Besluit van

houdende regels met betrekking tot emissiearme huisvestingssystemen voor
landbouwhuisdieren (Besluit emissiearme huisvesting)
Op de voordracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van 28 april 2015,
nr. IenM/BSK-2015/87066, Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken, gedaan in
overeenstemming met Onze Minister van Economische zaken;
Gelet op artikel 8:40, eerste lid, Wet milieubeheer;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van 17 juni 2015, nr.
W14.15.0152);
Gezien het nader rapport van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van … juni
2015, nr. IenM/BSK-120222, Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken, uitgebracht
in overeenstemming met Onze Minister van Economische Zaken;
Hebben goedgevonden en verstaan:

Artikel 1 (begripsbepalingen)
In dit besluit wordt verstaan onder:
ammoniakemissie: emissie van ammoniak, uitgedrukt in kg NH3 per jaar;
bijlage: bij dit besluit behorende bijlage;
diercategorie: in de bijlagen gehanteerde aanduiding, binnen hoofdcategorieën, van
landbouwhuisdieren;
biologische productiemethode: biologische productiemethode als bedoeld in Verordening
(EG) nr. 834/2007 van de Raad van 28 juni 2007 inzake de biologische productie en de
etikettering van biologische producten en tot intrekking van Verordening (EEG) nr.
2092/91 (PbEU L 189);
dierenverblijf: al dan niet overdekte ruimte voor het houden van landbouwhuisdieren;
dierplaats: deel van een huisvestingssysteem, bestemd voor het houden van één
landbouwhuisdier;
emissiearm dierenverblijf: dierenverblijf met een huisvestingssysteem waarvoor in een
bijlage een maximale emissiewaarde voor ammoniak is opgenomen;
emissie van zwevende deeltjes (PM10): emissie van zwevende deeltjes (PM10), uitgedrukt
in gram PM10 per jaar
emissiefactor voor ammoniak: emissiefactor als bedoeld in artikel 1 van de Wet
ammoniak en veehouderij;

1

emissiefactor voor zwevende deeltjes (PM10): emissie van zwevende deeltjes (PM10),
uitgedrukt in gram per dierplaats per jaar, vastgesteld op grond van artikel 5.20, eerste
lid, van de Wet milieubeheer;
Groen-Labelstalsysteem: huisvestingssysteem dat voldoet aan de omschrijving van een
stalsysteem waarvoor een Groen label als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder a, van
het Convenant Groen Label (Stcrt. 1993, 21) is verleend;
huisvestingssysteem: gedeelte van een dierenverblijf, waarin landbouwhuisdieren van
één diercategorie op dezelfde wijze worden gehouden;
IPPC-installatie: IPPC-installatie als bedoeld in artikel 1.1 van de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht;
maximale emissiewaarde voor ammoniak: waarde van de ammoniakemissie per
dierplaats, uitgedrukt in kg NH3 per jaar, die voor een huisvestingssysteem is
opgenomen in bijlage 1;
maximale emissiewaarde voor zwevende deeltjes (PM10): waarde van de emissie van
zwevende deeltjes (PM10) per dierplaats, uitgedrukt in PM10 per jaar, die voor een
huisvestingssysteem is opgenomen in bijlage 2;
oprichting van een dierenverblijf: oprichting, vervanging of uitbreiding van een
dierenverblijf;
vrijloopstal: huisvestingssysteem voor melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar zonder
ligboxen en voorzien van een zachte, vochtdoorlatende of absorberende bodem, waarbij
het totale oppervlak ten minste het aantal dieren maal 10 vierkante meter bedraagt;
zwevende deeltjes (PM10): zwevende deeltjes (PM10) als bedoeld in artikel 5.7, eerste lid,
van de Wet milieubeheer.

Artikel 2 (reikwijdte)
1. Dit besluit is van toepassing op huisvestingssystemen voor landbouwhuisdieren die
behoren tot een diercategorie die is vermeld in bijlage 1 of bijlage 2, en worden
gehouden voor de productie van vlees, melk of eieren.
2. Dit besluit is niet van toepassing op:
a. vrijloopstallen voor landbouwhuisdieren van de diercategorie melk- en kalfkoeien
ouder dan 2 jaar;
b. huisvestingssystemen voor landbouwhuisdieren die worden gehouden
overeenkomstig de biologische productiemethode, met uitzondering van
huisvestingssystemen voor landbouwhuisdieren van de diercategorie melk- en
kalfkoeien ouder dan 2 jaar;
c. huisvestingssystemen waarbij landbouwhuisdieren van de diercategorieën
legkippen en (groot-)ouderdieren van legrassen worden gehouden in aangepaste
kooien als bedoeld in artikel 2.71 of artikel 2.72 van het Besluit houders van
dieren;
d. huisvestingssystemen voor landbouwhuisdieren van de hoofdcategorie varkens,
waarvan het inpandig leefoppervlak en de oppervlakte van de verharde uitloop
groter of gelijk zijn dan aangegeven in de volgende tabel:
Diercategorie

vleesvarkens, opfokberen van circa 25 kg
tot 7 maanden, opfokzeugen van circa 25

2

inpandig
leefoppervlak
in m2 per
varken

oppervlakte
verharde
uitloop in m2
per varken

1,1

0,7

kg tot eerste dekking
biggenopfok (gespeende biggen)

0,5

n.v.t.

kraamzeugen (met inbegrip van biggen tot
spenen)

6,5

n.v.t.

guste en dragende zeugen

2,5

1,0

3. Dit besluit is niet van toepassing op een diercategorie waarvan in de inrichting niet
meer dieren worden gehouden dan het aantal dat in de laatste kolom van de tabel
van bijlage 1 of bijlage 2 voor die diercategorie is aangegeven.
Artikel 3 (ammoniak diercategorie melk- en kalfkoeien)
1. Degene die een inrichting drijft waarin landbouwhuisdieren worden gehouden, past in
een dierenverblijf voor de diercategorie melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar geen
huisvestingssystemen toe met een emissiefactor voor ammoniak die hoger is dan de
maximale emissiewaarde voor ammoniak die is vermeld in bijlage 1, waarbij de
maximale emissiewaarde in:
a. kolom A geldt voor een dierenverblijf dat is opgericht op uiterlijk 30 juni 2015, met
uitzondering van een huisvestingssysteem dat deel uitmaakt van:
1° een dierenverblijf dat is opgericht op uiterlijk 30 juni 2015 waarin melk- en kalfkoeien
ouder dan 2 jaar worden gehouden volgens de biologische productiemethode;
2° een dierenverblijf dat is opgericht op uiterlijk 1 april 2008;
3° een dierenverblijf dat is opgericht na 1 april 2008 en waarvoor op uiterlijk 31 maart
2008 een milieuvergunning op grond van artikel 8.1 van de Wet milieubeheer of, indien
geen milieuvergunning vereist was, een bouwvergunning op grond van artikel 40, eerste
lid, van de Woningwet, is verleend;
4° een dierenverblijf dat is uitgebreid na 1 april 2008 met minder dan 20 dierplaatsen;
b. kolom B geldt voor een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 juli 2015 en voor 1
januari 2018;
c. kolom C geldt voor een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 januari 2018.
2. In afwijking van het eerste lid, aanhef en onderdeel b, geldt voor een dierenverblijf
dat is opgericht op of na 1 juli 2015, waarvoor op uiterlijk 30 juni 2015 een
omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onderdeel a, van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht onherroepelijk is en dat is opgericht voor 1
oktober 2016, kolom A in plaats van kolom B.
3. In afwijking van het eerste lid, aanhef en onderdeel b, geldt voor een dierenverblijf
dat is opgericht op of na 1 juli 2015, waarvoor op uiterlijk 30 juni 2015 een aanvraag
omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onderdeel a, van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht is ingediend die voldoet aan de
indieningsvereisten als bedoeld in hoofdstuk 2 van de Regeling omgevingsrecht waarbij
die vergunning niet onherroepelijk is en dat is opgericht binnen 15 maanden nadat die
omgevingsvergunning onherroepelijk is, kolom A in plaats van kolom B.
Artikel 4 (ammoniak diercategorie vleeskalveren)
Degene die een inrichting drijft waarin landbouwhuisdieren worden gehouden, past in
een dierenverblijf voor de diercategorie vleeskalveren tot de leeftijd van circa 8

3

maanden dat wordt opgericht op of na 1 januari 2020 geen huisvestingssystemen toe
met een emissiefactor voor ammoniak die hoger is dan de maximale emissiewaarde voor
ammoniak die is vermeld in bijlage 1, kolom C.
Artikel 5 (ammoniak hoofdcategorie varkens, kippen en kalkoenen)
1. Degene die een inrichting drijft waarin landbouwhuisdieren worden gehouden, past in
een dierenverblijf voor de hoofdcategorie varkens, de hoofdcategorie kippen en de
hoofdcategorie kalkoenen geen huisvestingssystemen toe met een emissiefactor voor
ammoniak die hoger is dan de maximale emissiewaarde voor ammoniak die voor een tot
die hoofdcategorieën behorende diercategorie is vermeld in bijlage 1, waarbij de
maximale emissiewaarde in:
a. kolom A geldt voor een dierenverblijf dat is opgericht op uiterlijk 30 juni 2015;
b. kolom B geldt voor een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 juli 2015, met
uitzondering van een dierenverblijf als bedoeld in onderdeel c;
c. kolom C geldt voor een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 januari 2020 indien
het dierenverblijf op het tijdstip van oprichting onderdeel is van een IPPC-installatie als
bedoeld in artikel 1.1 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, waarin varkens
onderscheidenlijk pluimvee worden gehouden.
2. Het eerste lid, onderdeel a, geldt niet voor huisvestingssystemen die deel uitmaken
van een dierenverblijf dat voor 1 januari 2007 is opgericht, indien de totale
ammoniakemissie van de tot de inrichting behorende huisvestingssystemen niet hoger is
dan de totale ammoniakemissie die de huisvestingssystemen op grond van het eerste
lid, berekend op basis van de maximale emissiewaarden per afzonderlijk
huisvestingssysteem, zouden mogen veroorzaken.
3. In afwijking van het eerste lid, aanhef en onderdeel b, geldt voor een dierenverblijf
dat is opgericht op of na 1 juli 2015 , waarvoor op uiterlijk 30 juni 2015 een
omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onderdeel a, van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht onherroepelijk is en dat is opgericht voor 1
oktober 2016, kolom A in plaats van kolom B.
4. In afwijking van het eerste lid, aanhef en onderdeel b, geldt voor een dierenverblijf
dat is opgericht op of na 1 juli 2015, waarvoor op uiterlijk 30 juni 2015 een aanvraag
omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onderdeel a, van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht is ingediend die voldoet aan de
indieningsvereisten als bedoeld in hoofdstuk 2 van de Regeling omgevingsrecht waarbij
die vergunning niet onherroepelijk is en dat is opgericht binnen 15 maanden nadat die
omgevingsvergunning onherroepelijk is, kolom A in plaats van kolom B.
Artikel 6 (ammoniak algemeen)
1. Bij de toepassing van de artikelen 3, 4 en 5 worden de emissiefactoren voor
ammoniak gehanteerd, zoals bedoeld in artikel 2, eerste lid, van de Regeling ammoniak
en veehouderij.
2. Indien naar het oordeel van het bevoegd gezag in redelijkheid niet aan de maximale
emissiewaarde kan worden voldoen, kan dat gezag in afwijking van de artikelen 3 en 5
bepalen dat bij het uitbreiden van een emissiearm dierenverblijf in plaats van de
maximale emissiewaarde uit kolom B of kolom C de maximale emissiewaarde uit kolom
A respectievelijk kolom B van toepassing is. Dit kan uitsluitend indien bij die uitbreiding
hetzelfde huisvestingssysteem wordt toegepast en de uitbreiding niet meer dan 50% van
het bebouwde oppervlak bedraagt.

4

Artikel 7 (zwevende deeltjes)
1. Degene die een inrichting drijft waarin landbouwhuisdieren worden gehouden, past in
een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 juli 2015 geen huisvestingssystemen toe
met een emissiefactor voor zwevende deeltjes (PM10) die hoger is dan de maximale
emissiewaarde voor zwevende deeltjes (PM10) die voor de desbetreffende diercategorie
is vermeld in bijlage 2.
2. Het eerste lid is niet van toepassing voor een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1
juli 2015, waarvoor op uiterlijk 30 juni 2015 een omgevingsvergunning als bedoeld in
artikel 2.1, eerste lid, onderdeel a, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
onherroepelijk is en dat is opgericht voor 1 oktober 2016.
3. Het eerste lid is niet van toepassing voor een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1
juli 2015 waarvoor op uiterlijk 30 juni 2015 een aanvraag omgevingsvergunning als
bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onderdeel a, van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht onherroepelijk is is ingediend die voldoet aan de indieningsvereisten als
bedoeld in hoofdstuk 2 van de Regeling omgevingsrecht waarbij die vergunning niet
onherroepelijk is en dat is opgericht binnen 15 maanden nadat die omgevingsvergunning
onherroepelijk is.
4. Indien naar het oordeel van het bevoegd gezag in redelijkheid niet aan de maximale
emissiewaarde kan worden voldoen, kan dat gezag bepalen dat bij het uitbreiden van
een dierenverblijf het eerste lid niet van toepassing is. Dit kan uitsluitend indien bij die
uitbreiding hetzelfde huisvestingssysteem wordt toegepast en de uitbreiding niet meer
dan 50% van het bebouwde oppervlak bedraagt.
Artikel 8 (uitgestelde werking)
1. Tot 1 januari 2020 geldt voor een huisvestingssysteem dat deel uitmaakt van een
dierenverblijf dat op 1 juli 2015 aanwezig was en voldeed aan artikel 2, eerste lid, van
het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij zoals dat gold op 30 juni 2015,
waarvan de emissiefactor hoger is dan de maximale emissiewaarde voor ammoniak,
bedoeld in artikel 5, eerste lid, die emissiefactor als maximale emissiewaarde voor
ammoniak.
2. Tot 1 januari 2020 geldt voor huisvestingssystemen die deel uitmaken van op 30 juni
2015 binnen de inrichting aanwezige dierenverblijven die niet voldoen aan artikel 5,
tweede lid, en wel voldeden aan artikel 2, tweede lid, van het Besluit ammoniakemissie
huisvesting veehouderij zoals dat gold op 30 juni 2015, artikel 2, tweede lid, van
voornoemd besluit, voor zover er geen oprichting van een dierenverblijf plaatsvindt.
3. Tot 1 januari 2020 geldt voor een op 30 juni 2015 aanwezig Groen-Labelstalsysteem,
waarvan de emissiefactor voor ammoniak hoger is dan de maximale emissiewaarde voor
ammoniak, bedoeld in artikel 5, eerste lid, die hogere emissiefactor als maximale
emissiewaarde voor ammoniak, voor zover voor dat huisvestingssysteem voor 8 mei
2002 een milieuvergunning op grond van artikel 8.1 van de Wet milieubeheer of, indien
geen milieuvergunning vereist was, een bouwvergunning op grond van artikel 40, eerste
lid, van de Woningwet is verleend.
4. Tot 1 januari 2020 geldt voor een huisvestingssysteem waarvoor een bijzondere
emissiefactor is vastgesteld op grond van artikel 4a, eerste lid, van de
Uitvoeringsregeling ammoniak en veehouderij, die hoger is dan de maximale
emissiewaarde voor ammoniak, bedoeld in artikel 5, eerste lid, die bijzondere
emissiefactor als maximale emissiewaarde voor ammoniak.

5

Artikel 9 (intrekking)
Het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij wordt ingetrokken.
Artikel 10 (inwerkingtreding)
Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Artikel 11 (citeertitel)
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit emissiearme huisvesting.

Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het
Staatsblad zal worden geplaatst.

DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU,

6

Bijlage 1 behorende bij artikel 3, eerste lid, artikel 4 en artikel 5, eerste lid van
het Besluit emissiearme huisvestingssystemen landbouwhuisdieren
Diercategorie

Maximale emissiewaarde voor
ammoniak als bedoeld in
artikel 3, eerste lid, artikel 4 en
artikel 5, eerst lid
in kg NH3 per dierplaats per jaar
A

B

Aantal dieren
als bedoeld in
artikel 2,
derde lid

C

hoofdcategorie rundvee
melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar

12,21

11,0

8,6

10

vleeskalveren tot de leeftijd van circa 8
maanden

-

-

2,5

10

biggenopfok (gespeende biggen)

0,21

0,21

0,21

20

kraamzeugen (inclusief biggen tot spenen)

2,9

2,9

2,5

guste en dragende zeugen

2,6

2,6

1,3

totaal

vleesvarkens, opfokberen van circa 25 kg tot
7 maanden, opfokzeugen van circa 25 kg tot
eerste dekking

1,6

1,5

1,1

152

0,0063

0,0063

0,0063

-

0,110

0,051

legkippen

0,125

0,068

0,068

Totaal

(groot)ouderdieren van legrassen

0,150

0,150

0,150

500

-

0,183

0,183

(groot)ouderdieren van vleeskuikens

0,435

0,435

0,250

vleeskuikens

0,045

0,035

0,024

-

0,494

0,49

hoofdcategorie varkens

hoofdcategorie kippen
opfokhennen en hanen van legrassen; jonger
dan 18 weken
•

batterijhuisvesting

•

niet-batterijhuisvesting

(groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok;
jonger dan 19 weken

hoofdcategorie kalkoenen
vleeskalkoenen
1

10

Indien het een huisvestingssysteem betreft voor het houden van melk- en kalfkoeien ouder dan 2
jaar die worden beweid, bedraagt de maximale emissiewaarde 13,0.
2
Voor de bepaling van het aantal landbouwhuisdieren worden de bij de kraamzeugen behorende
biggen (de niet-gespeende biggen) niet meegeteld.
3
Indien het batterijhuisvesting betreft waarbij in het huisvestingssysteem een droogtunnel is

7

geïntegreerd, bedraagt de maximale emissiewaarde 0,016.
4
De maximale emissiewaarde geldt uitsluitend voor huisvestingssystemen met mechanische
ventilatie.

Bijlage 2 behorende bij het Besluit emissiearme huisvestingssystemen
landbouwhuisdieren
Diercategorie

Maximale emissiewaarde voor
zwevende deeltjes als bedoeld
in artikel 7, in gram PM10 per
dierplaats per jaar

Aantal dieren,
bedoeld in
artikel 2,
derde lid

hoofdcategorie kippen
opfokhennen en hanen van legrassen; jonger dan 18
weken
•

batterijhuisvesting

17

•

volièrehuisvesting

17

•

grondhuisvesting

21

legkippen en (groot)ouderdieren van legrassen

totaal

•

volièrehuisvesting

46

•

grondhuisvesting

59

(groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok; jonger
dan 19 weken

16

(groot)ouderdieren van vleeskuikens

30

vleeskuikens

16

500

hoofdcategorie kalkoenen
vleeskalkoenen

601

10

5812

10

hoofdcategorie eenden
vleeseenden
1

De maximale emissiewaarde geldt uitsluitend voor huisvestingssystemen met mechanische
ventilatie.
2
De maximale emissiewaarde geldt niet voor vleeseenden die buiten worden gemest.

8

Nota van toelichting
I. ALGEMEEN DEEL
Hoofdstuk 1. Aanleiding en doel
Dit besluit komt in de plaats van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij
en is evenals dit besluit gebaseerd op artikel 8.40 van de Wet milieubeheer. In dat
artikel is geregeld welke aspecten bij de vaststelling van algemene regels zoals dit
besluit moeten worden betrokken. Het besluit is van toepassing op inrichtingen die zijn
aangewezen krachtens artikel 1.1, derde lid, van de Wet milieubeheer. Zowel bedrijven
met een omgevingsvergunning milieu op grond van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (Wabo) als bedrijven die volledig onder de werkingssfeer van het
Activiteitenbesluit milieubeheer vallen, moeten voldoen aan het besluit.
Dit besluit heeft tot doel de emissie van ammoniak en van fijn stof uit dierenverblijven
zoveel mogelijk te beperken. Daartoe worden voorschriften gesteld die de emissie vanuit
dierenverblijven aan een maximum binden (maximale emissiewaarden). Voor de
onderscheiden huisvestingssystemen gelden verschillende waarden.
Er zijn verschillende redenen om het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij
in zijn geheel te vervangen in plaats van een wijzigingsbesluit op te stellen. Het besluit
beperkt zich niet meer tot ammoniak, maar stelt nu ook maximale emissiewaarden voor
zwevende deeltjes (fijn stof). Daarnaast zou een wijziging van het besluit teveel afbreuk
doen aan een heldere structuur en goede leesbaarheid van het besluit.
Het besluit is als volgt opgebouwd. Artikel 2 bepaalt de reikwijdte van het besluit en
geeft de uitzonderingen aan voor huisvestingssystemen waarvoor de maximale
emissiewaarden niet van toepassing zijn. De artikelen 3, 4, 5 en 7 regelen de maximale
emissiewaarden voor ammoniak respectievelijk zwevende deeltjes (fijn stof). Dit houdt
in dat de emissiewaarden voor nader aangeduide huisvestingssystemen de voor die
huisvestingssystemen geldende emissiefactoren niet mogen overschrijden. Artikel 8
regelt het overgangsrecht voor op het tijdstip van inwerkingtreding van het besluit reeds
bestaande nader aangeduide huisvestingssystemen. Geregeld is dat in bepaalde gevallen
de regels op grond van het oude Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij van
toepassing blijven tot 2020.
Hieronder wordt nader ingegaan op de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het
Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Aanscherping en uitbreiding van de maximale emissiewaarden voor ammoniak
Het merendeel van de maximale emissiewaarden voor ammoniak van het Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderijen is aangescherpt. Dit betreft de diercategorieën
melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar, vleesvarkens, legkippen, vleeskuikens en
(groot)ouderdieren van vleeskuikens. Daarnaast is voor een aantal diercategorieën waarvoor

9

geen maximale emissiewaarde gold, in dit besluit een maximale emissiewaarde opgenomen.
Dat betreft de diercategorieën vleeskalveren, opfokhennen (niet batterijhuisvesting),
(groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok en vleeskalkoenen.
De belangrijkste aanleiding voor de aanscherping en uitbreiding van de maximale
emissiewaarden voor ammoniak is de overbelasting van de voor stikstof gevoelige habitats
in de Natura 2000-gebieden. Daardoor is in de omgeving van deze gebieden nauwelijks
uitbreiding mogelijk van veehouderijen en van andere activiteiten die stikstofdepositie
veroorzaken. Om deze impasse te doorbreken wordt een programma voorbereid, de
Programmatische Aanpak Stikstof (PAS), waarin enerzijds maatregelen worden opgenomen
die de stikstofbelasting van deze gebieden verlagen of andere instandhoudingsvoorwaarden
voor stikstofgevoelige habitats in de Natura 2000-gebieden verbeteren en anderszijds
ruimte wordt geboden voor de ontwikkeling (ontwikkelingsruimte) voor activiteiten die
stikstofdepositie veroorzaken, zoals veehouderijen. In dat kader heeft de toenmalige
staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, bij brief aan de Tweede
Kamer van 15 december 2011, een maatregelenpakket aangekondigd dat moet leiden tot
1
een reductie van de ammoniakemissie vanuit de landbouwsector van 10 kiloton . Eén van
die maatregelen die in de brief worden genoemd, is het beperken van de stalemissies. Het
onderhavige besluit beoogt de aangekondigde maatregel in te lossen.
De aanscherping en uitbreiding van de maximale emissiewaarden voor ammoniak is ook
2
nodig om te kunnen blijven voldoen aan de NEC-richtlijn. Op grond van deze richtlijn geldt
vanaf 2010 voor Nederland een emissieplafond voor ammoniak van 128 kiloton. De
Europese Commissie heeft op 18 december 2013 een voorstel ingediend om dit
3
emissieplafond in twee stappen (in 2020 en 2030) te verlagen.
Bovendien verplichten de Wet milieubeheer en de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (Wabo) er toe de maximale emissiewaarden te actualiseren als de
ontwikkelingen op het gebied van de technische mogelijkheden tot bescherming van het
milieu en de ontwikkelingen met betrekking tot de kwaliteit van het milieu daartoe
aanleiding geven (zie art. 8.40, derde lid, Wet milieubeheer juncto art. 2.30, eerste lid,
Wabo). Daarbij wordt met ontwikkelingen op het gebied van de technische
mogelijkheden tot bescherming van het milieu onder meer gedoeld op de vaststelling
van nieuwe of herziene conclusies over de beste beschikbare technieken (BBT) op grond
4
van de Richtlijn Industriële Emissies . In dit verband is het BBT-referentiedocument
5

(BREF) voor de intensieve pluimvee- en varkenshouderij van belang.
1

Kamerstukken II 2011/12, 30 654, nr. 99, blz. 2 en 7-8.
Richtlijn nr. 2001/81/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2001 inzake
nationale emissieplafonds voor bepaalde luchtverontreinigende stoffen (PbEG L 309).
3
Proposal for a directive of the European Parliament and of the Council on the reduction of national
emissions of certain atmospheric pollutants and amending Directive 2003/35/EC, COM(2013) 920
final, 2013/0443 (COD).
4
Richtlijn nr. 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad van 23 november 2010 inzake
industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging) (herschikking)
(PbEU L 334), art. 13, vijfde en zevende lid.
5
BREF voor de intensieve pluimvee- en varkenshouderij vastgesteld op 7 juli 2003 (PbEU C 170).
2

10

In de nota van toelichting bij het oorspronkelijke Besluit ammoniakemissie huisvesting
veehouderij was al aangegeven dat de maximale emissiewaarden periodiek zullen
worden aangescherpt, afhankelijk van de ontwikkeling van nieuwe stalsystemen en de
6
economische haalbaarheid daarvan. De huidige maximale emissiewaarden dateren
reeds van 2002 (toenmalige ontwerpbesluit). sindsdien zijn veel nieuwe
huisvestingssystemen op de markt verschenen, waardoor de eisen die aan de emissie
van huisvestingssystemen worden gesteld, kunnen worden aangescherpt.
Opname van maximale emissiewaarden voor fijn stof
In het besluit zijn ook maximale emissiewaarden voor zwevende deeltjes (fijn stof)
opgenomen. Deze maximale emissiewaarden hiervoor zijn uitsluitend van toepassing op de
hoofdcategorie kippen en de diercategorieën vleeskalkoenen en vleeseenden. De term fijn
stof wordt in deze toelichting gebruikt voor het begrip zwevende deeltjes (PM10) zoals
bedoeld in artikel 5.7, eerste lid, van de Wet milieubeheer.
De aanleiding voor het invoeren van maximale emissiewaarden voor fijn stof zijn de hoge
achtergrondconcentraties van fijn stof in gebieden met veel intensieve veehouderijen. De
pluimveehouderij is daarbij de belangrijkste veroorzaker van fijn stof, waardoor met name in
deze gebieden nog overschrijdingen optreden van de grenswaarden voor fijn stof. Om de
hoge achtergrondconcentraties te verlagen en zo bij te dragen aan het terugdringen van het
aantal en de omvang van de overschrijdingen, is in het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) aangekondigd dat er in een algemene
maatregel van bestuur (AMvB) emissiegrenswaarden voor fijn stof zullen worden
7
opgenomen voor pluimveestallen. In het verlengde daarvan heeft de staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu in de brief van 20 december 2012 waarbij de derde rapportage over
de voortgang van het NSL werd aangeboden, meegedeeld dat deze AMvB in voorbereiding
8
was. De invoering van deze AMvB biedt tevens meer waarborg dat ook op langere termijn
aan de grenswaarden voor fijn stof kan worden voldaan. Dit besluit is de bedoelde AMvB. In
dit besluit is in plaats van emissiegrenswaarden de term maximale emissiewaarden gebruikt
overeenkomstig het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij. Speciaal
voor de pluimveesector is een onderzoeksprogramma uitgevoerd gericht op de introductie
van technieken die de emissie van fijn stof reduceren.
De regelgeving voor fijn stof heeft tot doel de nadelige effecten daarvan op de gezondheid
van mensen zoveel mogelijk te beperken. In dit verband is het van belang dat de
Gezondheidsraad in haar advies over de gezondheidsrisico’s van veehouderijen er van
uitgaat dat fijn stof vanuit dierenverblijven microbiële componenten en endotoxinen bevat
9
en daarmee extra risico’s voor de volksgezondheid met zich meebrengt. Vanwege de
gezondheidsrisico’s is de invoering van maximale emissiewaarden voor pluimvee niet

6

Stb. 2005, 675, blz. 17.
Kabinetsbesluit NSL, Kamerstukken II 2008/09, 30 175, nr. 88.
8
Kamerstukken II 2013/14, 30 175, nr. 192, blz. 4.
9
Advies van 30 november 2012 ‘Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen’, bijlage bij Kamerstukken
II 2012/13, 28 973, nr. 129, blz. 44.
7

11

beperkt tot de gebieden met veel veehouderijen, maar zijn deze ook daarbuiten van
toepassing.
Voor fijn stof zijn in de NEC-richtlijn geen nationale emissieplafonds vastgesteld. Het eerder
genoemde voorstel van de Europese Commissie van 18 december 2013 bevat echter wel
een voorstel om voor zwevende deeltjes (PM2,5) in 2020 een emissieplafond in te voeren en
dit plafond in 2030 te verlagen. Fijn stof (PM10) omvat echter ook de kleinere stofdeeltjes
waaronder de zwevende deeltjes (PM2,5). Daardoor kan het beperken van de emissie van fijn
stof uit pluimveestallen op termijn ook van belang worden om te kunnen voldoen aan een
toekomstige emissieplafond voor zwevende deeltjes (PM2,5).
Overige wijzigingen
Een aantal bepalingen van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij is in het
onderhavige besluit niet overgenomen omdat de overgangstermijnen voor bestaande
huisvestingssystemen inmiddels zijn verstreken. Dat betreft artikel 1, tweede lid, waarin was
bepaald wat onder bestaande huisvestingssystemen moest worden verstaan, artikel 2a,
tweede lid, op basis waarvan een afwijkende overgangstermijn kon worden voorgesteld voor
bestaande IPPC-installaties, en artikel 4, eerste en tweede lid, waarin de
overgangstermijnen voor bestaande huisvestingssystemen waren geregeld.
Daarnaast zijn enkele verbeteringen aangebracht naar aanleiding van praktijkervaringen en
de jurisprudentie met betrekking tot het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Dit betreft met name de reikwijdte en de verhouding tot de Wet ammoniak en veehouderij.
Zie hoofdstuk 5 voor een uitgebreide toelichting. In verband met laatstgenoemd punt is
artikel 2a, tweede lid, van het ingetrokken besluit niet in dit besluit opgenomen (zie ook
paragraaf 5.2 Verhouding tot Wet ammoniak en veehouderij). De reikwijdte van het besluit
komt aan de orde in het volgende hoofdstuk.
Hoofdstuk 2. Reikwijdte
2.1 Algemene lijn
Het besluit is alleen van toepassing op bedrijven die landbouwhuisdieren houden van
een categorie waarvoor in bijlage 1 of bijlage 2 maximale emissiewaarden voor
ammoniak of zwevende deeltjes (fijn stof) zijn opgenomen. Zoals hiervoor in hoofdstuk
1 is aangegeven, is het aantal diercategorieën waarop dit besluit van toepassing is,
uitgebreid ten opzichte van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij en
daarmee is de reikwijdte van dit besluit dus ruimer. Als het gaat om de soort bedrijven
waarop het besluit van toepassing is, is de reikwijdte van het besluit daarentegen
enigszins ingeperkt ten opzichte van het vervangen besluit. De omschrijving van het
begrip veehouderijen in het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij –
inrichting bestemd voor het kweken, fokken, mesten, houden, verhandelen, verladen,
verladen of wegen van dieren – leidde er in de praktijk toe, dat ook inrichtingen die in
het maatschappelijk verkeer niet als een veehouderij worden beschouwd onder de
reikwijdte van dat besluit vielen,zoals instellingen voor wetenschappelijk onderzoek. Om
dit onbedoelde en ongewenste effect te voorkomen, is de reikwijdte van dit besluit

12

beperkt tot huisvestingssystemen voor landbouwhuisdieren die worden gehouden voor
de productie van vlees, eieren of melk. Deze omschrijving moet ruim worden
geïnterpreteerd. Daartoe worden ook gerekend de bedrijven die onderdeel vormen van
de productieketen, zoals de bedrijven waar de moederdieren worden gehouden of waar
de jonge dieren worden opgefokt.
Huisvestingssystemen die behoren tot de volgende categorieën bedrijven vallen niet
onder de reikwijdte van het besluit omdat bij deze bedrijven de landbouwhuisdieren niet
worden gehouden voor de productie van vlees, melk of eieren (zie artikel 2, eerste lid).
-

Instellingen waar landbouwhuisdieren worden gehouden voor wetenschappelijk
onderzoek.

-

Instellingen waar landbouwhuisdieren aanwezig zijn voor medische behandeling of
onderzoek.

-

Instellingen of bedrijven waar praktijkonderzoek wordt verricht naar verbetering van
de bedrijfsvoering, staltechnieken, meetmethodes, voer- en
managementmaatregelen en dergelijke. Het moet gaan om specialistische bedrijven
met dierenverblijven die speciaal voor dit onderzoek zijn bedoeld, dus niet om een
regulier productiebedrijf waar ook, al dan niet incidenteel, praktijkonderzoek wordt
uitgevoerd.

-

Bedrijven waar landbouwhuisdieren worden gehouden voor het ontwikkelen van
nieuwe productierassen (basisfokbedrijven).

-

Veemarkten, veehandelaren en slachterijen, waarbij dieren slechts gedurende korte
tijd aanwezig zijn, de dierenverblijven niet permanent in gebruik zijn en hetzelfde
dierenverblijf wordt gebruikt voor verschillende diercategorieën.

-

Dierentuinen en kinderboerderijen. Vanwege het geringe aantal landbouwhuisdieren
dat in deze inrichtingen wordt gehouden, vielen de meeste dierentuinen en
kinderboerderijen overigens ook niet onder de reikwijdte van het Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij.

In alle gevallen betreft het bedrijven of instellingen met dierenverblijven die in verband
met de doelstelling van het bedrijf afwijkend zijn ingericht of anders worden
geëxploiteerd dan in een normaal productiebedrijf. In totaal gaat het hier om slechts
enkele tientallen bedrijven.
Het feit dat dit besluit niet van toepassing is op de huisvestingssystemen van
bovenbedoelde bedrijven, betekent echter niet dat voor die huisvestingssystemen geen
eisen gelden. Ook voor deze bedrijven geldt dat ze de ‘beste beschikbare technieken’
(BBT) moeten toepassen. Wat voor de huisvestingssystemen van deze bedrijven als BBT
moet worden beschouwd, zal bij die bedrijven per geval door het bevoegd gezag moeten
worden beoordeeld bij het verlenen van een omgevingsvergunning milieu. Dit besluit zal
daarbij als uitgangspunt worden gebruikt, maar vanwege specifieke omstandigheden kan
het bevoegd gezag hiervan afwijken.
2.2 Uitzonderingen
De reikwijdte van het besluit is ingeperkt tot bedrijven die in het maatschappelijk
verkeer als veehouderijen (productiebedrijven) worden beschouwd. Daarnaast is het

13

besluit ook niet van toepassing op enkele categorieën productiebedrijven die op zichzelf
wel binnen de reikwijdte van het besluit vallen. Dit zijn voor een groot deel bedrijven
waarvan de bedrijfsvoering afwijkt van die van de gangbare bedrijven of waarbij
afwijkende huisvestingssystemen worden toegepast, waardoor de huisvestingssystemen
niet kunnen voldoen aan de maximale emissiewaarden van dit besluit. Door deze
bedrijven uit te zonderen van de werkingssfeer van dit besluit (artikel 2, tweede lid),
wordt bovendien de toepassing en de verdere ontwikkeling van meer welzijnsvriendelijke
huisvestingssystemen bevorderd.
Voor een belangrijk deel komen de uitzonderingen overeen met de uitzonderingen die in
het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij werden gemaakt. Hieronder
worden de verschillende uitzonderingen nader toegelicht.
-

Huisvesting van landbouwhuisdieren die volgens de biologische productiemethode
10
worden gehouden overeenkomstige de Europese verordening . Anders dan het
vervangen besluit is dit besluit wel van toepassing op de huisvesting van
melkrundvee die biologisch worden gehouden. Uit onderzoek is namelijk gebleken
dat er ook voor deze diercategorie voldoende emissiearme huisvestingssystemen
11
beschikbaar en toepasbaar zijn. Voor biologisch gehouden kippen zijn ook
voldoende emissiearme systemen beschikbaar.12 Echter omdat voor leghennen en
vleespluimvee een maximum aantal dieren per afdeling of stal mag worden
gehouden, zijn de kosten voor het toepassen van een emissiearme techniek in een
aantal gevallen veel hoger en worden daarom niet als BBT beschouwd. Er geldt
daarom nog steeds een uitzondering voor biologisch gehouden kippen. Voor
biologischh gehouden varkens geldt de eis voor een uitloop. Er zijn nog onvoldoende
emissiearme systemen beschikbaar waarbij het stalontwerp rekening houdt met een
uitloop, zodat er ook nog een uitzondering geldt voor biologisch gehouden varkens.

-

Huisvesting voor varkens die met het oog op vergroting van het dierenwelzijn anders
zijn ingericht dan de gangbare dierenverblijven. Zo beschikken de varkens
bijvoorbeeld over een groter leefoppervlak en over een vrije uitloop naar buiten. Het
gaat hier in de praktijk om het houden van scharrelvarkens overeenkomstig de
voorwaarden die de organisatie Producert (Regeling Producert Gecertificeerd
Scharrelvarkensvlees) en de Dierenbescherming (Beter Leven-kenmerk, 2 of 3
sterren) hanteren.

-

Huisvesting van legkippen of de (groot)ouderdieren daarvan in aangepaste kooien.
Sinds 2013 is het houden van legkippen in kooien (legbatterijen) verboden. Er geldt
echter een uitzondering voor de zogenoemde alternatieve kooien, de verrijkte kooien
en de koloniehuisvesting. Deze huisvestingssystemen worden slechts op kleine
schaal toegepast en de emissie vanuit deze systemen is aanzienlijk lager dan die van

10

Verordening (EG) nr. 834/2007 van de Raad van 28 juni 2007 inzake de biologische productie en
etikettering van biologische producten en tot intrekking van de Verordening (EEG) nr. 2092/91
(PbEU L 189).
11
Emissies uit de biologische veehouderij: processen en factoren, Wageningen UR Livestock
Research, rapport 584, augustus 2012.
12
Effect reducerende technieken op emissies bij biologisch gehouden pluimvee, Wageningen UR
Livestock Research, rapport 811, april 2015.

14

de grondhuisvestings- en volièresystemen. Bovendien zullen de verrijkte kooien op
termijn worden uitgefaseerd en is de emissiefactor voor beide systemen gelijk. Het
is daarom niet zinvol voor deze categorie huisvestingssystemen een maximale
emissiewaarde vast te stellen.
-

Vrijloopstallen zijn vooralsnog uitgezonderd van de maximale emissiewaarde. Deze
stallen zijn in ontwikkeling en interessant op het gebied van dierenwelzijn en
diergezondheid. Met name meer ruimte in combinatie met een zachte bodem geeft
de dieren meer mogelijkheden voor natuurlijk gedrag. Onderzoek naar de emissie
van ammoniak is nog niet afgerond en een maximale emissiewaarde zou de verdere
ontwikkeling van dit type stallen frustreren. Om deze reden is gekozen voor een
voorlopige uitzondering.

-

Huisvesting voor landbouwhuisdieren van een categorie waarvan op een bedrijf maar
een gering aantal wordt gehouden. Bij dergelijke kleine aantallen is geen sprake van
een economische bedrijfsactiviteit. De betreffende aantallen staan vermeld in de
laatste kolom van bijlage 1 en 2 van het besluit. Het toepassen van emissiearme
staltechnieken is bij zulke kleine aantallen dieren technisch niet mogelijk of alleen
tegen onredelijk hoge kosten.

Voor een oneigenlijk gebruik van de uitzonderingen voor de meer welzijnsvriendelijke
huisvesting hoeft niet te worden gevreesd. De toepassing van dergelijke
huisvestingssystemen gaat gepaard met extra kosten die alleen kunnen worden
terugverdiend als daar extra opbrengsten tegenover staan. Daarvoor zullen de
betreffende bedrijven volgens afspraken die daarover in de productieketen zijn gemaakt,
13
moeten beschikken over een certificaat waarmee ze de meer welzijnsvriendelijke
bedrijfsvoering kunnen aantonen. Daardoor zal voor dit onderdeel van het besluit geen
aanvullend toezicht en handhaving door het bevoegd gezag nodig zijn.
Op dit moment bevindt de ontwikkeling van meer welzijnsvriendelijke
huisvestingssystemen zich nog volop in ontwikkeling. Het is denkbaar dat ook voor
dergelijke huisvestingssystemen op termijn maximale emissiewaarden zullen gaan
gelden, waarbij de hoogte van die normen kan afwijken van die voor de gangbare
huisvesting.

Hoofdstuk 3. Normering
3.1 Uitgangspunten
Dit besluit stelt grenzen aan de emissie van ammoniak en fijn stof uit
huisvestingssystemen, in de vorm van maximale emissiewaarden. De maximale
emissiewaarden zijn gebaseerd op de ‘beste beschikbare technieken’ (BBT). In artikel
1.1, eerste lid, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is dit begrip als
volgt gedefinieerd: “voor het bereiken van een hoog niveau van bescherming van het
13

Voor de biologische productiemethode is een Skal-certificaat vereist, voor scharrelvarkens het
certificaat Producert Gecertificeerd Scharrelvlees en voor het ‘sterren-systeem’ een Beter Levencertificaat.

15

milieu meest doeltreffende technieken om de emissie en andere nadelige gevolgen voor
het milieu, die een inrichting kan veroorzaken, te voorkomen of, indien dit niet mogelijk
is, zoveel mogelijk te beperken, die – kosten en baten in aanmerking genomen –
economisch en technisch haalbaar in de bedrijfstak waartoe de inrichting behoort,
kunnen worden toegepast, en die voor degene die de inrichting drijft, redelijkerwijs in
Nederland of daarbuiten te verkrijgen zijn; (…)”.
Hierna wordt beschreven op welke wijze de verschillende elementen uit deze definitie bij
de BBT-afweging zijn betrokken.
Economische haalbaarheid
Om als BBT te kunnen worden aangemerkt moet een emissiearme techniek economisch
haalbaar zijn. Dit vereiste geldt op het niveau van de bedrijfstak. Er wordt daarbij geen
rekening gehouden met de (financiële) mogelijkheden van ieder individueel bedrijf. Dat
betekent dat de toepassing van een emissiearme techniek voor een gemiddeld bedrijf in
de betreffende veehouderijtak geen onredelijke kostenverhoging met zich mee mag
brengen.
Om te bepalen wat economisch haalbaar is, heeft het LEI Wageningen UR in opdracht
van het ministerie van Economische Zaken een tweetal onderzoeken uitgevoerd. In 2011
is onderzoek gedaan naar de financiële draagkracht van de pluimveesector om
14
technische maatregelen te treffen die de emissie van fijn stof reduceren en in 2013
naar de financiële gevolgen voor de melkveehouderij van het verplicht moeten
15
toepassen van emissiearme stalvloeren .
Op basis van deze onderzoeken is als maat voor de economische haalbaarheid bij de
bepaling van BBT gerekend met een maximum van circa 3% extra jaarkosten bij nieuwe
dierenverblijven en 1% bij bestaande dierenverblijven (in geval van fijn stof). Dit zijn de
extra kosten (investering en exploitatie) voor het emissiearme huisvestingssysteem ten
opzichte van de totale jaarlijkse kosten van een bedrijf met een standaardomvang. De
totale jaarlijkse kosten omvatten de vaste kosten (afschrijving, rente en onderhoud) en
de variabele kosten vanwege het houden van dieren (exclusief arbeidskosten). Voor het
toepassen van een emissiearm huisvestingssysteem wordt een jaarlijkse
kostenverhoging met ten hoogste circa 3% redelijk geacht.
Beschikbaarheid en toepasbaarheid
Om als BBT te kunnen worden aangemerkt moet de emissiearme techniek algemeen
beschikbaar en toepasbaar zijn. De beschikbaarheid ziet op het op de ‘markt’
verkrijgbaar zijn. Er is dan een producent en leverancier die het systeem aanbiedt. Dat
kunnen ook buitenlandse producenten of leveranciers zijn. Dit betekent voor de
Nederlandse situatie dat de emissiearme techniek op de lijst met systemen (bijlage 1)
van de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav) moet staan. Systemen die niet op de
lijst staan, worden niet beschouwd als emissiearm. Niet alle systemen op de Rav-lijst
14

Economische ruimte voor investeringen voor reductie van fijnstof voor reductie op pluimvee, LEI
Wageningen UR, LEI-nota 11-014, februari 2011.
15
Investeringseffecten van verplichte emissiearme stalvloer in de melkveehouderij, LEI Wageningen
UR, LEI-rapport 2013-055, oktober 2013.

16

voldoen aan het criterium van beschikbaarheid, omdat op de lijst ook systemen staan
die inmiddels technisch verouderd zijn en niet meer worden geleverd. Omdat ze in
bestaande situaties nog kunnen voorkomen, staan ze nog wel op de lijst.
Algemeen toepasbaar betekent onder meer dat het systeem technisch haalbaar moet
zijn. Dit houdt in dat het om bewezen technieken moet gaan. In beginsel voldoen alle
systemen die in bijlage 1 van de Rav zijn opgenomen aan dit criterium. Technieken die
nog in de ontwerpfase of testfase verkeren, zoals proefstallen, voldoen niet aan dit
criterium.
Algemeen toepasbaar houdt ook in dat de toepassing van de emissiearme techniek niet
mag worden belemmerd, doordat de techniek op het ene milieuaspect goed scoort maar
op ander milieuaspect slecht. Bij een BBT-afweging over staltechnieken zijn met name
de aspecten ammoniak, geur en fijn stof van belang, maar ook het energie- en
waterverbruik en het ontstaan van afvalproducten zijn relevant. De meeste beschikbare
technieken die de emissie van ammoniak reduceren, reduceren in beperkte mate ook de
reductie van geur en fijn stof. De verschillende technieken onderscheiden zich op dat
punt echter nauwelijks van elkaar. Alleen luchtwassystemen scoren op alle drie de
aspecten goed, maar hebben weer als nadeel dat het energie- en waterverbruik relatief
hoog is en dat ze als nageschakelde techniek niet bijdragen aan de verbetering van het
stalklimaat (zie hierna).
Algemeen toepasbaar betekent ook dat de toepassing van de emissiearme techniek niet
in strijd mag zijn met andere regelgeving. Bij staltechnieken gaat het dan vooral om
dierenwelzijn en diergezondheid, maar ook arbeidsomstandigheden (gezondheid en
veiligheid) kunnen relevant zijn. Bij de BBT-afweging is met name gekeken naar
eventuele strijdigheid met het Besluit houders van dieren. Emissiearme
huisvestingssystemen die niet aan deze regelgeving voldoen, worden niet als BBT
aangemerkt. Zo is bijvoorbeeld geen BBT vastgesteld voor batterijhuisvesting bij
legkippen omdat deze niet meer mag worden toegepast. Met het oog op de gezondheid
van mens en dier is ook het effect van de emissiearme techniek op het stalklimaat
betrokken. Emissiearme technieken die tevens het stalklimaat verbeteren scoren bij de
BBT-afweging beter dan emissiearme technieken met een vergelijkbare reductie maar
zonder positief effect op het stalklimaat.
Ook moet voor de toepasbaarheid van de techniek op langere termijn rekening worden
gehouden met komende wijzigingen of relevante nieuwe regelgeving. In dit verband is
van belang dat de Europese BREF (BBT-referentiedocument) voor de intensieve
pluimvee- en varkenshouderij momenteel wordt herzien. Deze BREF is in een
vergevorderd stadium. Er is voor gezorgd dat geen strijdigheid ontstaat met herziene
BREF. De BREF omvat een bandbreedte voor de emissies. Naar verwachting zullen de
staltechnieken (of huisvestingssystemen of systemen) waarop de maximale
emissiewaarden zijn gebaseerd, behoren tot de meest vergaande technieken binnen de
bandbreedte van de herziene BREF. Omdat de invulling van BBT mede wordt bepaald

17

door de ernst van de milieuproblematiek, is dit een logisch gevolg van de
ammoniakproblematiek in Nederland.
Doeltreffendheid
Alleen de meest effectieve technieken kunnen als BBT worden aangemerkt. Deze
technieken moeten een hoog niveau van bescherming bieden, waarbij de kosten in
verhouding staan met de baten. De milieusituatie en de verwachte ontwikkelingen
moeten bij deze kosten-batenafweging worden betrokken.
Bij de kosten-batenafweging is beoordeeld welke emissiearme technieken binnen het
economisch criterium (maximaal circa 3% extra jaarkosten) het hoogste
milieurendement opleveren. Deze technieken vormen dan de basis voor de maximale
emissiewaarde.
Keuzemogelijkheid
Het vaststellen van een maximale emissiewaarde mag bij IPPC-bedrijven niet tot gevolg
hebben, dat daardoor feitelijk het gebruik van een bepaald techniek of technologie wordt
voorgeschreven. Dat volgt uit het bepaalde in artikel 5.6, eerste lid, van het Besluit
omgevingsrecht. Daarmee wordt onder meer voorkomen dat de vastgestelde maximale
emissiewaarde leidt tot het ontstaan van een monopoliepositie van een producent of
leverancier van een bepaalde staltechniek. Ook voor niet-IPPC-bedrijven is deze
keuzevrijheid van belang. Daarom is bij de vaststelling van de maximale emissiewaarden
in aanvulling op voornoemde BBT-criteria als extra voorwaarde gehanteerd, dat een
bedrijf om te voldoen aan de maximale emissiewaarden moet kunnen kiezen uit
meerdere, technisch van elkaar verschillende emissiearme staltechnieken.

3.2 Maximale emissiewaarden ammoniak
Op grond van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderijen waren
reeds maximale emissiewaarden voor ammoniak van toepassing voor de diercategorieën
melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar, biggenopfok (gespeende biggen), kraamzeugen, guste
en dragende zeugen, vleesvarkens, opfokhennen (alleen batterijhuisvesting), legkippen,
(groot)ouderdieren van vleeskuikens en vleeskuikens. In aanvulling daarop zijn in dit besluit
ook maximale emissiewaarden voor ammoniak opgenomen voor de diercategorieën
vleeskalveren, opfokhennen (grond- en volièrehuisvesting), (groot)ouderdieren van
vleeskuikens in opfok en vleeskalkoenen.
Vaststelling maximale emissiewaarden
Bij de vaststelling van de maximale emissiewaarden voor ammoniak zijn uit de lijst met
huisvestingssystemen de systemen geselecteerd met circa 3% extra jaarkosten of
minder (de economische haalbaarheid). Vervolgens is beoordeeld of de
huisvestingssystemen beschikbaar en toepasbaar zijn. Huisvestingssystemen die in de
praktijk vanwege technische problemen of bruikbaarheid (exploitatie en onderhoud) niet
meer worden toegepast, vielen daarbij af, evenals systemen die op gebied van geur,
arbeidsomstandigheden of dierenwelzijn slecht scoorden. Tot slot zijn uit de
overblijvende systemen, de huisvestingssystemen met het hoogste milieurendement

18

geselecteerd. Daarbij is er op gelet dat de ondernemer bij het voldoen aan de maximale
emissiewaarde uit meerdere BBT-systemen kan kiezen.
De aanscherping en uitbreiding van de maximale emissiewaarden voor ammoniak is
alleen van toepassing op huisvestingssystemen die onderdeel uitmaken van een nieuw
dierenverblijf of van een uitbreiding van een dierenverblijf. Op deze wijze wordt
aangesloten bij het investeringsritme van een bedrijf en kunnen de extra jaarkosten
binnen het 3%-criterium blijven.
Fasering en monitoring
De aanscherping en uitbreiding van de maximale emissiewaarden voor ammoniak vindt
gefaseerd plaats. Naast de huidige aanscherping, vindt voor melkrundvee een verdere
aanscherping plaats in 2018 en voor varkens, kippen en vleeskalkoenen in 2020. Voor
vleeskalveren wordt pas vanaf 2020 een maximale emissiewaarde van toepassing. De
reden voor de gefaseerde invoering is voor de verschillende diercategorieën anders en
komt hierna aan de orde.
In het kader van de PAS vindt jaarlijks monitoring plaats van de emissiereductie die met
dit besluit wordt gerealiseerd. Eenmaal per drie jaar vindt in dat kader een evaluatie
plaats, waarbij wordt beoordeeld of het noodzakelijk is de maximale emissiewaarden
16
voor ammoniak aan te passen. Bij de eerste evaluatie, in 2018, zal ook beoordeeld
worden of de voorgenomen aanscherping van de maximale emissiewaarden aanpassing
behoeft.
Maximale emissiewaarden per hoofdcategorie
Hierna zijn de belangrijkste wijzigingen van de maximale emissiewaarden voor
ammoniak per hoofdcategorie op hoofdlijnen vermeld. In de artikelsgewijze toelichting
op artikel 3, 4 en 5 en bijlage 1 wordt meer in detail ingegaan op de totstandkoming van
de maximale emissiewaarden.
-

Rundvee

Vanwege actualisering van de emissiefactoren voor melkrundvee (diercategorie melk- en
kalfkoeien ouder dan 2 jaar) in de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav) is de
maximale emissiewaarde van het ingetrokken besluit in lijn met deze actualisering
verhoogd (zie paragraaf 5.2). De huisvestingssystemen die voldeden aan de maximale
emissiewaarde van het ingetrokken besluit, voldoen ook aan de geactualiseerde
maximale emissiewaarde. De geactualiseerde maximale emissiewaarde gaat ook gelden
voor uitbreidingen van een bestaande stal, ook als het bestaande huisvestingssysteem
niet aan die maximale emissiewaarde hoeft te voldoen.
Vanaf 1 juli 2015 wordt de maximale emissiewaarde voor melkrundvee aangescherpt.
De aanscherping is beperkt omdat deze is gebaseerd op de systemen met een
definitieve emissiefactor. Voor de systemen met een voorlopige emissiefactor, kan pas
16

Overeenkomst generieke maatregelen in verband met het Programma Aanpak Stikstof, 18 maart
2014, Kamerstukken II 2013/14, 33 669, nr. 41, blz 4.

19

nadat metingen zijn uitgevoerd, een definitieve emissiefactor worden vastgesteld. De
meeste van deze systemen met een voorlopige emissiefactor worden momenteel
gemeten, waardoor het mogelijk is de maximale emissiefactor per 1 januari 2018 verder
aan te scherpen.
Voor de diercategorie vleeskalveren is voorzien in een maximale emissiewaarde die gaat
gelden vanaf 1 januari 2020. Op dit moment zijn er nog onvoldoende (bemeten)
huisvestingssystemen beschikbaar waarop een maximale emissiewaarde kan worden
gebaseerd. In de praktijk worden echter reeds diverse emissiearme
huisvestingssystemen toegepast en worden metingen uitgevoerd of zijn gepland, zodat
dit reden was om vooruitlopend op deze ontwikkelingen al een maximale emissiewaarde
op te nemen. Op basis van expert judgement is een maximale emissiewaarde bepaald.
Hiermee wordt duidelijkheid geboden aan de sector en wordt de verdere ontwikkeling
van emissiearme staltechnieken voor deze diercategorie gestimuleerd.
-

Varkens

Tegelijk met de inwerkingtreding van dit besluit is het onderscheid in hokoppervlak bij
de diercategorieën vleesvarkens en biggenopfok (gespeende biggen) in de Rav vervallen
(zie paragraaf 5.2). De maximale emissiewaarden bij deze diercategorieën zijn daarop
aangepast, waardoor de maximale emissiewaarde voor vleesvarkens is verhoogd en die
voor biggenopfok verlaagd.
Op grond van BBT-afweging zou bij de varkens een aanscherping van de emissiefactor
tot 70% emissiereductie mogelijk zijn. Daardoor zou echter in de praktijk nog maar één
bepaalde technologie kunnen worden toegepast, namelijk luchtwassystemen.
Luchtwassystemen hebben bovendien als nadeel een hoog energieverbruik en het feit
dat ze geen verbetering van het stalklimaat opleveren, waar in de praktijk wel behoefte
aan bestaat. Daarom is de aanscherping van de maximale emissiewaarden uitgesteld tot
2020, zodat er ruimte ontstaat om in de tussentijd alternatieve systemen te ontwikkelen
die een vergelijkbare emissiereductie opleveren. De aanscherping van de maximale
emissiewaarde in 2020 geldt overigens alleen voor IPPC-bedrijven. De varkensbedrijven
die verder ontwikkelen hebben over het algemeen de omvang van een IPPC-bedrijf of
krijgen dat door die uitbreiding.
Voor de diercategorie vleesvarkens is wel vanaf 1 juli 2015 een beperkte aanscherping
van de maximale emissiewaarde gerealiseerd. De maximale emissiewaarde van de
diercategorie biggenopfok is niet aangescherpt omdat daarvoor al een maximale
emissiewaarde geldt die een emissiereductie van 70% vereist.
-

Kippen en Kalkoenen

Vanwege het verbod op legbatterijen, is in dit besluit geen afzonderlijke maximale
emissiewaarde voor legkippen in batterijhuisvesting opgenomen. Zoals aangekondigd bij
de wijziging van de Rav in oktober 2011 is de maximale emissiewaarde voor de

20

subcategorie (groot)ouderdieren van legrassen verhoogd, omdat de emissiearme
17
huisvestingssystemen voor legkippen niet toepasbaar bleek voor de ouderdieren.
Vanaf 1 juli 2015 geldt een aangescherpte maximale emissiewaarde voor de
diercategorieën legkippen en vleeskuikens en is voor de diercategorieën opfokhennen
(grond- en volièrehuisvesting), grootouderdieren van vleeskuikens in opfok en voor de
diercategorie vleeskalkoenen (tot 2020 alleen voor huisvestingssystemen met
mechanische ventilatie) een maximale emissiewaarde voor ammoniak opgenomen. Voor
de diercategorieën opfokhennen (grond- en volièrehuisvesting) en vleeskuikens is
voorzien in een verdere aanscherping per 1 januari 2020.
Vanwege de noodzaak om een veel toegepast huisvestingsysteem technisch te
optimaliseren, is de aanscherping van de maximale emissiewaarde voor de diercategorie
(groot)ouderdieren van vleeskuikens uitgesteld tot 1 januari 2020. Evenals bij de
hoofdcategorie varkens geldt de aanscherping in 2020 ook bij de hoofdcategorie kippen
alleen voor IPPC-bedrijven.
-

Additionele technieken voor mestverwerking en mestopslag

Anders dan in het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij is in dit besluit geen
maximale emissiewaarde opgenomen voor de additionele technieken voor
mestbewerking en mestopslag. Het opnemen van een maximale emissiewaarde voor
deze additionele technieken had tot doel de open opslag van onbehandelde
pluimveemest onmogelijk te maken. Inmiddels is de open opslag van mest binnen een
inrichting op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer verboden. Daarom is het
opnemen van een maximale emissiewaarde niet meer nodig. Bovendien is inmiddels uit
meetresultaten gebleken, dat de emissie vanuit de opslag van pluimveemest in een
afgesloten mestloods, die op grond van de BREF voor de intensieve pluimvee- en
18
varkenshouderij als BBT wordt aangemerkt , anders dan eerder werd aangenomen,
overeenkwam met de hogere emissiefactor die in de Rav voor overige opslag was
opgenomen (0,05 kg NH3 per dierplaats per jaar). De strengere maximale
emissiewaarde maakte daarmee het toepassen van deze BBT-opslagloods onmogelijk.
Dit onbedoelde gevolg zou ongedaan kunnen worden gemaakt door de maximale
emissiewaarde voor deze additionele technieken te verhogen tot 0,05 kg en voor overige
(open) opslag in de Rav een hogere emissiefactor op te nemen. Daar is echter niet voor
gekozen, mede omdat niet bekend is hoe groot de ammoniakemissie vanuit een open
opslag is en een dergelijke opslag bovendien niet is toegestaan. De emissiefactor 0,05
kg in de Rav geldt nu alleen voor de BBT-opslagloods en er is geen emissiefactor voor
overige (open) opslag opgenomen. Open opslag is niet niet toegestaan.
Afwijkingsmogelijkheid
Maximale emissiewaarden voor ammoniak zijn generieke normen. Ze gelden in beginsel
voor alle bedrijven in Nederland. Bij de vaststelling ervan zijn de huidige milieusituatie
en de verwachte ontwikkelingen van die milieusituatie betrokken. In bepaalde situaties,
als de ligging van het bedrijf en de plaatselijke milieuomstandigheden daartoe aanleiding
17

Zie de Staatscourant van 18 oktober 2011, nr. 18726, blz. 16.
Zie de oplegnotitie bij de BREF voor de intensieve pluimvee- en varkenshouderij, InfoMil 2007,
blz. 6 (par. 5.3.1 m.b.t. categorie E 6 nageschakelde technieken)
18

21

geven, kan het bevoegd gezag bij IPPC-bedrijven in de omgevingsvergunning milieu
echter strengere emissie-eisen stellen dan de maximale emissiewaarden van dit besluit.
De bevoegdheid daartoe is gelegen in artikel 3, derde lid (derde volzin), van de Wet
ammoniak en veehouderij. Dit kan zich met name voordoen bij bedrijven die wel in de
nabijheid van voor ammoniak gevoelige natuurgebieden zijn gelegen, maar buiten de
zones van 250 meter rond de zeer kwetsbare gebieden van de Wav. Binnen de zone
geldt namelijk al een hoger beschermingsniveau, maar net daarbuiten niet. Voor een
uitgebreidere toelichting wordt verwezen naar de memorie van toelichting bij de
19
wijziging van de Wav.
3.3 Maximale emissiewaarden fijn stof
Naast de maximale emissiewaarden voor ammoniak zijn in dit besluit ook afzonderlijke
maximale emissiewaarden voor fijn stof opgenomen. Met ingang van 1 juli 2015 geldt er
voor alle diercategorieën binnen de hoofdcategorie kippen en voor de diercategorieën
vleeskalkoenen en vleeseenden een maximale emissiewaarde voor fijn stof.
Vaststelling maximale emissiewaarden
Voor de reductie van de emissie van fijn stof zijn drie soorten systemen beschikbaar.
Allereerst de speciaal voor dit doel ontwikkelde technieken, in de Rav opgenomen als
categorie ‘additionele technieken voor emissiereductie van fijn stof’; deze technieken
hebben geen effect op de emissie van ammoniak uit de huisvestingssystemen. Verder de
mestdroogsystemen, in de Rav opgenomen in de categorie ‘additionele technieken voor
mestbewerking en mestopslag’; deze systemen reduceren weliswaar de emissie van fijn
stof, maar veroorzaken wel ammoniakemissie. Daarnaast zijn er nog de verschillende
luchtwassystemen; deze systemen reduceren niet alleen de emissie van fijn stof, maar
ook de emissie van ammoniak en geur.
Bij de vaststelling van de maximale emissiewaarde voor fijn stof zijn de
mestdroogsystemen buiten beschouwing gelaten, omdat de toepassing van deze
techniek afhankelijk is van de keuze voor mestbewerking door de ondernemer en
daarom niet kan worden voorgeschreven door het bevoegd gezag. Dat laat onverlet dat
een mestdroogsysteem wel BBT voor het aspect fijn stof kan zijn wanneer een
ondernemer vanwege mestbehandeling zelf voor de toepassing van een dergelijke
techniek kiest.
Voor de vaststelling van de maximale emissiewaarde zijn eerst de systemen met circa
3% of minder extra jaarkosten geselecteerd (economische haalbaarheid). De extra
jaarkosten van alle luchtwassystemen liggen (aanzienlijk) hoger en vallen daarom af.
Vervolgens zijn per diercategorie de emissiereducerende technieken met het hoogste
milieurendement geselecteerd. Daarbij is getoetst of de ondernemer bij het voldoen aan
de maximale emissiewaarde uit meerdere BBT-systemen kan kiezen. De opgenomen
maximale emissiewaarden voor fijn stof zijn van toepassing op dierenverblijven die na 1
juli 2015 worden opgericht.

19

Kamerstukken II 2005/06, 30 654, nr. 3, blz. 14 – 17.

22

Bovendien is beoordeeld of het mogelijk is om ook voor bestaande dierenverblijven
maximale emissiewaarden voor fijn stof vast te stellen. Anders dan bij het toepassen
van emissiearme staltechnieken voor ammoniak liggen de kosten voor toepassing van
emissiereducerende technieken voor fijn stof bij bestaande dierenverblijven op het
zelfde niveau als bij nieuwe dierenverblijven. Omdat bij een verplichte toepassing van
deze technieken in bestaande stalen het voordeel van samenloop met de geplande
investering ontbreekt, is als economisch criterium voor BBT hierbij uitgegaan van een
toename in de jaarkosten van maximaal circa 1%. Bij de toepassing van dit criterium
bleken er bij een aantal diercategorieën, waaronder de diercategorie legkippen, echter te
weinig emissiereducerende technieken beschikbaar. Om die reden is afgezien van het
invoeren van maximale emissiewaarden voor bestaande dierenverblijven.
Samenloop kosten maximale emissiewaarden ammoniak en fijn stof
Zowel bij het vaststellen van de maximale emissiewaarden voor ammoniak als voor fijn
stof is als uitgangpunt gehanteerd dat de jaarlijkse kosten met niet meer dan 3% mogen
stijgen. Dit uitgangspunt zou in theorie kunnen leiden tot een totale stijging van de
jaarlijkse kosten met 6%. Echter, de systemen die voor ammoniak als BBT zijn
aangemerkt bij de verschillende pluimveecategorieën leiden tot aanzienlijk lagere
meerkosten dan de 3% die als uitgangspunt is gehanteerd. Dit geldt ook voor de
emissiereducerende technieken voor fijn stof. Berekend is dat de stijging van de
jaarlijkse kosten bij het toepassen van een staltechniek die de ammoniakemissie
reduceert in combinatie met een techniek die de emissie van fijn stof reduceert in totaal
niet boven de 3% hoeft uit te komen.
Afwijkingsmogelijkheid
Als vanwege de lokale milieusituatie strengere emissie-eisen nodig zijn om te voldoen
aan BBT, kan het bevoegd gezag bij bedrijven met een IPPC-installatie afwijken van de
maximale emissiewaarden van het besluit (art. 2.22, vijfde lid Wabo). Een dergelijke
situatie zou zich voor kunnen doen bij lokaal grote overschrijdingen van de
grenswaarden voor fijn stof.
Hoofdstuk 4. Overgangsrecht
Eisen nog niet gebouwd, maar wel vergunde of aangevraagde dierenverblijven
Alle stallen die worden gebouwd na 1 juli 2015 moeten aan de nieuwe eisen voldoen.
Alleen stallen waarvoor reeds een omgevingsvergunning bouwen onherroepelijk is of nog
geen sprake was van een onherroepelijke vergunning, maar wel tijdig voor 1 juli 2015
een aanvraag was ingediend, zijn hiervan uitgezonderd. Hierbij is als voorwaarde
opgenomen dat een stal waarvoor reeds een omgevingsvergunning bouwen is verleend
en onherroepelijk is, uiterlijk op 1 oktober 2016 moet zijn opgericht (gebouwd en klaar
voor gebruik). Voor een stal waarvoor een omgevingsvergunning bouwen tijdig was
aangevraagd of was verleend maar nog niet onherroepelijk is, geldt de termijn van 15
maanden vanaf het moment dat de vergunning onherroepelijk is. Dit is opgenomen in
artikel 3, tweede en derde lid, artikel 5, derde en vierde lid, en artikel 7, tweede en
derde lid. Kolom A van bijlage 1 is niet alleen van toepassing op bestaande stallen, maar

23

ook op op 1 juli 2015 nog niet gebouwde, maar wel reeds aangevraagde of reeds
vergunde stallen. Kolom B is dan niet van toepassing. De termijn van 15 maanden na
het onherroepelijk worden van de omgevingsvergunning is gehanteerd omdat bedrijven
dan een eventuele beroepsprocedure kunnen afwachten en vervolgens nog voldoende
tijd hebben om de stal te realiseren.
Overgangsrecht vanwege actualiseren emissiefactoren
Dit besluit en de wijziging van de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav) die
tegelijkertijd in werking treedt, hebben tot gevolg dat een aantal bedrijven bij
inwerkingtreding niet zou voldoen aan het besluit, terwijl er bij het bedrijf zelf geen
wijzigingen plaatsvinden. Voor deze bedrijven is via overgangsrecht (artikel 8) een
termijn tot 1 januari 2020 opgenomen.
Daarnaast is overgangsrecht opgenomen voor bedrijven met Groen-Labelstalsysteem of
een bijzonder emissiefactor, waarbij de emissiefactor hoger is dan de maximale
emissiewaarde. Ook voor deze bedrijven geldt een overgangstermijn tot 1 januari 2020
(artikel 8). Hieronder wordt nader ingegaan op de bedrijven die onder het
overgangsrecht vallen.
Het besluit bevat dus voor de volgende categorieën bedrijven overgangsrecht:
a.

De bedrijven die als gevolg van de wijziging van de emissiefactoren voor ammoniak
direct voor de inwerkingtreding van dit besluit wel aan de maximale emissiewaarden
van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij voldeden, maar bij de
inwerkingtreding van dit besluit niet voldoen aan de maximale emissiewaarden van
dit besluit.

b.

De bedrijven met een Groen Labelstalsysteem dat is vergund vóór 8 mei 2002 en
waarvan de emissiefactor voor ammoniak hoger is dan de maximale emissiewaarde.

c.

De bedrijven met een huisvestingssysteem waarvoor een bijzondere emissiefactor is
vastgesteld op grond van de vervallen Uitvoeringsregeling ammoniak en veehouderij
dat is vergund vóór 8 mei 2002 en waarvan de emissiefactor hoger is dan de
maximale emissiewaarde.

De bedrijven onder a vormen hierbij verreweg de belangrijkste categorie. Dit probleem
doet zich uitsluitend voor bij bedrijven die gespeende biggen of vleesvarkens houden en
dan hoofdzakelijk bij bedrijven die interne saldering hebben toegepast om te voldoen
aan de maximale emissiewaarden. Bij de wijziging van de Regeling ammoniak en
veehouderij die tegelijk met dit besluit in werking treedt is het onderscheid in
hokoppervlak bij de diercategorieën biggenopfok (gespeende biggen) en vleesvarkens
e.a. komen te vervallen (zie paragraaf 5.1). De effecten daarvan op de emissiefactoren
verschillen afhankelijk van de kenmerken van het huisvestingssysteem. Voor de oudere
traditionele huisvestingssystemen werkt dat ongunstiger uit dan voor de emissiearme
systemen. Dat kan tot gevolg hebben dat bedrijven met traditionele stallen die interne
saldering hebben toegepast, na de inwerkingtreding van het besluit niet meer aan de
maximale emissiewaarden voldoen. Uit een steekproef is gebleken dat ongeveer 50%
van de bedrijven met gespeende biggen of vleesvarkens interne saldering hebben
toegepast en dat dit probleem zich bij circa 40% van deze bedrijven voordoet. Het
betreft dan ongeveer 1.100 bedrijven. Voor deze bedrijven is in artikel 8 van het besluit

24

overgangsrecht opgenomen. Voor systemen, die voldeden aan de maximale
emissiewaarde van het ingetrokken besluit, en bij inwerkingtreding van dit besluit niet
meer aan de nieuwe eisen voldoen, geldt de emissiefactor als maximale emissiewaarde
geldt. Dit geldt slechts voor enkele systemen. Voor de gevallen waarbij gebruik is
gemaakt van intern salderen om te voldoen aan de maximale emissiewaarde, is bepaald
dat artikel 2, tweede lid van het Besluit ammoniakemissie veehouderij blijft gelden
zolang er geen dierenverblijven worden opgericht. Op het moment dat binnen de
inrichting dierenverblijven worden opgericht, moet de gehele inrichting voldoen aan
artikel 5 van dit besluit.
Ter verduidelijking is hieronder een voorbeeld van een situatie waarbij gebruik is
gemaakt van intern salderen uitgewerkt, waarbij een bedrijf voor inwerkingtreding van
dit besluit voldeed aan het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij en daarna
niet meer zou voldoen aan dit besluit.
Voorbeeld
Een bedrijf heeft een veestapel van 766 vleesvarkens traditioneel gehuisvest en
1.300 vleesvarkens in een huisvestingssysteem met een luchtwasser die de
ammoniakemissie met 70% reduceert. Alle dieren zijn gehuisvest op een
hokoppervlak van 0,8 m2. De ammoniakemissie bedraagt 2.890 kg (766 x 2,5 +
1.300 x 0,75). De ammoniakemissie zou 2.892 kg (2.066 x 1,4) bedragen als alle
stallen afzonderlijk zouden voldoen aan de maximale emissiewaarde van het Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij. Het bedrijf voldoet dus aan de maximale
emissiewaarde door gebruik te maken van intern salderen.
Als dezelfde berekening wordt uitgevoerd met de gewijzigde emissiefactoren en de
gewijzigde maximale emissiewaarde (kolom A), bedraagt de ammoniakemissie 3.468
kg (766 x 3,0 + 1.300 x 0,9). De ammoniakemissie zou 3.306 kg (2,066 x 1,6)
bedragen als alle stallen afzonderlijk zouden voldoen aan de maximale
emissiewaarde. Het bedrijf voldoet dan met intern salderen niet meer aan de
maximale emissiewaarde van dit besluit. Voor dergelijke situaties geldt het
overgangsrecht in artikel 8, tweede lid.
Vanaf 1 januari 2020 moeten de bedrijven, die onder het overgangsrecht vallen, wel
voldoen aan de maximale emissiewaarden van dit besluit. Dit levert naar verwachting
geen knelpunten op. Een groot deel van de traditionele huisvestingssystemen bij deze
bedrijven zullen op dat moment al afgeschreven zijn en vervangen door een emissiearm
huisvestingssysteem. Ook zal op een deel van deze bedrijven het gedoogbeleid in het
kader van het Actieplan Ammoniak Veehouderij20 van toepassing zijn. Deze bedrijven
zullen veelal vóór 2020 stoppen. Indien deze bedrijven toch voor een doorstart kiezen,
zullen ze vanaf 1 januari 2020 aan de maximale emissiewaarden van dit besluit moeten
voldoen. Als gevolg daarvan zullen naar verwachting maximaal 440 bedrijven specifieke
maatregelen moeten treffen om aan de maximale emissiewaarde te voldoen. Deze
20

Brief van de Minister van Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieu aan de Tweede Kamer
over Gedoogbeleid Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij, 1-12-2009 (Kamerstukken II
2009/2010, 30 654, nr. 76)

25

bedrijven hebben ruim vier jaar de tijd om daarmee in hun investeringsplannen rekening
te houden.
Bij de bedrijven die onder b en c zijn vermeld, gaat het om bedrijven met een Groen
Labelstalsysteem of met een zogenoemde proefstal die vóór 8 mei 2002 is vergund en
die niet voldoen aan de maximale emissiewaarde. Voor deze huisvestingssystemen is de
overgangsregeling van het ingetrokken besluit overgenomen, die inhoudt dat voor deze
systemen de bijbehorende emissiefactor geldt als maximale emissiewaarde. Deze
regeling was opgenomen vanwege de afspraak in het voormalige Convenant Groen Label
om deze emissiearme huisvestingssystemen gedurende 16 jaar vanaf de datum van
vergunningverlening te vrijwaren tegen strengere emissie-eisen. Anders dan in het
ingetrokken besluit geldt voor de overgangsregeling in dit besluit wel een einddatum (1
januari 2020). Dit is niet onredelijk omdat het hier over het algemeen oudere
huisvestingssystemen betreft die economische zijn afgeschreven en aan vervanging toe
zijn. De genoemde vrijwaringstermijn voor deze huisvestingssystemen loopt in 2018 of
eerder af, afhankelijk van de datum van vergunning.
Voornoemde situatie doet zich alleen voor bij bedrijven die varkens of kippen houden.
Uit de CBS-gegevens over 2012 blijkt dat bij circa 3% van deze bedrijven nog dergelijke
huisvestingssystemen aanwezig waren. Rekening houdend met een zekere overlap met
de bedrijven onder a, betekent dit dat de overgangsregeling op ongeveer 200 bedrijven
van toepassing is. Evenals bij de bedrijven onder a, zal een belangrijk deel van deze
oudere huisvestingssystemen al vóór 2020 zijn vervangen of betreft het bedrijven die in
het kader van het Actieplan Ammoniak Veehouderij vóór 2020 stoppen. Daardoor
resteren naar verwachting ten hoogste 80 bedrijven die compenserende maatregelen
moeten treffen om het teveel aan ammoniakemissie op 1 januari 2020 weg te werken.
Deze bedrijven hebben daarvoor ruim vier jaar de tijd om daar in hun bedrijfsvoering op
te anticiperen.
Hoofdstuk 5. Verhouding tot andere regelgeving
5.1 Verhouding tot de Wet milieubeheer en de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht
Wet milieubeheer
Evenals het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij is ook dit
besluit gebaseerd op artikel 8.40 van de Wet milieubeheer. In dit artikel is geregeld
welke aspecten bij de vaststelling van algemene regels moeten worden betrokken.
Het besluit is van toepassing op zowel bedrijven met een omgevingsvergunning milieu
op grond van de Wabo als op bedrijven die volledig onder de werkingssfeer van het
Activiteitenbesluit milieubeheer vallen en geldt dus naast de eisen in de
omgevingsvergunning of in het Activiteitenbesluit milieubeheer. Zowel bij
vergunningverlening als bij handhaving en toezicht wordt beoordeeld of aan de eisen in
het besluit wordt voldaan.

26

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
Ook de Wet milieubeheer bevat normen voor fijn stof (zie artikel 5.16 en de
grenswaarden in bijlage 2). Dit betreft echter blootstellingsnormen (immissie-eisen) die
met het oog op de gezondheid van mensen niet mogen worden overschreden, terwijl de
maximale emissiewaarden tot doel hebben de emissie bij de bron beperken (emissieeisen). Beide normen vullen elkaar aan. De maximale emissiewaarden beperken de
emissie van fijn stof uit huisvestingssystemen waardoor het risico op overschrijding van
de grenswaarden voor fijn stof wordt verkleind. Om die reden is het stellen van emissieeisen voor fijn stof uit dierenverblijven in dit besluit ook als maatregel opgenomen in het
NSL, het nationaal programma dat is gebaseerd op artikel 5.12 van de Wet
milieubeheer.
Activiteitenbesluit milieubeheer
Zoals hiervoor is aangegeven is het besluit ook van toepassing op bedrijven die onder de
werkingssfeer van het Activiteitenbesluit milieubeheer vallen. Bedrijven die onder het
Activiteitenbesluit milieubeheer vallen hebben te maken met zowel de eisen in dit besluit
als in het Activiteitenbesluit milieubeheer. Beide besluiten zijn dus naast elkaar van
toepassing. Het besluit stelt grenzen aan de ammoniakemissie uit huisvestingssystemen,
terwijl het Activiteitenbesluit milieubeheer eisen stelt ter bescherming van de zeer
kwetsbare gebieden die door de provincies op grond van de Wet ammoniak en
veehouderij zijn aangewezen (zie ook paragraaf 5.2).
Beide besluiten vullen elkaar dus aan op het gebied van de emissie van ammoniak. Te
zijner tijd zal dit besluit worden geïntegreerd in het Activiteitenbesluit milieubeheer,
waarvan het voornemen is dat deze opgaat in de regelgeving op grond van de
Omgevingswet.
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
De maximale emissiewaarden in dit besluit zijn gebaseerd op de beste beschikbare
technieken (BBT). Wat daaronder wordt verstaan en de wijze waarop BBT wordt
vastgesteld, is geregeld in de Wabo (art. 1, eerste lid) en het daarop gebaseerde Besluit
omgevingsrecht (art. 5.4). Verder bevat de Wabo de verplichting om, bijvoorbeeld indien
de plaatselijke milieusituatie daartoe aanleiding geeft, bij IPPC-bedrijven af te wijken
van de maximale emissiewaarden (art. 2.22, vijfde lid). Voor het aspect ammoniak is
afwijken echter niet mogelijk op basis van de Wabo, maar is die mogelijkheid geregeld in
de Wet ammoniak en veehouderij (art. 3, derde lid).
5.2 Verhouding tot de Wet ammoniak en veehouderij
Wet ammoniak en veehouderij
Dit besluit vormt samen met de Wet ammoniak en veehouderij (Wav) het wettelijk
instrumentarium om de nadelige gevolgen van de emissie van ammoniak uit
dierenverblijven te beperken. Het besluit stelt grenzen aan de ammoniakemissie uit
huisvestingssystemen, terwijl de Wav het kader biedt voor aanvullende bescherming van
de zeer kwetsbare gebieden die door de provincies zijn aangewezen.

27

Het bevoegd gezag is op grond van de Wav verplicht om bij beslissingen inzake de
omgevingsvergunning voor de oprichting of verandering van een veehouderij de
gevolgen van ammoniakemissie uit de tot de veehouderij behorende dierenverblijven te
betrekken. De Wav stelt eisen in de vorm van emissieplafonds voor de totale
ammoniakemissie van een veehouderij die is gelegen in of in de zone van een zeer
kwetsbaar gebied. Bij de berekening van de emissieplafonds van veehouderijen moet
gebruik worden gemaakt van de maximale emissiewaarden van dit besluit (art. 5, eerste
lid, en art. 7, eerste lid, van de Wav). Door de actualisering van de emissiefactoren bij
de hoofdcategorie rundvee (zie hierna) in combinatie met de aanscherping van de
maximale emissiewaarden is de hoogte van het ammoniakplafond van
melkrundveebedrijven die in of nabij de zeer kwetsbare gebieden liggen gewijzigd. Het
ammoniakplafond bedraagt bij de inwerkingtreding van dit besluit 2.836 kg (was
daarvoor 2.446 kg) en wijzigt bij de verdere aanscherping van de maximale
emissiewaarde per 1 januari 2018 in 2.336 kg.
Melkrundveebedrijven die het vee permanent opstallen kunnen in beide gevallen precies
200 stuks melkvee en 140 stuks vrouwelijk jongvee houden. Voor deze bedrijven
verandert dus niets, want ook als zo’n bedrijf onder het ingetrokken besluit precies zou
hebben voldaan aan de toen geldende maximale emissiewaarde had dat bedrijf exact
200 stuks melkvee en 140 stuks jongvee kunnen houden. Melkveebedrijven die
beweiding toepassen, zullen bij deze ammoniakplafonds meer dieren kunnen houden.
Ook onder het ingetrokken besluit mocht een melkrundveehouderij bij toepassing van
een emissiereducerend huisvestingssysteem in geval van beweiding meer melkvee
houden dan in geval van permanent opstallen.
De Wav is een bijzondere wet (lex specialis) die voor de beoordeling van
vergunningaanvragen met betrekking tot de ammoniakemissie uit dierenverblijven het
exclusieve toetsingskader vormt. Dit is relevant voor de toepassing van interne
saldering, zoals opgenomen in artikel 5, lid 2 van dit besluit en de verplichting om,
bijvoorbeeld vanwege de plaatselijke milieusituatie, strengere eisen dan BBT te stellen.
Het toepassen van interne saldering bij vergunningplichtige bedrijven moet worden
gebaseerd op artikel 3, derde lid van de Wav in plaats van op artikel 5, tweede lid
(intern salderen) van dit besluit (zie hierover ook de artikelsgewijze toelichting). Ook
betekent dit, dat het stellen van strengere eisen voor ammoniak in geval van een IPPCinstallatie niet gebaseerd kan worden op artikel 2.22, derde lid, van de Wabo, maar op
artikel 3, derde lid, van de Wav.
Het kabinet heeft in het kader van de herziening van het omgevingsrecht21
aangekondigd dat de Wav bij de inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet zal
worden ingetrokken, zodat het bijzondere toetsingskader van de Wav dan zal komen te
vervallen. Het huidige verschil in grondslag voor het stellen van strengere eisen tussen
vergunningplichtige bedrijven en bedrijven onder algemene regels vervalt daarmee
waarschijnlijk.
Regeling ammoniak en veehouderij
21

Pagina 11 van het algemeen deel van de Memorie van toelichting Omgevingswet (Kamerstukken
II 2014/2015, 33 962, nr. 3)

28

De emissiefactoren die in het besluit worden genoemd, zijn opgenomen in de Regeling
ammoniak en veehouderij (Rav), een uitvoeringsregeling bij de Wav. Tegelijk met dit
wijzigingsbesluit vindt ook een wijziging van de Rav plaats die samenhangt met dit
besluit. Deze wijziging betreft de volgende onderwerpen:
-

de actualisering van de emissiefactoren voor de hoofdcategorie rundvee;

-

de herziening van de emissiefactoren voor biggenopfok (gespeende biggen) en
vleesvarkens (inclusief opfokberen van circa 25 kg tot 7 maanden en opfokzeugen
van circa 25 kg tot eerste dekking) vanwege het afschaffen van het onderscheid in
hokoppervlak bij deze diercategorieën; en

-

de toevoeging van een nieuwe bijlage 2 met voer- en managementmaatregelen.

De emissiefactoren voor de hoofdcategorie rundvee zijn geactualiseerd en dit heeft
geleid tot een verhoging van de emissiefactoren. Deze actualisering was noodzakelijk
vanwege de veranderingen in de uitvoering van melkveestallen en in de wijze van voeren weidemanagement die de afgelopen decennia in deze bedrijfstak hebben
plaatsgevonden. Bovendien bleek uit nieuwe meetgegevens, dat de werkelijke
ammoniakemissie vanuit huisvestingssystemen hoger was dan de emissiefactoren
aangaven.
Ook is het onderscheid in hokoppervlak bij de diercategorieën vleesvarkens en
biggenopfok (gespeende biggen) in de bijlage van de Rav komen te vervallen. Per
huisvestingssysteem zijn nieuwe emissiefactoren vastgesteld. Deze factoren zijn
gebaseerd op de nieuwste gegevens over ammoniakemissie uit varkensstallen en
gebaseerd op een hokoppervlak van 0,9 m2 bij vleesvarkens en 0,35 m2 bij gespeende
biggen. Daarmee is tegemoetgekomen aan de wens van de varkenssector om de
omschakeling naar een meer welzijnvriendelijke vorm van huisvesting (overeenkomstig
het Beter Leven-kenmerk, 1 ster, van de Dierenbescherming) te vergemakkelijken.
De maximale emissiewaarden voor de diercategorieën melk- en kafkoeien ouder dan 2
jaar, vleeskalveren tot circa 8 maanden, biggenopfok (gespeende biggen) en
vleesvarkens (inclusief opfokberen van circa 25 kg tot 7 maanden en opfokzeugen van
circa 25 kg tot eerste dekking) in dit besluit zijn afgestemd op de gewijzigde
emissiefactoren in de Rav.
Daarnaast is een nieuwe bijlage (bijlage 2) aan de Rav toegevoegd, met daarin voer- en
managementmaatregelen. Met deze maatregelen kan een verdere reductie van de
ammoniakemissie worden bereikt. Ook de activiteit beweiden van melkkoeien is als
managementmaatregel opgenomen in deze nieuwe bijlage. In verband daarmee is het
onderscheid in beweiden en opstallen bij de emissiefactoren van de diercategorie melken kalfkoeien ouder dan 2 jaar in de bijlage van de Rav vervallen. Bij het beoordelen of
een huisvestingssysteem voldoet aan de maximale emissiewaarden blijven het aspect
beweiden en andere in bijlage 2 van de Rav opgenomen maatregelen buiten
beschouwing. Bij het berekenen van de totale ammoniakemissie van een bedrijf, wordt
wel rekening gehouden met beweiden en andere in bijlage 2 opgenomen maatregelen.

29

5.3 Verhouding tot de natuurbeschermingsregelgeving
Programmatische Aanpak Stikstof (PAS)
De Natuurbeschermingswet 1998 regelt onder meer de bescherming van voor stikstof
gevoelige Natura 2000-gebieden. In het kader van dit besluit is van belang dat in deze
wet ook de juridische grondslag biedt voor de PAS (artikel 19kg). De PAS heeft tot doel
economische ontwikkeling samen te laten gaan met het realiseren van de
instandhoudingsdoelstellingen voor de Natura 2000-gebieden. De PAS bevat daartoe
maatregelen die moeten zorgen voor een afname van de stikstofdepositie in die
gebieden en tegelijkertijd de ontwikkeling van bedrijven nabij deze gebieden mogelijk
moeten maken. De aanscherping en uitbreiding van de maximale emissiewaarden in dit
besluit is één van de maatregelen die in de PAS is opgenomen.
Provinciale stikstofverordeningen
De Natuurbeschermingswet 1998 geeft de provincies ook de mogelijkheid om
verordeningen op te stellen om de verslechtering van de kwaliteit van de natuur te
voorkomen (artikel 19ke, derde lid). Op basis daarvan heeft een aantal provincies een
provinciale stikstofverordening opgesteld. In sommige daarvan worden eveneens
maxima gesteld aan de emissie van ammoniak uit dierenverblijven. In die gevallen moet
aan beide emissienormen worden voldaan.
5.4 Verhouding tot regelgeving op gebied dierenwelzijn
In het nieuwe Besluit houders van dieren, dat is gebaseerd op de Wet dieren, zijn onder
andere regels opgenomen voor de huisvesting van dieren die voor productiedoeleinden
worden gehouden. Het besluit vervangt op dat onderdeel het Besluit welzijn
productiedieren, het Varkensbesluit, het Kalverenbesluit, het Legkippenbesluit 2003 en
het Vleeskuikenbesluit 2010.
Bij de vaststelling van de maximale emissiewaarden is ervoor gezorgd dat geen
strijdigheid ontstaat met deze welzijnsregelgeving. Zo zijn er geen maximale
emissiewaarden opgenomen voor batterijhuisvesting bij de diercategorie legkippen,
omdat dergelijke huisvestingssystemen niet meer mogen worden toegepast. Daarnaast
is bij de bepaling van de reikwijdte en de vaststelling van de maximale emissiewaarden
specifiek rekening gehouden met het aspect dierenwelzijn (zie paragrafen 2.2 en 3.1).
Daarmee worden de toepassing en de ontwikkeling van meer welzijnsvriendelijke
huisvestingssystemen bevorderd. Op deze wijze wordt tevens invulling gegeven aan de
wens van de Tweede Kamer, zoals onder meer vastgelegd in de motie SnijderHazelhoff/Koopmans, om bij het vaststellen van maximale emissiewaarde ruimte te laten
22
voor meer welzijnsvriendelijke huisvestingssystemen.

Hoofdstuk 6. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid

22

Kamerstukken II 2011/12, 28 973, nr. 103 en het verslag van het Algemeen Overleg van 17 april
2013, Kamerstukken II 2012/13, 33 037, nr. 64, blz. 24.

30

Net als het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij is het besluit
primair gericht tot de drijver van de inrichting als degene die verantwoordelijk is voor de
naleving van de eisen. Bij het opstellen van de eisen is rekening gehouden met de
uitvoerbaarheid daarvan door de drijver van de inrichting. Bij de bouw of uitbreiding van een
stal hoeft de drijver van de inrichting slechts na te gaan of met het gekozen
huisvestingssysteem wordt voldaan aan de eisen van het besluit. Dit is een eenvoudige
handeling omdat uitsluitend een vergelijking hoeft te worden gemaakt van de emissiefactor
van het huisvestingssysteem met de maximale emissiewaarde voor de betrokken
diercategorie. Bij de bouw of uitbreiding van een nieuwe stal zal de drijver meestal ook een
aanvraag omgevingsvergunning bouwen in combinatie met een omgevingsvergunning milieu
of melding Activiteitenbesluit milieubeheer moeten indienen.
Burgemeester en Wethouders en in een enkel geval Gedeputeerde Staten zijn en blijven
bevoegd gezag voor de inrichtingen die met dit besluit te maken hebben. Zij zijn op grond
van artikel 5.2, eerste lid, van de Wabo ook belast met de bestuursrechtelijke handhaving.
Voor de bestuursrechtelijke handhaving kunnen de sanctiemiddelen uit de Wabo worden
gebruikt. De strafrechtelijke handhaving vindt plaats volgens de gebruikelijke systematiek
van strafbaarstelling via de Wet op de economische delicten. De handhaving van het besluit
is een integraal onderdeel van de handhaving in het kader van de Wabo. Het toezicht en de
eventuele handhaving geschiedt, net zoals bij het ingetrokken besluit, aan de hand van de
verleende vergunning of ingediende melding. Dit besluit brengt daar geen verandering in.
Hoofdstuk 7. Gevolgen voor bedrijfsleven
7.1 Nalevingskosten
Het besluit leidt tot extra lasten voor de veehouderijsector. Deze lasten bestaan
hoofdzakelijk uit nalevingskosten en geen administratieve lasten. De nalevingskosten
zijn in dit geval de kosten die een veehouderijbedrijf moet maken om te voldoen aan de
maximale emissiewaarden voor ammoniak en, indien het pluimveebedrijven betreft,
tevens de kosten om te voldoen aan de maximale emissiewaarden voor fijn stof. Om aan
deze emissie-eisen te voldoen zal de veehouder emissiearme staltechnieken moeten
toepassen, wat in veel gevallen extra kosten met zich mee zal brengen.
Uitgangspunten en methodiek berekening
Voor de meeste veehouderijen waren al maximale emissiewaarden van toepassing op
grond van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij. Voor deze
bedrijven bestaan de nalevingskosten uit de eventuele extra kosten die ze moeten
maken vanwege de aanscherping van de emissie-eisen. Voor bedrijven die opfokhennen
(anders dan batterijhuisvesting), (groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok,
vleeskalkoenen of vleeskalveren (pas vanaf 2020) houden, golden tot nu toe geen
maximale emissiewaarden.
De berekening van de toename van de nalevingskosten ten opzichte van de
nalevingskosten van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij
heeft plaatsgevonden aan de hand van de methodiek die is beschreven in de Handleiding
‘Meten inhoudelijke nalevingskosten bestaande regelgeving’.

31

De nalevingskosten zijn berekend aan de hand van het aantal dieren per diercategorie,
de meerkosten per dier per jaar voor de emissiearme techniek waarop de nieuwe
maximale emissiewaarde is gebaseerd en de vervangingstermijn van dierenverblijven
(stallen). De vervangingstermijn is van belang omdat alleen bij nieuwbouw en
uitbreiding sprake is van de verplichtingen. Voor de vervangingstermijn is de
economische afschrijvingstermijn als uitgangspunt genomen. Rundveestallen worden
economisch afgeschreven in 20 jaar en pluimveestallen in 25 jaar. Voor varkensstallen
gelden verschillende afschrijvingstermijnen, 40 jaar voor putten, buitenmuren en
spanten en 20 jaar voor vloeren, dakisolatie en binnenmuren. Daarom is ervoor gekozen
om voor varkensstallen een vervangingstermijn van 30 jaar te hanteren.
Voor de bepaling van het aantal dieren per diercategorie zijn de gegevens van CBS
StatlLine voor het jaar 2012 gebruikt. Het aantal dieren (per hoofdcategorie varkens of
kippen) bij bedrijven met een IPPC-installatie is ontleend aan het CBS-rapport
‘Huisvesting van landbouwhuisdieren 2012’.
De informatie over de kosten is ontleend aan de KWIN-Veehouderij 2013-2014, een
jaarlijkse uitgave van de Animal Sciences Group van Wageningen UR.
Nalevingskosten emissie-eisen ammoniak
Aan de hand van de extra jaarkosten van de emissiearme techniek waarop de maximale
emissiewaarde is gebaseerd, is berekend wat de extra kosten per jaar per diercategorie
zijn door het aantal dieren van die categorie te vermenigvuldigen met de extra
jaarkosten per dier en te delen door de vervangingstermijn. Deze zijn berekend voor het
jaar van inwerkingtreding van het besluit (2015) en voor de jaren dat een verdere
aanscherping van de maximale emissiewaarden zal plaatsvinden (2018 of 2020). Daarbij
is er rekening mee gehouden dat de nieuwe maximale emissiewaarden alleen gelden bij
de bouw van nieuwe dierenverblijven en bij de uitbreiding van bestaande
dierenverblijven en ook dat de aanscherping in 2020 alleen van toepassing is bij IPPCinstallaties. Ook zijn de meerkosten voor de jaren 2020 en 2030 berekend, per
diercategorie en voor alle diercategorieën in totaal. De resultaten van deze berekening
zijn in de volgende tabel weergegeven.
toename kosten per jaar
Diercategorie

€ x 1000
2015-2017

2018-2019

vanaf 2020

Melk- en kalfkoeien beweiden

883

1.039

1.039

Melk- en kalfkoeien opstallen

67

134

134

Vleeskalveren

0

0

908

950

1.173

2.081

0

0

0

hoofdcategorie rundvee

hoofdcategorie varkens
Gespeende biggen

32

Vleesvarkens

0

0

505

Kraamzeugen

0

0

0

Guste en dragende zeugen

0

0

181

0

0

686

Opfokhennen

63

63

66

Leghennen

0

0

0

(Groot)ouderdieren leghennen

0

0

0

(Groot)ouderdieren vleeskuikens in opfok

0

0

0

(Groot)ouderdieren vleeskuikens

0

0

0

Vleeskuikens

0

0

81

63

63

147

0

0

0

1.013

1.236

2.914

hoofdcategorie kippen

hoofdcategorie kalkoenen
Vleeskalkoenen
Totaal

Omdat elk jaar een deel van de bestaande stallen door een nieuwe stal zal worden
vervangen, nemen de nalevingskosten elk jaar toe (zie onderstaande tabel).

Nalevingskosten

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2030

ammoniak

1

1

1

1,2

1,2

2,9

2,9

Cumulatief op 31-12

1

2

3

4,2

5,4

8,3

37,3

(€ miljoen)

De totale meerkosten lopen op van ongeveer € 1,0 miljoen in 2015 tot circa € 8,3
miljoen in 2020 en tot ongeveer € 37,3 miljoen in 2030. Deze kosten komen tot 2020
geheel voor rekening van melkveebedrijven en bedrijven met opfokhennen. Vanaf 2020
krijgen ook bedrijven die vleeskalveren, vleesvarkens, zeugen of vleeskuikens houden
met extra kosten te maken.
De werkelijke meerkosten zullen afwijken van de berekende meerkosten. De
vervangingstermijn van dierenverblijven blijkt in de praktijk veelal langer dan de
economische afschrijvingstermijn, wat tot lagere extra jaarkosten zal leiden. De
voorschrijdende schaalvergroting in de veehouderij kan daarentegen juist voor extra
investeringen in nieuwe, emissiearme dierenverblijven zorgen. Bovenden zijn de
berekende kosten gebaseerd op de huidige inzichten en het prijspeil van 2013. Naar

33

verwachting zullen de kosten van emissiearme staltechnieken door de grootschalige
toepassing ervan in de loop van de tijd dalen.
Bovendien zullen de maximale emissiewaarden vanwege de technische ontwikkelingen
op termijn verder worden aangescherpt. Het is dan ook niet mogelijk en zinvol om de
extra jaarkosten te berekenen voor de periode na 2030.
Nalevingskosten vanwege emissie-eisen fijn stof
Het berekenen van de nalevingskosten vanwege de emissie-eisen voor fijn stof is op
dezelfde wijze uitgevoerd als bij ammoniak. Aan de hand van de extra jaarkosten van de
emissiearme techniek waarop de maximale emissiewaarde is gebaseerd, is bepaald wat
de extra kosten zijn per jaar per diercategorie. Deze kosten zijn berekend door het
aantal dieren van de betreffende categorie te vermenigvuldigen met de extra jaarkosten
per dier en te delen door 25, de vervangingstermijn voor pluimveestallen. Vervolgens
zijn de totale meerkosten in 2020 en in 2030 berekend. De resultaten van deze
berekening zijn in onderstaande tabel weergegeven.
Omdat de warmtewisselaar in alle gevallen toepasbaar is, zijn zowel de kosten voor de
warmtewisselaar (A) als de kosten van de goedkoopste alternatieve techniek (B)
opgenomen. De alternatieve techniek is in alle gevallen een droogfilterwand, met
uitzondering van de diercategorie vleeskuikens, waarbij negatieve ionisatie het goedkoopste
alternatief is. Voor de berekening van de totale kosten zijn de kosten van beide technieken
gemiddeld.

Diercategorie

toename kosten per jaar
in € x 1000

A

B

gemiddeld

Opfokhennen

0

33

17

Leghennen incl. (groot)ouderdieren

366

163

265

(Groot)ouderdieren vleeskuikens in opfok

0

13

7

(Groot)ouderdieren vleeskuikens

86

33

60

Vleeskuikens

228

175

202

Vleeskalkoenen

19

21

20

Vleeseenden

18

6

12

Totaal

581

34

De totale kosten voor de pluimveesector bedragen in 2015 gemiddeld ongeveer € 0,6
miljoen. Elk jaar zal een deel van de bestaande stallen worden vervangen door een
nieuwe stal, waardoor de totale kosten elk jaar zullen toenemen (zie onderstaande
tabel).
Nalevingskosten

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2030

fijn stof

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

Cumulatief op 31-12

0,6

1,2

1,8

2,4

3,0

3,6

9,6

(€ miljoen)

Om dezelfde redenen als hiervoor genoemd bij de emissie-eisen voor ammoniak zullen
ook de werkelijke kosten van de invoering van emissiearme technieken voor fijn stof
afwijken van de berekende kosten.
7.2 Administratieve lasten
Aard administratieve lasten
Voor het merendeel van de bedrijven heeft de vervanging van het Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij door dit besluit geen invloed op de omvang
van de administratieve lasten. Een beperkt aantal bedrijven zal echter te maken krijgen
met extra administratieve lasten. Deze toename wordt veroorzaakt door het
overgangsrecht. Vóór 2020 zullen de bedrijven die vanwege de wijziging van de
emissiefactoren voor ammoniak niet aan het besluit voldoen en daardoor teveel
ammoniak uitstoten, dit teveel moeten compenseren door extra reducerende
maatregelen. In verband daarmee zal de omgevingsvergunning milieu moeten worden
aangepast of een melding op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer moeten
worden gedaan. Het betreft dus geen structurele maar een eenmalige toename van de
administratieve lasten.
Berekening administratieve lasten
De berekening van de toename van de administratieve lasten is uitgevoerd aan de hand
van de methodiek die is beschreven in ‘Meten is weten II’ (Handleiding voor het
definiëren en meten van administratieve lasten voor het bedrijfsleven). De
administratieve lasten worden berekend met de formule P x Q x F, waarbij P staat voor
de prijs van de in te zetten arbeid, Q voor het aantal bedrijven dat de betreffende
handeling moet verrichten en F voor de frequentie waarmee die handeling moet worden
verricht.
Het overgangsrecht is van toepassing op ongeveer 1.300 bedrijven. Naar verwachting
zullen slechts 520 daarvan compenserende maatregelen moeten treffen om op 1 januari
2020 aan de maximale emissiewaarden van dit besluit te voldoen (zie hoofdstuk 4.
Overgangsrecht). Daarvan zijn er naar schatting 130 vergunningplichtig en vallen de
overige 390 onder de werkingssfeer van het Activiteitenbesluit milieubeheer. De kosten
voor het aanvragen van een vergunning of het doen van een melding voor het
veranderen van een huisvestingssysteem, al dan niet in combinatie met een wijziging
van de veebezetting, worden geraamd op € 1.500 respectievelijk € 350. Aangezien het

35

om een eenmalige handeling gaat, zullen de totale lasten dan ongeveer € 0,3 miljoen
bedragen.
Hoofdstuk 8. Bestuurlijke lasten
Aard bestuurlijke lasten
De lasten voor de overheid bestaan voornamelijk uit de kosten voor uitvoering, toezicht en
handhaving van dit besluit. Het bevoegd gezag voor de uitvoering, het toezicht en de
handhaving van dit besluit is in de meeste gevallen het gemeentebestuur (het college van
Burgemeester en Wethouders) en in uitzonderingsgevallen het provinciebestuur (het college
van gedeputeerde staten). De handhavingslasten zijn vergelijkbaar met de
handhavingslasten als gevolg van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting
veehouderij. Bij inwerkingtreding van dit besluit zal er niet zoveel veranderen op het gebied
van handhaving omdat de wijzigingen pas effect hebben bij de bouw van een nieuwe stal of
vervanging of uitbreiding van een bestaande stal. Bij het toezicht op de naleving van het
besluit, is specifieke kennis van emissiearme stalsystemen wenselijk. Dit is echter in de
huidige situatie ook al het geval.
Het besluit leidt wel tot eenmalige bestuurlijke lasten. Deze toename bestaat uit de kosten
die voor het bevoegd gezag voortvloeien uit het overgangsrecht. Als gevolg van het aflopen
van de overgangstermijn zal het bevoegd gezag tijdelijk extra vergunningaanvragen en
meldingen moeten behandelen en in het kader van het toezicht en handhaving extra
controles moeten uitvoeren.
Berekening bestuurlijke lasten
Naar analogie van de berekening van de administratieve lasten voor bedrijven, zijn de
bestuurlijke lasten berekend met de formule P x Q x F, waarbij P staat voor de prijs van
de in te zetten arbeid, Q voor het aantal bedrijven waarvoor de betreffende handeling
moet worden verricht en F voor de frequentie waarmee die handeling moet worden
verricht.
Voor het bepalen van uurtarieven van vergunningverleners en toezichthouders is de
‘Handleiding overheidstarieven 2014’ van het ministerie van Financiën gehanteerd.
Ongeveer 1.300 bedrijven vallen onder het overgangsrecht, waarvan er maximaal 520
tussentijds compenserende maatregelen zullen moeten treffen om op 1 januari 2020 aan
de maximale emissiewaarden van dit besluit te voldoen (zie hoofdstuk 4.
Overgangsrecht). Daarvan zullen er naar schatting 130 een veranderingsvergunning
moeten aanvragen, terwijl de overige kunnen volstaan met het melden van de
verandering bij het bevoegd gezag. Voor het behandelen van een vergunningaanvraag
en melding is gerekend met een gemiddeld bedrag van € 2.450 respectievelijk € 750.
De kosten voor deze activiteiten bedragen dan circa € 0,6 miljoen. Daarnaast zullen de
extra kosten voor toezicht en handhaving van deze 520 bedrijven naar schatting € 0,1
miljoen bedragen. Daarmee komen de eenmalige, extra bestuurlijke lasten in totaal op

36

ongeveer € 0,7 miljoen. Gezien de omvang van deze kosten is niet voorzien in een
bekostigingswijze op grond van artikel 2 van de Financiële verhoudingswet.
Hoofdstuk 9. Gevolgen voor milieu en natuur
9.1 Milieuwinst ammoniak
Als gevolg van de aanscherping en uitbreiding van de maximale emissiewaarden voor
ammoniak zal op termijn een aanzienlijke extra ammoniakreductie worden gerealiseerd.
Daarmee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan het terugdringen van de huidige
overbelasting van de voor stikstofdepositie gevoelige natuur.
Uitgangspunten en methodiek berekening emissiereductie voor ammoniak
Voor de bepaling van de milieuwinst wordt de milieueffecten van dit besluit vergeleken
met de milieueffecten die zouden zijn gerealiseerd wanneer het Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij ongewijzigd van kracht zou zijn gebleven.
Voor de belangrijkste diercategorieën waren op grond van het ingetrokken besluit al
maximale emissiewaarden van toepassing. Voor de diercategorieën opfokhennen (bij
grond- en volièrehuisvesting), (groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok,
vleeskalkoenen en vleeskalveren (pas vanaf 2020) golden tot nu toe geen maximale
emissiewaarden. Van belang voor de berekening van de emissiereductie is ook dat de
nieuwe maximale emissiewaarden alleen gelden voor de bouw van nieuwe
dierenverblijven en uitbreiding van bestaande dierenverblijven.
De extra emissiereductie voor ammoniak is berekend aan de hand van het aantal dieren
per diercategorie, het verschil tussen de nieuwe maximale emissiewaarde en de
referentiewaarde en de vervangingstermijn voor de dierenverblijven (stallen). De
berekeningsmethodiek is vergelijkbaar met die welke bij de berekening van de
nalevingskosten is gehanteerd (zie paragraaf 6.1). Voor de bepaling van het aantal
dieren en de vervangingstermijnen zijn dezelfde informatiebronnen gebruikt. Als
referentiewaarden zijn de maximale emissiewaarden gehanteerd die van toepassing
waren op grond van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Voor de diercategorieën waarvoor op grond van dat besluit nog geen maximale
emissiewaarden van toepassing waren, zijn de emissiefactoren voor ‘overige huisvesting’
als referentiewaarden gehanteerd.
Emissiereductie ammoniak
De extra emissiereductie per diercategorie per jaar is berekend door het aantal dieren
van die diercategorie te vermenigvuldigen met het verschil tussen de nieuwe maximale
emissiewaarde en de referentiewaarde en het resultaat te delen door de betreffende
vervangingstermijn. De extra emissiereductie is berekend voor het jaar dat het besluit in
werking treedt (2015) en voor de jaren dat een verdere aanscherping van de maximale
emissiewaarde plaatsvindt (2018 en 2020). Daarbij is er rekening mee gehouden dat de
aanscherping in 2020 alleen van toepassing is bij IPPC-installaties. In onderstaande
tabel zijn de resultaten van deze berekening weergegeven.

37

extra emissiereductie per jaar
(in kg x 1000)

Diercategorie

2015-2017

2018-2019

vanaf 2020

Melk- en kalfkoeien beweiden

99

229

229

Melk- en kalfkoeien opstallen

24

80

80

Vleeskalveren

0

0

45

123

309

354

Gespeende biggen

0

0

0

Vleesvarkens

20

20

71

Kraamzeugen

0

0

1

Guste en dragende zeugen

0

0

14

20

20

86

Opfokhennen grond

8

8

10

Opfokhennen volière

0

0

0

Leghennen grond

22

22

22

Leghennen volière

64

64

64

(Groot)ouderdieren leghennen

-1

-1

-1

(Groot)ouderdieren vleeskuikens in opfok

8

8

8

(Groot)ouderdieren vleeskuikens

0

0

12

Vleeskuikens

18

18

35

118

118

151

2

2

6

263

449

598

hoofdcategorie rundvee

hoofdcategorie varkens

hoofdcategorie kippen

hoofdcategorie kalkoenen
Vleeskalkoenen
Totaal

De jaarlijkse extra emissiereductie varieert van ongeveer 0,3 kiloton in 2015 tot circa
0,6 kiloton ammoniak in 2020. Elk jaar wordt een deel van de stallen vervangen,
waardoor de totale extra reductie van jaar tot jaar toeneemt (zie onderstaande tabel).
emissiereductie ammoniak
per jaar (kg x 1000)
cumulatief op 31-12 (kton)

2015
263
0,3

2016
263
0,5

38

2017
263
0,8

2018
449
1,2

2019
449
1,7

2020
598
2,3

2030
598
7,7

Voor de natuur is relevant wat het effect van deze emissiereductie is op de kwaliteit van
de voor stikstof gevoelige natuurgebieden. Dit effect zal per gebied verschillen
afhankelijk van de ligging van de bedrijven waar de emissiereductie wordt gerealiseerd.
In het kader van de PAS zal het effect per Natura 2000-gebied worden berekend met het
rekeninstrument AERIUS. Indicatief kan worden gesteld dat een emissiereductie van 1
kiloton ammoniak op landelijk niveau een verlaging van de depositie van 8 mol per ha
per jaar oplevert. Een emissiereductie van 7,7 kiloton resulteert dan in een verlaging
van circa 62 mol per ha per jaar.
Vanwege de gehanteerde uitgangspunten zal de werkelijke emissiereductie – en
daarmee ook de verlaging van de depositie op de natuur - waarschijnlijk afwijken van de
hierboven berekende waarden.
9.2 Milieuwinst fijn stof
Met de invoering van maximale emissiewaarden voor fijn stof voor pluimveebedrijven
zal op termijn een belangrijke reductie van de emissie van fijn stof worden gerealiseerd.
Daarmee wordt, vooral in gebieden met veel pluimveebedrijven, een belangrijke
bijdrage geleverd aan het verlagen van de hoge achtergrondconcentraties en daarmee
ook aan het opheffen of verbeteren van lokale overschrijdingssituaties.
Uitgangspunten en methodiek berekening emissiereductie voor fijn stof
Voor de bepaling van de milieuwinst worden de milieueffecten van dit besluit vergeleken
met de situatie tot nu toe waarbij het toepassen van technieken die de emissie van fijn
stof reduceren niet wettelijk verplicht was. Wel zijn er in gebieden met een hoge
achtergrondconcentratie en in overschrijdingssituaties door pluimveebedrijven
emissiearme technieken voor fijn stof toegepast, vaak met gebruikmaking van
subsidieregelingen. Het betreft een relatief beperkt aantal bedrijven, maar concrete
cijfers hierover zijn niet beschikbaar. Daarom is er bij de berekening van de
emissiereductie geen rekening mee gehouden.
Evenals bij ammoniak is ook de emissiereductie voor fijn stof berekend aan de hand van
het aantal dieren per diercategorie, het verschil tussen de maximale emissiewaarde en
de referentiewaarde en de vervangingstermijn voor de dierenverblijven (stallen). Ook
voor de bepaling van het aantal dieren en de vervangingstermijn zijn dezelfde
informatiebronnen gebruikt. Als referentiewaarden zijn de emissiefactoren voor fijn stof
die behoren bij ‘overige huisvesting’ of bij volièrehuisvesting gehanteerd.
Emissiereductie fijn stof
De emissiereductie per jaar voor de betreffende diercategorie is berekend door het
aantal dieren van die diercategorie te vermenigvuldigen met het verschil tussen de
maximale emissiewaarde en de referentiewaarde (de emissiefactor voor ‘overige
huisvesting’) en het resultaat te delen door 25 (de vervangingstermijn van
pluimveestallen). In onderstaande tabel zijn de resultaten van deze berekening
weergegeven.

39

aantal
diercategorie

dieren

referentie

X 1.000

(gram/dier/jaar)

emissiereductie

maximale

kg x 1000 per

emissiewaarde

jaar

(gram/dier/jaar)

3.127

30

21

1,1

7.295

23

17

1,8

Leghennen grondhuisvesting

9.802

84

46

14,9

Leghennen volièrehuisvesting

22.872

65

42

21,0

1.241

84

46

1,9

3.053

23

16

0,9

4.322

43

30

2,3

43.846

22

16

10,5

Vleeskalkoenen

827

86

60

O,4

Vleeseenden

916

84

58

0,5

Opfokhennen grondhuisvesting
Opfokhennen
volièrehuisvesting

(Groot)ouderdieren van
leghennen
(Groot)ouderdieren
vleeskuikens in opfok
(Groot)ouderdieren
vleeskuikens
Vleeskuikens

54,9

Totaal

De emissiereductie bedraagt dan ongeveer 55 ton fijn stof per jaar. Omdat ieder jaar
een deel van de stallen wordt vervangen, zal de totale emissiereductie van jaar tot jaar
toenemen (zie onderstaande tabel).
emissiereductie fijn stof
kg x 1000

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2030

per jaar
cumulatief op 31-12

55
55

55
110

55
165

55
220

55
275

55
330

55
825

Op 1 januari 2020 zal de emissiereductie ten opzichte van de datum van
inwerkingtreding van dit besluit dan circa 0,3 kiloton bedragen en op 1 januari 2030
circa 0,8 kiloton. De grootste emissiereductie wordt bereikt bij de diercategorie
leghennen en (groot)ouderdieren van legrassen en, in mindere mate, bij de
diercategorie vleeskuikens.
Voor het milieu is relevant wat het effect van deze emissiereductie is op de
luchtkwaliteit. Indicatief is daarom berekend wat het effect is op de
achtergrondconcentratie in een gebied met een hoge belasting met fijn stof als gevolg

40

van pluimveehouderijen. Uitgaande van gelijkblijvende dieraantallen blijkt dat de
emissiereductie na 25 jaar leidt tot een verlaging van de achtergrondconcentratie met
ongeveer 3 microgram per m3.
Uit de monitoringsrapportage NSL 2013 blijkt dat de berekende concentraties fijn stof op
veel locaties nabij veehouderijen net onder de grenswaarde liggen. Het aantal
overschrijdingen is dan ook zeer gevoelig voor een geringe toename in de berekende
concentraties. Een verlaging van de achtergrondconcentratie van 3 microgram per
m3 zal daardoor resulteren in minder overschrijdingen.
Vanwege de gehanteerde uitgangspunten zal de werkelijke milieuwinst afwijken van de
berekende milieuwinst.
Hoofdstuk 10. Consultatie, inspraak en parlementaire behandeling
10.1 Voorbereiding besluit
Bij de voorbereiding van het besluit is intensief overleg gevoerd met de
sectororganisaties, LTO Nederland, de Nederlandse Vakbond voor Varkenshouders
(NVV), de Nederlandse Vakbond voor Pluimveehouders (NVP) en de Nederlandse
Melkveehouders Vakbond (NMV). Met de koepelorganisaties van de gemeenten (VNG) en
de provincies (IPO) is een voorontwerp van dit besluit besproken. Bij de totstandkoming
van het besluit is zoveel mogelijk rekening gehouden met de belangen en wensen van
de betrokken partijen.
10.2 Inspraak
Naar aanleiding de voorpublicatie van het ontwerp van dit besluit op 19 september
2014, is een aantal reacties binnengekomen. Hoofdlijn van die reacties is dat een
overgangsregeling ontbrak voor nog niet gebouwde stallen, waarvoor wel reeds een
omgevingsvergunning bouwen is verleend of aangevraagd. Ander relevante
onderwerpen zijn beweiden, generieke maatregelen fijn stof en de relatie met de PAS.
Daarnaast zijn diverse vragen gesteld en er zijn voorstellen gedaan voor verbeteringen.
Hieronder volgen de belangrijkste elementen uit de inspraakreacties en de beoordeling
ervan. De zienswijzen zijn aanleiding geweest om de besluit te wijzigen en de nota van
toelichting op een aantal onderwerpen te verduidelijken. Hier wordt niet ingegaan op de
inspraakreacties die betrekking hebben op de PAS omdat die reacties geen directe
relatie hebben met de inhoud van dit besluit.
Overgangsregeling
In het ontwerpbesluit was opgenomen dat alle stallen die worden gebouwd na 1 januari
2015 (hiermee was bedoeld datum inwerkingtreding) aan de nieuwe eisen moeten
voldoen. Er was geen overgangsregeling opgenomen voor stallen die op 1 januari 2015
nog niet zijn gebouwd, maar waarvoor op die datum wel een vergunning is verleend of
aangevraagd. Dit zou betekenen dat plannen moeten worden herzien en (lange)
procedures opnieuw moeten. Dit zorgt voor een vertraging en brengt extra kosten met

41

zich mee. Bovendien kan van een ondernemer niet verwacht worden dat de ondernemer
inspeelt op deze nieuwe eisen voordat ze van kracht worden. In artikel 3, tweede en
derde lid, artikel 5, derde en vierde lid en artikel 7, tweede en derde lid is een
overgangsregeling opgenomen voor dergelijke situaties. De overgangsregeling
onderscheidt twee situaties:
-

Voor stallen waarvoor reeds een omgevingsvergunning bouwen was verleend en
onherroepelijk is op 30 juni 2015, geldt kolom A in plaats van kolom B als de stal
voor 1 oktober 2016 is gebouwd en klaar voor gebruik.

-

Voor stallen waarvoor reeds een omgevingsvergunning bouwen was aangevraagd of
reeds een vergunning was verleend, maar nog niet onherroepelijk is op 30 juni
2015, geldt kolom A in plaats van kolom B als de stal binnen 15 maanden nadat de
omgevingsvergunning bouwen onherroepelijk is, is gebouwd en klaar voor gebruik.

Definitie uitbreiden
De definitie van uitbreiden is vervallen. Uit de inspraakreacties bleek dat het onderscheid
in grote en kleine uitbreidingen veel vragen opriep en het besluit ingewikkeld maakte.
Bovendien werden relatief grote uitbreidingen mogelijk (tot 50%), met name bij
pluimvee, waarbij geen eisen voor fijn stof van toepassing zouden zijn en worden
grotere stallen bevoordeeld ten opzichte van kleiner stallen. Deze argumenten zijn
aanleiding geweest om dit onderscheid te laten vervallen. Uitbreidingen zijn gelijkgesteld
aan het oprichten van een dierenverblijf. Er kunnen zich situaties voordoen dat het
redelijkerwijs niet mogelijk is om aan de maximale emissiewaarde te voldoen. Dit speelt
met name als de bestaande stal 1 geheel gaat vormen met de uitbreiding en het
wenselijk is om hetzelfde huisvestingssysteem toe te passen. Daarom is een
mogelijkheid opgenomen voor het bevoegd gezag om bij uitbreidingen afwijken van de
maximale emissiewaarde toe te staan. In geval van ammoniak is dit uitsluitend mogelijk
bij de uitbreiding van een dierenverblijf waar een emissiearme techniek wordt toegepast.
Deze mogelijkheid van afwijken is overeenkomstig het ontwerpbesluit dat ter inspraak is
gelegd, beperkt tot uitbreidingen van maximaal 50% van het bebouwde oppervlak van
de bestaande stal.
Definitie oprichten
Vanwege het vervallen van de definitie voor uitbreiden is de definitie voor oprichten
gewijzigd. Ook het uitbreiden van een dierenverblijf wordt als oprichten beschouwd. Met
oprichten wordt fysiek oprichten (bouwen) bedoeld.
Definitie vrijloopstal
De definitie van vrijloopstal is verduidelijkt en gewijzigd omdat de term ‘onverharde
vloer’ bepaalde vloeren uitsloot die wel worden toegepast in vrijloopstallen en omdat een
kenmerk van de vrijloopstal is dat het totale oppervlak relatief groot is. Er zijn ook
stallen, zoals een potstal, die vielen binnen de definitie die in het ontwerpbesluit dat ter
inspraak is gelegd, was opgenomen, maar geen vrijloopstal zijn. Daarom is het minimum
vereiste oppervlak in de definitie opgenomen.

42

Dierenverblijf of huisvestingssysteem
In het besluit worden de begrippen dierenverblijf en huisvestingssysteem gebruikt en dit
wordt als verwarrend ervaren. Het is echter noodzakelijk om beide termen te gebruiken.
Een huisvestingssysteem is een gedeelte van een dierenverblijf waar dieren van één
diercategorie op dezelfde wijze worden gehouden. Een dierenverblijf is een ruimte waar
dieren worden gehouden (stal). Het besluit stelt eisen aan huisvestingssystemen, maar
het moment van oprichten van het dierenverblijf bepaalt welke maximale emissiewaarde
van toepassing is. Als voor een aanwezig dierenverblijf de maximale emissiewaarde uit
kolom A geldt en in 2016 wordt in dit dierenverblijf een ander huisvestingssysteem
gerealiseerd, blijft de maximale emissiewaarde uit kolom A van toepassing. Door de
maximale emissiewaarde te koppelen aan het moment van oprichten van het
dierenverblijf en niet aan het moment van oprichten van een huisvestingssysteem is het
relatief eenvoudig om binnen een dierenverblijf dieren te gaan houden van een andere
diercategorie binnen dezelfde hoofdcategorie (ander huisvestingssysteem) zonder
ingrijpende wijzigingen. Het besluit is hierop niet gewijzigd.
Uitzondering biologisch gehouden dieren
In het ontwerpbesluit was geen uitzondering meer opgenomen voor
huisvestingssystemen waar kippen biologisch worden gehouden. Gebleken is dat voor
kippen het toepassen van emissiearme systemen technisch mogelijk is, maar dat door
de eis van kleinere afdelingen de kosten relatief hoog kunnen zijn bij het toepassen van
een emissiearm huisvestingssysteem en dit niet als BBT wordt beschouwd. Daarom is nu
in artikel 2 ook voor de kippen een uitzondering gemaakt voor huisvestingssystemen
waar landbouwdieren biologisch worden gehouden. Het besluit is niet van toepassing op
dergelijke huisvestingssystemen.
Beweiden
Uit de zienswijzen blijkt dat met name de sector het als ongewenst wordt beschouwd dat
geen rekening wordt gehouden met beweiden in het besluit. Ook zijn hierover
kamervragen gesteld. Beweiden zou juist moeten worden gestimuleerd. Het besluit is
echter niet het middel om beweiden te stimuleren. Het besluit richt zich op de
staltechniek en daarom wordt geen verschil gemaakt of wel of niet sprake is van
beweiden. Het besluit is op dit punt niet gewijzigd.
Wel is aan de Rav een bijlage toegevoegd waarin beweiden is opgenomen als
managementmaatregel met een ammoniakreductie die bij het berekenen van de
ammoniakemissie van een veehouderij mag worden toegepast. Beweiden geeft dan een
lagere ammoniakemissie, zodat hier een stimulans vanuit gaat.
Intern salderen

43

Intern salderen wordt met name in Brabant als ongewenst beschouwd vanwege het in
stand houden van oude traditionele stallen. Intern salderen is destijds op uitdrukkelijk
verzoek van de Tweede Kamer in het oude besluit opgenomen. Veehouders hebben bij
de bouw van nieuwe stallen verdergaande technieken toegepast. Het is niet redelijk dat
dergelijke bedrijven nu alsnog ook de bestaande stallen zouden moeten aanpassen.
Intern salderen is daarom nog steeds mogelijk. Ook zonder het schrappen van intern
salderen zullen deze oude stallen op enig moment, passend bij de technische levensduur
van de stal, worden vervangen en emissiearm uitgevoerd. Het besluit is op dit punt niet
gewijzigd.
Fasering
De fasering in het besluit wordt door het bevoegd gezag als complex beschouwd, met
name voor de veehouders en in het kader van toezicht. Er is een voortdurende
ontwikkeling in betere technieken, wat noodzaakt om op grond van de BBT-afweging de
normen aan te scherpen. Hiermee is het niet te voorkomen dat de eisen afhankelijk zijn
van het moment van oprichten van een stal. Om het zo eenvoudig mogelijk te houden is
het moment van het oprichten van een dierenverblijf bepalend voor welke maximale
emissiewaarde van toepassing is en niet het moment van oprichten of uitbreiden van
een huisvestingssysteem. Bij het oprichten of uitbreiden van een dierenverblijf zal altijd
sprake zijn van bouwen, zodat dit het toetsmoment is. Om de fasering beter leesbaar te
maken, is het besluit hierop gewijzigd. Per diercategorie is de fasering opgenomen in
artikel 3 tot en met 5.
Generieke maatregelen fijn stof
De pluimveesector vindt het ongewenst dat alle pluimveebedrijven emissiereducerende
maatregelen moeten treffen, terwijl er slechts sprake is van een lokaal probleem. Het
besluit is op dit punt niet gewijzigd. Zowel uit het oogpunt van gezondheid, het voldoen
aan Europese normen als het toepassen van de beste beschikbare technieken, is het
noodzakelijk dat bij alle nieuwe pluimveestallen een emissiereducerende techniek voor
fijn stof wordt toegepast. Het besluit is op dit punt niet gewijzigd.
Natuurlijke ventilatie vleeseenden
Voor natuurlijk geventileerde stallen bij vleeskalkoenen was een uitzondering
opgenomen tot 1 januari 2020. Dezelfde problematiek speelt bij vleeseenden, zodat ook
voor deze diercategorie deze uitzondering voor natuurlijke geventileerde stallen is
opgenomen in de noot bij de tabel in bijlage 2.
Actieplan ammoniak
Het bevoegd gezag maakt zich zorgen over de gevolgen voor het ingezette
gedoogbeleid, verwoord in het Actieplan ammoniak en veehouderij. Met name de
gelijktijdige wijziging van de Rav, waarbij emissiefactoren worden geactualiseerd, kan

44

gevolgen hebben voor het gedoogbeleid. Uitgangspunt is dat dit gedoogbeleid onder
dezelfde voorwaarden wordt voortgezet. Het is niet de bedoeling dat het actualiseren
van de emissiefactoren de maatregelen die genomen zijn in het kader van de
stoppersregeling van het Actieplan teniet doet. Uitgangspunt is dat bedrijven die voldoen
aan de voorwaarden van de stoppersregeling, blijven voldoen, ook na actualisering van
de emissiefactoren. Gemeenten zullen worden geadviseerd hoe hiermee om te gaan.
Beleidslijn IPPC-omgevingstoetsing ammoniak en veehouderij
De beleidslijn IPPC-omgevingstoetsing ammoniak en veehouderij geeft invulling aan
artikel 3, derde lid (derde volzin) van de Wet ammoniak en veehouderij en is
opgenomen als BBT-document in de Regeling omgevingsrecht. Omdat de beleidslijn is
gebaseerd op de huidige maximale emissiewaarden, zal de beleidslijn worden herzien of
ingetrokken.
10.3 Parlementaire behandeling
Het ontwerpbesluit is op 19 september 2014 naar beide kamers verzonden en
gepubliceerd in de Staatscourant. Op 7 november 2014 zijn schriftelijke Kamervragen
gesteld over het ontwerpbesluit. Het antwoord op deze vragen is op 15 januari 2015
naar de Kamer gestuurd. Op 29 september 2014 zijn Kamervragen gesteld door de
leden Dijkstra en Lodders (VVD) over de extra kosten door ammoniakbeleid. Deze
vragen gingen ook over het ontwerpbesluit. De antwoorden op deze vragen zijn op 15
december 2014 naar de Kamer gestuurd. Op 4 februari 2015 heeft een Algemeen
overleg plaatsgevonden, waarbij schriftelijke vragen zijn gesteld over het
ontwerpbesluit. De antwoorden op deze vragen zijn op 20 februari 2015 naar de Kamer
gestuurd en geagendeerd in het Algemeen overleg van 1 april 2015.
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 10 december 2014 verzocht om
geen onomkeerbare stappen te zetten totdat het ontwerpbesluit emissiearme
huisvesting landbouwhuisdieren, naar genoegen met de Kamer is besproken. Op 22
januari 2015 heeft de Staatssecretaris per brief aan de Kamer laten weten dat in
afwachting van het overleg met de Kamer het ontwerpbesluit nog niet voor advies naar
de Raad van State zal worden gezonden.
Bij de behandeling in de Tweede Kamer is een toezegging gedaan om een
overgangsregeling op te nemen voor nog niet gebouwde stallen, waarvoor wel reeds een
vergunning is verleend of aangevraagd. In artikel 3, tweede en derde lid, artikel 5,
derde en vierde lid en artikel 7, tweede en derde lid is een overgangsregeling
opgenomen voor dergelijke situaties.

45

II. ARTIKELSGEWIJS

Artikel 1 (definities)

Ammoniakemissie
De definitie van ammoniak komt overeen met de definitie die is gehanteerd in de Wet
ammoniak en veehouderij (artikel 1, eerste lid).
Diercategorie
De term diercategorie komt voor in de Wet ammoniak en veehouderij en in de daarop
gebaseerde Regeling ammoniak en veehouderij, maar is daarin niet gedefinieerd. Wel is
in die wet in de begripsbepaling voor maximale emissiewaarde aangegeven dat bij de
vaststelling van de maximale ammoniakemissie per dierplaats van diercategorieën wordt
uitgegaan. In de bijlagen bij dit besluit, is bij de vaststelling van de maximale
emissiewaarden gebruik gemaakt van dezelfde onderverdeling in hoofd(dier)categorieën
en (sub)diercategorieën als in de Regeling ammoniak en veehouderij is gehanteerd.
Dierenverblijf
De definitie van dierenverblijf komt grotendeels overeen met de definitie die is
gehanteerd in de Wet ammoniak en veehouderij (artikel 1, eerste lid).
Een dierenverblijf zal meestal bestaan uit een stal (gebouw). Ook een eventueel
aanwezige, bij de stal behorende uitloop naar buiten maakt deel uit van een
dierenverblijf. In een dierenverblijf kunnen meerdere huisvestingssystemen aanwezig
zijn.
Dierplaats
De definitie van dierplaats komt overeen met de definitie die is gehanteerd in de Wet
ammoniak en veehouderij (artikel 1, eerste lid).
Emissiearm dierenverblijf
Een emissiearm dierenverblijf met een huisvestingssysteem waarvoor een maximale
emissiewaarde voor ammoniak van toepassing is en waar dus een emissiearme techniek
is toegepast. Deze definitie is van belang vanwege de mogelijkheid om bij uitbreidingen
met eenzelfde huisvestingssysteem af te wijken van de maximale emissiewaarde. In het
geval van ammoniak is afwijken alleen mogelijk bij uitbreidingen van een emissiearme
stal en niet bij uitbreidingen van een traditionele stal.
Emissiefactor voor ammoniak
Voor de definitie van emissiefactor is verwezen naar artikel 1 van de Wav. In artikel 1
wordt verwezen naar de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav). De emissiefactor
geeft de uitstoot van ammoniak per dierplaats, behorende bij een daarbij aangewezen
diercategorie en huisvestingssysteem. De emissiefactoren zijn opgenomen in bijlage 1
van deze Rav. Daarnaast biedt de regeling de minister de mogelijkheid om voor een

46

zogenaamde proefstal een bijzondere emissiefactor vast te stellen (zie artikel 3 van de
Rav).
Emissiefactor voor zwevende deeltjes (PM10)
De emissiefactor voor zwevende deeltjes (PM10) is de emissie (uitgedrukt in gram PM10
per dierplaats per jaar) zoals deze is opgenomen in het overzicht ‘Emissiefactoren fijn
stof voor veehouderij’ op de website van de rijksoverheid. Dit overzicht bevat per
diercategorie de verschillende huisvestingssystemen met de bijbehorende emissiefactor
voor zwevende deeltjes (PM10). Op grond van artikel 66, onder i, van de Regeling
beoordeling luchtkwaliteit 2007 wordt dit overzicht jaarlijks vóór 15 maart door de
Minister van Infrastructuur en Milieu bekend gemaakt.
Groen-Labelstalsysteem
Een Groen Label is een verklaring voor een stalsysteem waaruit blijkt dat de
ammoniakemissie vanuit een stal die is gebouwd met toepassing van dat systeem, een
bepaalde grenswaarde niet overschrijdt. Deze verklaringen werden tot 2001 op aanvraag
afgegeven door de Stichting Groen Label. Deze stichting werd in 1993 door overheid en
bedrijfsleven gezamenlijk opgericht als uitvloeisel van het Convenant Groen Label met
als doel om, vooruitlopend op een wettelijke regeling, de ontwikkeling en toepassing van
emissiearme stalsystemen in de veehouderij te bevorderen.
Een huisvestingssysteem dat is gebouwd overeenkomstig het ontwerp van een
stalsysteem waarvoor een Groen Label is toegekend, wordt in dit besluit aangemerkt als
een Groen-Labelstalsysteem. In dit verband wordt erop gewezen dat uit deze definitie
volgt dat het daarbij moet gaan om een Groen Label dat op het moment van
vergunningverlening nog geldig was. Indien een milieuvergunning dan wel een
bouwvergunning is verleend voor een huisvestingssysteem waarvan op het moment van
vergunningverlening het Groen Label was ingetrokken, kan dat systeem niet als een
Groen-Labelstalsysteem worden aangemerkt. Deze situatie kan zich voordoen bij de
huisvestingssystemen waarvan het Groen Label op 1 juli 1999 is ingetrokken naar
aanleiding van de verlaging van de grenswaarden voor kraamzeugen, opfokhennen en
leghennen (Stcrt. 1999, 60). In de Regeling ammoniak en veehouderij is dat bij de
betreffende huisvestingssystemen aangegeven met eindnoot 4.
Huisvestingssysteem
De definitie van dierenverblijf komt overeen met de definitie die is gehanteerd in de Wet
ammoniak en veehouderij (artikel 1, eerste lid).
In de Regeling ammoniak en veehouderij worden per diercategorie verschillende
huisvestingssystemen onderscheiden. Deze verschillen van elkaar door de emissiearme
techniek die wordt toegepast en door andere aspecten die relevant zijn voor de
ammoniakemissie, zoals emitterend mestoppervlak. Binnen een dierenverblijf kunnen
verschillende huisvestingssystemen aanwezig zijn. Vaak zijn namelijk meerdere
diercategorieën in een dierenverblijf gehuisvest, zoals bij een zeugenbedrijf (guste en
dragende zeugen, kraamzeugen en biggen).

47

IPPC-installatie
Voor deze begripsomschrijving wordt verwezen naar de definitie in de Wabo. Een IPPCinstallatie is een installatie voor activiteiten als bedoeld in bijlage 1 van de Richtlijn
industriële emissies. In dit geval zijn dit installaties voor intensieve pluimvee- of
varkenshouderij met meer dan 40.000 plaatsen voor pluimvee, 2.000 plaatsen voor
mestvarkens (van meer dan 30 kg) of 750 plaatsen voor zeugen (categorie 6.6).
Oprichting van een dierenverblijf
Onder oprichten wordt het feitelijk fysiek oprichten (bouwen) bedoeld. Onder oprichten
valt niet alleen de bouw van een geheel nieuw dierenverblijf (nieuwbouw), maar ook het
volledig vervangen van een bestaande stal (herbouw) zoals een dierenverblijf dat wordt
afgebroken en opnieuw in een moderne vorm op de oude fundering wordt opgebouwd.
Ook een uitbreiding (aanbouw) van een bestaand dierenverblijf met dierplaatsen wordt
als het oprichten van een (nieuw) dierenverblijf aangemerkt. Opgericht wil in alle
gevallen zeggen dat de oprichting, vervanging of uitbreiding is afgebouwd en klaar om in
gebruik te worden genomen. Ook een emissiearme techniek, zoals een
luchtwassysteem, moet aanwezig zijn en klaar voor gebruik.
In de praktijk komt het steeds vaker voor dat vanwege de beperkte ruimte binnen een
bouwblok een dierenverblijf zodanig wordt gewijzigd en vergroot dat feitelijk een geheel
nieuw dierenverblijf ontstaat. Dit is oprichting in de zin van vervanging. Het vervangen
van de bovenbouw van een dierenverblijf is niet het oprichten van een dierenverblijf,
tenzij sprake is van een extra verdieping en het uitbreiden met dierplaatsen.
Vrijloopstal
Een vrijloopstal is een rundveestal waar de dieren vrij kunnen rondlopen. In de stal zijn
geen ligboxen en het lig- en loopgedeelte is gecombineerd. De stal is voorzien van een
zachte, comfortabele bodem of vloer. Er zijn verschillende typen bodems of vloeren
mogelijk. Deze onderscheiden zich op de wijze van verwijderen van vocht in de toplaag
(verdampen, absorberen, draineren) en het verminderen van stikstofverliezen
(organisch binden, vasthouden, scheiden mest/urine). Veel gebruikte materialen zijn
houtsnippers, compost en stro. Het grote verschil tussen een vrijloopstal en een potstal
is de veel grotere beschikbare lig- en loopruimte per dier (meer dan 10 vierkante
meter). De stal moet daarom een oppervlakte hebben van het aantal dieren maal 10
vierkante meter.
Zwevende deeltjes (PM10)
Zwevende deeltjes (PM10) zijn in artikel 5.7, eerste lid, van de Wet milieubeheer
gedefinieerd als: “in de buitenlucht voorkomende stofdeeltjes die een op grootte
selecterende instroomopening passeren met een efficiencygrens van 50 procent bij een
aerodynamische diameter van 10 micrometer”.
Artikel 2 (reikwijdte)
Eerste lid

48

In dit artikel wordt de werkingssfeer van het besluit nader omschreven.
Het eerste lid verklaart het besluit van toepassing op huisvestingssystemen voor
landbouwhuisdieren die worden gehouden voor de productie van vlees, eieren of melk.
Wat precies onder landbouwhuisdieren voor de productie van vlees, eieren of melk moet
worden verstaan, wordt niet nader gedefinieerd. Deze omschrijving moet ruim worden
geïnterpreteerd. Dus niet alleen de dieren die direct vlees, eieren of melk leveren, maar
ook de dieren die onderdeel vormen van de productieketen zoals de (groot)ouderdieren
en de opfok (opfokhennen, biggenopfok e.d.). Op deze wijze wordt de reikwijdte van het
besluit ingeperkt tot bedrijven die in het maatschappelijk verkeer als veehouderijen
worden beschouwd. Huisvestingssystemen bij andere bedrijven waar
landbouwhuisdieren worden gehouden, zoals instellingen voor (wetenschappelijk)
onderzoek en onderwijsinstituten, vallen hierdoor buiten de reikwijdte van het besluit. In
hoofdstuk 2 van het algemeen deel van de nota van toelichting wordt nader ingegaan op
de achterliggende reden en gevolgen van deze inperking.
Tweede lid
In het tweede wordt een aantal uitzonderingen geformuleerd waarop het besluit niet van
toepassing is.
-

De uitzondering voor vrijloopstallen, zoals gedefinieerd in artikel 1.
De uitzondering voor huisvestingssystemen voor landbouwhuisdieren die gehouden
worden volgens de biologische productiemethode (tweede lid, onder a). Wat onder
de biologische productiemethode moet worden verstaan en aan welke eisen daarbij
moet worden voldaan is beschreven in de Europese Verordening (EG) nr. 834/2007
van de Raad van 28 juni 2007 inzake de biologische productie en de etikettering van
biologische producten (PbEU L 189). Anders dan het ingetrokken Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij is dit besluit wel van toepassing op het
biologisch houden van melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar.

-

De uitzondering voor het houden van legkippen of de (groot)ouderdieren daarvan in
aangepaste kooien zoals bedoeld in artikel 2.71 of 2.72 van het Besluit houders van
dieren (artikel 1a, tweede lid, onder d). Deze uitzondering komt overeen met de
uitzondering die in voetnoot 4 van bijlage 1 bij het ingetrokken Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij is geformuleerd.

-

De uitzondering voor het houden van varkens in huisvestingssystemen die voldoen
aan de in de tabel vermelde criteria. Het gaat hier in de praktijk om de
scharrelvarkens overeenkomstig de voorwaarden die de organisatie Producert
(Regeling Producert Gecertificeerd Scharrelvarkensvlees) en de Dierenbescherming
(Beter Leven-kenmerk, 2 of 3 sterren) hanteren. Voor scharrelvarkens was reeds
een uitzondering opgenomen in het Besluit ammoniakemissie huisvesting
veehouderij. Vanwege de verschillen in criteria die voornoemde organisaties in hun
certificatieregelingen aan de huisvesting van varkens stellen en het
privaatrechtelijke karakter van deze regelingen, wordt in het besluit niet verwezen
naar deze certificatieregelingen maar zijn de criteria in die regelingen vertaald in
minimumeisen waaraan het inpandig leefoppervlak en de verharde uitloop van de
huisvesting moeten voldoen. Naast een inpandig leefoppervlak van bepaalde
afmetingen is ook de aanwezigheid van een verharde uitloop verplicht bij

49

vleesvarkens en guste en dragende zeugen. Als uitgangspunt is gehanteerd het
benodigd oppervlak voor een vleesvarken aan het einde van de mestperiode (100
kg).
Een certificaat is een bewijs dat aan bepaalde eisen wordt voldaan, maar geen
voorwaarde. Het kan zijn dat in de periode van overschakeling het certificaat nog niet is
verstrekt, maar dat wel aan de genoemde eisen wordt voldaan. Voor de biologische
productiemethode is een Skal-certificaat vereist, voor scharrelvarkens het certificaat
Producert Gecertificeerd Scharrelvlees en voor het ‘sterren-systeem’ een Beter Levencertificaat.
Derde lid
In dit lid is een uitzondering opgenomen voor het geval dat van een bepaalde
diercategorie waarvoor in bijlage 1 of bijlage 2 een maximale emissiewaarde is
aangegeven, slechts een klein aantal dieren wordt gehouden. Deze uitzondering komt
overeen met de uitzondering die is opgenomen in artikel 3, tweede lid, van het
ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij. Het aantal dieren
waarvoor deze uitzondering geldt, is in overeenstemming gebracht met het aantal dat
voor de betreffende diercategorie in artikel 3.111 van het Activiteitenbesluit
milieubeheer is vermeld.
In hoofdstuk 2 van het algemeen deel van de nota van toelichting wordt nader ingegaan
op de hiervoor vermelde uitzonderingen.
Artikel 3 (ammoniak diercategorie melk- en kalfkoeien)
In dit artikel wordt geregeld voor de diercategorie melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar
aan welke maximale emissiewaarden voor ammoniak de huisvestingssystemen van het
dierenverblijf waar ze onderdeel van uitmaken, moeten voldoen. De maximale
emissiewaarden zelf zijn opgenomen in bijlage 1 van het besluit. De totstandkoming en
onderbouwing van de maximale emissiewaarden wordt toegelicht in hoofdstuk 2 van het
algemeen deel van de nota van toelichting en in de toelichting op bijlage 1.
Eerste lid
In het eerste lid is opgenomen dat in een inrichting uitsluitend huisvestingssystemen
mogen worden toegepast die aan de maximale emissiewaarde voldoen. De maximale
emissiewaarden zijn opgenomen in bijlage 1. Welke maximale emissiewaarde van
toepassing is, is afhankelijk van het tijdstip van oprichting (bouw) van het dierenverblijf
waartoe het betreffende huisvestingssysteem behoort.
Voor de diercategorie melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar bevat kolom A de maximale
emissiewaarde voor deze diercategorie zoals die was opgenomen in artikel 3, eerste lid,
van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij (tweede lid, sub
a, onder i). De maximale emissiewaarde van kolom A geldt voor een
huisvestingssysteem dat onderdeel is van:

50

-

een dierenverblijf, dat is opgericht tussen 1 april 2008 en 1 juli 2015, tenzij voor 1
april 2008 reeds een milieuvergunning of bouwvergunning was verleend;

-

de uitbreiding van een dierenverblijf voor melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar met
meer dan 20 dierplaatsen tussen 1 april 2008 en 1 juli 2015;

Huisvestingssystemen van dierenverblijven voor melk- en kalfkoeien die worden
gehouden volgens de biologische productiemethode en zijn opgericht of uitgebreid vóór
1 juli 2015, hoeven niet aan de maximale emissiewaarden in kolom A te voldoen. Dat
vloeit voort uit het feit dat op grond van het ingetrokken besluit de maximale
emissiewaarden niet van toepassing waren als de dieren werden gehouden volgens de
biologische productiemethode.
Kolom B van bijlage 1 bevat de maximale emissiewaarden voor huisvestingssystemen
die onderdeel vormen van een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 juli 2015 en voor
1 januari 2018.
De maximale emissiewaarde van kolom C van bijlage 1 geldt voor huisvestingssystemen
die onderdeel vormen van een dierenverblijf dat wordt opgericht op of na 1 januari
2018.
Tweede en derde lid
In het tweede en derde is opgenomen in welke gevallen niet de maximale emissiewaarde
van kolom B, maar van kolom A geldt. Dit zijn de volgende gevallen:
•

een dierenverblijf dat is opgericht na 1 juli 2015, maar waarvoor op 30 juni 2015
reeds een omgevingsvergunning bouwen onherroepelijk is, op voorwaarde dat
de stal binnen 15 maanden na publicatie (1 oktober 2016) is gebouwd en klaar
voor gebruik;

•

een dierenverblijf dat is opgericht na 1 juli 2015, maar waarvoor uiterlijk 30 juni
2015 een omgevingsvergunning bouwen is aangevraagd of verleend maar nog
niet onherroepelijk is, op voorwaarde dat de stal binnen 15 maanden nadat
betreffende vergunning onherroepelijk is, is gebouwd en klaar voor gebruik.

Artikel 4 (ammoniak diercategorie vleeskalveren)
In dit artikel is bepaald dat huisvestingssystemen die onderdeel zijn van dierenverblijven
voor vleeskalveren die worden opgericht vanaf 1 januari 2020 aan de maximale
emissiewaarde in kolom C moeten voldoen. Voor huisvestingssystemen die onderdeel
zijn van dierenverblijven opgericht tot 1 januari 2020 geldt geen maximale
emissiewaarde.
Artikel 5 (ammoniak hoofdcategorie varkens, kippen en kalkoenen)
In dit artikel wordt geregeld voor de hoofdcategorie varkens, kippen en kalkoenen aan
welke maximale emissiewaarden voor ammoniak de huisvestingssystemen van het
dierenverblijf waar ze onderdeel van uitmaken, moeten voldoen. De maximale
emissiewaarden zelf zijn opgenomen in bijlage 1 van het besluit. De totstandkoming en

51

onderbouwing van de maximale emissiewaarden wordt toegelicht in hoofdstuk 2 van het
algemeen deel van de nota van toelichting en in de toelichting op bijlage 1.
Eerste lid
In het eerste lid is opgenomen dat in een inrichting uitsluitend huisvestingssystemen
mogen worden toegepast die aan de maximale emissiewaarde voldoen. De maximale
emissiewaarden zijn opgenomen in bijlage 1. Welke maximale emissiewaarde van
toepassing is, is afhankelijk van het tijdstip van oprichting (bouw) van het dierenverblijf
waartoe het betreffende huisvestingssysteem behoort.
De maximale emissiewaarde van kolom A van bijlage 1 geldt voor een
huisvestingssysteem dat onderdeel is van een dierenverblijf dat is opgericht voor 1 juli
2015.
Kolom B van bijlage 1 bevat de maximale emissiewaarden voor huisvestingssystemen
die onderdeel vormen van een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 juli 2015. Deze
maximale emissiewaarden gelden niet voor huisvestingssystemen waarvoor in kolom C
een maximale emissiewaarde is opgenomen.
De maximale emissiewaarde van kolom C van bijlage 1 geldt voor:
•

de hoofdcategorieën varkens en kippen alleen als het huisvestingssysteem wordt
opgericht op of na 1 januari 2020 en deel uitmaakt van een dierenverblijf dat op het
tijdstip van oprichting of uitbreiding van dat dierenverblijf onderdeel is van een
IPPC-installatie voor varkens respectievelijk pluimvee. Dat is het geval wanneer
binnen de inrichting reeds meer dan 2.000 dierplaatsen voor vleesvarkens of 750
plaatsen voor zeugen respectievelijk meer dan 40.000 plaatsen voor pluimvee
(kippen, kalkoenen, eenden en parelhoenders), aanwezig waren of wanneer dat als
gevolg van de oprichting of uitbreiding het geval is. Als geen sprake is van een
IPPC-installatie, gelden voor deze hoofdcategorieën bij oprichting of uitbreiding van
een dierenverblijf op of na 2020 de maximale emissiewaarden van kolom B.

•

de hoofdcategorie kalkoenen voor huisvestingssystemen die onderdeel vormen van
een dierenverblijf dat is opgericht op of na 1 januari 2020.

Dat betekent dat voor een huisvestingssysteem dat onderdeel is van een dierenverblijf
voor varkens dat wordt opgericht op 1 juli 2020 en er is geen sprake van een IPPCinstallatie vanwege varkens, moet voldoen aan de maximale emissiewaarde in kolom B.
Als wel sprake is van een IPPC-installatie geldt de maximale emissiewaarde in kolom C.
Tweede lid
In dit lid is de bepaling over intern salderen opgenomen. Interne saldering betekent dat
wanneer in één of meerdere huisvestingssystemen binnen de inrichting een techniek
wordt toegepast die een lagere emissie tot gevolg heeft dan wettelijk vereist is, de
overige huisvestingssystemen niet behoeven te worden aangepast, op voorwaarde dat
tenminste dezelfde reductie wordt bereikt als wanneer de huisvestingssystemen
afzonderlijk zouden voldoen aan de maximale emissiewaarden. In de praktijk is er met
name in de varkenshouderij uit kostenoverwegingen voor gekozen om de bestaande

52

huisvestingssystemen niet aan te passen, maar in plaats daarvan in een nieuw
huisvestingssysteem (en gelijktijdige uitbreiding van de veestapel) een verdergaande
emissiereducerende techniek toe te passen en op die wijze te voldoen aan de maximale
emissiewaarden. Dit intern salderen is alleen mogelijk bij huisvestingssystemen die deel
uitmaken van een dierenverblijf dat vóór 1 januari 2007 is opgericht.
In dit artikellid is, in afwijking van de regeling in het ingetrokken Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij (artikel 2, tweede lid) bepaald dat de
maximale emissiewaarde niet van toepassing is voor een dierenverblijf dat voor 1
januari 2007 is opgericht als wordt voldaan aan de eis van intern salderen. Deze
formulering sluit beter aan op het eerste lid en het effect is hetzelfde.
Daarnaast is in tegenstelling tot het ingetrokken besluit is de eis van opgericht
(aanwezig) gekoppeld aan dierenverblijf en niet aan huisvestingssysteem. Hiermee
wordt de inhoud van deze bepaling in overeenstemming gebracht met de oorspronkelijke
bedoeling ervan. De mogelijkheid van intern salderen (ingevoerd bij de wijziging van de
Wet ammoniak en veehouderij in 2007, Stb. 2007, 103), is namelijk specifiek bedoeld
om te voorkomen dat kostbare investeringen zouden moeten worden gedaan in
bestaande dierenverblijven.
De redactie van deze bepaling in het ingetrokken besluit heeft er toe geleid, dat ook
wanneer in een al lang bestaand dierenverblijf dieren van een andere categorie worden
gehuisvest dan op 1 januari 2007 aanwezig waren (bijvoorbeeld biggen in plaats van
vleesvarkens), dat juridisch wordt beschouwd als een nieuw huisvestingssysteem dat
zelfstandig aan de daarvoor gelden maximale emissiewaarde moet voldoen (zie de
uitspraak van 26 januari 2011, ABRvS nr. 201002879/1/M2, Venray). Door de koppeling
met het begrip dierenverblijf wordt dit onbedoelde effect voorkomen.
Deze ‘reparatie’ heeft voorlopig alleen gevolgen voor inrichtingen die onder het
Activiteitenbesluit milieubeheer vallen. Voor bedrijven die een omgevingsvergunning
voor het aspect milieu nodig hebben, is de juridische grondslag voor interne saldering op
basis van de vigerende jurisprudentie niet gelegen in onderhavig besluit maar in artikel
3, derde lid, tweede volzin, van de Wet ammoniak en veehouderij (zie uitspraak van 9
maart 2011, ABRvS nr. 201003072/1/M2, Peel en Maas). In dat artikelonderdeel blijft
het vereiste van aanwezig zijn gekoppeld aan het huisvestingssysteem en niet aan het
dierenverblijf. Wanneer de Wet ammoniak en veehouderij bij de inwerkingtreding van de
nieuwe Omgevingswet wordt ingetrokken, zal het derde lid van artikel 3 ook gaan gelden
voor de vergunningplichtige bedrijven.
Derde en vierde lid
In het derde en vierde lid is opgenomen in welke gevallen niet de maximale
emissiewaarde van kolom B, maar van kolom A geldt. Voor de volgende gevallen geldt
niet kolom B maar kolom A:
•

een dierenverblijf dat is opgericht na 1 juli 2015, maar waarvoor op 30 juni 2015
reeds een omgevingsvergunning bouwen onherroepelijk is, op voorwaarde dat
de stal binnen 15 maanden na publicatie (1 oktober 2016) is gebouwd en klaar
voor gebruik;

53

•

een dierenverblijf dat is opgericht na 1 juli 2015, maar waarvoor voor 30 juni
2015 reeds een omgevingsvergunning bouwen is aangevraagd of verleend maar
nog niet onherroepelijk is, op voorwaarde dat de stal binnen 15 maanden nadat
betreffende vergunning onherroepelijk is, is gebouwd en klaar voor gebruik.

Artikel 6 (ammoniak algemeen)
Eerste lid
In dit artikellid wordt geregeld dat bij het beoordelen door het bevoegd gezag of aan de
vereisten van artikel 3, 4 of 5 wordt voldaan, uitsluitend mag worden beoordeeld aan de
hand van emissiefactor van de in het huisvestingssysteem toegepaste emissiearme
techniek zoals deze in bijlage 1 van de Regeling ammoniak en veehouderij is
opgenomen. Hierbij is verwezen naar artikel 2 van de Regeling ammoniak en
veehouderij.
In bijlage 1 wordt bij ieder huisvestingssysteem het bijbehorend systeemnummer
vermeld dat verwijst naar een technische beschrijving van het huisvestingssysteem
(leaflet). De bewerking en opslag van mest bij kippen die in samenhang met de
huisvesting van die dieren plaatsvindt, de zogenoemde additionele technieken voor
mestbewerking en mestopslag, die zijn opgenomen in deze bijlage (onder categorie E 6),
zijn geen integraal onderdeel van een huisvestingssysteem en blijven daarom bij de
toetsing aan artikel 3, 4 en 5 buiten beschouwing. Het toepassen van beweiding bij
melkvee en het treffen van voermaatregelen of andere managementmaatregelen die de
ammoniakemissie reduceren en die in bijlage 2 van de Regeling ammoniak en
veehouderij zijn opgenomen, worden daarbij buiten beschouwing gelaten.
De reductie van voer- en managementmaatregelen en de emissie van additionele
technieken is alleen relevant bij het berekenen van de totale ammoniakemissie van een
bedrijf, zoals in het kader van de Wav of de Natuurbeschermingswet.
Tweede lid
In dit artikellid is opgenomen dat het bevoegd gezag kan besluiten dat bij het uitbreiden
van een dierenverblijf een minder strenge maximale emissiewaarde geldt. Er kunnen
zich situaties voordoen dat het redelijkerwijs niet mogelijk is om aan de maximale
emissiewaarde te voldoen. Dit speelt met name als de bestaande stal 1 geheel gaat
vormen met de uitbreiding en het wenselijk is om hetzelfde huisvestingssysteem toe te
passen. Daarom is een mogelijkheid opgenomen voor het bevoegd gezag om bij
uitbreidingen afwijken van de maximale emissiewaarde toe te staan. Dit is uitsluitend
mogelijk bij de uitbreiding van een dierenverblijf waar reeds een emissiearme techniek
wordt toegepast. Deze mogelijkheid is beperkt tot uitbreidingen van maximaal 50% van
het bebouwde oppervlak van het bestaande dierenverblijf. Een dierenverblijf is
gedefinieerd als ruimte voor het houden van dieren. Een dierenverblijf omvat in principe
het bruto gebouwoppervlakte, dus inclusief alle onderdelen die normaliter bij een stal
horen, zoals gangen, melkstal, hygiënesluis, ziekenstal. Van buitenaf gezien het gehele
gebouw, tenzij een deel van het gebouw fysiek gescheiden is en niet gerelateerd aan
een huisvestingssysteem voor dieren, zoals een stro-opslag of werktuigenloods.

54

Artikel 7 (maximale emissiewaarden zwevende deeltjes (PM10))
Eerste lid
In dit artikellid wordt geregeld aan welke maximale emissiewaarden voor zwevende
deeltjes (PM10), gewoonlijk aangeduid als fijn stof, huisvestingssystemen moeten
voldoen. De maximale emissiewaarden en de diercategorieën waarvoor deze gelden zijn
opgenomen in bijlage 2. De maximale emissiewaarden zijn alleen van toepassing op
dierenverblijven die worden opgericht (gebouwd) op of na 1 juli 2015. Op basis van de
definitie in artikel 1, tweede lid, wordt onder het oprichten van een dierenverblijf niet
alleen het oprichten van een nieuw dierenverblijf verstaan, maar ook het volledig
vervangen (herbouw) van een bestaand dierenverblijf en het uitbreiden van een
dierenverblijf.
De totstandkoming en onderbouwing van de maximale emissiewaarden voor zwevende
deeltjes (PM10) wordt toegelicht in hoofdstuk 3 van het algemeen deel van de nota van
toelichting en in de toelichting op bijlage 2.
Tweede en derde lid
In dit lid is een uitzondering gemaakt voor stallen die op 1 juli 2015 nog niet zijn
gebouwd, maar waarvoor wel reeds een omgevingvergunning bouwen was verleend of
aangevraagd op het moment dat dit besluit is gepubliceerd. De uitzonderingen zijn:
•

voor stallen waarvoor reeds een omgevingsvergunning bouwen onherroepelijk is op
30 juni 2015, op voorwaarde dat de stal binnen 15 maanden is opgericht. Dat wil
zeggen gebouwd en klaar voor gebruik op 1 oktober 2016;

•

voor stallen waarvoor reeds een omgevingsvergunning bouwen was aangevraagd of
verleend, maar nog niet onherroepelijk is op 30 juni 2015 op voorwaarde dat de
stal binnen 15 maanden nadat de omgevingsvergunning bouwen onherroepelijk is,
is opgericht (gebouwd en klaar voor gebruik).

Vierde lid
In dit artikellid is opgenomen dat het bevoegd gezag kan besluiten dat bij het uitbreiden
van een dierenverblijf geen maximale emissiewaarde geldt. Er kunnen zich situaties
voordoen dat het redelijkerwijs niet mogelijk is om aan de maximale emissiewaarde te
voldoen. Dit speelt met name als de bestaande stal 1 geheel gaat vormen met de
uitbreiding en het wenselijk is om hetzelfde huisvestingssysteem toe te passen. Dit kan
alleen als bij de uitbreiding hetzelfde huisvestingssysteem wordt toegepast. Deze
mogelijkheid is beperkt tot uitbreidingen van maximaal 50% van het bebouwde
oppervlak van het bestaande dierenverblijf. Een dierenverblijf is gedefinieerd als ruimte
voor het houden van dieren. Een dierenverblijf omvat in principe het bruto
gebouwoppervlakte, dus inclusief alle onderdelen die normaliter bij een stal horen, zoals
gangen, hygiënesluis, ziekenstal. Van buitenaf gezien het gehele gebouw, tenzij een deel
van het gebouw fysiek gescheiden is en niet gerelateerd aan een huisvestingssysteem
voor dieren, zoals een stro-opslag of werktuigenloods.
Artikel 8 (overgangsrecht)

55

In dit artikel wordt overgangsrecht geregeld. Dit overgangsrecht geldt tot 1 januari
2020. Het derde en vierde lid is bestaand overgangsrecht en het overgangsrecht in het
eerste en tweede lid is nodig vanwege het actualiseren van emissiefactoren voor varkens
in de Rav, dat tegelijk met inwerkingtreding van dit besluit plaatsvindt. De datum van 1
januari 2020 valt samen met de einddatum van het gedoogbeleid voor stoppende
bedrijven in het kader van het Actieplan Ammoniak Veehouderij. Bedrijven die niet
stoppen moeten op 1 januari 2020 voldoen aan het besluit. Ook bedrijven die onder het
overgangsrecht vallen, moeten vanaf 1 januari 2020 voldoen aan artikel 5 van dit
besluit, zodat vanaf die datum alle bedrijven moeten voldoen aan het besluit.
Eerste en tweede lid
Tegelijk met de inwerkingtreding van dit besluit, treedt een wijziging van de Regeling
ammoniak en veehouderij in werking. Hierbij worden onder andere de emissiefactoren
voor de diercategorie melk- en kalfkoeien oude dan 2 jaar geactualiseerd (verhoogd) en
vervalt het onderscheid in hokoppervlaktes bij de diercategorieën biggenopfok en
vleesvarkens. De maximale emissiewaarde in kolom A is om deze reden eveneens
geactualiseerd en wijkt daardoor af van de maximale emissiewaarde die gold op basis
van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Deze wijzigingen kunnen tot gevolg hebben dat een inrichting wel voldoet aan artikel 2
van het ingetrokken besluit, maar niet meer aan artikel 5 van dit besluit. Om dit
onbedoelde gevolg van de wijziging van de emissiefactoren te voorkomen, is voorzien in
overgangsrecht. In het eerste lid is bepaald dat voor systemen, die voldeden aan de
maximale emissiewaarde van het ingetrokken besluit, en bij inwerkingtreding van dit
besluit niet meer voldoen, de emissiefactor als maximale emissiewaarde geldt. Dit geldt
slechts voor enkele systemen.
In het tweede lid is overgangsrecht geregeld voor die gevallen waarbij gebruik is
gemaakt van intern salderen. Bepaald is dat artikel 5 tot 1 januari 2020 niet van
toepassing is, als op 30 juni 2015 werd voldaan aan artikel 2, tweede lid van het Besluit
ammoniakemissie veehouderij zoals dat gold op dat moment en zolang er geen
dierenverblijven wordt opgericht of uitgebreid. Op het moment dat binnen de inrichting
dierenverblijven worden opgericht of uitgebreid, moet de gehele inrichting voldoen aan
artikel 5 van dit besluit. Het gaat hierbij om een op genoemde datum aanwezig
dierenverblijf. Als een nieuw dierenverblijf wordt opgericht of uitgebreid geldt het
overgangsrecht niet meer. Als binnen een op 30 juni 2015 aanwezig dierenverblijf een
huisvestingssysteem wijzigt, geldt het overgangsrecht nog wel als nog steeds niet wordt
voldaan aan artikel 5 van het nieuwe besluit. Als door de wijziging van het
huisvestingssysteem wel wordt voldaan aan artikel 5 van het nieuwe besluit is dit
overgangsrecht niet meer relevant.
Derde en vierde lid
Het overgangsrecht is ook van toepassing op de Groen-Labelstalsystemen en
proefstallen waarop artikel 2, derde lid respectievelijk vierde lid, van het ingetrokken
besluit van toepassing was. Het gaat in beide gevallen om dierenverblijven die zijn

56

vergund vóór 8 mei 2002 en een hogere emissiefactor hebben dan de maximale
emissiewaarde. Anders dan in het ingetrokken besluit wordt in dit besluit het
overgangsrecht wel gebonden aan een einddatum (1 januari 2020).
Voor een nadere uiteenzetting over het overgangsrecht wordt verwezen naar hoofdstuk
4 van het algemeen deel van de nota van toelichting.
Artikel 9 (intrekking)
Op het tijdstip dat dit besluit in werking treedt, wordt het Besluit ammoniakemissie
huisvesting veehouderij ingetrokken.
Artikel 10 (inwerkingtreding)
De bekendmaking zal plaatsvinden op een vast verandermoment (1 juli 2015). Er wordt
geen invoeringstermijn van drie maanden gehanteerd omdat bedrijven pas te maken
krijgen met de nieuwe of aangescherpte maximale emissiewaarden op het moment van
het oprichten van een dierenverblijf. Het besluit treedt in verband met de nahang op
grond van de Wet milieubeheer niet eerder dan vier weken na bekendmaking bij
koninklijk besluit in werking. Er wordt afgeweken van de invoeringstermijn van minimaal
twee maanden tussen bekendmaking en inwerkingtreding van het besluit op grond van
de afwijkingsmogelijkheid die is vermeld in aanwijzing 174 van de Aanwijzingen voor de
regelgeving. De afwijking berust op de afwijkingsgrond b van het vierde lid die
betrekking heeft op spoedregelgeving. Het Besluit emissiearme huisvesting moet zo
snel mogelijk van kracht moet worden als belangrijk onderdeel van de maatregelen die
met ingang van 1 juli in het kader van de PAS worden genomen.
Artikel 11 (citeertitel)
Als citeertitel is gekozen voor het Besluit emissiearme huisvesting.

57

Bijlage 1 (overzicht maximale emissiewaarden ammoniak)
In paragrafen 3.1 en 3.2 is op hoofdlijnen aangegeven hoe de BBT-afweging en de
daarop gebaseerde vaststelling van de maximale emissiewaarden voor ammoniak heeft
plaatsgevonden. In de toelichting op deze bijlage is dit per diercategorie nader
uitgewerkt. De belangrijkste criteria die bij de BBT-afweging zijn gehanteerd, zijn de
economische haalbaarheid (maximaal circa 3% extra jaarkosten), de beschikbaarheid en
algemene toepasbaarheid en het milieurendement van de huisvestingssystemen.
Daarnaast geldt de voorwaarde dat de ondernemer om te voldoen aan de maximale
emissiewaarde uit meerdere systemen moet kunnen kiezen.
In de tabel in de bijlage wordt onderscheid gemaakt tussen de maximale
emissiewaarden die gelden tot 1 juli 2015 (kolom A) en overeenkomen met de eisen uit
het ingetrokken besluit, de maximale emissiewaarden die vanaf 1 juli 2015 gelden
(kolom B) en de maximale emissiewaarden die gelden vanaf 1 januari 2018 voor de
diercategorie melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar of vanaf 1 januari 2020 voor de
overige diercategorieën (kolom C).
Het moment van oprichten van een dierenverblijf is bepalend welke maximale
emissiewaarde van toepassing is en niet het moment van oprichten van een
huisvestingssysteem.
De maximale emissiewaarden in kolom A bevatten de maximale emissiewaarden die
gelden op grond van het ingetrokken Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Voor de diercategorieën melkrundvee en biggenopfok en vleesvarkens zijn deze
aangepast aan de gewijzigde emissiefactoren (zie daarvoor hoofdstuk 5 van het
algemeen deel van de nota van toelichting).
Hierna wordt per diercategorie aangegeven welke maximale emissiewaarden voor
ammoniak gelden. Tevens wordt per diercategorie een overzicht gegeven van de
huisvestingssystemen die aan de maximale emissiewaarden voldoen. Om een
vergelijking met de lijst van huisvestingssystemen uit de Rav te vergemakkelijken, is in
de overzichten het nummer vermeld waaronder het betreffende huisvestingssysteem in
bijlage 1 van deze regeling is te vinden.
Melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar
Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij
is verhoogd naar 12,2 kg NH3 per dierplaats per jaar. Dit is het gevolg van het
actualiseren van de emissiefactoren in de Rav.
De maximale emissiewaarde van kolom A geldt voor:
-

een dierenverblijf voor het permanent opstallen van melkvee, dat is opgericht tussen
1 april 2008 en 1 juli 2015, tenzij dit voor 1 april 2008 was vergund (milieu of
bouw);

-

de uitbreiding van een dierenverblijf met meer dan 20 dierplaatsen voor het
permanent opstallen van melkvee tussen 1 april 2008 en 1 juli 2015.

58

Voor dierenverblijven voor melk- en kalfkoeien waarbij de dieren worden beweid, die zijn
opgericht voor 1 juli 2015 gold dat automatisch werd voldaan aan de maximale
emissiewaarde. Omdat de maximale emissiewaarde geen rekening houdt met beweiden,
was het eigenlijk niet nodig om hiervoor een maximale emissiewaarde in kolom A op te
nemen. Echter omdat emissiearme rundveestallen in sommige gevallen gebruikt zijn om
intern te salderen, was het nodig om een maximale emissiewaarde op te nemen. Het is
namelijk niet mogelijk om intern te salderen met een stal waarvoor geen maximale
emissiewaarde geldt. Bestaande stallen overige huisvesting waar sprake is van
beweiden, voldoen echter niet aan de maximale emissiewaarde in kolom A omdat deze
maximale emissiewaarde geen rekening houdt met beweiden. Daarom is voor deze
stallen voetnoot 1 opgenomen.
Maximale emissiewaarde kolom B
Vanaf 2015 geldt een maximale emissiewaarde van 11,0 kg NH3 per dierplaats per jaar.
Deze maximale emissiewaarde is bepaald aan de hand van de huidige beschikbare
technieken met een definitieve emissiefactor. De maximale emissiewaarde is gebaseerd
op de ligboxenstal met hellende profielvloer, snelle gierafvoer en mestschuif (Rav-nr. A
1.6) met een emissiereductie van 15%. Deze maximale emissiewaarde geldt voor
nieuwe dierenverblijven en uitbreidingen van bestaande dierenverblijven. Elk nieuw te
bouwen huisvestingssysteem moet technisch gezien tenminste een emissiereductie van
15% realiseren, ongeacht of het melkvee permanent wordt opgestald of wordt beweid.
Er wordt dus geen rekening gehouden met het emissiereducerend effect van beweiden.
Maximale emissiewaarde kolom C
Vanaf 2018 geldt een maximale emissiewaarde van 8,6 kg NH3 per dierplaats per jaar.
Bij het bepalen van deze maximale emissiewaarde zijn ook de beschikbare technieken
met een voorlopige emissiefactor meegenomen. De maximale emissiewaarde is
gebaseerd op de ligboxenstal met geprofileerde vlakke vloer met hellende sleuven,
regelmatige mestafstorten voorzien van afdichtflappen, met mestschuif (Rav-nr. A 1.14)
met een (verwachte) emissiereductie van 33%.
Deze maximale emissiewaarde geldt voor nieuwe dierenverblijven en uitbreidingen van
bestaande dierenverblijven. Elk nieuw te bouwen huisvestingssysteem moet technisch
gezien tenminste een emissiereductie van 33% realiseren, ongeacht of het melkvee
permanent wordt opgestald of wordt beweid. Er wordt dus geen rekening gehouden met
het emissiereducerend effect van beweiden.
Als de huisvestingssystemen met een voorlopige emissiefactor zijn gemeten, kan een
definitieve emissiefactor worden vastgesteld. Omdat bij het vaststellen van de
voorlopige emissiefactor een veiligheidsmarge is gehanteerd van 1,8 kg zullen de
definitieve emissiefactoren naar verwachting lager zijn dan de voorlopige
emissiefactoren.
In onderstaande tabel is aangegeven welke huisvestingssystemen voldoen aan de
maximale emissiewaarden in kolom A, B of C.

59

Ravnr.
A 1.1
A 1.2
A 1.3
A 1.4
A 1.5
A 1.6
A 1.7
A 1.8
A 1.22

grupstal met drijfmest, emitterend mestoppervlak van
grup en kelder max. 1,2 m2 per koe
loopstal met hellende vloer en giergoot of met
roostervloer; beide met spoelsysteem
loopstal met hellende vloer en giergoot; max. 3 m2
mestbesmeurd oppervlak per koe
loopstal met hellende vloer en spoelsysteem; max.
3,75 m2 mestbesmeurd oppervlak per koe
loopstal met sleufvloer en mestschuif
ligboxenstal met dichte hellende vloer, met
profilering, met snelle gierafvoer met mestschuif
ligboxenstal met dichte hellende vloer, met
rubbertoplaag, met snelle gierafvoer met mestschuif
ligboxenstal met sleufvloer met noppen en mestschuif
ligboxenstal met sleufvloer en mestschuif en in de
doorsteken, wachtruimte en doorlopen een
roostervloer met bolle rubber toplaag voorzien van
afdichtflappen in de roosterspleten

Ravnr.
A 1.9
A 1.10
A 1.11

A 1.12
A 1.13
A 1.14

A 1.15
A 1.16
A 1.17
A 1.18

A 1.19
A 1.20
A 1.21

A 1.23

A 1.24

ligboxenstal met roostervloer voorzien van een bolle
rubber toplaag en afdichtflappen in de roosterspleten,
met mestschuif
ligboxenstal met roostervloer voorzien van een bolle
rubber toplaag, met mestschuif
ligboxenstal met geprofileerde vlakke vloer
met hellende sleuven, regelmatige mestafstorten en
met een vingerschuif
ligboxenstal met geprofileerde vlakke vloer met
hellende sleuven, regelmatige mestafstorten en
mestschuif
ligboxenstal met roostervloer voorzien van cassettes
in de roosterspleten en mestschuif
ligboxenstal met geprofileerde vlakke vloer met
hellende sleuven, regelmatige mestafstorten voorzien
van afdichtflappen, met mestschuif
ligboxenstal met geprofileerde vlakke vloer met
hellende sleuven, regelmatige mestafstorten voorzien
van afdichtflappen en met mestschuif
ligboxenstal met V-vormige vloer van gietasfalt in
combinatie met een gierafvoerbuis en met mestschuif
mechanisch geventileerde stal met een chemisch
luchtwassysteem
ligboxenstal met V-vormige vloer van geprofileerde
vloerelementen in combinatie met gierafvoerbuis en
met mestschuif
ligboxenstal met roostervloer met hellende groeven
met afdichtflappen in de roosterspleten en met
mestschuif
ligboxenstal met vloer voorzien van perforaties en
hellende profilering en mestschuif
ligboxenstal met vloer met hellende langsgroeven, Vvormige dwarsgroeven, regelmatige mestafstorten
voorzien van afdichtflappen en mestschuif
ligboxenstal geprofileerde vloerplaten sterk hellende
langssleuven urine-afvoergat en hellende
dwarsgroeven, aaneengesloten gelegd of gescheiden
door mestafstorten met emissiereductiekleppen, met
mestschuif
ligboxenstal met vloer met geperforeerde, sterk

60

emissiefactor

A

B

C

5,1

+/--

+/--

+/--

10,2

+/---

+/---

-

10,2

+/--

+/--

-

9,2

+/---

+/---

-

11,8

+

-

-

11,0

+

+

-

11,0

+

+

-

11,8

+

-

-

11,0

+

+

-

voorlopige
emissiefactor

A

B

C

6,0

+

+

+

9,5

+

+

+/+

11,8

+

-

-

12,2

+

-

-

10,4

+

+

+/+

10,4

+

+

+/+

10,3

+

+

+/+

11,7

+

-

-

5,1

+

+

+

9,9

+

+

+/+

11,0

+

+

-

10,1

+

+

+/+

10,4

+

+

+/+

9,1

+

+

+/+

9,1

+

+

+/+

A 1.25

A 1.26

A 1.27

A 1.28

A 1.29
+

hellende langssleuven, de vloerplaten aaneengesloten
gelegd of gescheiden door mestafstorten voorzien van
afdichtflappen, met mestschuif
ligboxenstal met vlakke vloer, voorzien van
geprofileerde rubber matten met een hellend profiel
naar regelmatige mestafstorten voorzien van
afdichtflappen, met mestschuif
ligboxenstal met hellende V-vormige vloer, voorzien
van geprofileerde rubber matten en centrale giergoot
en mestschuif
ligboxenstal met roostervloer met hellende groeven of
hellend gelegd, voorzien van afdichtkleppen in de
roosterspleten, met mestschuif en vernevelsysteem
Ligboxenstal met roostervloer, voorzien van rubber
matten en composiet nokken met een hellend profiel,
kunststofcassettes met kleppen in de roosterspleten
en met mestschuif
Ligboxenstal met geprofileerde hellende vloer met
holtes voor gieropvang en –afvoer aan de zijkant en
met mestschuif

10,3

+

+

+/+

9,6

+

+

+/+

10,3

+

+

+/+

7,7

+

+

+

9,9

+

+

+/+

= voldoet, BBT

+/+ = voldoet, rekening houdend met veiligheidsmarge
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--

= voldoet, praktische bezwaren bij toepassing

+/--- = voldoet, > 3% extra jaarkosten en praktische bezwaren bij toepassing
- = voldoet niet

Vleeskalveren tot circa 8 maanden
Maximale emissiewaarde kolommen A en B
In het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij was geen maximale
emissiewaarde voor deze diercategorie opgenomen, omdat er voor deze diercategorie
nog geen emissiearme BBT-technieken beschikbaar waren. Om dezelfde reden kon voor
2015 geen maximale emissiewaarde worden vastgesteld.
Maximale emissiewaarde kolom C
Op basis van de BBT-afweging is de maximale emissiewaarde vastgesteld op 2,5 kg NH3
per dierplaats per jaar (28% emissiereductie). De maximale emissiewaarde is afgestemd
op de geactualiseerde emissiefactoren voor deze diercategorie. De BBT-afweging is
gemaakt aan de hand van reeds beschikbare stalsystemen en potentiële emissiearme
stalsystemen. Daarom is de maximale emissiewaarde pas van toepassing vanaf 1 januari
2020. De maximale emissiewaarde geldt voor nieuwe dierenverblijven en voor
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.
In onderstaande tabel is aangegeven welke huisvestingssystemen voldoen aan de
maximale emissiewaarden in kolom C.

Ravnr.
A 4.1

chemisch luchtwassysteem 90%

61

emissiefactor

C

0,35

+

A 4.2

biologisch luchtwassysteem 70%

1,05

+/-

A 4.3

chemisch luchtwassysteem 70%

1,05

+

A 4.4

chemisch luchtwassysteem 95%

0,18

+

A 4.5

gecombineerd luchtwassysteem 85%

0,53

+/-

A 4.5

gecombineerd luchtwassysteem 70%

1,05

+/-

A 4.6

biologisch luchtwassysteem 80%

0,70

+/-

voorlopige
emissiefactor
A 4.7

hellende roosters & hellende schijnvloer met schuif en
giergoot

2,5
geschatte
emissiefactor

-

kelderluchtbehandeling

2,2

+/-

-

koeling van mest

2,1

+

-

koeling van mest met warmteterugwinning

2,5

+

-

bolle rubber toplaag en afdichtflappen in roosterspleten
(vergelijkbaar a 1.9)

2,1

+

-

bolle rubber toplaag (vergelijkbaar a 1.10)

2,8

-

-

cassettes in roosterspleten (vergelijkbaar a 1.13)

2,7

-

-

v-vormige mestband (vergelijkbaar d 3.2.16)

1,8

+

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

Biggenopfok (gespeende biggen)
Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van 0,21 kg NH3 per dierplaats per jaar (emissiereductie
70%) voor de diercategorie gespeende biggen is gebaseerd op de maximale
emissiewaarde in het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij. De verlaging
van 0,23 naar 0,21 kg NH3 vloeit voort uit wijziging van de emissiefactoren in 2015,
vanwege het vervallen van het onderscheid in hokoppervlak. Deze maximale

emissiewaarde was gebaseerd op een emissiereductie van 70% om integrale toepassing
van een luchtwassysteem met een rendement van 70% in (gesloten) varkensbedrijven
mogelijk te maken.
Maximale emissiewaarde in kolommen B en C
Ook in 2015 en 2020 wordt de maximale emissiewaarde voor gespeende biggen niet
aangescherpt, om de integrale toepassing van luchtwassers met een rendement van
70% in de varkensbedrijven te behouden.
De maximale emissiewaarde van 0,21 kg NH3 per dierplaats per jaar geldt daardoor
zowel voor nieuwe als bestaande dierenverblijven en voor uitbreidingen daarvan.

62

In onderstaande tabel is aangegeven welke huisvestingssystemen voldoen aan de
maximale emissiewaarden in kolom A, B en C. De systemen die niet in de tabel zijn
opgenomen voldoen niet aan de maximale emissiewaarde en kunnen alleen in situaties
waarbij met intern salderen is voldaan aan de maximale emissiewaarde of in het kader
van de stoppersregeling nog voorkomen.

Rav-nr.

emissiefactor

A/B/C

D 1.1.3

mestopvang in water in combinatie met een
mestafvoersysteem

0,15

+/--

D 1.1.6

mestopvang in aangezuurde vloeistof

0,18

+/--

D 1.1.9

biologisch luchtwassysteem 70%

0,21

+/-

D 1.1.10

chemisch luchtwassysteem 70%

0,21

+

D 1.1.11

koeldeksysteem 150%

0,17

+/---

0,17

+

0,21

+

0,18

+

0,20

+

2

D 1.1.12.1 opfokhok schuine putwand, max 0,07 m emitterend
opfokhok schuine putwand, > 0,07 m2 < 0,10 m2 emitterend,
D 1.1.12.2
< 30 biggen
opfokhok schuine putwand, > 0,07 m2 < 0,10 m2 emitterend,
D 1.1.12.3
> 30 biggen
volledig rooster, water- en mestkanalen, schuine putwand, <
D 1.1.13
10 m2 emitterend
D 1.1.14

chemisch luchtwassysteem 95%

0,03

+/-

D 1.1.15

gecombineerd luchtwassysteem 85%

0,10

+/-

D 1.1.15

gecombineerd luchtwassysteem 90%

0,07

+/-

D 1.1.15

gecombineerd luchtwassysteem 70%

0,21

+/-

D 1.1.16

biologisch luchtwassysteem 85%

0,10

+/-

D 1.1.17

chemisch luchtwassysteem 90%

0,07

+/-

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--

= voldoet, praktische bezwaren bij toepassing

+/--- = voldoet, > 3% extra jaarkosten en praktische bezwaren bij toepassing

Kraamzeugen (incl. biggen tot spenen)
Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van 2,9 kg NH3 per dierplaats per jaar komt overeen met
de maximale emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Deze maximale emissiewaarde is gebaseerd op huisvestingssysteem Rav-nr. D 1.2.13
(mestpan onder kraamhok) met een reductie van 65%.
Maximale emissiewaarde kolom B
Aanscherping van de maximale emissiewaarde bleek niet mogelijk. Weliswaar zijn er
tegen aanzienlijk lagere jaarkosten luchtwassystemen beschikbaar, maar als de
maximale emissiewaarde daarop zou worden gebaseerd, zou dat de enige BBT-techniek
zijn die overblijft. Luchtwassystemen zijn overigens tegenwoordig in de varkenshouderij

63

een veelvuldig toegepaste techniek en zullen bij de herziening van de BREF voor de
intensieve pluimvee- en varkenshouderij ook als BBT worden aangemerkt voor de
varkenshouderij.

Maximale emissiewaarde kolom C
Er wordt vanuit gegaan dat vóór 2020 nog een alternatief systeem wordt ontwikkeld met
een emissiereductie van 70% of meer en waarvan de extra jaarkosten vergelijkbaar zijn
met die van een chemische luchtwasser. Op basis daarvan wordt de maximale
emissiewaarde per 1 januari 2020 aangescherpt tot 2,5 kg NH3 per dierplaats per jaar.
Deze is gebaseerd op het chemisch luchtwassysteem met 70% emissiereductie (Rav-nr.
D 1.2.11).
De strengere maximale emissiewaarde is alleen van toepassing op dierenverblijven die
onderdeel vormen van een IPPC-varkensbedrijf (bedrijf met meer dan 2.000
vleesvarkens of meer dan 750 zeugen).
Het voorgaande betekent dat de strengere maximale emissiewaarde alleen gaat gelden
voor dierenverblijven die worden opgericht vanaf 1 januari 2020 en voor de
uitbreidingen van dierenverblijven die vóór 2020 zijn opgericht, maar alleen als die
dierenverblijven deel uitmaken van een IPPC-varkensbedrijf. Voor de overige
dierenverblijven en de eventuele uitbreiding daarvan geldt de maximale emissiewaarde
die voor kraamzeugen gold op grond van het Besluit ammoniakemissie huisvesting
veehouderij.
In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom A, B of C. De systemen die niet in de tabel zijn opgenomen
voldoen niet aan de maximale emissiewaarde en kunnen alleen in situaties waarbij met
intern salderen is voldaan aan de maximale emissiewaarde of in het kader van de
stoppersregeling nog voorkomen.

Rav-nr.

emissiefactor

A/B

C

D 1.2.9

schuiven in mestgoot

2,5

+/-

+/-

D 1.2.10

biologisch luchtwassysteem 70%

2,5

+/-

+/-

D 1.2.11

chemisch luchtwassysteem 70%

2,5

+

+

D 1.2.12

koeldeksysteem 150%

2,4

+/---

+/---

64

D 1.2.13

mestpan onder kraamhok

2,9

+

-

D 1.2.14

mestpan met water- en mestkanaal

2,9

+/-

-

D 1.2.15

chemisch luchtwassysteem 95%

0,42

+/-

+/-

D 1.2.16

waterkanaal en afgescheiden mestkanaal of mestbak

2,9

+

-

D 1.2.17

gecombineerd luchtwassysteem 85%

1,3

+/-

+/-

D 1.2.18

biologisch luchtwassysteem 85%

1,3

+/-

+/-

D 1.2.19

chemisch luchtwassysteem 90%

0,83

+/-

+/-

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--- = voldoet, > 3% extra jaarkosten en praktische bezwaren bij toepassing
- = voldoet niet

Guste en dragende zeugen
Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van 2,6 kg NH3 per dierplaats per jaar is de maximale
emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij. Deze
maximale emissiewaarde is gebaseerd op de rondloopstal met zeugenvoerstation en
strobed (Rav-nr. D1.3.10) met een reductie van 38%.
Maximale emissiewaarde kolom B
Uit de BBT-afweging blijkt dat aanscherping van de maximale emissiewaarde met ingang
1 juli 2015 niet haalbaar is. Met extra jaarkosten van 3,3% is weliswaar een substantiële
hogere reductie van 70% haalbaar, maar als de maximale daarop zou worden gebaseerd
zou dat betekenen dat er slechts één techniek (luchtwassers) toegepast kunnen worden.
Maximale emissiewaarde kolom C
Ook bij deze diercategorie wordt ervan uitgegaan dat vóór 2020 een alternatief systeem
wordt ontwikkeld met een emissiereductie van 70% of meer en waarvan de extra
jaarkosten vergelijkbaar zijn met die van een chemische luchtwasser. Op basis daarvan
wordt de maximale emissiewaarde per 1 januari 2020 aangescherpt tot 1,3 kg NH3 per
dierplaats per jaar. Deze is gebaseerd op het chemisch luchtwassysteem met 70%
emissiereductie (Rav-nr. D 1.3.7).
De aanscherping is ook van belang omdat guste en dragende zeugen gewoonlijk samen
met kraamzeugen en gespeende biggen worden gehouden (zeugenbedrijf). Voor
biggenopfok en kraamzeugen is bij de vaststelling van de maximale emissiewaarde voor
2020 uitgegaan van een emissiereductie van 70%.
De nieuwe maximale emissiewaarde is alleen van toepassing op dierenverblijven die
onderdeel vormen van een IPPC-varkensbedrijf (bedrijf met meer dan 2.000
vleesvarkens of meer dan 750 zeugen).
Het voorgaande betekent dat, evenals bij de kraamzeugen, de strengere maximale
emissiewaarde alleen gaat gelden voor dierenverblijven die worden opgericht vanaf 1
januari 2020 en voor de uitbreidingen van dierenverblijven die vóór 2020 zijn opgericht,

65

maar alleen als die dierenverblijven deel uitmaken van een IPPC-varkensbedrijf. Voor de
overige dierenverblijven en de eventuele uitbreiding daarvan geldt de maximale
emissiewaarde die voor guste en dragende zeugen gold op grond van het Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom A, B of C. De systemen die niet in de tabel zijn opgenomen
voldoen niet aan de maximale emissiewaarde en kunnen alleen in situaties waarbij met
intern salderen is voldaan aan de maximale emissiewaarde of in het kader van de
stoppersregeling nog voorkomen.

Rav-nr.

emissiefactor

A/B

C

D 1.3.1

ondiepe mestkanalen metalen driekantrooster (individuele
huisvesting)

2,4

+/-

-

D 1.3.2

mestgoot combinatierooster en frequente mestafvoer

1,8

+/-

-

D 1.3.3

spoelgotensysteem

2,5

+/-

-

D 1.3.4

mestopvang spoelen aangezuurde vloeistof

1,8

+/--

-

D 1.3.5

schuiven in mestgoot (individuele huisvesting)

2,2

+/-

-

D 1.3.6

biologisch luchtwassysteem 70%

1,3

+/-

+/-

D 1.3.7

chemisch luchtwassysteem 70%

1,3

+

+

D 1.3.8.1

koeldeksysteem 115% (individueel)

2,2

+/---

-

D 1.3.8.2

koeldeksysteem 135% (groepshuisvesting)

2,2

+/---

-

2,3

+/-

-

2,5

+

-

D 1.3.9.1
D 1.3.9.2

groepshuisvesting voerligbox/ zeugenvoerstation zonder stro,
schuine putwanden, metalen driekantrooster
groepshuisvesting voerligbox/ zeugenvoerstation zonder stro,
schuine putwanden, anders dan metalen driekantrooster

D 1.3.10

rondloopstal zeugenvoerstation en strobed

2,6

+

-

D 1.3.11

chemisch luchtwassysteem 95%

0,21

+/-

+/-

D 1.3.12

gecombineerd luchtwassysteem 70%

1,3

+/-

+/-

D 1.3.12

gecombineerd luchtwassysteem 85%

0,63

+/-

+/-

D 1.3.12

gecombineerd luchtwassysteem 90%

0,42

+/-

+/-

D 1.3.13

biologisch luchtwassysteem 85%

0,63

+/-

+/-

D 1.3.14

chemisch luchtwassysteem 90%

0,42

+/-

+/-

D 1.3.15

gescheiden afvoer van mest en urine door middel van een Vvormige mestband in het mestkanaal met metalen driekant
roosters op het mestkanaal

2,2

+

-

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--

= voldoet, praktische bezwaren bij toepassing

+/--- = voldoet, > 3% extra jaarkosten en praktische bezwaren bij toepassing
- = voldoet niet

66

Vleesvarkens, opfokberen van circa 25 kg tot 7 maanden, opfokzeugen van
circa 25 kg tot eerste dekking
Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van 1,6 kg NH3 per dierplaats per jaar (reductie 47%) is
gebaseerd op de maximale emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting
veehouderij. De verhoging van 1,4 naar 1,6 kg NH3 per dierplaats per jaar is een gevolg
van het wijzigen van de emissiefactoren vanwege het vervallen van het onderscheid in
hokoppervlak.
Deze maximale emissiewaarde is van toepassing op dierenverblijven die zijn opgericht
vóór 1 juli 2015.
Maximale emissiewaarde kolom B
Op basis van de BBT-afweging lijkt een aanscherping van de maximale emissiewaarde
mogelijk. Met het systeem met gescheiden afvoer mest en urine en metalen
driekantrooster (Rav-nr. D 3.2.16) kan een emissiereductie van 63% worden
gerealiseerd. Dit systeem blijkt echter in de praktijk nog niet op productiebedrijven te
worden toegepast, maar bevindt zich feitelijk nog in de testfase.
De maximale emissiewaarde wordt daarom slechts beperkt aangescherpt tot 1,5 kg NH3
per dierplaats per jaar. Deze waarde is gebaseerd op het huisvestingssysteem met
(water- en) mestkanaal, schuine putwand, anders dan metalen driekantrooster en
emitterend mestoppervlak maximaal 0,18 m2 (Rav-nr. D 3.2.7.2.1). De maximale
emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij was in eerste
instantie ook gebaseerd op dit systeem, maar om de relatief dure aanpassing van
bestaande huisvestingssystemen aanvaardbaar te maken, uiteindelijk op een hogere
waarde vastgesteld. Dit argument is nu niet meer relevant, omdat dit besluit er niet toe
verplicht de bestaande huisvestingssystemen aan te passen aan de nieuwe maximale
emissiewaarde.
Maximale emissiewaarde kolom C
De maximale emissiewaarde voor de diercategorie vleesvarkens wordt op 1 januari 2020
verder aangescherpt. Aangenomen is dat het hiervoor genoemde huisvestingssysteem
met gescheiden afvoer mest en urine en metalen driekantrooster (Rav-nr. D 3.2.16)
vóór 2020 geschikt zal zijn voor praktijkgebruik en daarom als basis kan dienen voor de
nieuwe maximale emissiewaarde. Op grond hiervan is de maximale emissiewaarde per 1
januari 2020 vastgesteld op 1,1 kg NH3 per dierplaats per jaar (emissiereductie 63%).
Deze maximale emissiewaarde geldt alleen voor dierenverblijven die onderdeel zijn van
een IPPC-varkensbedrijf (een bedrijf met meer dan 2.000 vleesvarkens of meer dan 750
zeugen). Dit betekent dat vanaf 1 juli 2015 voor nieuwe dierenverblijven en de
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven de maximale emissiewaarde van kolom B
geldt en voor IPPC-varkensbedrijven vanaf 1 januari 2020 de maximale emissiewaarde
van kolom C. Voor niet-IPPC-varkensbedrijven blijft de maximale emissiewaarde van
kolom B ook na 1 januari 2020 gelden.

67

In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom A, B of C. De systemen die niet in de tabel zijn opgenomen
voldoen niet aan de maximale emissiewaarde en kunnen alleen in situaties waarbij met
intern salderen is voldaan aan de maximale emissiewaarde of in het kader van de
stoppersregeling nog voorkomen.

Rav-nr.

emissiefactor

A

B

C

D 3.2.2

mestopvang spoelen met nh3-arm

1,6

+/--

-

-

D 3.2.4

mestopvang formaldehyde

1,0

+/---

+/---

+/---

mestopvang in water, driekantrooster

1,3

+/-

+/-

-

1,5

+/--

+/--

-

1,2

+/--

+/--

-

1,6

+/--

-

-

1,0

+

+

+

1,4

+

+

-

1,5

+

-

-

D 3.2.5
D 3.2.6.1.1
D 3.2.6.1.2
D 3.2.6.2.1

D 3.2.7.1.1

D 3.2.7.1.2

D 3.2.7.2.1

koeldeksysteem 200% metalen roostervloer,
emitterend oppervlak max 0,8 m2
koeldeksysteem 200% metalen roostervloer,
emitterend oppervlak max 0,5 m2
koeldeksysteem 200% anders dan metalen
roostervloer, emitterend mestoppervlak max 0,6
m2
(water- en) mestkanaal, schuine putwand,
metalen driekantrooster, emitterend
mestoppervlak max 0,18 m2
(water- en) mestkanaal, schuine putwand,
metalen driekantrooster, emitterend
mestoppervlak 0,18–0,27 m2
(water- en) mestkanaal, schuine putwand, anders
dan metalen driekantrooster, emitterend
mestoppervlak max 0,18 m2

D 3.2.8

biologisch luchtwassysteem 70%

0,9

+/-

+/-

+/-

D 3.2.9

chemisch luchtwassysteem 70%

0,9

+

+

+

D 3.2.10.1

bollevloerhok metalen driekantrooster

1,4

+/-

+/-

-

D 3.2.12

spoelgoten metalen driekantrooster

1,2

+/-

+/-

-

D 3.2.14

chemisch luchtwassysteem 95%

0,15

+/-

+/-

+/-

D 3.2.15

gecombineerd luchtwassysteem 85% chemisch

0,45

+/-

+/-

+/-

D 3.2.15

gecombineerd luchtwassysteem 85% biologisch

0,45

+/-

+/-

+/-

D 3.2.15

gecombineerd luchtwassysteem 70%

0,9

+/-

+/-

+/-

D 3.2.15

gecombineerd luchtwassysteem 90%

0,3

+/-

+/-

+/-

D 3.2.16

gescheiden afvoer mest en urine, metalen
driekantrooster

1,1

+/--

+/--

+/--

D 3.2.17

chemisch luchtwassysteem 85%

0,45

+/-

+/-

+/-

D 3.2.18

chemisch luchtwassysteem 90%

0,3

+/-

+/-

+/-

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--

= voldoet, praktische bezwaren bij toepassing

+/--- = voldoet, > 3% extra jaarkosten en praktische bezwaren bij toepassing
- = voldoet niet

Opfokhennen en hanen van legrassen; jonger dan 18 weken

68

Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van 0,006 kg NH3 per dierplaats per jaar in kolom A is de
maximale emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij voor
batterijhuisvesting. Voor niet-batterijhuisvesting (grond- en volièrehuisvesting) was in
dit besluit geen maximale emissiewaarde opgenomen.
Maximale emissiewaarde kolom B
Met ingang van 1 juli 2015 gaat ook voor opfokhennen in grond- en volièrehuisvesting
een maximale emissiewaarde gelden. Op basis van de BBT-afweging leek voor deze
vorm van huisvesting in eerste instantie een emissiereductie van 71% haalbaar. Dit zou
echter tot een voor de sector ongewenste beperking leiden, omdat dan alleen nog maar
volièrehuisvestingssystemen toegepast kunnen worden. In de praktijk blijkt het
toepassen van een bepaalde wijze van grondhuisvesting wenselijk. Daarom is ervoor
gekozen de maximale emissiewaarde te baseren op het systeem NivoVaria (Rav-nr. E
1.14), een systeem waarbij grondhuisvesting wordt gecombineerd met
volièrehuisvesting. Op basis daarvan is de maximale emissiewaarde vastgesteld op
0,110 kg NH3 per dierplaats per jaar, wat overeenkomt met een emissiereductie van
35%. Daarmee krijgt de sector bovendien de gelegenheid om ook voor grondhuisvesting
emissiearmere systemen te ontwikkelen.
Maximale emissiewaarde kolom C
Per 1 januari 2020 is de maximale emissiewaarde voor opfokhennen in grond- en
volièrehuisvesting aangescherpt. De nieuwe maximale emissiewaarde is vastgesteld op
0,051 kg NH3 per dierplaats per jaar, wat overeenkomt met een emissiereductie van
70%. Deze waarde is gebaseerd op volièrehuisvesting (Rav-nr. E 1.8.1) met een
emissiereductie van 71%, maar op 70% vastgesteld, zodat ook de toepassing van
luchtwassystemen met 70% emissiereductie mogelijk is.
De nieuwe maximale emissiewaarde geldt alleen voor grond- en volièrehuisvesting die
onderdeel zijn van een IPPC-kippenbedrijf (een bedrijf met meer dan 40.000 kippen).
Dit houdt in dat vanaf 1 juli 2015 voor nieuwe grond- en volièrehuisvesting (de nietbatterijhuisvesting) en de uitbreidingen van bestaande grond- en volièrehuisvesting de
maximale emissiewaarde van kolom B geldt en voor IPPC-kippenbedrijven vanaf 1
januari 2020 de maximale emissiewaarde van kolom C. Voor de niet IPPCkippenbedrijven blijven de maximale emissiewaarden van kolom B ook na 1 januari
2020 gelden.
Voor nieuwe batterijhuisvesting en eventuele uitbreidingen van bestaande
batterijhuisvesting blijft de maximale emissiewaarde ongewijzigd. Vanwege het verbod
op het huisvesten van legkippen in legbatterijen, zal batterijhuisvesting bij opfokhennen
nog maar weinig worden toegepast. Aanscherping van de maximale emissiewaarde voor
deze vorm van huisvesting, mocht dat al mogelijk zijn, is dan ook niet zinvol.

69

In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom B of kolom C. De systemen die niet in de tabel zijn opgenomen
voldoen niet aan de maximale emissiewaarde, maar kunnen nog voorkomen als de stal
is gebouwd voor 1 juli 2015.
Rav-nr.

emissiefactor

B

C

E 1.8.1

volièrehuisvesting, 50% rooster

0,050

+

+

E 1.8.2

volièrehuisvesting, 65-70% rooster mestbeluchting 0,3 m3/u

0,030

+

+

E 1.8.3.1

volièrehuisvesting, 45-55% rooster mestbeluchting 0,1 m3/u

0,030

+

+

E 1.8.3.2

volièrehuisvesting, 45-55% rooster mestbeluchting 0,3 m3/u

0,023

+

+

E 1.8.4

volièrehuisvesting, 30-35% rooster mestbeluchting 0,4 m3/u

0,014

+/-

+/-

3

E 1.8.5

volièrehuisvesting, 55-60% rooster mestbeluchting 0,4 m /u

0,020

+

+

E 1.9

chemisch luchtwassysteem 90%

0,017

+/-

+/-

E 1.10

biologisch luchtwassysteem 70%

0,051

+/-

+/-

E 1.12

biofilter 70%

0,051

+/-

+/-

E 1.13

chemisch luchtwassysteem 70%

0,051

+/-

+/-

E 1.14

opfokhuisvesting met verhoogde roostervloer met daarboven
oplierbare en/of opklapbare roosters

0,110

+

-

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten (extra jaarkosten van E 1.8.2 t/m E 1.8.5 tov E 1.8.1)
- = voldoet niet

Legkippen
Maximale emissiewaarde kolom A
Omdat het houden van legkippen in batterijhuisvesting niet meer is toegestaan, is in dit
besluit geen maximale emissiewaarde voor dergelijke huisvesting meer opgenomen.
De maximale emissiewaarde van 0,125 kg NH3 per dierplaats per jaar in kolom A komt
overeen met de maximale emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting
veehouderij. De maximale emissiewaarde is gebaseerd op het grondhuisvestingssysteem
met mestbeluchting via buizen onder de beun (Rav-nr. E 2.9.1) met een reductie van
60%. Deze maximale emissiewaarde is van toepassing op dierenverblijven opgericht
voor 1 juli 2015.
Maximale emissiewaarde kolom B
Vanaf 1 juli 2015 geldt een strengere maximale emissiewaarde voor legkippen.
In eerste instantie leek op basis van de BBT-afweging een emissiereductie van 83%
haalbaar. Evenals bij de opfokhennen het geval was, zou dat ook hier tot ongewenste
effect leiden, dat dan alleen nog volièrehuisvestingssystemen toegepast kunnen worden.
In de praktijk blijkt het toepassen van een bepaalde wijze van grondhuisvesting
wenselijk. De maximale emissiewaarde is daarom gesteld op 0,068 kg NH3 per dierplaats
per jaar, wat overeenkomt met een emissiereductie van 78%. Deze waarde is

70

gebaseerd op de scharrelstal (=grondhuisvesting) met mestbanden (Rav-nr. E 2.12.1).
Deze nieuwe maximale emissiewaarde geldt voor alle dierenverblijven opgericht op of na
1 juli 2015.
Maximale emissiewaarde kolom C
Er is niet voorzien in een verdere aanscherping van de maximale emissiewaarde voor
legkippen in 2020. De maximale emissiewaarde voor deze diercategorie is al relatief
streng en op korte termijn komen naar verwachting geen grondhuisvestingssystemen
beschikbaar die minder ammoniak emitteren dan de hiervoor genoemde scharrelstal.
In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom A, B of C. De systemen die niet in de tabel zijn opgenomen
voldoen niet aan de maximale emissiewaarde en kunnen alleen in situaties waarbij met
intern salderen is voldaan aan de maximale emissiewaarde of in het kader van de
stoppersregeling nog voorkomen.

Rav-nr.

emissiefactor

A

B/C

E 2.8

grondhuisvesting met beluchting onder gedeeltelijk
verhoogde roostervloer

0,110

+/--

-

E 2.10

chemisch luchtwassysteem 90%

0,032

+/-

+/-

volièrehuisvesting 50% rooster mestbanden

0,090

+

-

0,055

+

+

0,042

+

+

E 2.11.1
E 2.11.2.1
E 2.11.2.2

volièrehuisvesting 50% rooster mestbandbeluchting 0,2
m3/dier
volièrehuisvesting 50% rooster mestbandbeluchting 0,5
m3/dier

E 2.11.3

volièrehuisvesting 30-35% rooster mestbeluchting 0,7 m3/u

0,025

+

+

E 2.11.4

volièrehuisvesting 55-60% rooster mestbeluchting 0,7 m3/u

0,037

+

+

E 2.12.1

scharrrelstal met mestbanden

0,068

+

+

E 2.12.2

scharrrelstal met frequente mest- en strooiselverwijdering

0,106

+/--

-

E 2.13

biologisch luchtwassysteem 70%

0,095

+/-

-

E 2.14

biofilter 70%

0,095

+/-

-

E 2.15

chemisch luchtwassysteem 70%

0,095

+/-

-

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten (extra jaarkosten van E 2.11.2 t/m E 2.11.4 tov E 2.11.1)
+/--

= voldoet, praktische bezwaren bij toepassing

- = voldoet niet

(Groot)ouderdieren van legrassen
Bij de uitvoering van het Actieplan Ammoniak en Veehouderij is gebleken, dat de
bestaande emissiearme huisvestingssystemen voor legkippen voor het merendeel niet
geschikt zijn voor het houden van (groot)ouderdieren. Dit wordt vooral veroorzaakt door
het feit dat deze deelsector (de zogenaamde vermeerderingssector) bestaat uit relatief
kleine, gespecialiseerde bedrijven waaraan hoge eisen worden gesteld op het gebied van

71

hygiëne. De bestaande emissiearme huisvestingssystemen voor legkippen worden
daarom voor deze deelsector niet als BBT beschouwd. In verband daarmee zijn speciaal
voor deze deelsector emissiearme huisvestingssystemen ontwikkeld die wel als BBT
kunnen worden aangemerkt. Het betreft de volgende systemen:
•

Rav-nr. E 2.9.2: grondhuisvesting met enkele buis onder de beun aan weerszijden
van het legnest, emissiefactor 0,150;

•

Rav-nr. E 2.9.3: grondhuisvesting met mestbeluchting door middel van verticale
ventilatiekokers, emissiefactor 0,150.

Op grond hiervan is de maximale emissiewaarde gesteld op 0,150 kg NH3 per dierplaats
per jaar. Deze maximale emissiewaarde geldt zowel voor bestaande als nieuwe
dierenverblijven.
Omdat voor deze deelsector geen andere emissiearme huisvestingsystemen beschikbaar
zijn en naar verwachting op korte termijn ook niet beschikbaar zullen komen, is voor
2020 niet voorzien in een aanscherping van de maximale emissiewaarde.
(Groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok; jonger dan 19 weken
Maximale emissiewaarde kolom A
Voor deze diercategorie was in het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij
geen maximale emissiewaarde opgenomen.
Maximale emissiewaarde kolom B
Met ingang 1 juli 2015 gaat ook voor (groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok een
maximale emissiewaarde gelden. Op basis van de BBT-afweging is de maximale
emissiewaarde is gesteld op 0,183 kg NH3 per dierplaats per jaar, gebaseerd op het
systeem met mixluchtventilatie (Rav-nr. E 3.3). Dat levert een emissiereductie van 27%
op.
De maximale emissiewaarde is alleen van toepassing op nieuwe dierenverblijven en op
de uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.
Maximale emissiewaarde kolom C
De maximale emissiewaarde wordt in 2020 niet aangescherpt. Bij een verdere
aanscherping tot 37% emissiereductie zou maar één emissiearm huisvestingssysteem
beschikbaar blijven.
In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom B en kolom C. De systemen die niet in de tabel zijn
opgenomen voldoen niet aan de maximale emissiewaarde, maar kunnen nog voorkomen
als de stal is gebouwd voor 1 juli 2015.

Rav-nr.
E 3.1

chemisch luchtwasser 90%

72

emissiefactor

B/C

0,025

+/-

E 3.2

biologisch luchtwasser

0,075

+/-

E 3.3

mixluchtventilatie

0,183

+

E 3.4

warmteheaters en ventilatoren

0,180

+

E 3.5

biofilter

0,075

+/-

E 3.6

chemisch luchtwasser 70%

0,075

+/-

E 3.7

indirect gestookte warmteheaters met luchtmengsysteem

0,180

+

E 3.8

luchtmengsysteem en warmtewisselaar

0,158

+

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

(Groot)ouderdieren van vleeskuikens
Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van 0,435 kg NH3 per dierplaats per jaar komt overeen met
de maximale emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Deze maximale emissiewaarde is gebaseerd op grondhuisvesting met verticale slangen
in de mest (Rav-nr. E 4.4.2) met een emissiereductie van 25%.
Maximale emissiewaarde kolom B
De maximale emissiewaarde voor (groot)ouderdieren van vleeskuikens wordt in 2015
niet aangescherpt. Op basis van de BBT-afweging leek in eerste instantie een
emissiereductie van 57% haalbaar. Het systeem waarop de maximale emissiewaarde
dan zou worden gebaseerd, grondhuisvesting met mestbeluchting van bovenaf (Rav-nr.
4.4.1), blijkt echter in de praktijk niet te voldoen aan de eisen in de stalbeschrijving,
waardoor de emissiereductie van dit systeem niet is gewaarborgd. Daarnaast kan alleen
nog het grondhuisvestingsysteem met mestbanden onder de roosters (Rav-nr. E 4.8)
als BBT worden aangemerkt. In de praktijk zou er dus maar één BBT-techniek
beschikbaar zijn.
Maximale emissiewaarde kolom C
De problemen met het grondhuisvestingssysteem Rav-nr. 4.4.1 zullen worden opgelost,
zodat aanscherping van de maximale emissiewaarde in 2020 wel mogelijk is. De
maximale emissiewaarde is vanaf 1 januari 2020 vastgesteld op 0,250 kg NH3 per
dierplaats per jaar (57% emissiereductie).
De nieuwe maximale emissiewaarde geldt vanaf 1 januari 2020 voor nieuwe
dierenverblijven en voor uitbreidingen van bestaande dierenverblijven, maar alleen voor
IPPC-bedrijven (bedrijven met meer dan 40.000 kippen). Voor de andere bedrijven blijft
de maximale emissiewaarde van kolom B van toepassing bij oprichten en uitbreiden na 1
januari 2020.
In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom A, B of C. De systemen die niet in de tabel zijn opgenomen
voldoen niet aan de maximale emissiewaarde en kunnen alleen in situaties waarbij met

73

intern salderen is voldaan aan de maximale emissiewaarde of in het kader van de
stoppersregeling nog voorkomen.

Rav-nr.

emissiefactor

A/B

C

E 4.1

groepskooi voorzien van mestband en geforceerde
mestdroging

0,080

+/-

+/-

E 4.2

volièrehuisvesting met geforceerde mestdroging

0,170

+

+

E 4.3

volièrehuisvesting met geforceerde mest- en
strooiseldroging

0,130

+/-

+/-

E 4.4.1

grondhuisvesting met mestbeluchting van bovenaf

0,250

+/---

+

grondhuisvesting met verticale slangen in de mest

0,435

+

-

0,435

+

-

0,435

+

-

E 4.4.2
E 4.4.3
E 4.4.4

grondhuisvesting met mestbeluchting via buizen
onder de beun
grondhuisvesting met mestbeluchting door middel van
verticale ventilatiekokers

E 4.5

perfosysteem op gedeeltelijk verhoogde roostervloer

0,230

+/--

+/--

E 4.6

chemisch luchtwassysteem 90%

0,058

+/-

+/-

E 4.7

biologisch luchtwassysteem 70%

0,174

+/-

+/-

E 4.8

grondhuisvesting, mestbanden onder de roosters,
mestbanden minimaal tweemaal per week afdraaien

0,245

+

+

E 4.9

biofilter 70%

0,174

+/-

+/-

E 4.10

chemisch luchtwassysteem 70%

0,174

+/-

+/-

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--

= voldoet, technische bezwaren bij toepassing

+/--- = voldoet, > 3% extra jaarkosten en technische bezwaren bij toepassing
- = voldoet niet

Vleeskuikens
Maximale emissiewaarde kolom A
De maximale emissiewaarde van 0,045 kg NH3 per dierplaats per jaar komt overeen met
de maximale emissiewaarde van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij.
Deze maximale emissiewaarde is gebaseerd op het grondhuisvestingssysteem met
vloerverwarming en vloerkoeling (Rav-nr. E 5.5) met 44% emissiereductie.
De maximale emissiewaarde is van toepassing op dierenverblijven die zijn opgericht
voor 1 juli 2015.
Maximale emissiewaarde kolom B
De maximale emissiewaarde voor vleeskuikens is aangescherpt vanaf 1 juli 2015. Op
basis van de BBT-afweging leek in eerste instantie een emissiereductie van 74%
haalbaar met systeem Rav-nr. E 5.11. Daardoor zouden de systemen met indirect
gestookte warmteheaters met luchtmengsysteem droging strooisellaag (Rav-nr. E 5.14)
en verwarmingssysteem met bij warmteheaters en ventilatoren (Rav-nr. E 5.10) echter
niet meer toegepast kunnen worden. Dit is ongewenst omdat bij beide systemen de

74

opbrengsten vanwege een besparing op het energieverbruik gelijk of hoger zijn dan de
jaarlijkse extra kosten. De maximale emissiewaarde vanaf 1 juli 2015 is daarom op
0,035 kg kg NH3 per dierplaats per jaar (emissiereductie 56%) gesteld. Deze maximale
emissiewaarde is gebaseerd op de hiervoor genoemde systemen Rav-nrs. E 5.10 en
5.14.
Maximale emissiewaarde kolom C
De maximale emissiewaarde wordt per 1 januari 2020 verder aangescherpt tot 0,024 kg
NH3 per dierplaats per jaar. Deze is gebaseerd op het luchtmengsysteem voor droging
strooisellaag in combinatie met een warmtewisselaar (Rav-nr. E 5.11), met een
emissiereductie van 74%, maar om luchtwassystemen mogelijk te maken is de
maximale emissiewaarde vastgesteld op 70% reductie.
Deze maximale emissiewaarde geldt alleen voor dierenverblijven die onderdeel zijn van
een IPPC-bedrijf met meer dan 40.000 kippen. Dit betekent dat vanaf 1 juli 2015 voor
nieuwe dierenverblijven en de uitbreidingen van bestaande dierenverblijven de
maximale emissiewaarde van kolom B geldt en voor IPPC-pluimveebedrijven vanaf 1
januari 2020 de maximale emissiewaarde van kolom C. Voor niet-IPPCpluimveebedrijven blijft de maximale emissiewaarde van kolom B ook na 1 januari 2020
gelden.
In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom A, B of C. De systemen die niet in de tabel zijn opgenomen
voldoen niet aan de maximale emissiewaarde en kunnen alleen in situaties waarbij met
intern salderen is voldaan aan de maximale emissiewaarde of in het kader van de
stoppersregeling nog voorkomen.

emissie
-factor

A

B

C

zwevende vloer met strooiseldroging

0,005

+/--

+/--

+/--

E 5.2

geperforeerde vloer met strooiseldroging

0,014

+/--

+/--

+/--

E 5.3

etagesysteem met volledig roostervloer en
mestbandbeluchting

0,005

+/--

+/--

+/--

E 5.4

chemisch luchtwassysteem 90%

0,008

+/-

+/-

+/-

E 5.5

grondhuisvesting met vloerverwarming en vloerkoeling

0,045

+

-

-

E 5.6

mixluchtventilatie

0,037

+/--

-

-

E 5.7

biologisch luchtwassysteem 70%

0,024

+/-

+/-

+/-

E 5.8

etagesysteem met mestband en strooiseldroging

0,020

+/--

+/--

+/--

0,035

+

+

-

0,021

+

+

+

biofilter 70%

0,024

+/-

+/-

+/-

E 5.13

chemisch luchtwassysteem 70%

0,024

+/-

+/-

+/-

E 5.14

indirect gestookte warmteheaters met
luchtmengsysteem droging strooisellaag

0,035

+

+

-

Rav-nr.
E 5.1

E 5.10
E 5.11
E 5.12

verwarmingssysteem met warmteheaters en
ventilatoren
luchtmengsysteem voor droging strooisellaag in
combinatie met een warmtewisselaar

75

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--

= voldoet, technische bezwaren bij toepassing of bezwaren vanwege dierenwelzijn

- = voldoet niet

Vleeskalkoenen
Maximale emissiewaarde kolom A
Voor deze diercategorie was in het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij
geen maximale emissiewaarde opgenomen.
Maximale emissiewaarde kolom B
Vanaf 1 juli 2015 is ook voor vleeskalkoenen een maximale emissiewaarde van
toepassing. Op basis van de BBT-afweging is de maximale emissiewaarde vastgesteld op
0,49 kg NH3 per dierplaats per jaar, wat overeenkomt met een emissiereductie van
27%. Deze maximale emissiewaarde is gebaseerd op het stalsysteem met
warmteheaters met ventilatoren met een reductie van 28% (Rav-nr. F 4.5).
Het stellen van een maximale emissiewaarde leidt echter tot het voor de praktijk
ongewenste effect, dat dan uitsluitend mechanisch geventileerde dierenverblijven
kunnen worden toegepast. De maximale emissiewaarde geldt daarom in eerste instantie
alleen voor mechanisch geventileerde dierenverblijven en pas per 1 januari 2020 voor
alle dierenverblijven. Daarmee wordt de gelegenheid geboden om in de tussenliggende
tijd alternatieve systemen voor natuurlijk geventileerde stallen te ontwikkelen.
De maximale emissiewaarde voor vleeskalkoenen is vanaf 1 juli 2015 van toepassing op
nieuwe dierenverblijven en de uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.
Maximale emissiewaarde kolom C
De maximale emissiewaarde voor vleeskalkoenen wordt in 2020 niet aangescherpt. Wel
komt, zoals hiervoor al uiteen is gezet, per 1 januari 2020 de uitzondering voor niet
mechanisch geventileerde dierenverblijven te vervallen.
In onderstaande tabel is vermeld welke huisvestingssystemen voldoen aan de maximale
emissiewaarden in kolom B en kolom C. De systemen die niet in de tabel zijn
opgenomen voldoen niet aan de maximale emissiewaarde, maar kunnen nog voorkomen
als de stal is gebouwd voor 1 juli 2015.

Ravnr.

emissiefactor

B/C

F 4.1

gedeeltelijk verhoogde strooiselvloer

0,36

+/--

F 4.2

chemisch luchtwassysteem 90%

0,07

+/-

F 4.3

mechanisch geventileerde stal met frequente strooiselverwijdering

0,26

+/--

F 4.4

biologisch luchtwassysteem 70%

0,20

+/-

F 4.5

warmteheaters en ventilatoren

0,49

+

F 4.6

biofilter 70%

0,20

+/-

76

F 4.7

chemisch luchtwassysteem 70%

0,20

+/-

F 4.8

indirect gestookte warmteheaters en luchtmengsysteem

0,49

+

F 4.9

luchtmengsysteem met warmtewisselaar

0,43

+

+

= voldoet, BBT

+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
+/--

= voldoet, technische bezwaren bij toepassing

- = voldoet niet

77

Bijlage 2 (overzicht maximale emissiewaarden zwevende deeltjes (PM10))
In paragrafen 3.1 en 3.3 is op hoofdlijnen aangegeven hoe de BBT-afweging en het
vaststellen van de maximale emissiewaarden voor fijn stof hebben plaatsgevonden. In
de toelichting op deze bijlage is dit per diercategorie nader uitgewerkt. De belangrijkste
criteria die bij de BBT-afweging zijn gehanteerd, zijn de economische haalbaarheid
(maximaal circa 3% extra jaarkosten), de beschikbaarheid en toepasbaarheid en het
milieurendement van de emissiereducerende systemen. Daarnaast geldt de voorwaarde
dat de ondernemer bij het voldoen aan de maximale emissiewaarde uit meerdere BBTsystemen moet kunnen kiezen.
Voor de reductie van de emissie van fijn stof uit dierenverblijven zijn speciale technieken
ontwikkeld, de zogenoemde ‘additionele technieken voor emissiereductie van fijn stof’.
Daarnaast reduceren ook luchtwassystemen en mestdroogsystemen de emissie van fijn
stof.
Bij de vaststelling van de maximale emissiewaarde voor fijn stof zijn de
mestdroogsystemen buiten beschouwing gelaten, omdat de toepassing van deze
techniek afhankelijk is van de keuze voor mestbehandeling door de ondernemer.
De maximale emissiewaarden zijn van toepassing op dierenverblijven die vanaf 1 juli
2015 zijn opgericht en op uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.
Hierna wordt per diercategorie aangegeven welke maximale emissiewaarde geldt voor
fijn stof. Tevens wordt per diercategorie een overzicht gegeven van de
emissiereducerende technieken die aan de maximale emissiewaarde voldoen. Om een
vergelijking met de lijst van huisvestingssystemen uit de Rav te vergemakkelijken, is in
de overzichten het nummer vermeld waaronder het betreffende huisvestingssysteem in
bijlage 1 van deze regeling is te vinden.
Opfokhennen en hanen van legrassen; jonger dan 18 weken
De volgende technieken worden als BBT beschouwd:
-

warmtewisselaar, 31% emissiereductie;

-

droogfilterwand, 40% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

ionisatiefilter (positieve ionisatie), 57% emissiereductie.

-

mestdroogsysteem 55% emissiereductie, bij keuze voor mest drogen;

-

aanbrengen oliefilm met leidingen, 15% emissiereductie, bij volièrehuisvesting;

-

aanbrengen oliefilm met olierobot, 30% emissiereductie, bij dierenverblijven met
gedeeltelijk roostervloer.

De maximale emissiewaarden zijn gebaseerd op de warmtewisselaar met een
emissiereductie van 31%. Om ook toepassing van de droogtunnel en aanbrengen
oliefilm mogelijk te maken, zijn de maximale emissiewaarden afgeleid van een
emissiereductie van 30%. De maximale emissiewaarde is dan 21 gram fijn stof per
dierplaats per jaar bij grondhuisvesting en 17 gram fijn stof per dierplaats per jaar bij
volièrehuisvesting.

78

De maximale emissiewaarden zijn alleen van toepassing voor nieuwe dierenverblijven en
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.

Rav-nr.

staltechniek

%
reductie

a

b

c

E 1.9

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 1.10

biologisch luchtwassysteem

60

x

+/-

E 1.10

biologisch luchtwassysteem

75

x

+/-

E 1.12

biofilter

80

x

+/-

E 1.13

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 6.1

mestdroogsysteem

55

x

+/-

E 6.4.1

droogtunnel banden

30

x

+/-

E 6.4.2

droogtunnel platen

55

E 7.3

waterwasser

33

x

+/-

E 7.4

droogfilterwand

40

x

+

E 7.5

ionisatiefilter (positieve ionisatie)

57

x

+

E 7.6

warmtewisselaar

31

x

+

E 7.7

warmtewisselaar

13

x

-

E 7.8

oliefilm met leidingen

15

x

+

E 7.9

oliefilm met olierobot

30

x

+

a = end of pipe, lengteventilatie
b = techniek in de stal
c = onafhankelijk van
ventilatiesysteem

x

+/-

+ = voldoet, BBT
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

Legkippen en (groot)ouderdieren van legrassen
De volgende technieken worden als BBT beschouwd:
-

warmtewisselaar, 31% emissiereductie;

-

droogfilterwand, 40% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

positieve ionisatie, 57% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

droogtunnel met geperforeerde banden, 30% emissiereductie, bij keuze voor mest
drogen;

-

mestdroogsysteem 55% emissiereductie;droogtunnel met geperforeerde metalen

-

aanbrengen oliefilm met leidingen, 15% emissiereductie, bij volièrehuisvesting;

-

aanbrengen oliefilm met olierobot, 30% emissiereductie, bij dierenverblijven met

platen, 55% emissiereductie, bij keuze voor mest drogen;

gedeeltelijk roostervloer.
De maximale emissiewaarden zijn gebaseerd op de warmtewisselaar met een
emissiereductie van 31%. Om ook toepassing van de droogtunnel mogelijk te maken,
zijn de maximale emissiewaarde echter afgeleid van een emissiereductiepercentage van
30. De maximale emissiewaarde is dan 59 gram fijn stof per dierplaats per jaar bij
grondhuisvesting en 46 gram fijn stof per dierplaats per jaar bij volièrehuisvesting.

79

De maximale emissiewaarden zijn alleen van toepassing voor nieuwe dierenverblijven en
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.

Rav-nr.

staltechniek

%
reductie

a

b

c

E 2.10

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 2.13

biologisch luchtwassysteem

60

x

+/-

E 2.13

biologisch luchtwassysteem

75

x

+/-

E 2.14

biofilter

80

x

+/-

E 2.15

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 6.1

mestdroogsysteem

55

x

+

E 6.4.1

droogtunnel banden

30

x

+

E 6.4.2

droogtunnel platen

55

E 7.3

waterwasser

33

x

+/-

E 7.4

droogfilterwand

40

x

+

E 7.5

ionisatiefilter (positieve ionisatie)

57

x

+

E 7.6

warmtewisselaar

31

x

+

E 7.7

warmtewisselaar

13

x

-

E 7.8

oliefilm met leidingen

15

x

+

E 7.9

oliefilm met olierobot

30

x

+

a = end of pipe, lengteventilatie
b = techniek in de stal
c = onafhankelijk van
ventilatiesysteem

x

+

+ = voldoet, BBT
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

(Groot)ouderdieren van vleeskuikens in opfok; jonger dan 19 weken
De volgende technieken worden als BBT beschouwd:
-

warmtewisselaar, 31% emissiereductie;

-

droogfilterwand, 40% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

oliefilm met drukleidingen, 54% emissiereductie;

-

ionisatiefilter (positieve ionisatie), 57% emissiereductie, bij dierenverblijven met
lengteventilatie.

De maximale emissiewaarde is gebaseerd op de warmtewisselaar met een reductie van
31%. Op basis hiervan is de maximale emissiewaarde gesteld op een emissie van 16
gram fijn stof per dierplaats per jaar.
De maximale emissiewaarde is alleen van toepassing voor nieuwe dierenverblijven en
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.

Rav-nr.

staltechniek

%
reductie

a

b

c

E 3.1

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 3.2

biologisch luchtwassysteem

60

x

+/-

80

E 3.2

biologisch luchtwassysteem

75

x

+/-

E 3.5

biofilter

80

x

+/-

E 3.6

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 3.8

luchtmengsysteem warmtewisselaar

10

x

E.7.1

oliefilmsysteem met drukleidingen

54

E.7.3

waterwasser

33

x

+/-

E.7.4

droogfilterwand

40

x

+

E.7.5

ionisatiefilter (positieve ionisatie)

57

x

+

E.7.6

warmtewisselaar

31

x

+

E.7.7

warmtewisselaar

13

x

-

a = end of pipe, lengteventilatie
b = techniek in de stal
c = onafhankelijk van
ventilatiesysteem

x

+

+ = voldoet, BBT
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

(Groot)ouderdieren van vleeskuikens
De volgende technieken worden als BBT beschouwd:
-

warmtewisselaar, 31% emissiereductie;

-

droogfilterwand, 40% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

ionisatiefilter (positieve ionisatie), 57% emissiereductie, bij dierenverblijven met
lengteventilatie;

-

aanbrengen oliefilm met leidingen, 15% emissiereductie, bij volièrehuisvesting;

-

aanbrengen oliefilm met olierobot, 30% emissiereductie, bji dierenverblijven met
gedeeltelijk roostervloer.

De maximale emissiewaarde is gebaseerd op de warmtewisselaar met een reductie van
31%. Om ook toepassing van het aanbrengen van een oliefilm mogelijk te maken, is de
maximale emissiewaarde afgeleid van een emissiereductie van 30%. Op basis hiervan is
de maximale emissiewaarde vastgesteld op 30 gram fijn stof per dierplaats per jaar.
De maximale emissiewaarde is alleen van toepassing voor nieuwe dierenverblijven en
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.

Rav-nr.
E 4.6

chemisch luchtwassysteem

staltechniek

%
reductie

a

35

X

+/-

b

c

E 4.7

biologisch luchtwassysteem

60

X

+/-

E 4.7

biologisch luchtwassysteem

75

X

+/-

E 4.9

biofilter

80

X

+/-

E 4.10

chemisch luchtwassysteem

35

X

+/-

E 7.3

waterwasser

33

X

+/-

E 7.4

droogfilterwand

40

X

+

E 7.5

ionisatiefilter (positieve ionisatie)

57

X

+

E 7.6

warmtewisselaar

31

81

x

+

E 7.7

warmtewisselaar

13

E 7.8

oliefilm met leidingen

15

x

+

E 7.9

oliefilm met olierobot

30

x

+

a = end of pipe, lengteventilatie
b = techniek in de stal
c = onafhankelijk van
ventilatiesysteem

x

-

+ = voldoet, BBT
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

Vleeskuikens
De volgende technieken worden als BBT beschouwd:
-

warmtewisselaar, 31% emissiereductie ;

-

droogfilterwand, 40% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

negatieve ionisatie, 49% emissiereductie;

-

oliefilm met drukleidingen, 54% emissiereductie;

-

ionisatiefilter (positieve ionisatie), 57% emissiereductie, bij dierenverblijven met
lengteventilatie.

De maximale emissiewaarde is gebaseerd op de warmtewisselaar met een reductie van
31%. Op basis hiervan is de maximale emissiewaarde vastgesteld op 16 gram fijn stof
per dierplaats per jaar.
De maximale emissiewaarde is alleen van toepassing voor nieuwe dierenverblijven en
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven.

Rav-nr.

staltechniek

%
reductie

a

b

c

E 5.4

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 5.7

biologisch luchtwassysteem

60

x

+/-

E 5.7

biologisch luchtwassysteem

75

x

+/-

E 5.11

luchtmengsysteem
warmtewisselaar

10

E 5.12

biofilter

80

x

+/-

E 5.13

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

E 7.1

oliefilmsysteem met drukleidingen

54

x

+

E 7.2

negatieve ionisatie

49

x

+

E 7.3

waterwasser

33

x

+/-

E 7.4

droogfilterwand

40

x

+

E 7.5

ionisatiefilter (positieve ionisatie)

57

x

E 7.6

warmtewisselaar

31

x

+

E 7.7

warmtewisselaar

13

x

-

a = end of pipe, lengteventilatie
b = techniek in de stal
c = onafhankelijk van
ventilatiesysteem

X

+

+ = voldoet, BBT
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

82

-

Vleeskalkoenen
De volgende technieken worden als BBT beschouwd:
-

warmtewisselaar, 31% emissiereductie;

-

droogfilterwand, 40% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

oliefilm met drukleidingen, 54% emissiereductie.

De maximale emissiewaarde is gebaseerd op de warmtewisselaar met een reductie van
31%. Op basis hiervan is de maximale emissiewaarde gesteld op een emissie van 60
gram fijn stof per dierplaats per jaar.
De maximale emissiewaarde is alleen van toepassing bij nieuwe dierenverblijven en
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven. Tot 1 januari 2020 geldt de maximale
emissiewaarde alleen voor huisvestingssystemen met mechanische ventilatie.

Rav-nr.
F 4.2

staltechniek

%
reductie

a

35

x

+/-

chemisch luchtwassysteem

b

c

F 4.4

biologisch luchtwassysteem

60

x

+/-

F 4.4

biologisch luchtwassysteem

75

x

+/-

F 4.6

biofilter

80

x

+/-

F 4.7

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

F 4.9

luchtmengsysteem
warmtewisselaar

10

F 6.1

oliefilmsysteem met drukleidingen

49

F 6.2

waterwasser

33

x

+/-

F 6.3

droogfilterwand

40

x

+

F 6.4

ionisatiefilter (positieve ionisatie)

57

x

+/-

F 6.5

warmtewisselaar

31

x

+

F 6.6

warmtewisselaar

13

x

-

a = end of pipe, lengteventilatie
b = techniek in de stal
c = onafhankelijk van
ventilatiesysteem

x
x

+

+ = voldoet, BBT
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

Vleeseenden
De volgende technieken worden als BBT beschouwd:
-

warmtewisselaar, 31% emissiereductie;

-

droogfilterwand, 40% emissiereductie, bij dierenverblijven met lengteventilatie;

-

ionisatiefilter (positieve ionisatie), 57% emissiereductie, bij dierenverblijven met
lengteventilatie.

83

De maximale emissiewaarde is gebaseerd op de warmtewisselaar met een reductie van
31%. Op basis hiervan is de maximale emissiewaarde gesteld op een emissie van 58
gram fijn stof per dierplaats per jaar.
De maximale emissiewaarde is alleen van toepassing bij nieuwe dierenverblijven en
uitbreidingen van bestaande dierenverblijven. Tot 1 januari 2020 geldt de maximale
emissiewaarde alleen voor huisvestingssystemen met mechanische ventilatie. De
maximale emissiewaarde geldt niet voor vleeseenden die buiten worden gemest.

Rav-nr.

staltechniek

%
reductie

a

b

c

G 2.1.1

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

G 2.1.2

biologisch luchtwassysteem

60

x

+/-

G 2.1.3

chemisch luchtwassysteem

35

x

+/-

G 2.1.4

Biofilter

80

x

+/-

G 4.1

Waterwasser

33

x

+/-

G 4.2

Droogfilterwand

40

x

+

G 4.3

ionisatiefilter (positieve ionisatie)

57

x

+

G 4.4

Warmtewisselaar

31

x

+

G 4.5

Warmtewisselaar

13

x

-

a = end of pipe, lengteventilatie
b = techniek in de stal
c = onafhankelijk van
ventilatiesysteem

+ = voldoet, BBT
+/- = voldoet, > 3% extra jaarkosten
- = voldoet niet

DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU,

Wilma J. Mansveld

84