> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag

Het college van Gedeputeerde Staten
van de provincie Groningen
Postbus 610
9700 AP GRONINGEN

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Realisatie
Energietransitie
Bezoekadres
Bezuidenhoutseweg 73
2594 AC Den Haag
Postadres
Postbus 20401
2500 EK Den Haag
Overheidsidentificatienr
00000001003214369000
T 070 379 8911 (algemeen)
F 070 378 6100 (algemeen)
www.rijksoverheid.nl/ezk

Datum
Betreft

23 augustus 2022
Tijdige realisatie LNG-terminal “EemsEnergy Terminal”

Ons kenmerk
DGKE-DRE / 22418833

Geacht college,
Op 16 juli 2022 ontving de Omgevingsdienst Groningen een brief namens
EemsEnergy Terminal B.V. (verder: EET) waarin aan u is verzocht om een
gedoogverklaring voor het in gebruik nemen van een tijdelijke (5 jaar) LNGterminal in de Eemshaven in de Wilhelminahaven en de aanliggende kade.
De afgelopen maanden hebben de provincie Groningen, andere decentrale
overheden en ministeries samengewerkt aan de voorbereidingen voor het tot
stand komen van EET. Het doet mij deugd dat alle betrokken overheden vanaf het
eerste moment hebben willen meewerken aan het tot stand komen van de LNGterminal.
Voor de motivering van de door u te nemen besluiten is het wenselijk dat u van
mij verneemt wat het standpunt is van de Nederlandse regering over de
aanlanding van LNG.
1. Aanleiding
Als gevolg van de inval in Oekraïne door de Russische Federatie heeft de Europese
Unie sancties tegen dit land ingesteld. In reactie op deze sancties heeft de
Russische Federatie maatregelen genomen die leiden tot het leveren van minder
gas. Dit brengt de gasvoorziening in Europa in gevaar. Om de leveringszekerheid
van gas te kunnen waarborgen, heeft de Europese Unie bij verordening (EU)
2022/1032 van het Europees Parlement en de Raad van 29 juni 2022 tot wijziging
van Verordeningen (EU) 2017/1938 en (EG) nr. 715/2009 (PbEU, L 173) (hierna:
EU-verordening 2022/1032) een aantal maatregelen genomen tot veiligstelling
van de gasleveringszekerheid.
2. Belang van gasleveringszekerheid
De EU-verordening 2022/1032 bepaalt dat de lidstaten uiterlijk op 1 november
van elk jaar bepaalde vuldoelstellingen moeten behalen. Voor 2022 is deze
doelstelling 80% van de totale capaciteit van alle ondergrondse
gasopslaginstallaties die zich op hun grondgebied bevinden en rechtstreeks

Pagina 1 van 7

verbonden zijn met een afzetgebied op hun grondgebied en vanaf 2023 is dit
90%.
Verder heeft de Europese Unie (overweging 7 van de EU-verordening 2022/1032)
aan de lidstaten opgedragen hun gasleveranciers te diversifiëren en hun
afhankelijkheid te verminderen indien daardoor de energievoorzieningszekerheid
of de wezenlijke veiligheidsbelangen van de Unie of de lidstaten in gevaar kunnen
komen. Dit sluit aan bij het REPowerEU-plan van de Europese Commissie
(COM (2022) 230).

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Realisatie
Energietransitie
Ons kenmerk
DGKE-DRE / 22418833

Nederland is minder dan andere Europese landen afhankelijk van Russisch gas.
Echter, Nederland is wel kwetsbaar voor Europa-brede gasonderbrekingen,
waarbij Nederland op basis van de Europese Verordening (EU) 2017/1938 van het
Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2017 betreffende maatregelen tot
veiligstelling van de gasleveringszekerheid en houdende intrekking van
Verordening (EU) nr. 994/2010 (PbEu L 280) (hierna: Verordening
leveringszekerheid) kan worden gevraagd substantieel bij te dragen aan de
leveringszekerheid in buurlanden. Ik heb om deze reden het crisisniveau van
vroegtijdige waarschuwing (eerste crisisniveau) afgekondigd (Kamerstuk 29023,
nr. 312, brief d.d. 20 juni 2022). Diverse andere Europese landen hebben ook een
dergelijke afkondiging gedaan (Oostenrijk, Italië, Letland, Hongarije, Finland en
Estland). Ons buurland Duitsland heeft aanvullend het crisisniveau van alarmfase
(tweede crisisniveau) afgekondigd, gegeven de grote Duitse afhankelijkheid van
Russisch gas.
Op dit moment is de beschikbare hoeveelheid gas in de Europese Unie
onvoldoende. Het is dus noodzakelijk om extra gas aan de Europese gasnetten, en
daarmee het Nederlandse landelijk gastransportnet toe te voegen. Dit extra gas
kan op dit moment alleen worden toegevoegd door het gebruik van Liquefied
Natural Gas (LNG), aangezien dit het enige alternatief is waarvan voldoende
beschikbaar is. Met de extra import van LNG levert Nederland een substantiële
bijdrage aan de gasleveringszekerheid in Europa.
LNG is een natuurlijk gas dat vloeibaar is gemaakt en in speciale tankers wordt
vervoerd. LNG heeft een hogere calorische waarde dan het laagcalorische
Groningse gas en wordt ingevoed op het hoogcalorische deel van het landelijk
gastransportnet. Het is nodig om LNG voorafgaand aan de invoeding op het
landelijk gastransportnet om te zetten van de vloeibare vorm naar gasvormig.
Voor deze omzetting is een installatie nodig. Het bouwen van een nieuwe
installatie heeft een looptijd van ongeveer vijf jaar. De enige optie om op korte
termijn voldoende invoeding van LNG te realiseren met een installatie die in staat
is om dit LNG van vloeibaar naar gasvormig om te zetten, is het in gebruik nemen
van twee LNG-schepen die EET heeft kunnen contracteren. De omzetting van
vloeibaar LNG naar gas voor het landelijk gastransportnet door deze schepen kan
starten op 15 september 2022.
3. Milieubelang
3.1 Niet vergunde situatie
De vergunningverlening voor de LNG-schepen wordt voorbereid onder
rijkscoördinatie als bedoeld in artikel 3.35 van de Wet ruimtelijke ordening.
Verwacht wordt dat het vergunningentraject in het eerste kwartaal van 2023 is
Pagina 2 van 7

afgerond. Vanwege het grote belang van gasleveringszekerheid in de Europese
Unie gedurende het winterseizoen 2022/23 waaraan de LNG-schepen een
substantiële bijdrage leveren, is het van groot belang dat deze LNG-schepen zo
spoedig mogelijk ingezet kunnen worden. Daarom kan niet gewacht worden met
de ingebruikname van de LNG-installatie tot de vergunningverlening is afgerond.

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Realisatie
Energietransitie
Ons kenmerk
DGKE-DRE / 22418833

3.2 Overschrijding emissienorm NOx
Bij de omzetting van vloeibaar LNG naar gas gebruiken LNG-schepen in het
algemeen gasmotoren. Deze gasmotoren hebben een NOx-emissie die voldoet aan
de milieueisen voor de internationale scheepvaart, maar voor de inzet van deze
schepen als LNG-installatie voldoet de emissie van deze motoren niet aan de
emissienorm voor LNG-installaties, bedoeld in artikel 3.10f van het
Activiteitenbesluit milieubeheer.
EET kan deze emissie vrijwel tot nul reduceren als EET de drijvende LNGinstallaties aansluit op het elektriciteitsnet met een zogenoemde
walstroomvoorziening. Om deze walstroomvoorziening te realiseren is de bouw
van een nieuw elektriciteitsstation noodzakelijk. Dit elektriciteitsstation komt de
komende maanden gereed. Echter, aan boord van de schepen zijn schakelkasten
nodig om aan het elektriciteitsstation aan te sluiten. In verband met de lange
levertijd van deze schakelkasten heeft EET laten weten dat de
walstroomvoorziening nog niet in gebruik genomen kan worden tot medio maart
2023. Om de LNG-installatie niettemin op 15 september 2022 in gebruik te
kunnen nemen is het nodig dat de installatie gedurende ongeveer een half jaar
gebruik maakt van de gasmotoren op de schepen.
Deze gasmotoren zijn dual-fuel en hebben in de gasmodus een emissie van
210 mg per Nm3. Deze emissie is een overschrijding van twee normen.
Allereerst is dit een overschrijding van de emissienorm voor NOx van 35 mg per
Nm3 voor gasmotoren, bedoeld in artikel 3.10f van het Activiteitenbesluit
milieubeheer.
Dit betekent dat het bevoegde gezag geen omgevingsvergunning kan verlenen
aan EET tot medio maart 2023.
Ten tweede is dit een overschrijding van de Europese norm voor NOx, bedoeld in
Bijlage II, deel 2, tabel 2, noot 7, van Richtlijn (EU) 2015/2193 inzake de
beperking van de emissies van bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door
middelgrote stookinstallaties (PbEU, L 313) (hierna: EU-Richtlijn 2015/2193) die
voor nieuwe dual-fuelmotoren in de gasmodus 190 mg per Nm3 bedraagt. De
emissie is wel aanmerkelijk lager dan de Europese eisen voor bestaande dualfuelmotoren in de gasmodus, die 380 mg per Nm3 bedraagt (Bijlage II, deel 1,
tabel 3, noot 6, van EU-Richtlijn 2015/2193).
Dit betekent dat Nederland niet kan voldoen aan haar EU-verplichtingen inzake
gasleveringszekerheid zonder haar EU-verplichting inzake emissie tijdelijk te
overschrijden, en vice versa.
3.3 Alternatieven
Om de EU-verplichtingen inzake gasleveringszekerheid en de overschrijding van
de hiervoor beschreven normen te wegen zijn alternatieven en uitstootbeperkende
maatregelen onderzocht om te bezien of en de overschrijding van de hiervoor
beschreven normen strikt noodzakelijk is en niet verder gaat dan noodzakelijk.
Pagina 3 van 7

EET heeft onderzocht of er mogelijk alternatieven zijn waarmee Nederland nieuw
gas kan toevoegen aan de Europese markt zonder daarmee de normen van
richtlijn (EU) 2015/2193 of het Activiteitenbesluit te overschrijden of om de
uitstoot van deze installatie te verminderen. De conclusie daarvan is dat deze
alternatieven op dit moment niet aanwezig zijn.
In dit kader is onderzocht of:
1. op de schepen een SCR-katalysator kon worden geplaatst, die de emissie
vermindert;
2. het mogelijk is om de aansluiting op de walstroom sneller te kunnen
gebruiken; en
3. de generatoren in plaats van op het schip op de wal geplaatst kunnen worden
om op die wijze emissie te verminderen.

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Realisatie
Energietransitie
Ons kenmerk
DGKE-DRE / 22418833

Alternatief 1 kan niet worden ingezet, nu het plaatsen van SCR-katalysatoren veel
tijd kost omdat de SCR-katalysatoren volumineuze installaties zijn waarvoor de
schepen in een droogdok moeten worden geplaatst en ook fysiek ingrijpende
veranderingen moeten plaatsvinden om de genoemde technieken te installeren.
De periode die benodigd is voor deze aanpassingen wordt door EET ingeschat op
minimaal een jaar. De schepen aanpassen zodat ze op walstroom kunnen worden
aangesloten is dus veel sneller te realiseren.
Alternatief 2 is niet reëel. Voor de elektrificatie met behulp van een walstroomaansluiting moeten deze worden aangepast met speciale aansluitingsinstallaties,
waaronder de schakelkasten. De levertijd van deze installaties bepaalt de periode
waarin de schepen zijn aangewezen op de eigen gasmotoren om de nodige stroom
op te wekken. Daarbij komt dat er nog niet eerder walstroomaansluitingen met
een capaciteit van ongeveer 20, respectievelijk 25 MWe, zijn gerealiseerd. Tevens
is de benodigde stroomfrequentie hoger dan de gebruikelijke 50 Hz; namelijk
60 Hz. De uitvoering van de werkzaamheden zal dus ook tijd vergen. Bepaalde
onderdelen voor deze installaties zijn niet eerder leverbaar dan het eerste
kwartaal van 2023. EET doet er alles aan om deze periode zo kort mogelijk te
houden, maar is afhankelijk van de leveranciers.
Alternatief 3 biedt geen oplossing voor het overschrijden van de norm voor NOxemissie, omdat de aansluitingen aan boord van de schepen dezelfde moeten zijn
als voor een permanent elektrisch sub-station van 45 MWe, dat in de walstroomvoorziening gaat voorzien met dezelfde vraagstukken als beschreven onder
alternatief 2.
3.4 Noodzaak
Het in gebruik nemen van de LNG-installatie op 15 september 2022 is strikt
noodzakelijk voor het waarborgen van de leveringszekerheid in zowel Nederland
als de rest van de Europese Unie. Zoals hierboven aangegeven is er op dit
moment niet voldoende gas aanwezig op de Europese markt om te voorzien in de
gasbehoefte van de EU voor de winterseizoen 2022/2023. Dit betekent dat op het
moment dat Nederland zijn gasopslagen gaat vullen tot 80% (waarvan 38% nog
over moet zijn op 1 februari 2023), er niet voldoende gas over is voor andere
lidstaten om dit ook te doen (of andersom). Als gevolg daarvan, kan de benodigde
hoeveelheid gas voor 2022 – namelijk 80% gasopslag per lidstaat (waarvan 38%
nog over moet zijn op 1 februari 2023) uitgaande van de (overige) aanwezige
Pagina 4 van 7

gasvraag in dit seizoen – niet worden behaald zonder het toevoegen van extra
gas op de markt. De LNG-installatie en de extra LNG gaan een substantiële
bijdrage leveren aan de gasleveringszekerheid in de Europese Unie voor het
winterseizoen 2022/2023. Daarom is het noodzakelijk dat de installaties zo snel
als mogelijk in gebruik worden genomen.

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Realisatie
Energietransitie
Ons kenmerk
DGKE-DRE / 22418833

3.5 Niet verder dan noodzakelijk
Het in gebruik nemen van de LNG-installatie op 15 september 2022 is niet verder
dan noodzakelijk, omdat:
- de LNG-installatie nodig is vóór het intreden van het winterseizoen 2022/2023
waarin een hoger gasgebruik optreedt dan in andere seizoenen van het jaar;
- zonder de LNG-installatie de levering van gas in beduidend mindere mate is
gediversifieerd dan bedoeld in overweging 7 van EU-verordening 2022/1032;
- de walstroomvoorziening zodra dit mogelijk is, in werking zal zijn.
Daarbij zorgt deze maatregel niet voor een verstoring op de interne markt voor
aardgas, maar draagt deze maatregel daar juist aan bij.
4. Weging van de rechtstreeks betrokken belangen
Door de ligging van de terminal op meer dan 25 km van een stikstofgevoelig
gebied, is geen vergunning op grond van de Wet natuurbescherming vereist. Als
de walstroomvoorziening eenmaal is gerealiseerd, wordt de uitstoot op dit punt tot
nul gereduceerd, zodat zeker is gesteld dat geen negatief effect op een
stikstofgevoelig gebied aan de orde zal zijn.
Het buiten werking laten van de LNG-installaties of het later in gebruik nemen
daarvan dan mogelijk zou de energievoorzieningszekerheid van Nederland bij een
strenge winter in gevaar kunnen brengen. Dat is in strijd met het doel van EUverordening 2022/1032. Bovendien gelden in overeenstemming met deze
verordening voor de lidstaten Nederland en Duitsland gezamenlijke afspraken over
de voorziening van gas. Op deze afspraken is het solidariteitsmechanisme van
artikel 222 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie van
toepassing, hetgeen betekent dat de lidstaten elkaar bijstaan bij de
energievoorziening in het geval van een dreiging van een terroristische aanval of
een door de mens veroorzaakte ramp.
Artikel 4, tweede lid, van het Verdrag van de Europese Unie geeft een lidstaat,
kort samengevat, de bevoegdheid op te treden indien dit nodig is voor de
handhaving van de openbare orde en bescherming van de nationale veiligheid.
Met name de nationale veiligheid is de uitsluitende verantwoordelijkheid van elke
lidstaat.
Het waarborgen van de leveringszekerheid van gas is noodzakelijk om te
voorkomen dat delen van de Nederlandse samenleving geen energievoorziening
hebben. De maatschappelijke gevolgen daarvan kunnen ernstig zijn. Dreigende
sluiting van bedrijven en in het uiterste geval sluiting van openbare voorzieningen
zou de openbare orde kunnen ontregelen. In het ontbreken van een
omgevingsvergunning voor de LNG-schepen kan binnen enkele maanden worden
voorzien (legaliseerbare situatie) met uitzondering van de als zodanig niet
legaliseerbare te hoge emissie van NOx. Om de emissie van NOx te beperken is
een langere periode nodig vanwege het ontbreken van de nodige materialen, zoals
schakelkasten, namelijk tot uiterlijk 1 april 2023. Het ontbreken van een
Pagina 5 van 7

omgevingsvergunning is derhalve kortstondig en de te hoge emissie van NOx zal
niet langer zijn dan zes en een halve maand.
De gevolgen van een verstoring van de gasvoorziening kunnen echter langdurig
zijn, zowel voor goederen als mensen. Deze gevolgen zijn onevenredig hoog aan
de gevolgen van een kortdurende te hoge emissie van NOx van twee LNGinstallaties in de vorm van schepen, die hierbij herhaald, wel voldoen aan de
emissie-eisen voor schepen en niet aanmeren in een stikstofgevoelig gebied.
Bij een verstoring van de levering van aardgas wordt bovendien de interne en
externe veiligheid van Nederland en andere lidstaten geraakt. Niet alleen
Nederland maar ook de lidstaten Duitsland en bijvoorbeeld Tsjechië (een
staatsbedrijf uit Tsjechië heeft als bekend capaciteit gehuurd bij de LNG-terminal)
zouden ernstige nadelen kunnen ondervinden van gebreken in de Nederlandse
energievoorziening. Dit raakt de met EU-verordening 2022/1032 bedoelde
solidariteit tussen de lidstaten. De twee aan te landen LNG-schepen zijn
noodzakelijk voor het waarborgen van de energievoorziening en daarmee het
voorkomen van verstoring van de openbare orde en de nationale veiligheid.

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Realisatie
Energietransitie
Ons kenmerk
DGKE-DRE / 22418833

5. Verklaring
Gezien het grote belang van de gasleveringszekerheid in Europa en de tijdelijkheid
van de overschrijding van de normen voor de beperking van emissies van
verontreinigende stoffen in de lucht, vind ik het verdedigbaar dat het belang van
de gasleveringszekerheid zwaarder weegt dan het belang van bescherming van
het milieu als bedoeld in paragraaf 9.2.4, blz.37 van de nota “Grenzen aan
gedogen” (Kamerstuk 25085, nr. 2, paragraaf 9.2.4, blz. 37).
Vanuit het belang van de openbare orde, de nationale veiligheid en de solidariteit
tussen de lidstaten van de Europese Unie gedoogt de regering bij de uitoefening
van bevoegdheden die aan bestuursorganen van het Rijk toekomen met deze brief
met ingang van 15 september 2022 tot 1 april 2023:
a. het ontbreken van een omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1 van de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht;
b. het overschrijden van de emissienorm NOx voor gasmotoren als bedoeld in
artikel 3.10f van het Activiteitenbesluit milieubeheer en
c. het overschrijden van de emissienorm NOx voor gasmotoren in de gasmodus
als bedoeld in Bijlage II, deel 2, tabel 2, noot 7, van EU-Richtlijn 2015/2193
door dual-fuel gasmotoren in de gasmodus aan boord van twee LNG-schepen
die bedoeld zijn voor de aanlanding van LNG in de provincie Groningen met
een emissie van 210 mg per Nm3 aan NOx.
6. Verzoek
Op basis hiervan verzoek ik uw college van Gedeputeerde Staten van de provincie
Groningen om te gedogen dat:
a. de installaties vanaf 15 september 2022 in werking zijn terwijl de daarvoor
benodigde vergunningen pas in het eerste kwartaal van 2023 kunnen worden
verleend;
b. bij de uitoefening van uw bevoegdheden nationale verplichtingen ten aanzien
van de gasleveringszekerheid te laten prevaleren boven de verplichtingen
inzake de emissie van NOx en in die afweging de eerder genoemde
overschrijding van de emissienorm NOx voor dual-fuel gasmotoren in de
gasmodus te gedogen als bedoeld in de bij brief van 31 oktober 1996 aan de
Pagina 6 van 7

Tweede Kamer der Staten-Generaal aangeboden nota “Grenzen aan gedogen”
(Kamerstuk 25085, nrs. 1 en 2).
Ik zal de Staten-Generaal en de Europese Commissie na verzending van deze
brief onverwijld op de hoogte stellen.

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Realisatie
Energietransitie
Ons kenmerk
DGKE-DRE / 22418833

Hoogachtend,

R.A.A. Jetten
Minister voor Klimaat en Energie

Pagina 7 van 7