Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 114

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2011
Op 24 september 2010 heeft de toenmalige staatssecretaris Van Bijsterveldt de Onderwijsraad verzocht te adviseren over de bevordering van
excellentie onder leraren. De raad bracht op 7 maart jl. zijn advies hierover
uit (kamerstuk 27 923, nr. 113). Met deze brief geef ik een beleidsreactie op
dit advies.
Inhoud van het advies
De raad constateert in het advies dat er in het onderwijs een sterke
gelijkheidscultuur aanwezig is waardoor de prikkel om extra te presteren
ontbreekt. Dit terwijl het bevorderen van excellentie onder leraren van
belang is om de talenten van leerlingen optimaal te benutten en om het
onderwijs als werkomgeving aantrekkelijker te maken.
De raad neemt als vertrekpunt het initiatief van de sector om elk jaar in
een verkiezing de beste leraren aan te wijzen. In het advies is van hieruit
een concreet systeem voor kwaliteitsverbetering op school uitgewerkt,
aan de hand van 3 aanbevelingen:
1. Wijs op schoolniveau de top 5% beste leraren aan
Benoeming is voor een periode van 4 jaar, op basis van een intersubjectieve beoordeling die extern wordt gevalideerd.
2. Geef de excellente leraren een projectbudget
Gedurende 4 jaar krijgt elke excellente leraar jaarlijks een budget van
€ 25 000 (in te zetten op vier onderdelen: de eigen professionalisering,
een salaristoelage, een assessment en een ontwikkelproject op
school).
3. Zet als school de excellente leraar in voor professionalisering en
innovatie
Het project moet ten goede komen aan de kwaliteit van het primaire
proces. De excellente leraar bepaalt de inzet van het project; bijvoorbeeld coaching, onderwijsinnovaties of de ontwikkeling van speciale
groepen leerlingen.

kst-27923-114
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 923, nr. 114

1

Kwaliteitsverhoging scholen
Ik zie prestatiebeloning, net als de raad, niet als doel op zich, maar als een
middel om ervoor te zorgen dat de onderwijskwaliteit op scholen centraal
komt te staan. Dit kabinet zet nadrukkelijk in op excellentie in het
onderwijs. Het onderwijs moet meer ruimte creëren voor excellente
leerlingen en ook scholen zelf moeten het predicaat «excellent» kunnen
verdienen. En excellentie op school kan alleen worden gerealiseerd als
ook excellentie onder leraren geen vies woord meer is. Prestatiebeloning
kan er voor zorgen dat excellentie van docenten beloond wordt, waardoor
via kwaliteitsversterking van docenten(teams) de leerlingen uiteindelijk
het best mogelijke onderwijs krijgen.
Het idee van prestatiebeloning in het onderwijs heeft bij betrokkenen veel
losgemaakt. Werkgevers en werknemers in het onderwijs lijken het eens
dat het herkennen en erkennen van excellente leraren recht doet aan hun
kwaliteit en op school het goede gesprek over onderwijskwaliteit op gang
kan brengen.
Maar er zijn ook veel twijfels. Twijfels of prestatiebeloning wel past bij de
drijfveren van de leraar en bij de werkcultuur op een willekeurige
Nederlandse school. Twijfels over de objectiveerbaarheid van de
prestaties van de leerkracht ten opzichte van het gehele team. En er zijn
zorgen over mogelijke onbedoeld negatieve effecten van prestatiebeloning op de cultuur op school.
Laat ik duidelijk zijn: ik heb oog voor deze zorgen. Prestatiebeloning in het
onderwijs valt of staat bij een zorgvuldige beoordeling door de schoolleiding en dient plaats te vinden op basis van zo objectiveerbaar mogelijke
indicatoren. Het vergt ook een flinke investering in professioneel
personeelsbeleid van schoolleiders. Een krachtig schoolleider creëert
immers op school ruimte voor excellentie en dus ook voor de beloning
ervan. Dit zijn twee belangrijke voorwaarden om excellentie in het
onderwijs te kunnen belonen en deze zullen in de voorgenomen experimenten ook veel nadruk krijgen.
Beleidsreactie
De raad heeft een waardevol advies uitgebracht over een van de
belangrijke speerpunten van dit kabinet: het verhogen van excellentie in
het onderwijs. Ik zie de invulling van prestatiebeloning door de raad als
één van de mogelijke varianten van de experimenten die ik de komende
jaren opstart. Maar het is voor mij niet de enige manier. Ik wil voorkomen
dat aan de Haagse tekentafel besloten wordt waar wel en niet mee mag
worden geëxperimenteerd. We moeten zo goed mogelijk aansluiten bij de
praktijk. Ik vind het daarom van groot belang dat wordt geëxperimenteerd
met allerlei varianten en dit is ook het uitgangspunt van de regeling
Experimenten Prestatiebeloning die ik na de zomer zal publiceren.
Zoals ik ook in mijn actieplan Leraar 2020 – een krachtig beroep!
(kamerstuk 32 500 VIII, nr. 176) – heb aangegeven, kunnen scholen
experimenteren met teambeloning of met individuele beloning, met
beloning in de vorm van een gratificatie, tijd voor scholing of bijvoorbeeld
onderwijsvernieuwing. Ook is er ruimte om met een combinatie van
verschillende indicatoren van toegevoegde waarde te werken, zoals het
kunnen omgaan met verschillen in de klas, leerling-prestaties aan de hand
van toetsen en examens, het oordeel van de schoolleiding, school- of
teamrendement, (elementen uit) 360 graden feedback, of leerlingwelbevinden. Om de experimenten onderling vergelijkbaar te maken
dienen de leerprestaties van leerlingen in alle experimenten zo vergelijkbaar en objectief mogelijk gemeten te worden. Bij de beoordeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 923, nr. 114

2

de effecten van de experimenten kijk ik naar kwalitatieve en kwantitatieve
metingen.
In het schooljaar 2011–2012 starten de eerste experimenten. In de jaren
2013, 2014 en 2015 zullen deze worden uitgebreid. Deze experimenten
leveren de «evidence base» voor de structurele invoering. Uitgangspunt
bij de experimenten is dan ook dat de resultaten goed moeten kunnen
worden gemeten. Als we weten wat werkt en wat niet, zal ik na goed
overleg met sociale partners een besluit nemen over de wijze waarop ik
prestatiebeloning in de structurele situatie vorm zal geven. Dan neem ik
ook een besluit over de wijze waarop de verantwoordelijkheid ervoor zal
worden belegd.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 923, nr. 114

3