Staat van het Consulaire 2020
Elk jaar verschijnt de Staat van het Consulaire: een verslag van de resultaten op het vlak van consulaire dienstverlening en
visumbeleid en een beleidsmatige vooruitblik met accenten voor de komende periode. Deze editie is anders dan de eerdere
edities van de Staat van het Consulaire. Dit komt omdat deze Staat van het Consulaire uitkomt in een periode waarin de uitvoering
die het ministerie van Buitenlandse Zaken aan consulaire dienstverlening geeft, anders is dan wij vorig jaar hadden kunnen
voorzien. Door de ontwikkelingen rondom COVID-19 is de afgelopen maanden alle inzet gericht op de veiligheid van Nederlanders
wereldwijd, een hoeksteen van het consulaire beleid.
Wereldwijd zijn medio maart alle reisadviezen geclassificeerd als ‘alleen noodzakelijke reizen’ (oranje) of ‘niet reizen’ (rood).
Daarna is onophoudelijk gewerkt aan het organiseren van de veilige thuiskomst van gestrande Nederlandse reizigers. In diezelfde
periode is het innamebeleid voor aanvragen en afgifte van visa en reisdocumenten aangepast en is gewerkt aan een zorgvuldige
vormgeving van de consulaire dienstverlening en de visumpraktijk van Nederland wereldwijd. Steeds stond daarbij als
uitgangspunt centraal de wereldwijde inzet vanuit het ministerie en vanuit diplomatieke posten, 24 uur per dag 7 dagen per week
gericht op de belangen van Nederland en Nederlanders wereldwijd. U bent over de stappen rondom de COVID-19-ontwikkelingen
en de consulaire dienstverlening geïnformeerd in Kamerbrieven d.d. 16 maart, 23 maart, 27 maart, 7 april en 26 april.
Tegen de achtergrond van die COVID-19 ontwikkelingen geeft de Staat van het Consulaire editie 2020 een beknopt overzicht
van de uitvoering van de consulaire dienstverlening in 2019 en geeft deze opvolging aan toezeggingen en verzoeken vanuit het
parlement. Deze Staat van het Consulaire geeft ook een verdere appreciatie van het door de Vaste Kamercommissie voor
Buitenlandse Zaken geïnitieerde landenvergelijkende onderzoek naar consulaire dienstverlening, beschrijft de stand van zaken
van het project Eidos en van het onderzoek naar de detentieomstandigheden van gedetineerden in het buitenland.
Tevens geeft de Staat een eerste terugblik op de consulaire aanpak tijdens de COVID-19 crisis, met daarin bijzondere aandacht
voor de repatriëringsinzet voor gestrande Nederlandse reizigers wereldwijd als gevolg van COVID-19 gerelateerde maatregelen
in het kader van het publiek-private convenant Bijzondere Bijstand Buitenland (BBB), de vervolgaanpak voor repatriëring en
veiligheid van Nederlanders wereldwijd en geleerde lessen.
Daarnaast gaat deze Staat in op het belang van goede dienstverlening van de Nederlandse overheid als geheel aan
Nederlanders in het buitenland, juist ook in deze COVID-19 crisis, en op de rol die project Loket Buitenland daarin kan vervullen.
Tevens vindt u in de bijlage bij deze Kamerbrief de ‘cijfers consulair’, een cijfermatig overzicht van de resultaten die in 2019 zijn
geboekt op het gebied van consulaire dienstverlening.

Consulaire COVID-19 aanpak
Veiligheid van Nederlanders wereldwijd: repatriëring Nederlanders wereldwijd en het Convenant
Bijzondere Bijstand Buitenland en vervolgaanpak
Toen in januari jl. in China COVID-19 uitbrak en maatregelen werden genomen door de Chinese overheid werd er voor een
twintigtal Nederlanders die plotseling in Wuhan vast kwamen te zitten in samenwerking met Frankijk, Duitsland en het VK
repatriëring van overheidswege georganiseerd, mede gefaciliteerd door het ministerie van Defensie. In februari en maart 2020
werden in toenemende mate wereldwijd preventieve maatregelen genomen om verspreiding van COVID-19 tegen te gaan,
waardoor een ongekend aantal Nederlandse reizigers wereldwijd buiten hun eigen schuld om in de problemen kwam.
Nederlandse reizigers hebben een eigen verantwoordelijkheid om voor hun eigen reis voor onderdak en andere zaken te
zorgen, waaronder ook het bekostigen van alternatieve reisprogramma’s en transport als dat nodig blijkt. De uitzonderlijke
COVID-19 situatie en de impact op de veiligheid van Nederlandse reizigers wereldwijd vroeg evenwel om uitzonderlijke
maatregelen.

Gefaseerde aanpak
Bij de repatriëring en de aanpak op weg naar bijzondere bijstand is een gefaseerde aanpak gehanteerd. Bij de eerste
ontwikkelingen is ervoor gekozen om de reisadviezen gaandeweg tekstueel scherper te stellen door toevoeging van de door
lokale overheden genomen beperkende maatregelen (zoals bijvoorbeeld sluiting van musea en scholen). Door de daarna steeds
meer genomen verregaande maatregelen (zoals bijvoorbeeld in- en uitreisbeperkingen van gebieden/land of aanzienlijk
1

oplopende besmettingen) is besloten ook de classificatie (steeds verdere aanscherpingen van de kleurcodering) aan te passen,
op basis van speciale COVID-19 classificaties. Omdat de maatregelen elkaar in snel tempo opvolgden, is besloten landsgewijs
Q&As in te richten met relevante recente informatie; in het reisadvies werd een link opgenomen naar die Q&A’s. Op die manier
is eraan bijgedragen dat minder reizigers naar het buitenland afreisden en het heeft eraan bijgedragen dat een deel van de
mensen tijdig terugkeerden en gebruik maakten van de resterende commerciële mogelijkheden. Op die manier kon
gaandeweg, en met oog voor de maatregelen naar aanleiding van COVID-19, een geleidelijke thuiskomst van Nederlandse
reizigers plaatsvinden.

Bijzondere Bijstand Buitenland
Uiteindelijk zaten veel Nederlandse reiziger vast op grotere afstand, waardoor luchttransport de enige aangewezen
mogelijkheid was. Tegelijkertijd waren er ook talrijke schepen (zowel passagiers als crew), mensen met eigen transport (auto’s
en campers), busreizigers die zich geconfronteerd wisten met reductie van reismogelijkheden, gesloten grenzen en het
afnemen van openbaar leven en mogelijkheden tot (tijdelijke) huisvesting. Het ministerie van Buitenlandse Zaken ging daarom
een bijzonder publiek-private samenwerkingsverband aan via het convenant Bijzondere Bijstand Buitenland.1 Dit convenant is
tot stand gekomen in hechte samenwerking met tal van private partijen, waaronder de reisbranche (vertegenwoordigd door de
Algemene Nederlandse Vereniging van Reisondernemingen), het Verbond van Verzekeraars, de gezamenlijke Nederlandse
Alarmcentrales (ANWB, SOS International, Eurocross, Allianz Global Assistance), verschillende luchtvaartmaatschappijen (KLM,
Transavia, TUI Nederland en Corendon), Stichting Garantiefonds Reisgelden (SGR) en het Calamiteitenfonds Reizen. Het
convenant had als doel om – wanneer Nederlandse reizigers niet zelfstandig in staat waren om naar Nederland terug te keren –
gezamenlijk hulp te bieden bij een veilige terugkeer naar Nederland van Nederlanders reizigers of – waar dat onverhoopt niet
mogelijk was – in urgente gevallen tijdelijk te steunen om een veilig verblijf in het land in kwestie mogelijk te maken.
Op www.bijzonderebijstandbuitenland.nl werd daarvoor een centraal meldpunt opgericht, waar gestrande Nederlandse
reizigers zichzelf konden registreren. Op basis van de door hen opgegeven informatie konden de gezamenlijke Nederlandse
alarmcentrales vervolgens – samen met de betrokken luchtvaartmaatschappijen – aan de slag om een effectieve aanpak te
coördineren om de wereldwijd gestrande Nederlandse reizigers zo snel en zo goed mogelijk te helpen terug te keren naar
Nederland.
Daarbij gold het ‘commercieel, tenzij’-principe als uitgangspunt: daar waar nog commerciële reismogelijkheden bestonden,
werden Nederlandse reizigers over deze reismogelijkheden geïnformeerd en werd geen Nederlandse (‘BBB’) repatriëringsvlucht
georganiseerd.
Wanneer het voor een gestrande Nederlander niet lukte om zichzelf online te registreren, kon daarvoor 24 uur per dag contact
opgenomen worden met het klant contact center van het ministerie van Buitenlandse Zaken. In plaats van de gebruikelijke 2.000
dagelijkse klantcontacten, schoot dit aantal omhoog naar 10.000 klantcontacten per dag. Naast verzoeken om hulp bij registratie,
was er veel behoefte aan informatie over de reisbeperkingen en quarantainemaatregelen zoals door alle landen werden
doorgevoerd en doorlopend aangescherpt. De social media-kanalen van het ministerie en de posten hebben een belangrijke rol
gespeeld in het snel kunnen delen van de informatie over de beperkende maatregelen ter plaatse.
In het kader van het convenant zijn in totaal wereldwijd 54 exclusieve BBB repatriëringsvluchten uitgevoerd, waarmee circa
9500 Nederlanders naar huis zijn gebracht. Daarnaast namen reiswereld en vervoerders hun verantwoordelijkheid om velen
veilig thuis te laten komen. Daarbij zijn vele duizenden Nederlanders veilig thuisgekomen door diplomatieke inzet van
ambassades en consulaten wereldwijd, bijvoorbeeld in samenwerking met andere Europese partners, en het slim benutten van
bestaande commerciële mogelijkheden. Hierbij werden – en worden ook nog steeds waar nodig – alle diplomatieke middelen
ingezet om terugkeer van Nederlandse reizigers mogelijk te maken. De Rijksoverheid richtte daartoe een centrale ‘desk’ in om,
daar waar luchtruimen werden gesloten, landingsrechten zeker te stellen (‘flight coordinator’), waarbij het hele Nederlandse
diplomatieke netwerk wereldwijd werd geïnstrueerd om zich – waar nodig op het hoogste niveau – diplomatiek in te zetten
voor landingsrechten voor (semi)commerciële terugkeervluchten. Daarnaast werd door ambassades en consulaten wereldwijd
een verscheidenheid aan praktische ondersteuning geboden aan gestrande Nederlandse reizigers om hen – waar nodig –
bijvoorbeeld in staat te stellen bij internationale luchthavens te komen (bijvoorbeeld door het afgeven van een verklaring voor
het reisdoel; in te zetten op een ontheffing van verkeersbeperkingen; et cetera). Ook werd consulaire bijstand verleend bij het

1

Kamerbrief inzake het convenant “Bijzondere Bijstand Buitenland”, 23 mrt jl. (Kamerstuk 32734 nr. 42)
2

vormgeven van voortgezet veilig verblijf, door gestrande Nederlandse reizigers bijvoorbeeld te ondersteunen bij het vinden van
geschikt tijdelijk verblijf indien terugkeer nog niet aan de orde was. Dit betrof bijna altijd maatwerk.
Om de bovengenoemde repatriëringsinspanningen te kunnen financieren richtten de Rijksoverheid, de ANVR en het Verbond van
Verzekeraars een bijzondere financiële voorziening in ter grootte van maximaal 10 miljoen euro om tijdelijk de kosten te kunnen
dragen voor deze bijzondere bijstand buitenland. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een overeenkomst gesloten met
Stichting Calamiteitenfonds Reizen voor het beheer van deze financiële voorziening. De stichting zorgt enerzijds voor de betaling
aan luchtvaartmaatschappijen en reisorganisaties voor de repatriëringsvluchten en anderzijds voor het invorderen van de incasso
bij de gerepatrieerde reizigers. Van Nederlandse en andere (met name EU-) reizigers die gebruik hebben gemaakt van de
repatriëringsvluchten in het kader van bijzondere bijstand buitenland werd een eigen financiële bijdrage gevraagd (respectievelijk
300 euro en 900 euro, afhankelijk van de locatie). Deze eigen bijdrage is in lijn met het uitgangspunt van de eigen
verantwoordelijkheid van reizigers en was bedoeld om de kosten van deze aanpak zoveel mogelijk te mitigeren.

Europese samenwerking
De consulaire crisis zoals veroorzaakt door de COVID-19 pandemie werd ook gekenmerkt door een grote mate van Europese
solidariteit. Nederland is voorstander van Europese samenwerking op het gebied van consulaire dienstverlening, zeker bij het
gezamenlijk vormgeven van een consulaire crisisaanpak en/of evacuatie en samenwerking bij reisadviezen. Deze opstelling
maakt deel uit van de actieve agenda die in Europees verband wordt uitgedragen en die erop is gericht concrete voortgang te
bewerkstelligen voor Europese burgers.
Alle Nederlandse repatriëringsvluchten zijn middels het Common Emergency Communication and Information System (CECIS),
het zogeheten Consular Online platform (COOL) en de Nederlandse ambassades en consulaten in het land van repatriëring aan
EU-lidstaten kenbaar gemaakt en op Nederlandse vluchten is via die wegen een veilige terugkeer aangeboden aan gestrande
EU-burgers in de desbetreffende landen. Nederland heeft op deze manier ruim 2000 EU-burgers naar huis gebracht. Vice versa
konden vele duizenden Nederlanders middels repatriëringsvluchten van andere EU-lidstaten naar Nederland terugkeren. Met
deze inzet komt Nederland, net als veel andere EU-lidstaten en aangesloten derde landen, in aanmerking voor cofinanciering
van de vluchten door de EU onder het Europees Civiel Beschermingsmechanisme (UCPM).

Afronding convenant Bijzondere Bijstand Buitenland en vervolgaanpak repatriëring
Inmiddels is het grootste gedeelte van de gestrande Nederlandse reizigers teruggekeerd naar Nederland. Het
samenwerkingsverband met ANVR, Verbond van Verzekeraars en alarmcentrales in het kader van het convenant werd op 20
mei 2020 afgerond. Dat betekent dat er geen vluchten meer worden georganiseerd in het kader van het convenant Bijzondere
Bijstand Buitenland, maar betekent nadrukkelijk niet dat het ministerie van Buitenlandse Zaken zich niet meer inspant voor
repatriëring van onverhoopt nog in het buitenland gestrande Nederlanders en/of dat Nederlanders die nog wel ergens ter
wereld in de problemen zitten geen bijstand meer zouden krijgen. In de vervolgfase zijn er, met uitzondering van Marokko,
geen landen meer waar zich grote aantallen gestrande reizigers bevinden, maar ligt de focus op het verlenen van consulaire
bijstand en/of het bijdragen aan een veilige terugkeer naar Nederland van veel kleinere aantallen Nederlanders (enkele
Nederlanders in een land in nood). Dit vraagt om een andere aanpak, waarbij Nederland onverkort inzet op EU-samenwerking.
In veel gevallen zijn er in die landen immers naast (kleinere aantallen) Nederlanders ook nog gestrande EU-burgers van
verschillende nationaliteiten. In nauwe coördinatie met de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) en andere EUlidstaten wordt continu naar mogelijkheden gezocht om een veilige terugkeer naar Europa te organiseren.

Geleerde lessen
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft reeds een aantal geleerde lessen in kaart gebracht: ze zijn cruciaal voor het borgen
van de veiligheid van Nederlanders wereldwijd. Daarnaast zal de aanpak in deze consulaire crisis uitvoeriger worden
geanalyseerd door een onafhankelijke externe partij om zoveel mogelijk lessen te trekken uit de gekozen aanpak en zo de
verlening van consulaire bijstand en Nederlandse consulaire crisisstructuur te blijven verbeteren voor Nederlanders wereldwijd.
Op dit moment heeft het ministerie de volgende zaken geconstateerd naar aanleiding van de repatriëringsoperatie:

Informatievoorziening door Buitenlandse Zaken speelt een belangrijke rol tijdens elke fase van een reis: tijdens de
voorbereiding van de reiziger, door middel van reisadviezen, tijdens de reis (de eigen verantwoordelijkheid van de
reiziger wordt onder de aandacht gebracht middels de ‘’wijs op reis’’ campagne) en mogelijk als vangnet bij het
beëindigen van de reis, indien consulaire bijstand of zelfs repatriëring aan de orde is. De kwaliteit van de
dienstverlening tijdens elk van deze fases bepaalt hoe effectief de Nederlander in het buitenland wordt bijgestaan. De
communicatiekanalen (telefonie, web-based, informatieservice, ReisApp) dienen 24 uur per dag bereikbaar en
3













inzetbaar te zijn. Gedurende de piekmomenten van de crisis bleven de systemen technisch gezien goed functioneren
(geen uitval geconstateerd), wel zijn wachttijden tot grote hoogte opgelopen (in sommige gevallen meer dan 60
minuten). Een ‘opschaalbare’ capaciteit, bovenop de bestaande opschalingsmogelijkheden, is noodzakelijk.
Bij het creëren van een vangnet is een goede voorbereiding onontbeerlijk. Dit betekent dat het ministerie een
consulaire crisisstructuur heeft die indien nodig met een druk op de knop kan worden geactiveerd of opgeschaald.
Zowel de draaiboeken, als de technische en personeelsmatige middelen dienen inzetbaar te zijn. Hieronder vallen
bijvoorbeeld een website voor registratie van reizigers die op stand-by staat om te activeren indien nodig, een
systeem om snel in kaart te brengen waar gestrande reizigers zich bevinden, open communicatielijnen met relevante
spelers (vliegtuigmaatschappijen, reisorganisaties, et cetera) en coördinatieteams. Waar nodig dienen deze
structuren ook parallel aan het reguliere consulaire werk inzetbaar te zijn over langere periodes.
EU-samenwerking is van groot belang in een consulaire crisis. De waarde van deze samenwerking heeft zich op
verschillende manieren bewezen. Ten eerste zijn veel Nederlanders gerepatrieerd door andere Europese lidstaten, en
hebben eveneens veel Europeanen op een Nederlandse vlucht een weg naar huis weten te vinden. Ook op het
diplomatieke vlak werpt Europese samenwerking haar vruchten af: via een gezamenlijke diplomatieke inzet heeft
Nederland met andere lidstaten landingsrechten en andere hulp bij repatriëring verkregen. Nederland zal zich
daarom ook in blijven zetten voor meer consulaire samenwerking op Europees niveau.
Het ministerie biedt aan alle Nederlanders, waar nodig en mogelijk, consulaire bijstand. Om dit zo goed mogelijk te
doen, is het belangrijk om te weten in welke situatie de Nederlander zich bevindt. De noden en behoeften van een
gestrande reiziger zijn anders dan van een Nederlander die (semi-)permanent in het buitenland verblijft. Tijdens de
pandemie werd aan Nederlandse reizigers het advies gegeven indien mogelijk via commerciële weg terug te keren
naar Nederland; voor degenen voor wie dit niet mogelijk was, bood Nederland hulp via Bijzondere Bijstand
Buitenland. Nederlanders die (semi-) permanent in het buitenland verblijven, werd geadviseerd de instructies van
lokale overheden op te volgen. Deze laatste categorie kwam niet voor Bijzondere Bijstand Buitenland in aanmerking.
Bij een volgende crisissituatie zal dit onderscheid dan ook nadrukkelijk aangebracht blijven worden.
Publiek-private samenwerking tussen het ministerie en de reiswereld heeft tijdens de crisis haar grote waarde
bewezen. Via het convenant Bijzondere Bijstand Buitenland werd een efficiënte taakspecialisatie in het leven
geroepen: alarmcentrales stonden in contact met registranten, luchtvaartmaatschappijen organiseerden vluchten en
het ministerie van Buitenlandse Zaken bood diplomatieke ondersteuning en, indien nodig, consulair bijstand. Op die
manier droeg elke organisatie bij al naar gelang haar expertise. Het is dan ook de intentie van mijn ministerie om te
blijven werken met de private sector in dergelijke crisissituaties, en daarvoor de noodstructuren gereed te hebben.
Financiële middelen voor consulaire bijstand zijn een belangrijke voorwaarde voor het slagen van een grote
crisisoperatie. De investeringen van de afgelopen jaren, zoals in het 24/7 contactcentrum, betalen zich uit tijdens een
crisis. Maar ook tijdens de crisis zijn adequate financiële middelen belangrijk: zonder de additionele 10 miljoen euro
aan extra middelen (waarvan een derde uit de private sector) voor consulaire bijstand zou de repatriëring niet in deze
vorm zijn gelukt.
Het vaststellen van de eigen bijdrage van de repatriëring is een belangrijke exercitie. Nederland hecht grote waarde
aan de eigen verantwoordelijk van de reiziger, dus het vragen van een eigen bijdrage om de repatriëring te
financieren is logisch. Tegelijkertijd is het ook belangrijk om reizigers die op dat moment niet over voldoende
middelen beschikken om de bijdrage te betalen, in staat te stellen terug te keren naar Nederland. Het model waarbij
achteraf een bijdrage wordt geïnd, bleek daarom van grote waarde om deze twee doelstellingen met elkaar te
verenigen.

Reisadviezen
Nadat COVID-19 zich wereldwijd verspreidde (inclusief bijbehorende maatregelen van overheden) zijn naast de geldende
classificaties in de reisadviezen speciale COVID-19 classificaties vastgesteld. Deze classificaties kunnen overigens nooit lichter
zijn dan de classificatie die vanwege de veiligheidssituatie aan een gebied/land is gegeven. De toepassing van deze COVID-19
classificatie heeft medio maart jl. geleid tot wereldwijd minimaal een oranje reisadvies (alleen niet-noodzakelijke reizen).

Triggers opschaling/afschaling reisadviezen
Een afschaling van de reisadviezen t.g.v. de COVID-19 crisis zal uitdrukkelijk rekening houden met de situatie in Nederland en
ontwikkelingen binnen en buiten Europa zoals de interne Europese grenssluitingen en het inreisverbod voor burgers van buiten
het Schengengebied. Binnen deze kaders wordt de mogelijkheid voor opschaling of afschaling van een reisadvies per land
beoordeeld. Dit gebeurt op basis van de lokale omstandigheden, waaronder reisbeperkingen naar en in een land, de staat van
4

het openbare leven en toeristische faciliteiten. Daarbij zal steeds de inbreng betrokken worden van RIVM/VWS als het gaat om
inschatting van de gezondheidssituatie/-maatregelen, waaronder de ziekenhuiscapaciteit, test- en opsporingscapaciteit.
Daarnaast zal potentiele reizigers meegegeven worden dat in verband met de volatiele COVID-19 situatie er ook een risico is
van eventueel nieuwe beperkende maatregelen die snel zouden kunnen worden ingevoerd.
Reisadviezen zijn en blijven maatwerk. Vergelijkbare gebeurtenissen (zoals bijvoorbeeld een tyfoon) leiden gezien de
verschillende context (zoals bijvoorbeeld de organisatie en capaciteit van de lokale overheid) in verschillende landen tot andere
risico’s, en daarmee mogelijk een andere kleurkwalificatie. Op basis van de adviezen van de Algemene Rekenkamer2 zal BZ
bezien of de overwegingen voor aanpassingen van classificaties van de reisadviezen transparanter gemaakt kunnen worden.
Verder zal het nieuwe beleid worden voortgezet om bij een beginnende crisis en/of calamiteit zo snel mogelijk
procesinformatie in het reisadvies op te nemen met een handelingsperspectief voor de burger. Parallel wordt direct in overleg
met de post en andere bronnen een gedegen kwalitatieve analyse van de situatie gemaakt op basis waarvan het reisadvies
daarna inhoudelijk wordt aangepast.

Overige consulaire dienstverlening
Na de uitbraak van de COVID-19 pandemie is de reguliere consulaire dienstverlening grotendeels afgeschaald, zowel om de
veiligheid van klanten en medewerkers te garanderen en om personele capaciteit vrij te maken voor de repatriëringsoperatie.
Paspoort- en visumverlening werd slechts gedaan in bepaalde urgente gevallen, en andere producten zoals
inburgeringsexamens, consulaire verklaringen en legalisatie werden niet meer verstrekt. Nu Nederland, en veel andere landen
in de wereld, weer langzaam uit de lockdown-situatie komen, bekijkt ook het ministerie hoe en onder welke voorwaarden deze
consulaire dienstverlening weer kan worden opgestart. Hierbij spelen verschillende overwegingen:

De mate waarin grensoverschrijdend verkeer, zowel binnen en buiten de EU, weer mogelijk is. Visumverlening is bijv.
alleen mogelijk binnen de kaders van het Nederlands beleid aan de grens met betrekking tot toegang tot Nederland,
dat door het ministerie van Justitie en Veiligheid bepaald wordt. Daarnaast is coördinatie met EU-partners belangrijk:
wij geven immers samen met hen visa af voor de gehele Schengenzone, dus het hervatten van de dienstverlening
willen we zo veel mogelijk gezamenlijk met hen doen.

De gezondheidssituatie in Nederland. Nu de anderhalvemetersamenleving langzaam tot het nieuwe normaal wordt,
bekijkt het ministerie hoe hieraan vorm kan worden gegeven bij het werk op zowel het ministerie als op de posten.
Het herstarten van de consulaire dienstverlening kan alleen als dit op een veilige manier gebeurt voor zowel klanten
als medewerkers. Het ministerie volgt daarbij de richtlijnen van het RIVM evenals het rijksbrede protocol voor veilig
werken van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

De gezondheids- en veiligheidssituatie in andere landen. De consulaire afdeling op posten kunnen alleen geopend
worden als de gezondheids- en veiligheidssituatie ter plekke dat ook toestaat. Deze kan snel verbeteren maar ook
verslechteren, wat ook gereflecteerd wordt in het afschalen of opschalen van het reisadvies, dus een flexibel beleid is
hierbij onontbeerlijk.

Verwachtingen
In 2019 verwerkte het ministerie ongeveer 740.000 aanvragen voor visa voor kortverblijf, wat een stijging was van 8,8% t.o.v.
2018. Aan deze stijgende lijn komt door de COVID-19 pandemie een einde, daar het aantal visumaanvragen tussen medio maart
en nu een fractie is van de normale volumes. Samen met de afschaling van de overige consulaire dienstverlening, zorgt dit
fenomeen voor een daling in de verwachte consulaire inkomsten voor 2020. Ook op de externe dienstverleners bij welke
klanten visumaanvragen kunnen indienen, heeft deze krimp in aantallen een groot effect. Of de aantallen visumaanvragen, en
daarmee de consulaire inkomsten, zullen herstellen later in 2020 en in 2021 is op dit moment nog niet duidelijk.

2

Algemene Rekenkamer, ‘Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 Ministerie van Buitenlandse zaken’, 20 mei jl.
5

Consulaire dienstverlening: COVID-19 special

6

Project Loket Buitenland
Tijdens de COVID-19 crisis krijgt het ministerie van Buitenlandse Zaken naast het contact met gestrande reizigers steeds vaker
telefoontjes van in het buitenland woonachtige Nederlanders die zich zorgen maken over hun veiligheid of worden
geconfronteerd met alle beperkingen als gevolg van de overheidsmaatregelen. Mensen hebben behoefte aan informatie, steun
en perspectief. Ook als zij buiten Nederland verblijven. Dan is de kwetsbaarheid en afhankelijkheid van de overheid misschien
zelfs wel groter. Des te belangrijker is het om voor deze groep een 24/7 contactpunt in Nederland te hebben, waar men terecht
kan met vragen of naar de juiste plek binnen de juiste instantie wordt doorverwezen. De crisis onderstreept het belang om te
werken aan een moderne dienstverlening van de Nederlandse overheid als geheel.
Project Loket Buitenland werkt voor deze doelgroep aan zo’n centraal burgerportaal voor alle relevante producten en diensten
van de Nederlandse overheid, via de website Nederlandwereldwijd.nl en het daarmee verbonden 24/7 contactcenter. Hier
kunnen burgers vanuit het buitenland al een tijd terecht met hun vragen over de dienstverlening van het ministerie van
Buitenlandse Zaken. Dit portaal wordt dit jaar en volgend jaar uitgebouwd met informatie over steeds meer producten en
diensten. Sinds de eerste helft van dit jaar kan de burger hier ook terecht met zijn/haar vragen rond DigiD, het AOW-pensioen,
de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) en daaraan gekoppeld het Burgerservicenummer (BSN), Europees erkende inlogmiddelen
bij de overheid als alternatief voor DigiD (eIDAS) en stemmen vanuit het buitenland. Dit is het tweede jaar op rij dat concrete
stappen zijn gezet om de dienstverlening vanuit de overheid steeds meer op één plek te combineren. Het is in het belang van al
die Nederlanders in het buitenland om deze verbreding door te zetten. Om dienstverlening in samenhang aan te kunnen
bieden. Om de signalen die we ontvangen om te zetten in concrete acties waar deze burgers beter mee geholpen zijn. Om
gezamenlijk de verkokering in de overheid te doorbreken en als één overheid naar buiten te treden. En om snel stappen te
zetten met verdere digitalisering van dienstverlening zodat burgers ook bediend kunnen worden als zij noodgedwongen aan
huis gebonden zijn.
Project Loket Buitenland zet de burger centraal, door eindgebruikers te betrekken bij datgene wat wordt ontwikkeld en door
tussentijds klanttevredenheid te meten. Ook zijn er frequente en goede contacten met belangenorganisaties van Nederlanders
in het buitenland. Het jaarlijkse Global Forum Dutch Citizens – een klankbordbijeenkomst met belangenorganisaties,
vertegenwoordigers van uw Kamer en projectpartners – zal dit najaar vanwege COVID-19 zeer waarschijnlijk in digitale vorm
plaatsvinden.

Appreciatie van het Rand Europe rapport, het door de Tweede Kamer geïnitieerde
landenvergelijkende onderzoek naar consulaire dienstverlening.
Consulaire dienstverlening is een van de kerntaken van het ministerie van Buitenlandse Zaken en een van de bijzondere
aandachtsgebieden van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer. In opdracht van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken heeft RAND Europe een landenvergelijkende studie uitgevoerd om na te gaan hoe
Nederland en andere landen3 hun consulaire diensten inrichten. Het rapport “Die Nederlanders kom je ook overal tegen” is op
21 november jl. aan de Kamer aangeboden, waarna de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken de minister van Buitenlandse
Zaken om een reactie heeft gevraagd op het rapport, met name op hoofdstuk 4 “Inzichten uit het buitenland”.
Uit het rapport en bespreking van dit rapport door de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken komt naar voren dat de
Nederlandse consulaire dienstverlening stevig staat in vergelijking tot de consulaire dienstverlening van andere landen. Dit
komt bijvoorbeeld naar voren in het wijdvertakte Nederlandse postennetwerk en de laagdrempelige manier waarop burgers
contact kunnen opnemen met het ministerie van Buitenlandse Zaken via het 24/7 contactcenter. Tussen de uitvoering die
Nederland en andere landen geven aan consulaire dienstverlening zitten overeenkomsten, zoals het aanbieden van
reisadviezen via de website en een app, training van personeel en inzet van lokaal personeel. Uit het onderzoek komt ook een
aantal inzichten naar voren die stimuleren tot verdere gedachtenvorming en die behulpzaam zijn voor het vormgeven van het
consulair beleid.

3

Australië, Duitsland, Estland, Frankrijk, Ierland, Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten
7

Veelal onderschrijven deze inzichten de Nederlandse inzet, zoals het betrekken van Nederlanders in het buitenland bij het
vormgeven van de consulaire dienstverlening en het Nederlandse model van consulaire dienstverlening. Andere inzichten, zoals
het kwetsbaarheid beoordelingsmodel zoals toegepast door Australië en de bilaterale afspraken over gedetineerden zijn
bruikbare inzichten die het ministerie betrekt bij de verdere vormgeving van de consulaire dienstverlening. In het rapport
worden de inzichten uitgesplitst naar inzichten met betrekking tot wettelijke en beleidskaders, organisatorische aspecten,
reisadvies en reisdocumenten, bijstand aan staatsburgers in nood en overige dienstverlening. Hieronder zal achtereenvolgens
op een aantal inzichten uit deze deelonderwerpen worden ingaan.

Inzichten met betrekking tot wettelijke en beleidskaders
Het recht van staten om consulaire bijstand te bieden aan hun burgers is vastgelegd in het Verdrag van Wenen inzake consulair
verkeer (1963), dat door de meeste landen is ondertekend. Staten staat hierbij vrij zelf te bepalen wanneer en in welke vorm
consulaire bijstand wordt geboden. Een aantal landen, zoals Duitsland, Estland en de Verenigde Staten, heeft ervoor gekozen
wettelijk vast te leggen wanneer hun burgers recht hebben op deze bijstand.
Andere landen waaronder het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Australië, en ook Nederland, hebben deze rechten niet wettelijk
vastgelegd, en bepalen aan de hand van beleidskaders wanneer en in welke vorm consulaire bijstand geboden wordt. Het
rapport noemt als argument hiervoor dat dit landen meer flexibiliteit biedt om de dienstverlening aan te passen aan de
behoeften van hun burgers. Ik deel deze argumentatie. Het Nederlands model biedt als voordeel dat wij ons beleid snel kunnen
aanpassen aan een veranderende situatie, zoals bijvoorbeeld tijdens de COVID-19 pandemie. Deze beleidswijzingen worden
naar de burger snel kenbaar gemaakt via de website Nederlandwereldwijd.nl, waar de burger te allen tijde een actueel
overzicht wordt geboden van de consulaire diensten die Nederland aanbiedt.

Inzichten met betrekking tot de organisatorische aspecten
Veel landen besteden, net als Nederland, speciale aandacht aan hun consulaire personeel en hun training. Genoemd worden
verschillende soorten cursussen en rondreizende trainers en de rol van honorair consuls en lokaal personeel. De organisatie van
de consulaire functie op het ministerie is in die zin niet anders dan die van andere landen. Ook Nederland hecht grote waarde
aan de opleiding van consulair personeel, die middels vele online en offline training verzorgd wordt, ook aan medewerkers die
niet primair met het consulaire werk bezig zijn. Tevens werkt het ministerie veel met lokaal personeel, dat door hun kennis van
het land waarin zij werken van grote waarde is.
In het rapport wordt terecht het feit genoemd dat de consulaire capaciteit van een land bepaald wordt door de grootte van
haar postennet. Nederland, met een 140-tal ambassades en consulaten-generaal, is goed uitgerust om op veel plaatsen in de
wereld consulaire bijstand te bieden. Ook vanuit het ministerie in Den Haag wordt consulaire bijstand geboden: het
contactcentrum is 24/7 bereikbaar.

Inzichten met betrekking tot reisadvies en reisdocumenten
Op het gebied van reisadviezen geven de meeste landen die in het vergelijkende onderzoek zijn meegenomen via een centrale
website reisadvies aan hun burgers. Zes van de acht landen in de vergelijking maken daarnaast gebruik van een mobiele
applicatie om hun burgers te informeren. Via het ministerie van Buitenlandse Zaken (zowel de website als de app) kan
eenvoudig gezocht worden naar nuttige reisinformatie per land. Ook is het makkelijk gemaakt om via de app contact op te
nemen met het ministerie van Buitenlandse Zaken; dit kan per telefoon of via WhatsApp, email of Twitter. De app biedt ook de
mogelijkheid om updates te ontvangen over landen en reisadviezen, en er is een functionaliteit om je aan te melden voor de
Informatieservice Buitenlandse Zaken. Deze service informeert je vervolgens als er een wijziging is in de veiligheidssituatie in
een land of in een specifiek gebied. In de app is ook algemene informatie opgenomen, zoals hoe te handelen in het buitenland
bij overlijden of arrestatie. De app voorziet duidelijk in een behoefte, en hij wordt als zeer nuttig ervaren: de app is inmiddels
meer dan 265.000 keer gedownload. De Algemene Rekenkamer onderstreept in zijn recente rapport4 het belang en de
bekendheid van de reisadviezen.
De Reisapp BZ zal doorontwikkeld blijven worden, bijvoorbeeld door samenvoeging met de Douane app. Na deze samenvoeging
wordt de burger nog beter geïnformeerd, zowel vóór vertrek, tijdens het verblijf en bij terugkomst.

4

Algemene Rekenkamer, ‘Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 Ministerie van Buitenlandse zaken’, 20 mei jl.
8

Waar andere landen ervoor hebben gekozen om specifieke doelgroepen zoals ouderen of juist jongeren voor te lichten, kiest
Nederland ervoor om in het reisadvies informatie voor iedereen te geven. Daarnaast worden campagnes gevoerd die specifiek
op bepaalde doelgroepen gericht zijn, bijvoorbeeld via social media voor schoolverlaters en door de “Wijs op Reis” campagnes.
Samen met de Douane is het ministerie van Buitenlandse Zaken een publiekscampagne “Wijs op Reis” gestart. De campagne
heeft als doel Nederlanders bewust te maken van het belang van een goede reisvoorbereiding, zodat ze kunnen genieten van
een onbezorgde vakantie. BZ en de Douane hebben dezelfde doelgroep, de Nederlandse reiziger. Beide voeren al jarenlang
bewustwordingscampagnes over reizen in het buitenland, met als doel te voorkomen dat reizigers in de problemen komen. Met
het bundelen van deze krachten willen we onze boodschap versterken en de dienstverlening verbeteren. Zo wordt het de
reiziger gemakkelijker gemaakt doordat al onze informatie voortaan op één website te vinden is: wijsopreis.nl.
Op de website wijsopreis.nl kunnen reizigers alle relevante informatie vinden van het ministerie van Buitenlandse Zaken en de
Douane: van de reisadviezen tot informatie over wat wel of niet mee mag in de bagage terug naar huis. De campagne
verscheen tot de uitbraak van de COVID-19 crisis o.a. op radio, tv en online. Deze middelen zijn vooraf getest onder het
algemeen publiek.
Ten aanzien van reisdocumenten geeft het onderzoek aan dat een aantal landen de mogelijkheid biedt om online een nieuw
paspoort aan te vragen. In het internationaal vergelijkend onderzoek dat de ministeries van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en Buitenlandse Zaken samen hebben laten uitvoeren, is om die reden expliciet aandacht gegeven aan de
landen Estland en het VK. In bijvoorbeeld het VK is de verschijningsplicht bij het aanvragen van identiteitsdocumenten zoals
paspoorten, grotendeels afgeschaft. In Nederland is dit, mede vanwege de opname van vingerafdrukken in paspoorten, op dit
moment niet mogelijk. Het ministerie onderzoekt wel, in samenspraak met het ministerie van BZK, de mogelijkheden voor het
flexibeler toepassen van de verschijningsplicht. Bijvoorbeeld door aanvragers in de gelegenheid te stellen om op een voor hun
gelegen moment biometrie achter te laten op de post. In de brief waarmee minister Knops en ik het internationaal vergelijkend
onderzoek aan de Kamer hebben aangeboden5 geven wij aan dat het ministerie van Buitenlandse Zaken werkt aan een
gefaseerde en veilige digitalisering van het aanvraagproces, waarbij bezoek aan een aanvraagbalie nodig blijft voor de
identiteitsvaststelling en afgifte van biometrie. Vorig jaar is een online paspoortaanvraagformulier ontwikkeld. Dit formulier
wordt sinds 11 september 2019 getest voor paspoortaanvragen bij de Nederlandse ambassade in Bern.
Daarnaast is per november 2019 de paspoortdienstverlening via een externe dienstverlener uitgebreid naar de locatie Perth. De
in april voorziene opening van de paspoortbalie bij de externe dienstverlener in Birmingham is door de COVID-19 crisis
uitgesteld naar een later moment.6
Nederland zet daarnaast actief in op ‘mobiele brigades’, Wereldwijd zijn op locatie consulaire spreekuren georganiseerd om
paspoortaanvragen in te nemen van Nederlanders in het buitenland. Mobiele apparatuur is bijvoorbeeld ingezet door CG
Sydney in Perth, Brisbane, Melbourne, Brisbane en Adelaide; door CG Sao Paulo in Brasilia, Belem, Fortaleza, Recife en
Holambra II; door ambassade Wellington in Auckland, Christchurch, Tauranga/Rotorua, Hamilton, Napier, Nelson en
Invercargill; door ambassade Madrid op de Balearen, de Canarische eilanden, in Benidorm, Barcelona en Málaga. In de VS
reisden CG San Francisco naar Denver en Phoenix en CG New York ging met mobiele apparatuur naar Boston en Pittsburgh.
Door de COVID-19 crisis ligt deze dienstverlening stil, maar zodra de situatie het toelaat zullen ambassades en consulatengeneraal weer op locatie consulaire spreekuren organiseren.

Inzichten met betrekking tot de bijstand aan staatsburgers in nood
Het rapport benoemt voor dit onderdeel inzichten met betrekking tot samenwerkingsverbanden,
kwetsbaarheidsbeoordelingen, crisisrespons, repatriëring en staatsburgers in gevangenschap in het buitenland.
Nederland maakt onderdeel uit van het bestaande kader van samenwerking op consulair gebied tussen de EU-landen, waarbij –
waar nodig en mogelijk – actief uitvoering wordt gegeven aan de afspraak dat we elkaars burgers helpen. Deze samenwerking

5

Kamerbrief inzake resultaten van onderzoeken naar innovaties in dienstverlening paspoorten, 10 december jl. (Kamerstuk 25764 nr. 125)

6

Kamerbrief inzake maatregelen consulaire dienstverlening t.a.v. COVID-19 uitbraak, 27 mrt jl. (Kamerstuk 32734 nr. 45)

9

wordt vooral lokaal en pragmatisch vormgegeven. De EU-coördinatie en solidariteit bij het repatriëren van (EU-)burgers tijdens
de recente COVID-19 crisis is een mooi voorbeeld van een goede samenwerking.
Daarnaast werkt Nederland samen met tal van maatschappelijke organisaties die in samenwerking met, en aanvullend op het
buitenlandse consulaire beleid, specifieke aandacht geven aan de behoeften van kwetsbare groepen. Zo verleent het ministerie
reeds langjarig subsidie aan organisaties zoals Bureau Buitenland van Reclassering Nederland en Stichting Epafras voor
activiteiten op het gebied van begeleiding van Nederlandse gedetineerden in het buitenland en werkt het ministerie nauw
samen met het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA) voor een zorgvuldige begeleiding van slachtoffers
van huwelijksdwang en achterlating. Ook specifieke partijen die zich inzetten voor deze thema’s kunnen rekenen op steun en
samenwerking met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hierin loopt Nederland samen met enkele andere lidstaten voorop
in de ontwikkelingen.
Bij consulaire maatschappelijke dienstverlening is de mate van kwetsbaarheid een factor die altijd een rol speelt bij de
beoordeling van de benodigde hulp. Naast hantering van de algemene protocollen wordt vaak maatwerk toegepast. Het
kwetsbaarheid beoordelingsmodel zoals de Australiërs hanteren, geeft op een gestructureerde wijze een twintigtal vragen
(zoals: is de hulpvrager zwanger) weer, en hangt hier door middel van een weging een eindscore aan vast. Integratie van het
model in de Nederlandse consulaire praktijk kan worden overwogen. De toegevoegde waarde zou dan kunnen liggen in het
gelijk beoordelen van alle hulpvragen, het model levert inhoudelijk geen nieuwe gezichtspunten op.
De consulaire crisisorganisatie is recent door Nederland geüpdatet. Met het Snel Inzetbaar Consulair Ondersteuningsteam en
herziene procedures is Nederland terdege voorbereid op crises. Eerder in deze Staat is de Covid-19 crisis en de inzet van de
consulaire crisisorganisatie verder besproken.
Onder crisisrespons wordt in het rapport ook gerefereerd aan de hulp die landen geven aan slachtoffers van geweldsmisdrijven
en gedwongen huwelijken. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft vorig jaar het initiatief genomen om het Landelijk
Netwerk voor Huwelijksdwang en Achterlating in het leven te roepen, die elke melding van huwelijksdwang of achterlating in
het buitenland zorgvuldig begeleidt, inclusief nazorg na terugkeer in Nederland. Slachtoffers van geweldmisdrijven in het
buitenland worden na terugkeer doorgeleid naar het Bureau Slachtofferhulp voor verdere ondersteuning.
Voor wat betreft (de financiering) van repatriëringen zijn er tussen de landen in het onderzoek slechts nuanceverschillen: waar
de meeste landen (net als Nederland) de financiële verantwoordelijkheid successievelijk leggen bij de reiziger zelf, zijn
verzekering, zijn familie of vrienden, zijn er enkelen die eerst uitgaan van institutionele bijstand, zoals Duitsland.
De consulaire bijstand aan Nederlandse gedetineerden in het buitenland heeft Nederland in gedetailleerde kaders vastgelegd
(zie o.a. de consulaire producten- en dienstencatalogus van de Staat van het Consulaire 2018, pagina 48 e.v.). Diverse zaken als
informatievoorziening, persoonlijke bezoeken, resocialisatie en een maandelijkse financiële gift maken onderdeel uit van de
Nederlandse begeleiding van gedetineerden in het buitenland en wordt in de Nederlandse situatie voor een deel uitgevoerd
door onafhankelijke organisaties op basis van subsidieverlening.
Net als andere landen heeft ook Nederland er soms mee te maken dat de wet- en regelgeving of de houding van een land van
detentie een beperking oplevert bij toegang tot, en bijstand aan, een gedetineerde. Zo kan het beleid van het land van detentie
ten aanzien van bipatriden met de nationaliteit van het land van detentie beperkingen opleveren voor de mogelijkheden tot
ondersteuning. Verder noemt het rapport het voorbeeld van China waar vrijwilligers van niet-statelijke organisaties niet
toegestaan wordt buitenlandse gedetineerden te bezoeken. Het rapport geeft aan dat Australië hiervoor een bilateraal verdrag
met China heeft afgesloten; deze mogelijkheid kan Nederland wellicht ook onderzoeken.

Inzichten met betrekking tot de overige dienstverlening
Voor Franse staatsburgers in het buitenland geldt dat zij mogen stemmen voor volksvertegenwoordigers in de nationale
Assemblee en al langer in de Senaat. Een parlementariër vertegenwoordigt een kiesdistrict dat bestaat uit een regio in het
buitenland. Nederlanders in het buitenland kunnen stemmen voor de leden van de Tweede Kamer en de Nederlandse leden
van het Europees Parlement. In het regeerakkoord is afgesproken dat Nederlanders in het buitenland hun kiesrecht ook in
relatie tot de Eerste Kamer moeten kunnen uitoefenen. Dit voorjaar heeft de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties bij het parlement een voorstel voor wijziging van de Grondwet aanhangig gemaakt om kiezers in het

10

buitenland invloed te geven op de samenstelling van de Eerste Kamer. De Tweede Kamer heeft inmiddels met dit voorstel voor
Grondwetswijziging ingestemd.
Daarnaast kunnen Franse burgers in het buitenland eenmaal in de zes jaar deelnemen aan de verkiezingen voor het ‘parlement
voor Franse staatsburgers in het buitenland’. Deze vertegenwoordiging treedt op als raadgever van de Frans overheid inzake de
consulaire dienstverlening. Net als Frankrijk betrekt Nederland ook haar burgers in het buitenland bij het vormgeven van de
consulaire dienstverlening. Dit gebeurt bijvoorbeeld via de internetconsultatie over consulaire dienstverlening, waarin burgers
wordt gevraagd te reageren op een aantal vragen over consulaire onderwerpen. Daarnaast is vorig jaar de eerste versie van het
‘Global Forum Dutch Citizens’ georganiseerd, een klankbordbijeenkomst met belangenbehartigende organisaties van
Nederlanders in het buitenland. Tijdens deze bijeenkomst, maar ook tussentijds, is er goed contact over knelpunten in de
dienstverlening en verkrijgt het ministerie van Buitenlandse Zaken feedback over concrete producten en diensten.

Update over project Eidos, het project waarin de verwerking van visumaanvragen
wordt gedigitaliseerd
Het project Eidos realiseert de vervanging van de huidige applicaties NVIS (het huidige visum informatiesysteem) en VISANA
(het visum informatiesysteem voor het Caribisch gebied), waarmee Schengenvisa en Caribische visa worden verwerkt. Het
nieuwe systeem heeft de naam Kairos. In oktober 2019 heeft het Bureau IT (BIT) van het ministerie van BZK een adviesrapport
aangeboden over dit project. Hierin wordt geoordeeld dat het ontwerp van Kairos verder moet worden uitgewerkt en dat de
testaanpak moet worden verbeterd om verzekerd te zijn van een tijdige en succesvolle ingebruikname.
Naar aanleiding van het BIT-adviesrapport van 24 oktober 2019 heeft een heroriëntering plaatsgevonden over de opzet en
aanpak van het project Eidos. Dit heeft geleid tot aanpassingen in de organisatie van het project. De uitwisseling van gegevens
met externe partijen is een essentieel onderdeel van de visumverwerking en besloten is om een apart bouwteam te belasten
met de ontwikkeling hiervan. Voor dit team worden de benodigde specialisten aangetrokken, met name op gebied van
applicatie architectuur, business analyse en informatieanalyse. Conform de aanbevelingen van het BIT wordt nu eerst het
ontwerp verder afgerond en de testaanpak verbeterd. Ook conform het advies van het BIT is de planning hierop aangepast.
Kairos is een applicatie die uit meerdere componenten bestaat en die de huidige systemen NVIS en VISANA gaat vervangen. De
applicatie wordt in 3 fases ontwikkeld. Kairos 1.0 is al in gebruik genomen. Hiermee wordt het papieren dossier gescand en
digitaal beschikbaar gesteld aan de beslismedewerkers. De verwerking vindt verder nog plaats in de huidige systemen NVIS en
VISANA. Kairos 2.0 is de versie waarmee VISANA wordt vervangen voor de verwerking van visumaanvragen voor de Caribische
landen. Met deze versie gaan de komende maanden een aantal pilots worden uitgevoerd om vervolgens in het najaar van 2020
in gebruik te gaan nemen. Kairos 3.0 en de daarmee samenhangende componenten gaat NVIS vervangen voor de verwerking
van Schengenvisa. Deze versie is medio 2021 klaar voor implementatie, mits de benodigde specialisten hiervoor tijdig kunnen
worden aangetrokken en de COVID-19 crisis niet tot onvoorziene vertraging leidt.

Het onderzoek naar detentieomstandigheden van gedetineerden in het
buitenland
In het Algemeen Overleg van de Tweede Kamer over consulaire dienstverlening van 2 december 2019 is aan de Tweede Kamer
toegezegd om in deze Staat van het Consulaire te informeren over het onderzoek naar de detentieomstandigheden in het
buitenland dat recentelijk in opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken door een onafhankelijke deskundige werd
uitgevoerd.
Sinds 2015 hanteert het ministerie van Buitenlandse Zaken bij de begeleiding aan Nederlanders in buitenlandse detentie een
tweedeling in detentielanden. Op basis van onderzoek in 2014 introduceerde het ministerie in 2015 hiertoe een lijst van landen
waar de autoriteiten zich hebben gecommitteerd aan een humaan en menswaardig gevangenisbeleid en waar sprake is van
adequate detentie-omstandigheden conform internationale standaarden, afspraken en regels. Aan gedetineerden in de landen
van deze lijst biedt het ministerie sinds 2015 een basispakket en in de andere landen een aanvullend pakket.

11

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het onderzoek naar detentieomstandigheden wereldwijd van 2014 in de afgelopen
maanden laten herhalen. Het recente uitgevoerde onderzoek over 85 landen bouwde voort op de resultaten van het onderzoek
in 2014 en heeft de ontwikkeling per land in de afgelopen vijf jaren beoordeeld. De belangrijkste vraag van het onderzoek was
of de hogergenoemde lijst van landen met adequate detentieomstandigheden aanpassing behoefde. Het onderzoeksrapport
verscheen in mei 2020 en vermeldt zeven aanbevelingen aan het ministerie op het gebied van de begeleiding van Nederlandse
gedetineerden in het buitenland.
De komende maanden bestudeert het ministerie van Buitenlandse Zaken de aanbevelingen die zijn voortgekomen uit het
onderzoek. Daarbij zal het ministerie onder meer moeten onderzoeken of de voorgestelde wijzigingen in de
gedetineerdenbegeleiding binnen de bestaande organisatorische, personele en financiële capaciteit mogelijk en haalbaar zijn.
Het ministerie zal de Tweede Kamer hierover vóór 2021 informeren. Daarbij zal dan tevens de impact aan de orde komen die de
wereldwijde crisis door de COVID-19-pandemie heeft gehad op de begeleiding van Nederlandse gedetineerden in 2020. Zo
leidde de COVID-19-pandemie, en de maatregelen die veel landen tot beteugeling daarvan namen, er toe dat tijdelijk geen of
minder persoonlijke bezoeken aan gedetineerden konden worden gebracht.

12

Bijlage ‘cijfers consulair’

13

Informatievoorziening
24/7 BZ ContactCenter
2019 jaaroverzicht
Ontvangen calls

441.425

13% minder dan in 2018

Ontvangen email

117.147

3,4% minder dan in 2018

Whatsapp gesprekken

32.500

Vanaf half mei (start gebruik)

Totaal aantal contacten

591.072

Top 10 landen calls

target

Rechtstreeks +31 247247247

24.402

Verenigd Koninkrijk

19.026

Verenigde Staten

14.127

India

10.135

Zuid-Afrika

8.679

Turkije

8.439

Spanje

6.913

Canada

5.505

Australië

4.864

Frankrijk

3.837

Bereikbaarheid

92,5%

KTO gemiddeld een 8,8

Top 5 onderwerpen
Schengenvisum

29%

Paspoort / ID-kaart

19%

Overig

15%

Machtiging Voorlopig Verblijf

11%

Legalisatie

4%

14

90%

Reisadviezen
Aantal unieke bezoekers per maand in 2019
Januari 2019

457.759

Februari 2019

253.382

Maart 2019

179.844

April 2019

290.163

Mei 2019

245.601

Juni 2019

235.435

Juli 2019

299.636

Augustus 2019

309.154

September 2019

238.050

Oktober 2019

306.356

November 2019

261.954

December 2019

207.495

Totaal

3.284.829

Aantal unieke bezoekers per jaar
2014

633.353

2015

1.688.038

2016

2.428.464

2017

1.735.434

2018

2.342.167

2019

3.284.829

Aantal aangepaste reisadviezen
2014

507

2015

804

2016

592

2017

546

2018

511

2019

628

15

Reisapp
Aantal downloads van de Reisapp 2019 per maand
Totaal
Januari

5.953

Februari

3.320

Maart

3.062

April

5.531

Mei

4.594

Juni

5.833

Juli

10.894

Augustus

9.999

September

6.565

Oktober

8.348

November

6.544

December

6.135

Totaal

76.778

Aantal downloads Reisapp 2015-1019
2015

36.733

2016

51.059

2017

56.125

2018

44.901

2019

76.778

16

Informatieservice
Aantal aanmeldingen informatieservice 2019 per maand
Totaal
Januari

4.851

Februari

4.009

Maart

4.455

April

5.895

Mei

3.691

Juni

4.169

Juli

5.040

Augustus

4.487

September

3.855

Oktober

3.995

November

2.771

December

2.494

Totaal

49.712

Bijstand aan Nederlanders in nood
Consulaire bijstand
Categorie

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

(Financiele) bemiddeling

284

337

246

240

320

319

327

389

Overlijdensgevallen

296

375

567

323

318

373

405

444

Vrijheidsberoving

13

11

5

13

29

44

24

32

Gedetineerden

1562

1526

1370

1420

1384

1365

1481

1416

18

4

2

1

Kinderontvoeringen
Onderzoek

74

66

63

61

36

24

20

17

Ziekenhuisopnames

170

134

115

126

128

136

207

136

Vermissingen

26

44

32

44

33

30

58

69

17

Huwelijksdwang en achterlating
Meldingen
Meldingen worden gedaan door slachtoffers zelf of omstanders die weet hebben van een situatie van huwelijksdwang en/of
achterlating. Meldingen komen niet alleen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken binnen, maar kunnen ook via bijvoorbeeld
hulpverlening (Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA), VeiligThuis), politie (Landelijk Expertise Centrum
Eergerelateerd Geweld) of organisaties uit het maatschappelijk middenveld met een signalerings- functie zoals bijvoorbeeld
Femmes for Freedom. Het ministerie van Buitenlandse Zaken staat in nauw contact met al deze organisaties en zet zich actief in
voor een integrale ketenaanpak van huwelijksdwang en achterlating.

Vaststelling huwelijksdwang en achterlating
Het ministerie van Buitenlandse Zaken en het LKHA bepalen vervolgens gezamenlijk aan de hand van een gedegen onderzoek of
er sprake is van huwelijksdwang en/of achterlating in het buitenland, waarbij het slachtoffer de Nederlandse nationaliteit moet
hebben, houder moet zijn van een Nederlands vluchtelingen- of vreemdelingenpaspoort of houder van een geldige
Nederlandse verblijfsvergunning.
Hieronder volgen de jaarcijfers over het jaar 2019 voor de gevallen waarbij door BZ en het LKHA gezamenlijk huwelijksdwang
en/of achterlating is vastgesteld.
•

Huwelijksdwang:
In 2019 werd in 3 gevallen huwelijksdwang vastgesteld.
In 2018 werd in 6 gevallen huwelijksdwang vastgesteld.
Van de 3 gevallen van huwelijksdwang in 2019 zijn alle slachtoffers inmiddels terug in Nederland met ondersteuning van BZ en
het LKHA. Een slachtoffer is teruggekeerd met ondersteuning van het ministerie van Buitenlandse Zaken en het LKHA. De
andere twee kregen na interventie van het LKHA toestemming van ouders/familie om zelf terug te keren naar Nederland.
•

Achterlating:
In 2019 werd in 21 gevallen achterlating vastgesteld.
In 2018 werd in 15 gevallen achterlating vastgesteld.
Van de 21 gevallen waarbij werd vastgesteld dat er sprake was van achterlating, zijn 20 slachtoffers teruggekeerd met
ondersteuning van het ministerie van Buitenlandse Zaken en het LKHA. Een slachtoffer kreeg na interventie van het
LKHA toestemming van ouders/familie om zelf terug te keren naar Nederland.

18

Gedetineerdenbegeleiding buitenland
Totaal aantal Nederlandse gedetineerden in het buitenland 2011-2019, uitgesplitst naar verdenking
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019
(peildatum
1-1-2019)

Eind 2019
(peildatum
1-1-2020)

Vrouwen

2343
327

2532
332

2333
284

2242
267

2266
248

2033
213

1997
207

1917
174

1930
193

1741
173

Mannen

2006

2194

2046

1962

2001

1820

1790

1743

1737

1564

Onbekend

10

6

3

13

17

0

0

0

0

4

Gedetineerd in Europa

1379

1518

1572

1400

1482

1322

1308

1300

1340

1211

Drugsdelict

1703

1658

1435

1354

1260

1151

1018

923

1081

938

Percentage drugsdelict

73%

65%

62%

58%

56%

57%

52%

48%

56%

54%

Totaal aantal Nederlandse
gedetineerden op peildatum
1 april van het betreffende
jaar:

7

Country

Mission

Totaal
gedetineerd

Mannen

Vrouwen

Drugs gerelateerd

Gedetineerdenbegeleiding buitenland in jaar 20197

Algeria

Algiers

1

1

0

1

Argentina

Buenos Aires

1

0

1

1

Armenia

Tbilisi

2

2

0

1

Australia

Sydney

4

3

1

3

Austria

Vienna

15

13

2

4

Bangladesh

Dhaka

1

1

0

Belarus

Warschau

1

1

0

1

Belgium

Brussels

91

86

5

23

Bolivia

Lima

2

2

0

Bosnia and Herzegovina

Sarajevo

2

2

0

Brazil

Brasilia

4

4

0

3

Brazil

Rio de Janeiro

4

4

0

3

Brazil

São Paulo

22

17

5

16

Bulgaria

Sofia

7

7

0

6

Cambodia

Bangkok

1

1

0

Canada

Ottawa

4

2

0

Bron: systeem Kompas, dat Engelse termen hanteert.
19

Canada

Toronto

1

0

1

Canada

Vancouver

4

4

0

Cape Verde

Dakar

5

5

0

3

Chile

Santiago de Chile

9

7

2

3

China

Guangzhou

2

2

0

2

China

Hong Kong

2

1

1

China

Peking

2

2

0

China

Shanghai

5

3

2

Colombia

Bogota

9

7

2

8

Costa Rica

San Jose

2

1

1

2

Croatia

Zagreb

9

9

0

2

Cuba

Havanna

5

4

1

2

Czech Republic

Praag

6

6

0

1

Denmark

Kopenhagen

14

14

0

10

Dominican Republic

Santo Domingo

56

43

13

51

Ecuador

Lima

2

1

1

2

Egypt

Kairo

10

9

1

8

Estonia

Tallinn

2

2

0

1

Finland

Helsinki

6

6

0

5

France

Paris

230

195

35

176

French Guiana

Cayenne

11

10

1

11

Gambia

Dakar

1

1

0

Georgia

Tbilisi

1

1

0

1

Germany

Dusseldorf

368

341

27

170

Ghana

Accra

1

1

0

1

Greece

Athens

9

7

2

7

Haiti

Santo Domingo

1

0

1

Hungary

Boedapest

14

13

1

10

Iceland

Oslo

4

1

3

3

India

Mumbai

3

3

0

1

India

New Delhi

4

3

1

2

Indonesia

Jakarta

5

5

0

3

Iran

Teheran

2

2

0

1

Iraq

Baghdad

2

1

1

Iraq

Erbil

2

2

0

Ireland

Dublin

1

1

0

1

Israel

Tel Aviv

1

1

0

1

Italy

Milaan

9

8

1

4

Italy

Rome

11

10

1

8

Japan

Tokio

9

8

1

8

Jordan

Amman

1

1

0

20

1

Kenya

Nairobi

2

2

0

Lebanon

Beirut

2

2

0

1

Luxembourg

Luxemburg

9

8

1

3

Malta

Valletta

6

5

1

3

Moldova

Bukarest

1

1

0

Morocco

Rabat

35

35

0

Mozambique

Maputo

1

1

0

Nepal

New Delhi

3

3

0

New Zealand

Wellington

5

5

0

4

Nigeria

Lagos

1

1

0

1

Norway

Oslo

25

21

4

10

Panama

Panama

3

3

0

2

Paraguay

Buenos Aires

3

3

0

3

Peru

Lima

24

24

0

21

Philippines

Manilla

5

5

0

1

Poland

Warschau

7

6

1

4

Portugal

Lisbon

14

12

2

11

Qatar

Doha

1

1

0

Romania

Bukarest

8

7

1

6

Russia

Moskou

2

2

0

1

Saudi Arabia

Riyad

1

1

0

Senegal

Dakar

1

1

0

1

Serbia

Belgrado

3

2

1

1

Singapore

Singapore

1

1

0

Slovakia

Bratislava

4

4

0

Slovenia

Ljubljana

3

3

0

South Africa

Kaapstad

1

1

0

South Africa

Pretoria

2

2

0

1

Spain

Madrid

159

147

12

85

Surinam

Paramaribo

22

16

6

10

Sweden

Stockholm

16

14

2

13

Switzerland

Bern

11

10

1

5

Syria

Damascus

1

0

1

Tanzania

Dar es Salaam

1

0

0

Thailand

Bangkok

18

15

3

7

Trinidad and Tobago

Port of Spain

8

4

4

6

Tunisia

Tunis

4

4

0

1

Turkey

Ankara

30

30

0

21

Turkey

Istanbul

46

38

8

37

Uganda

Kampala

1

1

0

1

Ukraine

Kiev

4

4

0

2

21

16

2

United Arab Emirates

Dubai

6

6

0

2

United Kingdom

London

169

160

9

65

United States

Chicago

5

5

0

United States

Miami

21

20

1

7

United States

New York

20

19

1

11

United States

San Francisco

10

9

0

United States

Washington

7

7

0

1

Venezuela

Caracas

4

4

0

1

Vietnam

Ho Chi Minh Stad

1

1

0

Zimbabwe

Harare

1

1

0

1741

1564

173

Totaal

938

Subsidieverlening gedetineerdenbegeleiding
Naast de personele en financiële inzet op gedetineerdenbegeleiding van en uitgevoerd door het ministerie van Buitenlandse
Zaken zelf, verleent het ministerie subsidie met het oog op financiering van activiteiten op het gebied van begeleiding van
Nederlandse gedetineerden in het buitenland die worden uitgevoerd door onafhankelijke organisaties. Deze gesubsidieerde
activiteiten vormen financieel en inhoudelijk een kernonderdeel van de individuele gedetineerdenbegeleiding.
Op 31 december 2019 eindigde een driejarige subsidieperiode. Het subsidiekader voor een nieuwe subsidieperiode van vier
jaar (2020-2023) werd op 18 juli 2019 gepubiceerd in de Staatscourant (nr. 39859, gedetineerdenbegeleiding buitenland 20202023’). Eerder dit jaar werd de Tweede Kamer separaat schriftelijk geïnformeerd over de subsidieverlening per 2020.8
In onderstaand overzicht staan de vier subsidiekavels, subsidieontvangende organisaties en subsidiebedragen vermeld.

Subsidie 2019

Subsidie 2020

Resocialisatie

Kavel

Bureau Buitenland
Reclassering Nederland

Ontvanger

€625.000

€625.000

Maatschappelijke/sociale zorg

Bureau Buitenland
Reclassering Nederland

€241.635

€261.250

Geestelijke zorg

Stichting Epafras

€250.000

€213.750

Tijdschrift

Stichting Epafras

€97.378

€100.000

Aanvullende juridische
ondersteuning

Stichting PrisonLAW

€160.442

--

Aanvullende juridische
ondersteuning

Stichting Dutch&Detained

€324.696

€143.500

Aanvullende juridische
ondersteuning

Stichting Lawyers Across
Borders

--

€206.500

e

(1 zes maanden 2019 )

8

Kamerbrief inzake subsidieverlening t.b.v. de begeleiding van Nederlandse gedetineerden in het buitenland, 2 maart jl. (Kamerstuk 30010, nr.
48)
22

23

Dienstverlening aan Nederlanders
Reisdocumenten
Aantal reisdocumenten afgegeven door Buitenlandse Zaken in 2019
Reisdocumenten

Aantal

Nationaal paspoort

57.546

Nederlandse Identiteitskaart

6.139

Diplomatieke/dienstpaspoorten

2.205

Zakenpaspoort

1.592

Totaal

67.482

24

Dienstverlening aan niet-Nederlanders
Visa kort verblijf
In 2019 heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken ongeveer 740.000 visa kort verblijf aanvragen behandeld. Ten opzichte van
2018 betreft dit een stijging van 8,8 %. Van de 740.000 aanvragen werden ruim 640.000 aanvragen ingewilligd.

Verblijfsdoelen visumaanvragers 2019
De helft (50%) van de wereldwijde aanvragers had in 2019 een toeristisch verblijfsdoel. Met respectievelijk 19% en 18% volgen
de verblijfsdoelen commercieel en familiebezoek. Daarna volgen de verblijfsdoelen professionele redenen (9%) en overig (4%).

KVV verblijfsdoel

Percentage

Toerisme

50%

Commercieel

19%

Familiebezoek

18%

Professionele redenen

9%

Overig

4%

Top 5 nationaliteiten visumaanvragers018 Aantal
Top 5 nationaliteiten 2019

Aantal

1. Indiase

121.482

2. Chinese

95.078

3. Turkse

76.105

4. Filipijnse

54.255

5. Russische

48.531

De grootste stijger in 2019 ten opzichte van 2018 op het gebied van aanvragen visum kort verblijf betreft – procentueel gezien
– mensen met de Indiase nationaliteit. In 2018 vroegen 104.318 mensen met de Indiase nationaliteit een visum kort verblijf
aan. Stijging t.o.v. 2018 bedraagt ruim 16%.

Weigeringspercentages van de top 5 nationaliteiten visumaanvragers
Top 5 nationaliteiten 2019

Weigeringspercentage

1. Indiase

8%

2. Chinese

2,8%

3. Turkse

14,6%

4. Filipijnse

5,1%

5. Russische

2,8%

Volumegroei in 2019 en lagere aantallen in 2020 door COVID-19 crisis
Voor Nederland zijn in 2019 ongeveer 740.000 visumaanvragen voor kort verblijf ingediend, een
stijging van 8,8 procent t.o.v. het voorgaande jaar. Door de COVID-19 crisis vallen de aantallen visumaanvragen voor 2020 veel
lager uit. De verwachting is dat in de eerste jaren na 2020 de aantallen ook nog lager zullen zijn dan de aantallen in 2019.
2018

25

Machtigingen tot voorlopig verblijf
In 2019 heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken ruim 61.000 machtigingen tot voorlopig verblijf
(mvv) afgegeven. Dit is een stijging van ongeveer 6% ten opzichte van 2018, toen er meer dan 57.000 mvv’s werden afgegeven.
Deze stijging komt onder meer voort uit een toename van het aantal door de Immigratie- en Naturalisatiedienst ingewilligde
mvv aanvragen in het kader van studie (inclusief uitwisseling) en arbeid.9

Inburgeringsexamens buitenland
In 2019 waren er 7.674 kandidaten die een of meerdere onderdelen van het basisexamen inburgering in het buitenland hebben
afgelegd, een lichte stijging t.o.v. het voorgaande jaar (7.475 in 2018).10

Top 5 voorkomende nationaliteiten 2019
1. Marokkaanse

9

Aantal

Percentages

1.173

18 %

2. Filipijnse

401

6%

3. Thaise

337

5%

4. Indonesische

318

5%

5. Braziliaanse

298

4%

Bron: Rapportage Vreemdelingenketen, periode januari – december 2019 van het ministerie van Justitie en Veiligheid

10

Bron: Monitor basisexamen inburgering buitenland 2019 van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

26