zijn aangewezen, de vluchtroute buiten het subbrandcompartiment moet voeren over een
veiligheidsvluchtroute. Ingeval sprake is van de uitgang van het subbrandcompartiment,
dan is die uitgang tegelijk de uitgang van het brandcompartiment, omdat de veiligheidsvluchtroute per definitie niet in een brandcompartiment ligt. Het aantal personen dat op
een veiligheidsvluchtroute is aangewezen behoeft niet te worden begrensd , omdat een
dergelijke route voldoende bescherming biedt.
Het tweede lid bepaalt dat een vluchtroute die door een trappenhuis van een logiesgebouw voert bij een te overbruggen hoogteverschil van meer dan 12,5 m een veiligheidsvluchtroute moet zijn. Dit om te voorkomen dat het trappenhuis anders als schoorsteen
zou kunnen functioneren en daarmee een eventuele brand zou aanwakkeren.
Artikel 2.107 Tweede vluchtroute
Het doel van een tweede vluchtroute is het veilig kunnen vluchten als één van de twee
routes bij brand onbruikbaar wordt. Dit doel zou met een beroep op gelijkwaardigheid
(artikel 1.3) ook kunnen worden bereikt door detectie, alarmering, een automatische blusinstallatie en/of een verdere beperking van het aantal personen. Wanneer die tweede
vluchtroute er is kan zonder een beroep op gelijkwaardigheid worden volstaan met minder zware eisen dan wanneer er slechts een enkele vluchtroute is.
Het eerste lid geeft de voorschriften voor het geval er een tweede onafhankelijke vluchtroute isbuiten het subbrandcompartiment waarin de vluchtroute begint. Vanaf het punt
dat één van de vluchtroutes een deur naar een andere ruimte buiten het subbrandcompartiment passeert, en de vluchtroutes verder door verschillende ruimten voeren, is er sprake
van twee onafhankelijke vluchtroutes. Vanaf dat punt zijn de eisen voor een beschermde,
een extra beschermde, of een veiligheidsvluchtroute op die vluchtroute niet meer van
toepassing. Daarmee is vanaf dat punt ook de beperking op het aantal personen dat gebruik mag maken van de vluchtroute vervallen. De twee vluchtroutes moeten tot het aansluitende terrein van elkaar gescheiden blijven (dus niet door de zelfde ruimte lopen) tenzij er over dat samenlopende deel sprake is van een veiligheidsvluchtroute (zie het vierde
lid). Uitzondering op het niet meer van toepassing zijn van de eisen voor een extra beschermde vluchtroute is de situatie dat in de vluchtroute een hoogteverschil van meer dan
8 m moet worden overbrugd. Ook indien er twee vluchtroutes zijn blijft het achtste lid
van artikel 2.105 namelijk van toepassing.
Het tweede lid stelt dat de twee vluchtroutes buiten het brandcompartiment waar de
vluchtroutes beginnen niet door eenzelfde brandcompartiment mogen voeren.
Het derde lid biedt de praktijk de mogelijkheid om bij een subbrandcompartiment met
één uitgang toch gebruik te kunnen maken van twee onafhankelijke vluchtroutes. De
vluchtroutes mogen direct vanaf de uitgang van het subbrandcompartiment door dezelfde
ruimte voeren (onderdeel a) voordat zij als volledig onafhankelijk vluchtroutes verder
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

69

gaan. Dit is toegestaan op voorwaarde dat de twee vluchtroutes in verschillende richtingen naar de twee uitgangen voeren (onderdeel d). Deze eis voorkomt dat alsnog in één
richting moet worden gevlucht, omdat er aan de ene kant van de ruimte twee pal bij elkaar liggende uitgangen zijn en aan de andere kant een doodlopend eind. Verder moet
deze ruimte een beschermde vluchtroute zijn als de ruimte binnen een brandcompartiment ligt en een extra beschermde vluchtroute buiten het brandcompartiment (onderdeel
b). Bij een besloten ruimte is de loopafstand in die ruimte beperkt tot ten hoogste 30 m
voor elke vluchtroute (onderdeel c). De beperking van het aantal personen op dit gedeelte
van de vluchtroutes is niet van toepassing. Om te kunnen spreken van twee verschillende
richtingen moet er sprake zijn van een minimale hoek (bijvoorbeeld 90˚) of moeten de
routes door bijvoorbeeld door een muur van elkaar zijn afgeschermd. Het mag dus niet zo
zijn dat als de ene vluchtroute door brand onbruikbaar wordt de andere vluchtroute direct
of heel snel daarna ook onbruikbaar wordt.
Het vierde lid, maakt het mogelijk dat twee vluchtroutes door dezelfde ruimte voeren
voor zover de vluchtroute een veiligheidsvluchtroute is, omdat eenmaal op de veiligheidvluchtroute aangekomen een veilige plaats is bereikt waarlangs op een veilige manier het
aansluitende terrein kan worden bereikt.
Het vijfde lid beperkt de mogelijkheid voor een veiligheidsvluchtroute in een woongebouw tot een veiligheidstrappenhuis.
Artikel 2.108 Inrichting vluchtroute
Dit artikel geeft de nadere eisen voor de inrichting van een vluchtroute.
Het eerste lid regelt de compartimentering (rookwerende deuren) in de beschermde of
extra beschermde vluchtroute door het voorschrijven van brand- en rookscheidingen tussen in de vluchtrichting op elkaar aansluitende verkeersruimten. De wbdbo zal bij elke
(virtuele of concrete) ruimtelijke afscheiding tussen die ruimten gerealiseerd moeten
worden. Bij een scheiding tussen brandcompartimenten op de vluchtroute is de eis van 30
of 60 minuten die tussen brandcompartimenten geldt (zie artikel 2.85) maatgevend. Het
tweede lid is bedoeld om te waarborgen dat twee naast elkaar lopende vluchtroutes afdoende van elkaar gescheiden blijven zodat ze op hetzelfde moment onbruikbaar kunnen
worden door brand of rook Het derde lid biedt de mogelijkheid om bij ministeriële regeling eisen te stellen aan de rookdoorgang van de in het eerste en tweede lid bedoelde
brandwerende scheidingsconstructies.
Het vierde lid geldt voor een trappenhuis in een woongebouw waardoor een beschermde
of extra beschermde vluchtroute voert, maar geen veiligheidsvluchtroute. Deze ruimte
moet zo min mogelijk brandbare materialen bevatten. Dit betekent in de praktijk dat de
vloeren en wanden van die ruimte van steenachtig materiaal moeten zijn, de trappen van
onbrandbaar materiaal (staal of steenachtig) en de deuren en kozijnen slechts in beperkte
mate van hout mogen zijn. De grens ligt bij een vuurlast van ten hoogste 3500 MJ per
bouwlaag.
De bovenste bouwlaag van het trappenhuis zal naar verwachting de bouwlaag zijn met de
hoogste vuurlast. De brandbare dakbedekking zal kunnen bijdragen aan de brand. Omdat
de dakconstructie hoog in het trappenhuis ligt, levert de vuurlast van de dag betrekking
minder gevaar op dan de vuurlast van overige constructieonderdelen en kan daarop een
reductie van 50 % worden toegepast.
Het vijfde lid geldt voor elke veiligheidsvluchtroute. In dit lid is voorgeschreven dat de
ruimte waardoor een veiligheidsvluchtroute voert zo min mogelijk brandbare materialen
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

70

moet bevatten. Dit betekent in de praktijk dat indien de deuren, kozijnen, leuningen en
plinten van hout zijn, de vloeren en wanden van die ruimte van steenachtig materiaal
moeten zijn. De grens ligt bij een permanente vuurbelasting van 3500 MJ. Op een veiligheidsvluchtroute is het, om de daar beoogde extra veiligheid te waarborgen, in tegenstelling tot een beschermde of extra beschermde vluchtroute in een woongebouw, niet toegestaan om een reductie van 50 % toe te passen bij de bepaling van de vuurlast van het dak.
Het zesde lid bevat een voorschrift voor hogere gebouwen. Tussen het horizontale deel
van de vluchtroute en een trappenhuis moet er bij gebouwen waarin meer dan 20 m hoogteverschil moet worden overbrugd een afzonderlijke verkeersruimte met een beschermde
vluchtroute of een open ruimte (rooksluis) van ten minste 2 m lengte zijn. Deze ruimte of
rooksluis moet het voortijdig binnendringen van rook in het trappenhuis voorkomen. Om
die reden moeten deuren die op het trappenhuis uitkomen zelfsluitend zijn (zie artikel
6.26). De hoogteverschil in het Bouwbesluit 2003 van ten minste 50 m is voortaan 20 m.
Er is voor gekozen dit voorschrift voortaan al bij een hoogteverschil van meer dan 20 m
te laten gelden om te voorkomen dat het trappenhuis anders als schoorsteen zou kunnen
functioneren en daarmee het vluchten en de hulpverlening zouden belemmeren. Het zevende lid is een aanvulling op het zesde lid en uitsluitend van toepassing op woongebouwen met een trappenhuis waarin een hoogteverschil van meer dan 20 m wordt overbrugd.
Het voorschrift geeft aan dat de uitgang van een appartement dan niet direct mag uitkomen op de in het zesde lid genoemde ruimte ofwel rooksluis. De reden van dit voorschrift
is te voorkomen dat een appartement dat geen zelfsluitende voordeur behoeft te hebben,
als gevolg van de openstaande voordeur direct zal kunnen volstromen met rook en dus
snel onbruikbaar wordt.
Lid acht geeft aan dat een vluchtroute voldoende breed en hoog moet zijn. Het gaat dan
zowel om de hoogte en breedte van ruimten waardoor een vluchtroute voert als om de
hoogte en breedte van deuropeningen (doorgangen). Voor woonwagens, niet in een logiesgebouw gelegen logiesfuncties, overige gebruiksfuncties en tunnels geldt een afwijkende grenswaarde voor de hoogte.
Het negende lid van dit artikel geldt voor wegtunnels met een tunnellengte van meer dan
250 m, en geeft aan dat de vrije doorgang van een vluchtroute, voor zover deze niet over
een trap of door een doorgang zoals een uitgang ofwel deuropening voert, ten minste 1,2
m breed moet zijn. Deze eis heeft betrekking op de vrije doorgang van alle ruimten waardoor de vluchtroute voert (vanaf ieder punt in een wegtunnelbuis tot het aansluitende
terrein).
Het tiende lid stelt dat een trap in een woongebouw waarop ten minste 600 m² aan verblijfsgebied is aangewezen een breedte van ten minste 1,2 m moet hebben. Dit is belangrijk omdat bij de woonfunctie geen eisen aan de opvang- en doorstroomcapaciteit van de
vluchtroute worden gesteld.
Het elfde lid is voor de gezondheidszorgfunctie bedoeld en geldt voor de gehele vluchtroute. Aan bed gebonden patiënten moeten snel met bed en toebehoren horizontaal naar
een ander brandcompartiment kunnen worden gebracht. De toegangen moeten daarvoor
ruim genoeg zijn. Het in het voorschrift genoemde blok met een lengte van 2,3 m, een
hoogte van 1,2 m en een breedte van 1,1 m (lxhxb) representeert daarbij een standaardziekenhuisbed.
Het twaalfde lid bepaalt dat een niet besloten ruimte waardoor een vluchtroute voert een
zodanige capaciteit van de afvoer van warmte en rook, en de toevoer van verse lucht
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

71

heeft, dat die ruimte gedurende langere tijd kan worden gebruikt om te vluchten en voor
het uitvoeren van reddings- en bluswerkzaamheden. In een niet besloten ruimte behoeft
niet te worden voorzien in een aantal brandveiligheidsvoorzieningen die wel in een besloten ruimte nodig zijn. Om te kunnen afzien van deze brandveiligheidsvoorzieningen moet
de ruimte gedurende langere tijd (in het algemeen is 30 á 60 minuten voldoende) veilig
blijven voor vluchten vanuit de rest van het gebouw en voor de inzet van hulpdiensten.
. Omdat niet besloten ruimten waardoor een vluchtroute loopt zoals een galerij of een
atrium op talloze manieren kunnen worden ontworpen, kan de capaciteit van de benodigde warmte- en rookafvoer (al dan niet mechanisch) uit deze ruimten niet met een eenduidige prestatie-eis worden bepaald. Voor de grenswaarden waarbij het verblijven in die
ruimte nog juist mogelijk is, kunnen volgens het TNO Bouw rapport 1997-CVB-R0883
als veilige waarden worden aangehouden:
- de stralingsflux niet groter dan 1 kW/m3;
- de temperatuur niet hoger dan 45 °C, en
- de zichtlengte niet kleiner dan 100 m.
Het is aanvaardbaar als in de directe omgeving van een brandhaard of rooklaag niet aan
(al) deze veilige waarden wordt voldaan als de vluchtroute door deze ruimte in twee verschillende richtingen mogelijk is. Vluchtende personen kunnen dan immers een kant op
vluchten die niet langs de brandhaard of rookpluim voert. Dit geldt ook wanneer de
vluchtroute voert door een brede ruimte (bijvoorbeeld een als niet besloten ruimte aangemerkt atrium) zodat men met voldoende afstand langs een brandhaard of rookpluim
kan vluchten.
Bij de (traditionele) galerijen met een vlak plafond, niet-afsluitbare openingen in de
langsgevel en een galerijdiepte van ten hoogste 1,8 m, kan met behulp van onderdeel 5.3
van NEN 1087 de benodigde capaciteit van de toevoer van verse lucht en de afvoer van
rook worden bepaald. Deze capaciteit moet om als niet besloten ruimte te kunnen worden
aangemerkt, ten minste 100 dm3/s per m3 netto inhoud van die ruimte zijn, terwijl er
langs het plafond van de galerij geen uitstekende randen of andere belemmering aanwezig mogen zijn. Een belemmering kan leiden tot stagnatie van de rookafvoer stagneert of
ophoping van hete rook onder het plafond van de galerij. Onder galerijdiepte wordt hier
verstaan de grootste afstand tussen de opening(en) in de langsgevel en de achterliggende
scheidingswand, gemeten loodrecht langs de langsgevel.
Artikel 2.109 Capaciteit van een vluchtroute
Het eerste lid regelt het aantal personen dat, afhankelijk van de breedte, op een vluchtroute mag zijn aangewezen. Dit is de doorstroomcapaciteit uitgedrukt in personen per meter.
Op grond van het tweede lid kan hieraan bijvoorbeeld een tijdscriterium worden toegevoegd (aantal personen, per meter, per minuut). Bij het vaststellen van dat aantal is gebruik gemaakt van het ‘Onderzoek doorstroomcapaciteit deuren’ TU Delft, 28 april 2009.
In dit eerste lid zijn vijf verschillende criteria opgenomen afhankelijk van het soort doorstroomopening. Een doorstroomcapaciteit van 90 personen per meter vrije breedte van
een doorgang komt het meest voor. Dit betekent dat een deuropening met een vrije breedte van 0,85 m een doorstroomcapaciteit heeft van 0,85 m x 90 personen/m = 76 personen.
Het eerste lid, onderdeel c, is gericht op deuropeningen met een deur die niet volledig
geopend kan. Indien de deur niet verder geopend kan worden dan een hoek van 135 graden, moet worden uitgegaan van dezelfde doorstroomcapaciteit als bij een ruimte (onderdeel b). Een openstaande deur kan de doorstroming namelijk vergelijkbaar met de wanBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

72

den van een ruimte beïnvloeden. Dit is ook het geval bij een dubbele deur waarvan één of
twee onderdelen een beperkte openingshoek bieden. Voor de doorstroomcapaciteit van
een trap speelt een niet beloopbaar gedeelte daarvan (bijvoorbeeld bij een spiltrap) geen
rol. Daarom moet bij het bepalen van de doorstroomcapaciteit, een gedeelte van de trap
waarvan de aantrede smaller is dan 0,17 m buiten beschouwing blijven (onderdeel a).
Het tweede lid geeft een mogelijkheid om bij ministeriële regeling af te wijken van de
voorschriften van het eerste lid bij het bepalen van de doorstroomcapaciteit van het deel
van een vluchtroute, gelegen buiten het subbrandcompartiment waarin de vluchtroute
begint. Ook het toevoegen van een tijdscriterium is te beschouwen als een afwijking van
het eerste lid, dat wel een eis aan de capaciteit stelt maar zich niet uitspreekt over de tijd.
Het derde lid geeft een functionele eis voor een bouwwerk geen gebouw zijnde. Elk gedeelte van een vluchtroute moet een zodanige doorstroomcapaciteit hebben, dat de op dat
gedeelte aangewezen personen veilig kunnen vluchten.
Artikel 2.110 Verbouw
Artikel 2.110 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 2.103 tot en met
2.109 van overeenkomstige toepassing. Het minimum niveau dat daarbij moet worden
aangehouden is echter het rechtens verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het
rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel 1.1.
Verder volgt uit artikel 1.12 dat op het geheel vernieuwen de volledige
nieuwbouwparagraaf van toepassing is. Dat artikel bepaalt namelijk dat, tenzij anders is
bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn.
Artikel 2.111 Tijdelijke bouw
Dit artikel stelt dat voor een nieuw te bouwen tijdelijk bouwwerk de artikelen 2.103 tot
en met 2.107 en 2.109 van deze afdeling onverkort van toepassing zijn. Dit is een
afwijking van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op tijdelijke bouwwerken de
voorschriften voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 2.12.2

Bestaande bouw

Artikel 2.112 tot en met artikel 2.119
Zie de toelichting op de artikelen van paragraaf 2.12.1 Nieuwbouw.
Ook hier geldt de nieuwe systematiek., De verschillen met de nieuwbouwvoorschriften
hebben betrekking op de beschermde route, weerstand tegen rookdoorgang (wtrd), loopafstanden, twee vluchtroutes en opvang- en doorstroomcapaciteit. Zie ook het algemeen
deel van de toelichting.
De grenswaarden en inrichtingseisen van de vluchtroutes zijn grotendeels gelijk aan de
oude eisen voor bestaande bouw. Nieuw zijn de voorschriften voor de opvang- en doorstroomcapaciteit. Als een bestaand bouwwerk niet kan voldoen aan deze voorschriften,
dan zullen gebruikstechnische oplossingen kunnen worden overwogen. Als dat niet mogelijk is kan gebruiksbeperking worden toegepast.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

73

Afdeling 2.13

Hulpverlening bij brand

§ 2.13.1
Nieuwbouw
Algemeen Deze afdeling ziet toe op de periode vanaf de aankomst van de hulpverlening
bij het bouwwerk. In beginsel zou dan iedereen reeds een veilige plaats hebben bereikt.
Het kan echter zijn dat de hulpverlening alsnog het gebouw moet doorzoeken op achtergebleven personen en hulp moet bieden bij de ontruiming. Ook moet de brandweer met
het benodigde materieel de plaats van de brand kunnen bereiken.
Artikel 2.120 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen bouwwerk is zodanig dat hulpverlening binnen redelijke tijd personen kan redden en brand kan bestrijden, maakt duidelijk
dat er ten alle tijden zo moet worden gebouwd dat hulpverleners hun werk kunnen doen.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 2.121 Brandweerlift
Artikel 6.40 eist bij een vloer van een verblijfsgebied hoger ligt dan 20 m boven het
meetniveau de aanwezigheid van een brandweerlift (zie voor het begrip ‘brandweerlift’
artikel 1.1). Artikel 2.121 stelt eisen aan het bouwwerk om de brandweer in staat te
stellen in geval van brand langs veilige weg de hoger gelegen verdiepingen van een
gebouw te bereiken. Op grond van het eerste lid moet op elke verdieping een
zogenoemde ‘brandwerende lobby’ voor de brandweerlift zijn.
Via de extra beschermde vluchtroute, die ter plaatse van de lift functioneert als
brandwerende lobby, kan de brandweer op veilige wijze brand op een daarboven gelegen
verdieping bereiken, om deze te doorzoeken naar achtergebleven personen en een
beginnende brand te kunnen bestrijden met materieel dat met de lift is aangevoerd. Dit
voorschrift geldt alleen voor verdiepingen niet voor de begane grond.
Het tweede lid geeft aan dat de voordeur van een woning niet mag grenzen aan het
voorportaal van een brandweerlift.
Artikel 2.122 Loopafstand
Dit artikel heeft als doel te voorkomen dat de brandweer te grote afstanden moet overbruggen om met geredde mensen een veilige plek te kunnen bereiken of met het gangbare
materieel een beginnende brand te kunnen blussen. De loopafstand naar de toegang van
een trappenhuis is hoogstens 75 m (eerste lid). De loopafstand naar een brandweerlift is
hoogstens 120 m (tweede lid).
Artikel 2.123 Hulppost
Met dit voorschrift wordt bepaald hoeveel hulpposten in een tunnelbuis nodig zijn. De
loopafstand vanaf ieder punt in de tunnel tot een hulppost mag niet groter zijn dan 75 m
(eerste lid). De onderlinge afstand tussen twee hulpposten mag 100 m zijn. Een hulppost
is een ruimte waar men terecht kan voor onder meer alarmering, communicatie (artikel
6.43), een draagbaar brandblusapparaat (artikel 6.31) en een aansluiting op een droge
blusleiding (artikel 6.29). Een hulppost is niet bedoeld om weggebruikers direct te beschermen tegen de gevolgen van brand.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

74

Artikel 2.124 Verbouw
Dit artikel geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 2.121 en 2.122 van
overeenkomstige toepassing. Het minimum niveau dat moet worden aangehouden is
echter het rechtens verkregen niveau. Zie artikel 1.1 voor een toelichting op het begrip
‘rechtens verkregen niveau’.
Uit artikel 1.12volgt dat artikel 2.123 bij verbouw van een wegtunnel met een
tunnellengte van meer dan 250 m onverkort van toepassing is en dat op het geheel
vernieuwen de volledige nieuwbouwparagraaf van toepassing is. Artikel 1.12 bepaalt
namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn.
Artikel 2.125 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 2.121 en 2.122 onverkort van toepassing. Dit
is een afwijking van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op tijdelijke bouwwerken
de voorschriften voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 2.13.2

Bestaande bouw

Artikelen 2.126 en 2.127
Zie de toelichting op paragraaf 2.13.1. Nieuwbouw.
De voorschriften in deze paragraaf zijn uitsluitend van toepassing op wegtunnels met een
tunnellengte van meer dan 250 m.
Afdeling 2.14

Hoge en ondergrondse gebouwen, nieuwbouw

Algemeen
Hoewel in de andere afdelingen van hoofdstuk 2 geen verbod is opgenomen op het
toepassen van die voorschriften op een bouwwerk waarin een vloer van een
gebruiksgebied hoger dan 70 m boven of lager dan 8 m onder het meetniveau ligt, zijn
niet al die voorschriften volledig geschikt voor dergelijke hoge of ondergrondse
bouwwerken. Om die reden is in deze afdeling bepaald dat dergelijke bouwwerken altijd
ten minste het zelfde veiligheidsniveau moeten hebben als beoogd met die voorschriften.
In deze afdeling zijn geen voorschriften opgenomen voor verbouw of tijdelijke bouw.
Voor het bepalen van het brandveiligheidsniveau moeten bij verbouw en bij tijdelijke
bouw de relevante artikelen uit de in artikel 1.135 genoemde paragrafen worden
geraadpleegd.
Artikel 2.134. Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen bouwwerk waarin een vloer van een
gebruiksgebied hoger dan 70 m boven of lager dan 8 m onder het meetniveau ligt, is zo
ingericht dat het bouwwerk brandveilig is, is gericht op het waarborgen van de veiligheid
van hoge en ondergrondse bouwwerken.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

75

Artikel 2.135 Inrichting
Het eerste lid bepaalt dat gebouwen met een vloer hoger dan 70 m dezelfde mate van
brandveiligheid moet hebben als beoogd met de paragrafen 2.2.1, 2.8.1, 2.9.1, 2.10.1
2.11.1, 2.12.1 en 2.13.1. Voor zover in de genoemde paragrafen opgenomen concrete
prestaties niet geschikt zijn voor hogere gebouwen, moet in de aanvraag om vergunning
voor het bouwen worden aangetoond hoe het beoogde brandveiligheidsniveau wordt
gerealiseerd.
Het tweede lid geeft een soortgelijk voorschrift als het eerste lid, maar dan voor
bouwwerken met een vloer die lager ligt dan 8 m onder het meetniveau.
Afdeling 2.15

Inbraakwerendheid, nieuwbouw

Artikel 2.136 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen woonfunctie, niet zijnde een woonwagen biedt weerstand tegen inbraak, is vergeleken met het Bouwbesluit 2003 ongewijzigd.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
woonfuncties met uitzondering van de woonwagen.
Artikel 2.137 Reikwijdte
Deuren, ramen, kozijnen en vergelijkbare constructie-onderdelen van woningen moeten
wanneer zij bereikbaar zijn voor inbrekers inbraakwerend zijn, volgens weerstandsklasse
2, bepaald volgens NEN 5096. Hiermee wordt gewaarborgd dat nieuw te bouwen
woningen worden voorzien van deugdelijk hang- en sluitwerk en van deugdelijke
kozijnen waarop dat hang- en sluitwerk is aangebracht. Hoogwaardig hang- en sluitwerk
werkt preventief tegen inbrekers en levert daarmee een bijdrage aan de sociale veiligheid.
De eisen gelden ook voor constructie-onderdelen in een scheidingswand tussen een
woning en een ruimte van een aangrenzende gebruiksfunctie of aangrenzende
gemeenschappelijke ruimte. Voorbeelden van zo’n aangrenzende gebruiksfunctie die met
de woning in verbinding staat, zijn praktijk- of kantoorruimten en garages. Bij een
woning in een woongebouw kan men denken aan de scheiding tussen een woning en een
aangrenzende gemeenschappelijke ruimte zoals een portiek.
Bij weerstandsklasse 2, bepaald overeenkomstig NEN 5096, heeft een gelegenheidsinbreker met gebruikelijk gereedschap in het algemeen ten minste 3 minuten
nodig om in de woning in te breken.
Artikel 2.138 Verbouw
Artikel 2.138 geeft een voorschrift voor inbraakwerendheid bij het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten van een bouwwerk. Met dit voorschrift wordt voorkomen dat de bestaande mate van inbraakwerendheid van een woning, door een verbouwing wordt ondergraven.
In dergelijke gevallen is artikel 2.137 van overeenkomstige toepassing waarbij moet worden uitgegaan van het rechtens verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens
verkregen niveau de toelichting op artikel 1.1. Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing. Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat tenzij
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

76

anders is bepaald de nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn. Zie hiervoor de toelichting op artikel 1.12.
Afdeling 2.16 Veiligheidszone en plasbrandaandachtsgebied, nieuwbouw
Algemeen
Deze afdeling maakt het mogelijk om bij ministeriële regeling in zogenoemde veiligheidszones en plasbrandaandachtsgebieden eisen te stellen met oog op het veilig kunnen
vluchten bij een brand, een ontploffing of een drukgolf in een dergelijke zone of gebied.
Met het opnemen van deze afdeling is uitvoering gegeven aan een wens van de Tweede
Kamer (Kamerstukken II, 2008/2009, 30 373, nr. 35).
Voor een toelichting op de begrippen ‘veiligheidszone’ en ‘plasbrandaandachtsgebied’
wordt verwezen naar de toelichting op artikel 1.1.
Artikel 2.139 Aansturingsartikel
Het eerste lid van dit artikel geeft als functionele eis dat een te bouwen bouwwerk in een
veiligheidszone of plasbrandaandachtsgebied of boven de volle breedte van een basisnetroute indien de veiligheidszone slechts een deel van de breedte van de basisnetroute betreft zodanig moet zijn dat het daaruit voortvloeiend risico voor de gebruikers van het
gebouw beperkt is. Dit betekent dat men bij een calamiteit in een dergelijk gebied, in het
bouwwerk zodanig is beschermd dat men veilig uit het bouwwerk kan vluchten.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties.
Artikel 2.140 Veiligheidszone en plasbrandaandachtsgebied
Bij ministeriële regeling kunnen met het oog op het voorkomen of beperken van de gevolgen van een van buiten het bouwwerk komende brand, ontploffing of drukgolf voorschriften worden gegeven omtrent het bouwen in een veiligheidszone of plasbrandaandachtsgebied. Uit het opschrift van afdeling 2.17 en het eerste lid van artikel 2.139 blijkt
dat die voorschriften (alleen) betrekking hebben op nieuw te bouwen bouwwerken.
Afdeling 2.17
§ 2.17.1

Aanvullende regels tunnelveiligheid
Nieuwbouw

Artikel 2.141 Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, een te bouwen wegtunnel met een tunnellengte van
meer dan 250 m is zodanig dat de veiligheid voor het wegverkeer is gewaarborgd, komt
qua strekking overeen met de functionele eis uit het Bouwbesluit 2003.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
wegtunnels met een tunnellengte van meer dan 250 m.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

77

Artikel 2.142 Verkeersveiligheid
Het eerste lid sluit aan op de gebruikstechnische eisen van artikel 6.46, tweede tot en met
vierde lid.
Het gaat in het tweede lid niet om een hellingbaan voor personen maar om een
hellingbaan voor motorvoertuigen. Dit is een ander soort hellingbaan dan in afdeling 2.4
(overbrugging van hoogteverschillen). In die afdeling gaat het alleen om het overbruggen
van hoogteverschillen door niet in een gemotoriseerd voertuig gezeten personen (dus
lopend of bijvoorbeeld in een kinderwagen of rolstoel).
Bij een incident in een wegtunnel is het noodzakelijk dat hulpverleningsdiensten een
vrachtwagen met een hulpverleningsvoertuig kunnen passeren. De in het derde lid
vastgelegde minimum afmetingen van een wegtunnelbuis waarborgen dat daarvoor
voldoende ruimte is.
§ 2.17.2

Bestaande bouw

Artikelen 2.143 en 2.144
Zie de toelichting op paragraaf 2.14.1. Nieuwbouw.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

78

Hoofdstuk 3

Technische bouwvoorschriften uit het oogpunt van gezondheid

Algemeen
De wijzigingen ten opzichte van het oude hoofdstuk 3 zijn grotendeels het gevolg van
afstemming met de Wet geluidhinder en de Wet luchtvaart en van wijziging van NEN
5077. Het gaat hier om de voorschriften met betrekking tot het geluid van buiten,
luchtvaartlawaai, contactgeluid en luchtgeluid binnen een bouwwerk. De oude waarde
dB(A) is waar mogelijk vervangen door de waarde dB, bij burgerluchthavens heeft de
oude Laeq-waarde plaats gemaakt voor een Lden-waarde (uitgedrukt in dB) terwijl bij
militaire luchthavens de oude waarde nog van toepassing blijft. Voor de berekening van
geluidsoverdracht door luchtgeluid wordt voortaan uitgegaan van de nieuwe term
‘karakteristieke lucht-geluidniveauverschil’ en voor de geluidsoverdracht van
contactgeluid van ‘contact-geluidniveau’
Belangrijk is dat er voortaan eisen gelden ter voorkoming van geluidsoverlast door lawaai
van eigen installaties van woningen, kinderopvang en onderwijsgebouwen. Aan de
geluidwering in verblijfsruimten binnen dezelfde gebruiksfunctie (de oude afdeling 3.3)
worden daarentegen geen eisen meer gesteld.
Ook zijn vereenvoudigingen aangebracht zoals het samenvoegen van de voorschriften
van enkele afdelingen. Dit resulteert in de nieuwe afdelingen Wering van vocht (afdeling
3.5), Luchtverversing (afdeling 3.6) en Toevoer van verbrandingslucht en afvoer van
rookgas (afdeling 3.8 ).Een belangrijke inhoudelijke wijziging is dat er voortaan alleen
nog eisen worden gesteld aan het verblijfsgebied (en aan het nieuwe bedgebied) en niet
meer op het niveau van verblijfsruimte. Deze wijziging heeft een voordeel bij het kunnen
indelen van een bouwwerk in verblijfsruimten (vrije indeelbaarheid). Verder worden er in
deze afdeling geen eisen meer gesteld aan kantoorfuncties. De gebruikers van een
kantoorfunctie worden in tegenstelling tot gebruikers van ziekenhuizen en scholen niet
als ‘kwetsbaar’ beschouwd. Kantoren vallen ook niet onder de catagorie
‘geluidgevoelige bouwwerken’ van de Wet geluidhinder. Wat betreft de eventuele
invloed van geluid van buiten op de arbeidsomstandigheden wordt verwezen naar de
zogenoemde arbocatalogie op basis van de Arbeidsomstandighedenwet.
In de afdeling voor bescherming tegen ratten en muizen (afdeling 3.10) is een voorschrift
ingevoegd dat het mogelijk maakt een nest of een vaste rust- of verblijfplaats ten behoeve
van de bij of krachtens de Flora- en faunawet beschermde diersoorten te realiseren.
De oude afdelingen met de voorschriften voor drinkwatervoorziening en
warmwatervoorziening zijn samengevoegd en verplaatst naar hoofdstuk 6. Ook de
afdelingen voor de afvoer van afvalwater en fecaliën en de afvoer van hemelwater
zijnsamengevoegd in hoofdstuk 6.
Afdeling 3.1

Bescherming tegen geluid van buiten, nieuwbouw

Algemeen
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

79

Bij de voorschriften in deze afdeling wordt gebruik gemaakt van het begrip ‘uitwendige
scheidingsconstructie van een verblijfsgebied’. In veel gevallen zal dit de buitengevel of
het dak zijn. Dit hoeft echter niet. Onder verwijzing naar de definitie van uitwendige
scheidingsconstructie in artikel 1.1, eerste lid, wordt er op gewezen dat wanneer het verblijfsgebied niet aan de gevel grenst bij de toepassing van het voorschrift rekening gehouden mag worden met het geluidwerende effect van tussenliggende ruimten en constructie-onderdelen. Het gaat tenslotte om de geluidreductie die in het verblijfsgebied of
de verblijfsruimte wordt gerealiseerd. Opgemerkt wordt dat de artikelen 3.2, 3.3 en 3.4
tegelijk van toepassing kunnen zijn. In een dergelijk geval geldt het zwaarste voorschrift. Ook is het mogelijk dat de verschillende leden van een artikel tegelijk van
toepassing zijn. Ook in dat geval geldt het zwaarste voorschrift.
Artikel 3.1
Aansturingsartikel
Het eerste lid geeft de functionele eis, een te bouwen bouwwerk biedt in een verblijfsgebied bescherming tegen geluid van buiten. De tabel van het tweede lid wijst per
gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing zijn op die gebruiksfunctie. Door
aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Voor de andere bijeenkomstfunctie, de celfunctie, de industriefunctie, de kantoorfunctie,
de logiesfunctie, de sportfunctie, de winkelfunctie, de ‘overige gebruiksfunctie’ en het
‘bouwwerk geen gebouw zijnde’ wijst de tabel van het tweede lid geen voorschriften aan.
Het derde lid bepaalt dat de functionele eis evenmin op deze gebruiksfuncties van toepassing is.
Artikel 3.2
Geluid van buiten
Artikel 3.2 bevat het basisvoorschrift dat een uitwendige scheidingsconstructie van een
verblijfsgebied een karakteristieke geluidwering van ten minste 20 dB heeft. Dit basisvoorschrift geldt altijd voor de woonfunctie, de bijeenkomstfunctie voor kinderopvang,
de gezondheidszorgfunctie en de onderwijsfunctie. Op grond van dit basisvoorschrift
wordt in het verblijfsgebied bescherming geboden tegen normaal omgevingsgeluid. Uit
de andere artikelen van deze afdeling kan vervolgens blijken dat vanwege specifieke omstandigheden een hogere karakteristieke geluidwering noodzakelijk is.
Artikel 3.3
Industrie-, weg- of spoorweglawaai
Bij industrie-, weg- en spoorweglawaai is een karakteristieke geluidwering van 20 dB
niet voldoende. Gemeenten stellen op basis van de Wet geluidhinder een zogenoemd hogere-waardenbesluit vast waarin de zones zijn opgenomen waarin een hogere geluidsbelasting is toegestaan (‘hoogst toelaatbare geluidbelasting’) en nemen deze op in het bestemmingsplan. In dergelijke zones mag alleen gebouwd worden wanneer de door de
aanvrager van een omgevingvergunning te realiseren karakteristieke geluidwering hoger
is dan de in artikel 3.2 gegeven waarde. Wanneer dergelijke zones niet zijn vastgesteld
dan geldt alleen artikel 3.2. Is in een dergelijk geval de feitelijke geluidbelasting op de
gevel toch groter dan 20 dB +35 dB (A) respectievelijk 20 dB +33 dB dan ligt de oplossing van het probleem niet bij de aanvrager om omgevingsvergunning maar bij de veroorzaker van het geluid.
Het eerste lid geeft voor verblijfsgebieden in het algemeen (met uitzondering van
bedgebied) aan hoe gehandeld moet worden in die gevallen dat in het bestemmingsplan
een hoogst toelaatbare geluidsbelasting voor industrie-, weg- of spoorweglawaai is
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

80

aangegeven. Bij de berekening van de karakteristieke geluidwering moet afhankelijk van
het soort lawaai worden uitgegaan van dB(A) of dB. Dit verschil komt doordat in de Wet
geluidhinder bij industrielawaai nog wordt uitgegaan van de oude op dB(A) gericht
bepalingsmethode, terwijl bij weg- of sporweglawaai al wordt gerekend met een
Europees geharmoniseerde bepalingsmethode die uitgaat van dB. In de praktijk gaat het
om een verschil van ongeveer 2 dB.
Het tweede lid geeft een nadere eis voor een gebied waarin wordt geslapen. Voor
dergelijke ruimten moet de karakteristieke geluidwering 5 dB zwaarder zijn dan op grond
van het eerste lid. Deze uitzondering vloeit voort uit de Wet geluidhinder. Het derde lid
verklaart de eerste twee leden van overeenkomstige toepassing op een inwendige
scheidingsconstructie die niet de scheiding vormt met een verblijfsgebied van een
aangrenzende gebruiksfunctie waarop deze twee leden van toepassing zijn. Dit betekent
dat wanneer een verblijfsgebied aan een zijde grenst aan aan een ruimte waarvoor geen
eisen aan de geluidwering gelden, die scheidingswand inclusief het geluidwerende effect
van tussenliggende ruimten en constructieonderdelen, zodanig geluidwerend moet zijn
dat in het verblijfsgebied zelf geen geluidoverlast van buiten ontstaat.
Het vierde lid waarborgt dat er in elke afzonderlijke verblijfsruimte een aanvaardbaar
geluidsniveau optreedt.
Artikel 3.4
Luchtvaartlawaai
In artikel 3.4 is aangegeven hoe moet worden omgegaan met een gebruiksfunctie die in
een beperkingengebied als bedoeld in de Wet luchtvaart ligt. In een beperkingengebied
gelden in verband met de nabijheid van een luchthaven ruimtelijke beperkingen met het
oog op veiligheid en het voorkomen van geluidoverlast. Of er sprake is van een zogenoemd beperkingengebied volgt uit in het bestemmingsplan. Een gemeente nabij een
luchthaven is verplicht om de voor het beperkingengebied vastgestelde contouren in het
bestemmingsplan te verwerken. De regelgeving omtrent militaire luchthavens en burgerluchthavens (anders dan Schiphol) in de Wet luchtvaart is gewijzigd met de Wet regelgeving burgerluchthavens en militaire luchthavens. Voor militaire luchthavens wordt nog
steeds een Ke-geluidscontour bepaald waarbinnen op grond van de Regeling geluidwerende voorzieningen 1997 (RGV 1997) een isolatieverplichting bestaat. Voor de burgerluchthavens wordt de Ke-zone rechtstreeks in de RGV 1997 opgenomen. Voor Schiphol
zijn deze contouren al opgenomen in de RGV 1997. Voor de overige burgerluchthavens
(Rotterdam Airport, Groningen Airport Eelde, Maastricht Aachen Airport en Lelystad
Airport), waarvoor in het verleden op grond van de Luchtvaartwet de Kegeluidscontouren zijn vastgesteld, gaat dat nog gebeuren.
Het eerste lid richt zich op militaire luchthavens. De in de zonering opgenomen geluidbelasting op de uitwendige scheidingsconstructie (buitengevel) is bij militaire
luchthavens uitgedrukt in Ke. Deze Ke-waarden worden niet meer gehanteerd bij de
burgerluchtvaart.
In een beperkingengebied moet de uitwendige scheidingsconstructie van een verblijfsgebied een karakteristieke geluidwering hebben van ten minste de in tabel 3.4 aangegeven
karakteristieke geluidwering. De voorgeschreven karakteristieke geluidwering in dB kan
in de tabel worden afgelezen aan de hand van de in het bestemmingsplan aangegeven Kewaarde. Het tweede lid heeft uitsluitend betrekking op de burgerluchtvaart. Bij een
burgerluchthaven moet de uitwendige scheidingsconstructie zodanig zijn dat de geluidsbelasting in een verblijfsgebied ten hoogste 33 dB is. Opgemerkt wordt dat daa rBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

81

bij voor de burgerluchtvaart wordt uitgaan van L den of de 35 Ke-geluidcontour. Het
gebruik van Lden vloeit voort uit de Europese richtlijn inzake de evaluatie en beheersing
van omgevingslawaai d.d. 25 juni 2002 (richtlijn 2002/49/EG).
Het derde lid heeft betrekking op structureel uitgevoerd nachtelijk vliegverkeer. Bij
structureel uitgevoerd nachtelijk vliegverkeer zijn in een bedgebied (slaapkamer of
ziekenhuiskamer) extra geluidwerende maatregelen noodzakelijk om de nachtrust van
personen te waarborgen. De geluidbelasting in de betreffende ruimte mag niet groter
zijn dan 28 dB. Structureel nachtelijk vliegverkeer is alleen toegestaan bij Schiphol.
Het vierde lid heeft betrekking op de inwendige scheidingsconstructie (binnenwand)
tussen een verblijfsgebied en een besloten ruimte van bijvoorbeeld een aan een woning
grenzende garage of buitenberging. Zo’n binnenwand moet een zelfde mate van
geluidwering hebben alsof het een gevel van dat verblijfsgebied betreft. Hierbij mag het
positieve effect op de geluidwering door de aanwezigheid van de garage of buitenberging
worden meegerekend.
Het vijfde lid waarborgt dat er in elke afzonderlijke verblijfsruimte een aanvaardbaar
geluidsniveau optreedt.
Artikel 3.5
Verbouw
Artikel 3.5 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. Daarbij behoeft de karakteristieke geluidwering van de
uitwendige scheidingsconstructie niet beter te zijn dan het rechtens verkregen niveau.
Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing.
Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat tenzij anders is bepaald de nieuwbouwvoorschriften van
toepassing zijn. Zie hiervoor de toelichting op artikel 1.12.
Artikel 3.6
Tijdelijke bouw
Artikel 3.6 bepaalt in het eerste lid dat op tijdelijke bouwwerken de artikelen 3.2 tot en
met 3.4 van overeenkomstige toepassing zijn. Daarbij kan worden uitgegaan van een
karakteristieke geluidwering die 10 dB of dB(A) lager is. Het eisenniveau is dus 10 dB of
dB(A) lager dan bij reguliere nieuwbouw.
Het tweede lid bepaald dat bij toepassing van artikel 3.4, derde lid, moet worden uitgegaan van een karakteristiek geluidniveau van ten hoogste 30 dB in plaats van 28 dB. Het
eisenniveau in een bedgebied is dus bij tijdelijke bouw 2 dB lager dan bij reguliere
nieuwbouw.
Afdeling 3.2

Bescherming tegen geluid van installaties

Algemeen
In het Bouwbesluit 2003 waren in deze afdeling alleen voorschriften opgenomen om te
voorkomen dat gebouwinstallaties geluidhinder veroorzaken in belendende gebouwen.
Voor de woonfunctie, de bijeenkomstfunctie voor kinderopvang en de onderwijsfunctie
zijn voortaan ook voorschriften opgenomen ter voorkoming van geluidoverlast van de
eigen gebouwinstallaties. Dit is vooral van belang omdat er met het oog op energiezuinigheid en de kwaliteit van het binnenmilieu men steeds meer afhankelijk wordt van installaties. Geluidoverlast van dergelijke installaties kan de gezondheid schaden, hetzij
door het geluid zelf, hetzij doordat men de installatie uitschakelt om de geluidhinder te
beperken.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

82

Artikel 3.7
Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk biedt bescherming tegen geluid van installaties, is vergeleken met het Bouwbesluit 2003 ongewijzigd.
Artikel 3.8
Aangrenzend perceel
Dit artikel heeft als doel geluidhinder voor de buren te beperken. Hierbij kan gedacht
worden aan overlast bij het doortrekken van het toilet of door het gebruik van de lift. Dit
voorschrift is zowel van toepassing op niet-gemeenschappelijke (individuele) als op
gemeenschappelijke installaties. Deze voorschriften zijn nodig omdat mensen eerder last
hebben van geluiden van buiten de eigen woning, hotelkamer, kantoor en dergelijke dan
van geluiden van binnen de eigen woning en dergelijke. Bovendien kan men niet of
nauwelijks invloed kan uitoefenen op geluid dat van derden komt. Het karakteristieke
installatie-geluidsniveau wordt bepaald volgens NEN 5077 en mag niet meer zijn dan 30
dB. Onder het Bouwbesluit 2003 werd deze waarde uitgedrukt in dB(A).
Artikel 3.9
Zelfde perceel
Dit artikel regelt de beperking van overlast van installaties voor op het zelfde perceel
gelegen gebruiksfuncties. Het eerste lid is gericht op het voorkomen van geluidoverlast
binnen een woning (niet-gemeenschappelijke verblijfsruimte van een woonfunctie). Het
gaat dan om geluidoverlast veroorzaakt door een installatie van een aangrenzende woning
of een andere op hetzelfde perceel gelegen gebruiksfunctie.
Het zelfde geldt ook voor een gemeenschappelijke installatie (bijvoorbeeld een liftinstallatie). Een gemeenschappelijke installatie zal in geen enkele woning geluidoverlast mogen geven.
Het tweede lid heeft betrekking op het voorkomen van geluidoverlast door de eigen gebouwinstallaties. Dit voorschrift geldt alleen voor de woonfunctie, de bijeenkomstfunctie
voor kinderopvang en de onderwijsfunctie. Het toegestane karakteristieke installatiegeluidsniveau is af te lezen in tabel 3.7.
Aanleiding voor het opnemen van dit voorschrift zijn de regelmatige klachten over de
geluidoverlast door mechanische ventilatiesystemen in met name woningen, scholen en
kinderdagverblijven.
Dergelijke systemen (al dan niet met warmterugwinning) worden steeds meer gebruikt
om aan de energieprestatie-eis (zie afdeling 5.1) te kunnen voldoen. Om te voorkomen
dat men een voor een gezond binnenmilieu noodzakelijke installatie wegens geluidoverlast uitschakelt is een maximum gesteld aan de geluidsproductie van installaties voor
warmteopwekking, warmteterugwinning en luchtverversing. Het volgens NEN 5077 bepaalde karakteristieke installatiegeluidsniveau in een verblijfsgebied is voor de hiervoor
genoemde installaties tezamen ten hoogste 30 of 35 dB (zie tabel). Dit geldt zowel wanneer er sprake is van een gecombineerd systeem als voor afzonderlijke apparaten.
Opgemerkt wordt dat bij de berekening van het karakteristieke installatiegeluidsniveau
wordt uitgegaan van het niveau dat optreedt in de hoogste stand van het voorgeschreven
regelbereik van die installatie (dit is de voorgeschreven ventilatiecapaciteit als bedoeld in
artikel 3.38).
Artikel 3.10 Verbouw
Bij het geheel of gedeeltelijk vernieuwen, veranderen en vergroten zijn de artikelen 3.8
en 3.9 van overeenkomstige toepassing. Het niveau van eisen is daarbij 10 dB lager, dit
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

83

betekent dat maximaal toegestane installatiegeluidsniveauin een verblijfsgebied 10 dB
hoger is, ofwel de installatie mag meer geluid produceren.
Dit betekent dat bij het vervangen van een installatie de nieuwe installatie ook aan de
voorschriften van deze afdeling moet voldoen, maar dat de geluidsproductie 10 dB hoger
mag zijn. Meer concreet: het installatie-geluidsniveau als bedoeld in de artikel 3.8 en 3.9,
eerste lid, mag ten hoogste (30 dB + 10 dB =) 40 dB zijn. Bij toepassing van artikel 3.9,
tweede lid, moet bij de in de tabel opgenomen waarde ook telkens 10 worden opgeteld.
Afhankelijk van de gebruiksfunctie komt dit neer op een waarde van ten hoogste 40 dB
of ten hoogste 45 dB.
Artikel 3.11 Tijdelijke bouw
Bij een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 3.8 en 3.9 van overeenkomstige toepassing,
waarbij het niveau van eisen 10 dB lager is. Dit betekent dat het installatie-geluidsniveau
10 dB hoger mag zijn dan in die artikelen als hoogste waarde is aangegeven, ofwel de
installatie nog meer geluid produceren.
Dit betekent dat bij het bouwen van een tijdelijk bouwwerk de installatie aan de
voorschriften van deze afdeling moet voldoen, maar dat de geluidsbelasting 10 dB hoger
mag zijn.
Afdeling 3.3 Beperking van galm
Algemeen
Het doel van deze afdeling is de geluidhinder in appartementen als gevolg van galm in
aangrenzende gangen, trappenhuizen, of besloten galerijen (corridors) te beperken. De
praktijk wijst uit dat indien er geen geluidsabsorberende maatregelen worden getroffen
het galmeffect uitnodigt tot het maken van extra lawaai.
Artikel 3.12 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk heeft in een gemeenschappelijke
verkeersruimte een zodanige geluidsabsorptie, dat geluidhinder door galm wordt beperkt,
is vergeleken met het Bouwbesluit 2003 grotendeels ongewijzigd. De reikwijdte is
voortaan beperkt tot de gemeenschappelijke verkeersruimte. Praktisch gezien is dit geen
wijziging omdat de prestatie-eis van artikel 3.13 evenals voorheen uitsluitend betrekking
heeft op gemeenschappelijke verkeersruimten.
Artikel 3.13 Geluidsabsorptie
Artikel 3.13 bepaalt dat de geluidsabsorptie van een besloten gemeenschappelijke
verkeersruimte moet worden berekend met NEN-EN 12354-6. Deze norm is in de plaats
gekomen van NEN 5078. De praktijkrichtlijn NPR 5071, uitgave 1981, zoals aangevuld
in 1991 blijft ook na invoering van dit besluit bruikbaar.
Onder ‘geluidsabsorptie’ van een ruimte wordt verstaan de som van de geluidsabsorptie
van de diverse constructieonderdelen van die ruimte. Onder de geluidsabsorptie van zo’n
constructie-onderdeel wordt verstaan de verhouding tussen het geluidsvermogen dat door
dat onderdeel wordt geabsorbeerd, dat wil zeggen niet gereflecteerd, en het
geluidsvermogen dat op dat onderdeel invalt.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

84

Artikel 3.14 Verbouw
Artikel 3.14 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen moet de totale geluidsabsorbtie van
de besloten gemeenschappelijke verkeersruimte die aan een woonfunctie grenst voldoen
aan het rechtens verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen
niveau de toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing.
Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat tenzij anders is bepaald de nieuwbouwvoorschriften van
toepassing zijn.
Afdeling 3.4

Geluidwering tussen ruimten van verschillende gebruiksfuncties,
nieuwbouw

Algemeen
Deze afdeling heeft betrekking op het voorkomen van geluidoverlast tussen afzonderlijke
gebruikseenheden.
De wijzigingen van artikel 3.16 (ander perceel) en artikel 3.17 (zelfde perceel) ten
opzichte van het Bouwbesluit 2003 (artikel 3.18 respectievelijk 3.19) vloeien voort uit de
afstemming van NEN 5077 op Europese normen. In de gewijzigde NEN 5077 zijn de
begrippen ‘isolatieindex voor luchtgeluid’ en ‘isolatieindex voor contactgeluid’
vervangen door: lucht-geluidsniveauverschil respectievelijk contactgeluidniveauverschil.
Met de invoering van deze nieuwe begrippen zijn ook de berekeningsmethodiek en de
grenswaarden aangepast. Deze nieuwe voorschriften leiden echter niet tot een ander
niveau van eisen. De eisen zijn voortaan uitgedrukt in karakteristiek
luchtgeluidniveauverschil en gewogen contact-geluidniveau terwijl deze voorheen
werden uitgedrukt in karakteristieke isolatie-index voor luchtgeluid respectievelijk
isolatie- index voor contactgeluid.
Artikel 3.15 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk biedt bescherming tegen geluidoverlast
tussen gebruiksfuncties, is vergeleken met het oude artikel 3.17 praktisch ongewijzigd.
Artikel 3.16 Ander perceel
In artikel 3.16 zijn de voorschriften opgenomen voor de geluidwering tussen
gebruiksfuncties op verschillende percelen.
Met de voorschriften van dit artikel wordt beoogd de mogelijke hinder door de
veroorzaker van het geluid (de zender) in een op een aangrenzend perceel gelegen
gebruiksfunctie (de ontvanger) te beperken.
Er wordt in dit artikel onderscheid gemaakt tussen luchtgeluid en contactgeluid.
Het eerste en tweede lid zijn gericht op luchtgeluid. De eisen zijn uitgedrukt in een
karakteristiek lucht-geluidniveauverschil. Bij het eerste lid is de ontvangstruimte een op
een ander perceel gelegen verblijfsgebied ongeacht de gebruiksfunctie. Dit voorschrift
geldt dus niet bij een gebruiksfunctie zonder verblijfsgebied (lichte industriefunctie of
overige gebruiksfunctie). Bij het tweede lid is de ontvangsruimte een niet in een
verblijfsgebied gelegen besloten ruimte van een woonfunctie, zoals een douche, een toilet
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

85

of een verkeersruimte. Bij andere gebruiksfuncties (niet-woonfuncties) behoeven de nietverblijfsgebieden dus niet beschermd te worden.
Het derde en vierde lid zijn gericht op contactgeluid. Evenals bij het luchtgeluid gelden
de eisen voor contactgeluid in verblijfsgebieden voor iedere aangrenzende
gebruiksfunctie, terwijl de eisen contactgeluid voor een niet in verblijfsgebied gelegen
ruimte alleen bij een aangrenzende woonfunctie gelden.
Uit de tabel volgt dat artikel 3.16 niet geldt voor het veroorzaken van geluid in de
woonwagen, de lichte industriefunctie en het bouwwerk geen gebouw zijnde.
Artikel 3.17 Hetzelfde perceel
Artitikel 3.17 is qua opzet vergelijkbaar met artikel 3.16, maar heeft betrekking op de
situatie dat de zend- en ontvangsruimte op hetzelfde perceel liggen. Het verschil is verder
dat alle voorschriften uitsluitend betrekking hebben op de situatie dat de ontvangstruimte
een woonfunctie is. Dus er gelden geen eisen tussen bijvoorbeeld twee winkels in een
winkelcentrum maar wel tussen een winkel en een boven dat winkelcentrum gelegen
woning.
Het vijfde lid bepaalt dat het eerste tot en met vierde lid niet van toepassing zijn op de geluidsoverdracht van een nevenfunctie. Dit wil zeggen dat een nevenfunctie zoals een bergruimte, een schuur, een kantoor aan huis of een garage niet geluidwerend behoeft te worden
afgescheiden van de bijbehorende woning. In een dergelijk geval mag er van worden uitgegaan dat eventueel lawaai in die nevenfunctie door de bewoners zelf wordt gemaakt of beïnvloed kan worden.
Het zesde lid bepaalt dat het eerste tot en met vierde lid niet van toepassing zijn op de geluidsoverdracht van een gemeenschappelijke ruimte naar een aangrenzende gemeenschappelijke ruimte. Dit betekent dat de voorschriften niet gelden voor bijvoorbeeld op hetzelfde
perceel gelegen gemeenschappelijke gangen (zoals corridors en galerijen), zitruimten en
badruimten.
Het zevende lid geeft een uitzondering voor de geluidsoverdracht van een besloten ruimte
naar een gemeenschappelijk verkeersruimte, en voor de geluidsoverdracht van een gemeenschappelijke verkeersruimte naar een niet in een verblijfsgebied gelegen besloten
ruimte. Het tweede en vierde lid zijn daar niet op van toepassing. Dit betekent dat een
voordeur van een in een woongebouw gelegen woning niet aan de geluidseisen zoals deze
uit het tweede en vierde lid volgen behoeft te voldoen. Ook met een goede voordeur blijkt
het namelijk niet mogelijk gelijktijdig aan die beide leden te voldoen. Dit nieuwe voorschrift is dus een neerslag van de gangbare praktijk bij in een woongebouw gelegen woningen. De geluidwering naar een achterliggend verblijfsgebied moet uiteraard wel aan de
geluidseisen voldoen.
Artikel 3.18 Verbouw
Artikel 3.18 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen geldt het rechtens verkregen niveau.
Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing.
Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat tenzij anders is bepaald de nieuwbouwvoorschriften van
toepassing zijn. Zie hiervoor de toelichting op artikel 1.12.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

86

Artikel 3.19 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 3.16 en 3.17 van overeenkomstige
toepassing. Het karakteristieke lucht-geluidniveauverschil mag echter 10 dB lager zijn en
het ten hoogste toegelaten contactgeluidniveau mag 10 dB hoger zijn. Dit betekent in
beide gevallen dat het niveau van eisen bij tijdelijke bouw 10 dB lager is dan bij reguliere
nieuwbouw.
Afdeling 3.5

Wering van vocht

Algemeen
Deze afdeling heeft betrekking op het voorkomen van vochtoverlast in verblijfsgebieden,
toiletruimten en badruimten, ten gevolge van vocht van buiten en vocht van binnen. Met
vocht van buiten wordt neerslag en grondwater bedoeld. Vocht van binnen is het vocht
dat vrijkomt bij het gebruik van het gebouw. In een vochtige omgeving kunnen zich
stoffen en organismen ontwikkelen met een voor de gezondheid schadelijke werking, de
zogenoemde allergenen.
In deze afdeling zijn de oude afdelingen 3.6 (wering van vocht van buiten) en 3.7 (wering
van vocht van binnen) samengevoegd. Dit heeft niet geleid tot inhoudelijke wijzigingen.
Opgemerkt wordt dat waar voorheen onderscheid werd gemaakt tussen verblijfsgebied
voor het verblijven van mensen en een ander verblijfsgebied, dit onderscheid niet meer
wordt gemaakt. Zie hiervoor ook de toelichting op het begrip ‘verblijfsgebied’ (artikel
1.1, eerste lid).
§ 3.5.1 Nieuwbouw
Artikel 3.20 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk heeft zodanige scheidingsconstructies dat
de vorming van allergenen door vocht in verblijfsgebieden, toiletruimten en badruimten
voldoende wordt beperkt, is samengesteld uit de functionele eisen van de oude afdelingen
3.6 en 3.7.
Artikel 3.21 Wering van vocht van buiten
Het doel van artikel 3.21 is te voorkomen dat er in gebouwen vochtoverlast optreedt door
regen, sneeuw of hagel. Dit artikel stelt daarom eisen aan de waterdichtheid van
uitwendige en soms ook van inwendige scheidingsconstructies van verblijfsgebieden,
toiletruimten en badruimten. Het eerste lid bepaalt dat de uitwendige
scheidingsconstructies van een verblijfsgebied, een toiletruimte en een badruimte
waterdicht moeten zijn. Dit betekent dat het dak en de gevels regen, sneeuw en hagel
moeten kunnen weren en dat een ‘op staal gefundeerde’ vloer grondwater moet kunnen
keren. Bovendien moet volgens het tweede lid de vloer die aan een kruipruimte grenst het
doordringen van vocht vanuit die kruipruimte kunnen voorkomen.
Uit de tabel volgt dat niet alle gebruiksfuncties waterdicht behoeven te zijn. Het eerste en
tweede lid gelden niet voor een industriefunctie, een overige gebruiksfunctie of een
bouwwerk geen gebouw zijnde (bijvoorbeeld een fabriekshal, een schuurtje of een
carport). Er zou bij een dergelijke gebruiksfunctie dus vochtoverlast kunnen ontstaan in
een aangrenzend bouwwerk. Uit het derde lid volgt daarom dat bijvoorbeeld de
scheidingswand tussen een schuurtje en een aangrenzend bouwwerk waarvoor het eerste
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

87

en tweede lid wel geldt, waterdicht moet zijn. Bij de bepaling van de waterdichtheid van
de scheidingswand mag men rekening houden met de positieve effecten van het dak en de
gevels van dat schuurtje. Dit vloeit voort uit de definitie van het begrip ‘inwendige
scheidingsconstructie’.
Het vierde lid stelt een beperking aan de luchtvolumestroom (luchtdoorlatendheid) vanuit
een kruipruimte naar een bovengelegen verblijfsgebied, toilet- of badruimte. Het doel van
dit voorschrift is te voorkomen dat door het doordringen van vochtige lucht vanuit de
kruipruimte de relatieve luchtvochtigheid in de genoemde ruimten op een te hoog niveau
komt te liggen.
Artikel 3.22 Factor van de temperatuur
Het doel van dit artikel is te voorkomen dat er in gebouwen vochtophoping als gevolg
van condensatie optreedt ten gevolge van koude oppervlakken ofwel koudebruggen. Zo
wordt een gunstig milieu voor schimmels en huisstofmijt voorkomen. Om dit te bereiken
stelt het eerste lid een eis aan de ‘factor van de temperatuur van de binnenoppervlakte’ (ffactor) van scheidingsconstructies waarvoor een warmteweerstand als bedoeld in artikel
5.3 geldt. De f-factor geeft een verhouding weer tussen twee grootheden. Enerzijds is dit
het verschil tussen de temperatuur op het binnenoppervlak van een constructie-onderdeel
en de buitentemperatuur, en anderzijds het verschil tussen de binnentemperatuur en de
buitentemperatuur. Om de vereiste f-factor te realiseren, en daarmee een koudebrug te
voorkomen, kan het nodig zijn om constructieonderdelen of delen daarvan (extra) te
isoleren.
Het tweede lid geeft een uitzondering op het eerste lid voor ramen, deuren en kozijnen, en
daarmee gelijk te stellen constructie-onderdelen zoals bijvoorbeeld ventilatieroosters.
Artikel 3.23 Wateropname
Wanneer er als gevolg van het gebruik van water teveel vocht doordringt in de wanden of
de vloer van een bad- of toiletruimte kan er schimmelvorming, rotting of lekkage
ontstaan. Dit geldt zowel in de ruimte zelf als in een aangrenzende ruimte. Hierdoor kan
op den duur de gezondheid van de gebruikers van het gebouw nadelig worden beïnvloed.
Volgens het eerste lid moeten de wanden tot een hoogte van 1,2 m en de volledige vloer
in een bad- en een toiletruimte waterafstotend zijn. Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt
door het aanbrengen van tegels. Deze eisen leiden er tevens toe dat de wanden en de
vloer op effectieve wijze kunnen worden gereinigd. Het tweede lid bepaalt dat de wand
ter plaatse van het bad of de douche over een lengte van ten minste 3 m tot een hoogte
van 2,1 m waterwerend moet zijn. Opgemerkt wordt dat dit artikel ook geldt voor niet
voorgeschreven toilet- en badruimten.
Artikel 3.24 Verbouw
Artikel 3.24 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 3.21 en 3.22 van
overeenkomstige toepassing. Het minimum niveau dat moet worden aangehouden is
echter het rechtens verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen
niveau artikel 1.1.
Uit artikel 1.12 volgt dat op het geheel vernieuwen de volledige nieuwbouwparagraaf van
toepassing is. Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de
nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

88

§ 3.5.2 Bestaande bouw
Artikelen 3.25 tot en met 3.27
Zie de toelichting op paragraaf 3.5.1, Nieuwbouw.
In aanvulling daarop wordt opgemerkt dat artikel 3.26 voor bestaande gebouwen praktisch dezelfde mate van vochtwerendheid eist als voor nieuwbouw. Verschil is dat er bij
bestaande bouw geen eis is gesteld aan het doordringen van lucht (zoals voor nieuwbouw
in artikel 3.21, vierde lid) vanuit de kruipruimte. Het stellen van zo’n eis zou namelijk
hebben betekend dat houten vloeren in de bestaande voorraad niet langer zijn toegestaan.
Afdeling 3.6

Luchtverversing

Algemeen
Afdeling 3.6 Luchtverversing bevat de voorschriften van de oude afdelingen 3.10 Luchtverversing van een verblijfsgebied, verblijfsruimte, toiletruimte en badruimte en 3.12
Luchtverversing van overige ruimten. De belangrijkste wijziging is dat ventilatiecapaciteit voortaan wordt berekend aan de hand van het aantal personen dat in een ruimte of een
gebied aanwezig is. Zie voor een toelichting op deze personenbenadering het algemeen
deel van de toelichting en de toelichting op artikel 1.2.
Voorts is het niveau van de voorschriften voor bestaande bouw aangescherpt. In veel gevallen is dat voortaan bijna gelijk aan het nieuwbouwniveau. Verder ging de oude benadering bij bestaande bouw uitsluitend uit van de vloeroppervlakte. De bezettingsgraadklasse speelde daar geen rol. Nu de personenbenadering ook voor bestaande bouw wordt
ingevoerd, is wordt het mogelijk op basis van dit besluit in te grijpen indien een ruimte
bedoeld is voor of daadwerkelijk gebruikt wordt door meer mensen dan op grond van de
ventilatiecapaciteit verantwoord is. Hiermee wordt ook voor bestaande bouw beter rekening gehouden met het daadwerkelijke gebruik.
§ 3.6.1 Nieuwbouw
Artikel 3.28 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk heeft een zodanige voorziening voor luchtverversing dat het ontstaan van een voor de gezondheid nadelige kwaliteit van de binnenlucht voldoende worden beperkt, is gebaseerd op de functionele eisen van de oude afdelingen 3.10 en 3.12. Deze nieuwe functionele eis heeft vergeleken met het Bouwbesluit
2003 een meer algemene strekking gekregen.
Artikel 3.29 Luchtverversing verblijfsgebied, verblijfsruimte, toiletruimte en badruimte
Artikel 3.29 schrijft de aanwezigheid voor van een voorziening voor luchtverversing
(ventilatiemogelijkheid) waarmee een verblijfsgebied, een verblijfsruimte, een
toiletruimte en een badruimte langs natuurlijke of mechanische weg kunnen worden
geventileerd. Op deze wijze wordt zeker gesteld dat de noodzakelijke zuurstof kan
worden aangevoerd en kooldioxide, waterdamp, onaangename geurstoffen en stofdeeltjes
kunnen worden afgevoerd. Ook speelt luchtverversing een rol bij het afvoeren van
eventuele in de binnenlucht aanwezige schadelijke stoffen als gevolg van bijvoorbeeld
formaldehyde-emissie en radonstraling.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

89

De voorschriften zijn afgestemd op het advies van de Gezondheidsraad inzake ventilatie
(Het binnenhuisklimaat, in het bijzonder een ventilatieminimum, in Nederlandse
woningen, Gezondheidsraad, 1984), waarin per persoon een minimum luchtverversing
wordt aanbevolen van 25 m³/h (=7•10–3 m³/s).
De benodigde hoeveelheid luchtverversing van een verblijfsgebied of verblijfsruimte
wordt bij de woonfunctie bepaald aan de hand van de vloeroppervlakte, bij de
utiliteitsfuncties wordt de benodigde hoeveelheid luchtverversing bepaald aan de hand
van het aantal personen waarvoor de ruimte is bestemd (personenbenadering).
Het eerste lid gaat voor een verblijfsgebied van een woonfunctie uit van een
voorgeschreven capaciteit van 0,9 dm³/s per m² vloeroppervlakte.
Het tweede lid bevat een soortgelijk voorschrift als het eerste lid maar dan voor een
verblijfsruimte van een woonfunctie. De capaciteit moet dan 0,7 dm³/s per m²
vloeroppervlakte van die ruimte zijn. Om te waarborgen dat in het kleinst denkbare
verblijfsgebied of de kleinst denkbare verblijfsruimte van 5 m² toch voldoende ventilatie
aanwezig is voor ten minste één persoon, zoals bedoeld in het bovengenoemde advies van
de Gezondheidsraad, geldt bij het eerste en tweede lid een minimale ventilatiecapaciteit
van 7•10–3 m³/s.
Opgemerkt wordt dat bij een aanvraag om een vergunning voor het bouwen zowel moet
worden voldaan aan de eisen voor een verblijfsgebied als aan de eisen voor een
verblijfsruimte, dus bij een ingedeeld verblijfsgebied kan niet worden volstaan met het
alleen voldoen aan de ventilatieeisen voor de in dat gebied gelegen verblijfsruimten.
Het derde lid heeft uitsluitend betrekking op utiliteitsfuncties. Dit lid geeft, gebaseerd op
de personenbenadering, een minimumvoorschrift voor de luchtverversing in een
verblijfsgebied en een verblijfsruimte. Bij de omzetting naar de personenbenadering is
voor de eis van de ventilatiecapaciteit uitgegaan van de middenwaarde van de
bezettingsgraadklasse uit het Bouwbesluit 2003.
Het is de bedoeling dat de aanvrager van een vergunning het aantal personen per gebouw,
gebruiksfunctie, -gebied en - ruimte opgeeft, daarbij moet worden uitgegaan van het
aantal personen waarvoor het verblijfsgebied of de verblijfsruimte bestemd is.
Het voorschrift van het vierde lid voor een verblijfsgebied of verblijfsruimte met een
opstelplaats voor een kooktoestel is erop gericht dat geurstoffen, bij normale verbranding
vrijkomende dampen en overmatige waterdampproductie die daar kunnen ontstaan in
korte tijd kunnen worden afgevoerd en verbrandingslucht kan worden toegevoerd.
Opgemerkt wordt dat het soortgelijke voorschrift voor een verblijfsgebied of
verblijfsruimte met uitsluitend een opstelplaats voor een warmwatertoestel uit het
Bouwbesluit 2003 is vervallen.
Het uitgangspunt van het vijfde lid is dat bij een woning niet elke ruimte gelijktijdig
wordt gebruikt. De totale capaciteit van een centrale ventilatievoorziening mag echter
niet kleiner zijn dan 70% van de optelsom van de voorgeschreven ventilatiecapaciteiten
van alle de op de centrale ventilatievoorziening aangesloten verblijfsgebieden. De totaal
benodigde ventilatiecapaciteit behoeft dus niet een optelsom te zijn van de in de
verschillende verblijfsgebieden benodigde capaciteit te zijn. Natuurlijk moet elk
verblijfsgebied op enig moment kunnen beschikken over de in het eerste, derde en vierde
lid bedoelde benodigde capaciteit. Daarbij kan het nodig zijn een regelsysteem voor de
verdeling van de ventilatiecapaciteit over verschillende verblijfsgebieden te installeren.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

90

De in het zesde lid voorgeschreven capaciteit voor een toiletruimte is zodanig dat
verontreinigde lucht in korte tijd kan worden afgevoerd. De voor een badruimte voorgeschreven capaciteit is afgestemd op het afvoeren van een overmaat aan waterdamp
binnen zodanige tijd dat schimmelvorming wordt voorkomen.
Artikel 3.30 Thermisch comfort
De praktijk wijst uit dat veel mensen bij tocht (te veel circulatie van koude lucht) de neiging hebben om ventilatieopeningen af te sluiten, waardoor een voor de gezondheid nadelige situatie kan ontstaan. Om dergelijk handelen te voorkomen stelt dit artikel een
maximum aan de luchtsnelheid van verse (koude) ventilatielucht in de ‘leefzone’, zodat
er bij het gebruik van de ventilatievoorziening geen tochtoverlast wordt ervaren. Het begrip ‘leefzone’ is gedefinieerd in artikel 1.1, eerste lid.
Artikel 3.31 Regelbaarheid
Met het voorschrift betreffende de regelbaarheid van de ventilatievoorziening is beoogd
de gebruikers van een gebouw een adequate regelmogelijkheid te bieden voor de
ventilatievoorziening. Dit geldt zowel voor natuurlijke als voor mechanische
ventilatievoorzieningen.
Artikel 3.32 Luchtverversing overige ruimten
Ventilatie is niet alleen voor verblijfsgebieden, verblijfsruimten, toilet- en badruimten
noodzakelijk maar ook voor een sommige andere ruimten in een gebruiksfunctie. Deze
overige ruimten zijn weliswaar niet bestemd voor langdurig verblijf van mensen maar
kunnen door de aard van hun gebruik zonder voldoende luchtverversing een verhoogde
kans op gevaar voor de gezondheid van de gebruikers opleveren. Dit artikel regelt de
aanwezigheid van een voorziening waarmee die andere ruimten in een gebruiksfunctie
langs natuurlijke of mechanische weg kunnen worden geventileerd.
Het eerste lid regelt dat in gemeenschappelijke verkeersruimten (galerijen, corridors,
trappenhuizen en portieken) een ventilatievoorziening moet zijn. In deze ruimten kan zich
verontreinigde lucht ophopen en kunnen onaangename geuren afkomstig uit de
aangrenzende woningen blijven hangen.
Het tweede lid bepaalt dat een ruimte met een opstelplaats voor een gasmeter moeten
worden geventileerd om te voorkomen dat in die ruimte door een eventueel gaslek een
ontplofbaar gasmengsel kan ontstaan. Ook kan de ventilatie zorgen dat de aan de gaslucht
verbonden geurstoffen zich snel door het gebouw verspreiden en een lekkage zodoende
spoedig ergens in het gebouw wordt opgemerkt.
Voor een liftschacht van een personenlift geldt dat de ventilatievoorziening gewaarborgd
moet zijn. Personen in een vastzittende lift zijn dikwijls afhankelijk van via de liftschacht
aangevoerde verse lucht. Het derde lid stelt daarom een minimum ventilatie-eis aan de
liftschacht. Voor de eisen aan de liftkooi zelf, dus ook aan de ventilatie in de liftkooi
wordt naar het Besluit liften verwezen.
Het vierde lid geeft een ventilatie-eis voor een opslagruimte voor huishoudelijk afval,
indien die ruimte een vloeroppervlakte van meer dan 1,5 m² heeft. Ventilatie is hier nodig
om de kans te beperken dat er door de opslag van grote hoeveelheden afval stankhinder
ontstaat. Opgemerkt wordt dat de opslagruimte voor huishoudelijk afval niet meer is
voorgeschreven, maar dat het voorschrift geldt voor iedere vrijwillig aangebrachte
opslagruimte. De opslagruimte in dit lid moet niet verward worden met de verzamel-,
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

91

opslag- of verwerkingsruimte voor (voormalig huishoudelijk) afval in een
afvalverwerkingsbedrijf.
Het vijfde lid heeft betrekking op een stallingsruimte voor motorvoertuigen met een
gebruiksoppervlakte van ten hoogste 50 m². Grotere stallingsruimten vallen onder de Wet
milieubeheer.
Het zesde lid heeft betrekking op de veiligheid van tunnels of tunnelvormige
bouwwerken. Het zesde lid is een functionele eis die op iedere tunnel en ieder
tunnelvormig bouwwerk van toepassing is. Er moet afhankelijk van het soort tunnel en de
tunnellengte altijd voldoende luchtverversing zijn om de gezondheid van de gebruikers te
kunnen waarborgen. Er moet rekening worden gehouden met de emissie van
verontreinigende stoffen bij normaal verkeer, tijdens verkeerspieken en bij stilstand
wegens een ongeval. Ook moet rekening worden gehouden met de beheersing van hitte
en rook bij brand.
Bij kortere tunnels kan de natuurlijke ventilatie via de tunnelopeningen soms voldoende
zijn. In dergelijke gevallen wordt door het rijdend verkeer een langsstroming in de
tunnelbuis opgewekt die in de meeste gevallen voldoende is voor verversing van de lucht.
De schone lucht wordt dan aangevoerd via de ingang van de wegtunnelbuis en de
vervuilde lucht verdwijnt via de uitgang. In sommige gevallen kan zelfs worden volstaan
met de luchtbeweging door wind of tocht. In andere gevallen zijn aanvullende
ventilatievoorzieningen nodig om voldoende ventilatiecapaciteit te waarborgen. Deze
voorzieningen kunnen mechanisch zijn, maar dat hoeft niet.
Welke ventilatiecapaciteit in een specifiek geval voldoende zal zijn, is voor wegtunnels
af te lezen uit hoofdstuk 12 van de Veiligheids Richtlijn deel C (VRC), uitgave van
Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Steunpunt Tunnelveiligheid, januari 2004.
Bij een lange wegtunnelbuis kan niet worden vertrouwd op natuurlijke ventilatie. Het
zevende lid bepaalt daarom dat de in het zesde lid bedoelde ventilatievoorziening bij een
wegtunnelbuis met een tunnelbuislengte van meer dan 500 m altijd mechanisch moet
zijn.
Artikel 3.33 Plaats van de opening
Er moet worden voorkomen dat door het gebouw zelf afgevoerde rook onverdund weer
het gebouw wordt ingezogen. Om die reden stelt artikel 3.33 in het eerste lid eisen ter
beperking van de concentraties verontreinigde lucht en verbrandingsgassen bij een
instroomopening voor verse lucht. Dit betekent dat eventuele rookgassen en
verontreinigde lucht zo verdund moeten zijn dat mochten zij weer naar binnen worden
gezogen, er geen schadelijke effecten op de gezondheid kunnen ontstaan. Uit NEN 1087
volgt wat in een specifiek geval de minimale afstand tussen een uit- en een
instroomopening moet zijn om aan de in tabel 3.33 opgenomen verdunningsfactoren te
voldoen. In het tweede lid is bepaald dat zowel de instroom- als de uitstroomopening ten
minste 2 m van de perceelsgrens moeten liggen, gemeten loodrecht op de uitwendige
scheidingsconstructie. Bij een bijvoorbeeld in de achtergevel gelegen uitstroomopening
gaat het om de haaks op die achtergevel gelegen afstand, de afstand van die in de
achtergevel gelegen uitstroomopening ten opzichte van de zijgevel is niet relevant.
Oogmerk van deze bepaling is het waarborgen dat belendingen het functioneren van de
voorziening niet belemmeren. Of een belending last heeft van de uitstoot uit een in dit
artikel bedoelde uitstroomopening is een andere zaak. In sommige gevallen zal het
burenrecht er toe leiden dat er toch beperkingen kunnen worden gesteld aan het
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

92

daadwerkelijk gebruik van een afvoer die wel aan dit artikel voldoet. Het tweede lid geldt
niet voor een in een dak gelegen instroomopening of uitmonding.
Artikel 3.34 Luchtkwaliteit
De hoofdregel, vastgelegd in het eerste lid, is dat alle verse lucht voor een verblijfsgebied
rechtstreeks van buiten moet worden toegevoerd. De bedoeling is dat de lucht niet eerst
in een andere ruimte verbruikt kan zijn. Rechtstreekse toevoer kan ook via een
kanalensysteem plaatsvinden. In het tweede lid is voor de woonfunctie en voor de
logiesfunctie een uitzondering gegeven. Daar mag ten hoogste 50 % van de in artikel 3.29
bedoelde capaciteit via een andere ruimte worden aangevoerd. Deze ruimte moet wel tot
dezelfde gebruiksfunctie behoren en mag geen gemeenschappelijke ruimte zijn.
Het derde lid geeft aan dat bij een gemeenschappelijke verkeersruimte van een
woonfunctie de toevoer en afvoer van ventilatielucht naar een gemeenschappelijke
verkeersruimte altijd rechtstreeks van en naar buiten moet plaats vinden. De
ventilatielucht mag dus niet via een andere ruimte worden gevoerd.
Het vierde lid regelt voor alle gebruiksfuncties dat bij een liftschacht van een (personen)
lift de toe- en afvoer van ventilatielucht rechtstreeks van en naar buiten of via de
liftmachineruimte plaatsvindt. De liftmachineruimte moet dan in directe verbinding met
de buitenlucht staan (al dan niet via een kanalensysteem). Als de personenlift een
brandweerlift is (zie voor een toelichting op de begrippen ‘lift’ en ‘brandweerlift’ artikel
1.1), dan beperkt dit voorschrift de kans dat de brandweerlift in geval van brand
onbruikbaar wordt als gevolg van het binnendringen van rook uit een andere ruimte.
Het vijfde lid biedt voor een opslagruimte voor huishoudelijk afval een soortgelijk
voorschrift als het derde en vierde lid. De toe- en afvoer van ventilatielucht mag niet via
een andere ruimte in het gebouw plaatsvinden. In opslagruimten voor afval vloeit uit de
aard van het gebruik voort dat de binnenlucht wordt verontreinigd. Een open verbinding
met andere ruimten zou verspreiding van deze verontreiniging door het gehele gebouw
tot gevolg kunnen hebben.
In het zesde lid is geregeld dat de toevoer van verse lucht rechtstreeks van buiten en de
afvoer van binnenlucht uit de wegtunnelbuis rechtstreeks naar buiten plaats moet vinden.
Rechtstreeks van respectievelijk naar buiten wil zeggen dat de ventilatielucht niet via een
andere ruimte dan de wegtunnelbuis zelf mag worden aan- en afgevoerd. Dit betekent dat
er wel gebruik mag worden gemaakt van rechtstreekse aan- en afvoer via de
tunnelbuismond of van een kanalensysteem dat door andere ruimten loopt.
Het zevende tot en met negende lid hebben betrekking op situaties waarin alleen eisen aan
de afvoer van ventilatielucht worden gesteld. De afvoer moet rechtstreeks naar buiten
plaatsvinden, aan de toevoer worden geen speciale eisen gesteld.
De eis van het zevende lid heeft echter niet betrekking op alle afgevoerde binnenlucht uit
de ruimte, maar op ten minste 21 dm³/s. Dit is in het algemeen de hoeveelheid lucht die
door een afzuigkap wordt afgevoerd. De capaciteit die hierboven uit gaat mag via een
andere ruimte worden afgevoerd. Opgemerkt wordt dat dat dan geen ruimte mag zijn
waar alle ventilatielucht direct van buiten moet worden aangevoerd. Zie ook de
toelichting op het tweede lid.
Artikel 3.35 Verbouw
Artikel 3.35 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 3.29 tot en met 3.34
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

93

van overeenkomstige toepassing. Het minimum niveau dat moet worden aangehouden is
echter het rechtens verkregen niveau. Zie voor het rechtens verkregen niveau de
toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften van toepassing. Artikel 1.12
bepaalt namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van toepassing
zijn.
Artikel 3.36 Tijdelijke bouw
Artikel 3.36 bepaalt dat op de in de tabel genoemde gebruiksfuncties wat betreft de
ventilatievoorziening de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing zijn op
tijdelijke bouwwerken. Hiermee wordt ook bij tijdelijke woningen, kinderopvang en
schoolgebouwen een gezond binnenmilieu gewaarborgd.
Hiermee is invulling gegeven aan artikel 1.14 dat bepaalt dat tenzij anders is aangegeven
op een tijdelijk bouwwerk de voorschriften voor bestaande bouw van toepassing zijn.
§ 3.6.2 Bestaande bouw
Artikelen 3.37 tot en met 3.40
Zie de toelichting op paragraaf 3.5.1, Nieuwbouw.
In aanvulling daarop wordt opgemerkt dat artikel 3.38 voor bestaande gebouwen
voortaan praktisch dezelfde ventilatiecapaciteit eist als voor nieuwbouw. Ook de in het
Bouwbesluit 2003 opgenomen verschillen in benaderingswijze tussen nieuwbouw en
bestaande bouw zijn grotendeels vervallen. Overigens is het bij bestaande bouw nog
steeds toegestaan een klassieke afvoerloze keukengeiser te hebben als aan de ventilatievoorschriften is voldaan (artikel 3.38, derde lid).
Afdeling 3.7

Spuivoorziening

Algemeen
Het principe van de spuivoorziening is dat in een gebouw ramen, luiken of deuren zo
tegen elkaar open gezet kunnen worden dat er een flinke luchtstroming of -circulatie door
de ruimte ontstaat. Soms kan het daarbij nodig zijn om naast de ramen, luiken of deuren
in de gevel of het dak ook de binnendeuren tussen afzonderlijke ruimten open te zetten.
Het voordeel van spuiventilatie (in aanvulling op de reguliere ventilatievoorziening als
opgenomen in afdeling 3.6) is dat deze altijd werkt, dus ook bij stroomuitval, en een tastbaar contact met de buitenlucht geeft.
De voorschriften van deze afdeling zijn alleen van toepassing op de woonfunctie, de bijeenkomstfunctie voor kinderopvang en de onderwijsfunctie voor het basisonderwijs.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

94

§ 3.7.1 Nieuwbouw
Artikel 3.41 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk heeft een voorziening voor het zo nodig
snel kunnen afvoeren van sterk verontreinigde binnenlucht is, vergeleken met de oude
tekst, ongewijzigd.
Artikel 3.42 Capaciteit
In een gebouw kunnen zich soms situaties voordoen dat snel een zeer grote mate van
luchtverversing (doorspuiing) moet kunnen plaatsvinden. Hierbij kan bijvoorbeeld
gedacht worden aan het ’s ochtends luchten van een slaapkamer, het openzetten van het
keukenraam na het koken van een maaltijd en het even openzetten van een raam in het
klaslokaal. De normale ventilatie (zie afdeling 3.6) is niet afgestemd op deze tijdelijke
verhoogde ventilatiebehoefte. Met het oog op zulke situaties is voorgeschreven dat er in
de gevel of het dak van een woning, van een klaslokaal of van een woonwagen voldoende
beweegbare ramen, luiken of deuren aanwezig moeten zijn. Met dien verstande dat
iniedere verblijfsruimte ten minste één daadwerkelijk te openen raam aanwezig is.
In het eerste lid is een voorschrift opgenomen voor verblijfsgebieden. Ieder
verblijfsgebied moet een totaal aan beweegbare ramen, deuren en luiken hebben dat groot
genoeg is om de voorgeschreven spuicapaciteit van ten minste 6 dm³ per m²
vloeroppervlakte van het desbetreffende verblijfsgebied te waarborgen.
Het tweede lid geeft een soortgelijk voorschrift voor verblijfsruimten, echter met een
voorgeschreven spuicapaciteit van ten minste 3 dm³ per m² vloeroppervlakte van de
desbetreffende verblijfsruimte. Om te voorkomen dat de spuiventilatie in een
verblijfsruimte uitsluitend via een deur kan plaatsvinden, moet iedere verblijfsruimte ten
minste één te openen raam hebben. Dit raam mag ook een schuifpui zijn. Een gedeelte
van de spuiventilatiecapaciteit kan daarnaast via een luik of een deur plaatsvinden.
De samenhang tussen het eerste en het tweede lid maakt duidelijk dat bij de indeling van
een verblijfsgebied in andere ruimten geen verblijfsruimte mag worden gerealiseerd
zonder of met onvoldoende spuiventilatie. In een afzonderlijke verblijfsruimte kan met
een kleinere spuicapaciteit worden volstaan dan in het verblijfsgebied. Dit moet dan wel
in de rest van het verblijfsgebied (in dat verblijfsgebied gelegen andere verblijfsruimte of
bijvoorbeeld een gang) worden gecompenseerd. Het derde lid bepaalt dat bij een
bijeenkomstfunctie voor kinderopvang de spuicapaciteit ook mag worden gerealiseerd
met de reguliere (dikwijls mechanische ventilatievoorziening). Bij kinderopvang worden
niet altijd te openen ramen toegepast van wege het risico dat de kleine kinderen uit het
raam vallen.
Artikel 3.43 Plaats van de opening
In artikel 3.43 is aangegeven hoe groot de afstand tussen de deur, het raam of het luik die
of dat als spuivoorziening dient en de perceelsgrens ten minste moet zijn. De bedoeling is
eventuele overlast voor aangrenzende percelen te voorkomen. Bovendien kan er van
worden uitgegaan dat bij die afstand de op het aangrenzende perceel gelegen
belemmeringen geen groot effect hebben op de luchtstroom door de spuivoorziening.
Beweegbare constructie-onderdelen die dichter bij de erfgrens of de hartlijn van een
aangrenzende openbare weg, openbaar water of openbaar groen liggen mogen niet
worden meegerekend bij de bepaling van de doorspuicapaciteit.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

95

Artikel 3.44 Verbouw
Artikel 3.44 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 3.42 en 3.43 van
overeenkomstige toepassing. Het minimum niveau dat moet worden aangehouden is
echter het rechtens verkregen niveau. Zie voor het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ de
toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften van toepassing. Artikel 1.12
bepaalt namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van toepassing
zijn.
Artikel 3.45 Tijdelijke bouw
Artikel 3.45 bepaalt dat wat betreft de spuivoorziening de nieuwbouwvoorschriften
onverkort van toepassing zijn op tijdelijke bouwwerken. Met deze wijziging ten opzichte
van het Bouwbesluit 2003 wordt tegemoet gekomen aan de noodzaak om ook bij
tijdelijke woningen, kinderopvang en schoolgebouwen voor basisonderwijs meer
aandacht aan een gezond binnenmilieu te besteden.
§ 3.7.2 Bestaande bouw
Artikelen 3.46 en 3.47
Zie de toelichting op paragraaf 3.7.1, Nieuwbouw.
Afdeling 3.8

Toevoer van verbrandingslucht en afvoer van rookgas

Algemeen
Deze afdeling bevat voorschriften voor de toevoer van verbrandingslucht en voor de
afvoer van rookgas bij een opstelplaats voor een verbrandingstoestel. In deze afdeling
zijn de oude afdelingen 3.13 (Toevoer van verbrandingslucht) en 3.14 (Afvoer van rook)
samengevoegd.
§ 3.8.1 Nieuwbouw
Algemeen
De voorschriften in deze afdeling zijn van toepassing op een opstelplaats voor een
verbrandingstoestel. Artikel 7.7a stelt eisen aan het gebruik van een verbrandingstoestel.
Artikel 3.48 Aansturingsartikel
Het eerste lid geeft de functionele eis, een te bouwen bouwwerk met een opstelplaats
voor een verbrandingstoestel heeft zodanige voorzieningen voor de toevoer van
verbrandingslucht en de afvoer van rookgas, dat een voor de gezondheid nadelige
kwaliteit van de binnenlucht wordt voorkomen. Het gaat er om dat er geen onvolledige
verbranding ten gevolge van onvoldoende toevoer van verbrandingslucht plaatsvindt en
dat de bij het gebruik van een verbrandingstoestel vrijkomende dampen, gassen en fijne
vaste deeltjes naar buiten kunnen worden afgevoerd.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

96

Artikel 3.49 Aanwezigheid
Dit artikel regelt de aanwezigheid van voorzieningen voor de toevoer van
verbrandingslucht en voor de afvoer van rookgas bij opstelplaatsen voor
verbrandingstoestellen die op gas, olie of vaste brandstof worden gestookt. Het gaat hier
om voorzieningen zoals luchtroosters, ventilatiekanalen en rookgasafvoerkanalen of
schoorstenen.
Van deze eis zijn opstelplaatsen voor kooktoestellen met gering vermogen (niet meer dan
15 kW) uitgezonderd. Voor een dergelijke kooktoestel voorziet de voorziening voor
luchtverversing in een voldoende toevoer en afvoer. Zie ook artikel 3.29, vierde lid.
Dit artikel heeft dus geen betrekking op een regulier kooktoestel in de keuken (verblijfsruimte met een opstelplaats voor een kooktoestel). Artikel 3.29, vierde lid, schrijft daarvoor reeds voldoende ventilatiecapaciteit voor om de toevoer van verbrandingslucht en
de afvoer van rookgas via de ventilatievoorziening te kunnen waarborgen. Artikel 7.7.a
verbiedt overigens het gebruik van een verbrandingstoestel in een ruimte waarin de toevoer van verbrandingslucht of de afvoer van rook onvoldoende is gewaarborgd.
Opgemerkt wordt dat dit besluit geen uitzondering meer biedt voor warmwatertoestellen,
zoals een geiser. Er moet dus bij een geiser altijd een specifieke voorziening voor de
toevoer van verbrandingslucht en de afvoer van rookgas zijn.
Artikel 3.49a Capaciteit
Een toevoervoorziening voor verbrandingslucht moet zorgen voor voldoende toevoer van
lucht. Hoeveel lucht er nodig is, is afhankelijk van de belasting van de te plaatsen
verbrandingstoestellen en de te gebruiken brandstof.
Het eerste lid geeft een functionele eis voor de capaciteit van de voorziening voor de
toevoer van verbrandingslucht en voor een voorziening voor de afvoer van rookgas bij
een opstelplaats voor een verbrandingstoestel met een totale capaciteit van meer dan 130
kW. De capaciteit moet in ieder geval zodanig zijn dat in het te plaatsen
verbrandingstoestel een doeltreffende verbranding mogelijk is. Bij dergelijke grote
verbrandistoestellen wordt de benodigde capaciteit in het algemeen in de
toestelspecificaties vermeld. Deze capaciteiten moeten overigens ook zijn vermeld in de
indieningsbescheiden bij een aanvraag om een omgevingsvergunning voor het bouwen.
Het tweede lid bepaalt dat de vereiste capaciteit voor de toevoer van verbandingslucht bij
opstelplaatsen voor verbrandingstoestellen met een totale capaciteit van ten hoogste 130
kW aan de hand van tabel 3.49.1 moet worden berekend.
Daarbij moet worden uitgegaan van de nominale belasting van het verbrandingstoestel
waarvoor die opstelplaatsen zijn bestemd. Deze nominale belasting moet ook zijn
vermeld in de indieningsbescheiden bij een aanvraag om een omgevingsvergunning voor
het bouwen.
Het derde lid heeft betrekking op de afvoer van rookgas bij een opstelplaats voor een
verbrandingstoestel met een nominale belasting van ten hoogste 130 kW. Deze een
afvoervoorziening voor rookgas moet voldoende capaciteit hebben om de bij de
verbranding vrijkomende dampen, gassen en fijne vaste deeltjes te kunnen afvoeren. Bij
het berekenen van die capaciteit moet net als bij de toevoervoorziening voor
verbrandingslucht worden uitgegaan van de nominale belasting van het
verbrandingstoestel waarvoor de opstelplaatsis bestemd.Op basis van formule 3.49a kan
vervolgens de normaalvolumestroom van de rookgas worden vastgesteld, dit is een maat
voor de minimaal noodzakelijke capaciteit van de afvoervoorziening voor rookgas.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

97

Daarbij moet gebruik worden gemaakt van de uit tabel 3.49.2 af te lezen ‘rekenwaarde
verdunningsfactor van rookgas’. De rekenwaarde is afhankelijk van het type
verbrandingstoestel en brandstof. Bij de rekenwaarden is voorts onderscheid gemaakt
tussen een rookgasafvoer met ventilator (mechanische afvoer) en zonder ventilator
(natuurlijke afvoer).
Het derde lid ziet uitsluitend toe op verbrandingstoestellen zonder (toestel)ventilator. Het
vierde lid geeft aan dat bij de bepaling van de capaciteit van een afvoervoorziening voor
rookgas bij een open verbrandingstoestel met ventilator moet worden uitgegaan van de
door de toestelventilator opgewekte volumestroom.
Het vijfde lid stelt eisen aan de capaciteit van een afvoervoorziening die zowel bestemd is
voor de afvoer van binnenlucht als voor de afvoer van rookgas.
Artikel 3.50 Plaats van de opening
Met artikel 3.50 moet worden bepaald waar waar de aan- en afvoervoorzieningen in de
uitwendige scheidingsconstructie geplaatst mogen worden.
Voorkomen moet worden dat door het gebouw zelf afgevoerde rook onverdund weer het
gebouw wordt ingezogen. Om die reden stelt artikel 3.50 in het eerste lid eisen ter
beperking van de concentraties verontreinigde lucht en verbrandingsgassen bij een
instroomopening voor verbrandingslucht. Dit betekent dat eventuele rookgassen en
verontreinigde lucht zo verdund moeten zijn dat mochten zij weer naar binnen worden
gezogen, zodanig zijn verdund dat geen schadelijke effecten op de gezondheid kunnen
ontstaan. Uit NEN 1087 volgt voor een specifiek geval wat de minimale afstand tussen
een uit- en een instroomopening moet zijn om aan de in tabel 3.33 opgenomen
verdunningsfactoren te voldoen.
In het tweede lid is bepaald dat, behalve bij een dak, zowel de instroom- als de
uitstroomopening ten minste 2 m van de perceelsgrens moeten liggen, gemeten loodrecht
op de uitwendige scheidingsconstructie. Bij een bijvoorbeeld in de achtergevel gelegen
uitstroomopening gaat het om de haaks op die achtergevel gelegen afstand, de afstand ten
opzichte van de zijgevel is niet relevant. Oogmerk van deze bepaling is, het waarborgen
dat belendingen het functioneren van de voorziening niet belemmeren. Of die belending
last heeft van de uitstoot uit een in dit artikel bedoelde uitstroomopening is een andere
zaak. In sommige gevallen zal het burenrecht er toe leiden dat er toch beperkingen
kunnen worden gesteld aan het daadwerkelijk gebruik van een afvoer die wel aan dit
artikel voldoet.
Hoewel het eerste en het tweede lid van artikel 3.50 praktisch gelijk zijn aan het eerste en
tweede lid van artikel 3.33, zijn beide artikelen naast elkaar nodig. Hiermee is
zekergesteld dat zowel bij het aanbrengen van een voorziening voor luchtverversing als
bij het aanbrengen van een voorziening voor de toevoer van verbrandingslucht en/of de
afvoer van rookgas rekening moet worden gehouden met de aanwezigheid van de in het
andere artikel bedoelde voorzieningen.
Met het derde lid van artikel 3.50 is beoogd te voorkomen dat de toevoer van
verbrandingslucht en/of de afvoer van rookgas wordt belemmerd als gevolg van
ophoping van bijvoorbeeld bladeren of sneeuw. Een instroomopening en een uitmonding
moeten daarom ten minste 0,3 m hoger liggen dan het onder die opening of uitmonding
gelegen terrein, dak, vloer of vergelijkbaar oppervlak.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

98

Artikel 3.51 Thermisch comfort
De praktijk wijst uit dat veel mensen bij tocht (te veel circulatie van koude lucht) de
neiging hebben om de opening voor de toevoer voor verbrandingslucht af te sluiten,
waardoor een voor de gezondheid nadelige situatie kan ontstaan. Om dergelijk handelen
te voorkomen stelt dit artikel een maximum aan de luchtsnelheid van verbrandingslucht
in de ‘leefzone’. Het begrip ‘leefzone’ is gedefinieerd in artikel 1.1, eerste lid.
Artikel 3.52 Rookdoorlatendheid
De in artikel 3.52 gestelde eis aan de rookdoorlatendheid van de afvoervoorziening voor
rookgas heeft als doel te voorkomen dat het rookkanaal zo lek is dat dampen, gassen of
fijne vaste deeltjes zich tijdens de afvoer naar buiten alsnog binnen het gebouw kunnen
verspreiden. De volgens NEN 2757 bepaalde rookdoorlatendheid mag niet groter zijn dan
in de tabel is aangegeven. In de tabel is een waarde opgenomen voor een
overdrukvoorziening en een waarde voor een onderdrukvoorziening. Bij een
overdrukvoorziening zijn de eisen strenger omdat daar, vanwege de overdruk, het risico
dat rookgassen ontsnappen groter is.
Artikel 3.53 Stromingsrichting
Het eerste lid van dit artikel is bedoeld om te voorkomen dat de toevoervoorziening lucht
afvoert in plaats van toevoert.
Het tweede lid is bedoeld om zeker te stellen dat de rookgassen vanuit het
verbrandingstoestel in de richting van de uitmonding van de rookgasafvoervoorziening
(schoorsteen) stromen. Er moet worden voorkomen dat dampen, gassen of fijne vaste
deeltjes terugstromen en dan via het verbrandingstoestel of de trekonderbreker alsnog het
gebouw binnendringen.
Bij de bepaling van de stromingsrichting in het eerste en tweede lid hoeft geen rekening
te worden gehouden met bouwwerken en soortgelijke belemmeringen op een ander
perceel.
Artikel 3.54 Verbouw
De artikelen 3 3.50 tot en met 3.52 zijn van toepassing op het gedeeltelijk vernieuwen of
veranderen of het vergroten van een bouwwerk, met dien verstande dat daarbij wordt
uitgegaan van het rechtens verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het begrip
‘rechtens verkregen niveau’ de toelichting op artikel 1.1

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

99

Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing. Dit
volgt uit artikel 1.12.
Artikel 3.55 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 3.49 tot en met 3.53 onverkort van
toepassing. Dit is een afwijking van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op
tijdelijke bouwwerken de voorschriften voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 3.8.2 Bestaande bouw
Artikelen 3.56 tot en met 3.59
Zie de toelichting op paragraaf 3.8.1, Nieuwbouw.
Afdeling 3.9

Beperking van de aanwezigheid van schadelijke stoffen en ioniserende straling

Algemeen
Het oogmerk van deze afdeling is het voorkomen van een voor de gezondheid schadelijk
binnenmilieu. In deze afdeling zijn de oude afdelingen 3.15 Beperking van de toepassing
van schadelijke materialen en 3.16 Beperking van het kunnen binnendringen van uit de
grond afkomstige schadelijke stoffen of straling samengevoegd.
§ 3.9.1 Nieuwbouw
Artikel 3.60 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk is zodanig dat het ontstaan van een voor de
gezondheid nadelige kwaliteit van de binnenlucht door de aanwezigheid van voor de gezondheid schadelijke stoffen en ioniserende straling beperkt is, is zo geformuleerd dat op
grond daarvan zowel eisen kunnen worden gesteld aan de te gebruiken materialen als
eisen aan de scheidingsconstructies met de grond en met de kruipruimte.
Artikel 3.61 Ministeriële regeling
Op grond van het eerste lid van dit artikel kunnen bij ministeriële regeling voorschriften
worden gegeven betreffende de toepassing van materialen. In de regeling kan dan bijvoorbeeld worden bepaald dat in het binnenmilieu een bepaalde concentratie van de gevaarlijke stof of straling niet mag worden overschreden. Het gaat daarbij niet zozeer om
een verbod op de toepassing van bepaalde bouwmaterialen maar om de invloed van die
materialen op het binnenmilieu. De in de regeling op te nemen voorschriften kunnen uiteindelijk wel beperkingen aan het gebruik van bepaalde materialen (zoals asbest en formaldehyde) stellen.
Het tweede lid van dit artikel geeft een soortgelijk voorschrift gericht op het beperken van
het binnendringen van vanuit de grond afkomstige schadelijke stoffen of straling. Daarbij
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het stellen van bouwkundige eisen aan de regeling
eisen kunnen worden gesteld aan de scheidingsconstructie met de grond en met de kruipruimte.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

100

Artikel 3.62 Verbouw
Artikel 3.62 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. Artikel 3.61 is van overeenkomstige toepassing op
dergelijke verbouwactiviteiten, waarbij mag worden volstaan met het rechtens verkregen
niveau. Zie voor een toelichting op het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ de toelichting
op artikel 1.1
Op het geheel vernieuwen is artikel 3.61 onverkort van toepassing. Dit volgt uit artikel
1.12.
Artikel 3.63 Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk is artikel 3.61 onverkort van toepassing. Dit is een afwijking
van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op tijdelijke bouwwerken de voorschriften
voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
§ 3.9.2 Bestaande bouw
Artikelen 3.64 en 3.65
Zie de toelichting op paragraaf 3.9.1, Nieuwbouw.
Afdeling 3.10

Bescherming tegen ratten en muizen

Algemeen
Het oogmerk van deze afdeling is het zoveel mogelijk voorkomen van overlast door ratten en muizen.
§ 3.10.1

Nieuwbouw

Artikel 3.66 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk is zodanig dat het binnendringen van ratten
en muizen wordt tegengegaan, is vergeleken met het oude artikel 3.114 ongewijzigd.
Artikel 3.67 Opening
Het eerste lid van artikel 3.67 geeft aan dat er in de schil geen openingen mogen zitten
die breder zijn dan 0,01 m. Uitzonderingen hierop zijn afsluitbare openingen (ramen,
deuren en luiken) en de uitmonding van de afvoervoorziening voor luchtverversing, de
uitmonding voor een afvoervoorziening voor rook en de uitmonding van een ont- en beluchting van het binnenriool. Dit betekent dat andere openingen, zoals een toevoervoorziening voor luchtverversing of afsluitbaar moet zijn of moeten zijn voorzien van een
rooster met openingen die niet breder zijn dan 10 mm.
Het tweede lid geeft een specifieke bepaling voor openingen voor een nest of een rust of
verblijfplaats voor een beschermde diersoort. De Flora- en faunawet geeft aan welke
diersoorten beschermd zijn. Een eventuele opening voor bijvoorbeeld een vogelnest of
nestkast die onderdeel uit maakt van het bouwwerk is op grond van dit tweede lid niet
aan afmetingseisen gebonden.
Het derde lid bepaalt dat het eerste lid van overeenkomstige toepassing is op een inwendige scheidingsconstructie die een scheiding vormt met een gebruiksfunctie waarop het
eerste lid niet van toepassing is. Hieruit volgt dat er in de wand tussen bijvoorbeeld een
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

101

woning en een inpandige berging (overige gebruiksfunctie) geen openingen mogen zijn
groter dan 10 mm.
Artikel 3.68 Scherm
Het in het eerste lid voorgeschreven rattenscherm dat ten minste 60 cm de grond in gaat
dient ertoe om zoveel mogelijk te voorkomen dat ratten of muizen van onderen af toegang krijgen tot een bouwwerk. Het tweede lid heeft betrekking op een binnenmuur (inwendige scheidingsconstructie) die de scheiding vormt tussen een gebruiksfunctie waar
het eerste lid niet op van toepassing is en een gebruiksfunctie waar dat wel het geval is. In
dergelijke gevallen, bijvoorbeeld bij een aan de woning vast gebouwde garage, moet zich
onder deze binnenmuur een rattenscherm bevinden. Met dit voorschrift is geregeld dat
het ongedierte niet via de garage onder de woning kan komen. In het derde lid wordt de
gebruiker de mogelijkheid geboden om bij een technische ruimte, zoals een meterruimte
of een opstelplaats voor een stooktoestel, het scherm weg te laten. Dit maakt het bijvoorbeeld mogelijk om een dergelijke ruimte of opstelplaats onder te brengen in een aangrenzende garage. het is dan wel nodig om een rattenscherm te hebben onder de binnenwand
tussen die garage met meterruimte of opstelplaats voor een stooktoestel en de aangrenzende woning.
Artikel 3.69 Verbouw
Artikel 3.69 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. Artikel 3.68 is daarop van overeenkomstige toepassing
waarbij mag worden uitgegaan van het rechtens verkregen niveau. Zie voor een
toelichting op het rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel 1.1.
Uit artikel 1.12 volgt dat artikel 3.67 bij verbouw onverkort van toepassing is én dat op
het geheel vernieuwen de volledige nieuwbouwparagraaf van toepassing is. Artikel 1.12
bepaalt namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van toepassing
zijn.
§ 3.10.2

Bestaande bouw

Artikelen 3.70 en 3.71
Zie de toelichting op paragraaf 3.10.1, Nieuwbouw.
Afdeling 3.11

Daglicht

Algemeen
Opgemerkt wordt dat voor de gebruiksfuncties waarvoor geen eisen in deze afdeling
worden gesteld mogelijkerwijs eisen gelden op grond van de arbeidsomstandighedenregelgeving.
§ 3.11.1

Nieuwbouw

Artikel 3.72 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk is zodanig dat daglicht in voldoende mate
kan toetreden, is vergeleken met de voorschriften van het oude artikel 3.114 ongewijzigd.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

102

Artikel 3.73 Daglichtoppervlakte
De bedoeling van dit artikel is te bereiken dat er uit een oogpunt van gezondheid
voldoende daglicht kan toetreden tot een verblijfsgebied of verblijfsruimte.
Dit artikel heeft dus niet het waarborgen van uitzicht vanuit de genoemde ruimten tot
doel. Dat aspect wordt aan de markt overgelaten. In NEN 2057 is aangegeven op welke
wijze de vereiste daglichtoppervlakte moet zijn bepaald. Daarbij wordt onder equivalente
daglichtoppervlakte verstaan de daglichtopening, voorzover hoger gelegen dan 60 cm
boven de vloer, die met de in die norm aangegeven reductiefactoren wordt
vermenigvuldigd. Daarbij wordt rekening gehouden met bepaalde belemmeringen zoals
dakoverstekken en uitkragende balkons, die de toetreding van daglicht kunnen beperken.
De eis van het eerste lid heeft betrekking op verblijfsgebieden. Om te waarborgen dat in
elke afzonderlijke verblijfsruimte ook voldoende daglicht kan toetreden, bevat het tweede
lid een minimum eis voor de daglichtopening van een verblijfsruimte.
De vereiste daglichtoppervlakte kan worden gerealiseerd door openingen in zowel
uitwendige als inwendige scheidingsconstructies. Zo mag bijvoorbeeld wanneer er een
serre aan de buitenkant van de gebruiksfunctie is, de daglichttoetreding via die serre zijn
meegerekend voor een aangrenzend verblijfsgebied of aangrenzende verblijfsruimte.
Volgens het derde lid behoeft bij het bepalen van de daglichttoetreding slechts rekening
gehouden met bouwwerken die op hetzelfde perceel liggen (onderdeel a). Op die manier
kan voor een gebruiksfunctie onafhankelijk van de omgeving worden nagegaan of de
gebruiksfunctie aan de daglichteisen voldoet. Daglichtopeningen in een uitwendige
scheidingsconstructie die loodrecht op het projectievlak van die openingen gemeten op
minder dan 2 m afstand van de perceelsgrens liggen blijven buiten beschouwing
(onderdeel b). De afstand van 2 m is ontleend het Burgerlijk Wetboek.Wel moet men
onafhankelijk van de omgeving (buiten het perceel gelegen objecten) rekening houden
met een genormeerde belemmeringvan ten minste dan 25° (onderdeel c).
Het vierde lid bepaalt dat de daglichteisen niet van toepassing zijn voor gebouwen die
een rol spelen in de landsverdediging of de bescherming van de bevolking zoals als
schuilkelders.
Het vijfde lid geeft aan dat een afzonderlijke slaapruimte in een kinderdagverblijf geen
daglichttoetreding behoeft te hebben. In een ruimte die naast voor slapen ook bedoeld is
voor spelactiviteiten is daglichttoetreding wel voorgeschreven.
Met zesde lid zijn de daglichteisen afgestemd op de daglichteisen als bedoeld in de Regeling politiecellencomplex.
Omdat daglichttoetreding in bijvoorbeeld onderzoeks- en operatieruimten in een
gezondheidszorgfunctie vaak onnodig of zelfs onwenselijk is, bepaalt het zevende lid, dat
daglichttoetreding uisluitend nodig is in een bedgebied in een gezondheidszorgfunctie.
Het achtste lid voorziet in de mogelijkheid om bijvoorbeeld een aula, of grote
onderwijsruimte in het universitair onderwijs zonder daglichtopeningen te maken.
Artikel 3.74 Verbouw
Artikel 3.74 geeft een voorschrift voor het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of
veranderen of het vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen is artikel 3.73 van
overeenkomstige toepassing waarbij moet worden uitgegaan van het rechtens verkregen
niveau. Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau de toelichting op artikel
1.1.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

103

§ 3.11.2

Bestaande bouw

Artikelen 3.75 en 3.76
Zie de toelichting op paragraaf 3.11.1, Nieuwbouw.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

104

Hoofdstuk 4

Technische bouwvoorschriften uit het oogpunt van bruikbaarheid

Algemeen
De eisen in dit hoofdstuk hebben betrekking op de bruikbaarheid van bouwwerken. De
opzet van dit hoofdstuk is vergeleken met hoofdstuk 4 van Bouwbesluit 2003 aanzienlijk
gewijzigd. Een aantal afdelingen is samengevoegd, enkele afdelingen zijn vervallen en de
volgorde is gewijzigd. Verder zijn de voorschriften sterk vereenvoudigd. Waar mogelijk
zijn de prestatievoorschriften minder gedetailleerd. Dit heeft een positief effect op de
vrije indeelbaarheid. De indiener van een bouwplan heeft voortaan meer mogelijkheden
om eigen keuzes te maken bij de indeling van een gebouw in afzonderlijke ruimten. De
eerste afdeling in dit hoofdstuk heeft betrekking op bruikbaarheid van verblijfsgebied en
verblijfsruimte. In hoofdstuk 4 (bruikbaarheid) ligt de nadruk op de eisen aan het
verblijfsgebied en de noodzaak van enkele basisvoorzieningen zoals de aanwezigheid van
een toiletruimte en de toegankelijkheid en bereikbaarheid. Eisen aan verblijfsruimten zijn
in dit hoofdstuk beperkt tot de eis dat een verblijfsruimte in een verblijfsgebied moet
liggen en een eis aan de minimale afmetingen van de grootste verblijfsruimte in een
woning. In de hoofdstukken 2 (veiligheid) en 3 (gezondheid), worden wel inhoudelijke
eisen aan verblijfsruimten gesteld om te kunnen optreden tegen onveilige of ongezonde
situaties door een ongelukkige indeling van verblijfsgebieden. De afdelingen in
hoofdstuk 4 hebben, op volgorde, verder betrekking op toiletruimte, badruimte,
bereikbaarheid en toegankelijkheid, de buitenberging, de buitenruimte en opstelplaatsen.
Een belangrijke wijziging daarbij is dat de oude afdeling 4.2 Toegankelijkheidssector in
een nieuwe afdeling 4.4 Bereikbaarheid en toegankelijkheid is samengevoegd met de
voorschriften van de oude afdelingen 4.3 Vrije doorgang, 4.4 Bereikbaarheiden de
relevante aanwezigheidsvoorschriften uit de andere afdelingen van het oude hoofdstuk 4.
Hoewel in dit hoofdstuk op hoofdlijnen de zelfde onderwerpen zijn geregeld als voorheen
zijn met name de aanwezigheidseisen voor een liftschacht en een liftmachineruimte en
voor opstelplaatsen voor een stooktoestel en een warmwatertoestel vervallen. De aan
dergelijke opstelplaatsen gestelde bouwkundige eisen uit oogpunt van veiligheid en
gezondheid zijn evenals voorheen in de hoofdstukken 2 en 3 te vinden. Ten overvloede
wordt opgemerkt dat de veiligheid van de liftinstallatie geregeld is in het
Warenwetbesluit liften. De voorschriften voor de stallingsruimte voor fietsen bij niet tot
bewoning bestemde gebouwen (utiliteitsfuncties) zijn in dit hoofdstuk vervallen. Zie
echter het overgangsrecht met betrekking tot de stallingsruimte voor fietsen (artikel 9.2,
derde lid). Voor zover in het bestemmingsplan geen voorschriften over stallingsruimte
voor fietsen bij een nieuw te bouwen bouwwerk zijn opgenomen, blijven tot 1 januari
2017 de voorschriften van afdeling 4.11 van het Bouwbesluit 2003 van toepassing. Deze
stallingruimte voor fietsen moet overigens niet verward worden met de opnieuw
voorgeschreven buitenberging voor woningen. Overigens wordt opgemerkt dat de
voorschriften van dit hoofdstuk behalve voor bruikbaarheid ook van belang zijn om de
reikwijdte van de voorschriften uit de andere hoofdstukken (eisen uit oogpunt van
veiligheid, gezondheid en energiezuinigheid) te bepalen.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

105

Afdeling 4.1

Verblijfsgebied en verblijfsruimte

Algemeen
De inhoud van afdeling 4.1 is afkomstig uit de oude afdelingen 4.5 Verblijfsgebied en 4.6
Verblijfsruimte. In de nieuwe opzet ligt wat betreft bruikbaarheid de nadruk op de eisen
aan het verblijfsgebied. Voortaan zijn ook voor bestaande bouw de eisen waar mogelijk
op verblijfsgebiedniveau gesteld. Het is in bijna alle gevallen de beslissing van de
aanvrager van een omgevingsvergunning, eigenaar van het gebouw of gebruiker om een
verblijfsgebied nader in te delen in verblijfsruimten (of andere ruimten). In het
incidentele geval dat er nog eisen aan een verblijfsruimte worden gesteld, is dit bij wijze
van vangnet, om zo nodig te kunnen optreden tegen een indeling die afbreuk doet aan de
met dit besluit beoogde veiligheid, gezondheid en ‘energiezuinigheid en milieu’. Uit de
definitie van verblijfsruimte volgt dat een verblijfsruimte niet geheel of gedeeltelijk
buiten een verblijfsgebied kan liggen. Het is dus niet toegestaan een ruimte als
verblijfsruimte te benoemen in een gedeelte van de gebruiksfunctie dat niet is aangemerkt
als verblijfsgebied.
§ 4.1.1 Nieuwbouw
Artikel 4.1
Aansturingsartikel
In de functionele eis van artikel 4.1, eerste lid, is aangegeven dat een te bouwen
bouwwerk een of meer verblijfsgebieden moet hebben waarin de kenmerkende
activiteiten in verblijfsruimten kunnen plaatsvinden. Dit betekent dat een voor het
verblijven van personen bestemd gebouw ten minste één verblijfsgebied moet hebben dat
geschikt is de voor die gebruiksfunctie kenmerkende activiteiten. Dit verblijfsgebied kan
door de indiener van de bouwaanvraag worden ingedeeld in verblijfsruimten en andere
ruimten. Als er geen indeling in afzonderlijke ruimten is dan geldt het verblijfsgebied in
zijn geheel als verblijfsruimte. Een verschil met de oude functionele eisen van de
artikelen 4.20 (Verblijfsgebied) en 4.25 (Verblijfsruimte) is dat het voortaan niet meer
nodig is dat bij een aanvraag om omgevingsvergunning de ‘uiteindelijke’ indeling in
verblijfsruimten bekend is. Uiteraard moet de uiteindelijke indeling ook aan dit besluit
voldoen. Daarnaast zal in sommige gevallen rekening moeten worden gehouden met de
afmetingseisen die uit de arbovoorschriften voortvloeien.
Artikel 4.2
Aanwezigheid
Het eerste lid stelt voor de woonfunctie de eis dat er een minimum vloeroppervlakte van
18 m² aan niet-gemeenschappelijk verblijfsgebied moet zijn. Naast deze 18 m² mag er
ook gemeenschappelijk verblijfsgebied zijn. Daarvoor gelden echter geen specifieke
voorschriften meer. De eis uit het Bouwbesluit 2003 dat er in totaal 24 m² aan
verblijfsgebied moet zijn (gemeenchappelijk en niet-gemeenschappelijk tesamen) is
vervallen. Om de voor een gebruiksfunctie kenmerkende activiteiten te kunnen
verrichten, is het noodzakelijk dat er in een gebruiksfunctie voldoende
gebruiksoppervlakte aanwezig is. Hiervoor is in het tweede lid voorgeschreven dat ten
minste 55 % van de gebruiksoppervlakte van een gebruiksfunctie verblijfsgebied is. Met
dit percentage dat ook voorheen gold wordt zowel de onwerpvrijheid als de mogelijkheid
om op de gebruiksfunctie gerichte bouwtechnische eisen te stellen gewaarborgd. Uit de
tabel blijkt dat dit voorschrift niet geldt voor de industriefunctie, de overige
gebruiksfunctie en het bouwwerk geen gebouw zijnde. In deze gebruiksfuncties is het
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

106

verblijven van personen van ondergeschikt belang, ofwel de kenmerkende activiteiten bij
deze functies vinden niet in een verblijfsgebied plaats maar in een zogenoemd
functiegebied. Zie ook het algemeen deel van de toelichting.
Artikel 4.3
Afmetingen verblijfsgebied en verblijfsruimte
In dit artikel worden eisen gesteld aan de afmetingen van verblijfsgebieden en verblijfsruimten. Uit het eerste lid (oppervlakte), het tweede lid (breedte) en het zesde lid (hoogte)
blijkt dat een verblijfsgebied moet voldoen aan het in tabel 4.1 bij grenswaarden aangegeven niveau van eisen. Alleen dan kan de vloeroppervlakte worden meegeteld ten behoeve van het in artikel 4.2, tweede lid, voorgeschreven percentage verblijfsgebied van
een gebruiksfunctie. Voor zover een verblijfsgebied slechts voor een deel voldoet aan de
in het tweede en derde lid genoemde eisen, kan alleen dat gedeelte worden meegeteld als
verblijfsgebied. Verder is men binnen de randvoorwaarden van het derde lid vrij om de
verblijfsgebieden van de woonfunctie al dan niet nader in te delen. Het derde lid bepaalt
dat alle verblijfsruimten van een woonfunctie een breedte van 1,8 moeten hebben, zodat
er naast een eenpersoonsbed nog voldoende ruimte voor een deur resteert. Voor zover een
ruimte smaller is dan 1,8 m mag deze ruimte niet worden meegeteld als verblijfsruimte.
In het vierde lid wordt voor de woonfunctie een nadere eis gegeven. Iedere woonfunctie
moet ten minste één verblijfsgebied hebben met een verblijfsruimte met een vloeroppervlakte van ten minste 11 m² en een breedte van ten minste 3 m. In een dergelijke ruimte
kunnen een eettafel en vier stoelen worden geplaatst.
Het daarbij geldende hoogtevoorschrift volgt uit het zesde lid. In het vijfde lid wordt een
afwijkende eis gesteld aan een verblijfsgebied in een toegankelijkheidssector van een
logiesfunctie. Dit voorschrift zal daarom vooral een rol spelen bij een hotel of een grote
logiesaccommodatie zoals een kampeerboerderij (zie ook afdeling 4.4). In ieder in een
toegankelijkheidssector gelegen verblijfsgebied moet ten minste één verblijfsruimte liggen met zodanige afmetingen dat deze voldoende bruikbaar is als slaapkamer voor een
rolstoelgebruiker. Extra verblijfsruimten in een dergelijk verblijfsgebied behoeven niet
aan deze bijzondere afmetingseisen te voldoen. Het hoogtevoorschrift van het zesde lid
geldt zowel voor een verblijfsgebied als voor een voor een verblijfsruimte.
Artikel 4.4
Verbouw
Artikel 4.4 geeft een voorschrift voor het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of veranderen
of het vergroten van een bouwwerk. De artikelen 4.2 en 4.3 zijn daarop van overeenkomstige toepassing waarbij voor de breedte en de vloeroppervlakte mag worden uitgegaan
van het rechtens verkregen niveau. Het rechtens verkregen niveau geldt bij deze afdeling
dus ook voor het geheel vernieuwen van een bouwwerk. Hiermee is het mogelijk om binnen een bestaand bestemmingsplan en aansluitend op de aangrenzende bebouwing, herbouw met de oorspronkelijke afmetingen mogelijk te maken. Ongeacht het rechtens verkregen niveau mag daarbij worden uitgegaan van een hoogte boven de vloer van ten minste 2,1 m. Met deze relatief beperkte hoogte zijn er bijvoorbeeld geen beperkingen aan
het maken van tussenvloeren in hoge ruimten. Met dit hoogtevoorschrift is het eenvoudiger om bestaande gebouwen een nieuwe bestemming te geven of bij een bestaande woning, ondanks een beperkte hoogte van de zolderverdieping, een dakkapel voor een extra
slaapkamer te plaatsen.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

107

§ 4.1.2.

Bestaande bouw

Artikel 4.5 tot en met 4.7
Zie de toelichting op de artikelen van paragraaf 4.1.1. Nieuwbouw. In aanvulling daarop
wordt opgemerkt dat ook voor bestaande bouw de eisen voortaan zoveel mogelijk op
niveau van verblijfsgebied zijn gesteld. Hiermee is, evenals bij nieuwbouw, de vrijheid
om een bestaand gebouw naar eigen voorkeur in te delen verruimd.
Afdeling 4.2

Toiletruimte

§ 4.2.1.
Nieuwbouw
Algemeen
In de nieuwe sterk vereenvoudigde opzet van de afdeling Toiletruimte is het systeem van
bezettingsgraadklassen vervangen door een personenbenadering. Voor een toelichting op
de personenbenadering wordt verwezen naar het algemeen deel van de toelichting. De
voorschriften van het oude artikel 4.36 (integrale toegankelijkheid van een toiletruimte)
zijn voortaan onderdeel van afdeling 4.4 Bereikbaarheid en toegankelijkheid. Er worden
geen eisen meer gesteld aan de afsluitbaarheid (deur) van een toiletruimte. Het spreekt
voor zich dat een toiletruimte van een deur moet zijn voorzien. Deze deur is onder meer
noodzakelijk om de wel in dit besluit voorgeschreven ventilatievoorziening van de toiletruimte goed te laten functioneren.
Artikel 4.8 Aansturingsartikel
De functionele eis van artikel 4.8, Een te bouwen bouwwerk heeft voldoende toiletruimten, is vergeleken met de oude tekst ongewijzigd.
Artikel 4.9
Aanwezigheid
Vergeleken met het Bouwbesluit 2003 leidt artikel 4.9 tot een verlichting van de eis aan
het aantal toiletruimten. Zo is het niet meer voorgeschreven dat een woning met een gebruiksoppervlakte van meer dan 125 m² een tweede toiletruimte heeft. Opgemerkt wordt
dat in sommige gevallen op grond van de arbovoorschriften meer toiletten noodzakelijk
kunnen zijn dan uit dit artikel voortvloeit. Het eerste lid geeft een basisvoorschrift omtrent het aantal toiletten dat per gebruiksfunctie is vereist. In dit besluit is geen voorschrift meer is opgenomen dat een toiletruimte gemeenschappelijk kan zijn. Het uitgangspunt is dat elke ruimte en voorziening, dus ook een toiletruimte, gemeenschappelijk
mag zijn, tenzij het desbetreffende voorschrift dit verbiedt. Zie hiervoor ook de toelichting op artikel 1.4 Het tweede lid geeft aan hoeveel woningen op een toiletruimte mogen
zijn aangewezen. Hoewel het in de praktijk steeds minder voor komt biedt dit voorschrift
de mogelijkheid om een toiletruimte te delen met een aantal andere woningen. Dit tweede
lid is ook van toepassing bij een toiletruimte waarop naast de woonfunctie ook een andere
gebruiksfunctie is aangewezen, zoals een kantoorfunctie. Die andere gebruiksfunctie
moet dan wel een nevenfunctie van de woonfunctie zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval bij
een kantoortje voor iemand die thuis werkt. De gebruiker van de nevenfunctie moet dan
tevens gebruiker (bewoner) van de hoofdfunctie zijn.
Het derde lid bepaalt dat er nooit meer dan dertig personen op een enkel toilet mogen zijn
aangewezen. In een enkel geval zal deze personenbenadering vergeleken met de oude
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

108

bezettingsgraadklasse leiden tot een verlichting van de eis. Het aantal personen waarmee
gerekend moet worden is het bij de bouwaanvraag aangegeven aantal personen (zie ook
artikel 1.2). Indien op een toiletruimte niet meer dan 15 personen zijn aangewezen, bepaalt het vierde lid dat in afwijking van het eerste lid kan worden volstaan met slechts een
toiletruimte. Ook hier geldt dat in sommige gevallen op grond van de arbovoorschriften
meer toiletten nodig kunnen zijn.
Het vijfde lid geeft een voorschrift voor het aantal logiesverblijven dat op één gezamenlijke of gemeenschappelijke toiletruimte mag zijn aangewezen.
Artikel 4.10 Bereikbaarheid
Artikel 4.10 bepaalt dat een toiletruimte van een ‘andere bijeenkomstfunctie’ dan een
bijeenkomstfunctie voor kinderopvang niet rechtstreeks toegankelijk mag zijn vanuit een
verblijfsruimte. Dit geldt voor elke, dus ook voor een niet-voorgeschreven, toiletruimte.
Met andere woorden, in een bijeenkomstfunctie is het niet toegestaan om rechtstreeks
vanuit de zaal, restaurant- of caferuimte in de toiletruimte te kunnen kijken. Er moet tussen een dergelijke verblijfsruimte en de toiletruimte altijd een andere ruimte (voorportaal
of een gang) zijn. Is het verblijfsgebied niet ingedeeld in afzonderlijke ruimten, dan
wordt bij een beoordeling van een bouwplan aangenomen dat het gehele gebied is aangemerkt als verblijfsruimte. Met uitzondering van de eisen aan de integraal toegankelijke
toiletruimte (zie afdeling 4.4 Bereikbaarheid en toegankelijkheid) zijn de overige eisen
die in het Bouwbesluit 2003 aan de bereikbaarheid van toiletruimten werden gesteld vervallen.
Artikel 4.11 Afmetingen
Dit artikel heeft alleen betrekking op voorgeschreven toiletruimten. Een extra toiletruimte, bijvoorbeeld een tweede toiletruimte in een woning onder een trap of schuin dak, behoeft niet aan deze afmetingseisen te voldoen. Het eerste lid stelt een basiseis van ten
minste 0,9 m bij 1,2 m aan de vloeroppervlakte. Deze eis geldt voortaan ook voor woonwagen. Het tweede lid geeft de maatvoering van de vloer van een integraal toegankelijke
toiletruimte aan (ten minste 1,65 m bij 2,2 m). Er wordt in dit lid gesproken van ‘in afwijking van het eerste lid’ omdat in situaties dat er slechts één toiletruimte behoeft te zijn,
kan worden volstaan met alleen een integraal toegankelijke toiletruimte. Of een integraal
toegankelijke toiletruimte nodig is volgt uit artikel 4.25. Het hoogtevoorschrift van het
derde lid geldt boven de gehele vloeroppervlakte als bedoeld in het eerste en het tweede
lid. Opgemerkt wordt dat deze in de tabel aangegeven hoogte boven de vloer overal 2,3
m is, behalve voor een woonwagen en een niet in een logiesgebouw gelegen logiesfunctie
(bijvoorbeeld een vakantiehuisje), waarbij met 2,1 m kan worden volstaan. De eventuele
extra vloeroppervlakte behoeft niet aan deze hoogte-eisen te voldoen.
Het vierde lid maakt voor een toiletruimte in een cel een uitzondering op het eerste lid.
Een toiletruimte in een cel is dus vrijgesteld van de afmetingseisen van het eerste lid. De
toiletruimte moet echter wel functioneel zijn.
Artikel 4.12 Verbouw
Op het geheel of gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten zijn de artikelen
4.9 tot en met 4.11 van overeenkomstige toepassing, waarbij voor de breedte en de
vloeroppervlakte mag worden uitgegaan van het rechtens verkregen niveau en bij de
hoogte van 2 m. Het rechtens verkregen niveau en de hoogte van 2 m geldt bij deze
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

109

afdeling dus ook voor het geheel vernieuwen van een bouwwerk. Hiermee is het mogelijk
om binnen een bestaand bestemmingsplan en aansluitend op de aangrenzende
bebouwing, herbouw met de oorspronkelijke afmetingen mogelijk te maken. Dit betekent
dat de nieuwbouwvoorschriften van deze afdeling niet van toepassing zijn bij verbouw.
Wel moet op grond van de Woningwet bij de verbouw ten minste worden voldaan aan de
eisen voor bestaande bouw van deze afdeling.
§ 4.2.2.

Bestaande bouw

Artikelen 4.13 tot en met 4.16
Zie de toelichting op de artikelen van paragraaf 4.2.1. Nieuwbouw
Afdeling 4.3

Badruimte, nieuwbouw

Algemeen
De afdeling Badruimte is sterk vereenvoudigd. Dit is voornamelijk het gevolg van de
vermindering van het aantal varianten in aanwezigheideisen en afmetingseisen aan
badruimten. Ook de eisen aan bereikbaarheid zijn grotendeels vervallen. De voorschriften
met betrekking tot de aanwezigheid en plaats van een integraal toegankelijke badruimte
zijn voortaan in afdeling 4.4 Bereikbaarheid en toegankelijkheid opgenomen. Er is geen
eis aan de afsluitbaarheid (deur) van een badruimte meer opgenomen. Het spreekt voor
zich dat een badruimte van een deur moet zijn voorzien. Dit is onder meer noodzakelijk
voor de vochthuishouding en om de ventilatievoorziening van de badruimte goed te laten
functioneren. Voortaan worden er in deze afdeling geen eisen meer gesteld aan bestaande
badruimten. Er wordt op gewezen dat op bestaande badruimten wel voorschriften uit
andere afdelingen van toepassing zijn. Voorbeelden hiervan zijn eisen aan de
ventilatievoorziening en aan de ‘wering van vocht van binnen’.
Artikel 4.17 Aansturingsartikel
De functionele eis van artikel 4.17, een te bouwen bouwwerk heeft voldoende
badruimten, is vergeleken met het oude voorschrift ongewijzigd. Het aantal in de tabel
aangestuurde gebruiksfuncties is echter beperkt.
Artikel 4.18 Aanwezigheid
Voortaan is alleen ten minste één badruimte voorgeschreven voor de woonfunctie, de
celfunctie, de gezondheidszorgfunctie met bedgebied en de logiesfunctie. Afhankelijk
van de specifieke gebruiksfunctie zal de indiener zelf moeten bepalen hoeveel
badruimten noodzakelijk zijn.
Artikel 4.19 Afmetingen
Dit artikel heeft alleen betrekking op voorgeschreven badruimten. Extra badruimten of
badruimten in gebruiksfuncties waarvoor geen badruimte is voorgeschreven behoeven
niet aan deze afmetingseisen te voldoen. Opgemerkt wordt dat bij bepaalde
gebruiksfuncties op basis van de ene verplichte badruimte vermeerderd met het aantal
vrijwillig te realiseren badkamers wordt afgeleid hoeveel integraal toegankelijke
badruimtes verplicht zijn (zie hiervoor afdeling 4.4 Bereikbaarheid en toegankelijkheid).
Het eerste lid stelt een basiseis van ten minste 1,6 m² vloeroppervlakte bij een breedte
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

110

van ten minste 0,8 m. Deze eis geldt voor een badruimte van een woonfunctie en van een
celfunctie. Zie voor een uitzondering voor de celfunctie ook het zesde lid. Het tweede lid
geeft een minimumeis voor een met een toiletruimte samengevoegde badruimte. Deze eis
is ten minste 2,2 m² vloeroppervlakte bij een breedte van ten minste 0,9 m. Dit
voorschrift geldt eveneens alleen voor de woonfunctie en de celfunctie. Zie ook het zesde
lid. Het derde lid stelt een basiseis aan de vloeroppervlakte van een integraal
toegankelijke badruimte met een breedte van ten minste 1,6 m en een lengte van ten
minste 1,8 m. Het verschil met de eis in het eerste lid is dat de vloeroppervlakte veel
groter is en dat er zowel een minimiumeis aan de breedte als aan de lengte van de
badruimte is gesteld. Het vierde lid is qua opzet vergelijkbaar met derde lid en geeft een
minimum-eis voor een badruimte die is samengevoegd met een toiletruimte. Het
hoogtevoorschrift van het vijfde lid geldt boven de gehele vloeroppervlakte als bedoeld in
het eerste tot en met vierde lid. Opgemerkt wordt dat deze hoogte overal 2,3 m moet zijn,
behalve voor een woonwagen en een niet in een logiesgebouw gelegen logiesfunctie
(bijvoorbeeld een vakantiehuisje) waarbij met 2,1 m kan worden volstaan. De eventuele
extra vloeroppervlakte behoeft niet aan deze in de tabel opgenomen hoogte-eisen te
voldoen. Het zesde lid geeft bij de celfunctie een uitzondering voor een badruimte (of
sanitaire unit) die in de cel ligt. Een badruimte in een cel is dus vrijgesteld van de
afmetingseisen van het eerste en tweede lid. De badruimte moet wel functioneel zijn.
Artikel 4.20 Verbouw
Artikel 4.20 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. Artikel 4.18 en 4.19 zijn daarop van overeenkomstige
toepassing waarbij voor de breedte en de vloeroppervlakte mag worden uitgegaan van het
rechtens verkregen niveau en bij de hoogte van 2 m. Zie voor een toelichting op het
begrip ‘rechtens verkregen niveau’de toelichting op artikel 1.1.
Bij het geheel vernieuwen is de volledige nieuwbouwparagraaf van toepassing. Artikel
1.12 bepaalt namelijk dat, tenzij anders is bepaald, de nieuwbouwvoorschriften van
toepassing zijn.
Afdeling 4.4

Bereikbaarheid en toegankelijkheid, nieuwbouw

Algemeen
In deze afdeling zijn de relevante voorschriften van de oude afdelingen 4.2
Toegankelijkheidssector, 4.3 Vrije doorgang en 4.4 Bereikbaarheid opgenomen. Tevens
zijn de relevante aanwezigheidsvoorschriften uit de de oude afdelingen 4.5
(Verblijfsgebied), 4.7 (toiletruimte) en 4.8 (Badruimte) opgenomen. De inhoudelijke
wijzigingen in afdeling 4.4 zijn beperkt. Met de nieuwe opzet is beter inzichtelijk welke
eisen qua bereikbaarheid en toegankelijkheid voor een specifieke gebruiksfunctie of
situatie gelden. Deze afdeling bevat behalve de voorschriften voor de toegankelijkheid
voor rolstoelgebruikers en lange mensen, de eisen uit oogpunt van ‘aanpasbaar bouwen’
de voorschriften voor de bereikbaarheid en toegankelijkheid in het algemeen. Evenals
voorheen is rekening gehouden met het ‘Handboek toegankelijkheid, 3e druk 1998’ van
de Federatie Nederlandse Gehandicaptenraad’ (nu ‘Chronisch zieken en Gehandicapten
Raad Nederland’ of CG-Raad). Er worden geen eisen meer aan de opstelplaats voor een
lift gesteld. In de praktijk bleek dit voorschrift, dat bedoeld was om in het kader van
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

111

aanpasbaar bouwen ruimte voor het later bijplaatsen van een lift te reserveren, niet goed
te werken. Het later bijplaatsen van een lift buiten een woongebouw is in het algemeen
veel efficiënter.
Artikel 4.21 Aansturingsartikel
De functionele eis, een te bouwen bouwwerk heeft voldoende voldoende bereikbare en
toegankelijke ruimten, geeft aan dat de nadruk niet meer ligt op de rolstoelgebruiker. Een
bouwwerk moet voor alle soorten gebruikers, dus inclusief de rolstoelgebruikers
voldoende bereikbare en toegankelijke ruimten hebben. Voor de volledigheid wordt
opgemerkt dat in het kader van de vluchtcapaciteit (zie afdeling 2.12) in sommige
gevallen hogere eisen kunnen gelden dan op grond van deze afdeling.
Artikel 4.22 Vrije doorgang
Het eerste lid stelt eisen aan de vrije breedte (ten minste 0,85 m) en aan de vrije hoogte
(2,3 m of 2,1 m, zie tabel 4.21) van een aantal met name genoemde doorgangen.
Voorheen werd gesproken van een toegang van een ruimte met een vrije doorgang met
een breedte en een hoogte. Voortaan wordt gesproken van een doorgang met een vrije
breedte en een vrije hoogte. De betekenis is echter ongewijzigd. Een verschil is echter
wel dat de eisen voortaan alleen gelden voor de voorgeschreven toiletruimte, badruimten,
bergruimte en buitenruimte. Wanneer dergelijke ruimtes vrijwillig worden aangebracht
dan gelden deze dus eisen niet. Er worden geen eisen meer gesteld aan de deuropening
van een opslagruimte voor huishoudelijk afval. Het eerste lid heeft alleen betrekking op
doorgangen naar de genoemde ruimten. Een doorgang op een route die alleen bedoeld is
om de ruimte te verlaten behoeft daarom niet aan dit eerste lid te voldoen. Voor een
dergelijke doorgang zijn voorschriften opgenomen in afdeling 2.12. De vrije hoogte is de
vrije hoogte volgens NEN 2580 (zie artikel 1.1). De vrije breedte moet op een
vergelijkbare manier worden vastgesteld. Eenvoudig gezegd gaat het om de horizontaal
(vrije breedte) en vertikaal (vrije hoogte) gemeten opening indien de deur open staat. Het
bovenstaande geldt niet alleen voor de in het lid genoemde ruimten maar ook voor een
doorgang op een verkeersroute vanaf het aansluitende terrein naar een van die ruimten.
De tweede volzin is nodig om te waarborgen dat de betreffende ruimte via een voldoende
ruime route kan worden bereikt maar ook te voorkomen dat onbedoeld eisen worden
gesteld aan een deur die voor de bereikbaarheid van de ruimte geen rol speelt zoals
bijvoorbeeld de deur van een meterkast. Het eerste lid, onder e, ziet toe op een doorgang
tussen een gebruiksfunctie en een buitenberging als bedoeld in artikel 4.31 (een doorgang
tussen bijvoorbeeld een inpandige buitenberging en een woning of een woongebouw). Uit
het feit dat dit voorschrift niet is aangestuurd voor een ‘overige gebruiksfunctie’ (zie
tabel 4.21) volgt dat dit voorschrift niet van toepassing is op een vrijstaande
buitenberging.
Het tweede lid geeft evenals voorheen een afwijkende bepalingsmethode voor de hoogte
van een doorgang van een liftschacht. Het gaat niet om de vrije hoogte bepaald volgens
NEN 2580 maar om een hoogte gemeten tussen de onderdelen van de bouwconstructie.
Zie voor een toelichting op het begrip ‘bouwconstructie’ de toelichting op artikel 1.1,
eerste lid. Bij de in het eerste lid genoemde ruimten moet daadwerkelijk een vrije
doorgang worden gerealiseerd met de in de tabel aangegeven hoogte. Bij de in het tweede
lid genoemde doorgang van de liftschacht voor het bereiken van een liftkooi kan echter
worden volstaan met het scheppen van de bouwkundige voorwaarden. Dit betekent dat
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

112

het toegestaan is een lift met een lagere toegangshoogte dan 2,3 m te plaatsen. De lift
moet uiteraard aan de richtlijn liften nr. 95/16/EG van 29 juni 1995 (PbEG L 213) en het
daarop gebaseerde Warenwetbesluit liften voldoen. Het moet altijd mogelijk blijven om,
zonder wijzigingen in de bouwkundige draagconstructie aan te brengen, op enig moment
een lift met een toegangshoogte van 2,3 m te plaatsen. Voor de volledigheid wordt
opgemerkt dat het voorschrift voor de vrije breedte onverkort op de toegang van een lift
van toepassing is. Een lift in dit artikel is een personenlift (zie hiervoor de
begripsbepaling lift in artikel 1.1, eerste lid.
Artikel 4.23 vrije doorgang verkeersroute
Het doel van artikel 4.23 is te waarborgen dat ruimten waardoor verkeersroutes lopen
zodanige afmetingen hebben dat deze in principe door iedereen, dus ook door
rolstoelgebruikers, kunnen worden gepasseerd. Het voor rolstoelgebruikers ook
belangrijke aspect van de overbrugging van hoogteverschillen is geregeld in de artikelen
4.26 en 4.27. Het eerste lid stelt een eis aan de vrije breedte en de vrije hoogte van een
ruimte waardoor een verkeersroute loopt. Het tweede lid is een verbijzondering van het
eerste lid voor een gemeenschappelijke verkeersruimte, zoals bijvoorbeeld een galerij in
een woongebouw en een gang in een cellencomplex. De vrije breedte is dan niet ten
minste 0,85 m maar 1,2 m. De in het eerste lid genoemde breedte van 0,85 m, die ook
voor een doorgang geldt (zie artikel 4.22), is in principe voldoende voor een
rolstoelgebruiker om zich zelfstandig (op handkracht) te kunnen voortbewegen. De extra
0,35 m biedt een rolstoelgebruiker de mogelijkheid andere personen te passeren. Zowel
bij het eerste als bij het tweede lid wordt een uitzondering gemaakt voorzover de
verkeersroute over een trap voert. Op een dergelijk gedeelte zijn alleen de
breedtevoorschriften van de trap (0,8 m) van toepassing. Uit dit voorschrift vloeit voort
dat bij iedere doorgang met een breedte van 0,85 m kan worden volstaan. Een doorgang
is namelijk geen onderdeel van de ruimte zelf. De eisen van het derde en vierde lid zijn er
op gericht dat een rolstoel 360º kan draaien achter de toegangsdeur van een woongebouw
of voor een personenlift in dat gebouw. De voorgeschreven ruimte is bedoeld om de
rolstoelgebruiker de gelegenheid te geven zelfstandig de deur te openen of de lift te
bedienen, te betreden en te verlaten. Omdat een rolstoelgebruiker niet langdurig achteruit
kan rijden, moet het mogelijk zijn te kunnen draaien of om via een omweg op de
uitgangssituatie terug te kunnen keren. Het vijfde lid schept daarvoor randvoorwaarden.
Het voorschrift is met name van belang voor die gevallen dat de rolstoel geen toegang tot
de binnen het woongebouw gelegen woning krijgt en onverrichter zake moet terugkeren.
Voor zover de in het eerste lid bedoelde route door een toegankelijkheidssector voert is
moet de ruimte op grond van het zesde lid een breedte van ten minste 1,2 m hebben. Deze
extra breedte is bedoeld om het passeren eenvoudiger te maken. Zoals ook bij het tweede
lid is aangegeven kan bij iedere doorgang met een breedte van 0,85 m kan worden
volstaan. Het zesde lid maakt geen uitzondering voor een trap, omdat in een
toegankelijkheidssector geen trappen kunnen liggen.
Artikel 4.24 Aanwezigheid toegankelijkheidssector
In dit artikel is aangegeven wanneer in een gebouw een toegankelijkheidssector moet
zijn. Een toegankelijkheidssector is een voor personen met een functiebeperking
zelfstandig bruikbaar en toegankelijk gedeelte van een gebouw. Zie voor het begrip
‘toegankelijkheidssector’ de toelichting op artikel 1.1, eerste lid. Artikel 4.24 moet
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

113

worden gelezen in samenhang met artikel 4.25, dat in gaat op de aanwezigheid van
integraal toegankelijke sanitaire ruimten. Het eerste lid vereist de aanwezigheid van een
toegankelijkheidssector in hoge of grote woongebouwen. Het gaat om woongebouwen
met een vloer van een verblijfsgebied op een hoogte van meer dan 12,5 m en om
woongeboouwen met een totale gebruiksoppervlakte van meer dan 3.500 m² die hoger
ligt dan 1,5 m boven het meetniveau. Op grond van dit eerste lid moet een woongebouw
met 4 of meer verdiepingen altijd een personenlift (als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid)
hebben. Bij iedere toegankelijkheidssector is het nodig dat hoogteverschillen groter dan 2
cm door een personenlift of hellingbaan worden overbrugd (zie ook artikel 4.27). Het
tweede lid geeft aan dat een woonfunctie voor zorg die groter is dan 500 m²
(gebruiksoppervlakte) ten minste één verblijfsgebied in een toegankelijkheidssector moet
hebben. Hieruit volgt dat er altijd een ruimte moet zijn die toegankelijk is voor personen
met een functiebeperking (toegankelijkheidssector). Een verschil is dat er voorheen van
werd uitgegaan dat een woonfunctie met een gebruiksoppervlakte van meer dan 500 m²
altijd bestemd zou zijn voor minder zelfredzame personen, hetgeen niet zo hoeft te zijn.
Voortaan wordt expliciet gesproken van een woonfunctie voor zorg. Op deze manier zijn
de voorschriften specifiek gericht op de te bereiken doelgroep en worden onbedoelde
neveneffecten weggenomen. Het derde lid geeft aan wanneer een utiliteitsgebouw een
toegankelijkheidssector moet hebben en hoe groot deze moet zijn. Wanneer de totale
gebruiksoppervlakte van alle in een gebouw gelegen gebruiksfuncties waarvoor dit derde
lid geldt meer dan 400 m² bedraagt dan moet er een toegankelijkheidssector zijn.
Vervolgens wordt met behulp van het in tabel 4.21 aangegeven percentage berekend welk
deel van de vloeroppervlakte aan verblijfsgebied in de toegankelijkheidssector moet
liggen. Dus als in een winkelcentrum meer dan 400 m² aan winkelfuncties ligt dan moet
elke afzonderlijke winkelfunctie een toegankelijkheidssector hebben. Ofwel iedere
winkel moet voor 40 % rolstoeltoegankelijk zijn. Bij de onderwijsfunctie moet 100% van
de totale vloeroppervlakte aan verblijfsgebied in een toegankelijkheidssector liggen. Door
een onderwijsfunctie volledig als toegankelijkheidssector te moeten aanwijzen, wordt
voorkomen dat een gedeelte van de school niet voor rolstoelgebruikers toegankelijk
zouden zijn. Voortaan wordt bij het bepalen of de 400 m² grens is overschreden niet
alleen naar gebruiksfuncties van dezelfde soort gekeken maar naar alle gebruiksfuncties
waarvoor het voorschrift geldt. Zo moet bijvoorbeeld ook een in een kantoorgebouw
gelegen bedrijfsrestaurant (bijeenkomstfunctie) worden meegeteld om te beoordelen of er
een toegankelijkheidssector moet zijn. Er zal dus eerder sprake zijn van een verplichting
tot het realiseren van een dergelijke sector. Het vierde lid geeft een specifiek voorschrift
voor de bijeenkomstfunctie voor alcoholgebruik (bijvoorbeeld een café). Een café met
een gebruiksoppervlakte van meer dan 150 m² moet altijd een toegankelijkheidssector
hebben. Voor een kleiner café moet naar het derde lid worden gekeken om te bepalen of,
in samenhang met andere functies in het gebouw, een toegankelijkheidssector nodig is.
Bij een toegankelijkheidssector zal het café op grond van artikel 4.25, tweede lid, een
integraal toegankelijke toiletruimte moeten hebben.
Artikel 4.25 Integraal toegankelijke toilet- en badruimte
In dit artikel is aangegeven wanneer een gebruiksfunctie een integraal toegankelijke toilet- of badruimte moet hebben. Iedere integraal toegankelijke toilet- en/of badruimte moet
in een toegankelijkheidssector liggen. Dit volgt uit de begripsbepalingen in artikel 1.1:
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

114

een integraal toegankelijke toiletruimte is een toiletruimte in een toegankelijkheidssector.
Voor de integraal toegankelijke badruimte geldt een soortgelijke definitie.
Het eerste lid geeft aan dat een gebruiksfunctie met een voorgeschreven toegankelijkheidssector ten minste één integraal toegankelijke toiletruimte (invalidentoilet) moet hebben.
Een invalidentoilet mag bij de berekening van het aantal toiletruimten als bedoeld in artikel 4.9 worden meegeteld.
In het tweede lid is voor de woonfunctie voor zorg, de celfunctie, de gezondheidszorgfunctie, de kantoorfunctie en de onderwijsfunctie aangegeven, dat bij een voorgeschreven
toegankelijkheidssector ten minste één op de tien (zie de tabel) voorgeschreven toiletruimten (toiletruimten als bedoeld in artikel 4.9) een invalidentoilet moet zijn en dus in
de toegankelijkheidssector moet liggen.
Een uitzondering hierop is de onderwijsfunctie waarbij ten minste één op de 35 (zie de
tabel) voorgeschreven toiletruimten een invalidentoilet moet zijn. De uitkomst van deze
berekening wordt naar boven afgerond. Dit betekent dat er altijd ten minste één invalidentoiletruimte moet zijn en bijvoorbeeld bij een kantoor met 12 voorgeschreven reguliere toiletten twee van die toiletten invalidentoiletten moeten zijn.
Op grond van het derde lid moet een gezondheidszorgfunctie met bedgebied voldoende
rolstoeltoegankelijke badruimten hebben. Voor iedere 500 m² vloeroppervlakte aan bedgebied is ten minste één integraal toegankelijke badruimte nodig. De uitkomst van deze
berekening wordt naar boven afgerond. Dit betekent dat bij een bedgebied van 800 m² ten
minste twee integraal toegankelijke badruimten nodig zijn.
Het vierde lid bepaalt dat in elk gebouw met een voorgeschreven toegankelijkheidssector,
waar een badruimte wordt gerealiseerd, ten minste één van de badruimten een integraal
toegankelijke badruimte moet zijn. Die badruimte moet in de toegankelijkheidssector
liggen. Wordt er meer dan een badruimte gerealiseerd dan moet ten minste één op de
twintig badruimten een integraal toegankelijke badruimte zijn.
Het combineren van een integraal toegankelijke badruimte met een integraal toegankelijke toiletruimte is op grond van het vijfde lid toegestaan. Voor de afmetingseisen daarvan
wordt verwezen naar artikel 4.19, vierde lid.
Artikel 4.26 Bereikbaarheid toegankelijkheidssector
Het eerste lid bepaalt dat een ruimte in een toegankelijkheidssector rechtstreeks bereikbaar moet zijn vanaf het aansluitende terrein of langs een verkeersroute die alleen door
een toegankelijkheidssector voert. Op deze manier is een dergelijke ruimte vanaf het aansluitende terrein zelfstandig toegankelijk voor rolstoelgebruikers.
Het tweede lid regelt voor de woonfunctie dat een verkeersroute als bedoeld in het eerste
lid niet door niet-gemeenschappelijke ruimten van een andere gebruiksfunctie mag voeren. Ruimten van een andere woning zijn namelijk in principe niet vrij toegankelijk voor
bewoners van andere woningen.
Het derde lid regelt dat in een flatgebouw met een toegankelijkheidssector elke woning
zelfstandig moet kunnen worden bereikt door rolstoelgebruikers. Dit betekent dat de voor
de woning liggende gemeenschappelijke verkeersruimte moet zijn aangemerkt als toegankelijkheidssector.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

115

Artikel 4.27 Hoogteverschillen
Voortaan mogen ook woningen via een hellingbaan worden ontsloten. Eerder gold deze
mogelijkheid alleen voor utiliteitsgebouwen. Voordeel van deze uitbreiding is dat de woning iets hoger kan liggen dan het aansluitende terrein, waardoor wateroverlast in de woning kan worden voorkomen. Bovendien neemt de ontwerpvrijheid daardoor toe.
Het in dit artikel genoemde hoogteverschil van 2 cm moet worden gemeten vanaf de afgewerkte vloer. Dit betekent dat wanneer in de aanvraag om vergunning voor het bouwen
een (eventueel later door gebruiker aan te brengen) vloerbedekking, parket of andere
vloerafwerking is aangegeven, de dikte van deze vloerafwerking mag worden meegerekend. Het hoogteverschil vanaf de bouwkundige vloer kan in dergelijke gevallen dus iets
groter zijn dan 2 cm.
Het eerste lid waarborgt dat een rolstoelgebruiker vanuit ieder punt in een toegankelijkheidssector zelfstandig het aansluitende terrein kan bereiken. Dit geldt voor alle gebruiksfuncties met een toegankelijkheidssector. Om aan het eerste lid te voldoen is het nodig
dat er ten minste één route is die geen hoogteverschillen (drempels) heeft van meer dan 2
cm. Hoogteverschillen die groter zijn, moeten worden overbrugd door een lift of een hellingbaan. Daarbij mag het totale hoogteverschil op die ene route tussen het aansluitende
terrein en de toegang van de toegankelijkheidssector (de toegang van het gebouw) niet
groter zijn dan 1 m, ongeacht of er een lift wordt gebruikt of een hellingbaan. Extra routes vanuit de toegankelijkheidssector behoeven niet aan deze voorschriften te voldoen.
Dit betekent dat er wel alternatieve route mag zijn die over een trap voert.
Het tweede lid geeft een soortgelijk voorschrift als het eerste lid, maar dan voor woongebouwen zonder een toegankelijkheidssector. Ook voor dergelijke woongebouwen geldt
dat iedereen in principe zonder hulp van anderen naar binnen moet kunnen. Ook hier is
een hoogteverschil van meer dan 2 cm tussen de achter de voordeur van een woongebouw gelegen vloer van de gemeenschappelijke verkeersruimte en het aansluitende terrein niet toegestaan, tenzij dit hoogteverschil is overbrugd door een hellingbaan. Het totale hoogteverschil mag niet groter zijn dan 1 m. Een verschil tussen het eerste en het
tweede lid is, dat bij het eerste lid de volledige route naar de woning geregeld is, en bij
het tweede lid alleen de toegang tot de eerste gemeenschappelijke verkeersruimte. In het
laatste geval kan het gebouw worden binnengetreden, en kan men zo nodig in het gebouw
op hulp wachten om bij de woning te kunnen komen.
Het derde lid heeft betrekking op alle woonfuncties en betekent dat er bij ten minste één
toegang van de woning (meestal de voordeur) in de overgang van binnen de woning naar
buiten de woning geen hoogteverschil van meer dan 2 cm is toegestaan. Een groter hoogteverschil moet worden overbrugd door een hellingbaan. Het totale hoogteverschil bij
deze toegang mag ook niet groter zijn dan 1 m.
Bij een eengezinswoning is alleen het derde lid van toepassing.
Het vierde lid regelt dat er tussen een gemeenschappelijke buitenruimte als bedoeld in
artikel 4.35, tweede lid, en een daarop aangewezen woning geen hoogteverschil mag zijn
van meer dan 2 cm zonder dat het hoogteverschil met een lift of hellingbaan kan worden
overbrugd. Dit voorschrift is gericht op een gemeenschappelijke buitenruimte omdat een
individuele bewoner van een woongebouw geen of slechts beperkte mogelijkheden heeft
om achteraf voorzieningen te treffen om grotere hoogteverschillen te overbruggen.
Het doel van het vijfde lid is om in woongebouwen ruimte te reserveren voor het achteraf
kunnen plaatsen van een rolstoeltoegankelijke lift. Deze ruimte kan binnen de
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

116

gebruiksfunctie liggen of daarbuiten. De opstelplaats moet zodanig zijn, dat de lift kan
worden aangebracht zonder dat er daardoor strijd ontstaat met de nieuwbouwvoorschriften. De opstelplaats mag bijvoorbeeld niet zo zijn gesitueerd, dat door het
aanbrengen van de lift er geen of te weinig daglicht in een verblijfsruimte kan binnenvallen. Het daadwerkelijk aanbrengen van een lift is uitsluitend vereist in de situaties
genoemd in artikel 4.24.
Artikel 4.28 Afmetingen liftkooi
Dit artikel is uitsluitend gericht op personenliften (zie het begrip ‘lift’ in artikel 1.1) in
gebouwen met een toegankelijkheidssector. Liften in gebouwen zonder toegankelijkheidssector behoeven derhalve niet aan deze eisen te voldoen.
Het eerste lid geeft een algemeen voorschrift voor de oppervlakte van iedere liftkooi in
een toegankelijkheidssector. De afmetingen van ten minste 1,05 m bij 1,35 m waarborgen
de rolstoeltoegankelijkheid van de personenlift.
Het tweede lid geeft een aanvullende eis voor woongebouwen met een toegankelijkheidssector én meer dan zes woningen. Een dergelijk woongebouw heeft ten minste één lift
met een vloeroppervlakte van 1,05 bij 2,05 m (brancardlift) of groter. Eventuele extra
liften behoeven alleen aan de oppervlakte-eis van het eerste lid te voldoen.
Voortaan is het mogelijk om bij een lift voor maximaal zes woningen te volstaan met de
kleinere lift. Bij meerdere liften kan met één brancardlift worden volstaan.
Het derde lid stelt eisen aan de loopafstand naar de lift. Deze mag nooit langer zijn dan
90 m. Als er meer dan een lift is, dan moet gezien vanuit elke woning ten minste één personenlift binnen deze afstand liggen. Als er ook een brancardlift moet zijn dan moet vanuit elke woning ten minste een brancardlift binnen 90 m liggen. De route waarover de
loopafstand wordt gemeten ligt uitsluitend in een toegankelijkheidssector.
Artikel 4.29 Verbouw
Artikel 4.29 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. In dergelijke gevallen zijn de artikelen 4.22 tot en met 4.28
van overeenkomstige toepassing waarbij moet worden uitgegaan van het rechtens verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ de toelichting op artikel 1.1. Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort
van toepassing. Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat tenzij anders is bepaald de nieuwbouwvoorschriften van toepassing zijn. Zie hiervoor ook het algemeen deel van toelichting en
de toelichting op artikel 1.12.
Afdeling 4.5

Buitenberging, nieuwbouw

Algemeen
Een buitenberging bij een woning is vooral van belang om eenvoudig en veilig de fiets op
te bergen en daarmee uiteindelijk het fietsgebruik te stimuleren. Bovendien is in veel gevallen een buitenberging achteraf moeilijk in te passen. Daarom is besloten om de bergruimte bij nieuwbouw met de invoering van dit besluit opnieuw voor te schrijven.
Artikel 4.30 Aansturingsartikel
Artikel 4.30 bevat in het eerste lid de functionele eis dat een bergruimte geschikt moet
zijn om fietsen tegen weer en wind beschermd te kunnen opbergen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

117

Artikel 4.31 Aanwezigheid, bereikbaarheid en afmetingen
Artikel 4.31 stelt eisen aan de maatvoering van de buitenberging. In het verleden toen de
buitenberging ook verplicht was, was de oppervlaktemaat gerelateerd aan de gebruiksoppervlakte van de woning, waardoor bij grote woningen een onnodig grote bergruimte
werd vereist. Nu is gekozen voor een minimale oppervlaktemaat per woning, voldoende
voor het ten minste kunnen bergen van enkele fietsen en wat andere objecten.
Het eerste lid geeft aan dat een woonfunctie als nevenfunctie een nietgemeenschappelijke afsluitbare bergruimte moet hebben met een vloeroppervlakte van
ten minste 5 m² bij een breedte van ten minste 1,8 m en een hoogte boven de vloer van
ten minste 2,3 m. Met nevenfunctie is bedoeld dat de bergruimte geen onderdeel is van de
woonfunctie, maar een ten dienste van de woning staande ‘overige gebruiksfunctie’. Dit
is van belang omdat aan de bergruimte als overige gebruiksfunctie, minder strenge eisen
worden gesteld dan aan een als woonfunctie aangemerkte bergruimte.
De bergruimte mag inpandig zijn, maar dat hoeft niet. Niet-gemeenschappelijk en afsluitbaar geeft aan dat iedere woning een eigen afzonderlijke bergruimte moet hebben die met
een deur afsluitbaar is.
Met de in dit lid opgenomen afmetingen wordt een effectieve ruimte voor een of meer
fietsen gegarandeerd, ondanks het feit dat de deur naar binnen open mag gaan. Het is
mogelijk te kiezen tussen een lange smalle(meer spullen) of een compacte brede (meer
fietsen) bergruimte. Opgemerkt wordt dat de hoogte-eis alleen geldt voor het de voorgeschreven minimummaat. Met andere woorden, bij een grotere bergruimte of schuur behoeft voor de extra oppervlakte niet aan de hoogte-eis te worden voldaan.
Het tweede lid geeft een uitzondering op de regel dat elke woning een eigen bergruimte
moet hebben. Een bergruimte mag gemeenschappelijk zijn als de vloeroppervlakte aan
verblijfsgebied van de woonfunctie niet meer dan 40 m² bedraagt en er een gemeenschappelijke bergruimte is met een vloeroppervlakte van 1,5 m² per op die bergruimte
aangewezen woning. Hiermee kan bij bijvoorbeeld studentenflats worden volstaan met
een gemeenschappelijke fietsenberging. Opgemerkt wordt dat dit besluit geen eisen stelt
aan de inventaris van de ruimte. Dus er mogen ook meerlaagse fietsenrekken worden
gebruikt, waarmee de 1,5 m² zelfs ruim voldoende moet zijn.
Het derde lid eist dat een bergruimte vanaf de openbare weg al dan niet via de eigen tuin
of via een bergingsgang of via een gemeenschappelijke verkeersruimte kan worden bereikt, zonder door een woning te moeten.
Een bergruimte op zolder of bijvoorbeeld op de tweede verdieping van een portiekflat
zonder lift zal niet aan deze eis kunnen voldoen. Wel zal aan de eis zijn voldaan wanneer
de bergruimte bijvoorbeeld bereikbaar is via een niet te lange trap die is voorzien van een
fietsgootje.
Artikel 4.32 Regenwerend
Dit artikel stelt een eis aan de regenwerendheid van een voorgeschreven bergruimte. De
uitwendige scheidingsconstructie moet zodanig regenwerend zijn dat de daarin opgeborgen voorwerpen tegen weer en wind beschermd zijn. Met andere woorden dak wanden en
deur moeten deugdelijk zijn. Dit wordt getoetst aan NEN 2778.
Een uitvloeisel van deze eis is dat de bergruimte met relatief eenvoudige maatregelen
inbraakwerend kan worden gemaakt. Dit is echter geen verplichting.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

118

Artikel 4.33 Verbouw
Artikel 4.33 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. De artikelen 4.31 en 4.32 zijn daarop van overeenkomstige
toepassing waarbij mag worden uitgegaan van het rechtens verkregen niveau. Zie voor
een toelichting op het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ de toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen zijn de artikelen 4.31 en 4.32 onverkort van toepassing. Dit
volgt uit artikel 1.12. Dit betekent dat wanneer een woning wordt gesloopt en vervangen
door nieuwbouw deze woning in ieder geval een bergruimte moet hebben.
Afdeling 4.6

Buitenruimte, nieuwbouw

Algemeen
Een buitenruimte bij een woning voorziet in de fundamentele menselijke behoefte om in
contact te kunnen staan met de omgeving.
Daarom is besloten om de buitenruimte, die in het Bouwbesluit 2003 niet meer was voorgeschreven, opnieuw verplicht te stellen.
Een buitenruimte is zoals het spraakgebruik ook aangeeft een ruimte waar licht en verse
lucht vrijelijk in en uit kunnen stromen. Een dergelijke ruimte ligt dus buiten de thermische schil. Voorbeelden van buitenruimten zijn een tuin, een balkon, een loggia of een
dakterras.
Artikel 4.34 Aansturingsartikel
Artikel 4.34 bevat de functionele eis dat een bouwwerk (woning of woongebouw) over
een buitenruimte moet beschikken die rechtstreeks vanuit dat bouwwerk kan worden bereikt.
Artikel 4.35 Aanwezigheid, afmetingen en bereikbaarheid
Artikel 4.35 geeft in het eerste lid aan dat elke woning een rechtstreeks vanuit de woning
bereikbare niet-gemeenschappelijke buitenruimte moet hebben met een vloeroppervlakte
van ten minste 4 m² en een breedte van ten minste 1,5 m. Een surplus aan buitenruimte
mag wel gemeenschappelijk zijn, maar ook dan moet voor iedere woning ten minste 4 m²
niet-gemeenschappelijke buitenruimte met een breedte van ten minste 1,5 m beschikbaar
zijn. Een niet-gemeenschappelijke buitenruimte kan niet gelijktijdig een gemeenschappelijke verkeersruimte zijn. Een galerij mag dus niet worden meegerekend bij de voorgeschreven oppervlakte van de buitenruimte. De buitenruimte mag wel aan de galerij grenzen.
Het is niet noodzakelijk om de afzonderlijke buitenruimten fysiek (met schuttingen e.d.)
van elkaar te scheiden.
Het tweede lid geeft een uitzondering voor woningen met een vloeroppervlakte aan verblijfsgebied van minder dan 40 m². Bij dergelijke woningen mag de buitenruimte gemeenschappelijk zijn en behoeft de oppervlakte van een gemeenschappelijke buitenruimte slechts 1 m² per woning te bedragen. De gezamenlijke buitenruimte moet echter, ook
als er minder dan vier woningen op de buitenruimte zijn aangewezen, ten minste 4 m²
zijn bij een breedte van ten minste 1,3 m. Zijn er echter bijvoorbeeld 6 woningen op die
ruimte aangewezen dan zal de totale vloeroppervlakte ten minste 6 m² moeten bedragen.
De buitenruimte moet of rechtstreeks vanuit de woning bereikbaar zijn of via gemeenschappelijke ruimten. Dit mag dus zowel via een of meer gemeenschappelijke verkeersBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

119

ruimten als via gemeenschappelijke verblijfsruimten. Met dit tweede lid is het bijvoorbeeld mogelijk kleine woningen, zoals studentenflats, te realiseren met een aan de gemeenschappelijke keuken of woonkamer grenzend balkon. Opgemerkt wordt dat een balkon altijd bereikbaar moet zijn zonder hoogteverschillen groter dan 0,02 m (zie artikel
4.27) en dat de toegang naar het balkon voldoende vrije hoogte en breedte heeft (zie artikel 4.22), zodat de toegankelijkheid van de buitenruimte voor rolstoelgebruikers van en
naar de woning is gewaarborgd.
In afdeling 2.3 worden overigens eisen gesteld aan het balkonhek of andere afscheiding
aan de rand van een vloer om bij hoogteverschillen te voorkomen dat men van het balkon
of een andere bouwkundige vloer kan vallen.
Artikel 4.36 Verbouw
Artikel 4.36 geeft een voorschrift voor het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het
vergroten van een bouwwerk. Artikel 4.35 is daarop van overeenkomstige toepassing
waarbij mag worden uitgegaan van het rechtens verkregen niveau. Zie voor een
toelichting op het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ de toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen is artikel 4.35 onverkort van toepassing. Dit volgt uit artikel
1.12. Dit betekent dat wanneer een woning wordt gesloopt en vervangen door nieuwbouw
deze woning een buitenruimte moet hebben.
Afdeling 4.7

Opstelplaatsen

Algemeen
Afdeling 4.7 Opstelplaatsen, is gebaseerd op de oude afdelingen 4.15 Opstelplaats voor
een aanrecht en opstelplaats voor een kooktoestel en 4.16 Opstelplaats voor een stooktoestel en 4.17 Opstelplaats voor een warmwatertoestel. De voorschriften zijn echter sterk
vereenvoudigd.
Naast de eisen die deze afdeling aan de aanwezigheid van de opstelplaatsen stelt gelden
voorschriften uit oogpunt van veiligheid en gezondheid (hoofdstukken 2 en 3).
§ 4.7.1.

Nieuwbouw

Artikel 4.37 Aansturingsartikel
De functionele eis geeft aan dat een te bouwen bouwwerk opstelplaatsen voor een aanrecht, een kooktoestel, een verwarmingstoestel en een warmwatertoestel moet hebben.
Artikel 4.38 Aanwezigheid
Het eerste lid bepaalt voor de woonfunctie dat in ten minste één verblijfsgebied zowel
een opstelplaats voor een aanrecht als een opstelplaats voor een kooktoestel moet zijn.
Omdat dit niet is uitgesloten, mogen deze opstelplaatsen ook in een gemeenschappelijke
ruimte liggen (zie artikel 1.4). Aan de specifieke plaats van een opstelplaats voor een
aanrecht en een kooktoestel binnen het verblijfsgebied (ten opzichte van het zogenoemde
matje) worden voortaan geen eisen meer gesteld. Bovendien mogen beide opstelplaatsen
zolang ze in hetzelfde verblijfsgebied liggen wel in verschillende ruimten (al dan niet
verblijfsruimten) liggen. Dit benadrukt de vrije indeelbaarheid van het verblijfsgebied.
Het tweede lid bevat de aanwezigheidseis voor een opstelplaats voor een verwarmingstoestel, zoals bijvoorbeeld een haard, een cv-ketel of een ander stooktoestel. Het gaat dus
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

120

om het toestel waarin de warmte wordt opgewekt of omgezet en dus niet om bijvoorbeeld
de radiatoren van een cv-installatie. De afmetingen van de opstelplaats moeten zijn afgestemd op het te plaatsen verwarmingstoestel. Het spreekt voor zich dat bij die afmetingen
rekening moet worden gehouden met de voor onderhoudsactiviteiten noodzakelijke ruimte. Het toestel mag gemeenschappelijk met andere gebruiksfuncties worden gebruikt. Ook
mag het verwarmingstoestel worden gecombineerd met een warmwatertoestel (combiketel). De eisen van het tweede lid gelden niet wanneer de gebruiksfunctie is aangesloten op
een publieke voorziening voor verwarming (bijvoorbeeld stadsverwarming). Voor het
derde lid dat betrekking heeft op een opstelplaats voor een warmwatertoestel gelden dezelfde overwegingen als voor een opstelplaats voor een verwarmingstoestel.
Het vierde lid bepaalt voor de bijeenkomstfunctie voor alcoholgebruik dat er in ten minste één verblijfsgebied een opstelplaats voor een aanrecht moet liggen. Hiermee is beoogd dat in horecagelegenheden op hygiënische wijze kan worden afgewassen.
Artikel 4.39 Afmetingen
Het eerste lid geeft als maat voor een (al dan niet gemeenschappelijke) opstelplaats voor
een aanrecht als bedoeld in artikel 4.38, eerste lid, een vloeroppervlakte van ten minste
1,4 x 0,6 m. Voor een opstelplaats voor een aanrecht als bedoeld in artikel 4.38, vierde
lid, gelden dus geen specifieke afmetingseisen. De opstelplaats moet natuurlijk wel zodanig zijn dat deze functioneel is.
Het tweede lid geeft als maat voor een (al dan niet gemeenschappelijke) opstelplaats voor
een kooktoestel als bedoeld in artikel 4.38, eerste lid, een vloeroppervlakte van ten minste
0,6 x 0,6 m.
Artikel 4.40 Verbouw
Op het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten zijn de artikelen 4.38 en
4.39 van overeenkomstige toepassing waarbij moet worden uitgegaan van het rechtens
verkregen niveau. Zie voor een toelichting op het begrip ‘rechtens verkregen niveau’ de
toelichting op artikel 1.1.
Op het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing.
Artikel 1.12 bepaalt namelijk dat tenzij anders is bepaald de nieuwbouwvoorschriften van
toepassing zijn. Zie hiervoor ook het algemeen deel van toelichting en de toelichting op
artikel 1.12.
§ 4.7.2.

Bestaande bouw

Artikelen 4.41 tot en met 4.43
Zie de toelichting op de artikelen van paragraaf 4.8.1 Nieuwbouw.
In aanvulling daarop wordt er op gewezen dat een opstelplaats voor een aanrecht en een
opstelplaats voor een kooktoestel bij bestaande bouw voortaan evenals bij nieuwbouw
niet meer in dezelfde ruimte behoeven te liggen. Bij bestaande bouw is alleen voorgeschreven dat de opstelplaatsen in besloten ruimten moeten liggen, dit mogen dus verschillende ruimten zijn.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

121

Hoofdstuk 5

Technische bouwvoorschriften uit het oogpunt van energiezuinigheid en milieu, nieuwbouw

Algemeen
In hoofdstuk 5 zijn de oude hoofdstukken 5, Energiezuinigheid en 6, Milieu samengevoegd. Hoewel er tot op heden nog geen zelfstandige invulling aan het aspect milieu is
gegeven, doet deze samenvoeging recht aan de samenhang tussen energiezuinigheid, milieu en duurzaamheid.
Het hoofdstuk Technische bouwvoorschriften uit het oogpunt van energiezuinigheid en
milieu speelt een belangrijke rol bij het realiseren van de doelstellingen ter zake van klimaat en energiebeleid. Er mogen ten slotte geen energie onzuinige gebouwen meer aan
de voorraad worden toegevoegd. Bovendien wordt opgemerkt dat met de voorschriften
van dit hoofdstuk (en daarvoor het oude hoofdstuk 5) in belangrijke mate wordt voldaan
aan de eisen van de richtlijn energieprestatie gebouwen (richtlijn 2002/91/EG van het
Europees parlement en de Raad van 16 december 2002 betreffende de energieprestatie
van gebouwen) en de herschikking van die richtlijn (richtlijn 2010/31/EU).
Gezien de samenhang tussen de drie afdelingen van het oude hoofdstuk 5 is er voor gekozen deze voorschriften gezamenlijk in een afdeling 5.1 op te nemen. De eis aan de
energieprestatiecoëfficiënt (epc) die in de oude afdeling 5.3 was opgenomen, is voortaan
de basiseis. Sedert 1995 wordt een epc-eis gesteld, omdat er bij de diverse gebruiksfuncties meer energie kan worden bespaard dan met uitsluitend eisen aan thermische isolatie
en luchtdoorlatendheid. De voorschriften op het gebied van thermische isolatie en luchtdoorlatendheid zijn aanvullend op de epc-eis. In sommige gevallen is met het voldoen
aan de epc direct aan de eisen voor thermische isolatie en luchtdoorlatendheid voldaan. In
andere gevallen zou het wellicht mogelijk zijn om al aan de epc-eis te voldoen met een
mindere prestatie van de thermische schil op het gebied van thermische isolatie en/of
luchtdoorlatendheid dan in dit hoofdstuk voorgeschreven. Dit is niet toegestaan. Er zou
dan namelijk geen optimaal gebruik van de mogelijkheden tot energiezuinigheid worden
gemaakt. Met de eisen aan de thermische isolatie en luchtdoorlatendheid wordt er ook bij
een zeer energiezuinige installatie voor gezorgd dat de energiewinst niet weer
wordt ingeleverd door een inferieure thermische isolatie of luchtdichtheid. Het hebben van voorschriften op het gebied van thermische isolatie en luchtdoorlatendheid is ook
van belang voor die gevallen waar geen epc van toepassing is. Hierbij kan vooral gedacht
worden aan verbouwactiviteiten en tijdelijke bouw waarop de epc-eis niet van toepassing
is. Evenals voorheen bevat dit hoofdstuk uitsluitend voorschriften voor nieuwbouw.
Afdeling 5.1

Energiezuinigheid, nieuwbouw

Artikel 5.1
Aansturingsartikel
De functionele eis van artikel 5.1, een te bouwen bouwwerk is energiezuinig, is vergeleken met de functionele eisen uit hoofdstuk 5 van het Bouwbesluit 2003 meer algemeen
geformuleerd. Bovendien wordt voortaan niet meer gesproken van ‘voldoende energiezuinig’ maar van ‘energiezuinig’. Hiervoor is gekozen om de harde noodzaak van energiezuinigheid beter tot uitdrukking te brengen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

122

Artikel 5.2
Energieprestatie-coëfficiënt
De epc-eis is uitgedrukt in een grenswaarde voor de energieprestatiecoëfficiënt en geeft
de mate van energiezuinigheid van een gebouw aan. De bij een bepaalde gebruiksfunctie
gerealiseerde epc is de uitkomst van een berekening, waarin voor de specifieke
gebruiksfunctie verschillende kengetallen en een speciaal voor die gebruiksfunctie
vastgesteld toelaatbaar energiegebruik een rol spelen. De uitkomst waardeert de
belangrijkste energetische eigenschappen van een gebruiksfunctie, met inbegrip van de
daarin aanwezige gebouwinstallaties.
Deze bepalingsmethode geeft veel ontwerpvrijheid en een prikkel tot het geïntegreerd
ontwerpen van casco en installaties en het bedenken van energiezuinige gebouwconcepten. Uit artikel 5.5 volgt dat dit artikel niet van toepassing is op gebruiksfuncties
die niet zijn bestemd op te worden verwarmd ten behoeve van het gebruik door mensen.
De grenswaarden voor de epc’s verschillen per gebruiksfunctie. Het eerste lid verwijst
hiervoor naar tabel 5.1. De berekende epc moet lager zijn dan de in de tabel opgenomen
grenswaarde. Opgemerkt wordt dat sedert 1 januari 2011 ook
eenenergieprestatiecoëfficiënt voor de woonwagen geldt (1,3). Op dat moment is tevens
de epc voor de "‘andere woonfunctie’ naar 0,6 aangescherpt. Het tweede lid geeft aan hoe
de energieprestatiecoëfficiënt moet worden berekend bij een gebouw met meerdere
gebruiksfuncties. Veel gebouwen bevatten namelijk een combinatie van gebruiksfuncties,
zoals bijvoorbeeld een kantoor met een kantine (bijeenkomstfunctie) en bedrijfskeuken
(industriefunctie). Op grond van dit tweede lid geldt voor zover deze gebruiksfuncties op
het zelfde perceel liggen, geen eis aan de afzonderlijke gebruiksfuncties, maar een epc
die is gebaseerd op de epc’s van alle gebruiksfuncties die onderdeel van dat gebouw
uitmaken. Er geldt een eis voor het totale toelaatbare jaarlijkse energiegebruik van het
gebouw. Dit wordt dan afgezet tegen het karakteristieke energiegebruik. Het
karakteristieke energiegebruik en het toelaatbare energiegebruik moeten ook voor een
woonfunctie in een gebouw met gebruiksfuncties van een andere soort (dit is dus niet een
zuiver woongebouw) worden berekend volgens NEN 7120. Gebruiksfuncties waarvoor
geen epc-eis geldt, zoals de industriefunctie, blijven bij de berekening buiten
beschouwing.
Het derde lid biedt de mogelijkheid om bij zogenoemde gebiedsgebonden maatregelen
voor de rendementen bij verwarming, warm tapwater en koeling naar keuze gebruik te
maken van een in NEN 7120 aangegeven vaste waarde (referentierendement) of gebruik
te maken van een volgens NVN 7125 te berekenen waarde.
Wanneer in het kader van gebiedsgebonden maatregelen wordt besloten gebruik te maken
van NVN 7125, mag de waarde van de energieprestatiecoëfficiënt zonder dat gebruik
gemaakt is van deze voornorm ten hoogste 1,33 maal de in tabel 5.1 aangegeven waarde
zijn. Dit betekent dat bij het gebruik maken van NVN 7125 de berekening altijd tweemaal moet worden uitgevoerd, eenmaal zonder en eenmaal met toepassing van NVN
7125. Alleen op grond van de berekening zonder NVN 7125 wordt bepaald of de gebouwgebonden maatregelen zodanig zijn dat de NVN kan worden toegepast. Is de uitkomst van deze berekening ten hoogste 1,33 maal de in tabel 5.1 aangegeven waarde, dan
kan vervolgens de energieprestatiecoëfficiënt worden bepaald aan de hand van de feitelijke, met behulp van de voornorm, te berekenen waarde. Toepassing van NVN 7125
biedt dus de mogelijkheid om uit te gaan van een gunstiger rendement van gebiedsgebonden maatregelen dan het in NEN 7120 opgenomen referentierendement. Opgemerkt
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

123

wordt dat gebiedsgebonden maatregelen die nog niet in NVN 7125 zijn opgenomen op
basis van gelijkwaardigheid (zie artikel 1.3) kunnen worden toegepast.
Artikel 5.3
Thermische isolatie
Met het voorschrift wordt bereikt dat gevel, dak en beganegrondvloer van een gebruiksfunctie zodanig worden geïsoleerd dat warmte niet ongelimiteerd naar buiten kan weglekken. Uit artikel 5.5 volgt dat dit artikel niet van toepassing is op gebruiksfuncties die
niet zijn bestemd op te worden verwarmd.
Krachtens het eerste lid moet de uitwendige scheidingsconstructie van een verblijfsgebied, een toiletruimte of een badruimte een Rc-waarde van ten minste de in de tabel
aangegeven waarde hebben. Deze minimale Rc-waarde bedraagt altijd 3,5 m²•K/W.
Uitzondering hierop is de woonwagen waarvoor een Rc-waarde van 2 m²•K/W geldt.
Opgemerkt wordt dat de Rc-waarde met die inwerkingtreding van dit besluit verhoogd is
van 2,5 naar 3,5 omdat deze waarde in het algemeen kostenneutraal is en met deze
waarde goed wordt aangesloten op epc-eis. Bovendien wordt hiermee voorkomen dat bij
het voldoen aan de epc-eis te eenzijdig op energiezuinige installaties wordt ingezet.
Op grond van het tweede lid geldt de eis uit het eerste lid ook voor de begane- grondvloer
boven een kruipruimte. Het derde lid houdt in dat dezelfde eis ook geldt voor een
binnenwand tussen een verblijfsgebied, toilet- of badruimte en een onverwarmde ruimte,
althans niet verwarmd voor personen (functieruimte, zie begripsbepalingen artikel 1.1),
zoals een serre of een broeikas. Bij het bepalen of de binnenwand wordt zowel rekening
gehouden met aansluitende constructieonderdelen als met positieve effecten van de
aansluitende (onverwarmde) ruimte. Deze uitleg vloeit voort uit het begrip ‘inwendige
scheidingsconstructie’, dat onder meer inhoudt dat aansluitende constructiedelen worden
geacht deel uit te maken van de inwendige scheidingsconstructie, voorzover deze van
invloed zijn op het voldoen aan de eis (zie artikel 1.1).
De warmteweerstand van ramen en deuren schiet in het algemeen tekort om te voldoen
aan de in de in het eerste tot en met derde lid gestelde eis. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor
in kozijnen opgenomen borstweringen (panelen) of de zijwangen van een dakkapel. Op
grond van het vierde lid mag daarom voor dit soort constructie-onderdelen worden
volstaan met een lagere isolatiewaarde, uitgedrukt in de warmtedoorgangscoëfficient met
een waarde van ten hoogste 2.2 W/m².K. Het gaat dan om het samenstel van kozijn en
glas of panelen dat moet voldoen aan deze eis. Het is dus niet zo dat ook het kozijn
afzonderlijk aan deze eis moet voldoen. Praktisch gezien betekent dit dat ramen en
deuren moeten zijn voorzien van HR++ glas (warmtedoorgangscoëfficient met een
waarde van ongeveer 1.1 W/m².K).
Uit praktisch oogpunt is het noodzakelijk dat gedeelten van de uitwendige scheidingsconstructie niet hoeven te zijn geïsoleerd. Er moet immers gelegenheid zijn om
bijvoorbeeld een ventilatierooster aan te brengen. Daarom bepaalt het vijfde lid dat een
zeer beperkt gedeelte van de uitwendige scheidingsconstructie niet aan deze eis behoeft te
voldoen. Het gaat om een oppervlakte die niet groter is dan 2% van de
gebruiksoppervlakte (zie begripsbepalingen artikel 1.1) van de gebruiksfunctie.
Artikel 5.4
Luchtvolumestroom
De omhullende constructie van een gebruiksfunctie laat van nature een zekere mate van
lucht door. Het doel van dit artikel is te bereiken dat deze luchtdoorlatendheid zo wordt
beperkt, dat er ook bij sterke wind, slechts een beperkte mate van warmteverlies ten
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

124

gevolge van tocht optreedt. De eis aan de beperking van de luchtdoorlatendheid is
evenals de eis aan de thermische isolatie (artikel 5.3), een vangnet-eis bij
gebruiksfuncties waarvoor een epc-eis geldt. Ongeacht de uitkomst van de epcberekening, waarbij ook de luchtdoorlatendheid een rol speelt, mag de
luchtdoorlatendheid niet groter zijn dan de in dit artikel aangegeven waarde.
Bij de industriefunctie worden wel eisen aan de beperking van de luchtdoorlatendheid en
thermische isolatie worden gesteld, maar geen eis aan de epc (zie artikel 5.5).
Het eerste lid bevat een eis aan de luchtvolumestroom door scheidingsconstructies van
een gebruiksfunctie. Hierbij gaat het om warmteverlies uit verblijfsgebieden, toiletruimten en badruimten. Er zal vooral aandacht moeten worden geschonken aan die
plaatsen in de gevel, het dak en de begane-grondvloer waar een te grote
luchtdoorlatendheid kan optreden. Hierbij valt onder meer te denken aan aansluitingen
van kozijnen op muren en aansluitingen van hellende daken op de gevel.
Het tweede lid geeft een afwijking van het eerste lid voor de beperking van de
luchtdoorlatendheid van een gebouw met meerdere gebruiksfuncties. Dit kan
bijvoorbeeld een woongebouw maar ook een kantoorgebouw met een kantine en een
dienstwoning zijn. Het voorschrift geldt voor zover de gebruiksfuncties op hetzelfde
perceel liggen. Bij toepassing van het tweede lid moet de luchtdoorlatendheid voor alle
gebruiksfuncties waarvoor een eis aan de luchtdoorlatendheid geldt tezamen worden
bepaald. De luchtdoorlatendheid van gemeenschappelijke toilet- en badruimten van een
woonfunctie wordt daarbij buiten beschouwing gelaten.
Artikel 5.5
Onverwarmde gebruiksfunctie
Artikel 5.5 geeft voor gebruiksfuncties die niet zijn bestemd om te worden verwarmd een
uitzondering op de artikelen 5.2 tot en met 5.4. Het kan hier gaan om een gebouw voor
seizoensgeboden gebruik, alleen in het zomerseizoen, maar ook bijvoorbeeld om een onverwarmde sporthal of een onverwarmde industriefunctie. Wanneer een verwarmingsinstallatie voor ruimteverwarming aanwezig is, betekent dit dat het gebouw bestemd is om
te worden verwarmd, ook als er nooit gestookt wordt. In een dergelijk geval mag niet van
de vrijstelling van dit artikel gebruik worden gemaakt.
Artikel 5.6
Verbouw
Bij het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten van een bouwwerk is de
energieprestatie-eis (artikel 5.2) niet van toepassing en geldt voor de thermische isolatie
(5.3) en de luchtvolumestroom (artikel 5.4) het rechtens verkregen niveau. Indien het
rechtens verkregen niveau voor de warmteweerstand lager is dan 1,3 m²·K/W, dan moet
bij het gedeeltelijk vernieuwen of veranderen of het vergroten van het bouwwerk een
warmteweerstand van ten minste 1,3 m²·K/W worden aangehouden.
Zie voor een toelichting op het rechtens verkregen niveau artikel 1.1. Bij het geheel vernieuwen zijn de nieuwbouwvoorschriften onverkort van toepassing. Dit volgt uit artikel
1.12.
Artikel 5.7
Tijdelijk bouwwerk
Artikel 5.7 bepaalt dat op het bouwen van een verwarmd tijdelijk bouwwerkartikel 5.3
van overeenkomstige toepassing is. Daarbij moet ten minste worden uitgegaan van een
warmteweerstand van ten minste 1,3 m²·K/W in plaats van ten minste 2,5 m²·K/W en een
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

125

warmtedoorgangscoëfficiënt ten hoogste 4,2 W/m²·K in plaats van ten hoogste 2,2
W/m²·K.
Afdeling 5.2

Milieu, nieuwbouw

Algemeen
Deze afdeling betreft het verbeteren van het duurzaamheidsgehalte van te bouwen woningen , woongebouwen en kantoorgebouwen. Het gaat dus om het verminderen van de
milieueffecten van het materiaalgebruik bij de bouw van dergelijke gebouwen.
Het duurzaamheidgehalte van een gebouw moet op een prestatiegerichte wijze worden
bepaald, waardoor ontwerpvrijheid en een gelijk speelveld voor partijen is ontstaan. In
zijn benadering volgt het voorschrift de bepalingswijze en instrumenten die al geruime
tijd in de bouw worden gebruikt om het duurzaamheidgehalte van gebouwen en bouwwerken te berekenen. Aan de berekening van de materiaalgebonden milieueffecten van
het bouwen, beheren en slopen van gebouwen en bouwwerken ligt de levenscyclusanalyse ten grondslag. Met deze rekeninstrumenten hebben de actoren in de sector bouw de
afgelopen jaren al de nodige ervaring opgedaan bij het formuleren van de milieuambitie
van een project, het maken van afspraken over de te realiseren milieuprestatie van een
gebouw of bouwwerk en het aantonen van de gerealiseerde milieuprestatie.
Artikel 5.8
Aansturingsartikel
Het aansturingsartikel, een te bouwen bouwwerk is zodanig dat de belasting van het milieu door de in het bouwwerk toe te passen materialen wordt beperkt heeft tot doel
door het sturen op het duurzaamheidgehalte van te bouwen woningen, woongebouwen en
kantoorgebouwen de schadelijke effecten van de gebouwen te beperken.
Artikel 5.9
Duurzaam bouwen
Met dit voorschrift is voorts een landelijk geharmoniseerde systematiek tot stand gekomen waardoor er geen directe behoefte meer is om in relatie tot gebouwprestaties materiaalvoorkeuren uit te spreken, noch op inhoudelijke gronden een voorkeur uit te spreken
voor de diverse (reken)systemen.
In het eerste lid is aangegeven dat een woonfunctie een zodanige samenstelling van constructieonderdelen moet hebben dat de uitstoot van broeikasgassen en de uitputting van
grondstoffen op een uniforme wijze in kaart kan worden gebracht. Dit maakt het mogelijk
dat bouwer en opdrachtgever weloverwogen kunnen kiezen voor het materiaalgebruik
met zo min mogelijk milieueffecten. Dit in kaart brengen (kwantificeren) moet worden
uitgevoerd volgens de Bepalingsmethode Milieuprestatie Gebouwen en GWW-werken
van de Stichting Bouwkwaliteit SBK van 31 maart 2010.
Het tweede lid geeft voor een kantoorgebouw met een gebruiksoppervlakte van meer dan
100 m² een zelfde voorschrift als het eerste lid. Onder kantoorgebouw wordt verstaan een
gebouw met uitsluitend een of meer kantoorfuncties of nevenfuncties daarvan.
Dat wil zeggen dat bij de bepaling van de gebruiksoppervlakte ook de gebruiksoppervlakte van ruimten van andere gebruiksfuncties, die ten dienste staan van die kantoorfunctie
moeten worden meegerekend. Het gaat dan bijvoorbeeld om een kantine of vergaderruimten (bijeenkomstfunctie). Het tweede lid geldt dus niet voor een gebouw met naast
de kantoorfunctie een of meer gebruiksfuncties van een andere soort, die geen nevenfuncBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

126

tie van de kantoorfunctie zijn, zoals bij een combinatiegebouw met kantoren en daaronder gelegen winkels.
Volgens het eerste en tweede lid zal de aanvrager van een vergunning voor het bouwen
met een berekening aan moeten aangeven wat het duurzaamheidgehalte van het te realiseren bouwwerk is. Wanneer de aanvrager om omgevingsvergunning een berekening overlegt, bepaald volgens de bepalingsmethode ‘Materiaalgebonden milieuprestatie van gebouwen en GWW’ en daarmee aangeeft dat de milieubelasting is overwogen, is aan de in
dit artikel gestelde eis voldaan. Het bevoegd gezag kan de vergunning niet weigeren
wanneer zij, bijvoorbeeld, een hoger duurzaamheidgehalte van het bouwwerk wenselijk
acht. Het staat het bevoegd gezag uiteraard vrij om in zo’n geval een gesprek met de aanvrager van de omgevingsvergunning aan te gaan teneinde hem van de wenselijkheid van
een hoger duurzaamheidniveau te overtuigen.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

127

Hoofdstuk 6

Voorschriften inzake installaties

Algemeen
Dit hoofdstuk bevat voorschriften omtrent installaties.
Deze voorschriften hebben betrekking op de aanwezigheid, de kwaliteit, de plaats, de
omvang, het gebruik, de controle en het onderhoud van installaties. Onder installaties
worden ook toestellen en andere voorzieningen dan de in de hoofdstukken 2 tot en met 5
genoemde bouwkundige voorzieningen begrepen. Het gebruik van het bouwwerk zelf is
geregeld in hoofdstuk 7.
Hoofdstuk 6 is onderverdeeld in 12 afdelingen. De afdelingen 6.1 tot en met 6.4 hebben
betrekking op voorzieningen die zijn aangesloten op een openbaar distributienet, zoals
bijvoorbeeld het geval is bij elektriciteit, gas, water en riolering.
De afdelingen 6.5 tot en met 6.8 bevatten voorschriften omtrent niet-bouwkundige voorzieningen op het gebied van brandveiligheid. De bouwkundige brandveiligheidsvoorzieningen zijn opgenomen in hoofdstuk 2.
In afdeling 6.9 zijn aanvullende voorschriften opgenomen met betrekking tot veiligheid
van wegtunnels met een tunnellengte van meer dan 250 m.
Afdeling 6.10 heeft betrekking op de bereikbaarheid van gebouwen vanaf de openbare
weg voor gehandicapten. Afdeling 6.11 bevat voor woongebouwen voorschriften om
veelvoorkomende vormen van criminaliteit tegen te gaan.
Afdeling 6.12 biedt een kapstok voor het eisen van voorzieningen voor het veilig onderhouden van een bouwwerk.
Het systeem van hoofdstuk 6 is anders dan dat van de hoofdstukken 2 tot en met 5. In de
hoofdstukken 2 tot en met 5 is afhankelijk van de desbetreffende afdeling een onderscheid aangebracht tussen voorschriften voor nieuwbouw en voor bestaande bouw waarbij deze voorschriften in afzonderlijke paragrafen zijn ondergebracht.
In hoofdstuk 6 daarentegen zijn de afdelingen niet onderverdeeld in afzonderlijke paragrafen voor nieuwbouw en bestaande bouw. Dit is ook in de titel van de afdelingen met
de toevoeging ‘nieuwbouw en bestaande bouw’ tot uitdrukking gebracht. In principe gelden de voorschriften in deze afdelingen zowel voor nieuwbouw als voor bestaande bouw.
Dit is alleen anders wanneer expliciet is aangegeven dat een bepaald voorschrift of alleen
voor een te bouwen bouwwerk geldt of alleen voor een bestaand bouwwerk geldt. Uitzondering op het bovenstaande is afdeling 6.12. Omdat de veiligheidsvoorzieningen voor
het onderhoud van gebouwen alleen bij nieuw te bouwen bouwwerken gelden is dit ook
in de titel van de afdeling tot uitdrukking gebracht.
Afdeling 6.1

Verlichting, nieuwbouw en bestaande bouw

Artikel 6.1
Aansturingsartikel
Het eerste lid van dit artikel geeft als functionele eis dat een bouwwerk een zodanige
verlichtingsinstallatie moet hebben dat het bouwwerk veilig kan worden gebruikt en verlaten. Deze functionele eis heeft geen betrekking op sociale veiligheid, arbeidsomstandigheden en bruikbaarheid. Dergelijk eisen aan de verlichtingsinstallatie volgen bijvoorbeeld uit specifieke programma’s van eisen of uit de krachtens de Arbeidsomstandighedenwet opgestelde zogenoemde arbocatalogie, die van geval tot geval kunnen variëren.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

128

Artikel 6.2
Verlichting
Dit artikel regelt de aanwezigheid van een verlichtingsinstallatie en de vereiste
verlichtingssterkte. Vanuit een oogpunt van gebruiksveiligheid (veilig vluchten) is in het
algemeen een op de vloer (voor personen bestemde vloer of hellingbaanvloer) of het
tredevlak (bovenzijde van een traptrede) gemeten verlichtingssterkte van 2 lux
voldoende.
Bovenstaande uitgangspunten leiden ertoe dat op grond van het eerste lid voor bijna alle
gebruiksfuncties een verlichtingsinstallatie in verblijfsruimten is voorgeschreven.
Een verlichtingsinstallatie is niet vereist voor bijvoorbeeld ruimten van een
industriefunctie voor opslag, voor het houden van dieren of voor andere agrarische
doeleinden.
Het tweede lid geeft voor ondergrondse stations en voor ondergrondse parkeergarages
een soortgelijk voorschrift als het eerste lid. In een functieruimte van een dergelijke
gebruiksfunctie moet een verlichtingsinstallatie aanwezig zijn die voorziet in een op de
vloer gemeten verlichtingssterkte van 2 lux. Zie artikel 1.1, eerste lid, voor de definitie
van en toelichting op het begrip ‘functieruimte’.
Het derde lid regelt dat in een functieruimte van een bovengrondse gebruiksfunctie voor
het personenvervoer (stationsgebouw) met een gebruiksoppervlakte van meer dan 50 m²
een verlichtingsinstallatie aanwezig moet zijn die voorziet in een op de vloer gemeten
verlichtingssterkte van 2 lux.
Het vierde lid stelt de eis van 2 lux aan een besloten ruimte waardoor een beschermde
vluchtroute voert. Een extra beschermde vluchtroute en een veiligheidsvluchtroute zijn
een verbijzondering van een ‘beschermde vluchtroute’, zodoende is deze eis ook op deze
vluchtroutes van toepassing. Het vierde lid geldt voor alle gebruiksfuncties, behalve voor
een lichte industriefunctie.
Elke vloer, trap en hellingbaan van een wegtunnelbuis van een tunnel met een
tunnellengte van meer dan 250 m moet volgens het vijfde lid met 2 lux verlicht kunnen
worden.
Er wordt op gewezen dat voor op het moment van inwerkingtreding van dit besluit
bestaande bouwwerken een overgangsbepaling is opgenomen. Zie artikel 9.2, eerste lid,
onder c.
Op grond van het zesde lid moet bij nieuw te bouwen tunnels de overgang tussen de
verlichting buiten, en de verlichting in de wegtunnelbuis zodanig zijn dat de
weggebruikers niet kunnen worden verblind door een plotselinge overgang van daglicht
naar tunnellicht of van tunnellicht naar daglicht. De aard van de voorziening is
afhankelijk van een aantal factoren zoals omgevingsfactoren, oriëntatie en verlichting in
de wegtunnelbuis.
Artikel 6.3
Noodverlichting
Om ook veilig te kunnen vluchten wanneer de elektriciteit uitvalt moet bij risicovolle
situaties de verlichtingsinstallatie op een voorziening voor noodstroom zijn aangesloten
(noodverlichting). Op grond van het eerste lid is noodverlichting voorgeschreven voor
verblijfsruimten met meer dan 75 personen en elke vluchtroute waarop de personen uit
deze ruimte bij het vluchten zijn aangewezen, voor zover die routes door een besloten
ruimte voeren. Het tweede lid richt zich op noodverlichting in een onder het meetniveau
gelegen functieruimte. Het derde lid schrijft noodverlichting voor in een besloten ruimte
waardoor een beschermde vluchtroute voert. Het vierde en vijfde lid hebben betrekking
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

129

op de noodverlichting van een liftkooi. Het vierde lid dat voor alle gebruiksfuncties,
behalve voor de celfunctie, geldt is alleen van toepassing op nieuw te bouwen
bouwwerken. Uit het vijfde lid volgt voor de celfunctie dat de noodverlichting in een
liftkooi zowel bij nieuwbouw als bestaande bouw is voorgeschreven.
Het zesde lid regelt de noodverlichting in een wegtunnel met een tunnellengte van meer
dan 250 m.
Uit het zevende lid volgt dat alle noodverlichting binnen 15 seconden na het uitvallen van
de hoofdvoorziening voor elektriciteit moet zijn geactiveerd en vervolgens gedurende ten
minste 60 minuten aaneengesloten een verlichtingssterkte moet geven van ten minste 2
lux, gemeten op de vloer en het tredevlak. Omdat zowel het daglicht als het nachtelijk
hemellicht voldoende verlichting bieden is het alleen nodig noodverlichting te hebben in
een besloten ruimte waar deze natuurlijke verlichting niet in voldoende mate kan
doordringen. Zodoende behoeft bijvoorbeeld bij een aanlegsteiger geen
verlichtingsinstallatie te zijn. Zie voor het overgangsrecht voor situaties waar voorheen 1
lux van toepassing was artikel 9.2, eerste lid, onderdeel c.
Artikel 6.4
Aansluiting op voorziening voor elektriciteit
Uit dit artikel blijkt dat zowel een voorgeschreven gewone verlichtingsinstallatie als
voorgeschreven noodverlichting moeten zijn aangesloten op een voorziening voor elektriciteit als bedoeld in artikel 6.8.
Artikel 6.5
Verduisterde ruimten
Dit artikel stelt een eis aan ruimten voor meer dan 50 personen waarin het gebruikelijk is
om de normale verlichting te reduceren of uit te schakelen (bijvoorbeeld theaters en bioscopen). In een dergelijke ruimte is oriëntatieverlichting noodzakelijk zodat zo nodig in
het donker kan worden gevlucht. Het gaat dan bijvoorbeeld om het aanlichten van het
gangpad of de traptreden naar een uitgang.
Artikel 6.6
Tijdelijke bouw
Op een tijdelijk bouwwerk is het vierde lid van artikel 6.3 onverkort van toepassing. Zodoende moet ook een liftkooi van een te bouwen tijdelijk bouwwerk noodverlichting
hebben.
Dit voorschrift is een afwijking van de in artikel 1.14 gegeven hoofdregel dat op een tijdelijk bouwwerk de voorschriften voor een bestaand bouwwerk van toepassing zijn.
Afdeling 6.2

Voorziening voor het afnemen en gebruiken van energie, nieuwbouw en bestaande bouw

Algemeen
Afdeling 6.2 stelt eisen aan elektriciteits-, gas- en warmtevoorzieningen.
Het is in afdeling 6.2 niet voorgeschreven een elektriciteitsvoorziening te hebben en er
worden geen eisen meer gesteld aan de omvang van de installatie, zoals bijvoorbeeld het
aantal stopcontacten. Maar als er een elektriciteitsvoorziening is dan gelden de eisen uit
deze afdeling. Een elektriciteitsvoorziening is in ieder geval nodig indien er op grond van
afdeling 6.1 een verlichtingsinstallatie of noodverlichting nodig is.
Elektrische apparatuur die door middel van aansluitsnoeren en verlengsnoeren op de
elektriciteitsvoorziening wordt aangesloten valt niet onder de reikwijdte van deze afdeBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

130

ling. De veiligheid van dergelijke elektrische apparatuur, snoeren en verlichtingsornamenten is geregeld in de Warenwet. Het veilig gebruik van dergelijke zaken en van niet
in de handel gebrachte (onveilige) apparatuur onttrekt zich in het algemeen aan de beoordeling, maar kan zo nodig met behulp van het zogenoemde vangnetartikel 7.8 (restrisico
brandgevaar en ontwikkeling van brand) worden afgedwongen.
Ook gasvoorzieningen zijn niet meer voorgeschreven, maar moeten als ze aanwezig zijn
voldoen aan de eisen in deze afdeling.
Artikel 6.7
Aansturingsartikel
Het eerste lid van dit artikel geeft als functionele eis dat indien een bouwwerk een energievoorziening heeft, deze voorziening veilig moet zijn.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties en tenzij in de een bepaald artikel anders is aangegeven zowel voor
nieuwbouw als bestaande bouw.
Artikel 6.8
Voorziening voor elektriciteit
Het eerste lid geeft aan dat een elektriciteitsvoorziening, als die aanwezig is, moet voldoen aan de veiligheidsvoorschriften van NEN 1010 bij lage spanning en NEN 1041 bij
hoge spanning. Ook een voorziening voor noodstroom is een voorziening voor elektriciteit die moet voldoen aan NEN 1010. In de begripsbepalingen (artikel 1.1, eerste lid) is
gedefinieerd wanneer er sprake is van hoge of lage spanning.
Het tweede lid geeft een uitzondering voor een voorziening voor hoge spanning bij een
bestaand bouwwerk. Bij een voorziening voor hoge spanning in een bestaand bouwwerk
kan worden volstaan met het lagere niveau van V 1041. Bij lage spanning geldt zowel bij
nieuwbouw als bij bestaande bouw NEN 1010 waarbij in NEN 1010 voor de bestaande
bouw een lager niveau van eisen is opgenomen.
Artikel 6.9
Voorziening voor gas
Het eerste lid regelt dat een voorziening voor gas - indien zo´n voorziening geïnstalleerd
wordt – moet voldoen aan NEN 1078 bij een nominale werkdruk tot en met 0,5 bar en
een dergelijke NEN 15001-1bij een gasvoorziening met een nominale werkdruk vanaf 0,5
bar tot en met 40 bar.
Het is dus niet meer voorgeschreven een gasvoorziening te hebben en er worden geen
eisen meer gesteld aan de omvang van de installatie.
Bij een bestaande voorziening voor gas kan op grond van het tweede lid bij een nominale
werkdruk tot en met 0,5 bar worden volstaan met het lagere niveau van NEN 8078. Bij
een bestaande gasvoorziening met een hogere werkdruk dan 0,5 bar geldt derhalve
evenals bij nieuwbouw NEN 2078.
Het derde lid geeft een voorschrift voor een te bouwen bouwwerk met een op het
distributienet aan te sluiten gasvoorziening. Het is nodig dat er voor deze voorziening
leidingdoorvoeren en mantelbuizen zijn die voldoen aan NEN 2768.
Artikel 6.10 Aansluiting op het distributienet voor elektriciteit, gas, en warmte
Het eerste lid schrijft voor in welke gevallen de elektriciteitsvoorziening moet zijn
aangesloten op het openbare distributienet voor elektriciteit. Een aansluiting is
voorgeschreven wanneer de aansluitafstand niet groter is dan 100 m. Bij een afstand van
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

131

meer dan 100 m is de aansluiting voorgeschreven wanneer de aansluitkosten niet hoger
zijn dan ze zouden zijn bij een afstand van 100 m. In gevallen dat de afstand groter is dan
100 m en de aansluitkosten hoger, kan worden gekozen voor een vrijwillige aansluiting
op het distributienet of voor een individuele voorziening zoals bijvoorbeeld een
generator. De wijze waarop de in dit artikellid genoemde afstanden moeten worden
gemeten vloeit voort uit de begripsbepaling ‘aansluitafstand’ die is opgenomen in artikel
1.1 eerste lid.
De aansluitplicht houdt slechts de verplichting in tot het aanbrengen van de technische
voorzieningen die het betrekken van elektriciteit mogelijk maken. Of elektriciteit
daadwerkelijk wordt geleverd is afhankelijk van een met het energiebedrijf te sluiten
contract.
Overigens is een aansluiting op het distributienet niet verplicht wanneer op grond van het
gelijkwaardigheidsbeginsel een alternatieve voorziening voor het betrekken van
elektriciteit is toegestaan.
Het tweede lid geeft een soortgelijk voorschrift als het eerste lid maar dan voor het geval
dat er een voorziening voor gas aanwezig is. De aansluitplicht geldt hier voor een
aansluitafstand die niet groter is dan 40 m of wanneer de aansluitkosten niet hoger zijn
dan ze zouden zijn bij een aansluitafstand van 40 m.
Het derde lid stelt een eis voor nieuw te bouwen bouwwerken met een verblijfsgebied.
Een dergelijk bouwwerk moet zijn aangesloten op het distributienet voor warmte indien
de aansluitafstand niet groter is dan 40 m of indien de aansluitkosten niet hoger zijn dan
ze zouden zijn bij een aansluitafstand van 40 m. Uiteraard kan in voorkomende gevallen
een beroep op gelijkwaardigheid worden gedaan om gebruik te maken van een andere
warmtevoorziening. Bij een distributienet voor warmte kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan een netwerk voor stadsverwarming.
Afdeling 6.3

Watervoorziening, nieuwbouw en bestaande bouw

Algemeen
De voorschriften van deze afdeling zijn gericht op de gezondheid. Het gaat om de
kwaliteit van watervoorzieningen ten behoeve van menselijke consumptie en hygiëne.
Het is niet voorgeschreven een watervoorziening te hebben, maar als deze aanwezig is
dan moet aan de in deze afdeling opgenomen eisen worden voldaan. Alle eisen gelden
zowel voor nieuwbouw als voor bestaande bouw.
Artikel 6.11 Aansturingsartikel
Het eerste lid van dit artikel geeft als functionele eis dat indien een bouwwerk een drinkof warmwatervoorziening heeft, deze voorziening de gezondheid niet nadelig mag beïnvloeden, met andere woorden, de installatie mag de waterkwaliteit niet nadelig beïnvloeden.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties en zowel voor nieuwbouw als bestaande bouw.
Artikel 6.12 Drinkwatervoorziening
Wanneer een bouwwerk een watervoorziening voor menselijke consumptie en voor hygiene heeft, moet die voorziening voldoen aan NEN 1006. Het doel van die eis is te bereiBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

132

ken dat drinkwaterinstallaties water leveren van een kwaliteit die geschikt is voor de
menselijke consumptie en hygiëne.
Artikel 6.13 Warmwatervoorziening
Op grond van dit artikel moet een voorziening voor warmwater voldoen aan NEN 1006.
Het doel van die eis is te bereiken dat warmwaterinstallaties water leveren van een
kwaliteit die geschikt is voor de menselijke hygiëne.
Artikel 6.14 Aansluiting op het distributienet voor drinkwater
Artikel 6.14 regelt in welke gevallen de drinkwatervoorziening moet zijn aangesloten op
het openbare distributienet voor drinkwater. De wijze waarop de in dit artikellid bedoelde
afstanden moeten worden gemeten volgt uit de begripsbepaling van aansluitafstand in het
eerste lid van artikel 1.1. Overigens houdt de aansluitplicht niet in dat het drinkwaterbedrijf tot de levering van drinkwater verplicht is of dat de aangeslotene verplicht tot het
afnemen van drinkwater is. De aansluitplicht houdt slechts de verplichting in tot het aanbrengen van de technische voorzieningen die het betrekken van drinkwater mogelijk maken. Of drinkwater wordt geleverd is afhankelijk van een met het drinkwaterbedrijf te
sluiten contract. Een aansluiting op het distributienet is niet verplicht wanneer door toepassing van het gelijkwaardigheidbeginsel een alternatieve voorziening voor het betrekken van drinkwater is toegestaan.
Afdeling 6.4

Afvoer van huishoudelijk afvalwater en hemelwater, nieuwbouw en
bestaande bouw

Algemeen
De voorschriften van deze afdeling hebben betrekking op voorzieningen voor de afvoer
van huishoudelijk afvalwater en hemelwater, de buitenriolering en op de aansluiting van
die voorzieningen op de perceelaansluiting en in het verlengde daarvan op de openbare
voorzieningen voor het beheer van afvalwater (veelal het openbaar vuilwaterriool,
openbaar hemelwaterstelsel of openbaar ontwateringsstelsel). Doel van deze
voorschriften is een voor de gezondheid nadelige situatie te voorkomen.
Deze voorschriften zijn afgestemd met de milieu- en waterregelgeving. In die regelgeving
zijn de overheidszorgplichten met betrekking tot afvalwater beschreven en is bepaald wat
geloosd mag worden. Zie wat betreft de zorgplicht de Wet milieubeheer (zorgplicht voor
stedelijk afvalwater, artikel 10.33) en de Waterwet (zorgplicht voor afvloeiend hemelwater, artikel 3.5). In het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Activiteitenbesluit
milieubeheer zijn de regels voor het lozen opgenomen. In de bouwregelgeving zijn vervolgens de bouw- en installatietechnische eisen opgenomen die gelden voor de afvoer
vanuit of vanaf bouwwerken en de aansluiting op de perceelaansluiting en in het verlengde daarvan de openbare voorzieningen voor het beheer van afvalwater.
Artikel 6.15 Aansturingsartikel
Het eerste lid van dit artikel geeft als functionele eis dat de voorziening voor huishoudelijk afvalwater of hemelwater zodanig moet zijn dat het water zonder nadelige gevolgen
voor de gezondheid kan worden afgevoerd.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

133

De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 6.16 Afvoer van huishoudelijk afvalwater
Het eerste lid bevat de eis dat een bouwwerk met een toilet- of badruimte of met een
andere opstelplaats voor een lozingstoestel, voor iedere opstelplaats een voorziening
heeft voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater.
In het tweede lid worden eisen gesteld aan de capaciteit en de kwaliteit (lucht- en
waterdichtheid) van die afvoervoorziening. Voor nieuwbouw (onderdeel a) en bestaande
bouw (onderdeel b) gelden verschillende eisen. Bij bestaande bouw gelden lagere eisen
dan bij nieuwbouw. Er worden bij bestaande bouw geen eisen gesteld aan de
aanwezigheid en de plaats van de uitmonding van de ontspanningleiding gesteld en er
kan volstaan worden met een lagere capaciteit. Een bestaande afvoervoorziening moet
zodanig zijn dat daarop aangesloten lozingstoestellen binnen 5 minuten kunnen worden
geleegd.
De in dit artikel opgenomen regels gelden ongeacht de vraag of het bouwwerk
aangesloten is op een openbare voorziening voor de inzameling, het transport of de
zuivering van huishoudelijk afvalwater.
Artikel 6.17 Afvoer van hemelwater
Het eerste lid stelt eisen aan de opvang en afvoer van hemelwater van een dak van een te
bouwen gebouw. De afvoervoorziening moet afhankelijk van de afmetingen van het op
de afvoervoorziening aangesloten dak of gedeelte daarvan voldoende afvoercapaciteit
hebben. Deze capaciteit wordt bepaald met behulp van NEN 3215.
In het tweede lid is bepaald dat een hemelwatervoorziening die door het gebouw zelf
heen loopt lucht- en waterdicht moet zijn. Dit geldt zowel voor nieuwbouw als voor
bestaande bouw.
Artikel 6.18 Gebouwaansluitleiding en buitenriolering
In het eerste en tweede lid zijn technische eisen ten aanzien van aansluiting van de
gebouwriolering op de buitenriolering opgenomen. Het derde en vierde lid bevat
technische eisen aan de uitvoering van een eventueel aanwezige buitenriolering. De
eerste vier leden gelden ongeacht de vraag of het bouwwerk aangesloten is op een
openbare voorziening voor het beheer van afvalwater. Het vijfde lid is alleen van
toepassing indien er een openbare voorziening voor de afvoer van afvalwater
(huishoudelijk afvalwater of hemelwater) aanwezig is waarop kan worden aangesloten.
Onderdeel a heeft betrekking op het geval dat er voor de afvoer van huishoudelijk
afvalwater een openbaar vuilwaterriool of systeem als bedoeld in artikel 10.33, tweede
lid, van de Wet milieubeheer aanwezig is. Onderdeel b heeft betrekking op het geval dat
er een openbaar hemelwaterstelsel of een openbaar vuilwaterriool aanwezig is. In die
gevallen bepaalt het bevoegd gezag op welke plaats, op welke hoogte en met welke
middellijn de voor de aansluiting van de afvoervoorziening noodzakelijke huisaansluiting
bij de gevel van het bouwwerk dan wel de grens van het erf of terrein wordt aangelegd.
Op grond van onderdeel c kan het bevoegd gezag voorzieningen eisen om het
functioneren van de afvoervoorzieningen, naburige aansluitingen en de openbare
voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater te waarborgen. Of er
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

134

openbare voorzieningen voor de afvoer van afvalwater aanwezig zijn volgt uit de
hierboven bij het onderdeel Algemeen genoemde zorgplicht. Die zorgplicht is niet
absoluut. Wanneer de aanleg van voorzieningen in het buitengebied niet doelmatig is,
moeten burgers en bedrijven zelf in de afvoer of zuivering van huishoudelijk afvalwater
en/of de afvoer van hemelwater voorzien. Waar wel wordt ingezameld kan de gemeente
bij de invulling van de zorgplicht kiezen tussen de gescheiden of afzonderlijke
inzameling.
Afdeling 6.5

Tijdig vaststellen van brand, nieuwbouw en bestaande bouw

Artikel 6.19 Aansturingsartikel
In het eerste lid is als functionele eis opgenomen dat een bouwwerk zodanige voorzieningen moet hebben dat een brand in een vroegtijdig stadium wordt ontdekt (gelokaliseerd en gesignaleerd), zodat veilig kan worden gevlucht. Met andere woorden zodat
mensen zich zelf in veiligheid kunnen brengen of in veiligheid kunnen worden gebracht.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 6.20 Brandmeldinstallatie
In dit artikel zijn de eisen aan brandmeldinstallaties opgenomen.
Het doel van een brandmeldinstallatie is een brand in een dusdanig tijdig stadium te ontdekken, lokaliseren en signaleren, dat de interne organisatie kan worden gewaarschuwd
en automatisch alle noodzakelijke brandveiligheidsvoorzieningen worden geactiveerd,
zodat personen zich in veiligheid kunnen brengen of in veiligheid kunnen worden gebracht.
Een brandmeldinstallatie is vooral nodig wanneer zonder deze installatie een brand niet
direct kan worden opgemerkt (onoverzichtelijk), een gebouw niet beroepbaar is of wanneer brandveiligheidsvoorzieningen niet kunnen functioneren zonder brandmeldinstallatie.
Met ‘beroepbaar’ wordt bedoeld dat het mogelijk moet zijn om de aanwezigen door aanroepen direct op de hoogte te stellen van een brand in het bouwwerk. Zie hiervoor ook de
toelichting op artikel 6.23 (ontruimingsalarminstallatie).
Behalve de ontruimingsalarminstallatie kunnen bijvoorbeeld de volgende brandveiligheidsvoorzieningen afhankelijk zijn van een brandmeldinstallatie:: automatische kleefmagneten bij zelfsluitende deuren, overdrukinstallaties, rook- en warmteafvoerinstallaties, brandkleppen en brandpompen.
Verder kan een brandmeldinstallatie worden gebruikt voor een automatische doormelding
naar de regionale alarmcentrale van de brandweer (RAC) of een automatische melding
aan een zorgcentrale of zusterpost (zie hierna het vierde lid).
Het eerste lid geeft aan wanneer een brandmeldinstallatie nodig is. Dit volgt uit tabel 6.19
in samenhang met bijlage I bij dit besluit (tabel I). Uit tabel 6.19 is zoals gebruikelijk per
functie af te lezen welke voorschriften uit deze afdeling op welke gebruiksfunctie van
toepassing zijn. In tabel I is per gebruiksfunctie een nadere invulling gegeven aan de vereiste omvang van de bewaking en eventuele doormelding van het signaal naar de brandBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

135

weer. Gezien het grote aantal variaties in omvang en doormelding is er voor gekozen
deze variabelen in deze afzonderlijke tabel I op te nemen. In deze tabel is dezelfde indeling in gebruiksfuncties gevolgd als in de reguliere aansturingstabellen in dit besluit. In
tabel I zijn alle gebruiksfuncties, dus ook die waarvoor op grond van tabel 6.19 geen
voorschriften zijn aangestuurd, opgenomen.
Een brandmeldinstallatie is voorgeschreven afhankelijk van de gebruiksoppervlakte van
de gebruiksfunctie (eerste lid, onderdeel a) en van de hoogste vloer van een verblijfsruimte van de gebruiksfunctie gemeten boven het meetniveau (eerste lid, onderdeel b). Zie
voor het begrip ‘meetniveau’ artikel 1.1, eerste lid. In het Besluit brandveilig gebruik
bouwwerken werd een derde criterium gehanteerd bij het bepalen of een brandmeldinstallatie nodig is: het aantal bouwlagen van de gebruiksfunctie. Die eis is met de inwerkingtreding van dit besluit vervallen: het gaat altijd om de afstand tussen de hoogste vloer met
een verblijfsruimte en het aansluitende terrein als bedoeld in onderdeel b.
Voor ieder van de twee hiervoor genoemde criteria zijn in tabel I per gebruiksfunctie
grenswaarden opgenomen. Hiermee kan de gebruiker van een bouwwerk per gebruiksfunctie eenvoudig nagaan of een brandmeldinstallatie nodig is en, zo ja, wat de omvang
daarvan is en of er sprake moet zijn van doormelding naar de brandweer.
Bij een kantoorgebouw met vier bouwlagen en zodoende een hoogste vloer van een verblijfsruimte op 12 m boven het meetniveau, kan bijvoorbeeld sprake zijn van drie bouwlagen met kantoorruimten, terwijl zich op de bovenste bouwlaag uitsluitend een kantine
en vergaderruimten bevinden. In dat geval heeft de kantoorfunctie drie bouwlagen en ligt
de bijeenkomstfunctie op de vierde bouwlaag. Om vast te stellen welke installatie in de
kantoorfunctie noodzakelijk is, gaat het om de hoogste vloer van een verblijfsruimte van
de kantoorfunctie (in dit geval twaalf meter boven meetniveau). Om vast te stellen welke
installatie in de bijeenkomstfunctie noodzakelijk is, is de hoogte van de vierde bouwlaag
boven meetniveau relevant. Uit de tabel blijkt dat de kantoorfunctie, indien de gebruiksoppervlakte groter is dan 500 m², een niet-automatische brandmeldinstallatie moet hebben, indien de vloer van een verblijfsruimte van de kantoorfunctie meer dan 4,1 m boven
het meetniveau ligt. Een doormelding naar de brandweer is daarbij niet verplicht. Voor de
bijeenkomstfunctie is in dit voorbeeld gezien de hoogte van een verblijfsruimte op meer
dan 4,1 m boven meetniveau (de vierde bouwlaag) een automatische brandmeldinstallatie
voorgeschreven. Ook daarbij is doormelding niet verplicht.
Uit het eerste lid, onderdeel a, volgt dat wanneer in een gebouw verschillende gebruiksfuncties van dezelfde soort zijn opgenomen, en deze functies gebruik maken van een
zelfde vluchtroute, de gebruiksoppervlakte van deze gebruiksfuncties moet worden opgeteld om te bepalen of een brandmeldinstallatie is voorgeschreven.
Zoals in het eerste lid, onderdeel b, is aangegeven is de hoogste vloer van een verblijfsruimte van een gebruiksfunctie, gemeten boven het meetniveau mede bepalend voor de
vraag of een brandmeldinstallatie van bepaalde omvang is voorgeschreven. Het gaat hierbij dus niet altijd om de hoogste vloer van het gebouw waarin de gebruiksfunctie ligt
maar wel altijd om de hoogste vloer van die gebruiksfunctie, gemeten vanaf het meetniveau.
Bij een aantal gebruiksfuncties is een brandmeldinstallatie voorgeschreven terwijl er in
de tabel geen grenswaarde is aangegeven (eerste lid, onderdeel c). In die gevallen is de
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

136

brandmeldinstallatie voorgeschreven ongeacht hoogte en omvang van de gebruiksfunctie(s). Dit is bij voorbeeld het geval bij de woonfunctie voor zorg en de gezondheidszorgfunctie met bedgebied.
Bewakingsvormen
Bij een brandmeldinstallatie worden onder verwijzing naar NEN 2535 vier bewakingsvormen onderscheiden:
- niet-automatische bewaking: brandmeldinstallatie met alleen handbrandmelders;
- gedeeltelijke bewaking: brandmeldinstallatie met handbrandmelders en (in verkeersruimten en de ruimten met een verhoogd brandrisico – als bedoeld in NEN 2535, zoals opslag- en archiefruimten groter dan 2 m2, werkplaatsen, keukens en stallingsruimten) automatische brandmelders;
- volledige bewaking: brandmeldinstallatie met handbrandmelders en (in nagenoeg alle
ruimten) automatische brandmelders;
- ruimtebewaking: brandmeldinstallatie waarbij alleen in een bepaalde ruimte of ruimten automatische brandmelders zijn aangebracht. Een dergelijke vorm van bewaking
is vereist indien een alarmering van aanwezige personen wordt verlangd in verband
met beperkte vluchtmogelijkheden (bijvoorbeeld als er niet meer dan één vluchtroute
is).
De eerste drie vormen zijn in tabel I opgenomen en de vierde, de ruimtebewaking, staat
in het vijfde lid van dit artikel (6.20). Zie voor een toelichting op de ruimtebewaking de
toelichting op dit vijfde lid.
Woonfunctie voor zorg
In tabel 6.19 wordt bij de woonfunctie onderscheid gemaakt tussen de woonfunctie voor
zorg (a), de woonfunctie voor kamergewijze verhuur (b) en een andere woonfunctie (c).
De woonfunctie voor zorg bevat in tabel I de volgende onderverdeling:
Zorgclusterwoning voor zorg op afroep, in een woongebouw
Zorgclusterwoning voor 24-uurs zorg niet in een woongebouw
Zorgclusterwoning voor 24-uurs zorg in een woongebouw
Groepszorgwoning voor zorg op afspraak
Groepszorgwoning voor zorg op afroep
Groepszorgwoning voor 24-uurs zorg
Andere woonfunctie voor zorg
Deze onderverdeling is bij de invoering van het Besluit brandveilig gebruik bouwwerken
tot stand gekomen in overleg met de zorgsector (VGN, ActiZ en GGZ Nederland), Aedes, VNG, NVBR, het ministerie van BZK en het ministerie van VWS en in dit besluit
overgenomen. Het gaat daarbij om een objectbenadering en niet meer om de criteria
‘minder zelfredzaam’ en ‘permanent toezicht. De eisen aan de brandveiligheidsvoorzieningen zijn afhankelijk van de mate van zorgverlening waarvoor de woonfunctie is bestemd worden eisen aan brandveiligheidsvoorzieningen gesteld.
Onder de woonfunctie voor zorg vallen de woonfuncties waarbij aan bewoners de hieronder omschreven professionele zorg wordt aangeboden (in de regel op grond van de
Algemene wet bijzondere ziektekosten of de Wet maatschappelijke ondersteuning). Bij
een zorgclusterwoning of een groepszorgwoning gaat het om een groepering van zorgclienten in specifieke woonvormen met het oog op de professionele zorg die daar kan worBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

137

den verleend. Er is sprake van een vanuit het zorgaanbod georganiseerde koppeling tussen wonen en zorg. De zorgaanbieder neemt daarbij ook de verantwoordelijkheid voor de
brandveiligheid van de cliënt over.
Zorgclusterwoning
Er is in dit besluit sprake van een zorgclusterwoning indien die woning:
– bestemd is voor zelfstandige bewoning (dus geen groepszorgwoning),
– bestemd is voor het aanbieden van zorg aan ten minste een zorgcliënt, al dan niet met
een partner of gezin, en
– in de directe nabijheid van ten minste vier andere woningen met een soortgelijk
zorgaanbod is gelegen.
Een bekend voorbeeld van een zorgclusterwoning is een zogenoemde aanleunwoning. De
veronderstelling is dat in een zorgclusterwoning niet op melding en hulp van de eveneens
zorgbehoevende buren kan worden gerekend. Dit kan bijvoorbeeld ook het geval zijn bij
een straat of een galerij of een portiek van een flatgebouw, in het kader van een project
van zelfstandig wonende mensen met een verstandelijke handicap.
Wanneer dergelijke woningen grondgebonden zijn, worden zij slechts als zorgclusterwoning aangemerkt wanneer zij aan geclusterd zijn (aan elkaar grenzen zoals bijvoorbeeld
rijtjeswoningen). In een woongebouw, worden zij als zorgclusterwoning aangemerkt
wanneer de toegangen van de zorgwoningen grenzen aan dezelfde gemeenschappelijke
verkeersruimte (galerij of portiek). Deze flatwoningen behoeven dus niet aan elkaar te
grenzen.
Groepszorgwoning
Er is in dit besluit sprake van een groepszorgwoning indien die woning:
– bestemd is voor bewoning in groepsverband, en
– bestemd is voor het aanbieden van zorg aan ten minste vijf zorgcliënten die samen
één huishouding voeren.
Het kan hier bijvoorbeeld gaan om groepswonen van verstandelijk gehandicapten of van
dementerenden. In tegenstelling tot het groepswonen door een gewone woongroep, waar
de groep als totaliteit de zorg voor de brandveiligheid kan delen (zie ook de toelichting
op het begrip ‘kamergewijze verhuur’) is dit niet het geval bij een groepszorgwoning.
Of bij een woonfunctie voor zorg een brandmeldinstallatie aanwezig moet zijn en aan
welke omvang van de bewaking deze moet voldoen hangt af van het soort woonfunctie
voor zorg. Deze wordt bepaald door de woonvorm (zorgcluster- of groepszorgwoning of
andere woonfunctie voor zorg), de locatie van de woning (grondgebonden of in woongebouw), de zorgbehoefte en het daarbij behorende risicoprofiel. De zorgbehoefte is in drie
categorieën onderverdeeld oplopend in zwaarte van de zorgbehoefte:
- zorg op afspraak: de zorgverlener komt slechts op afspraak langs (bijvoorbeeld thuiszorg). Verder kan de bewoner zich nog zelfstandig of met behulp van mantelzorg
redden. In de woning zijn daarom geen voorzieningen zoals een spreek/luister- verbinding met een zorgcentrale of een zusterpost aanwezig. Wel kan een persoonlijk
alarmeringssysteem aanwezig zijn. Deze woonvorm onderscheidt zich slechts in beperkte mate van niet voor zorg bestemde woonfuncties;
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

138

-

-

zorg op afroep: de zorgverlener wordt op door de cliënt te bepalen momenten opgeroepen voor hulp bij dagelijkse zaken zoals toiletbezoek of aankleden. Hierbij zijn in
de woning specifieke voorzieningen aanwezig ter ondersteuning van die zorgverlening, bijvoorbeeld een professioneel intercomsysteem voor het doen van oproepen in
geval van een zorgvraag. Dit systeem is meer uitgebreid dan een persoonlijk alarmeringssysteem. De oproep wordt gecoördineerd door een zorgcentrale. Een ‘zorgcentrale’ is een al dan niet in de nabijheid van de woning gelegen coördinatiepunt dat
door een spreek/luisterverbinding met deze en andere soortgelijke woningen is verbonden. De zorg wordt vervolgens verleend vanuit een nabij de woning gelegen
steunpunt;
24-uurs zorg: Aan de woning is een zorgaanbod van 24 uur per dag verbonden, middels in de woning of een zusterpost aanwezig personeel. Een ‘zusterpost’ is een in de
directe nabijheid van de woning gelegen post die 24 uur per dag bereikbaar is en van
waaruit 24 uur per dag directe hulp aan de bewoner kan worden verleend.

Of er sprake is van een zorgclusterwoning of een groepszorgwoning, en welke variëteit
daarvan wordt in principe bepaald door degene die de woonfunctie exploiteert of gaat
exploiteren. Dit betekent nadrukkelijk niet dat de exploitant ‘zijn eigen brandveiligheidsniveau mag bepalen’. Is gekozen voor een bepaalde woonvorm, dan zal de woning aan de
hand van die keuze moeten worden getoetst aan dit besluit. Bij een verandering van het
zorgaanbod, die verzwaring van de brandveiligheidseisen tot gevolg zou hebben, is de
exploitant verantwoordelijk voor het aanpassen aan deze nieuwe situatie. Maatgevend
hierin is het zorgaanbod waar de exploitant zich op richt en niet de verzwaring van de
zorgbehoefte van een bewoner. Wanneer het daadwerkelijk zorgaanbod zwaarder is dan
het eerder door de exploitant aangegeven zorgaanbod, dan kan de exploitant die niet aan
de op het zwaardere zorgaanbod afgestemde brandveiligheidseisen voldoet, zo nodig bestuurs- en/of strafrechtelijk worden vervolgd.
In een reguliere woning is de bewoner in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de
brandveiligheid. Dit geldt ook als de bewoner gebruik maakt van professionele zorg of
mantelzorg. In een dergelijk geval zijn de eisen voor een woonfunctie voor zorg niet van
toepassing.
In het tweede lid wordt geregeld dat het totale brandcompartiment voorzien moet zijn van
een brandmeldinstallatie indien een in dat brandcompartiment aanwezige gebruiksfunctie
een brandmeldinstallatie moet hebben. De omvang van de bewaking van het hele brandcompartiment is (ten minste) gelijk aan de bewaking die is voorgeschreven voor de desbetreffende gebruiksfunctie.
Brandmeldinstallaties die op grond van tabel I moeten zijn voorzien van een doormelding
als bedoeld in NEN 2535, doen dat op grond van het derde lid rechtstreeks naar de RAC.
Rechtstreeks wil zeggen zonder tussenkomst van een particuliere alarmcentrale. De
doormelding naar deze regionale alarmcentrale moet zonder vertraging plaatsvinden, tenzij er door het bevoegd gezag op grond van artikel 1.3 is ingestemd met een vertraging in
de doormelding.
Een doormelding is vooral nodig wanneer aanvullende ondersteuning van de brandweer
noodzakelijk is om personen te redden in het geval de gebouwgebonden voorzieningen
om de een of andere reden falen (uitgangspunt is en blijft dat een gebouw zonder hulp
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

139

van de brandweer ontruimd moet kunnen worden). Dit is bijvoorbeeld het geval bij de
celfunctie, de gezondheidszorgfunctie met bedgebied en bij kinderopvang waar meer dan
6 kinderen slapen op een vloer gelegen hoger dan 1,5 m boven meetniveau (zie het 11e
lid).
Uit het vierde lid volgt of bij een woonfunctie voor zorg, die op grond van tabel I een
brandmeldinstallatie moet hebben, ook een rechtstreekse melding naar een zorgcentrale
of een zusterpost nodig is. In een dergelijk geval worden niet alleen de in de woning
aanwezige personen gealarmeerd, maar vindt daarnaast ook melding naar de zorgcentrale
plaats. Bij 24-uurs zorg in een woongebouw of een groepszorgwoning vindt die melding
plaats naar de zusterpost. Deze melding naar zorgcentrale of zusterpost vindt dus plaats
naast de eventuele doormelding aan de RAC zoals die op grond van de tabel moet plaatsvinden.
Dat de brandmeldinstallatie ook wordt ingezet voor het melden aan de zorgcentrale of
zusterpost is van belang omdat de – zelfstandig wonende – minder zelfredzame cliënten
van de zorginstelling hulp nodig kunnen hebben bij het beoordelen van de situatie of bij
het vluchten.
Het begrip ‘doormelding’ in dit besluit heeft betrekking op doormelding aan de RAC en
bij melding gaat het om melding aan een zorgcentrale of zusterpost. Opgemerkt wordt dat
NEN 2535 het onderscheid tussen melding en doormelding anders invult. NEN 2535
noemt elke melding op afstand een doormelding. Bepalend is echter hetgeen in dit besluit
is opgenomen.
Het vijfde lid bepaalt voor een verblijfsruimte met slechts één vluchtroute, dat de ruimten
waarop men bij het vluchten is aangewezen een brandmeldinstallatie met ruimtebewaking
moeten hebben. Er wordt hier geen onderscheid gemaakt tussen een verkeersruimte of
een andere ruimte waardoor een vluchtroute voert. Het vijfde lid geldt alleen wanneer:
a. de loopafstand tussen de uitgang van de verblijfsruimte en het punt van waaruit in
meer dan één richting kan worden gevlucht meer dan 10 m is, of
b. wanneer de totale vloeroppervlakte van de ruimten waardoor het vluchten voert samen met de op die ruimten aangewezen verblijfsruimten groter is dan 200 m², of
c. wanneer op de enkele vluchtroute meer dan twee verblijfsruimten zijn aangewezen.
Indien bij de uitgang van de verblijfsruimte slechts één vluchtroute begint én een of meer
van de onder a, b en c genoemde grenswaarden is overschreden dan bestaat er een verhoogd risico dat de vluchtroute door brand geblokkeerd raakt voordat iedereen gevlucht
is. In een dergelijk geval is een brandmeldinstallatie met ruimtebewaking als bedoeld in
NEN 2535 nodig omdat mensen dan snel gealarmeerd worden en kunnen vluchten voordat de vluchtroute door brand is geblokkeerd. Er is geen sprake van een enkele vluchtroute (als bedoeld in het vijfde lid), indien bij de uitgang in twee richtingen kan worden gevlucht. Dit laatste is ook het geval indien de ruimte waarin het vluchten start over twee of
meer uitgangen beschikt die uitkomen op onafhankelijke vluchtroutes of indien na het
passeren van de uitgang in twee richtingen kan worden gevlucht.
In het zesde lid is bepaald dat een te installeren brandmeldinstallatie voorzien moet zijn
van een geldig certificaat dat is afgegeven op grond van het CCV-certificatieschema
Brandmeldinstallatie. CCV staat voor Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid. Op grond van artikel 1.5, derde lid, van dit besluit kunnen bij ministeriële regeling
voorschriften worden gegeven omtrent de toepassing van een certificatie- of inspectieschema. Bij deze nadere voorschriften moet bijvoorbeeld gedacht worden aan de datum
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

140

van uitgifte van dit certificatieschema. Het zesde lid maakt ook duidelijk dat wanneer een
bouwwerk wordt verbouwd, bijvoorbeeld door toevoeging van een nieuwe vleugel, en in
verband daarmee de in het oorspronkelijke gebouw aanwezige brandmeldinstallatie wordt
uitgebreid het niet nodig is dat de gehele installatie moet zijn voorzien van het in dit lid
bedoelde certificaat. Er kan volstaan worden met een certificaat dat op de aanpassing
betrekking heeft. Uiteraard moet de goede werking van de oorspronkelijke installatie
door de aanpassing niet verstoord worden.
In het zevende lid is bepaald dat een bij of krachtens de wet voorgeschreven bestaande
brandmeldinstallatie als dat in tabel I is aangegeven voorzien moet zijn van een geldig
inspectiecertificaat dat is afgegeven op grond van het CCV- inspectieschema Brandmeldinstallatie. Een installatie die op grond van het zesde lid is voorzien van een in dat lid
bedoeld certificaat, hoeft niet direct na oplevering ook een inspectiecertificaat als bedoeld
in het zevende lid te hebben. Het certificaat als bedoeld in het zesde lid kan immers bij
een recent geïnstalleerde installatie worden beschouwd als voldoende bewijs dat de installatie aan de voorschriften voldoet. In de ministeriële regeling als bedoeld in artikel
1.5, derde lid, zullen ook voorschriften worden opgenomen over het moment waarop een
dergelijke brandmeldinstallatie wel voorzien moet zijn van een inspectiecertificaat als
bedoeld in het zevende lid. Met het begrip ‘geldig’ wordt bedoeld dat het document niet
verlopen mag zijn.
Het achtste lid bepaalt dat het onderhoud van een bij of krachtens de wet voorgeschreven
brandmeldinstallatie waarvoor geen inspectiecertificaat als bedoeld in het zevende lid is
vereist moet voldoen aan. NEN 2654-1. Het negende lid bepaalt dat het beheer en de controle van alle bij of krachtens de wet voorgeschreven brandmeldinstallaties moet voldoen
aan NEN 2654-1. Zowel het achtste als het negende lid gelden dus zowel voor brandmeldinstallaties die zijn aangewezen in bijlage I als voor brandmeldinstallaties zijn aangebracht in het kader van een gelijkwaardige oplossing. Uit het tiende lid volgt dat bij de
gebruiksfunctie voor kinderopvang voor kinderen jonger dan 4 jaar vanaf een gebruiksoppervlakte groter dan 200 m² een brandmeldinstallatie met volledige bewaking nodig is.
Doormelding is daarbij pas noodzakelijk indien er in totaal meer dan 6 kinderen kunnen
slapen in een of meer ruimten met een vloer hoger dan 1,5 m boven het meetniveau. De
achtergrond hiervan is dat kinderen die slapen in een kinderopvang niet zelfstandig een
pand kunnen verlaten in geval van brand maar hiervoor zijn aangewezen op hulp van
medewerkers. In verband met dit hogere risico wordt doormelding noodzakelijk geacht.
De grenswaarde van 6 kinderen is afgeleid van het onderscheid tussen gastouderopvang
en kinderopvang zoals aangegeven in de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen.
Kinderopvang met een gebruiksoppervlakte van maximaal 200 m² moet alleen voorzien
zijn van doorgekoppelde rookmelders.
Overigens wordt bij iedere vorm van kinderopvang jaarlijks een risico-inventarisatie gemaakt, die wordt getoetst door de GGD. Een belangrijk onderdeel daarvan is de risicoinventarisatie op het gebied van de brandveiligheid. De kinderopvangondernemer draagt
ervoor zorg dat het in de kinderopvang werkzame personeel kennis kan nemen van de
risico-inventarisatie. Deze procedure is te vinden in de op de bovengenoemde wet gebaseerde Beleidsregels kwaliteit kinderopvang 2004.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

141

Gelijkwaardigheid
Bij brandmeldinstallaties kan de gelijkwaardigheid een belangrijke rol spelen. Bij overschrijding van de in de tabel opgenomen grenswaarden is een brandmeldinstallatie in
beginsel verplicht. Soms kan een gebouw zo overzichtelijk zijn en zulke goede vluchtmogelijkheden hebben, al dan niet met behulp van een goede ontruimingsorganisatie, dat
het beoogde veiligheidsniveau ook met een minder zware installatie of zelfs zonder installatie is gewaarborgd. In een dergelijk geval kan een beroep op gelijkwaardigheid als
bedoeld in artikel 1.3 worden gedaan. Het bevoegd gezag moet dit beroep honoreren,
wanneer de aanvrager aantoont dat de kwaliteiten van het bouwwerk in samenhang met
de getroffen maatregelen garanderen dat alle personen zich tijdig in veiligheid kunnen
brengen dan wel in veiligheid kunnen worden gebracht.
Voorbeeld 1. Uit de grenswaarden in de tabel volgt dat bij een oppervlakte van meer dan
500 m² in combinatie met een verblijfsruimte gelegen op een vloer die hoger ligt dan 4,1
m boven het meetniveau (bijvoorbeeld de tweede verdieping), een brandmeldinstallatie
noodzakelijk is voor een gebouw met een kantoorfunctie. In de praktijk kan een kantoorgebouw boven de grenswaarde toch zo overzichtelijk zijn en zo’n goede akoestiek met
weinig omgevingsgeluid hebben (bijvoorbeeld kantoortuin of ruimten met open deuren,
in combinatie met een atrium over de volledige hoogte), dat iedereen tijdig, zonder bijzondere installaties, kan worden gewaarschuwd.
In een dergelijk geval ligt het in de rede dat het bevoegd gezag een beroep op gelijkwaardigheid honoreert.
Voorbeeld 2. Uit de grenswaarden in de tabel volgt dat bij een ‘andere bijeenkomstfunctie’ met een oppervlakte van meer dan 1.000 m² een automatische brandmeldinstallatie
met gedeeltelijke bewaking is voorgeschreven. Een groot kerkgebouw valt onder deze
categorie. Een kerkzaal is in de regel zo overzichtelijk en heeft een zodanige akoestische
kwaliteit dat zonder brandmeldinstallatie het beoogde doel kan worden bereikt (tijdige
detectie van de brand). De volgende overwegingen kunnen daarbij een rol spelen:
- De hoogte van de ruimte. Bij brand zal de warme rook opstijgen en vanaf het plafond
naar beneden zakken. Voordat de rook het vluchten hindert kan het bouwwerk al ontruimd zijn;
- de vuurbelasting in een kerk is vaak relatief beperkt, waardoor ook de rookproductie
bij een brand beperkt zal zijn, wat een positief effect heeft op de ontvluchtingstijd.
Ook in een dergelijk geval is aannemelijk dat het bevoegd gezag een beroep op gelijkwaardigheid moet honoreren
Er wordt nadrukkelijk op gewezen dat het bevoegd gezag zich bij het beoordelen van een
dergelijk beroep op gelijkwaardigheid uitsluitend mag baseren op overwegingen die betrekking hebben op het veilig kunnen vluchten van personen. Een overweging gericht op
het beperken van de schade (het behoud van het bouwwerk) mag daarbij geen rol spelen.
Artikel 6.21 Rookmelders
Op grond van tabel 6.19 zijn onder de in dit artikel aangegeven omstandigheden rookmelders voorgeschreven voor de woonfunctie, de bijeenkomstfunctie voor kinderopvang
voor kinderen jonger dan vier jaar en de logiesfunctie.
Het eerste lid schrijft rookmelders voor op de vluchtroutes bij nieuw te bouwen
woonfuncties. Wanneer een woonfunctie een voorgeschreven brandmeldinstallatie als
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

142

bedoeld in artikel 6.20 heeft, zijn die rookmelders niet nodig. Dit laatste kan bijvoorbeeld
het geval zijn bij een woonfunctie voor zorg.
Elke route tussen de uitgang van een verblijfsruimte en de uitgang van een nieuwe woonfunctie moet een of meer rookmelders hebben.
Waaraan rookmelders moeten voldoen volgt uit de zogenoemde primaire inrichtingseisen
van NEN 2555, dit zijn:
- eisen aan de rookmelders zelf, inclusief het werkingsprincipe;
- aansluiting op een voorziening voor elektriciteit;
- aansluiting op een secundaire energievoorziening;
- het al dan niet gekoppeld moeten zijn van de rookmelders;
- het aantal en de projectering.
Bij ministeriële regeling kunnen op grond van artikel 1.5, eerste lid, voorschriften worden
gesteld met betrekking tot de toepassing van NEN 2555. Hierbij kan gedacht worden aan
het al dan niet aangesloten moeten zijn van de rookmelders op het lichtnet. Dit al dan niet
doorkoppelen van de rookmelders wordt in de norm afhankelijk gesteld van het geluidsniveau binnen de verblijfsruimten. Bij kamergewijze verhuur en logies zal hierdoor al
snel sprake moeten zijn van extra of gekoppelde rookmelders aangezien een eventueel
alarm in alle wooneenheden respectievelijk kamers (met gesloten deuren) voldoende duidelijk te horen moet zijn.
Rookmelders moeten alleen worden geplaatst op de route naar de voordeur van de
woning en niet om de route tussen de voordeur van de woning en de uitgang van het
woongebouw Het eerste lid heeft alleen betrekking op nieuwbouw; het tweede tot en met
vierde lid zijn zowel van toepassing op nieuwbouw als op bestaande bouw.
Het tweede lid van dit artikel geldt alleen voor kamergewijze verhuur.
Elke verblijfsruimte en alle ruimten op de vluchtroute tot aan de voordeur van de woonfunctie moeten doorgekoppelde rookmelders hebben. Wanneer een woonfunctie een
brandmeldinstallatie als bedoeld in artikel 6.20 heeft, zijn rookmelders niet nodig. Dit
laatste kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een woonfunctie voor zorg.
Overigens wordt opgemerkt dat een woonfunctie voor kamergewijze verhuur tevens kan
zijn aangemerkt als een woonfunctie voor zorg. In een dergelijk geval geldt de zwaarste
eis. Het derde lid bepaalt dat bij een woonfunctie voor kamergewijze verhuur, in afwijking van het tweede lid, in de verblijfsruimten geen rookmelders nodig zijn wanneer elke
wooneenheid in een afzonderlijk subbrandcompartiment ligt met een wbdbo van ten minste 30 minuten. In een dergelijk geval moeten er wel rookmelders zijn in ruimten waardoor de vluchtroutes voeren tussen de uitgang van de wooneenheid en de uitgang van de
woonfunctie (woning) en in de gezamenlijke ruimten van de woonfunctie. Gezamenlijk
wil zeggen dat het gaat om een ruimte waarop wooneenheden binnen de woonfunctie zijn
aangewezen, zoals een gezamenlijke keuken of woonkamer (zie ook artikel 1.4).
De subbrandcompartimentering zorgt er voor dat bij een brand in een wooneenheid vanuit alle wooneenheden veilig naar buiten kan worden gevlucht. Het vierde lid is van toepassing op een kinderopvang voor kinderen jonger dan 4 jaar en op een logiesfunctie. In
dergelijke gevallen moet iedere verblijfsruimte en elke op een vluchtroute gelegen besloten ruimte, tot aan de uitgang van het gebouw, een of meer rookmelders hebben. Indien
een dergelijke gebruiksfunctie op grond van artikel 6.20 een brandmeldinstallatie heeft
dan is het niet nodig om in aanvulling op die brandmeldinstallatie rookmelders aan te
brengen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

143

Het vijfde lid regelt dat het vierde lid bij logiesfuncties niet gelegen in een logiesgebouw
alleen van toepassing is op nieuw te bouwen logiesfuncties. Bij bestaande vakantiehuisjes
geldt dit voorschrift dus niet.
Afdeling 6.6

Vluchten bij brand, nieuwbouw en bestaande bouw

Algemeen
De voorschriften van deze afdeling zijn gericht op het bij brand voldoende snel en veilig
kunnen vluchten.
Artikel 6.22 Aansturingsartikel
Het eerste lid van dit artikel geeft de functionele eis dat een bouwwerk zodanige voorzieningen moet hebben dat het vluchten tijdig kan beginnen.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 6.23 Ontruimingsalarminstallatie
Dit artikel heeft betrekking op ontruimingsalarminstallaties. Het doel van een ontruimingsalarminstallatie is de in het bouwwerk aanwezige personen na het ontdekken van
een brand snel te alarmeren zodat een snelle en ordelijke ontruiming van de aanwezige
personen kan plaatsvinden. Een ontruimingsalarminstallatie is vooral nodig wanneer personen door aanroepen niet snel genoeg op de hoogte kunnen worden gesteld. Zonder ontruimingsalarminstallatie zouden zij te laat geïnformeerd worden en niet direct met vluchten kunnen beginnen.
De ontruimingsalarminstallatie kan ook worden gebruikt om de voor het vluchten noodzakelijke hulp te mobiliseren, bijvoorbeeld door melding naar een zusterpost of zorgcentrale. Dit is bijvoorbeeld het geval bij minder zelfredzame personen, bij personen die onder dwang zijn ingesloten of bij het vluchten van grote hoeveelheden mensen. Het ontruimingssignaal zal soms een luid alarm, soms een stil alarm of een combinatie van beide
moeten zijn.
Het eerste lid bevat voorschriften over de verplichte aanwezigheid en de kwaliteit van
ontruimingsalarminstallaties. De aanwezigheid van zo’n installatie is verplicht in die gevallen dat op grond van artikel 6.20 een brandmeldinstallatie aanwezig moet zijn. De
ontruimingsalarminstallatie moet voldoen aan NEN 2575 en moet zijn ontworpen en aangelegd overeenkomstig een door het bevoegd gezag goedgekeurd programma van eisen.
Het programma van eisen kan bijvoorbeeld aangeven dat zo’n installatie moet zijn uitgevoerd met stil alarm (met attentiepanelen en optische signaalgevers), luid alarm (met
akoestische signaalgevers) of een combinatie van stil en luid alarm. Welk type installatie
voorgeschreven wordt, hangt af van de specifieke situatie (zoals aanwezigheid van niet of
minder zelfredzame personen, totaal aantal in het bouwwerk aanwezige personen, de
concentratie van die personen en het aantal verdiepingen van het bouwwerk).Soms kiezen
gebruikers van een bouwwerk op vrijwillige basis voor een brandmeldinstallatie. Bijvoorbeeld in een bouwwerk met een lage bezetting maar met een kostbare inventaris,
zoals soms bij een lichte industriefunctie het geval kan zijn. Een ontruimingsalarminstallatie is bij een dergelijke vrijwillige geplaatste brandmeldinstallatie dus niet verplicht.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

144

Het tweede lid bevat de grondslag voor het bij ministeriële regeling kunnen geven van
nadere voorschriften over de kwaliteit van het ontruimingssignaal van de in het eerste en
tweede lid bedoelde ontruimingsalarminstallatie.
Op grond van het derde lid moeten het beheer, de controle en het onderhoud van de installatie als bedoeld in het eerste lid voldoen aan NEN 2654-2.
Dit besluit bevat geen verplichting tot het hebben van een ontruimingsplan. Of een ontruimingsplan nodig is volgt voortaan uit het Besluit basishulpverlening.
Gelijkwaardigheid
Vergelijkbaar met hetgeen hierboven bij artikel 6.20 over gelijkwaardigheid bij de
brandmeldinstallatie is beschreven, kan ook bij de ontruimingsalarminstallatie een beroep
worden gedaan op de gelijkwaardigheidsbepaling bedoeld in artikel 1.3. Bij bijvoorbeeld
een situatie die zowel overzichtelijk is als een goede akoestiek heeft met weinig omgevingsgeluid kan een adequate alarmering ook plaatsvinden zonder een ontruimingsalarminstallatie.
Wanneer met een beroep op gelijkwaardigheid is vastgesteld dat geen brandmeldinstallatie is vereist, betekent dit dat ook geen ontruimingsalarminstallatie is vereist. Een ontruimingsalarminstallatie is namelijk alleen voorgeschreven in die gevallen dat een brandmeldinstallatie verplicht is. De brandmeldinstallatie en ontruimingsalarminstallatie komen dus in de regel als combinatie voor. Al zijn er situaties denkbaar waarbij het beroep
op gelijkwaardigheid bij de brandmeldinstallatie is afgewezen, terwijl dat bij de ontruimingsalarminstallatie is gehonoreerd.
Artikel 6.24 Vluchtrouteaanduidingen
De vluchtrouteaanduiding is bedoeld om de gebruiker van een gebouw duidelijkheid te
geven over het verloop van vluchtroutes, zodat ook personen die niet of minder bekend
zijn met een specifieke vluchtroute of zich door rook of duisternis niet meer kunnen oriënteren, voldoende snel het aansluitend terrein kunnen bereiken. De aanwezigheidseis
geldt in beginsel voor alle typen gebouwen. Tabel 6.22 geeft een uitzondering voor de
lichte industriefunctie aangezien in die functie normaliter weinig personen aanwezig zijn
(zie ook artikel 1.1, begripsbepalingen).
In het eerste lid is bepaald dat een bouwwerk een vluchtrouteaanduiding moet hebben in
iedere ruimte waardoor een verkeersroute voert en in iedere ruimte die bedoeld is voor
meer dan 50 personen. In ruimten voor minder dan 50 personen is dus geen aanduiding
nodig tenzij door die ruimten een verkeersroute voert. Een vluchtrouteaanduiding is bijvoorbeeld niet noodzakelijk en gebruikelijk in een afgesloten kantoortje, maar wel in de
gang of kantoortuin waardoor vanuit dat kantoortje naar een veilige plek wordt gevluchtDe term verkeersroute is afkomstig uit en heeft dezelfde betekenis als in het Bouwbesluit
2003. Zie ook artikel 1.1, eerste lid. NEN 6088 stelt eisen aan de gebruikte kleuren en
symbolen (pictogrammen) van vluchtrouteaanduidingen. In NEN-EN 1838 worden met
name eisen gesteld aan luminantie en luminantieverhoudingen. De luminantie van elk
deel van de veiligheidskleur van de vluchtrouteaanduiding moet minimaal 2 cd/m² bedragen in alle relevante kijkrichtingen.
Deze in het eerste lid aangewezen normen bevatten geen eisen over de verlichtingssterkte
van de vluchtrouteaanduiding zelf. Vluchtrouteaanduidingen hoeven dan ook niet per
definitie als inwendig verlichte armaturen te worden uitgevoerd. In een aantal gevalBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

145

len kan worden volstaan met het aanbrengen van pictogramstickers die zo nodig door
externe verlichting worden aangelicht om aan de luminantie-eis te kunnen voldoen.
Op grond van het tweede lid bedraagt de maximumhoogte waarop de vluchtrouteaanduidingen moeten zijn aangebracht zijn in een wegtunnel 1,5 m. Uiteraard is het toegestaan
om in aanvulling op dit lid vluchtrouteaanduidingen boven vluchtuitgangen of -deuren
aan te brengen.
In het derde lid is bepaald dat de vluchtrouteaanduiding moet zijn aangebracht op een
duidelijk waarneembare plaats, dus niet achter een deur, gordijn of bij een hoge ruimte
direct onder het plafond.
Het vierde lid regelt dat een in het eerste lid bedoelde vluchtrouteaanduiding binnen 15
seconden na stroomuitval, gedurende ten minste 60 minuten aan de zichtbaarheidseisen
van NEN-EN 1838 moet voldoen. Hoewel in de praktijk vaak van een intern verlichte
armatuur gebruik zal worden gemaakt is het ook toegestaan de vluchtrouteaanduiding
extern aan te lichten.
In het vijfde lid is een uitzondering opgenomen voor een vluchtrouteaanduiding die op
een vluchtroute ligt vanuit een ruimte met een verlichtingsinstallatie die niet is aangesloten op een voorziening voor noodstroom als bedoeld in artikel 6.3. van dit besluit. Dergelijke vluchtrouteaanduidingen hoeven bij stroomuitval niet aan de zichtbaarheidseisen
van NEN-EN 1838 te voldoen.
Het zesde lid bepaalt dat een deur die toegang geeft tot een beschermde route aan beide
zijden groen (RAL 6024) moet zijn. Dit voorschrift geldt alleen voor een wegtunnel met
een tunnellengte van meer dan 250 m.
Het zevende lid geeft aan dat bij een vluchtrouteaanduiding als bedoeld in het tweede lid,
de loopafstand tot het einde van de tunnelbuis, in twee richtingen of, indien die loopafstand korter is, de loopafstand tot de meest nabije deur die toegang geeft tot een beschermde route goed zichtbaar moet zijn aangegeven.
De verplichting de vluchtrouteaanduidingen goed te onderhouden en regelmatig te controleren vloeit voort uit artikel 1.16 (Zorgplicht).
Artikel 6.25 Deuren in vluchtroutes
Doel van dit artikel is te waarborgen dat deuren in vluchtroutes het vluchten bij brand zo
min mogelijk hinderen. De voorschriften hebben betrekking op de draairichting en het
hang- en sluitwerk van de deur. Voorschriften met betrekking tot het brandveilig gebruik
van deuren in vluchtroutes zijn opgenomen in artikel 7.10. Vluchtroutes waarop veel personen zijn aangewezen lopen het gevaar geblokkeerd te raken als deuren op de vluchtroute tegen de vluchtrichting indraaien of niet tijdig kunnen worden geopend. Een groep
mensen op de vlucht zou daarom in het gedrang kennen komen.
Daarom mogen deuren in vluchtroutes in bepaalde situaties niet tegen de vluchtrichting
indraaien en kunnen eisen worden gesteld aan hang en sluitwerk.
In dit verband moet een draaideur worden aangemerkt als een deur die tegen de vluchtrichting indraait. Schuifdeuren zijn in de meeste situaties wel toegestaan. Zie echter het
vierde lid voor een uitzondering voor wegtunnels met een tunnellengte van meer dan 250
m.
Een deur in een woongebouw die bij het vluchten vanuit een woning in dat woongebouw
toegang biedt tot een trappenhuis moet volgens het eerste lid met de vluchtrichting meedraaien.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

146

In het tweede lid zijn voor de woonfunctie voor kamergewijze verhuur eisen aan het ontsluitingsmechanisme van deuren gesteld. Elke deur op de vluchtroute moet eenvoudig
met een lichte druk of een ontsluitingsmechanisme dat voldoet aan NEN-EN 179 en
NEN-EN 1125 kunnen worden geopend. Er mag dus een panieksluiting worden aangebracht maar dat hoeft niet.
Het gaat in dit lid dus niet om de draairichting van de toegangsdeur van de wooneenheid
zelf maar om het eenvoudig in de vluchtrichting kunnen openen van deuren op de vluchtroute die loopt vanaf de toegang van de wooneenheid naar de voordeur van de woonfunctie.
Het derde lid schrijft voor dat een deur van een uitgang waardoor een vluchtroute loopt
bij het openen met de vluchtrichting moet meedraaien wanneer bij het vluchten meer dan
37 personen op die deur zijn aangewezen.
Als een uitgang een nooddeur is, dan mag dat op grond van het vierde lid geen schuifdeur
zijn. Bij een nooddeur zijn er vanwege het incidentele gebruik onvoldoende waarborgen
dat het schuifmechanisme bij brand nog goed werkt. Bij regulier gebruik van een
schuifdeur bijvoorbeeld in de toegang van een gebouw zijn er voldoende waarborgen dat
het schuifmechanisme gangbaar blijft. Uit de aanvraag om vergunning voor het bouwen
of voor brandveilig gebruik of een gebruiksmelding volgt hoeveel personen op een deur
zijn aangewezen.
In het vijfde lid is voor wegtunnels met een tunnellengte van meer dan 250 m geregeld
dat vluchtdeuren niet tegen de vluchtrichting in mogen draaien. Dit voorschrift is
opgenomen omdat er bij een ongeluk in een wegtunnel bij elke uitgang van de
wegtunnelbuis rekening moet worden gehouden met het feit dat door die uitgang veel
mensen moeten kunnen vluchten.
In het zesde lid worden eisen gesteld aan deuren waarop bij het vluchten meer dan 100
personen zijn aangewezen. Dergelijke deuren moeten in de vluchtrichting kunnen worden
geopend door een lichte druk tegen de deur uit te oefenen of door een lichte druk tegen
een op een hoogte van circa 1 m aangebrachte ‘panieksluiting’. Een panieksluiting is een
ontsluitingsmechanisme dat wordt bediend met een stang die over de volle deurbreedte
op de deur is aangebracht. De panieksluiting moet voldoen aan NEN-EN 1125. ‘In de
vluchtrichting’ wil zeggen met de stroom vluchtenden mee. Dat de deur in de
vluchtrichting moet meedraaien volgt voor de in het zesde lid bedoelde situaties uit het
derde lid. Er worden overigens geen eisen gesteld aan de wijze waarop de deur vanaf de
andere kant moet worden geopend.
Op grond van het zevende lid geldt een specifiek voorschrift voor ruimten voor het insluiten van personen ongeacht de gebruiksfunctie (met uitzondering van de reguliere woning
en het bouwwerk geen gebouw zijnde). Dit betekent dat behalve een reguliere cel ook
bijvoorbeeld verhoorruimten, ophoudruimten en dergelijke in een politiebureau of rechtbank, een isoleerruimte in de gezondheidszorg wel met een sleutel mogen worden geopend. Voor deze afwijking van de tweede en zesde lid is gekozen omdat het al dan niet
gedwongen insluiten zich verzet tegen deuren die door iedereen zonder sleutel kunnen
worden geopend. Zie voor een toelichting op het begrip ‘andere ruimte voor het insluiten
van personen’ het algemeen deel van de toelichting. Om het tijdig vluchten bij brand mogelijk te maken moeten de in dit zevende lid bedoelde deuren zo nodig voldoende snel
kunnen worden geopend. In artikel 7.10, tweede lid, wordt over dat gebruik een voorschrift gegeven.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

147

Het achtste lid heeft betrekking op automatische (schuif)deuren en op voorzieningen voor
toegangs- of uitgangscontrole. Bij het wegvallen van de netspanning moeten dergelijke
voorzieningen vanzelf (automatisch) opengaan of zonder gebruik van een sleutel kunnen
worden geopend (zie ook artikel 7.10, eerste lid). Direct bij een automatische deur die in
geval van brand handmatig moet worden geopend moet duidelijk zijn aangegeven hoe
deze kan worden geopend.
Op grond van het negende lid moet op deuren die toegang geven tot een zogenoemd
overdruktrappenhuis duidelijk zichtbaar zijn aangegeven dat die deur toegang tot een
dergelijk trappenhuis geeft. Wanneer een overdruktrappenhuis op overdruk staat (dit gebeurt automatisch bij brand), is de weerstand van de deuren die toegang tot dat trappenhuis geven hoger dan de weerstand onder normale omstandigheden. Vluchtende personen
zouden daardoor kunnen concluderen dat de deur op slot zit. Met een opschrift, zoals
‘Hard duwen, trappenhuis kan op overdruk staan’, wordt men hierover geïnformeerd.
Overigens wordt opgemerkt dat een overdruktrappenhuis niet in dit besluit wordt voorgeschreven. Een overdruktrappenhuis wordt echter regelmatig toegepast in het kader van
gelijkwaardigheid (artikel 1.3), bijvoorbeeld als onderdeel van een alternatief voor rooksluizen voor trappenhuizen of om bij hoge gebouwen (> 70 m) te voldoen aan de brandveiligheidseisen van afdeling 2.14.
Op grond van het tiende lid moet aan de buitenkant van een in een buitengevel aanwezige
nooddeur of nooduitgang het opschrift ‘nooddeur vrijhouden’ of ‘nooduitgang’ zijn aangebracht. Hiermee wordt voor iedereen duidelijk gemaakt dat de desbetreffende deur of
uitgang moet worden vrijgehouden, zodat daarvan in geval van een calamiteit onmiddellijk gebruik kan worden gemaakt. Het opschrift moet voldoen aan NEN 3011.
Artikel 6.26 Zelfsluitende deuren
Openingen in inwendige scheidingsconstructies tussen een brand- of
subbrandcompartiment en een buiten dat compartiment gelegen ruimte zouden de
weerstand van zo’n constructie tegen branduitbreiding of rookdoorgang tenietdoen.
Daarmee zou ook niet meer worden voldaan aan de weerstand tegen branddoorslag en
brandoverslag tussen de betreffende ruimten. Daarom bepaalt het eerste lid dat deuren in
de inwendige scheidingsconstructie voorzien moeten zijn van een dranger. Het gaat hier
om de scheidingsconstructies tussen een (sub)brandcompartiment en besloten ruimten
daarbuiten en niet om scheidingsconstructies binnen een (sub)brandcompartiment of
tussen een (sub)brandcompartiment en de buitenlucht.
Op grond van het tweede lid geldt deze zelfsluitendheidseis niet voor de voordeur van een
woning of binnen de woonfunctie gelegen deuren en op grond van het derde lid niet voor
een celdeur.
Afdeling 6.7

Bestrijden van brand, nieuwbouw en bestaande bouw

Artikel 6.27 Aansturingsartikel
In het eerste lid, is de functionele eis opgenomen dat een bouwwerk zodanige voorzieningen voor de bestrijding van brand moet hebben, dat brand binnen redelijk tijd kan
worden bestreden. Op grond van het tweede lid wordt aan die eis voldaan wanneer toepassing is gegeven aan de in tabel 6.27 aangewezen voorschriften van de artikelen 6.28
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

148

tot en met 6.35. Die voorschriften hebben betrekking op blusmiddelen, de bluswatervoorziening en rookbeheersingssystemen.
Artikel 6.28 Brandslanghaspels
Het eerste lid en tweede lid schrijven voor in welke gevallen een brandslanghaspel aanwezig moet zijn. Met een brandslanghaspel kan de gebruiker een beginnende brand, die
gewoonlijk slechts één brandhaard heeft, zelf blussen.
Uit het derde lid volgt hoeveel brandslanghaspels nodig zijn (projecteringseis). De eis is
gebaseerd op de brandslanglengte en 5 m (de worplengte ofwel afstand die de waterstraal
vanaf de spuitmond aflegt) en de vloeroppervlakte die met de brandslanghaspel moet
kunnen worden bestreken. Deze eis geldt voor gebruiksfuncties die op grond van het eerste en tweede lid ten minste een brandslanghaspel moeten hebben. Hierbij moet gerekend
worden met de gecorrigeerde loopafstand vanaf de brandslanghaspel. Zie voor het begrip
‘gecorrigeerde loopafstand’ artikel 1.1. begripsbepalingen.
Het vierde lid bevat de eisen waaraan een brandslanghaspel moet voldoen.
Er wordt op gewezen dat op grond van artikel 1.16 (Zorgplicht) een brandslanghaspel en
de daarbij behorende pompinstallatie op een adequate wijze worden gecontroleerd en
onderhouden. Dit betekent dat zo nodig ook reparaties moeten worden uitgevoerd, maar
beter nog dat defecten worden voorkomen. Zo is het van belang dat de slang tijdig wordt
vervangen en de pompinstallatie regelmatig draait om de bedrijfszekerheid te waarborgen.
Artikel 6.29 Droge blusleiding
Met het gebruik van het begrip ‘droge blusleiding’ in dit artikel wordt niet beoogd een
natte blusleiding te verbieden maar om te regelen dat er minimaal een blusleiding moet
zijn die ten minste voldoet aan de gestelde eisen voor een droge blusleiding.
Het eerste lid van dit artikel schrijft voor gebouwen die een vloer van een verblijfsgebied
hebben die hoger dan 20 m ligt een droge blusleiding voor. Ook in het kader van gelijkwaardigheid en het bouwen van hoge of ondergrondse gebouwen kan een dergelijke blusleiding noodzakelijk zijn. Omdat met name bij gebouwen met een vloer van een verblijfsgebied boven de 70 m, de opvoerhoogte van de pomp van een brandweerwagen onvoldoende is, is het daar niet mogelijk de blusleiding te laten functioneren zonder pompinstallatie. In een dergelijk geval zal het op grond van afdeling 2.14, hoge en ondergrondse gebouwen, nodig zijn een pompinstallatie aan te leggen. In al deze gevallen is sprake
van bij of krachtens de wet voorgeschreven blusleidingen en pompinstallaties, waaraan in
artikel 1.16 (Zorgplicht) eisen aan controle en onderhoud worden gesteld. Zie ook hierna
het zevende lid.
Het tweede lid biedt de mogelijkheid om bij ministeriële regeling nadere eisen te stellen
aan de in het eerste lid bedoelde droge blusleiding. Hierbij kan gedacht worden aan het in
bepaalde situaties voorschrijven van een horizontale droge blusleiding.
Het derde lid regelt dat een wegtunnel met een tunnellengte van meer dan 250 m een
droge blusleiding heeft met een aansluiting in elke hulppost.
De droge blusleiding en de elke brandslangaansluiting moeten een doorstroomopening
hebben die bij brand kan voorzien in een capaciteit van ten minste 120 m3 bluswater per
uur. Uit artikel 6.30, tweede lid, volgt dat deze capaciteit gedurende ten minste één uur
bij gebruik van ten minste één brandslangaansluiting moet zijn gewaarborgd. Het is dus
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

149

niet zo dat bij gelijktijdig gebruik van twee aansluitingen een bluscapaciteit van 240 m3
beschikbaar beschikbaar moet zijn.
Het vierde tot en met zesde lid bevatten de eisen waaraan een blusleiding bij nieuwbouw
(vierde en vijfde lid) respectievelijk bestaande bouw (vierde lid en zesde lid) moet voldoen.
De controle en het onderhoud van droge blusleidingen en de daarbij behorende pompinstallatie is geregeld in artikel 1.16 (Zorgplicht). De blusleiding en de bijbehorende pompinstallatie moeten regelmatig op een adequate wijze worden gecontroleerd en onderhouden. Dit betekent dat zo nodig ook reparaties moeten worden uitgevoerd, maar beter nog
dat defecten worden voorkomen. In aanvulling op het algemene zorgplicht van artikel
1.16 bepaalt het zevende lid van artikel 2.29 dat een bij of krachtens de Woningwet voorgeschreven droge blusleiding en pompinstallatie bij oplevering en vervolgens eenmaal in
de vijf jaar moeten worden getest overeenkomstig NEN 1594.
Artikel 6.30 Bluswatervoorziening
Op grond van het eerste lid moeten gebouwen en andere bouwwerken een toereikende
bluswatervoorziening hebben. Doel van dit voorschrift is te waarborgen dat voor de
brandweer een adequate openbare of niet-openbare bluswatervoorziening in of bij een
bouwwerk beschikbaar is.
Wanneer geen toereikende openbare bluswatervoorziening aanwezig is, moet worden
zorg gedragen voor een toereikende niet-openbare bluswatervoorziening. Voorbeelden
van bluswatervoorzieningen zijn een brandkraan of andere aansluiting op het drinkwaterof ander leidingnet voor bluswater, een watervoorraad, zoals een reservoir, een bassin,
een blusvijver, een waterput of een bron (grondwater) of oppervlaktewater zoals een
meer, de zee, een sloot, of een kanaal. Een bluswatervoorziening moet bereikbaar en betrouwbaar zijn, dus ook bij droogte of vorst.
.
Het tweede lid regelt de aanwezigheid en de capaciteit van een bluswatervoorziening
voor wegtunnels met een tunnellengte van meer dan 250 m. De in artikel 6.29, derde lid,
bedoelde blusleiding van een wegtunnel moet op de bluswatervoorziening zijn aangesloten. Ongeacht het aantal aansluitingen op de blusleiding, moet de bluswatervoorziening
ten minste één uur zijn gewaarborgd en moet in dit uur ten minste 120 m3 bluswater beschikbaar zijn. Daarbij kan net als bij andere bouwwerken gebruik worden gemaakt van
naar keuze een leidingnet, een watervoorraad of oppervlaktewater. Het derde lid regelt de
maximaal toegestane afstand tussen een bluswatervoorziening en een brandweeringang
van een bouwwerk (gebouw of bouwwerk geen gebouw zijnde) met een brandweeringang als bedoeld in artikel 6.37. Die afstand mag niet meer dan 40 m bedragen. Daarmee
wordt bereikt dat een slangleiding door de brandweer binnen drie minuten na aankomst
op een opstelplaats ( zie artikel 6.39) kan zijn aangesloten op de bluswatervoorziening.
Wanneer in de straat of de weg een fysieke scheiding aanwezig is, zoals een gracht of
beschermde trambaan, dan moet rekening worden gehouden met de omweg die daar het
gevolg van is. Het vierde lid regelt dat de bluswatervoorziening te allen tijde direct bereikbaar moet zijn. Zo kan het bijvoorbeeld noodzakelijk zijn om maatregelen te treffen
om te voorkomen dat een bluswatervoorziening wordt geblokkeerd door geparkeerde
auto’s of andere objecten.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

150

Artikel 6.31 Blustoestellen
Dit artikel heeft betrekking op draagbare en verrijdbare blustoestellen.
Mobiele blustoestellen hebben in het algemeen slechts een aanvullende functie op de in
artikel 6.28 voorgeschreven brandslanghaspels.
Het eerste lid van artikel 6.31 bepaalt dat - voor zover onvoldoende brandslanghaspels
aanwezig zijn om een beginnende brand adequaat te bestrijden - er voldoende draagbare
of verrijdbare blustoestellen aanwezig moeten zijn. Of er voldoende brandslanghaspels
aanwezig zijn kan zowel voor nieuwbouw als voor bestaande bouw worden beoordeeld
aan de hand van het nieuwbouwvoorschrift van artikel 6.28. Hoewel dat artikel niet voor
bestaande bouw geldt, kan aan de hand van dat artikel wel goed worden vastgesteld of in
een bestaand gebouw, zonder de aanwezigheid van mobiele blustoestellen, voldoende
brandblusmiddelen aanwezig zijn. Andere blusmiddelen kunnen nodig zijn als er als gevolg van het gebruik van een gebouw een situatie kan ontstaan waarbij water als blusmiddel ontoereikend of gevaarlijk is. Dit is bijvoorbeeld het geval bij een kans op een
vloeistofbrand of bij hoge elektrische spanningen. Ook kan het zijn dat, als gevolg van de
inrichting van een ruimte, de bij het berekenen van het aantal brandslanghaspels in artikel
6.28 gehanteerde uitgangspunten niet voldoende zijn om de gehele ruimte met de waterstraal te kunnen bestrijken. In dergelijke gevallen zal het noodzakelijk zijn om draagbare
of verrijdbare blustoestellen te hebben. Het eerste lid biedt enige ruimte bij het beoordelen of het aantal en de aard van de beschikbare handblusmiddelen voldoende is. In het
tweede lid is voor kamergewijze verhuur aangegeven dat aan het eerste lid is voldaan
indien er ten minste een blustoestel in een gezamenlijke keuken en per bouwlaag ten minste een in de gezamenlijke gang of op de overloop aanwezig is.
Het derde lid schrijft voor dat elke hulppost in een wegtunnelbuis met een lengte van
meer dan 250 m een draagbaar blustoestel moet hebben.
Het vierde lid regelt dat een draagbaar of verrijdbaar blustoestel, onverminderd het bepaalde in artikel 1.16 (Zorgplicht), ten minste eenmaal per twee jaar op een adequate wijze wordt gecontroleerd en onderhouden en dat die controle en dat onderhoud moet geschieden volgens NEN 2559. Doel van dit voorschrift is de goede werking van het blustoestel te waarborgen. Het staat de gebruiker van het bouwwerk uiteraard vrij de blustoestellen vaker te laten inspecteren/controleren.
Artikel 6.32 Automatische brandblusinstallatie en rookbeheersingssysteem
Een automatische brandblusinstallatie (bijvoorbeeld een sprinklerinstallatie) heeft tot doel
een beginnende brand te blussen of een brand onder controle te houden, zodat de omvang
van de brand beperkt wordt. Een rook- en warmteafvoerinstallatie (rookbeheersingssysteem) heeft tot doel om rook en warmte bij een brand uit het bouwwerk af te voeren. Zo’n
installatie maakt het mogelijk gedurende een langere periode veilig te kunnen vluchten.
Ook kan de installatie zijn bedoeld om te voorkomen dat reddings- en bluswerkzaamheden worden belemmerd door rook die in een ruimte blijft hangen. In dit artikel, dat gericht is op het waarborgen van een goede werking van genoemde installaties, wordt gesproken van bij of krachtens de wet voorgeschreven. Hiermee wordt bedoeld dat dergelijke installaties hoewel ze niet in dit besluit worden voorgeschreven, wel een rol kunnen
spelen bij een beroep op gelijkwaardigheid als bedoeld in artikel 1.3 van dit besluit. Dit is
een voorbeeld van bij of krachtens de wet. Genoemde installaties kunnen bijdragen tot
een gelijkwaardige oplossing voor bouwkundige brandwerende voorzieningen of om een
langere loopafstand dan bedoeld in afdeling 2.12 toe te staan. Ook is het mogelijk een
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

151

automatische brandblusinstallatie en/of een rookbeheersingssysteem te installeren als
onderdeel van de invulling van de vereiste gelijkwaardige brandveiligheid van grote
brandcompartimenten en de functionele brandveiligheidseisen van afdeling 2.1
4 (Hoge en ondergrondse gebouwen).
Wanneer met een beroep op gelijkwaardigheid een automatische brandblusinstallatie
wordt toegepast, dan volgt uit het eerste lid dat de te installeren installatie voorzien moet
zijn voorzien van een geldig certificaat dat is afgegeven op grond van het CCVcertificatieschema Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen. CCV staat
voor Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid. Op grond van artikel 1.5, derde
lid, van dit besluit kunnen bij ministeriële regeling voorschriften worden gegeven omtrent
de toepassing van een certificatie- of inspectieschema. Bij deze nadere voorschriften
moet bijvoorbeeld gedacht worden aan de datum van uitgifte van dit certificatieschema.
Genoemd certificaat garandeert dat het ontwerp, de projectering, de montage en de ingebruikstelling van de installatie voldoen aan de in het certificatieschema benoemde specificaties. Op grond van het tweede lid moet een bestaande automatische brandblusinstallatie voorzien zijn van een geldig inspectiecertificaat dat is afgegeven op grond van het
CCV-inspectieschema Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussytemen. Door die
inspectie is geborgd dat automatische brandblusinstallaties ook in de gebruiksfase blijven
voldoen aan de uitgangspunten zoals die zijn geformuleerd ten tijde van de installatie
daarvan.
Wanneer met een beroep op gelijkwaardigheid een rookbeheersingssysteem wordt toegepast, dan volgt uit het derde lid van artikel 6.32 dat dit systeem moet zijn voorzien van
een geldig inspectiecertificaat dat is afgegeven op grond van het CCV- inspectiesschema
Rookbeheersingsinstallaties. Met het begrip ‘geldig’ wordt bedoeld dat het document niet
verlopen mag zijn.
Artikel 6.33 Aanduiding blusmiddelen
Doel van dit voorschrift is dat de in het bouwwerk aanwezige personen direct kunnen
zien waar de blusmiddelen zich bevinden. Een blusmiddel dat bijvoorbeeld is ingebouwd
in een kast, of is aangebracht in een ruimte met allerlei zichtbelemmeringen, zoals magazijnstellingen, moet zijn aangeduid door een pictogram.
Artikel 6.34 Tijdelijke bouw
Op het bouwen van een tijdelijk bouwwerk zijn de artikelen 6.28, eerste tot en met derde
lid en artikel 6.29 onverkort van toepassing. Dit is een afwijking van de in artikel 1.14
gegeven hoofdregel dat op tijdelijke bouwwerken de voorschriften voor een bestaand
bouwwerk van toepassing zijn.
Artikel 6.35 vervallen
Afdeling 6.8

Bereikbaarheid voor hulpverleningsdiensten, nieuwbouw en bestaande bouw

Algemeen
Deze afdeling heeft betrekking op de brandweeringang van bouwwerken waarin personen
kunnen verblijven, de bereikbaarheid van dergelijke bouwwerken voor hulpverleningsBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

152

diensten, opstelplaatsen voor brandweervoertuigen, brandweerliften in bouwwerken en
voorzieningen voor mobiele radiocommunicatie van hulpverleningsdiensten.
In de diverse artikelen wordt gesproken van bouwwerk voor het verblijven van personen.
Een dergelijk bouwwerk kan dus zowel een gebouw als een bouwwerk geen gebouw
zijnde zijn. Bij dit laatste kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een tribune bij een sportveld.
Artikel 6.36 Aansturingsartikel
In het eerste lid is de functionele eis opgenomen dat een bouwwerk zodanig bereikbaar
voor hulpverleningsdiensten moet zijn, dat tijdig bluswerkzaamheden kunnen worden
uitgevoerd en hulpverlening kan worden geboden.
Artikel 6.37 Brandweeringang
Om een snelle en adequate inzet mogelijk te maken, moet de brandweer een bouwwerk
op eenvoudige wijze kunnen betreden. Het is daarom van groot belang dat de brandweer
direct weet waar het gebouw kan worden betreden.
Het eerste lid geeft aan dat een gebouw en een bouwwerk geen gebouw zijnde waarin
personen kunnen verblijven, een brandweeringang moet hebben. Een brandweeringang is
niet nodig indien het bevoegd gezag dat gezien de aard, de ligging of het gebruik van het
bouwwerk niet nodig vindt. Indien het gebouw/bouwwerk meerdere toegangen heeft,
worden op grond van het tweede lid in overleg met de brandweer een of meer van die
toegangen als brandweeringang aangewezen. De brandweer zal hierbij rekening houden
met de mogelijkheden om vanaf de specifieke toegang of toegangen de brandweerinzet
goed te kunnen organiseren en uitvoeren.
In het derde lid zijn eisen gesteld aan het ontsluitingsmechanisme van de brandweeringang. Deze ingang moet bij brand of automatisch open gaan of kunnen worden geopend
met een systeem dat in overleg met de brandweer is bepaald, bijvoorbeeld met een
‘brandweersleutel’. Het derde lid is uitsluitend van toepassing op de in het eerste lid bedoelde gebouwen voor zover die een brandmeldinstallatie met verplichte doormelding
naar de regionale alarmcentrale van de brandweer hebben (zie ook artikel 6.20).
Artikel 6.38 Bereikbaarheid bouwwerk voor hulpverleningsdiensten
Dit artikel bevat voorschriften ten behoeve van de bereikbaarheid van gebouwen en van
bouwwerken geen gebouw zijnde waarin personen kunnen verblijven, voor brandweervoertuigen en voertuigen van andere hulpverleningsdiensten. Op grond van het eerste lid
moet tussen de openbare weg en de toegang van een bouwwerk voor het verblijven van
personen een verbindingsweg aanwezig zijn die geschikt is voor het te verwachten verkeer, zoals brandweervoertuigen en voertuigen van andere hulpverleningsdiensten. Niet
elk gebouw of elk bouwwerk geen gebouw zijnde waarin personen kunnen verblijven
hoeft over zo’n verbindingsweg te beschikken. Zo’n weg is niet vereist in de in het tweede lid aangegeven gevallen, zoals bij een bouwwerk met een gebruiksoppervlakte van
niet meer dan 50 m² of indien de toegang tot het bouwwerk op ten hoogste 10 m van een
openbare weg ligt of wanneer het bevoegd gezag van oordeel is dat de aard, de ligging of
het gebruik van het bouwwerk de aanwezigheid van die voorziening niet nodig maken.
In het derde lid is aangegeven aan welke eisen een verbindingsweg als bedoeld in het
eerste lid moet voldoen. De voorgeschreven minimum breedte van de verbindingsweg en
het voorgeschreven minimum draagvermogen van die weg zijn afgestemd op het gebruik
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

153

door gangbare voertuigen zonder dat deze elkaar behoeven te kunnen passeren. Aan de in
het derde lid gestelde eisen hoeft niet te worden voldaan wanneer in het bestemmingsplan
of een gemeentelijke verordening een afwijkend voorschrift is opgenomen.
In het vierde lid is bepaald dat op een voorgeschreven verbindingsweg (de in het eerste
lid bedoelde weg) geen obstakels aanwezig mogen zijn die de voor de doorgang van
brandweervoertuigen benodigde vrije hoogte en breedte blokkeren. Zo mag een dergelijke weg niet worden geblokkeerd door geparkeerde auto’s of overhangende takken.
Het vijfde lid bepaalt dat een verbindingsweg niet zodanig mag zijn afgesloten dat dit de
brandweer of andere hulpdiensten onnodig hindert.
Artikel 6.39 Opstelplaatsen voor brandweervoertuigen
Dit artikel heeft betrekking op opstelplaatsen voor brandweervoertuigen bij bouwwerken
die voor het verblijf van personen zijn bestemd.
Op grond van het eerste lid moeten bij een gebouw en bij een bouwwerk geen gebouw
zijnde waarin personen kunnen verblijven opstelplaatsen voor brandweervoertuigen aanwezig zijn, zodat die voertuigen op doeltreffende wijze kunnen worden aangesloten op de
bluswatervoorziening. Die opstelplaatsen moeten in voldoende aantal aanwezig zijn, al
naar gelang de grootte van het bouwwerk.
Zulke opstelplaatsen zijn niet vereist in de in het tweede lid aangegeven gevallen, zoals
bij een bouwwerk met een gebruiksoppervlakte van niet meer dan 50 m² of indien de
aard, de ligging of het gebruik van het gebouw respectievelijk het bouwwerk dat naar het
oordeel van het bevoegd gezag niet vereist. Het derde lid regelt de maximaal toegestane
afstand tussen een opstelplaats en een brandweeringang van het gebouw/bouwwerk. Die
afstand mag niet meer dan 40 m bedragen. Daarmee wordt bereikt dat een slangleiding
tussen een brandweervoertuig en de brandweeringang door de brandweer binnen drie
minuten kan worden opgebouwd.
In het vierde lid is bepaald dat een opstelplaats over de voorgeschreven hoogte en breedte
moet worden vrijgehouden voor brandweervoertuigen. Zo mag een opstelplaats niet worden geblokkeerd door geparkeerde auto’s of overhangende takken.
Het vijfde lid bepaalt dat een opstelplaats niet zodanig door hekwerken mag zijn afgesloten dat dit de brandweer of andere hulpdiensten (onnodig) hindert. Een eventueel ontsluitingssysteem moet in overleg met de brandweer worden gekozen.
Artikel 6.40 Brandweerlift
Het kunnen redden van personen bij brand en het bestrijden van brand door de brandweer
kan in sommige gevallen (bijvoorbeeld bij hoogbouw) meebrengen dat in het gebouw een
brandweerlift aanwezig moet zijn. Als een lift is aangemerkt als brandweerlift, dan moet
de brandweer er op kunnen vertrouwen dat deze lift geschikt is om bij brand materieel en
manschappen veilig te vervoeren. Voor een toelichting op het begrip ‘brandweerlift’
wordt verwezen naar de toelichting op artikel 1.1, eerste lid. Met de aanwezigheid van
zo’n lift wordt de brandweer in staat gesteld om in geval van brand het blus- en reddingsmaterieel langs veilige weg naar hoger gelegen verdiepingen aan te voeren. Er
wordt op gewezen dat de brandweerlift op grond van het bepaalde in artikel 1.16 (Zorgplicht) op adequate wijze moet worden beheerd, onderhouden en gecontroleerd. Omdat
de gewone periodieke controle van liften op grond van het Warenwetbesluit Liften (eens
in de 18 maanden) niet toeziet op veiligheidsaspecten die specifiek zijn voor een brandweerlift zoals bijvoorbeeld schachtventilatie, zal het nodig zijn bij de controle rekening te
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

154

houden met de specifieke eigenschappen van de brandweerlift. Dit zal in het algemeen
betekenen dat elke brandweerlift eens per 18 maanden een specifieke controle- en onderhoudsbeurt moet krijgen. Als dit niet adequaat gebeurt dan zal de brandweer de lift niet
meer als brandweerlift willen gebruiken. Opgemerkt wordt dat het ontbreken van een
voorgeschreven brandweerlift, bijvoorbeeld omdat de brandweer de lift niet meer als
brandweerlift wil gebruiken, er toe kan leiden dat beperkingen aan het gebruik van het
bouwwerk worden gesteld.
Artikel 6.41 Mobiele radiocommunicatie hulpverleningsdiensten
Bij een calamiteit is adequate communicatie tussen publieke hulpverleners essentieel om
goed te kunnen functioneren. In veel gevallen zijn hiervoor geen extra voorzieningen
nodig. In dit artikel worden twee specifieke voorschriften gegeven. Bij een voor grote
aantallen bezoekers bestemd bouwwerk kunnen bijzondere voorzieningen voor een adequate mobiele radiocommunicatie tussen hulpverleningsdiensten binnen en buiten dat
bouwwerk nodig zijn (eerste lid). Bij wegtunnels met een tunnellengte van meer dan 250
m is een dergelijke door het bevoegd gezag goedgekeurde installatie voor mobiele radiocommunicatie tussen hulpverleningsdiensten binnen en buiten de wegtunnel altijd nodig
(tweede lid). Bij bouwwerken die voor grote aantallen bezoekers toegankelijk zijn is de
noodzaak van een dergelijke installatie afhankelijk van de specifieke omstandigheden.
Dit zal bijvoorbeeld afhangen van de reeds beschikbare dekking van het communicatienetwerk van publieke hulpverleningsdiensten in en buiten het bouwwerk, het aantal personen en de complexiteit of de omvang van het gebouw. De reeds beschikbare dekking
van het zogenoemde C 2000-systeem zal in de meeste gevallen voldoende zijn.
C 2000 is een landelijk digitaal radionetwerk ten behoeve van de mobiele communicatie
van de Nederlandse hulpverleningsdiensten. In de praktijk betekent dit dat de hulpverlener in Nederland altijd en overal buitenshuis een verbinding tot stand kan brengen met
collega’s of met de meldkamer of alarmcentrale. Door de wijze waarop het C2000radionetwerk is ontworpen zal in veel gevallen ook sprake zijn van binnenhuisdekking.
Dit is echter sterk afhankelijk van de aard en ligging van het bouwwerk. Het ontbreken
van binnenhuisdekking kan soms tot bezwaarlijke situaties leiden in voor het grote publiek toegankelijke bouwwerken. Dergelijke locaties worden in C2000-jargon aangeduid
als special coverage locations (SCL’s). In die gevallen kan soms worden volstaan met
plaatselijke en tijdelijke dekkingsmaatregelen zoals direct mode of operations (DMO) of
met een zogenoemde DMO-TMO-gateway. Dit moet van geval tot geval worden beoordeeld.
Eerst moet worden vastgesteld of sprake is van een voor grote aantallen bezoekers bestemd bouwwerk. Daarbij gaat het in de regel om voor het grote publiek toegankelijke
bouwwerken, zoals voetbalstadions, grote overdekte winkelcentra, luchthavengebouwen,
stations en ondergrondse bouwwerken zoals auto-, trein- en metrotunnels. Omdat in bijvoorbeeld kantoorgebouwen, schoolgebouwen en gerechtsgebouwen alleen grote aantallen gebruikers maar geen grote aantallen bezoekers aanwezig zijn, behoren zulke gebouwen niet tot de in het eerste lid bedoelde categorie bouwwerken. Vervolgens moet worden vastgesteld of het bouwwerk binnenshuis onvoldoende dekking heeft (SCL-locatie)
en of er zonder aanvullende voorzieningen in die SCL onvoldoende binnenhuisdekking is
van het bestaande radionetwerk (C 2000). Is die dekking er niet (of niet in het gehele
bouwwerk), moet worden bepaald of DMO of DMO-TMO een voldoende oplossing
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

155

biedt. Pas wanneer dat laatste niet het geval is moet op grond van artikel 6.41 voor die
locatie worden gezocht worden naar een meer structurele oplossing voor adequate binnenhuisdekking.
Afdeling 6.9

Aanvullende regels tunnelveiligheid, nieuwbouw en bestaande
bouw

Algemeen
De voorschriften van deze afdeling hebben betrekking op het veilig gebruik van wegtunnels. Zij strekken tot implementatie van de Richtlijn nr. 2004/54/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie van 29 april 2004 inzake minimumveiligheidseisen voor tunnels in het trans-Europese wegennet (PbEU L 167, gerectificeerd in
PbEU L 201) (hierna: de richtlijn tunnelveiligheid). Tot de inwerkingtreding van dit besluit waren de voorschriften van deze afdeling opgenomen in paragraaf 2 van het Besluit
aanvullende regels veiligheid wegtunnels (Stb. 2006, 248). Conform de toezegging in de
nota van toelichting bij laatstgenoemd besluit zijn zij voortaan in dit besluit opgenomen.
Artikel 6.42 Aansturingsartikel
Het eerste lid geeft als functionele eis dat een wegtunnel met een tunnellengte van meer
dan 250 m zodanige voorzieningen heeft dat de veiligheid voor het wegverkeer is gewaarborgd. De voorschriften in deze afdeling gelden voor alle wegtunnels die langer zijn
dan 250 m, ongeacht of het nieuwbouw of bestaande tunnels betreft. Uit het tweede lid
volgt dat de voorschriften van deze afdeling op elke wegtunnel met een tunnellengte van
meer dan 250 m van toepassing zijn.
Artikel 6.43 Uitrusting hulppost
Op grond van dit artikel moet een hulppost als bedoeld in artikel 2.1
23 een noodtelefoon en een wandcontactdoos met 230 volt hebben. Hulpposten zijn bedoeld om diverse veiligheidsvoorzieningen te bieden, zoals noodtelefoons en brandblusapparatuur (zie ook artikel 6.31), ze zijn echter niet bedoeld om weggebruikers te beschermen tegen de gevolgen van brand.
Artikel 6.44 Bedieningscentrale
Op grond van dit artikel moet een wegtunnel met een tunnellengte van meer dan 500 m
zijn aangesloten op een bedieningscentrale met een voorziening voor permanente videobewaking en automatische detectie van ongevallen en van brand. Dit artikel is ter implementatie van de richtlijn tunnelveiligheid. Omdat in Nederland dergelijke lange tunnels
altijd van mechanische ventilatie voorzien zijn kan de bedieningscentrale tevens worden
gebruikt voor het bedienen van de mechanische ventilatie. Opgemerkt wordt dat de automatische detectiesystemen met name reageren op zogenaamde «onderschrijding» van
de maximumsnelheid, derhalve ook op het langzamer rijden of stilstaan van auto’s, bijvoorbeeld in verband met pech of een ongeval.
De bedieningscentrale behoeft overigens niet of op nabij de tunnel te liggen. Het toezicht
op verscheidene tunnels kan in één bedieningscentrale worden gecentraliseerd.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

156

Artikel 6.45 Afvoer van brandbare en giftige vloeistoffen
Op grond van het eerste lid moet een nieuwbouwwegtunnelbuis met een lengte van meer
dan 250 m ter beperking van uitbreiding van brand door verspreiding van brandbare
vloeistoffen en ter beperking van verspreiding van giftige vloeistoffen, in de rijbaanvloer
om de 20 m, een voorziening voor de afvoer van brandbare en giftige vloeistoffen hebben. De afstand tussen deze afvoerpunten wordt gemeten in de lengterichting van de tunnelbuis.
Met afvoervoorziening is het totale stelsel waarop de roosters en dergelijke zijn
aangesloten bedoeld. Aan de capaciteit van de afzonderlijke roosters en de afvoerbuizen
en dergelijke zijn geen concrete prestatieeisen gesteld. Bij een calamiteit waarbij een
lekkage van gevaarlijke vloeistoffen optreedt, is het nodig, teneinde het verspreiden of
ontstaan van brand of verspreiding van giftige vloeistoffen te voorkomen, dat deze
vloeistoffen snel en veilig kunnen worden afgevoerd. Dit zal in het algemeen betekenen
dat een afvoerbuis in het systeem een diameter heeft van ten minste 0,2 m en dat door
middel van verval of een pompsysteem een voldoend snelle afvoer naar een reservoir
(middenkelder) mogelijk is. Informatie hierover is te vinden in de Veiligheids Richtlijn
deel C (VRC), uitgave van Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Steunpunt
Tunnelveiligheid, januari 2004.
Het tweede lid geeft voor bestaande bouw een soortgelijk voorschrift als het eerste lid.
Verschil is dat er bij bestaande bouw geen eisen worden gesteld aan de onderlinge
afstand tussen de afvoervoorzieningen.
Artikel 6.46 Verkeerstechnische aspecten tunnelbuis
Het eerste lid bepaalt dat een weg binnen en buiten de tunnel hetzelfde aantal rijstroken
moet tellen. Eventuele vluchtstroken blijven daarbij buiten beschouwing. Als het aantal
rijstroken verandert, moet dat gebeuren op voldoende afstand vóór het tunnelportaal.
Op grond van het tweede en derde lid is in een wegtunnelbuis in beginsel geen tweerichtingsverkeer toegestaan tenzij is aangetoond dat eenrichtingsverkeer in verband met fysieke, geografische of verkeerstechnische omstandigheden niet mogelijk is en het tweerichtingsverkeer met voldoende veiligheidswaarborgen is omgeven. Op grond van het
vierde lid moet de wegtunnelbuis dan in ieder geval zijn voorzien van een systeem voor
permanent toezicht en een systeem voor de afsluiting van rijstroken en is de toegestane
maximumsnelheid ten hoogste 70 km per uur.
Artikel 6.47 Communicatievoorzieningen
Het eerste lid regelt dat een wegtunnel met een tunnellengte van meer dan 500 m een
voorziening heeft:
a. waarmee door luidsprekers mededelingen kunnen worden gedaan aan personen
op elke rijbaan en vluchtroute,
b. voor heruitzending van radiosignalen in elke wegtunnelbuis, en
c. om radio-uitzendingen te kunnen onderbreken om mededelingen te doen.
Ter bevordering van de veiligheid worden de desbetreffende boodschappen niet alleen in
het Nederlands, maar ook in het Engels gebracht (tweede lid).
Artikel 6.48 Aansluiting op noodstroomvoorziening
De in dit artikel bedoelde noodstroomvoorziening moet bij een wegtunnel (met een tunnellengte van meer dan 250 m, zie artikel 6.42) waarborgen dat de stroomvoorziening
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

157

zodanig is dat de voor evacuatie essentiële veiligheidsvoorzieningen blijven werken bij
stroomuitval.
Afdeling 6.10

Bereikbaarheid van gebouwen voor gehandicapten, nieuwbouw en
bestaande bouw

Algemeen
Deze afdeling moet de samenhang met afdeling 4.4 Bereikbaarheid en toegankelijkheid
over de bouwtechnische toegankelijkheid van het gebouwen, zowel voor gehandicapten
als voor niet gehandicapten, worden gelezen.
Artikel 6.49 Aansturingsartikel
De in het eerste lid opgenomen functionele eis is er op gericht dat een bouwwerk met een
toegankelijkheidssector door iedereen vanaf de openbare weg kan worden bereikt. Voor
een toelichting op het begrip ‘toegankelijkheidssector’ wordt verwezen naar de toelichting op artikel 1.1.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle
gebruiksfuncties met een toegankelijkheidssector en zowel voor nieuwbouw als bestaande bouw.
Artikel 6.50 Bereikbaarheid van gebouwen voor personen met een functiebeperking
Het eerste lid van artikel 6.50 geeft aan wanneer tussen de toegang van een gebouw en de
openbare weg een mede voor gehandicapten begaanbare route (weg of pad) aanwezig
moet zijn met een breedte van ten minste 1,1 m. Bij een hoogteverschil van meer dan 0,2
m moet dat hoogteverschil zijn overbrugd door een hellingbaan. Zie voor de eisen aan
een hellingbaan afdeling 2.6.
Het tweede lid bevat de eisen waaraan een doorgang op een in het eerste lid bedoelde weg
of pad moet voldoen. Een dergelijke doorgang moet een vrije breedte hebben van ten
minste 0,85 m en een vrije hoogte van ten minste 2 m. Voor een toelichting op de begrippen ‘vrije breedte’ en ‘vrije hoogte’ wordt verwezen naar de toelichting op artikel 1.1.
Afdeling 6.11

Tegengaan veelvoorkomende criminaliteit, nieuwbouw en bestaande bouw

Artikel 6.51 Aansturingsartikel
De in het eerste lid opgenomen functionele eis dat een woongebouw zodanige voorzieningen heeft dat veel voorkomende criminaliteit wordt voorkomen, is tot uitdrukking
gebracht dat de voorschriften in deze afdeling geen betrekking hebben op andere gebouwen dan woongebouwen.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

158

Artikel 6.52 Voorkomen van veelvoorkomende criminaliteit in een woongebouw
Het doel van dit artikel is tegen te gaan dat onbevoegden op eenvoudige wijze een
woongebouw kunnen binnenkomen.
Het eerste en tweede lid hebben alleen betrekking op te bouwen woongebouwen.
Op grond van het eerste lid moet elke toegang van een te bouwen woongebouw zijn
voorzien van een deur die uit zichzelf in het slot te valt, bijvoorbeeld door middel van een
dranger. Dit om te voorkomen dat bewoners van een in het gebouw gelegen woning die
deur al te gemakkelijk laten openstaan. Zo'n toegangsdeur moet zijn voorzien van een
slot, zodat men het gebouw niet zonder sleutel of tussenkomst van de bewoner kan
betreden. De sleutel behoeft overigens niet een traditionele sleutel te zijn.
Zonder voorzieningen om vanuit de woningen te kunnen waarnemen of er bezoekers zijn,
met hen te spreken en hen desgewenst binnen te laten, bestaat de kans dat bewoners
bewust de toegangsdeur laten openstaan. Daarom bevat het tweede lid eisen omtrent de
aanwezigheid van een deuropener, bel en spreekinstallatie. Deze deuropener, bel en
spreekinstallatie zijn gemeenschappelijke voorzieningen die onderdeel vormen van elke
op de desbetreffende toegang aangewezen woning.
Het derde en vierde lid hebben betrekking op bestaande woongebouwen. Op grond van
die leden moet een afsluitbare toegang van een bestaand woongebouw zijn uitgerust met
voorzieningen voor het in het slot vallen van de deur (derde lid) en voor het geven van
een signaal naar de betrokken woningen (vierde lid). Praktisch gezien komt dit neer op
het aanwezig zijn van een dranger en een bel. Anders dan bij de nieuwbouw worden er
dus geen deuropener en spreekinstallatie verlangd. Beide leden gelden alleen voor woongebouwen met een afsluitbare toegang. Een portiek zonder afsluitbare toegang (open of
Haags portiek) is in de bestaande bouw toegestaan.
Afdeling 6.12

Veilig onderhoud gebouwen, nieuwbouw

Algemeen
De voorschriften van deze afdeling hebben betrekking op het veilig kunnen plegen van
onderhoud aan een nieuw te bouwen gebouw. De Arbowet ziet toe op de veiligheid van
onderhoudsmedewerkers die onderhoudswerkzaamheden uitvoeren aan bestaande bouwwerken.
Artikel 6.53 Aansturingsartikel
Het eerste lid van dit artikel geeft als functionele eis dat een te bouwen bouwwerk zodanig moet zijn dat onderhoud aan het gebouw veilig kan worden uitgevoerd. Het tweede
lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door toepassing van
de voorschriften van deze afdeling. Deze voorschriften gelden voor alle nieuw te bouwen
gebouwen.
Artikel 6.54 Veilig onderhoud gebouwen
Artikel 6.54 schrijft voor dat, indien voor het veilig kunnen plegen van onderhoud aan
een gebouw, gebouwgebonden voorzieningen nodig zijn, deze voorzieningen daadwerkelijk moeten worden getroffen.
Het plegen van onderhoud omvat onder meer schilderwerk en het reinigen en repareren
van daken, goten, schoorstenen, gevels, ramen en installaties voor klimaatbeheersing,
liften en telecommunicatie. Bij de keuze van veiligheidsvoorzieningen verdienen maatreBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

159

gelen die het gevaar voorkomen of wegnemen (bronmaatregelen) de voorkeur boven
voorzieningen die het gevaar beperken of afschermen. Voorzieningen die het gevaar
permanent afschermen zoals balustrades of het gevaar beperken zoals glaswasinstallaties
hebben weer de voorkeur boven op persoonlijke veiligheid gerichte voorzieningen zoals
bevestigingspunten voor lijnen of harnasgordels.
Het is overigens goed mogelijk dat een gebouw veilig kan worden onderhouden zonder
gebouwgebonden voorzieningen. In het bouwplan moet dan wel rekening zijn gehouden
met de ruimte die bij het gebruik van die voorzieningen (arbeidsmiddelen) noodzakelijk
is, zoals een opstelplaats voor een hoogwerker.
Al bij de aanvraag om vergunning voor het bouwen zal, ten genoegen van het bevoegd
gezag, moeten worden aangetoond dat in voldoende mate is voorzien in de mogelijkheid
om onderhoudswerkzaamheden veilig uit te kunnen voeren. Uit de Regeling omgevingsrecht (Mor) volgt welke informatie bij de aanvraag moet worden aangeleverd. Het gaat
daarbij om een door de indiener in te vullen checklist aan de hand waarvan wordt vastgesteld of een gebouwgebonden veiligheidsvoorziening noodzakelijk is en zo ja, welke
voorziening dat dan moet zijn.
Genoemde checklist is door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid samen
met de verschillende organisaties uit de onderhoudsbranche opgesteld als toetsingskader
‘Veilig onderhoud op of aan gebouwen’. Dit hulpmiddel voor opdrachtgevers, ontwerpers
en bouwplantoetsers om na te gaan of in het bouwplan voldoende rekening is gehouden
met veilig kunnen uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden op hoogte is te vinden op
www.HBA.nl en www.rijksoverheid.nl.
Momenteel wordt door de onderhoudsbranches samen met de BNA een handleiding opgesteld met daarin welke oplossingen voor veilig onderhoud op hoogte nodig en mogelijk
zijn. Zodra genoemde handleiding beschikbaar is zal worden bezien of deze geschikt is
om als bepalingsmethode bij de toepassing van het eerste lid te worden gebruikt. Zo ja,
zal dit worden geregeld in de ministeriële regeling als bedoeld in het tweede lid.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

160

Hoofdstuk 7

Voorschriften inzake het gebruik van bouwwerken, open erven en terreinen

Algemeen
Dit hoofdstuk bevat voorschriften over het gebruik van bouwwerken, open erven en terreinen. Hoofdstuk 7 is verdeeld in drie afdelingen.
Afdeling 7.1 betreft het voorkomen van brandgevaar en ontwikkeling van brand. Afdeling 7.2 heeft betrekking op het veilig vluchten bij brand. Afdeling 7.3 bevat de overige
bepalingen voor veilig en gezond gebruik.
Het systeem van hoofdstuk 7 is evenals bij hoofdstuk 6 het geval is anders dan dat van de
hoofdstukken 2 tot en met 5. In de hoofdstukken 2 tot en met 5 is een onderscheid opgenomen tussen voorschriften voor nieuwbouw en voor bestaande bouw waarbij deze voorschriften voor zover beide aanwezig in afzonderlijke paragrafen zijn ondergebracht.
In hoofdstuk 7 zijn de afdelingen niet onderverdeeld in afzonderlijke paragrafen voor
nieuwbouw en bestaande bouw. Dit is ook in de titel van de afdelingen met de toevoeging
‘nieuwbouw en bestaande bouw’ tot uitdrukking gebracht. Hoewel voorschriften omtrent
het gebruik in zekere zin alleen betrekking kunnen hebben op een bestaande situatie, zijn
de gebruiksvoorschriften in dit hoofdstuk in principe ook gericht op het nieuwbouwniveau. Het beoogde gebruik zal tenslotte een rol spelen bij de beoordeling van een aanvraag om omgevingsvergunning of een gebruiksmelding. Door het beoogde gebruik in de
beoordeling van een aanvraag om omgevingsvergunning voor het bouwen mee te nemen
wordt voorkomen dat zo’n vergunning wordt verleend voor een gebouw dat niet kan
worden gebruikt overeenkomstig de bedoeling van de vergunningaanvrager. Alleen artikel 7.17, eerste lid, heeft uitsluitend betrekking op bestaande bouw.
Afdeling 7.1

Voorkomen van brandgevaar en ontwikkeling van brand, nieuwbouw en bestaande bouw

De voorschriften van deze afdeling zijn gericht op het zoveel mogelijk voorkomen van
brandgevaar en ontwikkeling van brand.
Artikel 7.1
Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid geeft aan dat het gebruik van een bouwwerk zodanig
moet zijn dat het ontstaan van een brandgevaarlijke situatie en de ontwikkeling van brand
wordt voorkomen.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 7.2
Verbod op roken en open vuur
Het eerste lid bevat een verbod om te roken of open vuur te hebben in ruimten die voor
de opslag van brandgevaarlijke stoffen zijn bestemd, bij het verrichten van handelingen
die het uitstromen van brandbare vloeistoffen of gassen kunnen veroorzaken en bij het
vullen van een brandstofreservoir met een brandbare vloeistof of gas. Het tweede lid bepaalt dat het verbod kenbaar moet worden gemaakt door duidelijk zichtbaar aangebrachte
pictogrammen zoals beschreven in NEN 3011 (uitgave 2004).
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

161

Artikel 7.2a Vastzetten zelfsluitend constructieonderdeel
Artikel 7.2a schrijft voor dat een zelfsluitende deur niet in geopende stand mag zijn
vastgezet tenzij die deur bij brand en bij rook door brand automatisch wordt losgelaten.
Onder automatisch loslaten wordt verstaan dat de deur bij brand en bij rook door brand
vanzelf (en met automatische detectie, dus zonder tussenkomst van een persoon) sluit.
In het algemeen is de temperatuur van de rook in de beginfase van een brand nog zo laag
dat een smeltzekering niet adequaat zal functioneren. Daarom zal bij een rookscheiding
een ander systeem dan een smeltzekering moeten worden toegepast. Op grond van de
artikelen 2.95, derde lid, en 2.108, derde lid, kunnen bij ministeriële regeling
voorschriften worden gegeven omtrent de rookdoorgang van een brandscheiding. Uit
deze voorschriften kan voortvloeien dat een brandscheiding ook een rookscheiding zal
moeten zijn. Dit betekent dat, hoewel de smeltzekering bij een brandscheiding wel
voldoende is, in een dergelijk geval toch (of daarnaast) een ander systeem moet worden
toegepast.
Artikel 7.3
Aankleding
In dit artikel zijn voorschriften opgenomen voor de aankleding van een besloten ruimte,
met het oog op het voorkomen van brandgevaar. Deze eisen worden uitsluitend aan een
besloten ruimte gesteld omdat wordt aangenomen dat aan een niet besloten ruimte, bijvoorbeeld een binnenplaats of tuin, andere (beperktere) brandveiligheidsrisico’s kleven.
Bij dergelijke niet besloten ruimten kan in een specifiek geval zo nodig een beroep op het
‘vangnetartikel’ 7.8 worden gedaan.
In dit besluit wordt onderscheid gemaakt tussen constructieonderdelen, aankleding, inventaris en ‘inrichtingselementen’ (een deelverzameling van ‘inventaris’). In hoofdstuk 2
van dit besluit worden bouwtechnische eisen aan constructieonderdelen van ruimten gesteld en in dit hoofdstuk (7) gebruikseisen aan aankleding en inventaris van die ruimten.
Met ‘aankleding’ wordt gedoeld op gordijnen, vitrages, slingers en andere ornamenten in
een ruimte, die niet worden gerekend tot de constructieonderdelen of tot de inventaris.
Meubilair in een ruimte valt niet onder aankleding of constructieonderdelen maar onder
inventaris (zie ook artikel 7.11). Artikel 7.4 spreekt van inrichtingselementen in de zinsnede ‘stands, kramen, schappen, podia en andere inrichtingselementen’. Dergelijke inrichtingselementen zijn evenals meubilair te beschouwen als ‘inventaris’.
In het eerste lid van dit artikel is bepaald dat aankleding geen brandgevaar mag opleveren
en in welke gevallen mag worden aangenomen dat er geen sprake is van brandgevaar.
Brandgevaar is in ieder geval niet aanwezig wanneer:
a.
de aankleding een ondergeschikte bijdrage aan het brandgevaar levert;
b.
de aankleding onbrandbaar is, bepaald volgens NEN 6064;
c.
de aankleding voldoet aan brandklasse A1 als bedoeld in NEN-EN 13501-1;
d.
de aankleding voldoet aan de eisen voor constructieonderdelen als bedoeld in
afdeling 2.9 of
e.
de navlamduur ten hoogste 15 seconden en de nagloeiduur ten hoogste 60
seconden is.
Het antwoord op de vraag wanneer aankleding een ondergeschikte bijdrage aan het
brandgevaar levert is sterk afhankelijk van de omstandigheden. In het algemeen is een
kerststukje op de tafeltjes in een restaurant geen probleem. Dat kerststukje kan wel een
probleem worden als er in de nabijheid aankleding is waarnaar brand in het kerststukje
eenvoudig kan overslaan. Onderdeel a van het eerste lid biedt ook de mogelijkheid om in
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

162

een klaslokaal slingers of tekeningen op te hangen, zolang deze een ondergeschikte
bijdrage aan het brandgevaar leveren. De brand mag zich dus niet als een lopend vuurtje
door de ruimte kunnen verspreiden.
In het tweede lid is een speciale bepaling opgenomen voor aankleding in een besloten
ruimte voor het verblijven of het vluchten van meer dan 50 personen. Bij aankleding in
een dergelijke ruimte die voldoet aan het gestelde in het eerste lid, onderdeel e, wordt niet
zonder meer aangenomen dat er geen sprake van brandgevaar is. De in onderdeel e
gegeven maximale navlam- en nagloeiduur waarborgen de brandveiligheid onvoldoende
bij aankleding (versiering) die lager hangt dan 2,5 m boven een gedeelte van een vloer
waar zich mensen kunnen bevinden. Bij laag hangende versiering is een risico aanwezig
dat deze in aanraking komt met open vuur van bijvoorbeeld in de hand gehouden
brandende aanstekers, kaarsen, vuurwerk of sigaretten. De onder e bedoelde criteria zijn
wel afdoende wanneer de aankleding direct op vloer, trap of hellingbaan is aangebracht,
ofwel wanneer het vaste vloerbedekking betreft. Met andere woorden: in een besloten
ruimte voor het verblijven of vluchten van meer dan 50 personen wordt de aankleding als
brandveilig beschouwd als deze aan een van de in het eerste lid, onderdelen a tot en met d
genoemde voorwaarden voldoet. Als dit niet het geval is, maar de navlamduur en
nagloeiduur liggen onder de grens van het eerste lid, onderdeel e, dan is de aankleding
brandveilig als deze zich meer dan 2,5 m boven een voor personen bestemde vloer
bevindt of boven een niet voor personen bestemd gedeelte van de vloer (ongeacht de
hoogte van de versiering) bevindt of als het vloerbedekking betreft. Dit tweede lid is dus
voornamelijk van belang bij het voorkomen van brandgevaar door laaghangende
versiering.
Of sprake is van een gedeelte van de vloer waar zich geen personen kunnen bevinden is
afhankelijk van de inrichting van de ruimte. Het gaat om die plaatsen waar zich normaliter geen mensen bevinden, bijvoorbeeld boven een tafel, een barmeubel of stand. Met de
situatie dat iemand op een dergelijk inrichtingselement klimt behoeft geen rekening te
worden gehouden.
Door de NVBR wordt in haar folder ‘Brandveiligheidsinfo 18: feestversiering het kan en
moet veilig!’ daarover praktische informatie gegeven. Deze folder kan worden gedownload via www.brandweer.nl. De recent ontwikkelde Nederlandse technische afspraak
NTA 8007 ‘Brandgedrag versieringsmaterialen’ bevat eveneens praktische informatie die
nuttig kan zijn bij de toepassing van de in dit artikel gestelde eisen. Deze NTA is verkrijgbaar bij NEN (www.nen.nl).
In het derde lid is bepaald dat die delen van apparatuur en installaties die hitte uitstralen
(meer dan 90 ºC worden), niet in aanraking mogen komen met de aankleding. Dit mag
weer wel wanneer de aankleding onbrandbaar is. Met dit voorschrift kan bijvoorbeeld
worden opgetreden tegen een situatie waarin door een halogeenspotje brand in de gordijnen zou kunnen ontstaan.
Het vierde lid schrijft voor dat in een besloten ruimte geen met brandbaar gas gevulde
ballonnen aanwezig mogen zijn.
Op grond van het vijfde lid zijn het eerste tot en met vijfde lid niet van toepassing op nietgemeenschappelijke ruimten van de woonfunctie en de andere logiesfunctie. Dit betekent
dat deze eisen niet van toepassing zijn op bijvoorbeeld de meubels, het behang of de gordijnen binnen een woning of binnen een vakantiehuisje.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

163

Het zesde lid biedt de mogelijkheid bij ministeriële regeling nadere eisen te stellen omtrent de bijdrage aan brandgevaar van aankleding.
Artikel 7.4
Brandveiligheid inrichtingselementen
Dit artikel stelt eisen aan de brandveiligheid van stands, kramen, schappen, podia en
daarmee vergelijkbare inrichtingselementen wanneer zij zijn opgesteld in voor het publiek toegankelijke ruimten, zoals winkel-, beurs-, markt-, tentoonstellings-, school-, muziek-, theater- en overdekte speelruimten, wijkcentra en bibliotheken. Doel van deze
voorschriften is te voorkomen dat een beginnende brand in de opstellingsruimte zich snel
kan ontwikkelen en/of dat de gebruikte materialen bij een brand letselrisico’s voor in die
ruimte aanwezige personen opleveren. Er worden geen eisen gesteld aan de in de stands
uitgestalde producten of voorwerpen. Te verwachten problemen als gevolg van de uitgestalde producten of voorwerpen kunnen zo nodig op grond van het ‘vangnetartikel’ 7.8
worden aangepakt.
In het eerste lid is bepaald dat de inrichtingselementen brandveilig moeten zijn. Dit houdt
in dat deze elementen niet snel vlam mogen vatten en geen grote bijdrage mogen leveren
aan de voortplanting van brand.
In het tweede lid is bepaald wanneer in ieder geval aan de in het eerste lid gestelde eisen
is voldaan. Dit is het geval wanneer een naar de lucht toegekeerd onderdeel:
a. onbrandbaar is, bepaald volgens NEN 6064,
b. voldoet aan brandklasse A1 als bedoeld in NEN-EN 13501-1,
c. een dikte heeft van ten minste 3,5 mm en voldoet aan brandklasse D, als bedoeld in
NEN-EN 13501-1;
d. een dikte heeft van ten minste 3,5 mm en voldoet aan klasse 4 als bedoeld in NEN
6065, of
e. een dikte heeft van minder dan 3,5 mm en over de volle oppervlakte is verlijmd met
een onderdeel als bedoeld onder c of d.
Dunne materialen hebben in het algemeen minder gunstige brandeigenschappen dan dikkere (dunne materialen ontbranden dikwijls sneller). Indien een dun materiaal als bedoeld
onder e over de volle oppervlakte is verlijmd met een materiaal als bedoeld in onderdeel
c of d (de drager), dan benaderen de eigenschappen van de samengevoegde materialen de
brandeigenschappen van het dikkere dragermateriaal.
Op grond van het derde lid zijn het eerste en tweede lid niet van toepassing op de niet
gemeenschappelijke ruimten van een woonfunctie en een andere logiesfunctie (vakantiehuisje).
Artikel 7.5 Brandgevaarlijke stoffen
Dit artikel heeft betrekking op de aanwezigheid van brandgevaarlijke stoffen in, op en
nabij bouwwerken, de zogenoemde huishoudelijke opslag. Zoals in artikel 1.1, eerste lid,
is aangegeven wordt onder brandgevaarlijke stoffen verstaan: vaste stoffen, vloeistoffen
en gassen die brandbaar of brandbevorderend zijn of bij brand gevaar opleveren.
Sedert enkele jaren valt het geven van voorschriften over stoffen die zowel brand- als
milieugevaarlijk zijn, vanaf de zogenoemde Ivb-grens uitsluitend onder de milieuregelgeving en het geven van voorschriften over dergelijke stoffen tot die Ivb-grens onder de
bouwregelgeving. De Ivb-grens is de ondergrens waarmee in het Inrichtingen- en vergunningenbesluit milieubeheer (Ivb) was aangegeven welke hoeveelheden van welke
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

164

stoffen onder de reikwijdte van dat milieubesluit vielen. Sinds 1 oktober 2010 (inwerkingtreding Wabo) is de Ivb opgegaan in de ministeriële regeling omgevingsrecht (Mor).
Het geven van voorschriften over bedrijfsmatige opslag van stoffen die zowel brand- als
milieugevaarlijk zijn, geschiedt dus alleen in regelgeving gebaseerd op de Wet milieubeheer, zoals het Activiteitenbesluit milieubeheer en in omgevingsvergunningen voor het
oprichten, veranderen of in werking hebben van een milieu-inrichting als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder e, van de Wabo. De bouwregelgeving beperkt zich tot huishoudelijke opslag, dat wil zeggen kleinere hoeveelheden die – rekening houdend met de gevaarsaspecten van de desbetreffende stoffen - voor de goede bedrijfsvoering als werkvoorraad mogen worden beschouwd. Dit is in artikel 7.5 uitgewerkt in een verbod op het
aanwezig hebben van brandgevaarlijke stoffen in combinatie met expliciete uitzonderingen op dat verbod. In de bij dit artikel opgenomen tabel 7.5 is per soort stof en verpakkingsgroep (zie definitie in artikel 1.1, eerste lid) aangegeven welke hoeveelheid van een
brandgevaarlijke stof is toegestaan.
In de eerste kolom van de tabel zijn de desbetreffende stoffen geordend overeenkomstig
de deelverzameling ‘stoffen die zowel milieu- als brandgevaarlijk zijn’ van de ADR (zie
definitie in artikel 1.1, eerste lid). Conform de ADR-terminologie wordt daarbij de netto
massa in kilo’s gehanteerd als eenheid voor het vaststellen van hoeveelheden vaste stoffen, vloeibaar gemaakte gassen en onder druk opgeloste gassen en wordt de nominale
inhoud in liters als eenheid gehanteerd indien het vloeistoffen en samengeperste gassen
betreft.
In het eerste lid is het verbod op het aanwezig hebben van een brandgevaarlijke stof opgenomen. Of iets een brandgevaarlijke stof is, is te lezen in tabel 7.5. Uit deze tabel blijkt
dat ook medicinale zuurstof een gas is dat onder het voorschrift van artikel 7.5 valt.
Op grond van het tweede lid is het in het eerste lid gestelde verbod niet van toepassing
wanneer de toegestane maximum hoeveelheid van een bepaalde stof niet wordt overschreden (onderdeel a), de stof deugdelijk is verpakt (onderdeel b) en die stof met inachtneming van de op de verpakking aangegeven gevaarsaanduidingen wordt gebruikt (onderdeel c). Hierbij geldt dat de totale hoeveelheid stoffen niet meer mag zijn dan 100 kilogram of liter. De stof dient zodanig verpakt te zijn dat de verpakking tegen een normale
behandeling bestand is (hetgeen bij de originele verpakking in de regel al het geval zal
zijn) en van de inhoud niets onvoorzien uit de verpakking kan ontsnappen (hetgeen bij
deugdelijke sluiting van een geopende originele verpakking in de regel het geval zal zijn).
Bij gebruik overeenkomstig de gevaarsaanduiding moeten de zogenoemde R- en Szinnen in acht worden genomen. Die zinnen, die in de regel op de originele verpakking
zijn aangegeven, geven de producteigenschappen aan (R = risc: bijvoorbeeld ‘ontvlambaar’) en bevatten gebruiksinstructies (S = safety: bijvoorbeeld ‘niet roken tijdens het
gebruik’).
In het derde lid wordt een aantal zelfstandig te lezen afwijkingen van het eerste lid gegeven. Bij de bepaling van de totale hoeveelheid toegestane stoffen behoeft geen rekening
te worden gehouden met de in het derde lid opgenomen stoffen. Er behoeft bijvoorbeeld
geen rekening te worden gehouden met de in een auto of scooter aanwezige motorbrandstoffen (a) of met voor consumptie bestemde alcoholhoudende dranken (c).
Onderdeel f van het derde lid bepaalt dat het eerste lid niet van toepassing is op brandgevaarlijke stoffen voor zover de aanwezigheid daarvan bij of krachtens de Wet milieubeheer of de Wabo is toegestaan. Hiermee wordt zeker gesteld dat voor dergelijke stoffen
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

165

uitsluitend de Wet milieubeheer en een omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1,
eerste lid, van de Wabo gelden en zodoende strijdige voorschriften worden uitgesloten.
Op grond van het vierde lid moet de inhoudsmaat van een aangebroken verpakking volledig worden meegerekend. Indien bijvoorbeeld in een vat nog vier liter zit van de oorspronkelijke tien liter dan moet gerekend worden met tien liter.
Enkele rekenvoorbeelden op basis van artikel 7.5. Ongeacht de aanwezigheid van andere
stoffen mogen altijd gasflessen met een maximum inhoud van in totaal 115 liter en
maximaal 1.000 liter diesel-, gas- of lichte stookolie (vlampunt tussen 61°C en 100°C)
aanwezig zijn. Bij de overige stoffen gaat het niet alleen om een maximum hoeveelheid
voor stoffen per ADR-klasse (bijvoorbeeld: geen grotere hoeveelheid van stoffen van
ADR-klasse 3 uit verpakkingsgroep II dan totaal 25 liter) maar mag ook de hoeveelheid
van stoffen uit alle genoemde ADR-klassen tezamen niet meer dan 100 kilogram of liter
bedragen. Wanneer, bijvoorbeeld, in een bouwwerk 50 liter vloeistof van ADR-klasse 3
uit verpakkingsgroep III en 50 kilogram stoffen van ADR-klasse 5.1 aanwezig zijn, is die
grens van de toegestane maximum hoeveelheid van 100 kilogram of liter bereikt. In dat
geval mogen daarnaast nog wel de eerdergenoemde gasflessen en oliesoorten tot maximaal de daarvoor aangegeven maximum hoeveelheid aanwezig zijn maar geen van de
overige in de tabel aangegeven stoffen.
In het vijfde lid is geregeld dat in afwijking van het derde lid, onderdeel e, meer dan
1.000 liter van een in dat artikelonderdeel bedoelde oliesoort aanwezig mag zijn indien de
wijze van opslag en gebruik daarvan zodanig is dat het ontstaan van een brandgevaarlijke
situatie en de ontwikkeling van brand naar het oordeel van het bevoegd gezag voldoende
worden voorkomen. Op grond daarvan kan het bevoegd gezag dus instemmen met de
aanwezigheid van een grotere hoeveelheid. De reikwijdte van die bevoegdheid is beperkt
tot gevallen die buiten de werkingssfeer van de Wet milieubeheer vallen. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer in een bouwwerk dat geen inrichting in de zin van de Wet milieubeheer is (bijvoorbeeld een stadion) meer dan 1.000 liter dieselolie aanwezig is ten
behoeve van generatoren die tijdens een evenement worden gebruikt.
Artikel 7.6
Brandbare niet-milieugevaarlijke stoffen
In dit artikel gaat het om de bedrijfsmatige opslag van brandbare niet-milieugevaarlijke
stoffen (bijvoorbeeld hout, autobanden en kunststoffen). Dergelijke stoffen vallen sedert
2008 niet meer onder de milieuregelgeving omdat het brandgevaarlijk zijn op zich niet
als een direct milieurisico wordt gezien.
Het eerste lid geeft een functionele eis voor de bedrijfsmatige opslag van brandbare nietmilieugevaarlijke stoffen. De opslag van dergelijke stoffen in een bouwwerk of in de
open lucht moet zodanig zijn dat bij brand geen onaanvaardbaar risico ontstaat voor percelen die zijn gelegen naast het perceel waar die opslag plaatsvindt. Dit geldt alleen wanneer de belending een bestaande of toekomstige kampeerterrein, een speeltuin of een opslag van brandgevaarlijke stoffen is en voor gebouwen op het belendend perceel. Het
begrip ‘brandgevaarlijke stof’ is gedefinieerd in artikel 1.1, eerste lid. Omdat dit eerste lid
ook van toepassing is op toekomstige situaties betekent dit dat het bedrijf zich zal moeten
aanpassen. Het gaat daarbij alleen om toekomstige situaties die kunnen worden gerealiseerd op grond van het bestaande bestemmingsplan.
Het gaat in dit lid dus met name om het voorkomen van brandoverslag naar die aangrenzende percelen. In het tweede lid zijn is aangegeven wanneer bij de opslag van hout buiten een gebouw aan het eerste lid is voldaan. Er mag geen sprake zijn van brandoverslag
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

166

naar het andere perceel gedurende een uur nadat een brand in de opslag is uitgebroken.
Wanneer aan deze prestatie-eis is voldaan, is daarmee ook voldaan aan de in het eerste lid
gegeven functionele eis. Degene die voor de opslag verantwoordelijk is, zal zo nodig ten
genoegen van het bevoegd gezag aannemelijk moeten maken dat de opslag aan de in het
voorschrift gestelde eisen voldoet. Zie ook de ‘Bepalingsmethode warmtestralingsbelasting opslag van hout’ van het voormalige ministerie van VROM (mei 2004) (te downloaden via www.rijksoverheid.nl) en het daarbij behorende computermodel (te downloaden
via www.infomil.nl).
In het derde lid is bepaald hoe de stralingsbelasting van de opslag moet worden gemeten.
Wanneer op het aangrenzend perceel een kampeerterrein, een speeltuin of een opslag van
brandgevaarlijke stoffen is gevestigd, moet op de perceelsgrens worden gemeten. Wanneer op het aangrenzende perceel een gebouw is gelegen mag op geen enkel punt van de
uitwendige scheidingsconstructie de in het tweede lid bedoelde stralingsbelasting worden
overschreden. Dit kan het beste gemeten worden op de naar de perceelsgrens toegekeerde
muur.
Een voorbeeld.
Naast een palletbedrijf bevindt zich op 100 m afstand van de perceelsgrens van dat bedrijf de buitenmuur van een schoolgebouw. In dat geval moet de stralingsbelasting worden gemeten op de naar de houtopslag van dat bedrijf gekeerde buitenmuur van die
school. Wanneer de school overeenkomstig het in het bestemmingsplan aangegeven
bouwblok wil uitbreiden met een lokaal, waardoor de buitenmuur van de school op bijvoorbeeld 50 m van de perceelsgrens van het palletbedrijf komt te staan, zal de stralingsbelasting het beste kunnen worden berekend op die nieuwe buitenmuur. Zolang van de
mogelijkheid van een extra lokaal geen gebruik wordt gemaakt, moet de stralingsbelasting worden berekend op de buitenmuur die op 100 m van de perceelsgrens is gelegen.
Zodra het nieuwe lokaal is gebouwd, moet de stralingsbelasting worden berekend op de
nieuwe buitenmuur die op 50 m van de perceelsgrens is gelegen. Om aan de eisen te kunnen voldoen, kan het noodzakelijk zijn dat de houtopslag op het terrein van het bedrijf na
het bouwen van het extra lokaal verplaatst moet worden of dat het palletbedrijf op zijn
terrein extra brandwerende voorzieningen moet treffen. Het bedrijf kan in een dergelijk
geval geen rechten ontlenen aan de oude situatie.
Het geven van een concrete prestatie-eis voor de bedrijfsmatige opslag van andere brandbare niet-milieugevaarlijke stoffen, zoals bijvoorbeeld autobanden of kunststofproducten,
is nog niet mogelijk omdat daarvoor nog geen bepalingsmethode beschikbaar is.
Artikel 7.7
Opslag in stookruimte
Dit artikel bepaalt dat in een ruimte waarin een of meer verbrandingstoestellen met een
totale nominale belasting van meer dan 130 kW aanwezig zijn geen brandbare goederen
mogen zijn opgeslagen of opgesteld.
Artikel 7.7a Veilig gebruik verbrandingstoestel
In dit artikel staan de voorwaarden waaraan bij het gebruik van een verbrandingstoestel
moet zijn voldaan. Onderdeel a van het eerste lid bepaalt dat tijdens het gebruik van een
verbrandingstoestel de openingen in de voorziening voor de toevoer van verbrandingslucht of de afvoer van rookgas niet afgesloten mogen zijn. Hiermee worden een brandgevaarlijke situatie en koolmonoxidevergiftiging als gevolg van een slechte toevoer van
verbrandingslucht of onvoldoende afvoer van rookgassen voorkomen. In artikel 3.49 staat
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

167

dat er een ruimte met een opstelplaats voor een verbrandingstoestel voorzieningen moet
hebben voor de toevoer van verbrandingslucht of de afvoer van rookgas.
Onderdeel b bepaalt dat een verbrandingstoestel niet mag worden gebruikt als de capaciteit van de voorziening voor toevoer van verbrandingslucht of de voorziening voor de
afvoer van rook gas onvoldoende is om het toestel goed te kunnen laten functioneren.
Ook de capaciteit van eventueel aangebrachte aansluitingen tussen deze voorzieningen en
het verbrandingstoestel moet voldoende zijn. Zie voor de capaciteit ook afdeling 3.8. Onderdeel c bepaalt dat de opstelling met inbegrip van de aansluitleiding tussen het toestel
en de voorziening voor de afvoer van rookgas brandveilig moet zijn. In het tweede lid
van dit artikel staat wanneer daar in ieder geval aan is voldaan.
Onderdeel d eist dat een schoorsteen of afvoerkanaal doeltreffend moet zijn gereinigd.
Dit is voor een stooktoestel in het algemeen het geval indien de schoorsteen afhankelijk
van het gebruik eenmaal per jaar wordt geveegd.
Onderdeel e regelt dat het verbrandingstoestel met een rookgasafvoeropening met aansluitmogelijkheid op een schoorsteen, op een correcte wijze op het schoorsteenkanaal
moet zijn aangesloten. Een ondeugdelijke aansluiting zou onder meer kunnen leiden tot
lekkage van rookgas of brandgevaar. Uit artikel 2.66 volgt dat een rookgasafvoer brandveilig moet zijn. Een bestaande rookgasafvoer die niet aan deze criteria voldoet moet
direct worden hersteld en mag voorafgaande aan het herstel niet worden gebruikt.
Naast de specifieke in dit artikel opgenomen voorschriften geldt uiteraard artikel 1.16
(Zorgplicht) waar in het eerste lid, onder c, is bepaald dat gebruik zodanig moet zijn dat
er geen gevaar voor de gezondheid of de veiligheid ontstaat dan wel voortduurt.
In het tweede lid is bepaald dat er in ieder geval sprake is van een brandveilige opstelling
wanneer voldaan is aan NEN 3028.
Artikel 7.8
Restrisico brandgevaar en ontwikkeling van brand
Deze algemene verbodsbepaling (‘kapstokartikel’) heeft betrekking op brandveilig gebruik waarin niet is voorzien door de andere voorschriften van dit besluit. Hiermee heeft
het bevoegd gezag een ‘kapstok’ om in een specifiek geval in te grijpen wanneer het
brandveilig gebruik onvoldoende gewaarborgd is (ook indien het gebruik op zich voldoet
aan de voorschriften van dit besluit). Het gaat hier om een geclausuleerde bevoegdheid
die uitsluitend kan worden toegepast in de in dit artikel genoemde omstandigheden.
Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat de gemeente algemene aanvullende of nadere
eisen stelt. Voorts moeten de geëiste maatregelen altijd in verhouding staan tot het te bestrijden risico. De gemeente zal de noodzaak hiervan in het concrete geval moeten kunnen aantonen.
Enkele voorbeelden van situaties waarin een beroep op dit kapstokartikel gerechtvaardigd
kan zijn:
- indien brandgevaar wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld het opslaan van brandbaar
materiaal of het verzamelen van afval in een onveilig opgestelde container (onderdeel
a);
- indien op een beschermde of extra beschermde vluchtroute objecten staan die
brandgevaar opleveren (onderdeel a);
- indien de terugloopruimte van een roltrap niet goed wordt schoongehouden. In een
dergelijke ruimte opgehoopt stof, vet en vuil kan leiden tot brandgevaar (onderdeel
a);
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

168

-

indien in een ruimte bijvoorbeeld een zodanig grote vuurbelasting aanwezig is en/of
een zodanig snel brandverloop kan optreden, dat de beheersbaarheid van brand zoals
beoogd met de brand- of subbrandcompartimentering, niet is gewaarborgd en als
gevolg daarvan de brand zou kunnen overslaan naar bijvoorbeeld een aangrenzende
of nabij gelegen woning, ziekenhuis of andere kwetsbare gebruiksfunctie (onderdeel
b).

Zie ook de toelichting op artikel 7.14 (Restrisico veilig vluchten bij brand).
Afdeling 7.2

Vluchten bij brand, nieuwbouw en bestaande bouw

De voorschriften van deze paragraaf zijn gericht op het bij brand voldoende snel en veilig
kunnen vluchten.
Artikel 7.9
Aansturingsartikel
In de functionele eis van artikel 7.9, eerste lid, is aangegeven dat het gebruik van een
bouwwerk niet zodanig mag zijn dat daardoor het veilig kunnen vluchten bij brand wordt
verhinderd.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 7.10 Deuren in vluchtroutes
Dit artikel heeft betrekking op de deuren in vluchtroutes van bouwwerken. Doel van deze
voorschriften is te waarborgen dat deuren in vluchtroutes het vluchten bij brand zo min
mogelijk hinderen.
In het eerste lid is het basisprincipe opgenomen. Als er mensen in een gebouw aanwezig
zijn, dan mogen deuren die bij het vluchten een rol spelen niet op slot zijn, zodat het niet
nodig is een sleutel te gebruiken om het pand te kunnen verlaten. Onder sleutel wordt hier
niet alleen een bij een slot behorende sleutel bedoeld maar elk ander los voorwerp dat
nodig kan zijn of een code of scan die nodig is om een deur bij brand over de ten minste
vereiste breedte te openen. Een zogenoemde knopcilinder is dus toegestaan. Ook kan met
een deur met een grendel aan het voorschrift zijn voldaan; het is dan wel nodig dat deze
grendel op een makkelijk te bereiken plaats zit en niet bijvoorbeeld helemaal boven of
onder aan de deur. In dergelijke gevallen zal namelijk niet aan het criterium ‘onmiddellijk’ te openen kunnen worden voldaan.
Het voorschrift van het eerste lid houdt ook in dat goederen niet zodanig mogen zijn geplaatst, dat zij een belemmering voor het (onmiddellijk) openen van de deur (over de ten
minste vereiste breedte, zie ook artikel 6.25) vormen.
In het tweede lid is bepaald dat het eerste lid niet geldt voor een deur op een vluchtroute
die begint in een ruimte voor het insluiten van personen. Een dergelijke ruimte kan zowel
een celfunctie zijn (bijvoorbeeld een cel in een penitentiaire inrichting) of een andere
ruimte voor het insluiten van personen in een andere gebruiksfunctie zoals een kantoorfunctie (bijvoorbeeld een verhoorruimte of ophoudruimte in een politiebureau of rechtbank). Voor deze uitzonderingsbepaling is gekozen omdat de aard van dergelijke gebouwen zich in het algemeen verzet tegen deuren die door iedereen zonder sleutel kunnen
worden geopend. Het is wel nodig dat de deuren voldoende snel over de vereiste breedte
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

169

kunnen worden geopend. Wat dit in de praktijk betekent zal van geval tot geval zorgvuldig moeten worden nagegaan. Inrichting, gebruik en de organisatie van de gebruiksfunctie moeten zodanig zijn dat het met artikel 7.9 beoogde veiligheidsniveau is gewaarborgd.
Opgemerkt wordt dat dit voorschrift niet alleen geldt voor het als celfunctie aangemerkt
gedeelte van bijvoorbeeld een penitentiaire inrichting of psychiatrische inrichting (gesloten afdeling), maar ook voor andere in een dergelijke inrichting gelegen gebruiksfuncties
met hetzelfde veiligheidsregime. Deze andere gebruiksfuncties moeten dan worden beschouwd als een nevenfunctie van de celfunctie. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan een recreatieruimte (bijeenkomstfunctie) of onderwijsruimte (onderwijsfunctie). Hetzelfde geldt uiteraard voor nevenfuncties van andere gebruiksfuncties waar mensen kunnen worden opgesloten. Voorbeelden daarvan zijn de isoleerruimte in de gezondheidszorgfunctie en ook een kluis (waar mensen aanwezig kunnen zijn) in een bank (winkelfunctie). Op grond van het derde lid is het eerste lid niet van toepassing voor een niet
gemeenschappelijke vluchtroute bij de andere woonfunctie. Dit betekent dat het voorschrift niet van toepassing is op de buitendeur en binnendeuren van een reguliere woning.
Het vierde lid bepaalt hetzelfde voor de deuren van een logiesverblijf zoals een hotelkamer of een vakantiehuisje (zie ook de toelichting op het begrip ‘logiesverblijf’ in artikel
1.1, derde lid).
Artikel 7.11 Opstelling zitplaatsen en verdere inrichting
De mogelijkheden om uit een bouwwerk bij brand voldoende snel en veilig te kunnen
vluchten, worden in grote mate bepaald door de doorstroomcapaciteit voor personen. De
doorstroomcapaciteit wordt behalve door bouwkundige eigenschappen ook bepaald door
de aanwezigheid en de specifieke opstelling van inventaris, zoals stoelen, tafels, kasten
en plantenbakken. Dit artikel bevat voorschriften over de wijze van de opstelling van
inventaris in relatie tot de bezetting (het aantal personen) in ruimten. waarin veel mensen
tegelijk bijeenkomen, zoals schouwburgen, theaters, bioscopen, horecaruimten, sportkantines, kerken en onderwijs-, vergader- en congresruimten.
In het eerste lid is de hoofdregel opgenomen. Die geldt ongeacht de afmetingen en de
bezetting van de ruimte. Uit de samenhang met de andere leden van dit artikel blijkt dat
het voorschrift vooral effect zal hebben op grotere ruimten en ruimten met een hogere
bezetting. De hoofdregel geeft aan hoeveel ruimte ten minste per persoon (al dan niet met
zitplaats) beschikbaar moet zijn en waaraan de inrichting van deze ruimte moet voldoen:
0,25 m² voor elke persoon waarvoor geen zitplaats aanwezig is;
- 0,3 m² voor elke persoon waarvoor wel een zitplaats aanwezig is die niet kan
verschuiven of omvallen als gevolg van gedrang;
- 0,5 m² voor elke persoon waarvoor wel een zitplaats aanwezig is zonder dat
maatregelen zijn of worden getroffen om verschuiven of omvallen als gevolg van
gedrang te voorkomen.
De beschikbare vloeroppervlakte is de vloeroppervlakte van een ruimte na aftrek van de
oppervlakte van inrichtingselementen en inventaris die de bewegingsvrijheid van personen en daarmee de vluchtsnelheid kunnen hinderen. Bij de berekening van de voor elke
persoon beschikbare vloeroppervlakte wordt dus uitgegaan van de vloeroppervlakte na
aftrek van de oppervlakte van eventueel aanwezige inrichtingselementen (zoals podiumelementen; zie ook de toelichting op artikel 7.4) en de inventaris (zoals de hiervoor genoemde zitplaatsen). Er is overigens niet gekozen voor het begrip ‘vrije vloeroppervlakte’
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

170

zoals gedefinieerd in NEN 2580 omdat daarmee voorbij zou worden gegaan aan de aanwezigheid van losse inrichtingselementen zoals inventaris.
Rekenvoorbeeld 1: De vloeroppervlakte van een ruimte is 70 m². In deze ruimte zijn 60
stoelen opgesteld met een oppervlakte van 0,22 m² per stoel (totaal 13,2 m²) en losse podiumelementen met een totale oppervlakte van 15 m². In de ruimte zijn geen staanplaatsen. De beschikbare vloeroppervlakte van deze ruimte bedraagt dus 70 m² – (13,2 m² +
15 m²) = 41,8 m². Dit komt neer op een beschikbare vloeroppervlakte per persoon van
41,8 m² : 60 = 0,69 m². Als zich niet meer dan 60 personen in de ruimte bevinden behoeven de zitplaatsen dus niet aan de vloer te zijn bevestigd.
Rekenvoorbeeld 2: Als in dezelfde ruimte als hiervoor 90 zitplaatsen worden gerealiseerd
(90 x 0,22 m² = 19,8 m²) dan bedraagt de beschikbare vloeroppervlakte van deze ruimte
70 m² – (19,8 m² + 15 m²) = 35,2 m². Dit komt neer op een beschikbare vloeroppervlakte
per persoon van 0,39 m². De zitplaatsen moeten dus zodanig zijn gekoppeld of aan de
vloer bevestigd dat ze niet kunnen verschuiven of omvallen als gevolg van gedrang.
Met de van www.rijksoverheid.nl te downloaden rekenmethodiek kan worden uitgerekend hoeveel personen onder welke omstandigheden in een ruimte mogen verblijven.
In het tweede lid is een nader voorschrift gegeven voor ruimten met meer dan 100 zitplaatsen. Indien zitplaatsen in vijf of meer rijen zijn opgesteld en het aantal zitplaatsen in
de ruimte 100 of meer is, moeten de zitplaatsen zodanig gekoppeld of aan de vloer bevestigd zijn, dat zij ten gevolge van gedrang niet kunnen verschuiven of omvallen.
Het derde lid bepaalt dat bij in rijen opgestelde zitplaatsen tussen de rijen een vrije ruimte
aanwezig moet zijn van ten minste 0,4 m. Dit betekent dat er een voldoende ruim looppad
aanwezig moet zijn voor het vluchten. De vrije ruimte wordt gemeten tussen de loodlijnen op de elkaar dichtst naderende gedeelten van de rijen. Bij zelf opklappende stoelen,
zoals bijvoorbeeld in een theater of bioscoop, wordt gerekend met de ruimte in opgeklapte toestand.
Met het vierde lid is benadrukt dat ook langs een tussen de rijen stoelen geplaatste tafel
gevlucht moet kunnen worden. Met andere woorden ook ter hoogte van de tafel moet een
vrije ruimte aanwezig zijn van ten minste 0,4 m.
Het vijfde lid bepaalt dat een rij zitplaatsen die slechts aan één kant aan een gangpad of
uitgang ligt, niet meer dan 8 zitplaatsen mag hebben. Met dit voorschrift wordt een voldoende uitstroomcapaciteit van een doodlopende rij stoelen gewaarborgd. Wanneer een
doodlopende rij zitplaatsen te lang wordt, bestaat namelijk het risico dat men bij het
vluchten niet snel genoeg weg komt en daardoor in paniek raakt.
Het zesde lid legt voor situaties waarbij aan beide kanten van de rij een gangpad of een
uitgang is, een relatie tussen het toegelaten aantal zitplaatsen in een rij en de volgens het
derde lid bepaalde vrije ruimte. Wanneer aan beide kanten van de rij een gangpad of een
uitgang is, wordt er van uitgegaan dat naar twee kanten kan worden gevlucht. Het voorschrift onderscheidt drie mogelijkheden:
a. tot en met 16 zitplaatsen per rij als de loopruimte voor de rij stoelen tussen de 0,4 m
en maximaal 0,45 m is en het gangpad of de uitgang aan beide zijden ten minste 0,6
m breed is;
b. tot en met 32 zitplaatsen per rij als de loopruimte voor de rij stoelen ten minste 0,46
m is en het gangpad of de uitgang aan beide zijden ten minste 0,6 m breed is;
c. tot en met 50 zitplaatsen per rij als de loopruimte voor de rij stoelen ten minste 0,46
m is en het gangpad of de uitgang aan beide zijden ten minste 1,1 m breed is.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

171

Artikel 7.12 Gangpaden
Met dit artikel wordt in voor publiek toegankelijke ruimten waarin stands, kramen,
schappen, podia en daarmee vergelijkbare inrichtingselementen aanwezig zijn voldoende
door- en uitstroomcapaciteit van gangpaden en uitgangen gewaarborgd. Bij dergelijke
ruimten moet vooral gedacht worden aan winkel-, beurs-, markt-, en tentoonstellingsruimten. Hiermee wordt voorkomen dat de capaciteit van vluchtroutes onvoldoende is
waardoor men niet tijdig kan ontvluchten of er paniek ontstaat.
Het eerste lid regelt dat gangpaden waarlangs de stands en dergelijke staan opgesteld ten
minste 1,1 m breed moeten zijn.
In het tweede lid is bepaald dat er voor de uitgangen een vloeroppervlakte die ten minste
even lang en breed is als de breedte van die uitgang wordt vrijgehouden van inrichtingselementen.
Artikel 7.13 Beperking van gevaar voor letsel
Het mag niet zo zijn dat onder het plafond aangebrachte aankleding bij brand naar beneden valt of druppelt, met het risico van letsel voor in de ruimte aanwezige of vluchtende
personen of van blokkering van een vluchtroute. Om dit te voorkomen worden in dit artikel eisen gesteld aan het (val)gedrag van dergelijke aankleding. In artikel 7.3 worden
eisen gesteld aan het brand- en rookgedraggedrag van de aankleding. De aankleding in
een besloten ruimte zal dus zowel aan dit artikel als aan artikel 7.3 moeten voldoen. De
aankleding van een niet besloten ruimte behoeft uitsluitend aan artikel 7.13 te voldoen.
Het gaat in het eerste lid om tegen of onder een plafond aangebracht glas dat snijwonden
kan veroorzaken (bijvoorbeeld spiegels; glas in een verlaagd plafond). Dergelijk glas
moet veiligheidsglas zijn of voorzien van ingegoten kruiswapening met zeer geringe
maaswijdte (maximaal 0,016m). In het tweede lid gaat het om textiel, folie en papier in
een horizontale toepassing, waarin mensen verstrikt kunnen raken. Daarbij is altijd een
onderspanning van metaaldraad nodig die aan de maatvoering in het tweede lid voldoet.
In het derde lid is bepaald dat de aankleding in een besloten ruimte bij brand geen druppelvorming mag geven boven een gedeelte van een vloer bestemd voor gebruik door personen. Het voorschrift is dus niet van toepassing op gedeelten waar zich geen mensen
behoren te bevinden.
Op grond van het vierde lid zijn het eerste tot en met derde lid niet van toepassing op
niet-gemeenschappelijke ruimten van een woonfunctie.
Op grond van het vijfde lid zijn het eerste tot en met derde lid niet van toepassing binnen
een logiesverblijf zoals een hotelkamer of een vakantiehuisje, maar wel op de andere delen van een logiesfunctie (zie ook tabel 7.9).
Artikel 7.14 Restrisico veilig vluchten bij brand
Deze algemene verbodsbepaling (‘kapstokartikel’) heeft evenals artikel 7.8 betrekking op
brandveilig gebruik waarin niet is voorzien door de andere voorschriften van dit besluit.
Hiermee heeft het bevoegd gezag een ‘kapstok’ om in een specifiek geval in te grijpen
wanneer het brandveilig vluchten onvoldoende gewaarborgd is (ook indien het gebruik
op zich voldoet aan de voorschriften van dit besluit). Het gaat hier om een geclausuleerde
bevoegdheid die uitsluitend kan worden toegepast in de in dit artikel genoemde omstandigheden.
Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat de gemeente algemene aanvullende of nadere
eisen stelt. Voorts moeten de geëiste maatregelen altijd in verhouding staan tot het te beBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

172

strijden risico. De gemeente zal de noodzaak hiervan in het concrete geval moeten kunnen aantonen.
Enkele voorbeelden van situaties waarin een beroep op dit kapstokartikel gerechtvaardigd
kan zijn:
- indien voor hand- of automatische brandmelders obstakels zijn aangebracht waardoor
deze bij brand niet of niet snel genoeg functioneren (onderdeel a);
- indien een vluchtroute obstakels bevat die of snel vluchten bij brand onmogelijk
maken (onderdeel b);
- indien obstakels zijn aangebracht op de voor de brandweer nodige verbindingsroute
tussen een uitgang van een brandweerlift en een uitgang van die lift op een hoger
gelegen verdieping (onderdeel a en c).
Afdeling 7.3

Overige bepalingen veilig en gezond gebruik, nieuwbouw en bestaande bouw

Artikel 7.15 Aansturingsartikel
In de functionele eis van artikel 7.15, eerste lid, is aangegeven dat het gebruik van een
bouwwerk, open erf en terrein niet mag leiden tot gezondheidsrisico’s en andere veiligheidsrisico’s dan brandveiligheidsrisico’s voor personen.
De tabel van de tweede lid wijst per gebruiksfunctie voorschriften aan die van toepassing
zijn op die gebruiksfunctie. Door aan deze voorschriften te voldoen, wordt aan de functionele eis van het eerste lid voldaan.
Artikel 7.16 Overbewoning
Dit artikel is bedoeld om te voorkomen dat de gezondheid van de bewoners door overbewoning in het geding komt. Dit voorschrift is nadrukkelijk niet bedoeld als normstelling
in het kader van de verdeling van woonruimte. Op basis van dit voorschrift kan het bevoegd gezag alleen optreden in het uitzonderlijke geval dat er zoveel mensen in een woning of woonwagen wonen dat dit problemen voor de gezondheid kan opleveren.
Voor de normering in het eerste en tweede lid is aangesloten bij hetgeen hierover voorheen in de model-Bouwverordening van de VNG was opgenomen.
Uit het derde lid blijkt dat de eis met betrekking tot overbewoning niet van toepassing is
op een woonfunctie waarin door het Centraal Orgaan opvang asielzoekers opvang aan
asielzoekers wordt geboden. Dergelijke opvang moet voldoen aan de normen zoals vastgelegd in de Richtlijn van de Raad van de Europese Unie van 27 januari 2003 tot vaststelling van minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten (2003/9/EG).
Artikel 7.17 Asbestvezels en formaldehyde
De voorschriften van dit artikel hebben betrekking op het voorkomen van uit het oogpunt
van gezondheid onaanvaardbaar hoge concentraties van asbestvezels en formaldehyde in
voor mensen toegankelijke ruimten van bouwwerken. Wanneer de in het eerste lid (concentratie van asbestvezels) of tweede lid (concentratie van formaldehyde) genoemde
grenswaarde wordt overschreden, kan het bevoegd gezag zo nodig besluiten om het gebruik van (het desbetreffende deel) van het bouwwerk te doen staken totdat maatregelen
zijn genomen waarmee de concentratie wordt teruggebracht tot een onder de betreffende
grenswaarde gelegen niveau. Welke maatregelen noodzakelijk zijn, zal mede kunnen
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

173

afhangen van de bron(nen) van de te hoge concentratie. Dit zal van geval tot geval moeten worden beoordeeld.
Voorschriften over concentraties van asbestvezels en formaldehyde waren tot de inwerkingtreding van dit besluit opgenomen in de Regeling Bouwbesluit 2003. De reikwijdte
van die voorschriften was beperkt tot concentraties die uit bouwmaterialen afkomstig
zijn. Te hoge concentraties asbestvezels en formaldehyde in een voor mensen toegankelijke ruimte kunnen echter ook uit andere bron komen, bijvoorbeeld uit ventilatiekanalen
(asbest) of materiaal dat gebruikt is voor de aankleding van de ruimte. Om die reden heeft
het voorschrift van artikel 7.17 niet alleen betrekking op bouwmaterialen.
Op grond van het eerste lid mag de concentratie van asbestvezels in voor mensen toegankelijke ruimten van een bestaand bouwwerk niet groter zijn dan 100.000 vezelequivalenten per m3. Dit komt als gezondheidskundige ondergrens overeen met de voorheen op
grond van de Regeling Bouwbesluit 2003 geldende eis voor de bestaande bouw en
strookt met het zogenoemde maximaal toelaatbaar risico (mtr). Omdat asbest niet meer
mag worden toegepast in de nieuwbouw beperkt het voorschrift zich voortaan tot bestaande bouw.
De concentratie asbestvezels wordt bepaald volgens NEN 2991.
Het tweede lid bepaalt hoe groot de concentratie formaldehyde in voor personen toegankelijke ruimten mag zijn.
Op grond van het derde lid kunnen bij ministeriële regeling voorschriften worden gegeven over het bepalen van de formaldehydeconcentratie in een ruimte.
Artikel 7.18 Bouwvalligheid
Dit voorschrift dat afkomstig is uit de model-Bouwverordening van VNG heeft betrekking op het staken van het gebruik van bouwwerken, standplaatsen, open erven en terreinen indien dat gebruik gevaarlijk is in verband met de bouwvalligheid van een nabij gelegen bouwwerk. Alvorens sprake kan zijn van een overtreding waartegen het handhavend kan worden opgetreden is het nodig dat het bevoegd gezag eerst een mededeling
heeft gedaan dat het gebruik vanwege de kwaliteit van dat andere bouwwerk gevaarlijk
is. Die mededeling is een mededeling van feitelijke aard en geen beschikking. Indien het
gebruik na ontvangst van de bedoelde mededeling toch wordt voortgezet kan op grond
van artikel 125 van de Gemeentewet en artikel 5:32, eerste lid, van de Algemene wet
bestuursrecht handhavend worden opgetreden door oplegging van een last onder bestuursdwang of een last onder de dwangsom. In spoedeisende gevallen kan bestuursdwang zo nodig zonder voorafgaande last worden toegepast (artikel 5:31 van de Algemene wet bestuursrecht).
Artikel 7.19 Zindelijke staat van bouwwerken, open erven en terreinen
Dit artikel valt terug te voeren op de motieven bruikbaarheid, gezondheid en veiligheid.
Hiermee wordt aangesloten bij hetgeen hieromtrent voor de invoering van dit besluit in
de model-Bouwverordening van de VNG was opgenomen
Met dit artikel is beoogd dat een bouwwerk, open erf en terrein in een dusdanig nette
staat is dat daardoor geen hinder voor personen ontstaat en dat er geen gevaar voor de
veiligheid of gezondheid ontstaat. Op grond van dit artikel kan bijvoorbeeld worden opgetreden wanneer in een woning of op een erf overmatig veel last is van schadelijk of
hinderlijk gedierte of wanneer de algemene reinheid (gezondheid) dat betaamt. Een open
erf en terrein behoort dan ook geen gevaar voor de veiligheid of gezondheid op te leveren
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

174

door drassigheid, stank, verontreiniging, (on)gedierte, begroeiing of voorwerpen. Het
moet gaan om ernstige gevallen. Op grond van artikel 125 van de Gemeentewet en artikel
5:32, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht kan handhavend worden opgetreden
tegen overtreding van dit voorschrift. Tot optreden op grond van dit artikel mag niet
lichtvaardig worden overgegaan.
Artikel 7.20 Restrisico gebruik bouwwerken, open erven en terreinen
Deze algemene verbodsbepaling (‘kapstokartikel’) heeft betrekking op gebruik van
bouwwerken, open erven en terreinen waarin niet is voorzien door de andere voorschriften van dit besluit. Hiermee heeft het bevoegd gezag een ‘kapstok’ om in een specifiek
geval in te grijpen wanneer het gebruik van een bouwwerk, open erf of terrein leidt tot
hinder, gezondheidsrisico's en veiligheidsrisico's anders dan brandveiligheid risico's. Ook
indien het gebruik op zich voldoet aan de voorschriften van dit besluit kan er reden zijn
voor een beroep op dit artikel. Het gaat hier om een geclausuleerde bevoegdheid die uitsluitend kan worden toegepast in de in dit artikel genoemde omstandigheden.
Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat de gemeente algemene aanvullende of nadere
eisen stelt. Voorts moeten de geëiste maatregelen altijd in verhouding staan tot het te bestrijden risico. De gemeente zal de noodzaak hiervan in het concrete geval moeten kunnen aantonen.
Enkele voorbeelden van situaties waarin een beroep op dit kapstokartikel gerechtvaardigd
kan zijn:
- indien sprake is van lawaaihinder;
- indien stankverwekkende stoffen zijn opgeslagen;
- indien sprake is van een illegale hennepkwekerij;
- op gevaarlijke wijze materiaal is gestapeld (bijvoorbeeld voor kinderen bereikbare
vaten die kunnen gaan rollen);
- indien asbestbevattende materialen of restanten hiervan zich in een zodanige staat
bevinden dat het risico van verspreiding van asbestvezels te vrezen valt. Het
Asbestverwijderingsbesluit 2005 ziet op de situatie van sloop en is niet toepasbaar op
de situatie van verweren of slijtage.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

175

Hoofdstuk 8

Bouw- en sloopwerkzaamheden

Afdeling 8.1 Het voorkomen van onveilige situaties en het beperken van hinder
tijdens het uitvoeren van bouw- en sloopwerkzaamheden
Algemeen
Deze afdeling heeft betrekking op het voorkomen van onveilige situaties of hinder tijdens
bouw- of sloopwerkzaamheden.
Artikel 8.1
Aansturingartikel
De functionele eis, de uitvoering van bouw en sloopwerkzaamheden is zodanig dat voor
de omgeving een onveilige situatie of voor de gezondheid of bruikbaarheid nadelige hinder zoveel mogelijk wordt voorkomen, maakt duidelijk dat onder omstandigheden onveilige situaties of hinder niet volledig voorkomen kunnen worden.
Artikel 8.2
Veiligheid in de omgeving
Om onveilige situaties tijdens bouw- of sloopwerkzaamheden te voorkomen moeten
maatregelen worden getroffen om letsel van personen, of beschadiging dan wel belemmering van wegen, werken of roerende zaken die zich in de omgeving van het bouw- of
sloopterrein bevinden, te voorkomen. Bij het voorkomen van letsel gaat het zowel om het
voorkomen van letsel van personen op een belendende percelen als om letsel van personen die zich onbevoegd op de bouwplaats bevinden. De veiligheid van het op de bouwplaats werkzame personeel valt onder de Arbeidsomstandighedenwet. De manier waarop
in de praktijk invulling wordt gegeven aan dit artikel zal afhankelijk zijn van de locatie
en de aanwezigheid van bebouwing en mensen in de omgeving daarvan. Dit biedt de benodigde ruimte voor maatwerk en legt de eerste verantwoordelijkheid neer bij diegene die
de werkzaamheden uitvoert.
Artikel 8.3
Veiligheidsplan
De maatregelen die nodig zijn om aan het gestelde in artikel 8.2 voldoen moeten in een
aantal gevallen worden vastgelegd in een bouw- of sloopveiligheidsplan.
Het bevoegd gezag bepaalt van geval tot geval of er een bouw- of sloopveiligheidsplan
nodig is. Indien voor het uitvoeren van de bouwactiviteit geen vergunning voor het bouwen respectievelijk voor de sloopactiviteit geen melding als bedoeld in artikel 1.28 van
dit besluit is vereist is in ieder geval geen veiligheidsplan nodig. In de praktijk betekent
dit dat de maatregelen die op grond van artikel 8.2 moeten worden genomen bij de grotere bouw- of sloopprojecten in een veiligheidsplan moeten worden opgenomen. In dit artikel is aangegeven welke maatregelen in ieder geval in het veiligheidsplan moeten worden
vastgelegd. Dit betekent dat in ieder geval alle in dit artikel genoemde zaken moeten
worden geregeld en dat in het plan is opgenomen hoe het is geregeld.
Bijvoorbeeld onder a de afscheiding en afsluiting van het bouw- of sloopterrein: deze
afscheiding moet zodanig zijn dat onbevoegden (zoals spelende kinderen) van het terrein
worden geweerd, zodat hen daar geen ongeval overkomt. Bij de keuze voor een afscheiding wordt gezorgd dat de toegang tot brandkranen en andere openbare voorzieningen,
zoals leidingen, niet wordt belemmerd.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

176

Omdat lokale omstandigheden kunnen vragen om een lokale afweging biedt artikel 1.31
het bevoegd gezag de mogelijkheid om na een sloopmelding nadere voorwaarden te stellen. Dit zal bijvoorbeeld het geval kunnen zijn bij het slopen in een drukke binnenstedelijke omgeving. Op grond van onderdeel f van dit artikel (8.3) moeten deze aanvullende
maatregelen in het sloopveiligheidsplan worden opgenomen. Hetzelfde geldt voor eventuele nadere voorwaarden die door het bevoegd gezag worden opgelegd bij het verlenen
van de vergunning voor het bouwen.
Artikel 8.4
Geluidhinder
Tijdens het uitvoeren van bouw- en sloopwerkzaamheden kan lawaai worden
veroorzaakt en daardoor hinder ontstaan voor de omgeving. Tot op zekere hoogte mag
van de omgeving worden verwacht dat deze tijdelijke hinder wordt geduld.
In het eerste lid is het uitgangspunt dat bouw- en sloopwerkzaamheden in principe
moeten worden uitgevoerd op werkdagen tussen 7:00 uur 's ochtends en 7:00 uur 's
avonds. Het uitvoeren van die werkzaamheden mag met een zekere mate van
geluidhinder plaatsvinden. In tabel 8.4 is aangegeven hoeveel geluidhinder dat mag zijn.
Daarbij wordt gerekend met een maximale blootstellingsduur in dagen dat de dagwaarde
is bereikt. Zie artikel 1.1, eerste lid, voor de definitie van het begrip dagwaarde.
‘dagwaarde’De dagwaarde wordt bepaald overeenkomstig de Handleiding meten en
rekenen Industrielawaai. Deze handleiding is beschikbaar via de website van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (www.rijksoverheid.nl).
Uit de tabel volgt dat naarmate de bouw- en sloopwerkzaamheden meer geluid
veroorzaken, het aantal dagen afneemt waarop die werkzaamheden mogen worden
uitgevoerd. Voor activiteiten die een dagwaarde veroorzaken van meer dan 60 dB(A) zijn
ten hoogste 50 dagen beschikbaar, waarvan maximaal 30 dagen de dagwaarde hoger dan
65 dB(A) mag zijn. Van deze 30 dagen mag de dagwaarde maximaal 15 dagen hoger zijn
dan 70 dB(A). De waarde mag maximaal 5 dagen tussen 75 en 80 dB(A) bedragen. Een
dagwaarde boven 80 dB(A) is niet toegestaan.
Op grond van het tweede lid kan het bevoegd gezag ontheffing verlenen van het eerste
lid. Dit kan zowel betekenen dat een (tijdelijke) ontheffing van de maximale dagwaarde
wordt verleend als wel dat ontheffing wordt verleend van de verplichting om uitsluitend
te slopen en te bouwen op werkdagen tussen 7:00 uur en 19:00 uur. Bij een ontheffing
waarbij op werkdagen tussen 19:00 uur en 7:00 uur of op zaterdag, zondag of feestdagen
mag worden gewerkt moet de bouwer of sloper altijd gebruik maken van de akoestisch
gezien best beschikbare stille technieken en de meest gunstige werkwijze. Met ontheffing
kan dus ook gebruik worden gemaakt van toestellen en installaties die dag en nacht in
bedrijf zijn, zoals grondwaterpompen. De meest gunstige werkwijze betekent
bijvoorbeeld ook dat bij de uitvoering van de werkzaamheden een bepaalde indeling van
het terrein moet worden aangehouden, of een gunstige bouw- of sloopvolgorde
gehanteerd, met als doel de geluidsoverlast voor de omgeving zoveel mogelijk te
vermijden.
Zie ook de Circulaire bouwlawaai 2010, waarin aanbevelingen worden gedaan ter
voorkoming en vermindering van bouw- en slooplawaai (www.rijksoverheid.nl).
Het derde lid bepaalt dat de in de tabel opgenomen dagwaarden gelden op de gevel van
geluidsgevoelige gebouwen en op de grens van geluidsgevoelige terreinen.
Geluidsgevoelige gebouwen zijn zowel woningen als gebouwen die op grond van artikel
1 van de Wet geluidhinder worden aangemerkt als andere geluidgevoelige gebouwen.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

177

Hieronder vallen onder meer onderwijsgebouwen, ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en
medische kinderdagverblijven. Voor het begrip‘geluidgevoelige terreinen’ is eveneens
verwezen naar de Wet geluidhinder.
Artikel 8.4a Trillingshinder
Naast de geluidhinder als bedoeld in artikel 8.4 kan er ook sprake zijn van trillingshinder.
Het gaat er bij het voorkomen van trillingshindervooral om dat continue trillingen niet
voelbaar mogen zijn. Dergelijke continue trillingen worden doorgaans veroorzaakt door
stationaire installaties zoals compressoren. Bij niet continue trillingshinder valt bijvoorbeeld te denken aan het aan- en afrijden van vrachtwagens voor het bevoorraden van het
bouwterrein en het afvoeren van sloopafval van het sloopterrein. Niet alle bouw- en
sloopwerkzaamheden zullen trillingshinder veroorzaken.
Op grond van het eerste lid mogen met bouw- of sloopwerkzaamheden samenhangende
trillingen in de aldaar genoemde ruimten niet uitgaan boven de grenswaarden van tabel 4
van de Meet- en beoordelingsrichtlijn deel B, Hinder voor personen in gebouwen 2006,
zoals gepubliceerd door de Stichting Bouwresearch Rotterdam. Naar verwachting zullen
trillingsmetingen slechts sporadisch noodzakelijk zijn omdat de in tabel 4 opgenomen
trillingsnormen niet snel overschreden zullen worden. De trillingnormen gelden alleen in
de zogenoemde geluidsgevoelige ruimten en in verblijfsruimten (zie artikel 1 van de Wet
geluidhinder en artikel 1.1, onderdeel e, van het Besluit geluidshinder). Om te kunnen
bepalen wat de trillingsterkte in een gebouw of ruimte is, is het nodig in het gebouw metingen uit te voeren. Als hieraan door de gebruiker geen medewerking wordt verleend en
het daardoor niet mogelijk is de trillingsterkte vast te stellen dan kan de gebruiker uiteraard ook geen bezwaar maken tegen trillingshinder.
Op grond van het tweede lid kan het bevoegd gezag ontheffing verlenen van de in het
eerste lid bedoelde waarden. Dit kan het geval zijn indien trillingen zoals discontinue,
intermitterende of sporadisch voorkomende trillingen (bijvoorbeeld door transportactiviteiten) boven de waarden in tabel 4 uitgaan. Bij het aanpassen van de maximale trillingsterkte kan het bevoegd gezag bijvoorbeeld aansluiten bij de Handreiking industrielawaai
en vergunningverlening 2005 (www.agentschap.nl).
Artikel 8.5
Stofhinder
Op grond van dit artikel moeten alle sloopwerkzaamheden, waaronder het transport, het
bewerken, laden of lossen van bijvoorbeeld puin en granulaat of andere afvalstoffen, op
de sloopplaats zodanig worden uitgevoerd dat stofverspreiding naar de omgeving wordt
voorkomen. Er wordt gedacht aan maatregelen zoals afdekking, aanleg van windreductieschermen, nat- of schoonhouden van het terrein en sproeien tijdens het slopen.
Artikel 8.6
Grondwaterstand
Dit artikel is van belang in verband met de veiligheid van andere bouwwerken rondom
bouwputten. Dit is een publiekrechtelijk belang. Het artikel ziet niet op eventuele schade
in privaatrechtelijke zin.
Het bemalen van bouwputten, leidingsleuven en soortgelijke tijdelijke ontgravingen mag
geen gevaar voor de veiligheid, gezondheid of bruikbaarheid van belendingen opleveren.
De hoeveelheid aan de bodem te onttrekken water is doorslaggevend.
Zowel voor het mogen bemalen van een bouwput als voor het mogen lozen van het opgepompte grondwater is overigens een vergunning op grond van de Waterwet vereist.
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

178

Afdeling 8.2

Afvalscheiding

Artikel 8.7
Aansturingsartikel
De functionele eis van het eerste lid, bouw- en sloopwerkzaamheden worden zodanig
uitgevoerd dat tijdens de uitvoering vrijkomend bouw- en sloopafval deugdelijk wordt
gescheiden, ziet op het tijdig en zorgvuldig scheiden van afval.
Het tweede lid bepaalt dat aan de functionele eis van het eerste lid wordt voldaan door
toepassing van de voorschriften van deze afdeling.
Artikel 8.8
Scheiden bouw- en sloopafval
Het scheiden van bouw- en sloopafval is vooral van belang voor gevaarlijke afvalstoffen
die zich in bouw- of sloopafval kunnen bevinden zoals onder andere teerhoudend of bitumineus dakafval met een bepaalde concentratie aan PAK-10, afval met een bepaald
gehalte aan kwik, asbest en andere met asbest verontreinigde afvalstoffen, bepaalde PCBhoudende afvalstoffen en bijvoorbeeld hout dat is behandeld met middelen die koper en
chroom (CC-hout) of koper, chroom en arseen (CCA-hout) bevatten.
Bij ministeriële regeling kunnen categorieën bouw- en sloopafval worden aangewezen
die moeten worden gescheiden tijdens de bouw- of sloopwerkzaamheden. Tevens kunnen
regels worden gesteld ten aanzien van de opslag en afvoer van het bouw- en sloopafval
op en van het bouw- of sloopterrein.

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

179

Hoofdstuk 9

Overgangs- en slotbepalingen

Artikel 9.1
Algemeen overgangsrecht
Dit artikel bevat algemeen overgangsrecht. Hiermee wordt bereikt dat vergunningsaanvragen en meldingen die zijn ingediend voor de inwerkingtreding van dit besluit worden
afgedaan op grond van het recht zoals het gold voor de inwerkingtreding van dit besluit.
Dit betekent dat dit besluit eerst van toepassing is op vergunningaanvragen en meldingen
die na de inwerkingtreding van dit besluit bij het bevoegd gezag worden ingediend. Het
betreft aanvragen om vergunning voor het bouwen (eerste lid), vergunning voor brandveilig gebruik (tweede lid) en omgevingsvergunning voor het slopen als bedoeld in artikel
2.2, eerste lid, van de Wabo (derde lid) alsmede gebruiksmeldingen als bedoeld in artikel
2.12.1, eerste lid, van het Besluit brandveilig gebruik bouwwerken (vierde lid) en sloopmeldingen op grond van de gemeentelijke bouwverordening (vijfde lid). Vergunningaanvragen en meldingen die vóór de inwerkingtreding van dit besluit zijn ingediend, moeten
dus voldoen aan en worden afgehandeld op grond van voorschriften zoals die luidden
voor de inwerkingtreding van dit besluit. Ten aanzien van aanvragen om vergunning voor
het bouwen die gefaseerd zijn ingediend, geldt dat zowel voor de aanvraag eerste fase als
de aanvraag tweede fase. Indien op het tijdstip van inwerkingtreding van dit besluit een
aanvraag om vergunning voor het bouwen eerste fase is ingediend, geldt de overgangsregeling van het eerste lid, onderdeel a, dus ook voor de daarmee samenhangende aanvraag
om vergunning voor het bouwen tweede fase die na de inwerkingtreding van dit besluit
wordt ingediend.
Om te voorkomen dat in de gevallen als bedoeld in het derde tot en met vijfde lid ondanks dat vóór de inwerkingtreding van dit besluit al een aanvraag om sloopvergunning
(derde lid) respectievelijk een gebruiksmelding (vierde lid) of een sloopmelding (vijfde
lid) is ingediend toch ook nog een sloopmelding als bedoeld in artikel 1.28 respectievelijk
een gebruiksmelding als bedoeld in artikel 1.18 moet worden ingediend, is in het derde
tot en met vijfde lid een tweede volzin opgenomen die inhoudt dat een dergelijke melding
in zo’n geval achterwege kan blijven. Het gaat in deze artikelen zowel om vergunningaanvragen en meldingen die op het tijdstip van inwerkingtreding van dit besluit reeds
afgehandeld zijn als om aanvragen en meldingen die op dat tijdstip ingediend maar nog
niet afgehandeld zijn.
Artikel 9.2
Specifiek overgangsrecht
Dit artikel bevat een aantal specifieke overgangsbepalingen.
De voorschriften van het eerste lid betreffen het buiten toepassing laten van enkele voorschriften van dit besluit in gevallen dat op het tijdstip van inwerkingtreding van dit besluit is voldaan aan de voorschriften van het Bouwbesluit 2003 met betrekking tot het
maximaal toelaatbaar aantal personen in een bouwwerk of een ruimte daarvan (onderdeel
a), de doorstroomcapaciteit van vluchtroutes (onderdeel b) en de verlichtingsinstallatie en
de voorziening voor noodstroom (onderdeel c). Daarmee is zeker gesteld dat de relevante
voorschriften van dit besluit geen nadelige gevolgen hebben voor gevallen waarin op het
tijdstip van in werking treden van dit besluit voldaan is aan de op die aspecten betrekking
hebbende voorschriften van het Bouwbesluit 2003. De relevante voorschriften van dit
besluit hebben derhalve alleen betrekking op nieuwe gevallen en op gevallen waarin het
bestaande gebruik van een bouwwerk na de inwerkingtreding van dit besluit wijzigt op
voor het voorschrift in kwestie relevante zaken. In dat geval is namelijk niet meer volBouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

180

daan aan de uitzondering van het eerste lid. Voorbeeld daarvan is wanneer na wijziging
van het gebruik meer personen aanwezig (zullen) zijn (onderdelen a en b). Op dat moment kan dus niet meer worden volstaan met het voldoen aan de desbetreffende voorschriften van het Bouwbesluit 2003, maar moet voortaan ook op dat onderdeel aan de
voorschriften van dit besluit worden voldaan. In het tweede lid is een specifieke overgangsbepaling opgenomen met betrekking tot bestaande wegtunnels in het transEuropese wegennet. Op grond daarvan blijven afdeling 2.17 (Aanvullende regels tunnelveiligheid) en enkele artikelen uit hoofdstuk 6 voor dergelijke tunnels tot 1 mei 2014 buiten toepassing. Die datum komt overeen met de datum waarop bestaande wegtunnels
moeten voldoen aan de voorschriften van richtlijn nr. 2004/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 29 april 2004 inzake minimumveiligheidseisen voor tunnels in het trans-Europese wegennet (PbEU L 167, gerectificeerd in PbEU
L 201).
Het derde lid heeft betrekking op het realiseren van voldoende stallingsruimte bij nieuw
te bouwen utiliteitsgebouwen. Tot de inwerkingtreding van dit besluit waren op het bouwen van utiliteitsgebouwen de voorschriften van afdeling 4.11 van het Bouwbesluit 2003
van toepassing. In dit besluit zijn geen voorschriften met betrekking tot de stallingsruimte
voor fietsen opgenomen. Dit onderwerp moet voortaan, evenals voor parkeervoorzieningen voor motorvoertuigen het geval zal zijn, worden geregeld in gemeentelijke bestemmingsplanvoorschriften. Hiervoor is gekozen omdat de behoefte aan dergelijke stallingsruimte sterk afhankelijk is van plaatselijke omstandigheden, zoals bijvoorbeeld de aanwezigheid van onderwijsinstellingen of uitgaansgelegenheden en kantoorgebouwen. Voor
zover in het bestemmingsplan geen voorschriften over stallingsruimte voor fietsen bij een
te bouwen bouwwerk zijn opgenomen, blijven tot 1 januari 2017 de voorschriften
van afdeling 4.11 van het Bouwbesluit 2003, zoals die voor inwerkingtreding van dit besluit luidden, van toepassing. In de periode tussen de inwerkingtreding van dit besluit en
1 januari 2017 hebben gemeenten de tijd om dergelijke stallingsvoorschriften in
de bestemmingsplannen op te nemen.
Met het vierde lid wordt bereikt dat een document als bedoeld in artikel 2.1.7 van het
Besluit brandveilig gebruik bouwwerken, dat is afgegeven voor het tijdstip
van inwerkingtreding van dit besluit en waarvan de geldigheidsduur op dat tijdstip niet is
verstreken, voor de toepassing van dit besluit mag worden aangemerkt als een document
als bedoeld in artikel 1.17 van dit besluit. Hiermee wordt voorkomen dat men op grond
van dit besluit voor een nieuw document zou moeten zorgdragen terwijl de geldigheidsduur van het reeds beschikbare document nog niet verstreken was op het tijdstip van inwerkingtreding van dit besluit.
Het vijfde lid is vergelijkbaar met het vierde lid. Zolang de geldigheidsduur van het reeds
beschikbare document nog niet verstreken is, is het niet nodig een nieuw document aan te
schaffen. Hoewel de in de artikelen 2.2.1, negende lid, 2.3.9 en 2.5.1 van het Gebruiksbesluit bedoelde documenten formeel niet hetzelfde zijn als het in de artikelen 6.20, zesde
en zevende lid, en 6.32, eerste, tweede en derde lid, van dit besluit bedoelde certificaten
mag tot het verstrijken van de geldigheidsduur van de oude documenten worden gewacht
alvorens de nieuwe certificaten nodig zijn. Om het bedrijfsleven voldoende gelegenheid
te geven om aan de nieuwe certificatie- en inspectiesschema's te wennen geldt een overgangstermijn waarbij in de periode tussen de inwerkingtreding van dit besluit en 1 januari
2014 de oude documenten nog mogen worden afgegeven. Zij worden tot het moment van
Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

181

verstrijken van de geldigheidsduur, dat dus na 1 januari 2014 kan liggen, beschouwd als
een geldig certificaat in de zin van dit besluit. In de periode tussen de inwerkingtreding
van dit besluit en 1 januari 2014 geldt derhalve een duaal stelsel, er kan in die periode
gekozen worden tussen de oude en de nieuwe voorschriften.
Artikel 9.3
Intrekking regelgeving
In dit besluit zijn de voorschriften van het Bouwbesluit 2003 (Stb. 2001, 410), het Besluit
brandveilig gebruik bouwwerken (Stb. 2008, 327) en paragraaf 2 van het Besluit aanvullende regels veiligheid wegtunnels (Stb. 2006, 248) samengebracht. In verband daarmee
komen die besluiten en die paragraaf te vervallen op het tijdstip van inwerkingtreding van
dit besluit.
Artikel 9.4

Inwerkingtreding
Dit artikel regelt de inwerkingtreding van het onderhavige besluit. Het
voornemen is de inwerkingtreding te bepalen op 1 januari 2012. Hiermee is rekening gehouden met het systeem van de vaste verandermomenten.
Artikel 9.5
Citeertitel
De citeertitel is Bouwbesluit 2012 Evenals bij het Bouwbesluit 2003 het geval was is in
de citeertitel een jaartal opgenomen ten einde duidelijk tot uitdrukking te brengen dat het
een geheel nieuw besluit betreft. 2012 is het jaar van beoogde inwerkingtreding van het
besluit.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J.P.H. Donner

Bouwbesluit 2012, concept toelichting, 27 april 2011

182