Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2377
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over Long Covid, het bericht dat het ministerie het
OMT-advies over medische mondneusmaskers heeft beïnvloed en de
begeleidingscommissie digitale ondersteuning COVID-19 (ingezonden
16 februari 2022).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 11 april 2022).
Vraag 1
Herinnert u zich de nog steeds onbeantwoorde Kamervragen van de leden
Hijink (SP), Omtzigt (Omtzigt), Van der Plas (BBB) en Pouw-Verweij (JA21) aan
de u over de positie van zorgverleners die als gevolg van Long COVID lange
tijd thuis zitten (ingezonden 16 december 2021)?
Antwoord 1
De antwoorden op deze vragen heeft uw Kamer op 7 maart jl. ontvangen1.
Vraag 2
Kunt u aangeven op welke wijze u invulling geeft aan artikel 5 van de wet op
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM): «Onze Minister
geeft aan de directeur-generaal geen aanwijzingen met betrekking tot de
methoden, volgens welke de onderzoeken, bedoeld in artikel 3, worden
uitgevoerd en de resultaten daarvan worden gerapporteerd»?
Antwoord 2
Ik geef invulling aan artikel 5 van de wet op het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) door de directeur-generaal geen aanwijzingen te
geven over hoe een onderzoek moet worden uitgevoerd of hoe daarover
wordt gerapporteerd.

1

ah-tk-20212022-2377
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1968.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe zijn de richtlijnen in maart en april 2020 om geen persoonlijke beschermingsmiddelen buiten de ziekenhuizen te gebruiken, tot stand gekomen?2
Antwoord 3
Er is nooit aangegeven om buiten de ziekenhuizengeen persoonlijke
beschermingsmiddelen (PBM) te gebruiken. Vanaf het begin af is voor
zorgmedewerkers in de zorg buiten het ziekenhuis aangegeven PBM te
gebruiken in meer dan vluchtig contact met cliënten met (verdenking op)
covid-19. Voor de wijze waarop de uitgangspunten tot stand zijn gekomen
verwijs ik naar de Kamerbrief van 22 september 2020.
Vraag 4
Klopt het dat zelfs de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) op 25 maart
2020 opriep om mondneusmaskers alleen te gebruiken als het echt nodig
was, te weten «Alleen als de zorgverlener zelf of de patiënt/ cliënt klachten
heeft als hoesten of niezen, is persoonlijke bescherming nodig. En dan nog
alleen bij persoonlijke verzorging of lichamelijk onderzoek. Niet bij contact op
1,5 meter afstand, en niet bij contact dat korter dan zo’n vijf minuten duurt»?3
Antwoord 4
Dat klopt, de IGJ verwijst hierbij naar de Uitgangspunten PBM buiten het
ziekenhuis (bijlage bij de LCI richtlijn covid-19). Overigens vult de IGJ daarbij
aan «Uiteraard is het nog beter de zorg uit te stellen, de afstand te vergroten
of de tijd te verkorten. Of de zorg te laten verlenen door iemand die geen
klachten heeft. Maar als dat niet kan, geldt deze RIVM-richtlijn. De richtlijn is
een uitgangspunt, dat door de verschillende sectoren nog vertaald wordt naar
sectorspecifieke maatregelen».
Vraag 5
Zijn er audio opnames beschikbaar van de Outbreak Management Team
(OMT)-vergadering van 14 april 2020? Zo ja, waar zijn die dan opgeslagen?
Kunt u ervoor zorgen dat er een woordelijk verslag van beschikbaar komt
voor de Kamer?
Antwoord 5
Er zijn geen audio opnames beschikbaar van OMT-vergaderingen. De
verslagen van het OMT zijn vertrouwelijk.
Vraag 6
Kunt u aangeven hoe de notulen van die vergadering zijn vastgesteld? Ofwel,
wie notuleerde de notulen, wie stuurde concept-notulen naar het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en deed het ministerie suggesties
voor aanpassingen? Wie heeft die aanpassingen aangebracht en welke leden
van het OMT hebben die aanpassingen goed gekeurd? Wie heeft de
uiteindelijke notulen vastgesteld?
Antwoord 6
Het secretariaat van het OMT stelt het verslag van het OMT op, het verslag
van het OMT wordt vastgesteld door het OMT. Het ministerie ontvangt geen
concept en geen vastgesteld verslag.
Vraag 7
Stond de zin «Het uit voorzorg gebruiken van PBM bij patiënten die geen
(verdenking op) Covid-19 hebben is niet nodig en gelet op de aanhoudende
schaarste van BPM ook niet gewenst» in de originele concept-notulen of is
die zin later aan de concept-notulen toegevoegd?
Antwoord 7
Ik heb geen inzicht in de notulen van het OMT.
2

RIVM, versie 24 december 2021, «Uitgangspunten PBM bij verzorging, verpleging of medische
behandelingen buiten het ziekenhuis» (https://lci.rivm.nl/covid-19/PBMbuitenziekenhuis).
3
IGJ, 25 maart 2020, «Mondmaskers in de zorg buiten het ziekenhuis: alleen als het echt nodig
is» (https://www.igj.nl/actueel/nieuws/2020/03/25/mondmaskers-in-de-zorg-buiten-hetziekenhuis-alleen-als-het-echt-nodig-is).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 8
Indien die zin later is toegevoegd, wie heeft die zin dan toegevoegd?
Wanneer is dat gebeurd?
Antwoord 8
Aanpassingen aan het verslag van het OMT worden door het secretariaat van
het OMT gedaan, in overleg met de secretaris, de voorzitter en eventuele
leden.
Vraag 9
Kunt u aangeven welke aanpassingen het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport wilde in het advies van 25 mei en hoe dat stond kwam?4
Antwoord 9
In het conceptadvies leek sprake van een zekere discrepantie tussen het
advies voor het gebruik van PBM door chauffeurs en andere betrokkenen.
Daarbij is nagevraagd of het advies mogelijk gedifferentieerder bedoeld was.
Vraag 10
Kunt u aangeven welke concept-OMT-adviezen op welke punten aangepast
en/of verduidelijkt zijn naar aanleiding van vragen en/of opmerkingen van het
ministerie/de regering/het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO)? Kunt u van
die adviezen zowel het concept dat het OMT maakte als de uiteindelijke versie
openbaar maken?
Antwoord 10
Op verzoek van het lid Hijink tijdens het coronadebat van 16 februari jl. heb ik
toegezegd uw Kamer alle conceptadviezen van het OMT en de vragen ter
verduidelijking die het ministerie gesteld heeft aan het OMT te doen
toekomen. De vaste commissie voor VWS heeft dit verzoek op 16 februari ook
gedaan. Op dit moment wordt de gevraagde informatie verzameld. Zodra dit
gereed is zend ik deze stukken naar uw Kamer. Hiermee wordt dan tevens
deze vraag beantwoord.
Vraag 11
Welke richtlijnen rondom mondneusmaskers en andere persoonlijke
beschermingsmiddelen waren tussen 1 maart 2020 en 1 juni 2020 van kracht
in de verpleeghuizen, bij de ambulances en in de thuiszorg?
Antwoord 11
Op 20 maart 2020 is de eerste versie gepubliceerd van de «Uitgangspunten
PBM bij verzorging, verpleging of medische behandelingen buiten het
ziekenhuis»5. Op 15 april is deze aangepast waarbij is aangegeven dat het uit
voorzorg gebruiken van PBM bij patiënten die geen (verdenking op) covid-19
hebben niet nodig is en gelet op de schaarste van PBM ook niet gewenst. Op
23 april zijn de uitgangspunten vereenvoudigd en ingekort. Het testen van
een zorgmedewerker met klachten is toegevoegd. Op 1 mei is toegevoegd dat
de uitgangspunten betrekking hebben op het gebruik van persoonlijke
beschermingsmiddelen door zorgverleners buiten het ziekenhuis. Ze zijn
geformuleerd op basis van veiligheid voor medewerkers (besmettingsrisico’s)
ingeval van (verdenking op) covid-19. De uitgangspunten vragen om een
nadere invulling per sector, rekening houdend met context en doelgroep. Als
de specifieke situatie daarom vraagt, kunnen zorgmedewerkers op basis van
hun professionele inzichten en ervaring beredeneerd afwijken van deze
uitgangspunten. Tenslotte is op 29 mei de aard van de klachten die een
patiënt of medewerker moet hebben verwijderd.
De uitgangspunten werden op verzoek van de sector door het RIVM
opgesteld.

4

NOS, 11 februari 2022, «Het aangepaste OMT-advies 25 mei 2020, van mail tot mail»
(https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13889/artikel/2416818-het-aangepaste-omt-advies-25-mei2020-van-mail-tot-mail).
5
https://lci.rivm.nl/covid-19/PBMbuitenziekenhuis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Partijen zoals de V&VN en de bonden vertaalden de uitgangspunten naar de
zorgverlening in de eigen sector, wat ook de bedoeling was; praktische
situaties laten zich immers niet altijd vangen in algemene uitgangspunten.
Vraag 12
Had een werkgever in maart en april 2020 de plicht mondneusmaskers en
persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) te verschaffen aan medewerkers
in verpleeghuizen die vermoedden dat zij met coronapatiënten te maken
hadden? Zo ja, op basis waarvan bestond die plicht? En zo nee, waarom was
de wet-en regelgeving rondom arbeidsomstandigheden en het voorzorgsprincipe toen niet van toepassing?
Antwoord 12
Op basis van de Arbowet is de werkgever verantwoordelijk voor de arbeidsomstandigheden van werknemers. De werkgever moet de risico’s op de
werkvloer inventariseren, evalueren en op basis daarvan passende maatregelen nemen. Professionele richtlijnen door beroepsgroepen en de uitgangspunten van het RIVM geven aan wat de uitgangspunten zijn voor het professioneel gebruik van PBM in verschillende situaties. De aard van richtlijnen is niet
om een verplichting op te leggen.
Vraag 13
Heeft de Inspectie SZW in de maanden maart, april, mei 2020 gehandeld en
gehandhaafd op basis van de vigerende wet-en regelgeving of op basis van
de RIVM-richtlijnen, wanneer het ging over persoonlijk beschermingsmateriaal in verpleeghuizen en de thuiszorg?
Antwoord 13
Zoals aangegeven is in de Kamerbrief van 22 september 20206 hanteerde de
Inspectie SZW voor haar toezicht de richtlijnen voor het gebruik van PBM van
het RIVM als uitgangspunt en ten aanzien van de kwaliteit hanteert de
Inspectie SZW de aanbeveling van de Europese Commissie van 13 maart
2020 (EU 2020/403) waarmee ze op basis van kwaliteitscriteria niet-CEgecertificeerde PBM tijdelijk toestaat.
Vraag 14
Indien de Inspectie SZW in de maanden maart, april, mei 2020 gehandhaafd
heeft op een andere basis (bijvoorbeeld de RIVM-richtlijnen), kunt u dan
aangeven wie dat besloten heeft en of daar goedkeuring voor is gegeven
door een bewindspersoon? Kunt u de besluiten die ten grondslag lagen aan
het handhaven op basis van de RIVM-richtlijnen aan de Kamer doen
toekomen?
Antwoord 14
Zoals vermeld in de Kamerbrief van 15 april 20207 heeft de Staatssecretaris
van SZW, gelet op de uitzonderlijke situatie, ermee ingestemd dat de
Inspectie SZW tijdelijk de door het RIVM gehanteerde normen en instructies
voor gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen als uitgangspunt
hanteert bij de invulling van haar toezichtstaken.
Vraag 15
Vanaf welk moment waren er voldoende mondneusmaskers beschikbaar
zodat schaarste geen reden meer kon zijn voor het niet beschikbaar stellen
van mondneusmaskers in de verpleeghuizen en de thuiszorg?
Antwoord 15
Op 3 juni 2020 heeft mijn voorganger in zijn brief aan de Tweede Kamer
aangegeven dat door goede afspraken te maken met leveranciers, het LCH
grote hoeveelheden persoonlijke beschermingsmiddelen van goede kwaliteit
heeft ingekocht en dat het LCH een constante aanvoer van persoonlijke
beschermingsmiddelen verwacht, waarmee Nederland de vraag in de
zorginstellingen aan kan.

6
7

Kamerstuk 25 295, nr. 564.
Kamerstuk 25 295, nr. 249.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Schaarste was overigens geen criterium bij het opstellen van de uitgangspunten voor het gebruik van PBM (zie Kamerbrief 22 september 2020).
Vraag 16
Vanaf welk moment werden mondneusmaskers verspreid in de Duitse
verpleeghuizen voor alle medewerkers en vanaf welk moment in de
Nederlandse verpleeghuizen voor alle medewerkers?
Antwoord 16
Navraag in Duitsland leert dat een speciaal gezant sinds begin maart 2020
centraal mondneusmaskers heeft ingekocht. Korte tijd na de aanschaf is
begonnen met het verspreiden van deze maskers. Ik heb geen inzicht of
daarbij specifiek aan verpleeghuizen is geleverd.
Op 13 april 2020 werd in Nederland een nieuw verdeelmodel van kracht.
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 11 werd op 1 mei 2020 in de
professionele richtlijn expliciet toegevoegd dat zorgmedewerkers, als de
situatie daarom vraagt, op basis van hun professionele inzichten en ervaring,
beredeneerd kunnen afwijken van deze uitgangspunten.
Vraag 17 en 18
Waren minder mensen ziek geworden indien er eerder medische mondneusmaskers beschikbaar gesteld waren voor medewerkers in de verpleeghuizen
en de thuiszorg?
Waren minder mensen overleden indien er eerder medische mondneusmaskers beschikbaar gesteld waren voor medewerkers in de verpleeghuizen en
de thuiszorg?
Antwoord 17 en 18
Deze vragen zijn niet te beantwoorden. Covid-19 was begin 2020 voor
iedereen nieuw en er was wereldwijd een grote schaarste aan persoonlijke
beschermingsmiddelen. Het RIVM heeft begin 2020 op verzoek van de sector
en op basis van OMT-adviezen «Uitgangspunten voor het gebruik van PBM
buiten het ziekenhuis» (waaronder de ouderenzorg) opgesteld. De uitgangspunten hadden als doel veilig te kunnen werken en de verspreiding van het
virus tegen te gaan.
Het RIVM stelde deze uitgangspunten steeds op grond van de meest actuele
informatie op. Op basis van voortschrijdend inzicht in de aard en de
verspreiding van het virus, en gevoed door de contacten met de sector, heeft
het RIVM een aantal keer aanpassingen doorgevoerd.
Daarnaast was er geen sprake van het beschikbaar stellen van mondneusmaskers maar van een door professionals vastgesteld verdeelmodel voor
door de overheid ingekochte persoonlijke beschermingsmiddelen.
Helaas werden in de tweede en daaropvolgende golven, ondanks vaccinaties
en ruim gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, nog steeds mensen
ziek en een deel kwam ook te overlijden, ook in verpleeghuizen.
Vraag 19
Heeft de regering (juridisch) advies gekregen over mogelijke aansprakelijkheid door het centraliseren van de persoonlijke beschermingsmiddelen en de
daaraan verwante vraagstukken? Zo ja, wanneer en van wie en kunt u dat aan
de Kamer doen toekomen?
Antwoord 19
Als gevolg van de enorm toegenomen vraag naar persoonlijke beschermingsmiddelen waren de reguliere leveranciers van zorginstellingen niet meer in
staat te voorzien in de noodzakelijke voorraden aan PBM. Daarom heeft de
zorgsector VWS gevraagd de krachten te bundelen en de inkoop en de
verdeling van beschermingsmiddelen, centraal op te pakken. Het Landelijk
Consortium Hulpmiddelen is ingericht om te voorzien in de aanvullende
vraag naar persoonlijke beschermingsmiddelen, die als gevolg van de
coronacrisis is ontstaan. Het LCH is daarmee bedoeld om te voorzien in de
meervraag die de normale kanalen niet aankonden. Als centraal inkopen –
zoals het LCH dat heeft gedaan, wordt bedoeld, dan geldt dat er uiteraard
intern juridisch advies is gegeven over de kaders waarbinnen dat mogelijk
zou zijn. Mogelijke aansprakelijkheid was destijds echter geen belangrijke
overweging. Het doel was om te zorgen dat de wereldwijde schaarste zo min

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

mogelijk gevolgen zou hebben voor de beschikbaarheid van persoonlijke
beschermingsmiddelen in Nederland.
Vraag 20
Welke verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid heeft de Nederlandse staat
voor medewerkers die nu Long COVID hebben en werkten in de thuiszorg, de
verpleeghuizen (en ook de ambulancezorg) die geen persoonlijke beschermingsmiddelen kregen terwijl die wel beschikbaar waren en waarvan het
gebruik streng werd afgeraden? Wat gaat u voor deze mensen doen?
Antwoord 20
De Nederlandse overheid heeft zijn uiterste best gedaan om te zorgen dat er
ook in tijden van wereldwijde extreme schaarste PBM beschikbaar waren in
Nederland. De verdeling van die middelen heeft plaatsgevonden op basis van
besmettingsrisico’s in specifieke behandelsituaties, op basis van professionele
richtlijnen en op basis van de destijds beschikbare inzichten in virusoverdracht. De Minister van VWS had en heeft geen inhoudelijke rol bij het
vaststellen van die richtlijnen.
De Minister van Langdurige Zorg en Sport heeft uw Kamer met haar brief van
25 februari jl. geïnformeerd over de ondersteuning van werkgevers voor
zorgmedewerkers die als gevolg van post-covid-klachten langdurig ziek zijn.8
Vraag 21
Waarom mag de begeleidingscommissie digitale ondersteuning COVID-19
alleen gevraagde adviezen geven en geen ongevraagde adviezen (nadat zij
een kritisch advies over 2G geschreven had dat te laat naar de Kamer
gestuurd werd)?
Antwoord 21
Ik verwijs voor het antwoord op deze vraag graag naar de antwoorden op de
vragen van de leden Van der Staaij (SGP), Pouw-Verweij (JA21) en Omtzigt
(Omtzigt) over het beëindigen van de Begeleidingscommissie Digitale
Ondersteuning Bestrijding Covid-19 die ik uw Kamer op 8 maart heb doen
toekomen9.
Vraag 22
Kunt u alle door de commissie uitgebrachte adviezen openbaar maken?
Antwoord 22
Ik verwijs voor het antwoord op deze vraag graag naar het antwoord op
vraag 8 van de antwoorden op de vragen van de leden Van der Staaij (SGP),
Pouw-Verweij (JA21) en Omtzigt (Omtzigt) over het beëindigen van de
Begeleidingscommissie Digitale Ondersteuning Bestrijding Covid-19 die ik uw
Kamer op 8 maart heb doen toekomen.
Vraag 23
Kunt u deze vragen ieder afzonderlijk en binnen drie weken beantwoorden?
Antwoord 23
Bijgaand vindt u de antwoorden, het is helaas niet gelukt deze binnen drie
weken te beantwoorden.

8
9

Kamerstuk 25 295, nr. 1813.
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1982.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6