i 3ederSasid!se
Zorgautoritelt

Newtonlaan 1-41

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3584 BX Utrecht

t.a.v. minister H.M. de Jonge

Postbus 3017
3502 GA Utrecht

Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

T 030 296 81 11
f 030 296 82 96
e info@nza.nl
x www.nza.nl

Behandeld door

Telefoonnummer

E-mailadres

Kenmerk

directie Regulering

030 29 68938

info@nza.nl

289480/433169

Onderwerp

Datum

Tussenevaluatie experiment persoonsvolgende zorg

17 mei 2018

Geachte beer De Jonge,
Met deze brief brengen wij de tussenevaluatie van het experiment
persoonsvolgende zorg in de Wlz uit. et uw aanwijzing van 2 September
2016 (kenmerk: 990524-153134-MC) heeft u de Nederlandse
Zorgautoriteit (hierna: NZa) gevraagd om regelgeving op te stellen voor
het experiment, en het experiment (tussentijds) te evalueren. U heeft
daarbij aangegeven dat bij de evaluatie de resultaten van een door een
extern bureau uit te voeren onderzoek betrokken moeten worden, en dat
samengewerkt moet worden met de zorgaanbieders, consumenten en
Wlz-uitvoerders van de experimentregio s Rotterdam en Zuid Limburg.
Doel tussenevaluatie
Deze tussentijdse evaluatie is bedoeld om tijdig een besluit te kunnen
nemen over het vervolg van het experiment in 2019. Het te nemen
besluit voor 2019 moet in de inkoopdocumenten van zorgkantoren en in
de regelgeving van de NZa voor het jaar 2019 verwerkt worden. Wij
vragen u daarom om uiterlijk 1 juli aanstaande uw besluit kenbaarte
maken.

Onderdelen an de tussenevaluatie
In de stuurgroep van het experiment persoonsvolgende zorg met alle
betrokken partijen1, voorgezeten door VWS, is afgesproken dat de
tussenevaluatie bestaat uit:
a) Een kwantitatieve analyse door de NZa
b) Een kwalitatieve analyse door bureau HHM
c) Een procesevaluatie door de projectleiders in beide regio s

1 In de stuurgroep zijn vertegenwoordigd: VWS, ZN, Zilveren Kruis, CZ, ActiZ, VGN,
BTN, Per Saldo, Patientenfederatie, leder(in), LOG, BVKZ, NZa, de projectleiders van
beide regio s en HHM.

Bureau HHM en de projectleiders in beide regie s hebben in opdracht van
bet ministerie van VWS bun werkzaamheden in bet kader van bet
experiment en de evaluatie verricht. De projectleiders uit de
experimentregio s hebben bun bijdrage aan de evaluatie ingebracht
namens alle zorgaanbieders die deelnemen aan bet experiment, de
onafhankelijke clientondersteuners en de bij bet experiment betrokken
zorgkantoren. In de bijlage bij deze brief geven wij een samenvatting en
een duiding van de resultaten van de verschillende onderdelen van de
tussenevaluatie. Deze drie onderdelen zijn daarnaast integraal als
bijlagen bij deze brief bijgevoegd.

Proces

Op 24 april jl. hebben de leden van de stuurgroep gesproken over de
resultaten die de tussenevaluatie laat zien. In deze stuurgroep is
gesproken over de grote inspanningen die bet afgelopen jaar door
betrokken partijen ten behoeve van bet experiment zijn verricht. Ook is
de vraag gesteld of aparte experimentregelgeving (nog) nodig is om
persoonsvolgende zorg te kunnen realiseren. Aanvullend is daarover op 3
mei een technisch overleg geweest.

Clientorganisaties en brancheorganisaties van zorgaanbieders geven aan
de koers van bet experiment door te willen zetten om te kunnen (blijven)
leren. Zorgkantoren vinden dat inzet op clientondersteuning en
vernieuwend aanbod zeer gewenst is. Alle betrokken partijen,
uitgezonderd de BVKZ en BTN, zijn bet met de NZa eens dat aparte
experimentregelgeving na 2018 niet meer nodig is om persoonsvolgende
zorg mogelijk te maken.

Experiment persoonsvolgende zorg
In 2017 is gestart met bet experiment persoonsvolgende zorg in de Wlz
in de regio s Rotterdam voor de sector gehandicaptenzorg en ZuidLimburg voor de sector verpleging en verzorging. Het experiment heeft
een looptijd van twee jaar: van 1 januari 2017 - 31 december 2018.
Doelstelling experiment
Doel van het experiment is om ervaring op te doen met persoons¬

volgende zorg. Centraal staat hierbij dat clienten in beginsel de vrijheid
hebben om bun zorg af te nemen bij de aanbieder van bun voorkeur. Het
experiment is er dus op gericht om vraag en aanbod dichter bij elkaar te
brengen. Het experiment is daarbij gericht op drie pijlers:
1. Het versterken van de positie van de client in het keuzeproces;
2. Het vergroten van de keuzemogelijkheden en keuzevrijheid door
een gedifferentieerd aanbod in de regio;
3. Persoonsvolgende zorg binnen een intramurale instelling.

Vormgeving experiment
Bij aanvang van het experiment persoonsvolgende zorg is een aantal
condities gecreeerd die de invoering van het experiment ondersteunen.
Voor de overweging om het experiment al dan niet te verlengen is het
relevant om deze condities in beeld te hebben:

a) In beide regie s is een projectorganisatie ingericht met als doel
het verhelderen van de klantvraag, het verbeteren van de
clientondersteuning en het afstemmen van de zorg op de
behoeften en wensen van de client. Per regio is een projectleider
aangesteld. Deze projectleiders hebben zich, in samenwerking
met alle betrokkenen, hard ingezet om deze doelen te realiseren.
b) De kaders (NZa-regelgeving) zijn zodanig aangepast dat
zorgkantoren en zorgaanbieders de ruimte krijgen om de
zorginkoop persoonsvolgend vorm te geven. Hiervoor heeft de
NZa in September 2016 een aanwijzing van VWS ontvangen.
De projectorganisaties in beide regie s hebben een aanjaagfunctie binnen
het experiment. De projectleiders hebben intensief contact met
zorgaanbieders en het zorgkantoor om ervoor te zorgen dat de clienten
de vrijheid hebben om hun zorg af te nemen bij de aanbieder van hun
voorkeur en zorg ontvangen voldoet aan hun wensen. Het tweede punt

(b), het aanpassen van de kaders, was op het moment dat tot het
experiment besloten werd randvoorwaardelijk, en staat los van het onder
(a) genoemde onderdeel. Gegeven de toen geldende landelijke
regelgeving, was destijds aangepaste regelgeving voor het experiment
nodig om het mogelijk te maken dat de zorg ook daadwerkelijk
persoonsvolgend vergoed kon worden.

Advies
Ten behoeve van het experiment zijn verschillende condities gecreeerd
die het mogelijk maken om persoonsvolgende zorg te kunnen leveren.
Deze staan hierboven beschreven. In ons advies onderscheiden we deze
twee punten. We adviseren het volgende:
De inzet op het verhelderen van de klantvraag, het verbeteren
van de clientondersteuning en het leveren van passende,
persoonsvolgende zorg voortzet en en verder uitbreiden;

Aparte experimentregelgeving van de NZa is niet nodig voor
persoonsvolgende zorg (inkoop).
De inzet op het verhelderen van de klantvraag, het verbeteren van de
clientondersteuning en het leveren van passende, persoonsvolgende zorg
voortzetten en verder uitbreiden
Partijen hebben aangegeven de wens te hebben om de beweging die in
de experimentregio's gang is gezet, door te zetten. Gedurende het eerste
jaar van het experiment zijn veel inspanningen verricht om partijen
samen te brengen. Eerste ervaringen zijn op gedaan met het verhelderen
van de klantvraag, het verbeteren van de clientondersteuning en het
leveren van passende, persoonsvolgende zorg (ook binnen de instelling).
Partijen verwachten dat het komende jaar de resultaten daarvan
zichtbaar worden.

De NZa ondersteunt dit. Het is belangrijk dat wordt ingezet op
clientondersteuning, ten behoeve van de keuzevrijheid van de client.
Betrokken partijen brengen het aanbod in kaart, zodat meer passende
zorg geleverd kan worden die aansluit bij de wensen van de client.
Gelijktijdig vinden we dat de leereffecten van het experiment niet
beperkt moeten blijven tot de experimentregio's. Niet alleen in de regio s

Zuid-Limburg en Rotterdam moet ingezet worden op het verhelderen van
de lantvraag, het verbeteren van de clientondersteuning en passende,
persoonsvolgende zorg. Het is in het belang van alle clienten dat in alle
regio s hierop ingezet wordt. Zorgkantoren hebben het afgelopen jaar
hierop goede ontwikkelingen laten zien2. Zorgkantoren hebben immers
een belangrijke rol bij de toeleiding tot zorg: informatieverstrekking aan
de client, clientondersteuning, bemiddeling, en regie op wachtlijsten. Dit
is echter in het experiment niet anders dan daarbuiten. Wij vinden dat
deze rol van de zorgkantoren (nog verder) versterkt moet worden, en
zetten middels ons toezicht daar ook sterk op in.
Aparte experimentregetgeving is niet nodig voor persoonsvolgende zorg

(inkoop)
Het tweede punt betreft de aparte NZa-regelgeving die ondersteunend is
het aan het experiment persoonsvolgende zorg. De huidige
experimentregelgeving stelde een aantal bestaande regels buiten
werking. Hiermee werd voor de experimentregio s mogelijk gemaakt dat:
1) alle geleverde zorg wordt vergoed; er zijn dus geen
productieplafonds per zorgaanbieder (randvoorwaarde 1).
Daarbij gelden vaste tarieven voor alle betrokken aanbieders
met generieke inkoopvoorwaarden.

2) er geen macrobeheersing (contracteerruimte toets) van
toepassing is {randvoorwaarde 2).
Deze aparte experimentregelgeving is volgens de NZa niet meer nodig,
omdat gedurende de looptijd van het experiment de landelijke, reguliere
(bekostigings)systematiek zodanig is gewijzigd dat deze
persoonsvolgende zorg ook mogelijk maakt. Wij adviseren daarom geen
nieuwe aanwijzing op te stellen om het experiment met aparte
regelgeving te verlengen. Hieronder lichten wij dit toe.
Gedurende het experiment is de landelijke regelgeving aangepast zodat
persoonsvolgende zorg ook mogelijk is in andere regio s.
Per 1 januari 2018 zijn we overgegaan op maximumtarieven in de Wlz.
Een belangrijke overweging hierbij was dat dit een vermindering van de
administratieve lasten oplevert: zorgkantoor en zorgaanbieder hoeven
geen aanbieder specifieke tarieven meer vast te laten stellen door de
NZa op basis van een aanvraag, maar hebben de vrijheid om onder het
landelijk uniforme maximumtarief een prijsafspraak te maken.
Aanbieders kunnen het declaratierecht verkrijgen wanneer zij op basis
van een omzetafspraak met het zorgkantoor een beschikking van de NZa
hebben ontvangen. Deze omzetafspraak heeft de NZa nodig om de
contracteerruimtetoets uit te kunnen voeren. Anders dan voorheen, hoeft

er nog geen concrete volumeafspraak ten grondslag te liggen aan de
omzetafspraak. Wanneer het declaratierecht wordt verkregen, kan de
zorg persoonsvolgend worden vergoed. De systematiek van
maximumtarieven maakt het ook mogelijk om achteraf, als het
gerealiseerde volume bekend is, de prijzen daar met terugwerkende
kracht op bij te stellen, binnen een vooraf gemaakte omzetafspraak.
Kortom: de nieuwe systematiek is minder dwingend dan voorheen in het
maken van volumeafspraken.

2 Zie ook nieuwsbericht NZa op www.nza.nl: Wachttijden langdurige zorg: zorgkantoren

verbeteren, maaractie blijft nodig (23 maart 2018)

Naast de invoering van maximumtarieven, dragen ook andere
systeemwijzigingen bij aan persoonsvolgende zorg: Zo is in 2018 ook de
overgang naar volledig integrale tarieven (inclusief nhc en nic) gemaakt.
Ook die wijziging neemt belemmeringen voor persoonsvolgende
bekostiging weg: niet de aanbieder wordt bekostigd, maar de zorg.
Verder is in 2018 een stap gezet met de invoering van het nieuwe
verdeelmodel voor het budgettair kader over de zorgkantoren. Dit model
verdeelt de middelen op basis van de zorgvraag (indicaties) in de regio s.
Ook dit model past goed bij persoonsvolgende inkoop.
De aparte experimentregelgeving is daarnaast ook niet wenselijk
Naast onze constatering dat de aparte experimentregelgeving niet nodig
is om de beleidsdoelen van persoonsvolgende zorg te bereiken, vinden
wij ook dat het experimentmodel zelf enkele onwenselijke aspecten
heeft.

Allereerst past het experimentmodel met vaste tarieven en generieke
inkoopvoorwaarden niet bij een sterk sturende rol van de zorgkantoren
bij de inkoop. Met uw beleidslijn voor de implementatie van het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg, zoals beschreven in uw brief aan de
Tweede Kamer over het Programmaplan Kwaliteit Verpleeghuizen3, wordt
ingezet op een sterk sturende rol van zorgkantoren bij de inkoop, op
kwaliteit en doelmatigheid. In het experimentmodel is de inkooprol van
zorgkantoren echter uitgeschakeld. Ook vraagt storing op kwaliteit om
maatwerk en meer flexibiliteit in de bekostiging, en dat is niet mogelijk
binnen het experimentmodel.
Daarnaast geldt in de experimentomstandigheden dat de
macrobeheersing van de uitgaven voor een belangrijk deel is losgelaten.
Slechts de tariefregulering vanuit de NZa (vaste tarieven) draagt - naast
de poortwachtersfunctie van het CIZ - nog bij aan uitgavenbeheersing.
Zorgkantoren hebben in het experimentmodel geen rol in het beheersen
van de uitgaven.

Wij hebben het loslaten van het macro uitgavenplafond beschouwd als
een 'afgeleide randvoorwaarde (randvoorwaarde 2), om mogelijk te
maken dat alle productie kon worden vergoed (randvoorwaarde 1). We
benadrukken dat het experiment niet bedoeld is als pilot om te bezien of
de macrobeheersingssystematiek (contracteerruimte) losgelaten kan
worden. Nu wij constateren dat persoonsvolgende bekostiging ook goed
mogelijk is geworden binnen de aangepaste landelijke geldende
regelgeving (en dat randvoorwaarde 1 dus ook niet meer nodig is), is er
volgens ons geen aanleiding om het experimentmodel, inclusief het
vervallen van het macro uitgavenplafond, te continueren.

Dit geldt des te meer omdat wij ook grote risico s zien op een forse
toename van de uitgaven als gevolg van de experimentregelgeving. In
Zuid-Limburg zien we een significante stijging van de uitgaven (zie
bijlage 4). ogelijk dragen externe factoren (zoals personeelstekorten)
er op dit moment nog aan bij dat deze stijging beperkt blijft. Als de
personeelsbezetting op niveau is, zien wij een direct risico op een sterke
uitgavenstijging binnen het experimentmodel.
3 Kamerstukken 31 765, nr. 318

Nederlandse Zorgautoriteit

Kenmerk

289480/433169
Pagina

6 van 11

Als laatste brengt het experiment een ongelijkheid tussen regie s met
zich mee, die niet meer verdedigbaar is nu het beleidsdoel van
persoonsvolgende zorg ook binnen de reguliere regelgeving mogelijk is.
Ook dit vinden wij een reden om de aparte experimentregelgeving niet
voort te zetten na 2018.
Standpunt betrokken partijen ten aanzien van aparte experiment¬
regelgeving
Alle betrokken partijen, uitgezonderd de BVKZ en BTN, zijn het er over
eens dat aparte experimentregelgeving na 2018 niet meer nodig is om
persoonsvolgende zorg mogelijk te maken. BVKZ geeft als belangrijkste
argument dat experimentregelgeving tegendruk kan bieden aan het
effect dat partijen, zoals ze gewend waren, volumeafspraken blijven
maken, mede als gevolg van het macro uitgavenplafond. BTN vindt de
terugkeer naar het macro uitgavenplafond niet gewenst, omdat dit tot
tariefkortingen kan leiden en dit het financiele risico neerlegt bij de
zorgaanbieders die de regionale markt op willen.
Alle partijen geven aan de koers van het experiment na 2018 wel
wensen voort te zetten, binnen de experimentregio s en daarbuiten. Het

is belangrijk om daarbij te leren van de ervaringen uit de
experimentregio's.

Beeindiging experiment zonder gevoigen voor de client
Bij aanvang van het experiment heeft u aangegeven dat zorgkantoren
erop toezien dat, mocht het experiment worden beeindigd, clienten die
tijdens de looptijd van het experiment in zorg zijn, bij hun
voorkeursaanbieder kunnen blijven indien zij dat wensen. Zorgkantoren
houden hier bij hun inkoopvoorwaarden rekening mee, zodat deze
aanbieders voor een nieuw contract in aanmerking komen.

Tot slot
In de procesevaluatie geeft de projectleider in de regio Rotterdam aan
dat, wanneer uitbreiding van het experiment aan de orde is, de
belangstelling van de zorgaanbieders uitgaat naar regio overstijgende
persoonsvolgende financiering. De projectleider in de regio Zuid-Limburg
meldt dat de zorgaanbieders en het zorgkantoor ook in 2019 de koers
van het experiment willen voortzetten, om meer tijd te hebben de
resultaten te laten zien en gezamenlijk de opgave in de regio te blijven
aanpakken. Bij een voortzetting in 2019 is de behoefte verbinding te
leggen met de andere domeinen in de regio. Hiermee is inmiddels een
begin gemaakt.
De NZa is positief over persoonsvolgende zorg. Hiermee worden de
wensen van de client centraal gesteld. Wij vinden het belangrijk dat
clienten in de Wlz keuzevrijheid hebben, en de zorg kunnen kiezen die
het beste bij hun wensen, behoeften en manier van leven past. De NZa

juicht het daarom ook toe dat ook buiten de experimentregio's steeds
meer persoonsvolgende zorg wordt toegepast. Dit toont ook aan
persoonsvolgende zorg binnen de bestaande systematiek al goed
mogelijk is.

Nederlandse Zorgautoriteit

Kenmerk

289480/433169
Pagina

7 van 11

Zoals wij hierboven hebben aangegeven, zien wij binnen de reguliere
systematiek, dus zonder experiment, voldoende mogelijkheden om
persoonsvoigende inkoop en persoonsvolgende zorg in de Wlz te
realiseren, en om de ambities van beide regie s te kunnen
verwezenlijken.
Graag zien wij uw besluit op ons advies spoedig tegemoet, zodat wij dit
voor 1 juli 2018 kunnen verwerken in de beleidsregels voor het jaar
2019.

Met vriendelijke greet,
namens de Nederlandse Zorgautoriteit,

voorzitter Raad van Bestuur

Bijlagen
Bijlage 1: Resultaten tussenevaluatie - samenvatting en duiding NZa
Bijlage 2: Procesevaluaties, bestaande uit 4 documenten:
2a) Procesevaluatie regio Rotterdam
2b) Bijlage bij Procesevaluatie Rotterdam: resultaten enquete onder
zorgaanbieders
2c) Procesevaluatie regio Zuid Limburg
2d) Bijlage bij Procesevaluatie Zuid Limburg: resultaten enquete
onder zorgaanbieders

Bijlage 3: Kwalitatieve analyses HH , bestaande uit 2 documenten:
3a) Kwalitatieve monitor experiment persoonsvolgende zorg - Regio
Rotterdam
3b) Kwalitatieve monitor experiment persoonsvolgende zorg - Regio
Zuid-Limburg
Bijlage 4: Kwantitatieve analyses NZa, bestaande uit 2 documenten:
4a) Experiment persoonsvolgende zorg - kwantitatieve analyses
t.b.v. tussentijdse evaluatie, Rotterdam en Zuid-Limburg
4b) Bronnen en methoden

BIJLAGE 1 - Resultaten tussenevaluatie
Zoals gemeld bestaat de tussenevaluatie uit drie onderdelen. Wij gaan
hieronder in op de resultaten: de procesevaluaties (projectleiders), de
kwalitatieve analyse (bureau HHM) en kwantitatieve analyse (NZa). De
bevindingen van HHM en de projectleiders uit de experimentregio s
sturen wij, net als ons kwantitatieve bevindingen, integraal mee met
deze brief.

1. Procesevaluaties door projectleiders
Er zijn verscheidene inspanningen verricht om persoonsvolgende zorg te
implementeren in de experimenteerregio s. Deze inspanningen hebben
geleid tot meer en organisatie overstijgende samenwerking. Er is ingezet
op het ontstaan van netwerken in de regio s van betrokkenen die zich
bezig houden met persoonsvolgende zorg. Aanvullend zijn acties
ondernomen zoals het verbeteren bestaande website, bouwen van

nieuwe websites, publiceren van informatiefolders en notities om keuzeinformatie te verbeteren. De clientondersteuning is daarmee deels van
de grand gekomen. De projectleiders constateren dat onafhankelijke
clientondersteuning een blijvend aandachtspunt is. Een groot deel van de
clienten komt laat in contact met zorgaanbieders en heeft door de
urgentie en beperkte vrije plekken beperkt ruimte om te kiezen.
In bijlage 2 zijn de procesevaluaties van de projectleiders in beide
experimentregio s opgenomen.
2. Kwalitatieve analyse door bureau HHM
In de kwalitatieve analyse staat de vraag centraal of de behoeften en
voorkeuren van clienten goed worden gehoord en gerealiseerd. Clienten
in zorg en clienten die op een wachtlijst staan zijn onder andere
gevraagd naar hun wensen en behoeften en hoe die gerealiseerd zijn,
welke bronnen van informatie gebruikt zijn bij het maken van een keuze
van zorgvorm en hoe deze clienten deze bronnen waarderen. Bureau

HHM concludeert dat de rol van onafhankelijke clientondersteuning nog
niet goed uit de verf komt; het betreft hier met name de vindbaarheid
van de clientondersteuning. Ook in de aansluiting van de zorg op de
wensen en behoeften van de client lijkt geen verbetering in plaats te
hebben gevonden. Dit kan mede komen doordat veranderingen om dit te
realiseren meertijd nodig hebben.
In bijlage 3 zijn de resultaten van de kwalitatieve analyse van HHM
opgenomen.

3. Kwantitatieve analyse door de NZa
In de kwantitatieve analyse staat het monitoren van de volgende
ontwikkelingen gedurende het experiment centraal:
Ontwikkeling indicaties
Ontwikkeling productie
Ontwikkeling wachtlijsten
Ontwikkeling zorgaanbod
Effect op de uitgaven / het budgettair kader
We hebben hierbij gekeken naar de trendontwikkeling voorafgaand aan
het experiment (de 'pre-trend ), en tijdens het experiment, zowel voor
de experimentregio's als voor controleregio's. West-Brabant diende als

controleregio voor het experiment in Zuid-Limburg, en Amsterdam als

Nederlandse Zorgautoriteit

Kenmerk

289480/433169
Pagina

9 van 11

controleregio voor het experiment in Rotterdam. Dit zijn regie s die op
verschillende punten goed vergelijkbaar zijn met de experimentregio s.
Voor de tussenevaluatie hebben we gebruik kunnen maken van gegevens
over de periode 1 januari 2015 t/m 31 december 2017.
In de onderstaande tabel geven we een samenvatting van de gemeten
effecten van het experiment; we maken daarbij een vergelijking met de
verwachte effecten:
Onderwerp

Verwachting

Waarneming

Indicatieontwikkeling

Geen verandering
in indicaties

In beide experimentregio s stijgt het aantal
indicaties in experiment- en controleregio's. Dit is

f

een gevolg van de toenemende zorgvraag en niet
het qevolq van het experiment.

Ontwikkeling
wachtlijs en

Ontwikkeling
productie

Daling wachtduur;
daling aantal
wachtenden

Het aantal wachtenden neemt toe in beide regio's.

Toename
declaraties

In beide experimentregio's is er een toename van

Pre-trends zijn echter niet vergelijkbaar.

de totale uitgaven. Voor Zuid-Limburg is deze
toename significant ten opzichte van de
controleregio.

Toename aantal

In beide experimenten is er een toename van het

clienten

aantal clienten ten opzichte van 2016 (niet ten
opzichte van 2015). Het verschil in toename is niet
significant.

Verschuiving van

Pgb blijft toenemen, er zijn geen verschillen met de

pgb naar zorg in

controleregio (voortzetting trend vanaf voor het

natura

experiment).

Meer vpt/mpt

In Zuid-Limburg is er een toename in vpt
(voornamelijk bij 1 aanbieder) maar niet significant
verschillend van de controleregio. In Rotterdam is
er een afname in vpt. Dit is in tegenstelling tot wat
we verwachtten.

Toename

gemiddelde
uitgaven
Afname
crisisopnamen

In beide experimenten is er een toename van de
gemiddelde uitgaven. Voor Zuid-Limburg is deze
toename significant ten opzichte van controleregio.
Het aantal crisisopnamen stijgt zowel in ZuidLimburg als in controleregio maar niet als gevolg
van het experiment (geen significante verschillen)

Ontwikkeling
zorgaanbod

Toename
toeslaqen

De totaalbedragen aan toeslagen nemen toe maar
dit is in beide experimenten niet significant

Uitbreiding
aanbod;
nieuwe

In beide regio s: er is een zeer beperk aantal

toetreders;
lagere
marktconcentratie

1 (toenemende

nieuwe toetreders (extramuraal aanbod, nog niet
allemaal actief); er is geen effect op de
marktconcentratie. Marktaandelen blijven gelijk. In
Rotterdam is er een lichte daling, niet significant.

Nederlandse Zorgautoriteit

Kenmerk

289480/433169
Pagina

10 van 11
concurrentie)

Effect op de uitgaven
/ budgettair kader

Toename

In beide regio's: er is geen volume-effect (er zijn

budgettair beslag

geen verschillen in toename van clienten in zorg

als gevolg van
volume-effect

tussen experiment en controleregio's), maar wel

(vervallen van

een toename van de gemiddelde uitgaven per client
voor de regio Zuid-Limburg

productieplafonds)
en het wegvallen
van sturing op

Er hebben budgetoverhevelingen plaatsgevonden
naar de experimentregio's.

doelmatigheid
door zorgkantoren

De macro uitgaven stijgen in beide
experimentregio's harder dan in de controleregio's

Hoewel niet alle gemeten effecten significant zijn (zie bijlage 4), zien we
dat een groot deal van de verwachtingen van het experiment (nog) niet
is uitgekomen.

In bijlage 4 zijn de resultaten van het kwantitatieve onderzoek van de
NZa opgenomen.

Duiding resultaten
Uit de kwantitatieve analyses van de NZa komt naar voren dat er tot nu
toe vrijwel geen (significante) meetbare effecten van het experiment
zichtbaar zijn. Dat kan er op duiden dat het experiment niet (in de
verwachte mate) bijdraagt aan de vooraf gestelde doelen.
We zien daarnaast dat de wachtlijsten niet afnemen, dat het aantal
clienten dat in zorg is wel toeneemt in 2017 ten opzichte van 2016 maar
dat dit niet verschilt van de controleregio s, en dat de verwachte
verschuiving van pgb naar zorg in natura niet optreedt. Dit hangt ook
samen met de zeer geringe wijzigingen/uitbreidingen in het zorgaanbod.
Er is wel een toename van het aantal vpt s ten opzichte van zzp s in de
regio Zuid-Limburg maar dit is niet significant ten opzichte van de
controleregio. De toename van het aantal vpt s wordt voornamelijk
gerealiseerd bij een zorgaanbieder. Volgens de procesevaluatie van de
projectleider in Zuid-Limburg was de uitbreiding van vpt niet in de
gerealiseerde mate mogelijk geweest met een productieplafond in de
regio (zie bijlage 2). In de regio Rotterdam zien we juist een significante
afname van het vpt.

Als we kijken naar de macro budgettaire effecten, dan zien we dat de
uitgaven in de experimentregio s harder stijgen dan in de controleregio's.
Tussen 2016 en 2017 groeiden de uitgaven in Rotterdam harder dan in
de controleregio Amsterdam (8% respectievelijk 5%). In Zuid-Limburg
groeiden de uitgaven in die periode met 7,5%; in de controleregio WestBrabant was dit 4%.
Dit terwijl we zien dat de ontwikkeling in de zorgvraag in beide
experimentregio's in deze periode niet verschilt ten opzichte van die in
de controleregio's.

De relatief sterke groei van de uitgaven in de experimentregio's in
combinatie met het grotendeels achterwege blijven van de beoogde
effecten van het experiment (wachtlijstreductie en de toename en

Nederlandse Zorgautoriteit

Kenmerk

289480/433169
Pagina

11 van 11

differentiatie van het aanbod om meer en sneller tegemoet te kunnen
komen aan de wensen van de client), vindt de NZa een zorgelijke
ontwikkeling. In hoeverre een stijging van de macro uitgaven acceptabel
wordt gevonden in relatie tot de bereikte effecten is echter een politieke
afweging.
De kwalitatieve analyses van HHM zijn gebaseerd op kleine aantallen
respondenten bi] vragenlijsten en interviews. De NZa vindt de resultaten
daarom moeilijk te duiden. Ook is het lastig een koppeling te leggen
tussen de experimentomstandigheden en de bevindingen van HHM.
In de stuurgroep persoonsvolgende zorg is gesproken over het feit dat er
op dit moment nog weinig meetbare effecten van het experiment waar te
nemen zijn. Dit kan volgens partijen verschillende oorzaken hebben:
Mogelijk is het nog te vroeg om resultaten te zien;
Mogelijk spelen externe factoren, zoals personeelstekorten en
huisvestingsproblematiek, of een aanzuigende werking van
nieuwe pgb aanbieders4, een belangrijke rol bij het uitblijven van
resultaat. Dit is echter in het kader van deze tussentijdse
evaluatie niet onderzocht;
De focus van het experiment lijkt ook te worden verlegd, naar
persoonsvolgende zorg binnen de instellingen;
Het verhelderen van de clientvraag is een vak apart; het vergt
tijd en inspanning om professionals hierin te bekwamen.
Dit neemt niet weg dat er in de experimentregio s wel degelijk
initiatieven gestart zijn en aangejaagd zijn door de projectleiders: er is
ingezet op vraagverheldering, ondersteuning bij het keuzeproces, en er
zijn samenwerkingsinitiatieven tussen zorgaanbieders tot stand gebracht.
Wel merken we hierbij op dat er geen oorzakelijk verband te leggen is
met de condities binnen het experiment (de buiten werking gestelde
regelgeving voor de macro uitgavenbeheersing). et andere woorden:
ook buiten het experiment kunnen deze initiatieven zonder
belemmeringen opgestart worden.

4 Pgb valt buiten de scope van het experiment