Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 821

Regels ter uitvoering van Richtlijn 2016/943/EU
van het Europees Parlement en de Raad van
8 juni 2016 betreffende de bescherming van
niet-openbaar gemaakte knowhow en
bedrijfsinformatie (bedrijfsgeheimen) tegen het
onrechtmatig verkrijgen, gebruiken en openbaar
maken daarvan (PbEU 2016, L157) (Wet
bescherming bedrijfsgeheimen)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 9 februari 2018
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen van de fracties
van de VVD, het CDA, Groen Links, de SP en de ChristenUnie. Bij de
beantwoording van de vragen is zo veel mogelijk de volgorde van het
verslag aangehouden.
I. ALGEMEEN
1.1 Doel en aanleiding
De leden van de CDA-fractie constateerden dat de regering aangeeft dat
bedrijfsgeheimen belangrijk zijn voor het midden- en kleinbedrijf,
startende bedrijven en de dienstensector, omdat deze minder met
octrooien werken. Zij vroegen wat de gevolgen zijn van het wetsvoorstel
voor deze groepen.
Bedrijfsgeheimen zijn belangrijk voor alle bedrijven. Start-ups, het mkb en
dienstensectoren vertrouwen echter meer op geheimhouding dan grote
bedrijven. Hun innovatie richt zich meer op zaken die niet voor octrooiering in aanmerking komen. Bovendien beschikken zij niet altijd over
voldoende middelen om een portfolio van octrooien en andere IE-rechten
te verkrijgen en te beheren, de markt te kunnen monitoren op mogelijke
inbreuken en vervolgens rechtszaken aan te gaan om die te bestrijden.
Bescherming van bedrijfsgeheimen biedt een laagdrempelige
bescherming omdat er geen aanvraag en registratie voor nodig is.
Doordat het wetsvoorstel een definitie geeft van bedrijfsgeheim en de
bescherming van bedrijfsgeheimen eenvormiger maakt, krijgen start-ups,
het mkb en dienstensectoren meer rechtszekerheid wanneer en hoe ze
kunnen optreden tegen inbreuken.
Het gevolg van de implementatie van de richtlijn is dat bedrijfsgeheimen
(die betrekking kunnen hebben op een heel divers scala aan informatie
zoals technologische kennis, handelsgegevens, bedrijfsplannen en
marktstrategieën) in de gehele Europese Unie dezelfde mate van
bescherming genieten. Juist start-ups, het mkb en de dienstensector zijn

kst-34821-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

1

vaak sterk door innovatief gebruik van dergelijke informatie. Nationaal en
in de gehele interne markt ontstaat er een toereikend en consistent niveau
van doeltreffende en vergelijkbare civielrechtelijke maatregelen, procedures en rechtsmiddelen die bedrijven kunnen inroepen in geval van het
onrechtmatig verkrijgen, gebruiken of openbaar maken van hun bedrijfsgeheimen. Zo kunnen houders van bedrijfsgeheimen bijvoorbeeld aan de
rechter vragen om staking van of een verbod op het gebruik van hun
bedrijfsgeheimen, om een verbod op het in de handel brengen van
inbreukmakende goederen en om de vernietiging hiervan, en om
schadevergoeding van de inbreukmaker. Door de harmonisatie op
EU-niveau wordt het eenvoudiger om op te treden tegen grensoverschrijdende inbreuken. Vooral bedrijven die zich via internet op handel en
dienstverlening richten, kunnen zo daadkrachtiger en gerichter optreden
en zo hun bedrijfsgeheimen beter beschermen.
De leden van de CDA-fractie vroegen tevens wat de meldplicht datalekken
betekent in relatie tot deze wet en vice versa.
De bescherming uit hoofde van dit wetsvoorstel staat naast de meldplicht
datalekken. Ze hebben geen invloed op elkaar. Wellicht kan er zich een
situatie voordoen waarbij een inbreuk op een bedrijfsgeheim tevens als
een datalek van persoonsgegevens te kwalificeren is («een inbreuk in
verband met persoonsgegevens»). Wanneer immers persoonsgegevens
die deel uitmaken van een bedrijfsgeheim uitlekken doordat derden daar
onbevoegd gebruik van maken, zoals bedoeld in dit wetsvoorstel, dan kan
niet alleen worden opgetreden tegen de inbreuk op het bedrijfsgeheim,
maar dient in bepaalde gevallen daarvan tevens melding te worden
gedaan op basis van artikel 34a van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) en vanaf 25 mei 2018 op basis van de artikelen 33 en 34 van
de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Deze meldplicht
rust op de verantwoordelijke voor de gegevensverwerking in de zin van
voornoemde wet respectievelijk verordening. In beginsel zal dit dezelfde
(rechts)persoon zijn als degene die zal kunnen optreden tegen de
schending van zijn bedrijfsgeheim, de houder in de zin van dit
wetsvoorstel. Het melden van een datalek aan de Autoriteit Persoonsgegevens en het melden van het datalek aan degenen wier persoonsgegevens het betreft («de betrokkenen»), zullen niet als schending van een
bedrijfsgeheim gekwalificeerd kunnen worden. Ten eerste omdat op basis
van artikel 3, tweede lid, van het wetsvoorstel het verkrijgen, gebruiken of
openbaar maken dat op grond van de wet of het recht van de EU is
vereist, niet als onrechtmatig wordt beschouwd en melding van een
datalek is vereist op grond van de Wbp en vanaf 25 mei aanstaande op
grond van de AVG. Ten tweede omdat de melding hoogstwaarschijnlijk
door de houder van het bedrijfsgeheim zelf (de data) zal geschieden.
1.2 Huidig recht
De leden van de CDA-fractie vroegen of implementatie van de richtlijn in
Nederland lastiger is dan in andere lidstaten aangezien de Nederlandse
wetgeving geen specifieke regeling bevat voor de bescherming van
bedrijfsgeheimen, maar daarvoor beschikt over een divers instrumentarium via het civiele recht en het strafrecht.
In de EU-lidstaten is de bescherming van bedrijfsgeheimen op verschillende manieren geregeld. Enkele lidstaten hebben inderdaad al een
specifieke regeling voor de bescherming van bedrijfsgeheimen. De
meeste lidstaten hebben dat, net als Nederland, niet. Daar gelden
algemene bepalingen inzake onrechtmatige daad of oneerlijke concurrentie en een aantal algemene strafrechtelijke bepalingen. De implementatie van de richtlijn zal leiden tot meer specifieke regelingen voor de
bescherming van bedrijfsgeheimen in die lidstaten. Of het feit dat de
Nederlandse wetgeving geen specifieke regeling bevat, de implementatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

2

lastiger maakt dan in andere lidstaten, is zonder concrete vergelijking met
het implementatieproces in die lidstaten moeilijk te zeggen. Wellicht is het
voor Nederland eenvoudiger omdat er geen bestaande specifieke regeling
voor bedrijfsgeheimen is die aangepast moet worden. Het heeft er in ieder
geval voor gezorgd dat recht kan worden gedaan aan het oogmerk van de
richtlijn, namelijk een helder, specifiek en uniform kader voor de
bescherming van bedrijfsgeheimen scheppen, in de vorm van een nieuwe
wet, de Wet bescherming bedrijfsgeheimen.
De leden van de CDA-fractie vroegen tevens of er door de implementatie
van de richtlijn straks een gelijk speelveld is ten opzichte van bedrijven in
andere lidstaten.
Er zal straks inderdaad sprake zijn van een gelijk speelveld op dit gebied.
Tussen de lidstaten zijn er nu nog grote verschillen tussen de wetgevingen
inzake de bescherming van bedrijfsgeheimen. Zo is er soms geen of geen
eenduidige definitie van bedrijfsgeheim. Ook verschilt de omschrijving
van de handelingen die een inbreuk op een bedrijfsgeheim opleveren.
Verder is er geen uniformiteit in de maatregelen die in geval van een
inbreuk kunnen worden gevorderd en geen uniforme regeling van de
bescherming van het bedrijfsgeheim tijdens de procedure. Door al deze
verschillen is handhaving van een bedrijfsgeheim buiten de nationale
grenzen moeilijk. De richtlijn zorgt voor harmonisatie in de lidstaten van
de regels inzake de bescherming van bedrijfsgeheimen en bevat daartoe
eenduidige definitiebepalingen, zoals van bedrijfsgeheim en van inbreuk
op een bedrijfsgeheim. Tevens geeft de richtlijn duidelijk aan tegen welke
vormen van inbreuk kan worden opgetreden en welke maatregelen,
procedures en rechtsmiddelen daarvoor in de lidstaten kunnen worden
ingezet.
1.3. De richtlijn
1.3.1 Algemeen
De leden van de VVD-fractie constateerden dat de richtlijn de bescherming
van bedrijfsgeheimen positioneert als aanvulling op of als alternatief voor
IE-rechten. Zij vroegen waarom gekozen is voor implementatie in een
nieuwe wet in plaats van een bundeling van bescherming van bedrijfsgeheimen en bescherming van IE-rechten.
Bedrijfsgeheimen en IE-rechten hebben een bijzonder karakter omdat zij
zich in de regel specifiek richten op de resultaten van creatieve en
inventieve inspanningen in het bedrijfsleven. Soms kan gekozen worden
tussen bescherming als bedrijfsgeheim of als IE-recht, meestal een
octrooi, maar vaak ook niet. Zo komen veel bedrijfsgeheimen, zoals
allerlei vormen van commercieel waardevolle informatie, per definitie niet
voor IE-bescherming in aanmerking omdat zij niet voldoen aan de
daarvoor gestelde criteria. Ook zijn er fundamentele (juridische)
verschillen. IE-rechten zijn exclusieve rechten die tegen iedereen kunnen
worden ingeroepen, veel IE-rechten eisen openbaarmaking in de vorm
van registratie en publicatie, worden onder bepaalde voorwaarden en
voor een bepaalde termijn verleend, en gelden alleen in het geografische
gebied waarvoor ze verleend zijn. Bedrijfsgeheimen zijn geen exclusieve
rechten. Anderen kunnen dezelfde knowhow opdoen door middel van
parallel onderzoek of reverse engineering en zij worden ook niet
verhinderd om hun eigen concurrerende (inclusief soortgelijke of zelfs
identieke) producten, diensten of methoden te innoveren en ontwikkelen.
Bedrijfsgeheimen moeten, om er een beroep krachtens deze wet op te
doen, juist geheim gehouden worden en kunnen in veel gebieden gelden
en voor onbepaalde tijd bestaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

3

Gezien dit bijzondere karakter van (de bescherming van) bedrijfsgeheimen
is gekozen voor een nieuwe wet. De verschillende IE-rechten zijn
overigens ook niet gebundeld in de Nederlandse regelgeving; alle
IE-rechten zijn in afzonderlijke wetten neergelegd. Een afzonderlijke wet
doet ook meer recht aan het oogmerk van de richtlijn, namelijk een helder,
specifiek en uniform kader voor de bescherming van bedrijfsgeheimen.
De maatregelen hierin zijn het resultaat van een zorgvuldige afweging van
diverse belangen, teneinde te voorkomen dat de bescherming te ver zou
doorschieten en in strijd zou kunnen komen met grondrechten, zoals de
vrijheid van meningsuiting en van informatie (zie ook artikel 1, tweede lid,
onder a, en artikel 5 van de richtlijn) en met de belangen van werknemers
en van klokkenluiders. Dit zijn aspecten die bij IE-rechten niet of in veel
mindere mate spelen.
De leden van de VVD-fractie en de leden van de ChristenUnie-fractie
constateerden dat de Europese Commissie in de richtlijn de minimumnormen over handhaving van IE-rechten uit de TRIPs-overeenkomst niet
van toepassing heeft verklaard op bedrijfsgeheimen, terwijl bedrijfsgeheimen wel in de TRIPs-overeenkomst zijn genoemd. De leden van de
VVD-fractie en de leden van de ChristenUnie-fractie vroegen of het klopt
dat hierdoor de in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
opgenomen handhavingsbepalingen, zoals die voor IE-rechten gelden,
niet voor bedrijfsgeheimen gelden, met name het regelen van bewijsgaring. De leden van de VVD-fractie vroegen in te gaan op deze interpretatie en waarom de handhavingsbepalingen uit de TRIPs-overeenkomst
niet ook voor bedrijfsgeheimen zijn overgenomen. De leden van de
ChristenUnie-fractie vroegen of het niet overnemen de handhaving en
bewijsvoering bemoeilijkt en wat het standpunt van de regering is over
deze keuze.
De Europese Commissie heeft bij het opstellen van het voorstel voor de
richtlijn uitdrukkelijk beoogd een evenwichtige regeling tot stand te
brengen die recht doet aan het niet-exclusieve karakter van de
bescherming. Alhoewel de definitie van het bedrijfsgeheim zoals
omschreven in artikel 1 van de richtlijn en de handhavingsmaatregelen
zijn gebaseerd op de TRIPs-overeenkomst, positioneert de richtlijn de
bescherming van bedrijfsgeheimen als aanvulling op of als alternatief
voor IE-rechten (overweging 2). De reden is opgenomen in overweging
16: gezien het belang van innovatie en om concurrentie te bevorderen,
mag deze richtlijn geen exclusieve rechten vaststellen op knowhow of
informatie die als bedrijfsgeheim is beschermd. Omdat de bescherming
van een bedrijfsgeheim geen absoluut recht is dat jegens eenieder
gehandhaafd kan worden, blijft de onafhankelijke ontdekking van dezelfde
knowhow of informatie mogelijk. Ook reverse engineering van een
rechtmatig verkregen product moet worden beschouwd als een rechtmatig middel om informatie te verkrijgen, tenzij bij overeenkomst anders
is overeengekomen (artikel 3, eerste lid, onder b). Daarin onderscheidt het
bedrijfsgeheim zich van IE-rechten zoals het octrooi- of kwekersrecht.
Bovendien zorgen de richtlijn en dit wetsvoorstel voor nadere invulling en
uitwerking van de bescherming uit de TRIPs-overeenkomst en zijn de
maatregelen op een aantal punten verdergaand dan in de TRIPsovereenkomst (zoals de geheimhouding tijdens de gerechtelijke
procedure), wat de bescherming in de EU op een uniform en hoog niveau
brengt.
De richtlijn kent aan de houders van bedrijfsgeheimen het recht toe «om
te verzoeken om de maatregelen, procedures en rechtsmiddelen die in
deze richtlijn zijn vastgesteld ter voorkoming van, of om schadeloosstelling te verkrijgen voor, het onrechtmatig verkrijgen, openbaar maken
of gebruiken van een bedrijfsgeheim» (artikel 4, eerste lid). Wat betreft
handhaving is in overweging 39 van de richtlijn aangegeven dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

4

onderhavige richtlijn als lex specialis voorrang heeft op de Richtlijn
2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004
betreffende de handhaving van intellectuele eigendomsrechten1 (hierna:
Handhavingsrichtlijn) in geval van een overlappend toepassingsgebied.
Gezien deze bepaling en omdat uitdrukkelijk is bepaald dat bedrijfsgeheimen geen IE-rechten zijn, is duidelijk dat geen directe aansluiting met
de Handhavingsrichtlijn is beoogd.
Ik ben het eens met het uitgangspunt dat bedrijfsgeheimen geen absolute
IE-rechten zijn die jegens een ieder gehandhaafd kunnen worden, inclusief
de daarvoor geldende maatregelen en procedures. In het wetsvoorstel zijn
dan ook de bepalingen uit de Handhavingsrichtlijn, die in Nederland
geïmplementeerd zijn in titel 15 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (hierna: Rv), niet van overeenkomstige toepassing
verklaard. In het wetsvoorstel zijn de procesrechtelijke artikelen van de
richtlijn, waaronder het bewaren van de vertrouwelijkheid van bedrijfsgeheimen tijdens gerechtelijke procedures, in een nieuwe titel 15A Rv
opgenomen en vormen aldus een eigen regime dat alleen van toepassing
is op bedrijfsgeheimen. Dat neemt echter niet weg dat in de richtlijn een
aantal processuele voorschriften wel geheel of gedeeltelijk uit de
Handhavingsrichtlijn is overgenomen, zoals de mogelijkheid om
voorlopige maatregelen te herroepen, de mogelijkheid voor degene die
ten onrechte is getroffen door een voorlopige maatregel om een
vordering tot schadevergoeding tegen de eiser in te stellen, het tegengaan
van misbruik van procesrecht, een verjaringstermijn en de mogelijkheid
om voorlopige en conservatoire maatregelen (waaronder beslag) te
nemen. Deze processuele voorschriften zijn in het wetsvoorstel overgenomen of zijn elders in Rv opgenomen en daarom van toepassing op
bedrijfsgeheimen: titel 15 en 15a komen immers bovenop de maatregelen
en procedures die ingevolge het Eerste en Tweede Boek van Rv ten
algemene en dus ook voor de bedrijfsgeheimprocedures gelden. Per saldo
is het aantal processuele voorschriften uit de Handhavingsrichtlijn dat
voor bedrijfsgeheimen niet geldt dus beperkt.2 Ook de bewijsvoering
wordt niet bemoeilijkt. Artikel 6 van de Handhavingsrichtlijn, dat
betrekking heeft op de bewijsgaring, ligt al besloten in artikel 843a Rv en
kan dus ook door houders van bedrijfsgeheimen worden ingeroepen. Wat
betreft het (ex parte) bewijsbeslag is in de memorie van toelichting al
aangegeven dat deze vorm van beslag door de Hoge Raad van toepassing
is verklaard buiten het IE-recht (HR 13 september 2013, NJ 2014, 455). Er
kan dus nu ook ten behoeve van bedrijfsgeheimen gebruik van worden
gemaakt. Dit onderwerp maakt bovendien onderdeel uit van de modernisering van het bewijsrecht, waarover een expertgroep recent heeft
geadviseerd (Kamerstukken II 2016/17, 29 279, nr. 384).3 Gezien de
toekomstige brede wettelijke toepassing is ervan afgezien om dit nu in dit
wetsvoorstel op te nemen. Ook waar het de overige handhavingsmaatregelen betreft, voorzie ik geen problemen. In de meest voorkomende
gevallen van samenloop, daar waar het gaat om geschillen over octrooien
en de daaraan gerelateerde knowhow en bedrijfsgeheim, blijken rechters
zeer wel in staat te zijn om een duidelijk onderscheid aan te brengen
tussen de verplichtingen die voortvloeien uit een octrooi(aanvraag)

1

PbEG 2004, L 195.
M. Schut en S. van Loon, Bescherming van knowhow in Nederland: huidige stand van zaken en
vooruitblik aan de hand van de ontwerp richtlijn bescherming bedrijfsgeheimen – deel II, BIE
09/2014.
3
In dit advies is opgenomen (p 3): «Met betrekking tot het bewijsbeslag zijn de experts van
mening dat met het arrest van de Hoge Raad van 13 september 20136 de tijd rijp is om het
bewijsbeslag als een afzonderlijke vorm van beslag op roerende zaken in de wet te verankeren.
De experts stellen daarbij voor het leggen van bewijsbeslag open te stellen voor alle vormen
van bewijsmateriaal, zoals in zaken van intellectueel eigendomsrechten al mogelijk is.»
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

5

enerzijds en de daaraan gerelateerde knowhow en bedrijfsgeheimen
anderzijds.4
1.3.2 De richtlijn: hoofdlijnen en implementatie
De leden van de CDA-fractie constateerden dat de verschillende definities
van bedrijfsgeheimen in de lidstaten worden geharmoniseerd en zij
vroegen welke definitie nu in Nederland wordt gehanteerd en wat het
verschil is met de definitie die is opgenomen in het wetsvoorstel. Zij
vroegen of dit tot concrete veranderingen leidt, zo ja welke, en of dit
rechtszaken gaat bemoeilijken.
In Nederland bestaat er nog geen specifieke wettelijke regeling voor de
bescherming van bedrijfsgeheimen. Er bestaat dan ook geen in de wet
neergelegde definitie of aanduiding van de voor bescherming in
aanmerking komende bedrijfsgeheimen. In het wetsvoorstel is de definitie
van bedrijfsgeheim zoals omschreven in artikel 1 van de richtlijn
een-op-een overgenomen. Die definitie is gebaseerd op artikel 39 van de
TRIPs-overeenkomst. In het tweede lid hiervan is bepaald dat houders van
een bedrijfsgeheim moeten kunnen beletten dat dergelijke informatie
door derden openbaar wordt gemaakt, verworven of gebruikt op een wijze
die strijdig is met eerlijke handelsgebruiken, mits deze informatie geheim
is en handelswaarde bezit omdat zij geheim is en mits de houder van een
bedrijfsgeheim redelijke maatregelen heeft genomen om deze geheim te
houden. Artikel 39 van de TRIPs-overeenkomst heeft geen rechtstreekse
werking, maar het bedrijfsgeheim wordt in het kader van rechtszaken
inzake onrechtmatige daad ex artikel 6:162 BW verdragsconform
uitgelegd.5 Met dit wetsvoorstel wordt de definitie van bedrijfsgeheim in
Nederland wettelijk verankerd. Dat leidt niet tot concrete veranderingen
en zal ook geen rechtszaken bemoeilijken.
2. Consultatie en advies
De leden van de VVD-fractie vroegen om een reactie op opmerkingen in
de brief van de gezamenlijke Nederlandse vakcentrales (FNV, CNV en VCP)
van 4 december 2017 aan de Kamer over de effecten van het wetsvoorstel
op de mobiliteit van werknemers.
De leden van de CDA-fractie constateerden dat de vakcentrales in de brief
aangeven dat met dit wetsvoorstel de balans te ver doorslaat in het
voordeel van de bescherming van de belangen van bedrijven en organisaties en zij vroegen om een reactie op de brief.
Tevens vroegen zij een reactie op het pleidooi van de vakcentrales om
bedingen die de mobiliteit van werknemers beperken (concurrentiebedingen) te verbieden en in plaats daarvan een wettelijke regeling te treffen
van het relatiebeding en het geheimhoudingsbeding.
De richtlijn beoogt uitdrukkelijk een balans aan te brengen tussen de
belangen van bedrijven en organisaties en de belangen van werknemers
en klokkenluiders. Enerzijds biedt de richtlijn bescherming aan bedrijven
die bedrijfsinformatie geheim willen houden, anderzijds waakt de richtlijn
tegen een te stringent beschermingsregime dat misbruikt zou kunnen
worden. De richtlijn bevat hiertoe garanties, zoals het recht op vrijheid van
meningsuiting, en van informatie. Daarnaast geldt de bescherming van de
richtlijn niet in het geval iemand een bedrijfsgeheim onthult om daarmee
wangedrag, fouten of illegale activiteiten aan de kaak te stellen ten
behoeve van het algemeen belang.

4
5

A. Kamperman Sanders, Commentaar: bedrijfsgeheimen, IER 2017/63.
O.a. Hof ’s-Gravenhage 29 maart 2011, BIE 2011/115 en Rb. Oost-Brabant 30 september 2015,
CR 2016/7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

6

Wat betreft de opmerking van de vakcentrales over de beperking van de
mobiliteit van werknemers door bedingen, kan worden opgemerkt dat ten
tijde van de totstandkoming van het Sociaal Akkoord in april 2013 en
aansluitend bij de Wet werk en zekerheid (Wwz) is bezien in hoeverre de
bepaling die ziet op het concurrentie- en relatiebeding (artikel 7: 653 BW)
zou moeten worden aangepast. Destijds is door sociale partners en de
regering gezamenlijk geoordeeld dat deze bepaling ten behoeve van de
bevordering van mobiliteit alleen voor werknemers met een tijdelijk
contract moest worden aangepast, hetgeen als volgt is toegelicht.
Het belang van de werkgever bij het overeenkomen van een dergelijk
beding kan gelegen zijn in het beschermen van bedrijfsgeheimen of het
voorkomen dat een ex-werknemer bepaalde klanten meeneemt. Wanneer
een concurrentie- dan wel relatiebeding is overeengekomen, kan een
werknemer niet of slechts onder restricties in dienst treden bij een andere
werkgever of starten als ondernemer in dezelfde branche. Een
concurrentie- of relatiebeding kan daardoor voor een werknemer
belemmerend werken bij de overstap naar een andere baan, terwijl er met
het oog op duurzame inzetbaarheid steeds meer van werknemers zelf
wordt gevraagd. Enige belemmering is inherent aan het concurrentie- en
relatiebeding, maar gezien het belang van de werknemer dient zorgvuldig
gebruik te worden gemaakt van het beding. Dit geldt des te meer voor
werknemers met een tijdelijk contract. Zij hebben een in duur beperkt
contract en iedere beperking van de mogelijkheden elders een (vast)
contract aan te gaan of om als zelfstandige aan de slag te gaan in dezelfde
branche, is daarom in beginsel onwenselijk.
Vanwege dit dubbele nadeel voor werknemers met een tijdelijk contract is
de mogelijkheid om een dergelijk beding overeen te komen beperkt indien
de werknemer werkzaam is op basis van een tijdelijk contract. Het belang
van de werkgever bij een concurrentie- of relatiebeding weegt in een
dergelijk geval in beginsel niet op tegen het belang van de werknemer.
Sinds voornoemd Sociaal Akkoord is een concurrentie- en relatiebeding
bij tijdelijke contracten in principe verboden. Het kan echter voorkomen
dat een tijdelijke werknemer bijvoorbeeld specifieke werkzaamheden
verricht of in een specifieke functie werkzaam is, waarbij het voordeel
voor de werkgever bij een dergelijk beding wel kan opwegen tegen het
nadeel voor de werknemer. Voor die situatie is een uitzondering op de
hoofdregel gecreëerd voor die gevallen waarin de werkgever gemotiveerd
in de overeenkomst aangeeft welke zwaarwichtige bedrijfs- of dienstbelangen6 een concurrentie- of relatiebeding vereisen (zie Kamerstukken II
2013/14, 33 818, nr. 3, p. 16/17).
Daarnaast kan de rechter een concurrentie- of relatiebeding geheel of
gedeeltelijk vernietigen als het te beschermen belang van de werkgever
niet in verhouding staat tot het nadeel voor de werknemer. De rechter kan
bijvoorbeeld de overeengekomen boete, die vaak aan het overtreden van
het beding is gekoppeld, matigen. Ook kan de rechter bepalen dat de
werknemer een vergoeding krijgt voor de duur van de beperking. Ik ben
dan ook van mening dat de mogelijkheid tot mobiliteit op deze wijze
voldoende is gewaarborgd en er zijn geen aanwijzingen vanuit de praktijk
dat dit standpunt moet worden herzien.
Bovendien zij hier opgemerkt dat dit wetsvoorstel strekt tot implementatie
van de richtlijn. De richtlijn ziet enkel op de invoering van bescherming
van bedrijfsgeheimen, waarbij de belangen van werknemers in acht zijn
genomen. Uitgangspunt bij implementatie is dat geen andere regels
worden opgenomen dan voor de implementatie noodzakelijk is. De wens
6

Bij dienstbelangen gaat het om werkenden o.b.v. een arbeidsovereenkomst in een publieke
organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

7

van de gezamenlijke Nederlandse vakcentrales ten aanzien van het
concurrentie- en relatiebeding valt buiten de orde van de richtlijn en dus
buiten de reikwijdte van dit wetsvoorstel.
In reactie op de opmerkingen in de brief van de vakcentrales ten aanzien
van de betekenis van de nieuwe wet en haar definitie van bedrijfsgeheim
en in de praktijk gehanteerde geheimhoudingsbedingen merk ik tenslotte
het volgende op. Is in een concurrentiebeding ook een geheimhoudingsbeding opgenomen dan zal daarop de Wet bescherming bedrijfsgeheimen
van toepassing zijn, inclusief de daarin opgenomen definitie van
bedrijfsgeheim. De in het beding opgenomen definitie moet overeenstemmen met de definitie van artikel 1 van deze wet. Dat kan bijdragen
aan meer duidelijkheid over geheimhoudingsbedingen in arbeidscontracten.
II. ARTIKELEN
Artikel 1
De leden van de VVD-fractie vroegen om inzicht in en verduidelijking van
de term redelijke maatregelen in de definitie van bedrijfsgeheimen in
artikel 1, onder c.
Artikel 1, onder c, bevat de voorwaarde dat informatie als bedrijfsgeheim
gekwalificeerd kan worden als zij door degene die daar rechtmatig over
beschikt, onderworpen wordt aan redelijke maatregelen, gezien de
omstandigheden, om deze geheim te houden. De term redelijke maatregelen is afkomstig uit de TRIPs-overeenkomst en is overgenomen in de
richtlijn. Deze term wordt vaker gehanteerd in Europese richtlijnen en
houdt dan in maatregelen die behoorlijk, aanvaardbaar, aannemelijk, of
gepast zijn gezien de omstandigheden van het geval. Deze maatregelen
kunnen ten aanzien van bedrijfsgeheimen bijvoorbeeld zijn: afspraken
over geheimhouding in handelscontracten, arbeidsovereenkomsten en
arbeidsreglementen, het benoemen of registreren van organisatorische
beveiligingsmaatregelen, zoals een bepaling dat alleen sleutelfiguren in
een bedrijf toegang hebben tot de geheimen en digitale beschermingsmiddelen ter voorkoming van inbraak in computerbestanden of e-mail.
De leden van de SP-fractie vroegen waarom niet is gekozen voor definities
waarbij klokkenluiders en journalisten die in het algemeen belang
handelen expliciet zijn uitgezonderd van de definitie van inbreukmaker.
Met het oog op juiste implementatie is zo dicht mogelijk aangesloten bij
de tekst van de richtlijn. In dat kader zijn de definities van de belangrijkste
begrippen uit de richtlijn, waaronder de definitie van inbreukmaker
een-op-een overgenomen in artikel 1 van dit wetsvoorstel. Inbreukmaker
is «iedere natuurlijke persoon die een bedrijfsgeheim onrechtmatig heeft
(...) openbaar gemaakt.»
Ten aanzien van klokkenluiders en journalisten die als gevolg van hun
handelen een bedrijfsgeheim openbaren en die vallen onder de uitzonderingen van artikel 4, onderdeel b, respectievelijk onderdeel a, zal de
rechter een vordering of verzoek tot toepassing van de in het kader van dit
wetsvoorstel voorziene maatregelen en procedures afwijzen. Ten aanzien
van het handelen van klokkenluiders is het juridisch toetsingskader van de
Wet Huis voor klokkenluiders tevens relevant.
Tevens zijn de leden van de SP-fractie benieuwd hoe algemeen belang
dient te worden opgevat in het geval van wat in artikel 4 van het
wetsvoorstel is gesteld.
In artikel 4, onderdeel b, gaat het om het onthullen van wangedrag, fouten
of illegale activiteiten met het oog op de bescherming van het algemeen
belang. Voor het antwoord op de vraag hoe het algemeen belang dient te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

8

worden opgevat, kan worden verwezen naar artikel 1, onderdeel d, van de
Wet Huis voor klokkenluiders, dat de definitie van een vermoeden van een
misstand bevat. Daarvan is sprake indien het maatschappelijk belang in
het geding is bij de schending van een wettelijk voorschrift, een gevaar
voor de volksgezondheid, een gevaar voor de veiligheid van personen,
een gevaar voor de aantasting van het milieu, een gevaar voor het goed
functioneren van de openbare dienst of een onderneming als gevolg van
een onbehoorlijke wijze van handelen of nalaten.
De leden van de GroenLinks-fractie constateerden dat de definitie van
bedrijfsgeheim erg ruim wordt geïnterpreteerd waardoor ook schadelijke
of illegale praktijken hieronder vallen. In artikel 4 worden hierop uitzonderingen gemaakt, desalniettemin zou dit een negatieve uitwerking kunnen
hebben op ander beleid of wetgeving, waardoor het bijvoorbeeld lastiger
wordt voor klokkenluiders om misstanden aan te wijzen. De leden
vroegen of de regering deze zorgen deelt en of ze bereid is de uitzonderingen van artikel 4 in artikel 1 te verwerken.
De definitiebepaling van bedrijfsgeheim in artikel 1 van het wetsvoorstel
is wezenlijk anders dan de bepalingen in artikel 4. In artikel 4 worden geen
uitzonderingen gemaakt op de definitie van bedrijfsgeheim, maar er wordt
bepaald wanneer de rechter een vordering of verzoek om toepassing van
de maatregelen en procedures afwijst, onder meer wanneer het
verkrijgen, gebruiken of openbaar maken van het bedrijfsgeheim
plaatsvond door klokkenluiders. Zoals aangegeven in de overwegingen bij
de richtlijn (overweging 20) mogen die maatregelen en procedures op
grond van de richtlijn geen beperking vormen voor activiteiten van
klokkenluiders. Wanneer wangedrag, fouten of illegale activiteiten onder
het begrip «bedrijfsgeheim» zouden vallen, is daarmee niet uitgesloten
dat ze onthuld kunnen worden door klokkenluiders, zonder dat deze
bevreesd moeten zijn voor de consequenties. Artikel 4 van het
wetsvoorstel beschermt de klokkenluider, samen met artikel 7: 658c BW
jo. Wet Huis voor klokkenluiders. Er is geen reden om aan te nemen dat er
een negatieve uitstraling is op ander beleid of andere wetgeving. De
desbetreffende artikelen zijn een-op-een overgenomen uit de richtlijn.
Artikel 4
De leden van de GroenLinks-fractie vroegen eveneens om een nadere
toelichting op het begrip het algemeen belang in artikel 4 van het
wetsvoorstel. Volgens deze leden is de definitie te beperkt en zijn er meer
waarborgen voor klokkenluiders nodig. Er kunnen namelijk ook andere
terechte belangen zijn die niet algemeen zijn. De leden vroegen of de
regering deze definitie kan verscherpen met het oog op het duidelijk
maken en verbreden van de rechten van journalisten en klokkenluiders.
Voor het antwoord op de eerste vraag verwijzen wij naar het hiervoor
gegeven antwoord op eenzelfde vraag van de leden van de SP-fractie bij
artikel 1. Voor het overige bevat de Nederlandse wetgeving al een
verscherping en concretisering in de definitie van vermoeden van een
misstand in artikel 1, onderdeel d, van de Wet Huis voor klokkenluiders.
Voor journalisten is een specifieke uitzondering opgenomen in artikel 4,
onderdeel a, van het wetsvoorstel.
De leden van de GroenLinks-fractie constateerden ook dat volgens het
wetsvoorstel klokkenluiders moeten aantonen dat er geen sprake is van
een bedrijfsgeheim, in plaats van andersom. Zij vroegen of de regering
deze constatering deelt en of de regering het eens is dat de bewijslast
andersom hoort te zijn en dat bedrijven moeten aantonen dat er wél
sprake is van een bedrijfsgeheim.
Klokkenluiders kunnen op grond van de Wet Huis voor klokkenluiders
vermoedens van misstanden die zijn gebaseerd op redelijke gronden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

9

aankaarten. De bescherming tegen benadeling van klokkenluiders is
geregeld in artikel 7:658c BW: de werkgever mag de werknemer («klokkenluider») niet benadelen als gevolg van het te goeder trouw en naar
behoren melden van een vermoeden van een misstand als bedoeld in
artikel 1, onderdeel d, van de Wet Huis voor klokkenluiders tijdens en na
de behandeling van deze melding bij de werkgever of de daartoe
bevoegde instantie. Intern melden bij de werkgever staat voorop, tenzij
dat in redelijkheid niet gevraagd kan worden. Gerechtvaardigd extern
melden kan leiden tot onthulling van een bedrijfsgeheim en klokkenluiders kunnen zich dan beroepen op de bescherming van artikel 4. Dat
sprake is van een bedrijfsgeheim moet worden gesteld en onderbouwd
door de houder van het bedrijfsgeheim die de procedure aanhangig
maakt.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 821, nr. 6

10