Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2291
Vragen van de leden Ellemeet en Özütok (beiden GroenLinks) aan de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht «Waarnemers:
maak stembiljet verkiezingen gebruiksvriendelijker» (ingezonden 13 juni 2017).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),
mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(ontvangen 10 juli 2017).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het OVSE-rapport waarin kritiek wordt geuit op
het Nederlandse stembiljet tijdens de verkiezingen van 15 maart?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat mensen met een beperking
niet adequaat in staat zijn hun stem uit te brengen? Zo ja, hoe gaat u dit
voorkomen bij de volgende verkiezingen? Zo nee, waarom niet?
Erkent u de constatering in het OVSE-rapport dat veel medewerkers niet op
de hoogte waren van de mogelijkheden voor hulp in het stemhokje voor
mensen met een beperking? Hoe gaat u ervoor zorgen dat bij de volgende
verkiezingen medewerkers van stemhokjes wel goed op de hoogte zijn?
Antwoord 2, 3
Ik deel de mening dat kiezers met een beperking zoveel mogelijk zelfstandig
hun stem moeten kunnen uitbrengen. Ik heb in het OVSE-rapport gelezen dat
stembureauleden niet altijd toestemming gaven voor hulp in het stemhokje
aan kiezers met een lichamelijke beperking. Dat is in strijd met de Kieswet,
die in artikel J 28 bepaalt dat aan deze kiezers op hun verzoek wel degelijk
hulp moet worden toegestaan. Gemeenten moeten ingevolge artikel E 4,
tweede lid, van de Kieswet hun stembureauleden een training geven. Ik zal de
gemeenten vragen om daarbij de volgende keer nadrukkelijker aandacht te
besteden aan deze regel.

1

ah-tk-20162017-2291
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

http://www.volkskrant.nl/binnenland/waarnemers-maak-stembiljet-verkiezingengebruiksvriendelijker~a4499591/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 4
Bent u voornemens om, in lijn met VN-verdrag inzake de rechten van mensen
met een handicap, het vanaf de volgende verkiezingen volledig mogelijk te
maken dat alle mensen met een beperking hulp krijgen in het stemhokje om
hun stem uit te brengen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Artikel 29 (a) (iii) van het Verdrag inzake de rechten van personen met een
handicap (Trb. 2016, 105) verplicht ertoe kiezers met een handicap, waar
nodig, op hun verzoek ondersteuning toe te staan door een persoon van hun
eigen keuze. Echter, het toestaan van hulp in het stemhokje brengt het risico
mee van ongewenste beïnvloeding, wat in strijd is met het principe van
stemvrijheid. De regering heeft daarom bij de bekrachtiging van het Verdrag
een interpretatieve verklaring afgelegd, die inhoudt dat de term «ondersteuning» moet worden opgevat als ondersteuning buiten het stemhokje2. Zoals
opgemerkt in mijn antwoord op de vragen 2 en 3, maakt de Kieswet een
uitzondering voor kiezers met een lichamelijke beperking. Hulp in het
stemhokje aan deze kiezers kan worden geacht niet de zelfstandigheid van
het stemmen in gevaar te brengen, maar uitsluitend de handeling sec (het
invullen van het stembiljet) te ondersteunen.
Gelet op het potentiële risico van drang of dwang die de eigen vrije keuze
aantast, staat de Kieswet geen hulp in het stemhokje aan kiezers met een
verstandelijke beperking toe.
Vraag 5
Bent u bereid het stembiljet gebruiksvriendelijker te maken voor volgende
verkiezingen, bijvoorbeeld met grotere lettertypes en herkenbare partijlogo’s?
Zo nee, waarom niet? Zoja, welke verbeteringen ziet u concreet voor zich?
Antwoord 5
In 2015 heeft de regering een wetsvoorstel ingediend dat experimenten
mogelijk had moeten maken met een nieuw model stembiljet. Doel van dat
wetsvoorstel was onder meer om waar mogelijk de toegankelijkheid van het
stembiljet te verbeteren voor kiezers. Zo zou het gebruik van logo’s van
politieke groeperingen het stembiljet toegankelijker kunnen maken voor
laaggeletterde kiezers. Ook bood het kleinere formaat van het stembiljet
mogelijkheden om hulpmiddelen te ontwikkelen voor het gebruik van het
stembiljet door kiezers met een visuele beperking. Het wetsvoorstel heeft
helaas niet voldoende steun gekregen in de Tweede Kamer en is verworpen3.
Dat neemt niet weg dat de gebruiksvriendelijkheid van het stembiljet
blijvende aandacht vergt. Tijdens het plenaire debat met uw Kamer over de
evaluatie van de Tweede Kamerverkiezing, op 20 juni jl., leek er alsnog steun
te zijn voor een wetsvoorstel dat experimenten mogelijk maakt met een
toegankelijker stembiljet. Zoals ik heb opgemerkt in mijn brief van 30 juni jl.
aan uw Kamer4, ben ik bereid om het wetsvoorstel opnieuw in procedure te
brengen.
Vraag 6
Kunt u toelichten of, in lijn met de Kieswet, minimaal 25% van de stemhokjes
toegankelijk is geweest voor mensen met een beperking? Bent u bereid te
onderzoeken of een wijziging van de Kieswet nodig is om toegankelijkheid
voor mensen met een beperking te verbeteren, zoals het meenemen van een
begeleider in het stemhokje? Zo nee, waarom niet?

2

Deze interpretatieve verklaring luidt: «To safeguard voting by secret ballot without intimidation,
as provided for in article 29 (a) (ii), and to ensure the principle of one vote per person, the
Kingdom of the Netherlands declares that it will interpret the term «assistance» in article 29 (a)
(iii) as assistance only to be effected outside the voting booth, except with regard to assistance
required due to a physical disability, in which case assistance may also be permitted inside the
voting booth.»
3
Handelingen II, 2015/16, 24 mei 2016, nr. 101, item 9.
4
Kamerstuk 31 142, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Begin 2016 heeft uw Kamer een amendement5 aanvaard op het wetsvoorstel
tot goedkeuring van het eerdergenoemde VN-Verdrag. Het amendement
regelt dat alle stemlokalen toegankelijk moeten zijn voor kiezers met
lichamelijke beperkingen. Het amendement is zo geformuleerd dat de
inwerkingtreding ervan separaat bij koninklijk besluit kan worden geregeld.
Dit heeft mij de gelegenheid geboden een onderzoek te laten doen naar de
consequenties van het amendement. Ik heb het onderzoeksrapport op 19 juni
jl. aan uw Kamer gestuurd6. Het onderzoek brengt ook in kaart hoe het er op
15 maart jl. voorstond met de daadwerkelijke toegankelijkheid van de
stemlokalen. Daarbij is nagegaan in hoeverre de onderzochte stemlokalen
voldeden aan de criteria die zijn neergelegd in de zogenaamde Checklist
toegankelijkheid stemlokalen7. Uit het rapport blijkt dat de gemiddelde
toegankelijkheid van de stemlokalen wordt beoordeeld met een 8,2. Deze
positieve score blijkt bij volgende verkiezingen nog verder omhoog te
kunnen, omdat relatief eenvoudige maatregelen te vaak nog achterwege
blijven. Er is echter geen enkel stemlokaal dat voldoet aan alle toegankelijkheidscriteria; de voorgeschreven 25% toegankelijkheid wordt dus niet
gehaald. Het is, gelet op de uitvoeringsconsequenties, aan het volgende
kabinet om een beleidsreactie te formuleren op de uitkomsten van dit
onderzoek.
Vraag 7
Bent u bereid medewerkers beter op de hoogte te stellen van de mogelijkheden en rechten voor slechtzienden bij het uitbrengen van hun stem? Deelt u
de opvatting van de OVSE dat een vergrootglas alleen niet genoeg is bij het
uitbrengen van hun stem? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Kiezers die vanwege een visuele beperking ook met behulp van een
vergrootglas niet zelfstandig hun stembiljet kunnen invullen, kunnen op
grond van artikel J 28 van de Kieswet assistentie krijgen bij het invullen van
hun stembiljet. Een gewoon vergrootglas is voor sommige slechtziende
kiezers niet afdoende om het stembiljet te kunnen lezen. Er zijn echter
hulpmiddelen voor zeer slechtziende kiezers waardoor het lezen van het
stembiljet wel mogelijk wordt. Ik zal met de gemeenten overleg voeren over
de inzet van dergelijke hulpmiddelen. Voor het overige verwijs ik naar het
antwoord op vraag 5.

5
6
7

Kamerstuk 33 990, nr. 33.
Kamerstuk 31 142, nr. 62, blg. 811011.
Deze Checklist, op verzoek van het ministerie van BZK opgesteld in samenspraak met de
gezamenlijke gehandicaptenorganisaties, wordt door het ministerie voorafgaand aan elke
verkiezing gestuurd aan alle gemeenten, met het verzoek om bij het aanwijzen van de stemlokalen rekening te houden met de daarin opgenomen criteria.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3