Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2457
Vragen van het lid Van den Berg-Jansen (CDA) aan de Minister van
Economische Zaken over nationale veiligheidseisen bij aanbestedingen van
cruciale communicatiediensten van de overheid (ingezonden 14 juni 2017).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 16 augustus 2017) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2016–2017, nr. 2298
Vraag 1
Kent u het bericht «Zorgen om aanbestedingen» en het jaarbericht 2016 van
het Agentschap Telecom?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u aangeven of bij de aanbestedingen van cruciale communicatiediensten van de overheid de kostprijs een van de belangrijkste selectiecriteria is?
Zo ja, brengt dit dan geen veiligheidsrisico’s met zich mee? Zo nee, waar
blijkt dit uit?
Antwoord 2
Onder de term «cruciale» in uw vraag wordt door mij steeds begrepen
«essentiële veiligheidsbelangen», dan wel «gevoelige informatie».
Bij opdrachten voor cruciale communicatiediensten van het Rijk, vindt de
gunning plaats op grond van de economische meest voordelige inschrijving,
in beginsel vastgesteld op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding.
Behalve (kost)prijs is kwaliteit hierin een belangrijk criterium, waarin mede
aspecten als veiligheid, innovatie en duurzaamheid zijn begrepen. Iedere
inschrijver zal moeten voldoen aan de overeenkomstig de Nederlandse weten regelgeving gestelde eisen gericht op informatiebeveiliging. Zie in dit
verband ook mijn antwoord op vraag 3 van de vragen van de leden Hijink en
Van Raak over de aanbesteding mobiele telefonie van 27 juni 20172.

1

http://www.telegraaf.nl/reportage/28211321/__Zorgen_om_aanbestedingen__
.html?reason=authentication_failed&apw-origin=http%3A%2F%2Fwww.telegraaf.nl%
2Freportage%2F28211321%2F__Zorgen_om_aanbestedingen__.html
2
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2315

ah-tk-20162017-2457
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat is de reden dat deze aanbesteding openbaar is? Waarom heeft u geen
beroep gedaan op het wetsartikel dat bepaalt dat bij nationale veiligheid niet
openbaar aanbesteed hoeft te worden (zo wordt de renovatie van de Tweede
Kamer niet openbaar aanbesteed)?3
Antwoord 3
Voor zover met «deze aanbesteding» de aanbesteding in het hierboven
aangehaalde bericht «Zorgen om aanbestedingen» (IWR2017|Mobiele
telefonie) wordt bedoeld, is de reden dat het bij deze opdracht het normale
gebruik van sim-kaarten en mobiele telefoontoestellen door ministeries
betreft. Dit zijn geen cruciale communicatiediensten.
Vraag 4
Op welke manier worden nationale veiligheidsbelangen meegenomen bij
aanbestedingen van de overheid op het gebied van cruciale communicatiediensten?
Antwoord 4
Bij opdrachten op het gebied van cruciale communicatiediensten moet
worden voldaan aan de overeenkomstig de Nederlandse wet- en regelgeving
gestelde eisen inzake informatiebeveiliging en privacy. Indien er bij de
opdracht ook sprake is van persoonsgegevens wordt met de ondernemer
aanvullend een zogenoemde verwerkersovereenkomst gesloten, waarin
nadere voorwaarden worden gesteld inzake de verwerking van persoonsgegevens en de beveiliging ervan. Zie in dit verband ook mijn antwoord op
vraag 3 van de vragen van de leden Hijink en Van Raak over de aanbesteding
mobiele telefonie van 27 juni 20174.
Vraag 5
Vindt u dat op dit moment voldoende nationale veiligheidseisen worden
opgenomen in de aanbestedingseisen van dit soort type aanbestedingen? Zo
ja, kunt u dat nader toelichten? Zo nee, wat gaat u daaraan doen? Is dit een
reden om opnieuw aan te besteden?
Antwoord 5
Ja. Zie mijn antwoord op vraag 2 en vraag 4.
Vraag 6
Verwacht u in het licht van de aanstaande Brexit dat de Britse inlichtingendiensten via hacks zullen proberen zoveel mogelijk informatie uit andere
landen te verzamelen? Zo ja, acht u het dan verstandig dat een Brits bedrijf
aanbestedingen kan winnen op het gebied van cruciale communicatiediensten in Nederland?
Antwoord 6
Ik kan in het openbaar geen uitspraak doen over specifieke gevallen. In het
algemeen geldt dat inlichtingenactiviteiten van buitenlandse mogendheden
op Nederlands grondgebied zonder voorafgaande instemming van de
Nederlandse regering, niet zijn toegestaan. Indien geconstateerd wordt dat
een buitenlandse mogendheid zonder instemming dergelijke activiteiten
verricht op Nederlands grondgebied, treft de Nederlandse regering maatregelen.
Vraag 7
Kunt u in zijn algemeen aangeven of de kans groter wordt op hacks van
buitenlandse inlichtingendiensten op cruciale communicatiediensten indien
de taken hieromtrent worden uitgevoerd door een buitenlands bedrijf? Zou u
dit kunnen toelichten?

3

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2017/03/23/twee-coordinerend-architecten-voorrenovatie-binnenhof
4
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2315

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Antwoord 7
In het algemeen geldt dat aanbieders van communicatiediensten die in
Nederland actief zijn, moeten voldoen aan alle terzake geldende wet- en
regelgeving, waaronder waarborgen rondom de beveiliging van de informatie
en de privacy van de klanten. Dat geldt ook voor in Nederland actieve
aanbieders die in buitenlandse handen zijn. Voor het overige verwijs ik naar
het antwoord op vraag 6.
Vraag 8
Is het juridisch mogelijk om bij de aanbesteding van cruciale en gevoelige
communicatiediensten eisen op te nemen over de herkomst van een
onderneming of de vestigingsplaats van de onderneming? Zo nee, zou u het
wenselijk achten dat dit wel juridisch mogelijk wordt?
Antwoord 8
Wanneer het bij een opdracht van het Rijk om cruciale en gevoelige
communicatiediensten gaat, dan wordt deze opdracht in beginsel niet
openbaar aanbesteed maar wordt gebruik gemaakt van de uitzondering
artikel 2.23, lid 1, sub e Aanbestedingswet 2012 (geheim verklaard) zodat de
opdracht één op één aan een bepaalde ondernemer kan worden gegund, dan
wel aanbesteed op basis van de Aanbestedingswet op Defensie en Veiligheid
op grond waarvan buitenlandse ondernemers van buiten de Europese Unie
van de aanbesteding kunnen worden uitgesloten (artikel 1.7 Aanbestedingswet op Defensie en Veiligheid).
Vraag 9
Kunt u aangeven of de Nederlandse overheid de eis opneemt bij aanbestedingen van cruciale communicatiediensten van de overheid dat bij calamiteiten
de dienstverlener dicht in de buurt moet zijn om dit op te kunnen lossen? Zo
nee, bent u bereid dit in het vervolg standaard op te nemen in de aanbestedingseisen van dit soort aanbestedingen?
Antwoord 9
In beginsel worden bij opdrachten geen eisen gesteld over de locatie van een
dienstverlener. In plaats daarvan wordt van de ondernemer verlangd dat deze
voldoet aan de eisen die worden gesteld aan de termijn waarbinnen door de
ondernemer eventuele calamiteiten moeten worden opgelost. Dit acht ik
afdoende en zie daarom geen reden om voortaan standaard eisen over de
nabijheid van een ondernemer op te nemen.
Vraag 10
Op welke manier toetst de Nederlandse overheid of de opgenomen
(veiligheids-)eisen na de aanbesteding van cruciale communicatiediensten
werkelijk worden uitgevoerd? Kunt u aangeven of de Nederlandse overheid
op dit moment beschikt over voldoende capaciteit om dit soort toetsen uit te
kunnen voeren? Zo nee, bent u bereid meer capaciteit hiervoor beschikbaar te
stellen?
Antwoord 10
Voor communicatie van staatsgeheime informatie is in het Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijkdienst Bijzondere Informatie 2013 (VIRBI 2013)
bepaald dat ministeriële goedkeuring noodzakelijk is, voorzien van een advies
van de Werkgroep Bijzondere Informatie. Voorafgaand aan een dergelijk
advies zijn dergelijke producten door het Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging van de AIVD (NBV) geëvalueerd.
Tijdens de uitvoering van een opdracht wordt via contractmanagement
toegezien op de nakoming door de ondernemer van de gestelde eisen
betreffende wezenlijke belangen van veiligheid. Ik heb geen aanwijzingen dat
de capaciteit hiervoor onvoldoende is.
Vraag 11
Deelt u de mening van professor Bas de Jong dat er op het terrein van
nationale veiligheidsbelangen nog geen consequent beleid wordt gevoerd
door de Nederlandse overheid? Kunt u hierbij toelichten waarom er volgens u
wel of geen consequent beleid wordt gevoerd op dit gebied?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Nee, ik deel deze mening niet. Op grond van het Besluit van de MinisterPresident, Minister van Algemene Zaken, van 1 juni 2013, nr. 3124134,
Voorschrift Informatiebeveiliging Rijkdienst Bijzondere Informatie 2013 (VIRBI
2013), wordt per departement beveiligingsbeleid vastgesteld.
Voorts is, zoals in de Kamerbrief van 22 mei jl. van de Minister van Veiligheid
en Justitie5 aangegeven, een interdepartementaal programma in uitvoering
gericht op het versterken van de economische veiligheid. Aan de hand van
ex-ante-analyses worden voor elke sector binnen de vitale infrastructuur
eventuele risico’s voor de nationale veiligheid bij buitenlandse investeringen
en aanbestedingen van overheidsopdrachten in kaart gebracht om te bepalen
of het bestaande instrumentarium van de overheid voldoende waarborgen
biedt en zo nodig aanvullende maatregelen te nemen. Op dit moment zijn er
drie ex-ante-analyses uitgevoerd: waterkeren, energie en ICT/telecom. Alle
overige nog uit te voeren ex-ante-analyses zijn op dit moment in voorbereiding of gaande.
In genoemde brief is ook gemeld dat ter vergroting van de bewustwording
van mogelijke risico’s voor de nationale veiligheid bij inkoop en aanbestedingen voorlichtingsbijeenkomsten voor Rijksinkopers zijn gehouden en dat ter
ondersteuning van de praktijk een handreiking in voorbereiding is ten
behoeve van risico-inschatting en het stellen van selectiecriteria en contractuele voorwaarden. Mede aan de hand hiervan kan beoordeeld worden of bij
een aanbesteding nationale veiligheidsbelangen aan de orde zijn en welke
beheersmaatregelen in dat geval passend zijn.
Vraag 12
Op welke manier opereren andere Europese lidstaten bij aanbestedingen op
het gebied van nationale veiligheid bij cruciale communicatiediensten van de
overheid? Zijn er landen die strengere aanbestedingseisen hanteren op het
gebied van de nationale veiligheid bij cruciale communicatiediensten? Zo ja,
welke zijn dat en welke strengere eisen stellen zij?
Antwoord 12
Andere lidstaten zijn wat de mogelijkheden voor het aanbesteden van hun
opdrachten van cruciale communicatiediensten gehouden aan dezelfde
Europese regelgeving als lidstaat Nederland. Zie antwoord op vraag 8.

5

Kamerstuk 30 821, nr. 38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4