Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar
2020

Nr. 56

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2013
Met deze brief richt ik mij tot uw Kamer ter invulling van de eerdere
toezeggingen die ik tijdens het debat met uw Kamer op 18 december 2012
(Kamerstuk 32 813, nr. 42) en in de brief van 25 april jongstleden
(Kamerstuk 32 813, nr. 48) heb gedaan. Ik heb u destijds toegezegd een
reactie te geven op het »Voortgangsrapport inzake hernieuwbare energie»
van de Europese Commissie. In deze reactie wordt het advies van de
Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa (Commissie Corbey)
over de sociale impact van het Europese brandstoffenbeleid betrokken.
Europese voortgangsrapportage inzake hernieuwbare energie
De Europese Commissie heeft in maart 2013 het «Voortgangsrapport
inzake hernieuwbare energie» uitgebracht, dat u bij deze brief gevoegd
vindt1. In dit verslag schetst de Commissie de vooruitgang die de
Europese lidstaten hebben geboekt bij de bevordering en het gebruik van
hernieuwbare energie op het traject naar de 2020-streefcijfers. Ook
rapporteert het over de duurzaamheid van de in de Europese Unie
gebruikte biobrandstoffen.
Op het gebied van de sociale effecten van het Europese biobrandstoffenbeleid, valt mij in algemene zin op dat de rapportage defensief van toon
is, en alleen de effecten van Europees beleid op sociaal vlak benoemt die
nu plaatsvinden en concreet aantoonbaar zijn. Daarmee gaat de
rapportage voorbij aan de problematiek die minder hard terug te voeren is
op het beleid of nog niet zichtbaar is, zoals misstanden bij plantages die
nu nog niet produceren voor de Europese markt maar wel zijn aangelegd
mede als gevolg van door de EU gecreerde vraag. Hiermee wordt ook

1

kst-32813-56
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 56

1

voorbijgegaan aan de kansen die de EU heeft om met productielanden
hierover in discussie te gaan en afspraken te maken.
Het stelt mij ook teleur dat de Europese Commissie in het stuk geen
specifieke corrigerende maatregelen voorstelt om de negatieve sociale
effecten te beperken, in het bijzonder met betrekking tot arme en
kwetsbare bevolkingsgroepen in ontwikkelingslanden. Ook de United
Nations Special Rapporteur on the Right to Food, Olivier de Schutter en
verschillende NGO’s zijn kritisch over deze rapportage.
In haar voorstel van 17 oktober 2012 tot wijziging van de Richtlijn
Hernieuwbare Energie en de Brandstofkwaliteitrichtlijn ofwel het ILUC
(indirect veranderend landgebruik)-voorstel, heeft de Europese
Commissie opgenomen dat maximaal 5% van de hernieuwbare energie
voor vervoer uit biobrandstoffen uit voedselgewassen mag bestaan. Dit
betekent dat de vraag naar deze biobrandstoffen ten opzichte van de
huidige richtlijn beperkt wordt. Tijdens verschillende debatten met uw
Kamer heb ik aangegeven dat ik deze limiet steun en mij in Brussel
hiervoor hard maak.
Een dergelijke wijziging van de richtlijnen is een belangrijke stap in de
goede richting, maar het betekent niet zonder meer dat er afdoende met
de negatieve sociale effecten van biobrandstofproductie rekening wordt
gehouden. Zo voorkomt dit ILUC-voorstel niet direct de mogelijke
landroof of slechte arbeidsomstandigheden.
Advies Commissie Corbey «Sociale verantwoordelijkheid»
Mijn ambtsvoorganger heeft de Commissie Corbey om advies gevraagd
over de invoering van sociale duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen. Door de publicatie van het voortgangsrapport van de Europese
Commissie heb ik deze adviesaanvraag geactualiseerd. Op 8 april 2013
heeft de Commissie Corbey het advies «Sociale verantwoordelijkheid»
aangeboden aan mij en aan de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. Het advies bepleit het invoeren van sociale
duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen, om daarmee de negatieve
effecten op o.a. landrechten en voedselzekerheid voor ontwikkelingslanden en kwetsbare bevolkingsgroepen te kunnen beperken. Het advies
is bij deze brief gevoegd2.
In het advies beschrijft de Commissie Corbey de maatregelen die
Nederland en de Europese Unie kunnen nemen om de sociale aspecten te
integreren in de geldende duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen. De
Commissie Corbey geeft aan dat, willen biobrandstoffen in de EU binnen
de bijmengverplichting vallen, zij moeten voldoen aan verschillende
criteria op milieugebied (zoals broeikasgasreductie en bescherming van
biodiversiteit), maar dat er nog geen bindende criteria gelden op sociaal
vlak. Dergelijke criteria kunnen juist belangrijk zijn om de negatieve
sociale effecten van de Europese import van grondstoffen voor de
biobrandstoffen te mitigeren. Deze negatieve sociale effecten hebben
vooral betrekking op landrechten, voedselzekerheid, lokale welvaart,
welzijn en arbeidsomstandigheden in de productielanden.
Op grond hiervan ziet de Commissie Corbey de noodzaak om, bij voorkeur
in Europees verband, meer aandacht te schenken aan sociale
duurzaamheid, waarbij de verantwoordelijkheid zou moeten worden
gedeeld tussen de EU en haar lidstaten, en de biobrandstofindustrie. De
volgende punten zijn hierbij in het advies het meest van belang:

2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 56

2

–

–

–
–
–

Toepassing van het principe van Free Prior Informed Consent (FPIC) in
de Europese duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen. Hierbij gaat
het om het vooraf informeren en betrekken van met name de
inheemse bevolking bij handelingen die van invloed zijn op hun
gronden, territoria en natuurlijke hulpbronnen. In dit kader zou ook een
dispute settlement facility moeten worden opgezet.
Stimulering van de positieve sociale effecten (zoals werkgelegenheid,
scholing) van biobrandstoffen. Er moeten doelstellingen hiervoor
worden geformuleerd en er moet op deze effecten toezicht worden
gehouden.
Mitigatie van negatieve effecten op voedselprijzen en voedselzekerheid
in kwetsbare gebieden.
Institutionele versterking in de productiegebieden en totstandkoming
van bilaterale afspraken met de productielanden.
Aanmoediging van bedrijven om hun sociale verantwoordelijkheid te
nemen en daarover te publiceren.

Inzet kabinet
Ik kan mij over het algemeen vinden in het advies van de Commissie
Corbey. Het sluit goed aan bij de initiatieven die Nederland reeds
genomen heeft en geeft een voorzet voor een verdere uitwerking daarvan.
Sociale misstanden, zoals landroof, uitbuiting of het opdrijven van lokale
(voedsel) prijzen komen niet alleen voor bij biobrandstofproductie. Deze
problematiek speelt veel breder. De productie van gewassen voor
bijvoorbeeld de levensmiddelen-, cosmetica- en kledingindustrie, in het
bijzonder in ontwikkelingslanden, kent vergelijkbare ernstige sociale
problemen.
Het is daarom van belang dat Nederland deze kwesties ook in een groter
kader aankaart, en daarbij andere relevante productiesectoren in
beschouwing neemt en samenwerkt met onder andere OESO, EU, FAO,
ILO en Wereldbank.
Ik zal dan ook samen met de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking de komende tijd de verschillende door de
Commissie Corbey voorgestelde opties onderzoeken, om te kunnen
gebruiken bij de inzet van het kabinet in de verschillende Europese en
internationale gremia op het gebied van de productie van grondstoffen
voor de biobrandstofindustrie en andere sectoren.
In de brief «Nederlandse inzet bij tegengaan landroof» van 16 mei 2013,
geeft de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan hoe Nederland in ontwikkelingslanden, op mondiaal niveau
en in eigen land, betere land governance bevordert en landroof bestrijdt.
Uitgangspunt daarbij is dat interventies op mondiaal en Nederlands
niveau ondersteunend zijn aan processen gericht op het verbeteren van
de land governance in de landen zelf.
Nederland werkt dan ook in een aantal ontwikkelingslanden aan institutionele versterking, capaciteitsopbouw en steun aan lokale mensenrechtenorganisaties op dit vlak.
Nederland neemt deel aan de Committee on World Food Security (CFS).
Deze organisatie werkt aan zaken als de integrale aanpak van landroof en
de afstemming van beleid en programma’s op het gebied van bioenergie
en voedselzekerheid. Ook werkt de CFS aan de Principles for Responsible
Agricultural Investments, waarmee overheden en bedrijven investeringen
kunnen beoordelen op sociale, economische en culturele criteria.
Nederland ondersteunt partnerlanden bij de vormgeving van hun beleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 56

3

en programma’s op het gebied van voedselzekerheid zodat aan deze
principes uitvoering kan worden gegeven.
Nederland ondersteunt de International Land Coalition en het Global Land
Tool Netwerk om op verzoek van lokale stakeholders in ontwikkelingslanden de toepassing van CFS-richtlijnen praktisch mogelijk te maken.
Nederland is daarnaast een van de meest actieve leden van de EU
Working Group on Land Issues.
In eigen land brengt het kabinet onverminderd het belang van de invulling
van de eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid onder de aandacht
van het Nederlandse bedrijfsleven. Het kabinet hanteert als normatief
kader de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen. Het
invullen van die eigen verantwoordelijkheid is geen vrijblijvende kwestie.
Ik verwijs naar de brief «Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Loont» (28 juni 2013) voor de maatregelen die het bedrijfsleven zelf, maar
ook de overheid, heeft genomen om de naleving te bevorderen.
De vijfde aanbeveling van de Commissie Corbey is integraal onderdeel
van het kabinetsbeleid met betrekking tot maatschappelijk verantwoord
ondernemen (zie hierboven). Ook in de brief «Groene groei: voor een
sterke, duurzame economie» (Kamerstuk 33 043, nr. 14) die ik samen met
de Minister van Economische Zaken op 28 maart 2013 aan uw Kamer heb
gezonden, is er aandacht voor het belang van lokale voedselproducenten
in ontwikkelingslanden. Bovendien zal in de post-2015 ontwikkelingsagenda de rol en verantwoordelijkheid van de private sector in het
bevorderen van duurzame ontwikkeling meer nadruk krijgen. Bedrijven
spelen immers een belangrijke rol bij het creëren van banen en verbeteren
van arbeidsomstandigheden. Ik verwijs daarvoor graag naar de Nederlandse Visie op de Post-2015 Ontwikkelingsagenda, zoals verwoord in de
brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van 4 juli 2013 (Kamerstuk 32 605, nr. 15).
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 56

4