Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 839

Jeugdzorg

Nr. 812

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT EN DE MINISTER VOOR
RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2021
Ter voorbereiding op het Wetgevingsoverleg Jeugd van 29 november a.s.
informeren wij u met deze brief over de voortgang van onze aanpak om
de jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering te verbeteren.
De jeugd en de zorg voor jeugd gaan ons zeer aan het hart. Wij spreken
daarom graag onze grote waardering uit voor de inzet van iedereen die is
betrokken bij de zorg voor jeugd.1
Samen met cliënten, professionals, aanbieders en gemeenten werken we
aan goede zorg voor de jeugd en de financiële houdbaarheid van die zorg.
Dat doen we langs vier hoofdlijnen:
1) We werken aan een merkbaar betere dagelijkse praktijk van de
zorg voor jeugd:
• Met het programma Zorg voor de Jeugd zetten gemeenten,
aanbieders, professionals, cliëntenorganisaties en het Rijk zich in
voor merkbaar betere jeugdhulp. Er zijn diverse handreikingen
opgesteld (kwaliteitskader en zelfscan werken aan veiligheid,
koersdocument gezinshuizen etc.), pilots zijn gestart (Jeugdhulp in
gezinsvormen, project «ik laat je niet alleen», onderwijs voor
ernstig meervoudige beperking, zorg in onderwijstijd, toekomstgericht werken, proeftuinen onderwijs-zorgarrangementen etc.) en
zijn er lerende netwerken opgezet (met Andere Ogen, Landelijk
gemeentelijk netwerk 16–27, etc.). De resultaten van het programma worden toegelicht in de bijgevoegde zevende
voortgangsrapportage.
• Op 22 april 2021 hebben Rijk en VNG bestuurlijke afspraken
gemaakt over € 613 miljoen aan incidentele middelen voor de
jeugdzorg:
1

kst-31839-812
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Onder «jeugdzorg» en «zorg voor de jeugd» wordt verstaan: jeugdhulp, jeugdbescherming en
jeugdreclassering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

1

− € 255 miljoen is bedoeld voor aanpak wachttijden in de
(gespecialiseerde) jeugdzorg. Om beter te kunnen sturen op de
aanpak van wachttijden is het Ondersteuningsteam Zorg voor
de Jeugd (OZJ) in samenwerking met het Ketenbureau i-Sociaal
Domein (Ketenbureau) in twee pilot-regio’s aan de slag om
meer inzicht en overzicht te krijgen in regionale wachttijden.
− € 50 miljoen is beschikbaar gesteld voor de aanpak van
acute-ggz problematiek vanwege toename van ernstige
psychische problematiek bij jongeren. In totaal hebben 28 acute
jeugd-ggz aanbieders in samenwerking met acht coördinerende
gemeenten plannen ingediend die zien op het uitbreiden van
intensief ambulant én klinische acute jeugd-ggz zorgcapaciteit
en ook op het voorkomen dat deze zorg nodig is. De middelen
zijn inmiddels uitgekeerd aan de betreffende gemeenten. Het is
nog te vroeg voor concrete resultaten, maar de eerste signalen
zijn hoopvol: één van de aanbieders ziet de wachttijd inmiddels
verminderen en andere aanbieders hebben hun zorgcapaciteit
kunnen uitbreiden (zie paragraaf 5 van deze brief).
• Aanvullend aan de zorgbrede aanpak om de arbeidsmarkt te
verbeteren (€ 675 miljoen extra voor loonsverbetering in de zorg
actieprogramma Werken in de Zorg, actieprogramma «Ontregel de
Zorg) werken Jeugdzorg Nederland, FNV en CNV, samen met VWS
en JenV aan de «arbeidsmarkttafel jeugd». Er zijn inmiddels
7 projecten in gang gezet gericht op inwerken en behouden van
personeel, aantrekkelijke organisatie; blijf werken voor de Jeugd,
agressievrij werken, arbeidsmarkteffecten van SKJ-registratie,
MBO-ers in de jeugdhulp en emancipatie. Daarnaast heeft de
verbetering van de arbeidsmarkt specifiek voor de jeugdbescherming onze volle aandacht (zie paragraaf 4 van deze brief).
2) Waar nodig passen we het jeugdzorgstelsel aan:
• We hebben diverse wetsvoorstellen voorbereid. Met het wetsvoorstel «Verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen» wordt
beoogd de beschikbaarheid van specialistische vormen van
jeugdhulp beter te borgen. Het wetsvoorstel ziet op verplichte
regionale samenwerking tussen gemeenten. Het wetsvoorstel
wordt doorgezet conform de uitspraak van de Commissie van
Wijzen. Het is de bedoeling het wetsvoorstel voorjaar 2022 gereed
te hebben voor indiening bij uw Kamer.
• Met het wetsvoorstel «Maatschappelijk verantwoord inkopen
Jeugdwet en Wmo 2015»2 – dat ter behandeling bij uw Kamer ligt –
wordt een eenvoudiger aanbestedingsprocedure mogelijk. Op
grond hiervan wordt een algemene maatregel van bestuur «Reële
prijzen Jeugdwet» opgesteld.
• Samen met de VNG, aanbieders, jeugdprofessionals en cliëntenorganisaties bereiden we de Hervormingsagenda Jeugd voor. Het
doel van deze agenda is te komen tot betere en tijdige zorg en
ondersteuning op de juiste plek en een beter beheersbaar (en
daarmee duurzaam) jeugdhulpstelsel.
3) We vereenvoudigen en verbeteren de jeugdbescherming:
• De werking van de jeugdbescherming behoeft verbetering. We
werken aan verbeteringen op zowel de korte termijn als aan
structurele oplossingen op de langere termijn.
• Zo ontwikkelen we een Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming dat we beproeven in proeftuinen. In zes regionale pilots
jeugdbeschermingsketen is gewerkt aan nieuwe manieren van
samenwerking.3

2
3

Kamerstuk 35 816, nrs. 1–3 e.v.
https://voordejeugd.nl/projecten/zes-regionale-pilots/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

2

•

We werken samen met betrokken organisaties aan een antwoord
op de arbeidsmarktproblematiek van jeugdbeschermers.
4) We verbeteren de financiële randvoorwaarden:
• We hebben extra budget aan gemeenten ter beschikking gesteld.
Voor 2021 € 613 miljoen extra om een aantal acute knelpunten aan
te pakken. Dat komt bovenop de eerder toegezegde € 300 miljoen.
• Op basis van het oordeel van de Commissie van Wijzen heeft het
kabinet voor 2022 € 1,314 miljard extra beschikbaar gesteld aan
gemeenten om tekorten vanwege de jeugdzorg op te vangen. Dat
komt bovenop de eerder toegezegde € 300 miljoen.
• Over de structurele financiële middelen na 2022 beslist het nieuwe
kabinet.

In deze brief informeren we uw Kamer over de voortgang en resultaten
van onze aanpak. De opbouw van de brief is als volgt:
− Paragraaf 1: Duiding van de nieuwste CBS-cijfers rond jeugdhulpgebruik, jeugdbescherming en jeugdreclassering.
− Paragraaf 2: Voortgang in de zorg voor de jeugd met vooruitblik op de
Hervormingsagenda Jeugd
− Paragraaf 3: Voortgang van de acties om de jeugdbeschermingsketen
te vereenvoudigen en te verbeteren en een vooruitblik op het
toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.
− Paragraaf 4: Voortgang aanpak knelpunten arbeidsmarkt jeugdzorg en
jeugdbescherming.
− Paragraaf 5: Voortgang aanpak knelpunten acute jeugd-ggz en aanpak
wachttijden.
− Paragraaf 6: Onderzoeken, moties en toezeggingen.
1. Wat laten de cijfers zien?
Bijgevoegd bij deze brief ontvangt u de voorlopige4 CBS cijfers over het
jeugdhulpgebruik, jeugdbescherming en jeugdreclassering in de eerste
helft van 2021 en het CBS Jaarrapport 2021 jeugdmonitor (over 2020)5.
De (voorlopige) halfjaarcijfers jeugdhulpgebruik, jeugdbescherming en
jeugdreclassering 2021 laten zien:
– In de eerste helft van 2021 hebben 367.790 jongeren enige vorm van
jeugdhulp ontvangen, tegenover 347.510 jongeren in de eerste helft
van 2020. Deze toenam hangt volgens het CBS samen met 1.500
nieuwe aanbieders die volgens het berichtenverkeer van de gemeenten jeugdhulp declareren. Zonder de nieuwe aanbieders zou het
jeugdhulpgebruik met 0,5% zijn gestegen. Het totale aantal aanbieders
komt hiermee op 3.500. De beleidsinformatie heeft hiermee aan
betrouwbaarheid gewonnen, maar het maakt trendvergelijkingen met
het verleden lastiger.6
– Gezinsgerichte jeugdhulp is de grootste groeier (+14%) bij jeugdhulp
met verblijf. Gesloten jeugdhulp en jeugdhulp anders (residentieel)
dalen.
– De trajectduur is in de 1e helft van 2021 wederom gestegen. De
grootste stijging zit bij pleegzorg. Dit is het gevolg van de verlengde
pleegzorg tot 21 jaar.
4

Het CBS stelt de definitieve cijfers over 2020 op 30 april 2021 vast o.b.v. later aangeleverde data
door jeugdhulpaanbieders. De ervaring leert dat deze cijfers meestal grofweg 5% hoger
uitvallen.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
6
Het CBS heeft meerdere verbeteringen in het databeheer beleidsinformatie toegepast, die een
effect hebben op het aantal jongeren in jeugdhulp 2021, als voor de vergelijking met het
jeugdhulpgebruik voor 2021. Voor een nadere uitleg wordt een bijlage van het CBS
meegezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

3

–

–

–

–

–

Er zijn significante verschillen in het gebruik van jeugdhulp tussen
gemeenten. In de gemeente Urk heeft 5,7% van alle jongeren
jeugdhulp, in de gemeente Tiel 20,5%.
Er zijn significante verschillen in het gebruik van jeugdhulpvormen
tussen regio’s. Er zijn regio’s waar 63% van alle jongeren met
jeugdhulp met verblijf in pleegzorg zit (Utrecht West) en regio’s waar
60% van alle jongeren met jeugdhulp met verblijf in een instelling zit
(West Brabant Oost).
Het aantal kinderbeschermingsmaatregelen is nagenoeg gelijk
gebleven (+0,1%). Op 30 juni 2021 waren er in totaal 32.720 kinderbeschermingsmaatregelen (0,1% meer dan op 30 juni 2020). In meer dan
twee derde van de maatregelen betrof dit een ondertoezichtstelling en
in 30% een voogdijmaatregel.
Op 30 juni 2021 waren er in totaal 5.275 jeugdreclasseringsmaatregelen van kracht. Dit is een daling van 8,3% ten opzichte van het aantal
jeugdreclasseringsmaatregelen op 30 juni 2020.
Voor een volledig overzicht van de cijfers verwijzen wij u naar de
bijgevoegde rapportages van het CBS7 .

«De staat van Jeugd» in het jaarrapport 2021 over 2020 geeft het volgende
beeld:
− Het alcoholgebruik onder jongeren is gedaald.
− Meer jongeren haalden hun diploma, meer jongeren gaan van de
lagere school naar havo/vwo in plaats van vmbo/mbo en meer
jongeren haalden hun diploma op de middelbare school.
− Het aantal jongeren dat in een gezin opgroeit dat rondkomt van een
uitkering is vrijwel gelijk gebleven. Dankzij het ondersteuningsbeleid
van het kabinet voor bedrijven en zzp-ers heeft de coronapandemie
een beperkt effect op het aantal jongeren dat leeft in een gezin dat
rondkomt van een uitkering.
− Het aantal meldingen bij Veilig Thuis specifiek over kindermishandeling is gestegen van bijna 56 duizend in 2019 naar ruim 62 duizend in
2020, een stijging van 12 procent. De stijging in meldingen komt vooral
van niet-professionele melders.8 Eén op de vijf jongeren (veelal
vrouwen) ouder dan 16 jaar ervaart niet-fysiek seksueel geweld: 16%
van de slachtoffers ondervindt hiervan gevolgen en de dader is in 60%
van de gevallen een onbekende (veelal mannen).
− Jongeren waardeerden hun leven in 2020 minder hoog dan in 2019. In
2019 waardeerden 88% van de jongeren hun leven met een 7 of hoger,
in 2020 is dat 84%.
− Voor 2020 kwamen nieuwe data over jongeren op de BES-eilanden
beschikbaar. Op 1 januari 2021 woonden er bijna 7 duizend 0- tot
25-jarigen in Caribisch Nederland: 27 procent van de bevolking.
Relatief veel jongeren op de eilanden wonen in een gezin met één
ouder. De meerderheid van de scholieren wil na het afstuderen het
liefst naar Nederland of de Verenigde Staten verhuizen.
2. Wat is de voortgang in de zorg voor jeugd?
2.1 Resultaten programma Zorg voor de Jeugd
De afgelopen 3,5 jaar (sinds 16 april 2018) hebben gemeenten,
aanbieders, professionals, cliëntenorganisaties en het Rijk zich met het
actieprogramma Zorg voor de Jeugd ingezet voor betere jeugdhulp,
7
8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
De meest recente cijfers over de eerste zes maanden van 2021 (30.975 meldingen kindermishandeling) laten zien dat het aantal meldingen bij Veilig Thuis specifiek over kindermishandeling in vergelijking met de eerste zes maanden 2020 (30.720 meldingen kindermishandeling)
nagenoeg gelijk is gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

4

jeugdbescherming en jeugdreclassering. Dit programma is gestart naar
aanleiding van de uitkomsten van de tussenevaluatie van de Jeugdwet uit
20189. Tijdens de looptijd van het programma heeft de sector zich ook
enorm ingezet om zo goed mogelijk de gevolgen van de coronacrisis voor
jeugdigen op te vangen. De gehele sector verdient daarvoor een groot
compliment!
Sinds april 2018 is met het programma een goede basis gelegd in het
verbeteren van de uitvoeringspraktijk:
• De uitvoeringspraktijk is verbeterd met:
− Handreikingen die zijn uitgebracht: Praktijkevaluatie d.m.v. de Zorg
en Ondersteuning evaluatietool gelinkt aan vijf basisfuncties10 voor
lokale teams, kwaliteitskader en zelfscan werken aan veiligheid,
koersdocument gezinshuizen, participatiescan, eigen stek eigen
toekomst, factsheet verantwoordelijkheden gemeenten jeugdhulp
in strafrechtelijk kader, handreiking rechten/plichten rondom
dossier hulpverlening, handreiking juiste professional op juiste plek
in het lokale team, etc.
− Pilots die zijn gestart: Jeugdhulp in gezinsvormen, project «ik laat je
niet alleen», onderwijs voor ernstig meervoudige beperking, zorg in
onderwijstijd, toekomstgericht werken, proeftuinen onderwijszorgarrangementen, toekomstplannen, vereenvoudiging jeugdbeschermingsketen, leergang «Inkoop jeugdhulp in strafrechtelijk
kader», terugdringen schadelijke wachttijden, etc.
− Lerende netwerken die zijn opgezet: Met Andere Ogen, Landelijk
gemeentelijk netwerk 16–27, etc.
• Onderzoek is verricht naar: basisfuncties van lokale teams, levenslange
en levensbrede zorg- en ondersteuningsvragen, ketenbreed leren,
werven en behouden pleegouders, financiering zorg in onderwijstijd,
onderwijszorgarrangementen, leeftijdsgrens jeugdhulpplicht,
toekomstgericht werken (16–27 jaar), jeugdbescherming, jeugdhulp in
strafrechtelijk kader, arbeidsmarkt jeugd, financiële positie jeugdhulpaanbieders, etc.
• Het jeugdstelsel is verder ingericht: Jeugdautoriteit, de geschillencommissie, 42 regionale expertteams en acht bovenregionale expertisenetwerken opgericht, etc.
• Wet- en regelgeving is aangepast zoals financiering van luisterlijnen of
wijzigingen zijn in voorbereiding zoals verlenging pleegzorg, verbeteren rechtspositie jeugdigen in gesloten jeugdhulp, verbetering
beschikbaarheid zorg voor de jeugd door regionale samenwerking e.d.
De bijgevoegde zevende, en laatste, voortgangsrapportage van de
stuurgroep Zorg voor de Jeugd11 geeft een uitgebreid overzicht van de
uitgevoerde acties en de opbrengsten van het programma12. Zo is
bijvoorbeeld in zes regionale pilots Jeugdbeschermingsketen gewerkt aan
nieuwe manieren van samenwerking13, lopen er proeftuinen onderwijszorgarrangementen14 en is de mogelijkheid tot verblijf in pleeggezinnen
en gezinshuizen standaard verlengd naar 21 jaar.
9

Kamerstuk 34 880, nr. 1.
Vijf basisfuncties lokale teams: 1) Veilige leefomgeving, 2) Tijdig signaleren van de Vraag, 3)
Vindbare en Toegankelijke hulp, 4) Handelen met een brede blik en 5) Leren en Verbeteren.
https://voordejeugd.nl/nieuws/basisfuncties-voor-lokale-teams-kaart/.
11
Bestaande uit: MIND, Ieder(in)/Per Saldo namens de cliëntenorganisaties; het Nederlands
Instituut van Psychologen en de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie namens de
beroepsverenigingen; de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd namens de jeugdhulpaanbieders; de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de ministeries OCW, JenV en VWS
namens het Rijk.
12
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
13
https://voordejeugd.nl/projecten/zes-regionale-pilots/.
14
https://voordejeugd.nl/projecten/proeftuinen/.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

5

Voorbeelden van resultaten programma Zorg voor de Jeugd
– Actielijn 1 – Betere toegang tot jeugdhulp voor kinderen en
gezinnen. KPMG bracht in 2019 de «Basisfuncties voor lokale teams
in kaart». Het biedt inzicht in wat je als gemeenten lokaal, samen met
partners moet regelen om passende hulp aan je inwoners te kunnen
bieden. De samenwerkende beroepsverenigingen hebben in
aanvulling op dit rapport de handreiking «De juiste professional op
de juiste plek in het lokale team» opgesteld als praktisch en
informatief kader voor beroepsprofessionals en beleidsmakers. Het
biedt een inkijk in de praktijk, die ter inspiratie kan dienen voor
beleidsbeslissingen. Theorie, praktijk en beleid worden samengebracht en vormen zo een vruchtbare basis voor de doorontwikkeling
van de lokale teams.
– Actielijn 2 – Meer kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien. In
juli 2018 is afgesproken om pleegzorg standaard te verlengen tot 21
jaar. Daarvoor is een wetswijziging van de Jeugdwet nodig. Op basis
van de extra kennis die het kabinet heeft opgedaan in de internetconsultatie in maart 2020 is het wetsvoorstel aangepast en verduidelijkt.
Naar verwachting gaat het aangepaste wetsvoorstel in het laatste
kwartaal van 2021 naar de Tweede Kamer.
– Actielijn 3 – Alle kinderen de kans geven zich zo goed mogelijk te
ontwikkelen. Sinds 10 mei 2021 is in opdracht van de ministeries van
OCW en VWS gestart met de begeleiding van vijftien proeftuinen
onderwijszorgarrangementen. Daarin wordt onderzocht hoe aan
kinderen met een specifieke onderwijs- en ondersteuningsbehoefte
een maatwerkoplossing kan worden geboden. Met de uitkomsten
van deze proeftuinen kunnen bijvoorbeeld het aanbod, de financieringsvormen en wet- en regelgeving worden geoptimaliseerd. De
proeftuinen lopen tot juni 2022. Ondertussen wordt gewerkt aan
meer experimenteerruimte in de wetgeving. Met de aanpak Met
Andere Ogen is een lerende beweging van organisaties, professionals, ouders en ervaringsdeskundigen tot stand gebracht
waarbinnen kennis en ervaringen worden gedeeld.
– Actielijn 4 – Kwetsbare jongeren beter helpen zelfstandig te
worden. Via 22 pilots en drie regionale aanpakken is intensief ingezet
op de zogenaamde integrale, toekomstgerichte ondersteuning.
Toekomstgericht werken betekent werken vanuit het perspectief van
de jongere en van daaruit regelen wat nodig is. Of het nu gaat om
wonen, werk, school of een steunfiguur, het gaat om waar de
jongere heen wil en wat daarvoor geregeld moet worden. Er is
gewerkt met de doorbraakmethode om de zeer weerbarstige realiteit
te doorbreken. Ook is voor jongeren in een gezinshuis gezorgd dat
ze, als ze nog niet toe zijn aan zelfstandig wonen, tot hun 21e in het
gezinshuis kunnen blijven. Eerder was dat na een 18e verjaardag niet
mogelijk.
– Actielijn 5 – Jongeren beter beschermen als hun ontwikkeling
gevaar loopt. In de zes regionale pilots Jeugdbeschermingsketen
werkten gemeenten, wijkteams, Veilig Thuis, de Raad voor de
Kinderbescherming en gecertificeerde instellingen samen aan
nieuwe manieren om samenwerking in de jeugdbeschermingsketen
in te richten. De ontwikkelingen binnen die organisaties en de
inzichten uit de pilots waren belangrijke input voor het ontwerp van
een nieuw toekomstscenario voor effectieve kind- en gezinsbescherming dat inmiddels gerealiseerd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

6

– Actielijn 6 – Investeren in Vakmanschap. Op het nieuwe Platform
Vakmanschap vinden professionals elkaar online met vragen en
antwoorden uit de praktijk. Op dit interactieve platform vinden zij de
laatste kennis op professioneel vlak, maar ook de mogelijkheid om
elkaar te ontmoeten tijdens online sessies, bijvoorbeeld over De
Beweging van Nul.
– Actielijn Randvoorwaarden – Er is gewerkt aan het verbeteren
van de randvoorwaarden ten dienste van de inhoudelijke actielijnen.
Zo zijn er in elke jeugdregio expertteams operationeel geworden, is
er ondersteund op het gebied van opdrachtgever- en opdrachtnemerschap en heeft de Jeugdautoriteit haar rol verder doorontwikkeld.
– OZJ – Het team Oppakken en Leren van Complexe Casuïstiek
maakte op het niveau van kind en gezin met individuele problematiek groot verschil. Meer dan 600 vastgelopen hulpvragen van
kinderen en jongeren werden opnieuw bekeken en waar mogelijk
vlot getrokken. De daarbij opgedane ervaringen en geleerde lessen
werden voor andere professionals die met jeugd werken beschikbaar
gemaakt via online sessies en opgetekend in diverse handreikingen
en rapporten. Alle nieuwe kennis verspreidde zich daardoor als een
olievlek over de regio’s. Een heel waardevolle ontwikkeling. En
belangrijker: de regionale expertteams en bovenregionale expertisenetwerken werden ondersteund, zodat zij in de toekomst complexe
zorgvragen in de regio steeds beter kunnen oppakken.
We kunnen voorzichtig constateren dat positieve ontwikkelingen
waarneembaar zijn binnen de jeugdhulp. Zo vinden jeugdigen en ouders
vaker dat ze snel en goed worden geholpen en dat beslissingen vaker
samen met hen worden genomen. In 2015 vond 61% van de jeugdigen en
ouders dat ze snel werden geholpen, 74% dat ze goed werden geholpen
en 78% dat beslissingen samen werden genomen. In 2019 was dit
respectievelijk 67%, 85% en 88%. Ook is het percentage uithuisplaatsingen
bij ondertoezichtstellingen gedaald (van 34% in 2016 naar 26% in 2020).
Volgens de stuurgroep Zorg voor de Jeugd is er nog veel werk te
verrichten om de jeugdzorg verder te transformeren en verbeteren, zoals:
− Er moet landelijk een maatschappelijk gedragen beeld (c.q. verwachtingspatroon) komen dat binnen de reikwijdte van de (aangepaste)
Jeugdwet past.
− De toegang tot jeugdhulp (of jeugdzorg) moet kwalitatief verbeterd
worden met sterke lokale teams en goede triage aan de voorkant
− De bureaucratie in de jeugdhulp (bv. rondom inkoop) moet sterk
worden vereenvoudigd. Onder andere door het inkopen op grotere
schaal van specialistische jeugdhulp en verbeteren van bedrijfsvoeringprocessen bij gemeenten en aanbieders
− Een impuls is nodig in de kwaliteit van de jeugdhulp
− Er moet meer grip komen op de kosten van de jeugdhulp
Wij nemen deze aanbevelingen van de stuurgroep Zorg voor de Jeugd
over en betrekken ze in de uitwerking van de Hervormingsagenda Jeugd
(zie paragraaf 2.4).
2.2 Voortgang wijzigingen wet- en regelgeving
Deze kabinetsperiode zijn diverse wijzigingen van de Jeugdwet en daarop
gebaseerde regelgeving in voorbereiding genomen. Hieronder informeren
wij uw Kamer over de stand van zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

7

a) Verbeteren beschikbaarheid zorg voor jeugdigen
De beschikbaarheid van (specialistische) zorg voor jeugdigen staat onder
druk, waardoor de jeugd niet altijd (tijdig) de zorg krijgt die ze nodig heeft.
Regionale samenwerking is een randvoorwaarde voor het realiseren van
voldoende specialistische zorg voor jeugdigen. Afgelopen zomer heeft de
Afdeling advisering van de Raad van State haar advies uitgebracht over
het conceptwetsvoorstel «Verbetering beschikbaarheid zorg voor
jeugdigen». Het wetsvoorstel ziet op verplichte regionale samenwerking
tussen gemeenten en bevat verplichtingen omtrent de bestuursstructuur
en financiële bedrijfsvoering van jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen. Het wetsvoorstel wordt doorgezet conform de uitspraak van
de Commissie van Wijzen. Het is de bedoeling het wetsvoorstel voorjaar
2022 gereed te hebben voor indiening bij uw Kamer.
Intussen gebeurt er al veel om regionaal beter samen te werken in de
praktijk. De Norm voor Opdrachtgeverschap van de VNG en gemeenten
heeft eraan bijgedragen dat veel gemeenten nu een regiovisie ontwikkelen en dat gemeenten die nog geen entiteit op grond van de Wet
gemeenschappelijke regelingen hebben dit heroverwegen. Samen met de
VNG, branches en de Jeugdautoriteit hebben we de ontwikkeling in de
praktijk intensief gevolgd. Daarnaast is het concept-wetsvoorstel in de
regio’s IJsselland, Zuid-Limburg, Groningen en Hollland-Rijnland langs de
meetlat van de praktijk gelegd. De kennis die daaruit is opgedaan, wordt
betrokken bij de implementatie van het wetsvoorstel. Tevens hebben we,
in samenwerking met de regionale inkooporganisaties, de gemeenten en
de aanbieders in deze regio’s, uitgewerkt welke vormen van zorg voor
jeugdigen een grotere (inkoop)schaal vragen dan een individuele
gemeente en wat er nodig is voor een goede bovenregionale afstemming.
Er is in grote lijnen consensus over de vormen van zorg waarvoor een
regionale inkoopschaal nodig is. Verder signaleren we dat een aantal
jeugdregio’s te klein is om de zorg goed te kunnen regelen. Minder regio’s
en meer congruentie in regio-indelingen is daarom gewenst. Over
bovenregionale afstemming ten behoeve van inkoop (zeer) specialistische
jeugdhulp en de bestaande landelijke inkoop voeren we gesprekken met
de betrokken partijen.
b) Verbeteren inzicht en toezicht in het jeugdstelsel
Om meer inzicht te krijgen in de werking van het stelsel en collectief en
lokaal te kunnen sturen op de beschikbaarheid van zorg voor jeugdigen is
behoefte aan een onafhankelijke autoriteit die:
− Inzicht heeft in de ontwikkeling van de beschikbaarheid van zorg op
het gehele terrein van jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering.
− Toezicht houdt op de naleving van de verplichtingen die gaan gelden
voor jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen tot het
voeren van een transparante financiële bedrijfsvoering en tot het
realiseren van een openbare jaarverantwoording.
Het voornemen is om beide taken te positioneren bij de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa). Het onderdeel van onder genoemd a genoemd
wetsvoorstel met betrekking tot inzicht in en toezicht op de beschikbaarheid van zorg voor jeugdigen wordt momenteel nader uitgewerkt en
naar verwachting in het eerste kwartaal 2022 voorgelegd aan de afdeling
advisering van de Raad van State.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

8

c) Verbeteren rechtspositie jeugdigen gesloten jeugdhulp
Op 13 oktober 2021 is het voorstel voor de Wet rechtspositie gesloten
jeugdhulp ingediend bij uw Kamer. Met dit wetsvoorstel zal van hoofdstuk
zes van de Jeugdwet worden vervangen.15 Doel van het wetsvoorstel is
het verbeteren van de rechtspositie van jeugdigen die verblijven in een
gesloten accommodatie. Uitgangspunt van het wetsvoorstel is het «nee,
tenzij beginsel»: vrijheid beperkende maatregelen mogen alleen toegepast
worden als er geen alternatief meer is. Dit is in lijn met de Wet zorg en
dwang en de Wet verplichte ggz.
d) Verlenging duur pleegzorg
Dit wetsvoorstel regelt het standaard verlengen van pleegzorg tot 21 jaar
en het laten vervallen van de plicht om een verleningsbeschikking te
overleggen bij het verzoek om een machtiging tot uithuisplaatsing of
gesloten jeugdhulp. Uw Kamer heeft schriftelijke vragen ingebracht naar
aanleiding van het wetsvoorstel. Wij zullen de nota naar aanleiding van
het verslag op korte termijn aan uw Kamer aanbieden.
e) Wetsvoorstel maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo
2015 en AMvB reële prijzen Jeugdwet
Met het wetsvoorstel «maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet
en Wmo 2015» (Kamerstuk 35 816) wordt allereerst beoogd gemeenten de
mogelijkheid te geven tot het inrichten van een eenvoudigere aanbestedingsprocedure voor de inkoop van zorg voor jeugdigen (en maatschappelijke ondersteuning). Dat wordt bereikt door de in de Jeugdwet en de
Wmo 2015 opgenomen eis te schrappen, dat gemeenten hun opdrachten
moeten gunnen op grond van de «economisch meest voordelige
inschrijving» (emvi-criterium). Daarnaast bevat het wetsvoorstel onder
meer een delegatiebepaling voor een amvb «Reële prijzen Jeugdwet». De
nota naar aanleiding van het verslag is op 3 november naar Uw Kamer
gezonden.16
f) Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein
In oktober jl. heeft de Raad van State zijn advies uitgebracht over het
wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein. Dit
wetsvoorstel beoogt de wettelijke taak van gemeenten te verankeren voor
een integrale en gecoördineerde aanpak van meervoudige samenhangende problematiek op het sociaal domein en aanpalende domeinen zoals
wonen, zorg, veiligheid en onderwijs, en een grondslag te geven voor de
hiervoor noodzakelijke gegevensuitwisseling tussen partijen. Dit moet
eraan bijdragen dat o.a. jeugdigen en ouders die zich tot de gemeenten
wenden met een ondersteuningsbehoefte beter geholpen kunnen worden,
en dat professionals die al betrokken zijn bij een gezin waar nodig kunnen
komen tot een gecoördineerde aanpak. Het betreft een wijziging van de
Wmo 2015 en tegelijkertijd, via zgn. «spiegelbepalingen», wijzigingen van
de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Op dit moment bezien we het advies van de Raad van State. Naar
verwachting is het wetsvoorstel voorjaar 2022 gereed voor indiening bij
uw Kamer.

15
16

Kamerstuk 35 942, nrs. 1 t/m 3 e.v.
Kamerstuk 35 816, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

9

g) Implementatie Wet wijziging woonplaatsbeginsel
Per 1 januari 2022 treedt de Wet wijziging woonplaatsbeginsel in werking.
Het woonplaatsbeginsel bepaalt welke gemeente financieel verantwoordelijk is voor jeugdhulp. In het huidige woonplaatsbeginsel wordt de
financieel verantwoordelijke gemeente voor de jeugdige bepaald aan de
hand van de woonplaats van de gezagsdrager. Het nieuwe woonplaatsbeginsel gaat uit van de woonplaats waar de jeugdige staat ingeschreven op
het moment van de zorgvraag. De afgelopen tijd zijn gemeenten aan de
slag gegaan met het uitzoeken of de financiële verantwoordelijkheid voor
de jeugdigen die momenteel bij hen in zorg zijn wijzigt met het nieuwe
woonplaatsbeginsel. De gegevens van de jeugdigen voor wie dit het geval
is, hebben zij vervolgens aangeleverd in een specifieke transporttool.
Momenteel hebben gemeenten nog niet alle jeugdigen in beeld voor wie
de financiële verantwoordelijkheid overgedragen moeten worden en
zorgaanbieders zijn nog onvoldoende geïnformeerd over welke jeugdigen
per 1 januari 2022 overgaan. Om zeker te stellen dat er vanaf 1 januari
2022 geen onduidelijkheden bestaan over welke gemeente verantwoordelijk is en de zorgcontinuïteit te waarborgen, zijn met de VNG de
volgende afspraken gemaakt:
− Ten aanzien van de jeugdigen wier gegevens voor 1 november 2021
zijn aangeleverd in de transporttool: de «ontvangende» gemeente
accepteert de overdracht, en kan daarna uitzoeken of zij inderdaad
verantwoordelijk is.
− Ten aanzien van de jeugdigen wier gegevens na 1 november 2021 zijn
aangeleverd in de transporttool: de «latende» gemeente verlengt
tijdelijk de toewijzing en blijft verantwoordelijk totdat (evt.) overdracht
met de verantwoordelijke gemeente is geregeld.
Als in de loop van 2022 blijkt dat de financiële verantwoordelijkheid toch
bij een andere gemeente ligt, worden de gegevens over de jeugdige op
dat moment overgedragen naar de op basis van de Jeugdwet verantwoordelijke gemeente en wordt er ten aanzien van de kosten tussen
gemeenten onderling verrekend. De Wet wijziging woonplaatsbeginsel
bevat een expliciete grondslag voor dergelijke verrekeningen. Jeugdigen
of jeugdhulpaanbieders zullen hiervan geen hinder ondervinden. Voor
gemeenten die door deze werkwijze eventueel in de problemen komen,
wordt een vangnetregeling opgezet. Deze werkwijze voorkomt dat er
financieel administratieve problemen ontstaan rondom zorg die geleverd
wordt aan jongeren. Gemeenten en aanbieders worden bij deze stappen
ondersteund door een projectteam bestaande uit het Ketenbureau
i-Sociaal Domein, het Ministerie van VWS, de VNG, Jeugdzorg Nederland,
de Nederlandse ggz en VGN.
2.3 Extra middelen voor jeugdzorg
Vanwege de financiële tekorten van gemeenten als gevolg van stijgende
uitgaven aan de jeugdzorg en de verdringing van andere uitgaven, zijn
vanuit het Rijk de afgelopen jaren op verschillende momenten aanvullende incidentele middelen beschikbaar gesteld. Voor 2021 heeft het
kabinet € 613 miljoen extra beschikbaar gesteld om een aantal acute
knelpunten aan te pakken zoals voor tijdelijke uitbreiding crisiscapaciteit
jeugd-GGZ (€ 50 mln.), aanpak wachttijden voor specialistische jeugdzorg
(€ 255 mln.), aanpak aantal andere specifieke knelpunten (€ 70 mln.),
zoals vereenvoudiging van de jeugdbeschermingsketen en € 238 miljoen
voor overige knelpunten met name om verdringing van uitgaven op te
vangen. Dit bedrag komt bovenop de € 300 miljoen die al eerder extra ter
beschikking is gesteld voor 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

10

Voor 2022 gaat het om totaal € 1,614 miljard. Begin juni 2021 is, naar
aanleiding van de uitspraak van de Commissie van Wijzen, het Kabinet in
gesprek gegaan met gemeenten waarna besloten is dat het kabinet in
2022 € 1,314 miljard extra beschikbaar stelt aan gemeenten voor de
tekorten vanwege de jeugdzorg. De afgelopen jaren hebben gemeenten
meer uitgegeven aan jeugdzorg dan hun beschikbare budget. Dit is
aanvullend op de € 300 miljoen die reeds aanvullend voor 2022
beschikbaar is gesteld. Gemeenten committeren zich daarbij aan de
invulling van een set aan maatregelen die in 2022 een besparing van
€ 214 miljoen opleveren. Met deze combinatie van middelen en maatregelen is voor 2022 recht gedaan aan de uitspraak van de Commissie van
Wijzen.
2.4 Voorbereiden Hervormingsagenda Jeugd
De afgelopen maanden hebben het Rijk, de VNG, jeugdhulpaanbieders,
professionals en cliënten- en jongerenorganisaties gewerkt aan de
voorbereiding van de Hervormingsagenda Jeugd. Deze agenda richt zich
op goede en tijdige zorg en ondersteuning voor kind en gezin en een
duurzaam financieel houdbaar jeugdhulpstelsel. De (financiële) kaders van
de uitspraak van de commissie van Wijzen gelden hierbij als
vertrekpunt.17 Naast het advies van de commissie van Wijzen wordt,
conform de motie van de leden Ceder en Simons18, ook de inhoudelijke
bijdragen19 van verschillende partijen betrokken, zoals het advies «van
systemen naar mensen» van de SER20 en het manifest de Jeugdsprong
van de FNV, stichting Beroepseer en Public Space21.
Gezien de huidige problemen in de jeugdzorg worden de volgende
thema’s uitgewerkt in de Hervormingsagenda:
− De reikwijdte van de Jeugdwet. Het moet duidelijk zijn wanneer er
sprake is van normale opvoedvraagstukken (en wanneer niet), wat we
van ouders mogen verwachten en wat onder de Jeugdwet valt.
− Betere toegang tot hulp en ondersteuning. Verbeteren van de (kwaliteit
van) de toegang is nodig om juiste zorg op het juiste moment op de
juiste plek te kunnen leveren tegen lagere kosten.
− Verbetering van (het inzicht in) kwaliteit en effectiviteit van de
hulp. Hulp moet goed en effectief zijn. Daarom is meer kennis en
transparantie nodig over kwaliteit en effectiviteit van de Jeugdzorg. Dit
vraagt een kennisagenda en een sterke kennisinfrastructuur.
− Een houdbaar stelsel, dat duurzaam en beheersbaar is. Jeugdhulp
moet nu, en in de toekomst, betaalbaar en uitvoerbaar zijn.
− Sterkere uitvoeringskracht van gemeenten door (boven-)
regionale samenwerking of landelijke afspraken (in het bijzonder voor
gespecialiseerde zorg). Regionale samenwerking is nodig om de
beschikbaarheid van (specialistische) zorg te borgen. Tijd, inzet en geld
moet naar hulp en ondersteuning gaan en zo min mogelijk naar
administratieve processen.
− Heldere interbestuurlijke verhoudingen. Het moet duidelijk zijn
hoe de interbestuurlijke verhoudingen moeten luiden m.b.t. de
jeugdzorg en welke financiële instrumenten richting gemeenten hierbij
het meest geëigend zijn.
− Beter inzicht in het functioneren van het systeem (data en monitoring). We moeten beleid goed kunnen evalueren en bijstellen.
17

Kamerstuk 31 839, nr. 777.
Kamerstuk 31 839, nr. 798.
19
Zie voor een overzicht van relevante stukken: https://voordejeugd.nl/hervormingsagendajeugd-achtergrondinformatie/.
20
https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2021/van-systemen-naar-mensen.pdf.
21
https://beroepseer.nl/wp-content/uploads/2021/09/de_jeugdsprong_herzien_sept2021.pdf.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

11

− Een lerend stelsel en sterke kennisinfrastructuur. De jeugdhulpsector moet elke dag steeds beter worden doordat professionals leren
van elkaar.
− Dit vraagt ook meer kennis en transparantie over kwaliteit en effectiviteit van de Jeugdzorg door een kennisagenda en een sterke kennisinfrastructuur.
− De komende maanden werken verschillende werkgroepen, onder
leiding van onafhankelijke voorzitters, bovenstaande thema’s uit.
Relevante partijen zoals de IGJ, de Associatie Wijkteams en vakbonden
worden bij de uitwerking betrokken. De werkgroepen is gevraagd nog
voor de Kerst te rapporteren. Op basis van de bevindingen van de
werkgroepen vindt in de eerste maanden van 2021 afstemming en
bestuurlijke besluitvorming plaats. Het is uiteindelijk aan het nieuwe
kabinet de Hervormingsagenda vast te stellen en uw Kamer te
informeren. Naar verwachting is dat in het eerste kwartaal van 2022.
2.5 Kwaliteit en effectiviteit jeugdhulp
Om de jeugdhulp te verbeteren is beter inzicht nodig in de effectiviteit van
interventies gekoppeld aan een goede identificatie van doelgroepen en
cliënten. Op dit moment is er nog weinig kennis over bewezen effectieve
interventies en wordt de kennis die er is niet overal toegepast. Daarom
kent de opdracht voor de werkgroep onder de Hervormingsagenda een
structurele- en een korte termijn aanpak. Structurele aanpak is het borgen
van de kwaliteit en effectiviteit via verplichte kwaliteitskaders en een
beoordelingskader voor effectieve interventies. Om ook op de korte
termijn al tot verbetering te komen is de werkgroep gevraagd voorstellen
te doen om goede voorbeelden van effectiviteit te inventariseren en
voorstellen voor stoppen met hulp die niet werkt. De voorstellen van de
werkgroep krijgen een plek in de Hervormingsagenda die voor de
voorjaarsbesluitvorming wordt opgesteld in lijn met de uitspraak van de
Commissie van Wijzen.
3. Voortgang vereenvoudigen en verbeteren jeugdbescherming
De jeugdbescherming werkt met gezinnen en kinderen waar ouders, om
allerlei verschillende redenen, voor korte of langere tijd niet in staat zijn
voor de veiligheid of een veilige ontwikkeling van hun kind te zorgen.
Ingrijpen van de overheid is dan noodzakelijk. Een besluit dat voor de
betrokken ouders en kinderen altijd ingrijpend is en dan ook met de
grootste zorgvuldigheid moet worden genomen. Er zijn waarborgen en
checks en balances gericht op die zorgvuldigheid. Tegelijkertijd zien we
ook dat de werking van de jeugdbeschermingsketen verbetering behoeft.
Het knelt op teveel fronten. Zo krijgen kinderen niet altijd tijdig passende
hulp en is er een tekort aan gekwalificeerd personeel. Dat raakt de
betrokken ouders en kinderen maar ook de professionals die in de
jeugdbeschermingsketen werken. We werken aan structurele oplossingen
op de langere termijn met het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Tegelijkertijd werken we met de sector aan verbeteringen op
de korte termijn, waar relevant in verbinding met het toekomstscenario.
3.1 Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
Het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is opgesteld door het
Rijk en de VNG in samenwerking met alle betrokken partners. Het is als
blik op de toekomst gepresenteerd aan de Tweede Kamer in maart 2021.22
Hierna heeft een brede internetconsultatie plaats gevonden. De Raad voor

22

Kamerstuk 31 839, nr. 771.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

12

Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) heeft een advies
uitgebracht over het toekomstscenario.23
Uitkomsten consultatie
Op de consultatie zijn 80 reacties binnen gekomen. De reacties kwamen
van organisaties, netwerken, gemeenten, professionals en burgers. Het
toont de grote betrokkenheid bij het onderwerp. Uit de consultatie komt
naar voren dat het nut, de noodzaak en urgentie tot verandering binnen
de jeugdbeschermingsketen breed wordt omarmd. Daarnaast is er veel
herkenning van en draagvlak voor de vier basisprincipes van het
toekomstscenario («gezinsgericht werken», «rechtsbeschermend &
transparant», «eenvoudig» en «lerend»).
Wij zien zes inhoudelijke thema’s veelvuldig in de consultatie en de
adviezen naar voren komen waar uitdagingen liggen: rechtsstatelijkheid
en rechtsbescherming (1), het wel of niet centraliseren van veiligheidsexpertise in gedwongen kader (2), de uitwerking van de lokale en regionale
teams, en de wisselwerking ertussen (3), de verbinding volwassen GGZ en
kind- en gezinsbescherming (4), deugdelijke diagnostiek en feitenonderzoek (5), brede verbinding en 0–100 aanpak (6). We kunnen constateren
dat we er nog niet zijn: er zijn nog uitzoekpunten en over oplossingsrichtingen is niet iedereen het eens. Voor de feitelijke opbrengsten van de
consultatie verwijzen wij u naar de bijlage bij deze brief24.
Advies RSJ
Op 14 september jl. heeft de RSJ het adviesrapport «Jeugdbescherming
in de toekomst» aangeboden. De RSJ constateert met ons dat een
herijking van de jeugdbescherming noodzakelijk is en ziet dat het
toekomstscenario veel inspiratie bevat voor deze herijking. De RSJ geeft
vier adviezen:
1. Maak duidelijk hoe dit scenario het probleem oplost. Hoe dragen de
voorgestelde structuurwijzigingen bij aan het oplossen van het gebrek
aan tijdige en passende hulp aan kinderen en ouders?
2. Stel kinder- en mensenrechten centraal bij maken van beleid voor
passende hulp en steun aan kinderen en ouders; integreer de aanpak
van kindermishandeling in het toekomstscenario; blijf bij de term
jeugdbescherming (i.p.v. gezinsbescherming) als aanduiding voor het
gedwongen kader.
3. Beleg voor het gedwongen kader de verantwoordelijkheid uitsluitend
bij de rijksoverheid; veranker de overgang van vrijwillig naar gedwongen kader in wetgeving; en maak landelijk beleid met uniforme en
voorzienbare werkwijze.
4. Laat het perspectief van kind en ouder leidend zijn bij het uitwerken
hoe kinderen en ouders zich gezien en gehoord voelen; werk uit hoe
tijdig, onafhankelijk en kwalitatief goed onderzoek en advies aan de
rechter kan worden gegarandeerd, zonder dat dit noodzakelijke
besluiten vertraagt; werk de rechtpositie en rechtsbescherming van
kinderen en ouders uit in het scenario.
Wij zijn de RSJ erkentelijk dat het advies is uitgebracht over de jeugdbescherming in de toekomst. Het advies maakt duidelijk dat een goed
functionerend stelsel hand in hand gaat met tijdige, passende hulp en
bescherming voor kinderen en gezinnen die dat nodig hebben, en waarin
de rechtsbescherming voor iedere fase goed geregeld is. Wij nemen de
adviezen van de RSJ ter harte. De inrichting van een regionaal veilig23
24

Jeugdbescherming in de toekomst, 31 augustus 2011 www.rsj.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

13

heidsteam vraagt nog nadere uitwerking. Dat gaan we vanuit de proeftuinen doen en daarin nemen we het advies van de RSJ mee. Belangrijk is
dat er sneller hulp geboden kan worden waardoor de situatie van een kind
en in het gezin niet onnodig escaleert en veiligheidsrisico’s worden
tegengegaan (advies 1). Het programma Geweld hoort nergens thuis
(advies 2) wordt geïntegreerd met het toekomstscenario, waarmee de
aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling een plek krijgt. De
positionering van het gedwongen kader en de rechtsbescherming (advies
3 en 4) lichten wij hieronder nader toe.
Hoe verder: uitwerking van het toekomstscenario
De meeste punten die worden aangedragen kunnen verder worden
uitwerkt in het toekomstscenario en in de proeftuinen. De proeftuinen zijn
opvolger van zes voormalige pilotregio’s.25 Op het thema «rechtsstatelijkheid en rechtsbescherming» ligt dat anders. Het opleggen van een
kinderbeschermingsmaatregel door de rechter is ingrijpend voor ouders
en kinderen. Dat vraagt om een onafhankelijke toets en advies aan de
rechtspraak of de veiligheid van het kind in het geding is en maatregelen
moeten worden genomen. Uit de internetconsultatie van het toekomstscenario en het RSJ-advies komt naar voren dat deze onafhankelijke toets en
advies in het toekomstscenario dat nu voorligt niet goed is geborgd. Dit
vereist dus aanpassing. Op basis van dit dringende advies willen we
samen met alle betrokken partners voor 1 mei 2022 gaan uitwerken wat
het betekent voor het toekomstscenario als deze onafhankelijke toets en
advies aan de rechter onder Rijksverantwoordelijkheid blijft. Of als de
onafhankelijkheid van deze toets en advies wordt versterkt, maar wel
decentraal wordt belegd, zoals het toekomstscenario nu voorstelt. Daarbij
wordt bekeken hoe het toekomstscenario aangepast moet worden, zodat
de doelstelling om ouders en kinderen beter te beschermen en hulp te
bieden nog steeds centraal blijft staan. Wij stellen hiervoor in gezamenlijk
opdrachtgeverschap met de VNG een breed samengestelde adviescommissie in die tot 1 mei haar werk zal doen. Een nieuw kabinet zal dan zo
spoedig als mogelijk over een aangepast toekomstscenario moeten
beslissen.
Daarbij gaat nadrukkelijk aandacht uit naar de rechtsbescherming van
ouders en kinderen in alle fases van het hulpverleningstraject. Wij vragen
bovengenoemde adviescommissie tevens een verkenning uit te voeren
naar de versterking van rechtspositie en rechtsbescherming van ouders
en kinderen. Deze commissie zal ook de proeftuinen volgen en adviseren
bij de uitwerking van dit vraagstuk.
Dit betekent dus dat we doorgaan met het inhoudelijk uitwerken van het
toekomstscenario. We zien veel enthousiasme bij gemeenten en
betrokken organisaties om de volgende stappen te zetten. Ook de zes
proeftuinen kunnen voorwaarts, zoals we in maart 2021 hebben bedoeld,
met dien verstande dat we moeten zorgen dat scenario-ontwikkeling en
wat we in de praktijk beproeven goed op elkaar afgestemd blijft. Voor de
proeftuinen is een incidenteel bedrag van € 10 mln. beschikbaar voor de
periode 2021–2022. Dat betekent dat ook in 2022 vier nieuwe proeftuinen
kunnen starten. Naar aanleiding van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) en het rapport «Ongekend onrecht»
heeft het kabinet per direct structureel extra middelen beschikbaar gesteld
voor het versterken van de gemeentelijke dienstverlening. Hiertoe zijn in
samenspraak met de ministeries van VWS, JenV, SZW en BZK en VNG
acht actielijnen opgesteld, onder andere voor versterking rechtsbescherming, wijkteams en integraal werken in het gemeentelijk sociaal
25

Amsterdam-Amstelland, Foodvalley, Regio Rijnmond, Utrecht Utrecht-West, West-Brabant
West en Zeeland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

14

domein. Eén actielijn betreft het realiseren van het toekomstscenario kinden gezinsbescherming in alle gemeenten, waarvoor vanaf 2022 per jaar
€ 23 miljoen beschikbaar is.
Daarnaast zijn wij, zoals uw Kamer is toegezegd, aan de slag met het in
kaart brengen van de financiële impact, doeltreffendheid en doelmatigheid van het toekomstscenario. EY Consulting is gevraagd te adviseren
over de stappen die nodig zijn om tot een dergelijke businesscase te
komen. Ook die uitwerking nemen wij ter hand.
3.2 Heldere en zorgvuldige (tucht-)klachtprocedures
In de jeugdbescherming is een belangrijk uitgangspunt dat iedere cliënt
het recht heeft een klacht in te dienen, waarbij zij recht hebben op
ondersteuning van een vertrouwenspersoon via bijvoorbeeld het Advies
en Klachtenbureau (AKJ). Het is voor een cliënt niet altijd duidelijk voor
welke klacht ze waar moeten zijn. Heldere en zorgvuldige (tucht)klachtprocedures dragen zowel bij aan verdere professionalisering, een
betere rechtsbescherming van cliënten als aan het tegengaan van
stapeling van procedures, wat jeugdprofessionals tijd kost en belastend
voor hen kan zijn. Uw Kamer heeft in twee moties hier eerder ook
aandacht voor gevraagd.26
We werken met betrokken organisaties aan het verbeteren en stroomlijnen van klacht- en tuchtrecht om te zorgen dat de cliënt zo goed
mogelijk wordt geholpen de juiste procedure te bewandelen. Dit komt
zowel de cliënt als de jeugdprofessional ten goede. De rechtsbescherming
van de cliënt blijft hierin het uitgangspunt.
Op het gebied van het klachtrecht zijn diverse organisaties bezig om hun
klachtenprocedure te verbeteren. Zo loopt bij Jeugdbescherming west het
project «Klacht als Waardewerk». De RvdK zet onder meer in op het
verbeteren van de termijnen en het leren van klachten en heeft recent zijn
klachtenregeling geactualiseerd. Voorts werkt het AKJ in samenwerking
met de partners uit het Actieplan Verbetering Feitenonderzoek (RvdK, VT
en GI) een aantal actielijnen uit die moeten leiden tot beter voorgelichte
cliënten en beter voorbereide (toekomstige) jeugdprofessionals.
Daarnaast is gewerkt aan het voorkomen van «stapelen» van klachten.
Vanaf 1 oktober jl. kan een klager bij het SKJ (uitzonderingen daargelaten)
niet-ontvankelijk worden verklaard in het geval de klacht is ingediend over
het individueel handelen van de beklaagde waarbij datzelfde handelen
van de beklaagde al aanhangig is gemaakt of is beoordeeld door een
andere klachtinstantie. Daarbij is wel aandacht voor het feit dat het
ingewikkeld kan zijn om een klacht helder te formuleren en met feiten te
onderbouwen. Een klager wordt daarom vaak benaderd door het SKJ met
advies om de klacht beter te formuleren. Als dit klager zelf niet lukt, wordt
die doorverwezen naar professionele, en doorgaans kosteloze, ondersteuning, bijvoorbeeld van het AKJ.
Wat het SKJ betreft kan verder worden gemeld dat in januari 2022 bij SKJ
een pilot start waarbij klachten over het handelen van SKJ-geregistreerde
professionals niet meer per definitie worden behandeld door het
tuchtcollege, maar vooral in de vorm van professionele consultatie. Doel
is ervoor te zorgen dat alleen klachten over ernstig verwijtbaar handelen
van een professional, waarvoor het tuchtrecht is bedoeld, door het
tuchtcollege in behandeling worden genomen. De overige klachten die
26

Motie van de leden Tielen en Peters (Kamerstuk 34 880, nr. 10) en motie van de leden Peters
en Wörsdörfer (Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 106).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

15

minder ernstig zijn maar wel van belang zijn voor het doorontwikkelen
van de beroepsnormen worden doorgeleid naar de zogenoemde
commissie van consultatie waar het lerend vermogen – zowel individueel
als van de hele beroepsgroep – voorop staat. Dit moet leiden tot het
hogere doel: betere zorg. Ook dit is uiteraard in het belang van zowel
cliënten als professionals. De resultaten en evaluaties van de pilot worden
eind eerste kwartaal van 2022 verwacht.
3.3 Caseload en tarieven
Een goed functioneren van de jeugdbescherming vraagt om reële
tarieven. De moties van de leden Peters en Kuiken (Kamerstuk 31 839, nr.
796) en van het lid Raemakers (Kamerstuk 31 839, nr. 793) verzoeken om
een minimumtarief en beperking van de caseload van jeugdbeschermers.
Als vervolg hierop is het voornemen om samen met GI’s en gemeenten
tot afspraken te komen over een kwaliteitskader voor de jeugdbescherming. Zo’n kader zou ons inziens gevalideerd moeten worden door
een onafhankelijke instantie. Het kwaliteitskader is de basis voor de
beschrijving van activiteiten van GI’s. Nu is er geen actuele landelijke
basisbeschrijving van wat GI’s moeten doen (prestaties) en wat daarbij
een redelijke en objectieve norm is. Dit is nodig om een redelijke caseload
van professionals te bepalen. Als over kwaliteitskader en prestatiebeschrijvingen (met redelijke caseload), gezamenlijke afspraken tot stand
komen, vormt dat een basis om op lokaal of regionaal niveau afspraken te
maken over tarieven. Dit alles moet zo vorm krijgen dat er ruimte is en
blijft om op regionaal niveau afspraken te kunnen maken over innovatie
en maatwerk.
3.4 Verbetering feitenonderzoek
Er zijn regelmatig berichten waarin zorgen worden geuit over de kwaliteit
van het feitenonderzoek. Wat daaruit bijvoorbeeld naar voren komt is dat
feiten, meningen en conclusies niet altijd duidelijk van elkaar gescheiden
zijn, dat rapportages incompleet zijn of dat hoor en wederhoor onvoldoende wordt toegepast. Deze signalen nemen wij zeer serieus.
Op 14 september 2021 heeft de Minister van Justitie en Veiligheid bij de
beantwoording van een mondelinge vraag toegezegd om vooruitlopend
op de eindevaluatie van het Actieplan Verbetering Feitenonderzoek met
betrokken partijen in gesprek te gaan of eventuele aanscherpingen en
aanvullende maatregelen op het gebied van feitenonderzoek nodig zijn
(Handelingen II 2020/21, nr. 105, item 2).
Naast de vakbekwaamheid van de professionals is het primair noodzakelijk dat de randvoorwaarden voor het doen van goed feitenonderzoek
op orde zijn. Dit betekent dat er voldoende rust en ruimte moet zijn om
het onderzoek goed en grondig uit te voeren en deskundige rapportages
te schrijven. Dat vraagt om reële tarieven in de jeugdbescherming en
voldoende personeel.
Het doen van onderzoek naar de opvoedsituatie van een kind is een
belangrijke kerntaak van de Veilig Thuis organisaties (VT), RvdK en GI’s.
Door de betrokken organisaties wordt daarom doorlopend ingezet op de
verbetering van de kwaliteit van het feitenonderzoek. In het opleidingsprogramma van VT, RvdK en GI’s hebben de kernwaarden van het feitenonderzoek (o.a. helder rapporteren, toepassen van hoor en wederhoor,
accordering van informatie, samenwerking met ouders en bejegening)
een stevige basis. Daarnaast worden plannen van aanpak bij GI’s samen
met ouders en kinderen opgesteld en multidisciplinair vastgesteld. Hierbij
wordt ook aandacht besteed aan elementen van feitenonderzoek. Bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

16

RvdK wordt een interne analyse voorbereid om te bezien hoe de RvdK
feitenonderzoek vormgeeft.
In aanvulling op het staande beleid binnen de organisaties is er het
Actieplan Verbetering Feitenonderzoek in de jeugdbeschermingsketen. Dit
Actieplan loopt tot eind 2021. In 2022 wordt het Actieplan geëvalueerd. De
meeste acties zijn reeds uitgevoerd of een enkele is nog in uitvoering. Een
actueel overzicht van de stand van zaken wordt bijgehouden op de
website Zorg voor de Jeugd. De afgelopen zomer hebben de drie
organisaties de gezamenlijke basiswaarden voor feitenonderzoek
gepubliceerd. Deze basiswaarden zijn, zoals aan uw Kamer toegezegd27,
ontwikkeld in samenspraak met cliënten en nodigen uit om met cliënten in
gesprek te gaan over feitenonderzoek. Tot slot laten de drie organisaties
op dit moment een gezamenlijke training feitelijk rapporteren ontwikkelen.
Deze steeds intensievere vorm van samenwerking rondom het feitenonderzoek sluit goed aan op het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, waarin het ontwikkelen van gezamenlijk onderzoek en
diagnostiek een plek heeft. Het onderwerp feitenonderzoek krijgt een plek
in meerdere proeftuinen die starten in het kader van het toekomstscenario
kind- en gezinsbescherming.
Als sluitstuk op deze activiteiten gaat de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd (hierna: Inspectie), zoals eerder aangekondigd, starten met toezicht
naar de kwaliteit van het feitenonderzoek. Zo verwacht de Inspectie onder
meer dat alle professionals die met jeugdigen werken vakbekwaam en
integraal onderzoek doen naar de situatie van het gezin. De Inspectie kijkt
hierbij naar de kwaliteit van de uitgevoerde analyse en de wijze van
rapporteren. Ook verwacht de Inspectie dat de checks en balances in het
systeem goed functioneren. Dat wil zeggen dat eventuele onvolkomenheden in het onderzoek, de analyse of de besluitvorming tijdig worden
hersteld. Dat betekent dat er goed hoor en wederhoor moet plaatsvinden
en dat de klachtenprocedures goed zijn ingericht en worden uitgevoerd.
De Inspectie gaat in haar onderzoek toetsen in hoeverre hieraan is
voldaan.
3.5 Doorbraakaanpak
Sinds het najaar van 2020 zetten gemeenten, aanbieders en GI’s op
voordracht van de inspecties in op de doorbraakaanpak, zodat kinderen
met een gerechtelijke maatregel tijdige jeugdbescherming/
jeugdreclassering krijgen en waar nodig passende jeugdhulp.28 Het
Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ) biedt in het kader van de
doorbraakaanpak tot einde van dit jaar op vraag ondersteuning bij de
doorontwikkeling van de regionale expertteams bij het oppakken van
casuïstiek die niet op lokaal niveau opgelost kan worden en bij het
verbeteren van de samenwerking tussen regionale expertteams en de
GI’s. Daarnaast zet het OZJ in op training en coaching voor jeugdbeschermers rondom houding en gedrag bij tegengestelde belangen, zoals
bij complexe echtscheidingen. De geleerde lessen hierover worden
landelijk verspreid. Ook ontvangen de accounthoudende regio’s en
hiermee de GI’s incidentele financiële ondersteuning (€ 167.000 per regio)
bij het uitvoeren van de doorbraakaanpak, met name voor de werkzaamheden van GI’s bij het vinden en matchen van passende en tijdige
jeugdhulp. Jeugdbeschermers die hier nu veel tijd mee kwijt zijn worden
hiermee ontlast.

27

Toezegging tijdens het Wetgevingsoverleg Jeugd van 23 november 2020. (Kamerstuk 35 570
XVI, nr. 175).
28
Kamerstuk 31 839, nr. 749.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

17

3.6 Interbestuurlijk toezicht in het kader van het Inspectierapport
«kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd»
Op 5 juli jl. hebben we uw Kamer geïnformeerd over het zetten van
stappen in het kader van het interbestuurlijke toezicht in de jeugdbeschermingsregio’s Brabant, Noord-Holland/Amsterdam-Amstelland, Zuid-West
en Rijnmond naar aanleiding van het Inspectierapport «Kwetsbare
kinderen onvoldoende beschermd».29
Dit rapport is een vervolg op eerdere rapportages van de inspecties over
de voortgang van de doorbraakaanpak. Met de doorbraakaanpak worden
in regio’s positieve resultaten geboekt. Er zijn echter grote regionale
verschillen in resultaten. In de genoemde jeugdbeschermingsregio’s
bleven de resultaten achter en dat is bijzonder zorgwekkend. We zagen in
deze regio’s dat de doorbraakaanpak onvoldoende op gang kwam. In
enkele regio’s zagen we ook dat noodzakelijke (bestuurlijke) bovenregionale samenwerking onvoldoende effect sorteerde dan wel dat er
langlopende discussies waren om te komen tot een reëel tarief voor de
jeugdbescherming. Dit is voor de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ) en de Inspectie Justitie en Veiligheid (in het vervolg: de inspecties)
aanleiding geweest om verscherpt toezicht in te stellen voor de periode
van een half jaar.
Naar aanleiding van dit inspectierapport zijn door alle regio’s plannen van
aanpak gemaakt met concrete acties en investeringen. Wij hebben met
bovenstaande jeugdbeschermingsregio’s bestuurlijke afspraken gemaakt
over de uitvoering van deze plannen van aanpak, de bovenregionale
samenwerking voor een toereikend passend kwalitatief en kwantitatief
aanbod van jeugdhulp en gecertificeerde instellingen, reële tarieven bij de
GI’s en monitoring van de resultaten.
We zien dat de regio’s hard aan de slag zijn en dat er goede stappen gezet
zijn in de noodzakelijke samenwerking tussen de jeugdhulpregio’s.
Tegelijkertijd zijn de knelpunten hardnekkig en blijft het een uitdaging om
te zorgen voor tijdig jeugdbescherming en tijdig passende jeugdhulp voor
alle kinderen met een jeugdbeschermingsmaatregel. We zien daarbij met
name dat het tekort op de arbeidsmarkt niet eenvoudig op te lossen is. Er
is in de regio extra inzet voor voldoende personeel voor de jeugdbescherming noodzakelijk. Vanuit het Rijk gaan we daar op landelijk niveau
aan bijdragen, zoals verderop in deze brief wordt toegelicht.
Vanuit het interbestuurlijk toezicht blijven wij de situatie nauwlettend
volgen. De inspecties voeren de aankomende periode praktijktoetsen en in
januari 2022 een definitieve toets uit. Op grond hiervan besluiten zij
vervolgens over het verscherpt toezicht. Vanuit het Rijk blijft het interbestuurlijk toezicht voor die periode van kracht en volgen we de voortgang.
In het begin van 2022 voeren we met de jeugdbeschermingsregio’s
vervolggesprekken over de uitvoering van de plannen van aanpak, de
stand van zaken met betrekking tot de bestuurlijke afspraken en de
bevindingen van de inspecties.
3.7 Instroomstop Brabant
In juni dit jaar hebben Jeugdbescherming Brabant (JBB) en de William
Schrikker Stichting (WSS) een instroomstop afgekondigd in Brabant –
voor WSS alleen Brabant Oost. De gemeenten, JBB en de WSS hebben de
afgelopen periode veel werk verzet om alle kinderen desondanks zo goed
mogelijk te beschermen. Daarvoor is door gemeenten een aparte
instroomorganisatie opgericht. Partijen hebben afgesproken om de door
JBB en WSS afgekondigde instroomstop nog in 2021 weer op te heffen.
29

Kamerstuk 31 839, nr. 804.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

18

De kinderen die nu nog door de aparte instroomorganisatie worden
begeleid, zullen vervolgens begin 2022 op zorgvuldige wijze overgedragen worden aan JBB. Daarnaast zijn tussen gemeenten en GI’s
afspraken gemaakt om de tarieven te verhogen tot iets boven het landelijk
gemiddelde tarief – met terugwerkende kracht tot 2020. Ook is
afgesproken om voor 1 april 2022 tot afspraken te komen over de wijze
waarop de uitvoering van de jeugdbescherming in Brabant plaatsvindt in
het licht van het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.
Onderdeel van deze afspraken is ook een daartoe passend tarief waarmee
de GI’s duurzaam in staat zijn om de kinderen adequaat te begeleiden.
Gezien de krapte op de arbeidsmarkt in Brabant is de verwachting dat JBB
en WSS in de komende periode nog niet in staat zullen zijn om binnen 5
dagen in alle gevallen een jeugdbeschermer in te zetten. De huidige
instroomorganisatie blijft dan ook vooralsnog bestaan om zorg te dragen
voor de veiligheid van de kinderen en wordt begin 2022 ondergebracht bij
JBB. Daarnaast blijven de inspanningen van JBB en WSS er voortdurend
op gericht om zoveel mogelijk jeugdbeschermers te werven en te
behouden voor de organisatie. Wij hebben met de Brabantse gemeenten
afspraken gemaakt om zo snel als mogelijk de 5 dagen termijn weer te
realiseren.
De inspecties voeren de aankomende periode praktijktoetsen uit. In
januari 2022 zullen zij op basis van de praktijktoetsen besluiten over de
noodzaak van het verscherpt toezicht. In het verlengde daarvan besluit het
Rijk over de noodzaak van het interbestuurlijk toezicht. In dit kader blijven
wij de situatie nauwgezet volgen.
3.8 Interbestuurlijk toezicht Zeeland
Ten aanzien van het al langer lopende interbestuurlijk toezicht in Zeeland
heeft het kabinet u op 3 juni 2021 geïnformeerd over het faillissement van
de gecertificeerde instelling Briedis en de afspraken die met Zeeuwse
gemeenten gemaakt zijn over de borging van de continuïteit van de
bescherming van de kinderen die door Briedis worden begeleid.30 In die
brief is aangegeven dat de kinderen zo snel als mogelijk – maar wel
zorgvuldig – overgedragen worden naar een andere gecertificeerde
instelling. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft toezicht
gehouden op de overdracht. De laatste kinderen zijn 16 september via de
rechtbank aan een andere instelling overgedragen.
In antwoord op uw vragen hebben wij u al eerder geïnformeerd over de
voorgenomen fusie van de gecertificeerde instelling Intervence en
Jeugdbescherming west.31 Deze fusie heeft op 1 juli 2021 formeel
plaatsgevonden. Tussen gemeenten en Jeugdbescherming West wordt nu
een meerjarig contract afgesloten tot en met 2027 conform de opgestelde
randvoorwaarden in het transitieplan van Jeugdbescherming West.
Met de fusie van Intervence met Jeugdbescherming west en de
overdracht van de kinderen van Briedis, is in Zeeland een goede basis
gelegd voor een duurzame continuïteit van de zorg. Voor de ouders en de
kinderen maar ook voor de medewerkers is daarmee een einde gekomen
aan een periode van onzekerheid. Nu kan de aandacht zich weer volledig
richten op de bescherming en de ondersteuning van kinderen en hun
ouders. De inspecties zullen binnenkort beoordelen of de overname en
overdracht van de kinderen op zorgvuldige wijze heeft plaatsgevonden.
Op basis van dit toezicht zal besluitvorming plaatsvinden over het
opheffen van het interbestuurlijk toezicht.
30
31

Kamerstuk 31 839, nr. 781.
Kamerstuk 31 839, nr. 783.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

19

3.9 Perspectiefbesluit
Wanneer een kind in het kader van een ondertoezichtstelling uit huis is
geplaatst, en de Gecertificeerde Instelling neemt een besluit over de
plaats waar het kind opgroeit tot aan zijn volwassenheid, heet dit een
perspectiefbesluit. Bij de beantwoording van de VKC vragen in augustus
202132 hebben wij toegezegd uw Kamer te informeren over de voortgang
van de opvolging van het RSJ-advies «Perspectief besluit in de jeugdbescherming» dat de RSJ in december 2020 aan mij heeft aangeboden. Over
de voortgang kunnen wij uw Kamer als volgt berichten. Inmiddels hebben
wij meerdere gesprekken gevoerd met Jeugdzorg Nederland en de RvdK
over mogelijke routes voor het laten toetsen van het perspectiefbesluit. De
Raad voor de Rechtspraak is hier ook bij betrokken. Deze routes moeten
nog nader worden uitgewerkt en onderzocht op impact. Om dit proces te
versnellen financieren wij een projectleider.
4. Aanpak arbeidsmarktknelpunten
4.1 Arbeidsmarkt jeugdzorg
Er is sprake van een krappe arbeidsmarkt en dat geldt zeker voor de zorgen welzijnssector. De coronacrisis heeft geleerd hoe belangrijk de inzet,
kwaliteit en betrokkenheid van zorgprofessionals is èn hoe belangrijk het
is het tekort aan medewerkers in de zorg te verminderen. Dit is en blijft
ook de komende periode een van de grootste uitdagingen waar we voor
staan in de jeugdzorg. Het is een complex vraagstuk dat niet op korte
termijn is opgelost.
Behoud van mensen
•

•

Langs diverse sporen werken we eraan de aantrekkelijkheid van de
jeugdzorg voor potentiële jeugdzorgwerkers te vergroten. Dit doen we
samen met aanbieders, beroepsverenigingen, gemeenten en vakbonden. Onder andere met het actieprogramma Zorg voor de Jeugd
hebben we maatregelen genomen die bijdragen aan het vakmanschap
van professionals en het bevorderen van een gezonde arbeidsmarkt.
Een voorbeeld hiervan is het dit jaar ingerichte Platform Vakmanschap.
Zorgverleners moeten te veel tijd besteden aan administratie. In het
kader van het programma «Ontregel de zorg» zijn daarom diverse
schrapdagen gehouden waarbij onnodige regels zijn geschrapt. Ook
wordt gewerkt aan een wettelijke regeling waarin vereenvoudiging van
de administratie (prestatiecodes)voor zorgverleners, gemeenten en
aanbieders, geregeld wordt.

Aantrekken meer mensen
•

32

Het actieprogramma Werken in de Zorg ondersteunt en stimuleert de
zorg- en welzijnssector in de regio bij hun aanpak van de arbeidsmarktknelpunten. Bijvoorbeeld met de subsidieregeling SectorplanPlus
gericht op instroom en behoud van zorgmedewerkers. Met het
stagefonds investeren we in voldoende en kwalitatief goede stages.
Ook stimuleren we via RegioPlus regionale samenwerking tussen
zorgorganisaties bij de aanpak van de arbeidsmarktknelpunten.
Daarnaast biedt het VWS-regioteam de regio’s ondersteuning bij de
uitvoering van de gezamenlijke acties die in dat kader worden
ondernomen. Tot slot ontsluit VWS via het onderzoeksprogramma
Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn kennis en informatie over de ontwikke-

Kamerstuk 31 839, nr. 806.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

20

lingen op de arbeidsmarkt in de zorg, bijvoorbeeld over mobiliteit
(instroom/uitstroom van personeel en ziekteverzuim).
Meer geld voor professionals
Professionals verdienen dat ze goed worden toegerust voor hun belangrijke werk en hier hoort ook een passende beloning bij. In cao- onderhandeling tussen werkgevers en werknemers worden afspraken gemaakt over
o.a. passende beloning en arbeidsvoorwaarden. Het Rijk en gemeenten
zijn hierbij geen partij.
De waardering voor de inzet van zorgprofessionals komt ook tot uiting
met de uitvoering van de motie van uw Kamer waarin de regering is
verzocht extra financiële middelen voor zorgsalarissen vrij te maken. Het
kabinet heeft € 675 mln. beschikbaar gesteld voor loonsverhoging in de
gehele zorg. Het kabinet stelt structureel € 94 miljoen (onderdeel van de
€ 675 miljoen) beschikbaar aan gemeenten, opdat zij de financiële
middelen hebben om de stijging van de zorgsalarissen in het sociaal
domein mogelijk te kunnen maken. De VNG heeft, in afstemming met de
verschillende branches en het Ministerie van VWS, een dringende oproep
aan gemeenten gedaan om de tarieven voor 2022 hiertoe te verhogen. De
werkgeversverenigingen in de zorg en welzijnssector hebben via een
overeenkomst met VWS op 27 september jl. verklaard in te zetten op het
gebruik van de extra arbeidsvoorwaardenruimte – conform de aanbeveling uit het SER-advies «Aan de slag voor zorg; een actieagenda voor de
zorgarbeidsmarkt» – voor het verkleinen van de salarisachterstanden voor
de middengroepen in het loongebouw ten opzichte van de publieke sector
en de marktsector.
Kwalitatief goede zorg voor jeugdigen staat of valt met goed opgeleid en
voldoende personeel. Hiertoe is het noodzakelijk dat gemeenten en
aanbieders reële prijzen afspreken die rekening houden met de aard
(waaronder de complexiteit en de zorgzwaarte) van het werk, met de
opleiding van het personeel, die voldoende tijd en ruimte bieden voor
samenwerking en reflectie van medewerkers, en die ruimte bieden voor
loonontwikkeling. In de praktijk is veel discussie bij gemeenten en
aanbieders over reële tarieven. Er zijn signalen van aanbieders dat
sommige gemeenten geen of onvoldoende indexatie bieden en sommige
aanbieders geven aan dat zij noodgedwongen prijzen met gemeente
hebben afgesproken die niet kostendekkend zijn, waardoor risico’s
ontstaan voor kwaliteit en continuïteit van de zorg. Daarom is op 1 juli
2021 het convenant «Bevorderen continuïteit jeugdhulp» afgesloten door
de BGZJ, de VNG, VWS en JenV. In dit convenant zijn onder andere
afspraken gemaakt over het voeren van het goede gesprek over tarieven
tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, onder andere door gebruikmaking van een handreiking en door een Kennis- en Informatiepunt over
tarieven. Daarnaast werken we aan een AMvB waarin kostprijselementen
van een redelijk tarief vastgelegd worden.
Arbeidsmarkttafel Jeugd
Aanvullend hierop werken Jeugdzorg Nederland, FNV en CNV, samen met
VWS en JenV, aan het oplossen van knelpunten op de arbeidsmarkt voor
de jeugdzorg. Hiervoor is een «arbeidsmarkttafel» opgericht, die gefinancierd wordt door VWS middels een bijdrage van € 2,4 miljoen. Er zijn nu 7
projecten in gang gezet:
• Inwerken en behouden van personeel;
• Aantrekkelijke organisatie;
• Blijf voor de Jeugd;
• Agressievrij werken;
• Arbeidsmarkteffecten van SKJ-registratie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

21

•
•

MBO-ers in de jeugdhulp;
Emancipatie.

Deze projecten worden uitgevoerd met expertise en directe betrokkenheid
van werkgevers en professionals. Het doel is om goede ideeën en
praktijken in de branche te benutten door ze op te halen, te versterken en
te delen met de hele sector. Werkgevers worden zodoende gefaciliteerd
om de werkzame inzichten concreet toe te passen. Dit delen gebeurt door
het bijeenbrengen van kennis en producten op de website
www.jeugdhulpallesinhetwerk.nl en via de organisatie van bijeenkomsten
en webinars. Als voorbeeld: in het project «Inwerken en begeleiden» is bij
drie best practice organisaties uit de branche (Molendrift, Jeugdbescherming West en Raad voor de Kinderbescherming) gekeken op welke
wijze de organisaties invulling geeft aan het thema «inwerken en
begeleiden»; vervolgens zijn die voorbeelden uit de praktijk gebundeld in
een handreiking. Alle beschikbare resultaten van de projecten, de
ervaringsverhalen en praktische tools zijn op de website te vinden.
4.2 Aanpak arbeidsmarktproblematiek jeugdbescherming
De jeugdbescherming staat onder druk vanwege tekorten aan gekwalificeerd personeel. De betrokken organisaties, waaronder de GI’s, Jeugdzorg
Nederland en de RvdK, hebben aangegeven dat de werkdruk onder de
professionals hoog is en dat de toegenomen complexiteit en zwaarte van
het werk van een jeugdbeschermer ook een rol speelt bij de beslissing het
werkveld te verlaten. Daarnaast geven zij aan zwaar belast te worden door
een stapeling van procedures in klacht- en tuchtrecht en (online) agressie
en geweld. De jeugdbescherming heeft ook te maken met veel negatieve
berichtgeving en negatieve beeldvorming. Dat kan weer van negatieve
invloed zijn op de instroom en het behoud van jeugdbeschermers.
Vanwege de complexiteit van de problematiek moeten de oplossingen
gevonden worden in verschillende richtingen, zowel op de korte termijn
als op langere termijn en zowel landelijk als regionaal. Er lopen al
verschillende verbeteracties. Er wordt daarbij verbinding gezocht met de
Arbeidsmarkttafel Jeugd en de maatregelen ten aanzien van de arbeidsmarktproblematiek in het bredere domein van jeugdhulp en kind- en
gezinsbescherming.
Zoals toegezegd aan Uw Kamer hebben gesprekken plaatsgevonden met
alle betrokken organisaties (VNG, GI’s, SKJ, Raad voor de Kinderbescherming (RvdK), Jeugdzorg Nederland (JZNL), CNV/FNV) over mogelijkheden en maatregelen om de arbeidsmarktproblematiek voor de
jeugdbescherming aan te pakken, aanvullend op lopende verbeteracties.
Deze zijn enerzijds gericht op het aantrekken van nieuw personeel en
anderzijds op het behoud en de motivatie van bestaand personeel voor de
sector. Deze extra maatregelen worden met de genoemde partijen nader
uitgewerkt.
Meer instroom
GI’s en gemeenten zetten lokale en regionale campagnes in om jeugdbeschermers te werven en schalen deze waar nodig op of breiden deze uit
(bijv. Zeeland en Gelderland). Op regionaal niveau wordt er contact
gezocht met opleidingsinstituten om nieuw personeel te werven, hierbij
kunnen de lokale en regionale campagnes als wervingsmiddel worden
ingezet. Met de GI’s en de RvdK worden activiteiten ontplooid om het
imago van de jeugdbeschermer te verbeteren. Hiervoor wordt er onder
meer gebruik gemaakt van de ervaringen en materialen van o.a. de
bredere «Ik zorg» campagne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

22

Werkgevers zetten zich samen met SKJ en de beroepsorganisaties in voor
de bevordering van zij-instroom en sluiten daar waar mogelijk aan bij
bestaande initiatieven en bekijken of er specifiek voor de jeugdbescherming extra inzet op nodig is. Het SKJ richt een loket voor
zij-instromers en herintreders in, waar zij terecht kunnen met vragen. Deze
informatie zal ook beschikbaar worden gemaakt voor GI’s en gemeenten.
Het streven is dat dit loket voor de zomer van 2022 gereed is.
Behoud bestaand personeel
Cruciaal voor het behoud van personeel zijn een evenwichtige caseload
en aanvullende maatregelen op klacht en tucht. Voor activiteiten met
betrekking tot (het stroomlijnen van) klacht en tucht, alsmede caseload en
tarieven, verwijzen we u naar de passages «Voortgang vereenvoudigen en
verbeteren jeugdbescherming».
Werkgevers onderzoeken samen met SKJ, de beroepsorganisaties, de
vakbonden en het Arbeidsmarktfonds FCB de mogelijkheid van functiedifferentiatie binnen de jeugdbescherming. Bijvoorbeeld door bepaalde
administratieve taken te beleggen bij niet-SKJ geregistreerde professionals. Jeugdbeschermers worden daarmee ontlast. De kwaliteit van zorg
blijft daarbij het uitgangspunt.
Als een jeugdbeschermer moet ingrijpen in een moeilijke gezinssituatie,
dan kan dat leiden tot hevige reacties. Helaas ook tot geweld en
bedreiging naar jeugdbeschermers. Dit is onaanvaardbaar. Jeugdbeschermers moeten op een veilige manier kunnen werken aan de veiligheid
van kinderen en gezinnen. Op het onderwerp tegengaan van agressie en
geweld zijn al diverse verbeteracties gaande binnen Jeugdzorg werkt! en
de Arbeidsmarkttafel Jeugd. Deze goede voorbeelden zullen worden
gedeeld met de betrokken partijen. Daarnaast wordt met het nu ter
consultatie voorliggende wetsvoorstel strafbaarstelling van het gebruik
van persoonsgegevens voor intimiderende doeleinden, dat ook van
toepassing is op medewerkers in de jeugdbescherming, een norm gesteld
die internettussenpersonen ertoe zal bewegen intimiderende content te
verwijderen.
Met de William Schrikker Groep en Veilig Thuis onderzoekt de RvdK de
mogelijkheden met betrekkelijk tot gezamenlijk leren. Hierbij kan worden
gedacht aan houding en gespreksvaardigheden, praten met kinderen en
rapporteren.
Daarnaast kijkt de RvdK na evaluatie of het huidige traineeship in
Overijssel tussen de RvdK, GI en VT bredere ingezet kan worden. Verder
wordt nagedacht over de mogelijkheid om een basisopleiding voor
jeugdbeschermers in te voeren.
Het monitoren van de arbeidsmarktproblematiek is een onderwerp dat al
aandacht krijgt binnen Jeugdzorg werkt! Verder zullen JZNL, FNV, CNV,
FCB en SKJ bekijken hoe er aanvullend gemonitord kan worden om beter
zicht te krijgen op de cijfers van bijvoorbeeld het personeelsverloop en
ziekteverzuim, het verschil in beloning binnen de sector en de toegenomen complexiteit en zwaarte van het werk van een jeugdbeschermer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

23

5. Acute jeugd-ggz en aanpak wachttijden
5.1 Acute jeugd-ggz
In onze brief van 1 oktober 202133 over een aantal toezeggingen die wij
gedaan hebben in het commissiedebat van juni 2021 (Kamerstukken
31 839, 28 345 en 31 015, nr. 805) is de Kamer geïnformeerd over de stand
van zaken rond de acute jeugd-ggz. Vanwege een toename van ernstige
psychische problematiek bij jongeren, met name suïcidaliteit en ernstige
eetproblematiek, is € 50 miljoen beschikbaar gesteld via een specifieke
uitkering. Gemeenten en zorgaanbieders konden hiervoor gezamenlijk een
aanvraag indienen om de druk op de acute jeugd-ggz te verlichten,
bijvoorbeeld door uitbreiden van crisiscapaciteit in de acute jeugd-ggz. In
totaal hebben 28 acute jeugd-ggz aanbieders in samenwerking met acht
coördinerende gemeenten een aanvraag ingediend. De middelen zijn
uitgekeerd aan deze acht gemeenten en aanbieders kunnen de aangevraagde middelen tot eind 2022 inzetten. De plannen richten zich op het
uitbreiden van intensief ambulant én klinische acute jeugd-ggz zorgcapaciteit, maar ook op het voorkomen dat deze zorg nodig is. Bijvoorbeeld
door het gericht aanbieden van respijtzorg, wachtlijstondersteuning,
bieden van consultaties rondom suïcidaliteit of eetstoornissen aan
jeugdhulpprofessionals.
Momenteel zijn gemeenten en aanbieders aan de slag met de uitvoering
van de plannen. Uit een uitvraag onder aanbieders naar de stand van
zaken van de uitvoering van hun plannen blijkt dat, daar waar nauw
samengewerkt wordt tussen aanbieders en gemeenten, men voortvarend
aan de slag is en eerste resultaten geboekt zijn. Inmiddels zijn extra teams
opgezet en bestaande teams uitgebreid. Een aantal aanbieders is gestart
met het trainen en opleiden van eigen personeel. Het werven van extra
personeel is door de meeste aanbieders in gang gezet. Ondanks krapte op
de arbeidsmarkt lukt dit in sommige gevallen, maar dit is sterk afhankelijk
van de benodigde professionals en de regionale situatie. In de uitvraag
wordt door veel aanbieders aangegeven dat het nog te vroeg is om
concrete resultaten te zien, maar de eerste signalen zijn hoopvol, waarbij
een van de aanbieders de wachttijd inmiddels ziet verminderen en een
aantal aanbieders zorgcapaciteit heeft kunnen uitbreiden.
De financieringssystematiek van een specifieke uitkering via een aantal
coördinerende gemeenten brengt juridische en financiële vragen met zich
mee, omdat het gaat om financiering buiten reguliere contracten. Dit
vraagt veel inzet van gemeenten en aanbieders. In sommige gevallen
belemmeren deze vragen ook een snelle start. Om dit te voorkomen
worden gemeenten en aanbieders ondersteund. Zo heeft het ketenbureau
i-Sociaaldomein een handreiking gemaakt voor de verantwoording en is
er ondersteuning aangeboden voor juridische vraagstukken. Samen met
de Nederlandse ggz en de VNG, gaat VWS na hoe gemeenten en
aanbieders hierbij verder ondersteund kunnen worden.
5.2 Toegang tot de WLZ voor jeugdigen met een psychische stoornis
In het commissiedebat van 9 november jl. over de GGZ (Kamerstukken
25 424, 29 325 en 32 793, nr. 595) heeft de Staatssecretaris van VWS
toegezegd in deze voortgangsbrief nader in te gaan op het perspectief
voor jongeren met ernstige psychische problemen binnen de Jeugdwet.

33

Kamerstuk 31 839, nr. 807.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

24

Uw Kamer heeft in 2019 een amendement aangenomen om de Wlz voor
de jongeren met deze problematiek open te stellen34. De behoefte aan
continue en stabiele zorg van deze jeugdigen met complexe psychische
problematiek was daarbij voor uw kamer een belangrijk argument. Zoals
de Staatssecretaris van VWS in zijn brief van 15 oktober jl. aan uw kamer
heeft toegelicht35, kan niet voldaan worden aan de randvoorwaarden
zoals die in het amendement zijn verwoord. Vooral de randvoorwaarde
vooraf zicht te hebben op de omvang en aard van de doelgroep kan niet
ingevuld worden. Deze voorwaarde werkt door in de andere twee
voorwaarden, namelijk dat er sprake moet zijn van een zorgvuldige
uitvoering en een budgettair neutrale overheveling.
Dit betekent, dat voor deze jongeren vooralsnog de hulp onder de
Jeugdwet gecontinueerd wordt en dat we proberen jeugdigen met
complexe psychische problematiek onder de Jeugdwet beter te kunnen
helpen. Dat doen we als volgt:
Continue zorg
Om de toegang tot zorg voor deze groep jongeren te verbeteren, zodat ze
de juiste zorg en voor een passende duur krijgen, is via het programma
Zorg voor de Jeugd gewerkt aan de verbetering van de kwaliteit van de
toegang, onder meer via het borgen van de basisfuncties voor lokale
teams en centrale inzichten.
KPMG heeft in februari 2021 in opdracht van VWS een rapport36 uitgebracht over de toegang voor jeugd met een levenslange en levensbrede
hulpvraag, zoals ook jeugdigen met complexe psychische problemen. Uit
dit rapport volgen onder meer leidende principes, waarmee een wijkteam
aan de slag kan gaan om de toegang tot zorg en ondersteuning te
verbeteren en knelpunten in kaart te brengen. Dit ondersteunen we met
casusgericht onderzoek op lokaal niveau, waarbij cliënten/ouders en
(toegangs)professionals worden betrokken. Met de Inspectie Toezicht
Sociaal Domein (TSD) en het programma Integraal Werken in de Wijk
(IWW) is afgesproken om de Zorg Ondersteunings en Evaluatie Tool (ZET)
hiervoor in te zetten om zicht te krijgen op de lokale situatie. In een
leerkring tussen gemeenten worden vervolgens de inzichten en leerervaringen gedeeld en worden hieruit rode draden gehaald voor kennisdeling
op landelijk niveau.
Significant is daarnaast in de zomer van 2021 in opdracht van VWS
gestart met een actie-onderzoek bij gemeenten dat onder andere in kaart
brengt hoe jeugdigen met een levensbrede en levenslange zorg of
hulpvraag (en hun gezinnen) het beste geholpen kunnen worden in de
toegang van de jeugdhulp. De resultaten van dit onderzoek worden begin
volgend jaar verwacht en worden meegenomen in de leerkring.
De termijn van de indicaties komt bij de bovengenoemde leerkringen en
het actiegericht onderzoek zeker aan bod. Tijdens het debat in de Tweede
Kamer over de GGZ van dinsdag 9 november 2021 heb ik een dringend
beroep gedaan op de gemeenten om voor deze jongeren passende
indicaties te verstrekken waarbij de termijn aansluit op hun specifieke
situatie. Zeker, omdat er geen juridische belemmeringen zijn om een
indicatie voor langere termijn af te geven. Dit appél vertaal ik in een brief
die ik zeer binnenkort naar de wethouders stuur. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 zal ik dit met oog op de nieuwe coalities nog
een keer doen.
34

Kamerstuk 35 146, nr. 11.
Kamerstukken 34 104 en 25 424, nr. 344.
36
KPMG rapport.
35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

25

Stabiele zorg
Er zijn jongeren met meervoudige problematiek waarvoor het nog te vaak
niet lukt passende hulp tijdig te organiseren. De jongeren met ernstige
psychische problemen vallen hier ook onder. Zo krijgen jongeren te horen
krijgen dat zij «te complex zijn» of dat zij niet geholpen kunnen worden
vanwege een contra-indicatie. In het debat op 22 juni 2021 hebben wij uw
Kamer toegezegd hierover in gesprek te gaan met de VNG en BGZJ. Zij
delen dit beeld en ook zij vinden het belangrijk dat voor jeugdigen met
meervoudige problematiek of ernstige psychische problemen de expertise
vanuit verschillende organisaties gebundeld wordt om deze jongeren op
locatie te helpen, in plaats van de jongere keer op keer door te verwijzen
naar andere zorg. Met de beweging StroomOP, de doorontwikkeling van
de regionale expertteams én de bovenregionale expertisecentra willen zij
dit gezamenlijk bereiken. Hierin worden inmiddels stappen gezet,
bijvoorbeeld door het realiseren en organiseren van maatwerk vanuit
verschillende expertises. Om deze ontwikkeling te steunen en te
waarborgen dat ook individuele casuïstiek opgepakt blijft worden, hoe
ingewikkeld de situatie ook is, heb ik het team Oppakken en Leren van
Complexe Casuïstiek gevraagd om ook het komende jaar nog partijen
waar nodig te ondersteunen in hun doorontwikkeling en bij het oppakken
van casuïstiek.
In de zoektocht naar hulp kunnen ouders en kinderen primair bij het lokale
team van hun eigen gemeente terecht. Wanneer de benodigde zorg lokaal
niet van de grond komt of zorg vastloopt, kunnen regionale expertteams
jeugd helpen om passende hulp te organiseren. De betreffende gemeente
kan het regionale expertteams jeugd inschakelen, maar ouders en
jongeren mogen zich ook zelf tot het expertteam wenden. Expertteams
kunnen zich laten bijstaan door de bovenregionale expertisecentra. Zoals
hierboven aangegeven is het team Oppakken en Leren van Complexe
Casuïstiek beschikbaar voor de gevallen waar het de regio’s samen met de
bovenregionale expertisecentra niet lukt om de hulpvraag op te lossen.
Het Juiste Loket is landelijk beschikbaar indien kinderen of hun ouders
vragen hebben over waar zij terecht kunnen. Tenslotte kan contact
opgenomen worden met VWS, wanneer kinderen of hun ouders vastlopen
in hun zoektocht naar hulp. VWS denkt met de melder mee en kijkt wie de
verantwoordelijke partij is om de zorg geregeld te krijgen en deze in
stelling te brengen. Hiervoor hebben we binnen VWS een unit complexe
zorgvragen ingericht.37
5.3 Aanpak wachttijden
Op 22 april 2021 hebben Rijk en VNG bestuurlijke afspraken gemaakt over
€ 613 mln. aan incidentele middelen voor de jeugdzorg. Een deel hiervan
(€ 255 mln.) is bedoeld voor wachttijden in de (gespecialiseerde)
jeugdzorg.
Veel regio’s pakken wachttijden aan. Dit gaat van een systeemaanpak tot
bijvoorbeeld een zorgmakelaar die casusgericht inspringt. Om beter
inzicht te krijgen in de beschikbaarheid van zorg gebruiken diverse regio’s
de beschikbaarheidswijzer38 voor verwijzers. Daarnaast zijn er initiatieven
om jeugdigen en gezinnen die lang moeten wachten op zorg te benaderen
voor overbruggingszorg of overheveling naar een andere aanbieder.
Regio Zuidoost Brabant heeft aanvullend afspraken gemaakt over de
37

Dit team is ook rechtstreeks bereikbaar via zorgvragen@minvws.nl voor mensen met
complexe zorgvragen die zich van kastje naar muur gestuurd voelen en het niet lukt om
passende zorg te krijgen.
38
www.beschikbaarheidswijzer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

26

overheveling van wachtenden naar aanbieders waar wel capaciteit
beschikbaar is. Regio’s Twente, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond zijn
bezig met het systematisch beter zicht krijgen op wachttijden met behulp
van data. Hierbij wordt gekeken welke aanvullende data nodig zijn,
bijvoorbeeld de datum van aanmelding bij de jeugdhulpaanbieder.
Uit de beschikbaar gestelde middelen is een opdracht gefinancierd aan
het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ) in samenwerking met
het Ketenbureau i-Sociaal Domein (Ketenbureau) voor het creëren van
inzicht en overzicht van regionale wachttijden. Het gaat hier enerzijds om
het zicht krijgen op de omvang van de wachttijden middels een analyse
van het Berichtenverkeer, en anderzijds om zicht krijgen op en aanpakken
van onderliggende factoren van regionale wachttijden om zo tot structurele oplossingsrichtingen te komen. Deze onderdelen zijn onlosmakelijk
met elkaar verbonden (data en structurele oplossingsrichtingen).
Het creëren van inzicht in en overzicht van regionale wachttijden gebeurt
op basis van een groeimodel. Het Ketenbureau is begonnen met het
analyseren van data over de zorgvormen zoals bestuurlijk is afgesproken
op 22 april jl., te weten: aanbod van instellingen voor gesloten jeugdhulp,
instellingen voor jeugd op grond van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg (Wvggz) en Orthopedagogische Behandelcentra (OBC’s),
en de zorgvormen crisiszorg en intensief ambulante zorg. Op basis van de
resultaten, bezien we of we kunnen uitbouwen naar andere zorgvormen.
Het zicht krijgen op de wachttijden en het aanpakken van onderliggende
factoren van regionale wachttijden doen we met behulp van twee
pilotregio’s: Rotterdam-Rijnmond en Hart van Brabant. De pilotregio’s
ontvangen intensieve ondersteuning van het OZJ om zo ervaringen op te
doen die landelijk bruikbaar kunnen zijn. Sinds kort worden ook negen
andere regio’s ondersteund vanuit de leerexpeditie Wachttijden OZJ; een
ontwikkeltraject waarin stap voor stap wordt gewerkt aan het ontwikkelen
van innovatievaardigheden en oplossingen voor wachttijden in de regio.
De pilots zijn noodzakelijk te zetten stappen voor inzicht in wachtlijsten
om daar vervolgens op te kunnen sturen. In Rotterdam-Rijnmond wordt
tevens ingezet op het analyseren en aanpakken van de wachttijden met
waar nodig ondersteuning van het team Oppakken en Leren Complexe
Casuïstiek. Het doel hiervan is een aantal casussen intensiever te
analyseren om helder te krijgen wat nodig is om een jeugdige toe te
leiden naar passende zorg. Ook hieruit worden rode draden gehaald die
regionaal en landelijk bruikbaar kunnen zijn en wordt gekeken welke
elementen van de aanpak bruikbaar zijn voor de aanpak van wachttijden
bij andere vormen van jeugdhulp.
Een eerste voortgangsrapportage wordt begin december van dit jaar
opgeleverd door het OZJ. Deze voortgangsrapportage bevat in ieder geval
een globale schets van de Aanpak Wachttijden (data en structurele
oplossingsrichtingen) en de eerste resultaten vanuit de pilotregio’s en de
leerexpedities.
6. Onderzoeken, moties en toezeggingen
6.1 Uitkomsten onderzoek
Afgelopen jaar zijn de nodige onderzoeken verricht. Hieronder geven we
de belangrijkste conclusies van deze onderzoeken en wat ermee gedaan is
of wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

27

• Verdiepingsonderzoek financiële positie jeugdhulpaanbieders
Recent heeft de Jeugdautoriteit (JA) bijgevoegd verdiepingsonderzoek
uitgevoerd naar de financiële positie van jeugdhulpaanbieders39. Doel van
het onderzoek: actuele continuïteitsrisico’s te signaleren die samenhangen
met financiële risico’s bij individuele jeugdhulpaanbieders. Het rapport
geeft een helder inzicht in de ervaren financiële situatie van aanbieders en
de knelpunten van zowel de gemeenten als aanbieders. Uit het onderzoek
komt een overwegend positief beeld naar voren over de financiële
posities in 2020. Het is onzeker hoe dit zich op de lange termijn zal
ontwikkelen. Door aanbieders en gemeenten/regio’s wordt een aantal
knelpunten genoemd die een risico kunnen zijn voor de continuïteit en
beschikbaarheid van benodigde zorg:
− diversiteit in contracten en tarieven,
− de toenemende complexiteit van de zorgvraag,
− het bestaan van wachtlijsten,
− het vinden en behouden van gekwalificeerd personeel,
− het niet mee doen met een aanbesteding door aanbieders.
Wat gaan we doen?
De genoemde knelpunten onderstrepen het belang van de inzet op
lopende trajecten zoals de arbeidsmarkttafel, de wachtlijstenaanpak en de
AMvB reële tarieven. Verder willen wij samen met de Jeugdautoriteit
bekijken hoe we professionalisering van de aanbieders op onder andere
het gebied van governance en bedrijfsvoering kunnen vormgeven en het
samenspel tussen aanbieders en gemeenten/regio’s kunnen bevorderen.
• Onderzoek IGJ naar meldingen van geweld in de jeugdzorg
In de voortgangsbrief over de aanbevelingen van commissie de Winter is
toegezegd dat de IGJ een analyse maakt van de meldingen, signalen en
rapporten die zij uitbracht in 2019 en 202040. De IGJ heeft het VerweijJonker instituut gevraagd om een deze analyse uit te voeren41. Uit het
onderzoek blijkt dat vaak dezelfde achterliggende risico’s de oorzaak zijn
van calamiteiten en geweldsincidenten. Het gaat dan bijvoorbeeld om een
onvoldoende professioneel en pedagogisch klimaat binnen de instellingen, discontinuïteit van de zorg en daarmee samenhangend overplaatsingen van jeugdigen. Wanneer er een calamiteit of geweldsincident
plaatsvindt, wordt er in reactie daarop vaak te veel gefocust op beheersmaatregelen en is er te weinig aandacht voor de stem van het kind. De
onderzoekers doen, naast aanbevelingen aan veldpartijen, een aantal
aanbevelingen aan de IGJ om in het toezicht (meer) te kijken naar
preventie en positieve ontwikkelingsmogelijkheden, om leren en reflectie
te stimuleren en om meer in te zetten op thematisch toezicht.
Wat gaan we doen?
De IGJ neemt deze aanbevelingen ter harte, en is daar ook al eerder mee
aan de slag gegaan. Het onderzoek is als bijlage toegevoegd bij deze brief.
Daarnaast blijven ook de randvoorwaarden in het stelsel, zoals voldoende
geschoold personeel, de kwaliteit van zorg en een veilige omgeving voor
kinderen, van belang om incidenten te voorkomen. Dit zijn ook belangrijke
speerpunten in het programma Zorg voor de Jeugd en onderwerpen die
in de Hervormingsagenda jeugd opnieuw de aandacht krijgen.

39

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 984, nr. 567.
41
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

28

• Verdiepend onderzoek Verwijsindex risicojongeren
De Verwijsindex Risicojongeren (VIR) is ontwikkeld om de samenwerking
van hulpverleners rond het kind en het gezin te verbeteren. Via de VIR kan
een professional checken welke andere professionals betrokken zijn
(geweest) bij het gezin. Gemeenten en het veld onderschrijven de doelen
van de VIR: vroegsignalering, informatie-uitwisseling en het komen tot
tijdige en passende zorg hulp of afstemming tussen professionals. De
meningen over de wijze waarop de doelen kunnen worden bereikt, en de
rol van de VIR hierbij, lopen uiteen. Sinds de invoering van het instrument
in 2010 zijn er grote verschillen in het draagvlak, en de mate waarin
meldingen in de VIR worden gemaakt. Aanvullend op de evaluatie van de
VIR in 2020 is dit jaar verdiepend onderzoek uitgevoerd naar het
doelbereik en mogelijke (bekende) alternatieven. In het bijgevoegde
onderzoek «De VIR in beeld»42 wordt geconcludeerd:
− Er sprake is van enig doelbereik van de VIR, maar niet overal. Er is
anno 2021 (nog) geen landelijke dekking. Het doelbereik ligt hoger in
de gebieden waar aandacht wordt besteed aan een goed functioneren
van de VIR dan in gebieden waarin dat niet gebeurt.
− Er is geen passend alternatief voorhanden. Alternatieven als overlegstructuren, lokale (wijk)teams en de Meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling richten zich deels op andere doelen en doelgroepen. Daardoor kan beperkter bovenlokale of -regionale vroegsignalering en informatie-uitwisseling tussen professionals plaatsvinden.
Deze alternatieven dienen eerder als optie naast, dan in plaats van, de
VIR te worden gezien.
− Er liggen kansen voor doorontwikkeling gericht op het wegnemen van
knelpunten. De benoemde knelpunten zijn: versnippering in het land;
achterblijven participatie van organisaties en professionals; verbetering van monitoring en het zicht op resultaten van de VIR; het
versterken van de positie van jeugdigen en ouders; onduidelijkheid
over informatie uitwisseling m.b.t. de AVG; passende naamgeving en
m.b.t. tot het wettelijk kader; discussie over de wettelijke verplichting
voor gemeenten om te moeten voorzien in een aansluiting met de VIR
en onduidelijkheid over rollen en taken.
− Er is wisselend draagvlak in gebruik en het instrument kent uitgesproken voor- en tegenstanders; zowel bij de veldpartijen als onder
gemeenten. De onderzoekers stellen dat de verschillende opvattingen
over de VIR ook bij doorontwikkeling zullen bestaan, maar wellicht
minder scherp wanneer zichtbaar wordt gewerkt aan de knelpunten.
Wat gaan we doen?
Het is belangrijk dat professionals van elkaar weten dat zij betrokken zijn
bij een kind of gezin en dat voorkomen wordt dat langs elkaar heen wordt
gewerkt, ook in die situaties waarin professionals elkaar niet in hun
bestaande netwerken tegenkomen. We gaan de uitkomsten bespreken
met gemeenten en veldpartijen, ouders en kinderen en vervolg bepalen.
Een succesvolle door ontwikkeling van de VIR is afhankelijk van de inzet
van veel schakels waaronder gemeenten, leveranciers, organisaties en
professionals.
• Stimuleren van kleinschalige jeugdvoorzieningen
VWS heeft in totaal € 88,5 mln. beschikbaar gesteld via de Regeling
specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp 2021 voor de
ombouw naar meer kleinschalige voorzieningen.43 JenV is augustus 2021
42
43

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Stcrt. 2021, nr. 43111.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

29

twee nieuwe kleinschalige voorzieningen justitiële jeugd gestart in
respectievelijk Rotterdam en Den Haag, waarmee nu alle vijf kleinschalige
voorzieningen justitiële jeugd zijn geopend. Om te bezien of het combineren van ontwikkelingen binnen de residentiële jeugdhulp respectievelijk
synergie oplevert is in de beleidsbrief Aanpak Jeugdcriminaliteit de
combinatie van twee kleinschalige voorzieningen aangekondigd.44 Het
betreft een kleinschalige voorziening van 16 plaatsen, waarvan acht voor
jongeren met civielrechtelijke machtiging gesloten jeugdhulp en acht voor
jongeren met een strafrechtelijke maatregel. Voor de realisatie van de acht
civielrechtelijke plaatsen is de medewerking van de jeugdregio’s in
Limburg en Noord-Nederland een voorwaarde. De jeugdregio’s zijn
terughoudend over het idee van een gecombineerde voorziening. Dat
heeft te maken met enerzijds de financiële situatie van de betrokken
regio’s en anderzijds met inhoudelijke twijfels over de meerwaarde voor
de doelgroep. Deze twijfels zijn bevestigd in een onderzoek waartoe VWS
in overleg met de regio’s opdracht heeft gegeven. Daaruit is gebleken dat
er geen inhoudelijke meerwaarde is voor de doelgroep in een gecombineerde voorziening. Het open karakter en het lage beveiligingsniveau van
de justitiële kleinschalige voorziening is niet geschikt voor de doelgroep
van de gesloten jeugdhulp.45
Wat gaan we doen?
Naar aanleiding van het onderzoek zullen VWS en JenV voorlopig geen
verdere actie ondernemen in de ontwikkeling van een gecombineerde
kleinschalige voorziening in Limburg en Noord-Nederland.
6.2 Moties en toezeggingen
• Motie Westerveld over richtlijnen voor pleegzorgvergoeding46
Bijgaand bij deze brief treft u een onderzoek naar pleegzorgtarieven aan47.
In dit onderzoek is nagegaan welke financiële knelpunten zich voordoen
tussen pleegouders, pleegzorgaanbieders en/of regionale
inkooporganisaties/gemeenten. Daarmee biedt het onderzoek handvatten
voor goede afspraken tussen pleegzorgaanbieders en regionale
inkooporganisaties/gemeenten over de financiële uitvoering van
pleegzorg. Eerder is onderzocht in welke mate pleegouders wel/niet
uitkomen met pleegvergoedingen48. De belangrijkste conclusies van het
voorliggende onderzoek zijn:
− Pleegouders geven aan de pleegvergoeding toereikend te vinden voor
de basiskosten. Wel geven pleegouders aan dat het declareren van
bijzondere kosten soms (te) lang duurt en kunnen pleegouders die
pleegkinderen in het vrijwillig kader opvang geen beroep doen op een
vergoeding bijzondere kosten.
− Er is onvoldoende duidelijkheid tussen aanbieders en
inkooporganisaties/gemeenten over welke taken en prestaties wel of
niet binnen het tarief vallen. Te globale afspraken over het tarief
kunnen tot discussie en administratieve lasten leiden.
− Veel pleegouders maken gebruik van specialistische zorg, maar het
inzetten hiervan duurt som (te)lang, aangezien er aparte beschikkingen
aangevraagd moeten worden en de pleegzorgaanbieder vaak niet ook
de aanbieder van ambulante hulp in de regio is.

44

Kamerstuk 28 741, nr. 53.
Vervolgonderzoek gecombineerde kleinschalige voorziening Noord, BMC, juni 2021.
Kamerstuk 34 880, nr. 12.
47
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
48
Kamerstuk 34 880, nr. 12.
45
46

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

30

− Pleegzorgaanbieders geven aan vaak niet uit te komen met het tarief
voor deeltijdpleegzorg. Er wordt aangeraden in te zetten op een
gezamenlijke visie op deeltijdpleegzorg.
Wat gaan we doen?
Het Ministerie van VWS gaat in gesprek met betrokken partijen zoals de
VNG, de Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen en Jeugdzorg
Nederland met als inzet een duidelijke handreiking conform de aanbevelingen uit het onderzoek. Daarbij gaan we, conform de motie Westerveld,
nadrukkelijk in op de vergoeding van bijzondere kosten en de kinderopvang.
• Motie Wörsdörfer over terugdringen groepsgroottes49
Het doel van de Regeling specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp 2021 is een impuls geven aan de transitie naar kleinschalige voorzieningen. Voor de uitvoering van de regeling hebben VWS,
OCW, VNG, BGZJ en de VO-raad een gezamenlijke stuurgroep ingesteld.
De stuurgroep pakt ook vraagstukken aan die samenhangen met deze
transitie. Daarmee geven we ook uitvoering aan de motie van de leden
Wörsdörfer en Westerveld waarin de regering is gevraagd om samen met
gemeenten en aanbieders inzichtelijk te maken of en, zo ja, welke verdere
maatregelen nodig zijn om groepsgroottes verder terug te dringen en
daarbij speciale aandacht te besteden aan de vaardigheden van zorgverleners.
Voornoemde stuurgroep pakt ook de uitkomsten op van het met deze brief
meegezonden onderzoek van de JA naar het zorglandschap van de
orthopedagogische behandelcentra (OBC)50. Daarvoor is gekozen omdat
ook deze jeugdhulpaanbieders hun aanbod zo thuis mogelijk willen
inrichten en in aanmerking komen voor een financiële bijdrage via de
Regeling specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp
2021.
• Motie Peters & Kuiken over kleinschalige voorzieningen in jeugdhulp
Bij deze brief zijn gevoegd de NJI-publicatie Gezinshuizen (cijfers in
context 2020)51 en de factsheet «Kenmerken en spreiding van kleinschalige verblijven in Nederland»52. Hiermee is de motie Peters en Kuiken
uitgevoerd, waarin gevraagd werd om een onderzoek te doen naar het
aantal kleinschalige voorzieningen voor jeugdhulp en de Kamer hierover
te informeren.53
Uit de NJI-publicatie «Gezinshuizen; cijfers in context» blijkt dat het aantal
kinderen dat opgroeit in een gezinshuis in Nederland stijgt, net als het
aantal gezinshuizen. Er waren eind 2020 minstens 979 gezinshuizen in
Nederland, ruim veertig meer dan in 2018. In de gezinshuizen woonden
3678 kinderen. Deze telling is gebaseerd op een uitvraag in het jeugdveld
en daarmee is een (minimale) schatting verkregen van het totaal aantal
gezinshuizen en het aantal jeugdigen dat daar verblijft. Significant Public
heeft in opdracht van VWS onderzoek gedaan naar het aantal kleinschalige verblijven in de jeugdhulp. De Factsheet «Kenmerken en
spreiding van kleinschalige verblijven in Nederland» geeft, zonder
compleetheid te kunnen garanderen, een goed beeld van het aantal
49

Kamerstuk 31 015, nr.217.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
52
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
53
Kamerstuk 31 497, nr. 403.
50
51

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

31

kleinschalige verblijven inclusief een aantal kenmerken zoals groepsgrootte, aantal begeleiders, de locatie en de regionale spreiding. Op basis
van de respons op de vragenlijst is vastgesteld dat er op het peilmoment
(september/oktober 2021) minimaal 153 kleinschalige verblijven in de
jeugdhulp zijn, die door 31 zorgaanbieders worden aangeboden.
• Motie Simons over geleerde lessen omzetten naar praktijk54
In de brief van 1 oktober 2021 over de uitvoering van een aantal toezeggingen in het Commissiedebat Jeugd van 22 juni 2021 is gemeld dat VWS
een handreiking zal laten opstellen voor sluiting en omvorming van
residentiële jeugdhulpinstellingen.55 Daarmee is gevolg gegeven aan deze
motie van het lid Simons c.s. waarin wordt gevraagd de geleerde lessen
om te zetten in aanpassingen van het jeugdzorgbeleid. Daarmee wordt
ook invulling gegeven aan de toezegging om te bezien of de infrastructuur
voor de ondersteuning van jongeren en ouders toereikend is. Het Verwey
Jonker Instituut is gevraagd deze handreiking voor 1 maart 2022 op te
stellen.
• Motie Van den Berg C.S. over de verankering van de formeel steunfiguur
in de Jeugdwet56
Zoals aangegeven tijdens het Notaoverleg van 11 oktober 2021
(Kamerstuk 35 721, nr. 7) over de initiatiefnota van het Kamerlid Peters
over de formeel steunpersoon in de Jeugdwet, worden de ingezette acties
gericht op de verbetering van de uitvoeringspraktijk met betrekking tot de
samenwerking met informele steunfiguren voortgezet (in samenwerking
met o.a. de samenwerkende beroepsverenigingen, BGZJ en OZJ). Het
betreft acties op het terrein van het vergroten van het bewustzijn van de
waarde van informele steun, het versterken van het vakmanschap van de
professionals op dit terrein en aandacht voor randvoorwaarden (zoals tijd
en ruimte om te leren). De voortgang en effectiviteit van de acties wordt
gevolgd en waar nodig vindt bijsturing plaats. Daarnaast wordt de inzet
van steunfiguren gemonitord (kwantitatief). In navolging van de motie
wordt aanvullend onderzoek gestart naar de vraag of, en zo ja hoe, het
recht op een steunfiguur in de Jeugdwet kan worden verankerd en welke
randvoorwaarden hiervoor gelden. De Kamer wordt periodiek geïnformeerd over de voortgang. In de loop van 2023 kan vervolgens op basis
van de resultaten van de ingezette acties, de monitoring en het aanvullende onderzoek beoordeeld worden of verankering in de Jeugdwet nodig
is en zo ja op welke wijze.
• Motie Raemakers over wervingscampagne Ik zorg (Kamerstuk 31 839, nr.
793)
Met de GI’s en de RvdK worden activiteiten ontplooid om het imago van
de jeugdbescherming te verbeteren. Daarbij wordt gebruikgemaakt van de
beschikbare materialen en opgedane ervaringen van o.a. de bredere «Ik
zorg» campagne».
• Toezegging over aanwending extra € 1,3 miljard voor 2022
We hebben de Kamer toegezegd om met de VNG de aanwending te
bespreken van de aanvullende middelen à € 1,3 miljard in 2022 voor de
tekorten vanwege de Jeugdzorg. In een recent bestuurlijk overleg is door
de VNG het beeld bevestigd dat deze middelen door een groot deel van
54

Kamerstuk 31 497, nr. 406.
Kamerstuk 31 839, nr. 807.
56
Kamerstuk 35 721, nr. 5.
55

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

32

de gemeenten worden uitgegeven voor jeugdzorg, maar ook worden
gebruikt voor het aanvullen van posten waarop de afgelopen jaren is
bezuinigd ten behoeve van jeugdzorg. De € 1,3 miljard die aan de
algemene (en vrij besteedbare) uitkering het gemeentefonds is toegevoegd is ter compensatie voor de toegenomen uitgaven aan jeugdzorg,
waardoor gemeenten veelal op andere terreinen hebben bezuinigd.
• Toezegging over organiseren Ronde Tafel in het kader van voorkomen
van uithuisplaatsingen
De ronde tafel in het kader van het voorkomen van uithuisplaatsingen,
zoals toegezegd tijdens het WGO van november 2020, heeft op
8 november 2021 plaatsgevonden. De uitkomsten worden meegenomen
in de opstelling van de Hervormingsagenda.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 812

33