Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012

Nr. 167

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 18 januari 2012
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 18 november 2011 inzake de uitvoering motie Van der
Werf/Klijnsma over aanvragen met een technische noodzaak (Kamerstuk
33 000 VIII, nr. 54).
Bij brief van 16 januari 2012 heeft de staatssecretaris deze beantwoord.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove

1
Samenstelling:
Leden: Ham, B. van der (D66), Bochove, B.J.
van (CDA), voorzitter, Miltenburg, A. van
(VVD), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Bosma, M.
(PVV), Dijk, J.J. van (SP), Dibi, T. (GL), Wolbert,
A.G. (PvdA), ondervoorzitter, Biskop, J.J.G.M.
(CDA), Smits, M. (SP), Elias, T.M.Ch. (VVD),
Beertema, H.J. (PVV), Dijkstra, P.A. (D66),
Jadnanansing, T.M. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Dijkgraaf, E. (SGP), Çelik, M. (PvdA),
Lucas, A.W. (VVD), Klaveren, J.J. van (PVV),
Klaver, J.F. (GL), Liefde, B.C. de (VVD) en Werf,
M.C.I. van der (CDA).
Plv. leden: Koşer Kaya, F. (D66), Ferrier, K.G.
(CDA), Burg, B.I. van der (VVD), Schouten, C.J.
(CU), Dille, W.R. (PVV), Kooiman, C.J.E. (SP),
Peters, M. (GL), Dam, M.H.P. van (PvdA),
Haverkamp, M.C. (CDA), Wit, J.M.A.M. de
(SP), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Mos, R.
de (PVV), Pechtold, A. (D66), Dijsselbloem,
J.R.V.A. (PvdA), Klijnsma, J. (PvdA), Staaij,
C.G. van der (SGP), Hamer, M.I. (PvdA),
Harbers, M.G.J. (VVD), Gerbrands, K. (PVV),
Sap, J.C.M. (GL), Berckmoes-Duindam, Y.
(VVD) en Rouwe, S. de (CDA).

kst-33000-VIII-167
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 167

1

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretaris over de uitvoering van de motie Van
der Werf en Klijnsma over aanvragen met een technische noodzaak. Zij
hebben daarover nog enkele vragen en opmerkingen. Allereerst willen de
leden aanstippen dat het natuurlijk geen wetmatigheid is dat de maximale
bedragen in het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten
(Brim) verlaagd worden, maar een politieke keuze om veel minder geld
aan cultuur uit te geven. De leden betreuren dat. Verder valt op dat er
twintig miljoen beschikbaar zou zijn voor restauratiemiddelen; is dit een
gegarandeerd bedrag of moet daarover nog een afspraak met het
Interprovinciaal Overleg (IPO) gemaakt worden? Willen provincies dit
bedrag zelf aanvullen en zijn er voorbeelden van provincies die dit (gaan)
doen? Voorts vragen de leden hoe de genoemde middelen van twintig
miljoen over het land worden verdeeld. Is de staatssecretaris van mening
dat 20 miljoen per jaar voldoende is voor de restauratiebehoefte van
Nederlandse monumenten? Zo ja, waarop wordt die aanname gebaseerd?
Zo neen, wat zijn de kosten van de restauratieachterstand die op deze
manier ontstaat op de lange termijn? Is de staatssecretaris van mening
dat een lening, zelfs met lage rente, een redelijk alternatief is voor de
eigenaren van monumenten die hun monument niet voldoende kunnen
onderhouden, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretaris over uitvoering van de motie Van der
Werf en Klijnsma. Voornoemde leden zijn verheugd dat de staatssecretaris
het mogelijk maakt om in 2012 aanvragen voor de Brim, waarbij sprake is
van technische noodzaak, een beroep te laten doen op het restauratiefonds. Onder technische noodzaak wordt dan verstaan «het gevaar lopen
van het voortbestaan van het gebouw waarbij belangrijke cultuurhistorische waarden verloren dreigen te gaan». De leden stellen echter vast dat
dit in feite staand beleid is. Er is een restauratiefonds en er is de
Brim-regeling. De laatste wordt in 2013 opnieuw ingericht op basis van
een evaluatie die in 2012 bekend wordt. Voor het overgangsjaar 2012
wordt de Brim zo ingericht, dat de laagste offertes voor onderhoud, het
eerst in behandeling worden genomen. De leden vragen de staatssecretaris of zij niet vreest dat op deze manier achterstallig onderhoud dat in
2012 een hoge herstelprijs heeft, niet kan worden uitgevoerd, waardoor in
2013 nog hogere kosten moeten worden gemaakt? Ook vragen voornoemde leden of de staatssecretaris niet vreest dat een gebouw, dat nu
nog binnen de Brim-regeling valt, bij niet-honoreren van de aanvraag op
grond van de prijs, het jaar erna in de duurdere restauratiecategorie valt?
De leden begrijpen dat de staatssecretaris voor het jaar 2012 een
uitzondering maakt op de Brim-bepalingen in die zin, dat een afgewezen
aanvraag een beroep mag doen op een laagrentende lening via het
Nationaal Restauratiefonds (NRF). Deze lening wordt echter pas in 2013
geëffectueerd. Graag zien de leden bij deze oplossing voor uitvoering van
de motie, de garantie dat het NRF voor deze uitzonderingsgevallen in het
overgangsjaar, niet louter de restauratieregels hanteert, maar ook
onderhoud honoreert. Kan de staatssecretaris die garantie geven?
Daarnaast vragen voornoemde leden de staatssecretaris of het NRF voor
de uitkering aan de afgewezen Brim-aanvragen een maximum voor de
totaaluitgave heeft meegekregen. De leden van genoemde fractie
ontvangen begin 2013 graag een overzicht van het aantal verzoeken dat
bij het NRF is binnengekomen, zijnde afgewezen Brim-aanvragen, en
hoeveel aanvragen daarvan zijn gehonoreerd. Kan de staatssecretaris een
dergelijk overzicht toezeggen, zo vragen de leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 167

2

II Reactie van de staatssecretaris
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat het verlagen van de maximale
bedragen een bezuiniging zou betekenen op cultuur. Daar is geen sprake
van: het totale budget voor het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding
monumenten (Brim) is alleen met de generieke korting op de cultuuruitgaven (2,2% in 2012 en 5% per 2013) verlaagd. Het maximale bedrag per
monument is wel verlaagd zodat meer eigenaren van de regeling gebruik
kunnen maken.
Voor restauratiesubsidies die via de provincies zullen gaan lopen, heb ik
een bedrag van € 20 miljoen beschikbaar gesteld. De provincies zien voor
zichzelf een taak weggelegd in het behoud en beheer van gebouwd
erfgoed. Vanuit hun rol als gebiedsregisseur willen de provincies tijd,
energie en geld steken in de monumentenzorg. De verdeling van het
rijksbudget is een zaak van de provincies zelf. Een aantal provincies zoals
Noord-Brabant, Overijssel, Gelderland en Noord Holland, heeft bovendien
al aangegeven forse bedragen beschikbaar te stellen voor de restauratie
van (rijks)monumenten.
De verdeling over het land is in een vorige provinciale subsidieregeling zo
gebeurd dat iedere provincie een basisbedrag kreeg plus daarop een
aandeel naar rato van het aantal rijksmonumenten. Ik verwacht binnenkort
de afspraken met het IPO te kunnen formaliseren.
Naast deze € 20 miljoen, is vanaf januari 2012 het Restauratiefondsplus
werkzaam. Hier kunnen eigenaren van niet-woonhuismonumenten een
laagrentende lening voor restauratie van het rijksmonument afsluiten. Met
deze laatste geldstroom is in totaal € 17 miljoen per jaar gemoeid. Ik
verwacht dat de optelsom van de door de provincie ingezette middelen
gemiddeld ruim € 20 miljoen per jaar miljoen zal bedragen. Zo wordt een
subsidiestroom vanuit verschillende overheden van ruim € 57 miljoen
ingezet in deze restauratiesector. Dit bedrag is voldoende om substantieel
in de jaarlijkse restauratiebehoefte te investeren. De laatste raming over
hoeveel restauratiesubsidie jaarlijks nodig is, is in 2006 opgesteld en
kwam toen uit op jaarlijks € 58 miljoen subsidie. Ik verwacht dat het
beschikbare bedrag voldoende is om de achterstand niet weer te laten
oplopen.
Ik ben van mening dat een laagrentende lening een goed instrument is
voor het behoud en herstel van rijksmonumenten en in veel gevallen een
goed alternatief voor subsidies. In ons land hebben we via het Nationaal
Restauratiefonds een ruime ervaring met dit instrument voor woonhuismonumenten opgebouwd. Uit enquêtes van het NRF en van onafhankelijke partijen wordt deze constructie door eigenaren zelf positief beoordeeld.
De leden van de CDA-fractie stellen dat voor het overgangsjaar 2012 het
Brim zo is ingericht, dat de laagste offertes voor onderhoud, het eerst in
behandeling worden genomen. De leden vragen of op deze manier
achterstallig onderhoud dat in 2012 een hoge herstelprijs heeft, niet kan
worden uitgevoerd, waardoor in 2013 nog hogere kosten moeten worden
gemaakt?
De aanvragen 2012 voor een Brimsubsidie leiden tot een toekenning voor
de periode 2013–2018. Een aanvraag die in 2012 wordt afgewezen kan per
2013 een laagrentende lening krijgen. Er is dan dus geen sprake van
kostenstijging t.o.v. de gehonoreerde Brimaanvragen. Overigens staat het
een aanvrager vrij zelf te taxeren hoe kansrijk zijn aanvraag is. Hij kan dan
al in 2012 besluiten geen reguliere Brimaanvraag in te dienen maar een
lening aan te vragen.
Een monument dat dagelijks wordt gebruikt, zal niet snel in een toestand
van totale restauratie belanden. Gebruikers verzorgen, los van subsidiere-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 167

3

gelingen, het klein onderhoud als het repareren van lekke goten of het
vervangen van gebroken ruiten. Alleen bij een situatie van leegstand of
verwaarlozing kan een monument in korte tijd in een slechte staat komen
te verkeren. Dat zijn zorgelijke situaties waar ik via de wind- en waterdichtregeling en de haalbaarheidsregeling voor herbestemmingen actief beleid
op voer.
In het contract tussen OCW en het NRF is bepaald dat ook onderhoud en
instandhouding in aanmerking komen voor een laagrentende lening. Het
NRF houdt zich zorgvuldig aan die contracten. Ik heb het NRF geen
beperkingen gegeven ten aanzien van een maximum aan toe te kennen
leningen voor afgewezen Brim-aanvragen. Wel zijn er zoals gemeld in
mijn brief van 18 november voor alle genoemde financieringsmogelijkheden plafonds.
De leden van de CDA-fractie ontvangen begin 2013 graag een overzicht
van het aantal verzoeken dat bij het NRF is binnengekomen, zijnde
afgewezen Brim-aanvragen, en hoeveel aanvragen daarvan zijn gehonoreerd. Het NRF rapporteert maandelijks aan het ministerie van OCW over
de bestedingen. Ik zal begin 2013 een overzicht sturen van afgewezen
Brim-aanvragen die een laagrentende lening hebben gevraagd en
gekregen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 167

4