Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 293

Primair Onderwijs

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 427

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 2 januari 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media over de brief van 7 maart 2018 over de reactie op het
advies van de Onderwijsraad «Decentraal onderwijsbeleid bij de tijd»
(Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 387).
De vragen en opmerkingen zijn op 29 maart 2018 aan de Ministers van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van 21 december 2018 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-31293-427
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

1

Inhoud
I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
Constateringen en aanbevelingen
Beleidsreactie op het advies
Huisvesting in het funderend onderwijs
Sluitende aanpak, passend onderwijs en zorg
Onderwijsachterstanden
Toezicht en openbaar onderwijs
Ten slotte

2
2
2
4
4
5
5
6
6

II

Reactie bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
en zien daarin aanleiding voor het stellen van enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van
de Ministers op het bovengenoemde advies. Deze leden hebben nog wel
enige vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
onderzoek «Decentraal onderwijsbeleid bij de tijd». Deze leden herkennen
het beeld dat gemeenten de afgelopen jaren te maken hebben gekregen
met bestuurlijke veranderingen op het onderwijsterrein en door decentralisatie meer verantwoordelijkheden hebben gekregen in aangrenzende
sociale beleidsterreinen. Daarom willen deze leden de bewindspersonen
nog enkele vragen stellen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het advies van de Onderwijsraad «Decentraal onderwijsbeleid bij de
tijd» en de beleidsreactie. Deze leden vinden het goed dat er aandacht is
voor de decentrale component van het onderwijsbeleid. De voornoemde
leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het advies van de
Onderwijsraad «Decentraal onderwijsbeleid bij de tijd» en de reactie
daarop van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij
hebben daar nog enkele vragen over.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
van de Ministers. Zij hebben hierbij nog enige vragen.
Constateringen en aanbevelingen
De leden van de CDA-fractie lezen in de beleidsreactie dat de Onderwijsraad constateert dat in sommige regio’s scholen en gemeenten nog
onvoldoende samen werken en dat dit leidt tot knelpunten en spanningen
in de uitvoering van lokaal/regionaal onderwijs-, jeugd- en arbeidsmarktbeleid. De Onderwijsraad roept het kabinet dan ook op om de rol van
gemeenten in het onderwijsdomein te actualiseren. Deze leden vragen de
Ministers nader toe te lichten of de door de Onderwijsraad geconstateerde
knelpunten en spanningen voortkomen omdat de rol van gemeenten
nader moet worden geactualiseerd, of omdat er in een aantal gevallen te
weinig samenwerking of te weinig goede samenwerking is tussen scholen
en gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

2

De leden van deze fractie vragen in het verlengde van het bovenstaande
ook een nadere toelichting van de Ministers of zij van mening zijn dat de
door de Onderwijsraad gesignaleerde knelpunten en spanningen overal in
het land terug komen en dus moeten leiden tot generieke maatregelen, of
dat het gaat om specifieke gevallen.
Kortom; de hoofdvraag voor de voornoemde leden is de vraag of
gemeenten en scholen in het geval van knelpunten en spanningen beter
gebruik moeten maken van de bestaande mogelijkheden tot samenwerking en afstemming, of dat een actualisering van de rol van de
gemeente noodzakelijk is zoals de Onderwijsraad stelt en hoe deze
actualisering er dan uit zou moeten zien. Graag ontvangen zij een nadere
toelichting hierop.
De leden van D66-fractie lezen dat de Onderwijsraad adviseert om een
Schevenings beraad te beleggen waarin de verhoudingen tussen
gemeente, Rijk en onderwijs opnieuw worden afgesproken. De laatste
keer dat zo’n beraad heeft plaatsgevonden is 24 jaar geleden. In de
tussentijd is er veel veranderd. Er is duidelijk behoefte aan een actualisatie
over de rol van gemeenten in het onderwijsdomein en een meer integraal
overleg rond spanningen en knelpunten in uitvoering van onderwijs-,
jeugd-, en arbeidsmarktbeleid. De Ministers benoemen in hun brief
gesprekken op de losse domeinen maar geen integrale aanpak. Graag
ontvangen deze leden een reactie van de Ministers op het voorgestelde
landelijke beraad.
De eerder genoemde leden constateren dat de Onderwijsraad aangeeft
dat er ook een aantal gemeenten en schoolbesturen zijn die een goede
samenwerking hebben en snel problemen oplossen. Deze leden vragen
wat de Ministers kunnen doen om kennisdeling van deze successen te
bevorderen
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat door minder centrale
sturing van het Rijk op het onderwijsbeleid de verschillen tussen
gemeenten en regio’s onderling groter kunnen worden. Ziet de Minister
regionale en gemeentelijk verschillen in de kwaliteit en toegankelijkheid
van bijvoorbeeld het achterstandenbeleid (ve1) en passend onderwijs en
de afstemming met zorg/jeugdhulp? Krijgt elke peuter met een risico op
onderwijsachterstand, nu en in de toekomst, goede voorschoolse
educatie? Krijgt elk kind en jongere, indien nodig, dezelfde kwaliteit en
toegang tot passend onderwijs en jeugdzorg? In hoeverre mag het
uitmaken waar een kind woont of naar school gaat, zo vragen deze leden.
In dit kader constateert de Onderwijsraad dat doordat het gemeentelijke
grondgebied en het verzorgingsgebied van scholen niet samenvallen er
grensverkeer van leerlingen ontstaat wat een integrale aanpak van
onderwijs en zorg moeilijk maakt. Een school geeft immers invulling aan
het onderwijs, maar jeugdhulp wordt bepaald door de woongemeente.
Herkent de Minister dit? Komt het bijvoorbeeld vaak voor dat kinderen uit
één gezin andere ondersteuning krijgen bij gezinsproblematiek omdat ze
naar verschillende scholen gaan of kinderen die met dezelfde problematiek op dezelfde school zitten, maar andere zorg krijgen omdat ze in
een andere gemeente wonen? Welke oplossingen ziet de Minister om dit
beter te stroomlijnen? Zal de Minister in de voortgangsrapportage
passend onderwijs ook hiervoor oplossingsrichtlijnen presenteren, zo
vragen deze leden.
Voorts vragen deze leden of er samenhang zit in wachtlijsten in de
jeugdzorg en thuiszitters tussen de regio’s of dat er juist een groot verschil
is.
De voornoemde leden constateren dat er veel verschillende bestuurslagen
zijn. Je hebt bijvoorbeeld de gemeenten, regionale verbanden, samenwer1

ve: voorschoolse educatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

3

kingsverbanden en schoolbesturen. Is de Minister van mening dat er
ondanks de verschillende bestuurslagen voldoende democratische
controle en controle vanuit de medezeggenschap mogelijk is? Ziet de
Minister mogelijkheden dit te verbeteren, zo vragen deze leden.
De leden lezen in het rapport van de Onderwijsraad het advies aan de
rijksoverheid om een landelijk beraad van overheden en onderwijsinstellingen te organiseren. Doel van het beraad is de vraag te beantwoorden hoe de bestuurlijke verhoudingen eruit moeten zien die als
randvoorwaarden kunnen dienen om kinderen en jongeren zo goed
mogelijk onderwijs en (waar nodig) zorg te geven. Wat is de mening van
de Minister over een dergelijk beraad? De Minister geeft aan dat hij met
schoolbesturen en gemeenten in gesprek wil gaan. Kunnen de
voornoemde leden dit opvatten dat de Minister bereid is om een dergelijk
beraad te organiseren, zo vragen deze leden.
Beleidsreactie op het advies
De leden van de CDA-fractie lezen in de beleidsreactie dat een aantal
punten van de Onderwijsraad zijn of worden uitgewerkt samen met de
scholen en gemeenten. Zij vragen of de Ministers al nader kunnen
toelichten waar hierbij aan gedacht moet worden en wanneer hierover
meer informatie naar de Kamer wordt gestuurd.
Huisvesting in het funderend onderwijs
De leden van de VVD-fractie merken op dat de huisvestigingsproblematiek
steeds heftiger wordt, kinderen zitten in ongezonde schoolgebouwen,
gemeenten hebben te weinig gereserveerd en het uitblijven van
(nieuw)bouw zorgt voor een hogere energierekening voor scholen. De
leden willen graag van de Minister weten of er een totaal beeld is hoe
groot de huisvestigingsproblematiek in het funderend onderwijs is. Heeft
de Minister kerngetallen en totaalcijfers? Zijn de gemeenten die onvoldoende hebben gereserveerd bekend? Zo ja, heeft de landelijke overheid
de mogelijkheid om in te grijpen zodat kinderen niet meer in ongezonde
schoolgebouwen les krijgen, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de D66-fractie constateren dat de gezamenlijke verantwoordelijkheid tussen gemeenten en scholen in huisvesting vaak knelpunten
oplevert. Er is verwarring over de definities nieuwbouw en onderhoud en
alles wat daar tussen valt. In sommige gevallen worden scholen niet
betrokken bij het ontwerp waardoor het gebouw niet goed aansluit bij de
behoefte van de school. Daarnaast is al jaren bekend dat het binnenklimaat op scholen vaak te wensen overlaat. Dit kan hoofdpijn en
concentratieverlies veroorzaken bij leerlingen en leraren. Kan de Minister
in het gesprek met de VNG2, PO-Raad3 en VO-raad4 een voorstel opstellen
hoe het binnenklimaat van scholen de komende jaren kan worden
verbeterd?
Deze leden constateren dat in een aantal gemeenten de middelen voor
onderwijshuisvesting succesvol zijn doorgedecentraliseerd. Op dit
moment ligt het initiatief voor doordecentralisatie bij de gemeenten. Zij
ontvangen graag een reactie van de Minister om het initiatief van
doorcentralisatie bij de gezamenlijke schoolbesturen te leggen.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat er overleg zal
plaatsvinden met de VNG, PO-Raad en VO-raad over huisvesting. Deze
leden vragen wanneer de Kamer wordt geïnformeerd over de uitkomst
2

VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten
PO-Raad: de sectororganisatie voor het primair onderwijs
4
VO-raad: de sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

4

van dit gesprek en de stappen die gezet gaan worden om de knelpunten
rondom huisvesting weg te nemen.
De leden van de SP-fractie hebben de indruk dat door bezuinigingen de
afgelopen jaren veel scholen uitgaven aan gebouwen meer voor hun
rekening hebben genomen dan gemeenten zelf. Onderwijsgeld lekt dan
weg naar gebouwen. Heeft het kabinet er zicht op of er de afgelopen jaren
– al dan niet onder druk van bezuinigingen – gevallen hebben voorgedaan
waarin scholen zelf de rekening betaald hebben, terwijl eigenlijk de
gemeente de middelen ter beschikking had moeten stellen? En leidt de
huidige financieringsstructuur niet tot een mogelijk onnodig snel
overgaan naar nieuwbouw, terwijl renovatie mogelijk een goedkoper
alternatief kan zijn? Zij vragen tevens hoeveel geld gemeenten de
afgelopen vier jaar hebben uitgegeven aan onderwijshuisvesting in
vergelijking tot onderwijsinstellingen zelf.
Sluitende aanpak, passend onderwijs en zorg
De leden van de VVD-fractie merken op dat de impact die een leerling met
gedragsproblemen heeft in een reguliere klas, enorm kan zijn. Toch kan de
overplaatsing naar het sbo5 of vso6 een lang traject zijn. Kan de Minister
schetsen op welke momenten in het traject voor overplaatsing er
knelpunten worden ervaren en wat deze knelpunten precies zijn? Is het
mogelijk om leerlingen die een grote negatieve impact op een klas
hebben met spoed over te plaatsen? Zo nee, wat is er voor nodig om dit
mogelijk te maken, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre al die verschillende regio’s
(arbeidsmarkt, RMC7 en jeugdzorg) en samenwerkingsverbanden (po8 en
vo9) bijdragen aan de in sommige gevallen moeizame afstemming tussen
gemeenten en scholen. Vindt de Minister het wenselijk dat de grenzen van
de regio’s en samenwerkingsverbanden door elkaar heenlopen, zo vragen
de leden. Tevens vragen zij hoe dit zo is gegroeid. Daarnaast vragen de
leden of het kabinet het met hen eens is dat wanneer er sprake is van een
hulpvraag, degene die dit nodig heeft niet de dupe mag worden van
onduidelijkheid of iets vanuit zorg of onderwijs gefinancierd moet worden
Onderwijsachterstanden
De leden van de SP-fractie merken op dat uit het advies van de Onderwijsraad blijkt dat gemeenten en schoolbesturen uiteenlopende ideeën
hebben over de inzet van onderwijsachterstandsmiddelen. Op welke
manier heeft de Minister de ideeën van gemeenten en schoolbesturen
betrokken bij de totstandkoming van de vijf varianten voor de verdeelsystematiek van de middelen, zo vragen deze leden. Hoe kunnen gemeenten
die een brede voorziening aanbieden voor alle jonge kinderen, de
initiatieven die zijn ontstaan, blijven bekostigen als door herverdeeleffecten de middelen hiervoor grotendeels verdwijnen? Acht de Minister het
wenselijk dat deze initiatieven verdwijnen, ondanks dat dit segregatie
bevordert, zo vragen de leden nogmaals.

5

sbo: speciaal basisonderwijs
vso: voortgezet speciaal onderwijs
RMC: Regionale Meld- en Coördinatiefunctie
8
po: primair onderwijs
9
vo: voortgezet onderwijs
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

5

Toezicht en openbaar onderwijs
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij van mening is dat
volksvertegenwoordigers in gemeenteraden voldoende kennis hebben
over hun verantwoordelijkheid ten aanzien van het (voort)bestaan van
openbare scholen en daarbij ook over de regels omtrent fusies, opheffingen en omzetten van openbare scholen, om een fatsoenlijk en goed
onderbouwd standpunt in te kunnen nemen indien het openbaar
onderwijs in de gemeenteraad ter sprake komt en besluiten genomen
moeten worden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat gemeenten niet als geheel
neutrale partij in het onderwijsdomein gezien kunnen worden, maar dat zij
regelmatig ook als belanghebbende opereren. Onderkent het kabinet deze
situatie? Wil het kabinet ook vooral investeren in goede relaties en
afstemming tussen betrokkenen in plaats van het toekennen van nieuwe
bevoegdheden?
De voornoemde leden vragen of de verantwoordelijkheid van gemeente
en provincie voor het waarborgen van voldoende openbaar onderwijs
voldoende uit de verf komt wanneer voor een volledig gebied als
Zeeuws-Vlaanderen geen openbaar voortgezet onderwijs meer
beschikbaar zal zijn. Deze leden vragen waarom onder de bevolking niet
veel specifieker is onderzocht wat de houding ten opzichte van het
openbaar onderwijs is en welke behoefte er leeft. De leden constateren
dat de regelgeving ten aanzien van de overheersende invloed volgens het
kabinet adequaat is. Deze leden vragen of het kabinet onderkent dat de
praktijk op verschillende plaatsen zorgen laat zien en dat het eigenaarschap niet overal voldoende aanwezig lijkt. Zij vragen of het kabinet
bereid is een verkenning te doen naar de bestuurlijke staat van het
openbaar onderwijs in de praktijk en zo nodig vervolgens tot een actieplan
te komen.
Ook vragen deze leden hoe het kabinet oordeelt over constructies waarin
gemeenten het openbaar onderwijs via een holding organiseren en
waarbij van voldoende zeggenschap van de deelnemende gemeenten
nauwelijks sprake lijkt. Deze leden vragen of het kabinet bereid is met de
VNG in overleg te treden met het oog op het voorkomen van dergelijke
constructies, waarover het kabinet eerder kritisch heeft geoordeeld.
Ten slotte
De leden van de D66-fractie constateren dat de indeling van functionele
regio’s van diverse disciplines vaak niet op elkaar aansluiten. Eerder heeft
de Minister al aangegeven in gesprek te gaan met regio’s over hoe de
RMC-regio en de arbeidsmarktregio zo veel mogelijk op elkaar kunnen
aansluiten. Deze leden vragen de Ministers of de regionale indelingen ook
onderwerp kunnen zijn bij de gesprekken met de Ministers van BZK10,
VWS11, SZW12 en de schoolbesturen en gemeenten waarbij naast de
eerder genoemde regio’s ook de jeugdzorgregio en samenwerkingsverbanden passend onderwijs worden besproken.
II Reactie bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
De leden van de CDA-fractie vragen de Ministers nader toe te lichten of de
door de Onderwijsraad geconstateerde knelpunten en spanningen
voortkomen omdat de rol van gemeenten nader moet worden geactuali10

BZK: Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
VWS: Volksgezondheid, Welzijn en Sport
12
SZW: Sociale Zaken en Werkgelegenheid
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

6

seerd, of omdat er in een aantal gevallen te weinig samenwerking of te
weinig goede samenwerking is tussen scholen en gemeenten.
Wij zien geen noodzaak om de rol van gemeenten in zijn algemeenheid
nader te actualiseren. Op verschillende onderdelen, zoals het onderwijsachterstandenbeleid gebeurt dit nu al. De manier waarop en de mate
waarin scholen en gemeenten met elkaar samenwerken is niet overal
gelijk. Wij zien vele goede voorbeelden van goede samenwerking tussen
scholen en gemeenten, op uiteenlopende terreinen: zorg en onderwijs,
passend onderwijs, binnen een Lokaal Educatieve Agenda, huisvesting,
VSV-beleid, et cetera. Zo wordt in Breda bijvoorbeeld vanuit de gemeente
zeer goed samengewerkt met alle partijen in de keten van voor- en
vroegschoolse educatie en lijkt deze aanpak erg succesvol. In deze
gemeente zijn partijen ook in staat gebleken om ingewikkelde vraagstukken over huisvesting (nieuwbouw, onderhoud en renovatie) duurzaam
en naar ieders tevredenheid op te lossen, o.a. door de oprichting van een
gezamenlijke coöperatie voor onderwijshuisvesting. Een ander mooi
voorbeeld is de aanpak MatchMakers (Zuid-Holland Zuid) die jongeren in
een kwetsbare positie ondersteunt bij het vinden van werk, school of een
combinatie hiervan. De aanpak is integraal en gaat uit van een persoonlijke benadering waarbij vraag en motivatie van de jongere uitgangspunt
is. Partijen spreken eén contactpersoon af en gaan uit van maatwerk.
Het is goed om tegelijkertijd nauwkeurig te blijven volgen waar en op
welke aspecten de samenwerking soms lastiger verloopt en of er sprake is
van structurele oorzaken. Onlangs is een landelijk onderzoek verricht naar
de wijze waarop gemeenten en samenwerkingsverbanden de aansluiting
tussen jeugdhulp en passend onderwijs vormgeven en ervaren.13 Het
onderzoek concludeert dat er veel gebeurt op de aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp. Onderwijs, gemeenten en jeugdhulpaanbieders
zoeken elkaar op en proberen samenwerking tot stand te brengen en op
heel veel plekken in het land zijn pilots opgestart om jeugdhulp en
onderwijs beter met elkaar te verbinden. De helft van de samenwerkingsverbanden en twee derde tot driekwart van de gemeenten heeft de indruk
dat de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp op dit moment al
meerwaarde genereert, zoals meer maatwerk voor leerlingen.
De leden van deze fractie vragen of de gesignaleerde knelpunten en
spanningen zouden leiden tot generieke maatregelen en zij vragen of een
actualisering van de rol van de gemeente noodzakelijk is. Zij ontvangen
net als enkele andere fracties ook graag een reactie op het voorgestelde
idee van een landelijk beraad.
De fase waarin de implementatie van passend onderwijs en de transitie
van de jeugdzorg zich bevinden zien wij als belangrijke oorzaak voor
eventuele knelpunten. De transformatie kost tijd en ook uit de evaluatie
van de Jeugdwet is duidelijk geworden dat veel gemeenten in de
transformatie nog onvoldoende toekomen aan een goede verbinding met
onder meer het onderwijs (Kamerstuk 34 880, nr. 1). Het duurt kortom
even voordat men zich de nieuwe taken en verantwoordelijkheden eigen
heeft gemaakt. Het vertrouwen tussen de diverse professionals en de
gemeenten moet gestaag groeien. Overigens is de urgentie bij
gemeenten, scholen, samenwerkingsverbanden en jeugdhulp om actie te
ondernemen om de aansluiting tussen onderwijs, jeugdhulp en zorg te
verbeteren aanwezig. Dat blijkt ook uit de beweging richting een bestuur-

13

Grinten, M. van der, Walraven, M., Kooij, D., Bomhof, M., Smeets, E. & Ledoux, G. Landelijke
inventarisatie aansluiting onderwijs en jeugdhulp 2018. Utrecht/Nijmegen/Amsterdam:
Oberon/KBA Nijmegen/Kohnstamm Instituut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

7

lijke coalitie onderwijs-zorg-jeugd die op dit moment in het veld wordt
gemaakt.
Zowel aan de kant van schoolbesturen als gemeenten is de afgelopen
jaren veel ruimte gecreëerd om samen knelpunten op te pakken. Zoals
hierboven beschreven moet de situatie zich nog «zetten». We zien nu geen
aanleiding om in te zetten op grootschalige wijzigingen in taken en
verantwoordelijkheden. Waar nodig passen we op onderdelen de
governance aan: zo gaan we voor passend onderwijs doorzettingsmacht
regelen binnen het samenwerkingsverband. Daarnaast is onlangs voor
jongeren in een kwetsbare positie wettelijk geregeld dat de RMC-functie
naast het onderwijs ook spelers in het arbeidsmarkt- en zorgdomein moet
betrekken. Het is goed om te beseffen dat de situatie nu ook veel
complexer en veelvormiger is dan in de tijd van het Schevenings Beraad.
Zo spelen bijvoorbeeld zorgpartners en partijen vanuit de arbeidsmarkt nu
een veel prominentere rol dan vroeger. Een dergelijk «integraal beraad»
vinden we daarom ook niet helemaal van deze tijd.
De leden van de CDA-fractie vragen ook wat de Ministers kunnen doen
om kennisdeling van successen te bevorderen.
Het Steunpunt Passend Onderwijs heeft van het ministerie de opdracht
gekregen om bij te dragen aan kennisdeling en gemeenschappelijke
kennisontwikkeling over passend onderwijs in de praktijk. Een onderdeel
daarvan is het delen van succesvolle praktijken, bijvoorbeeld via de
publicaties «Verrassend passend». Ook organiseert het steunpunt
regelmatig bijeenkomsten waarin informatie uitwisseling centraal staat.
Ook bieden het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) en het Landelijk Expertisecentrum Speciaal Onderwijs (Lecso) in samenwerking met het VNG,
OCW en VWS ondersteuning aan voor de regio op het gebied van de
aansluiting tussen onderwijs en zorg. Die ondersteuning is erop gericht
om zoveel mogelijk maatwerk te bieden in samenwerking met de partners
in de regio. Daarbij wordt aangesloten bij de kennis en ervaringen in het
hele land. Kwartiermaker René Peeters heeft in zijn advies «Met andere
ogen» dat hij op 7 december 2018 overhandigde aan de Coalitie
Onderwijs, Zorg en Jeugd waardevolle aanbevelingen gedaan hoe de
samenwerking tussen die domeinen kan worden verbeterd. Zoals in de
brief over onderwijs en zorg gemeld zullen de Minister voor BVOM en van
VWS uw Kamer in het voorjaar van 2019 informeren over dit advies en de
maatregelen.14
Ook bij de uitvoering van de pilot «tweejarige begeleiding naar de
arbeidsmarkt» van jongeren die uitstromen uit MBO 1 en 2 (motie
Kwint-Özdil15) wordt ingezet op kennisdeling tussen de regio’s die
deelnemen. Verschillende bijeenkomsten worden georganiseerd om
kennis uit te wisselen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister regionale en
gemeentelijk verschillen in de kwaliteit en toegankelijkheid van bijvoorbeeld achterstandenbeleid en passend onderwijs en de afstemming met
zorg/jeugdhulp ziet.
De Wet Passend onderwijs en de Jeugdwet gaan beiden er vanuit dat
kinderen zoveel mogelijk in hun eigen leefomgeving opgroeien waarbij
onderwijs en jeugdhulp georganiseerd worden rondom het kind en gezin.
Beide wetten bieden samen een kader om de ondersteuning van
jeugdigen in en buiten de school integraal aan te pakken, dicht bij hun
14
15

Kamerstukken 31 497 en 31 839, nr. 282
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 120

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

8

belangrijkste leefdomeinen. Gemeenten/jeugdzorgregio’s en scholen en
samenwerkingsverbanden zijn samen verantwoordelijk voor een sluitend
aanbod aan ondersteuning en hulp voor jeugdigen en hun ouders/
gezinnen. De wijze waarop dit wordt georganiseerd kan lokaal en
regionaal verschillen en die verschillen zijn ook zichtbaar. Het landelijk
toezicht van zowel de Inspectie voor Gezondheidzorg en Jeugd en de
Inspectie van het Onderwijs ziet er op toe dat kinderen en ouders op tijd
en op maat de hulp en zorg krijgen van de instellingen en de professionals.
Bij achterstandenbeleid is het goed nog eens te benadrukken dat
gemeenten en scholen vrij zijn in hun eigen doelgroepbepaling. Inherent
aan dat gegeven is dat er regionaal en gemeentelijk verschillen zullen
bestaan. In 2012 zijn bestuursafspraken gemaakt met de G37 over
(bovenwettelijke) streefdoelen met betrekking tot de kwaliteit en het
bereik van voorschoolse educatie, zomerscholen en schakelklassen. Deze
bestuursafspraken gingen gepaard met extra middelen voor de G37 en
liepen tot eind 2015. De Inspectie van het Onderwijs heeft gedurende de
periode 2012–2015 de kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie
gemonitord.16 Uit deze monitor is gebleken dat de bestuursafspraken voor
een kwaliteitsverbetering gezorgd hebben in de G37. Tegelijkertijd is
hiermee wel een situatie ontstaan waarin kleinere gemeenten in kwalitatieve zin achterlopen op de G37. Wij vinden het van belang dat elk kind,
ongeacht zijn thuissituatie of woongemeente, gelijke kansen krijgt.
Daarom heeft het kabinet recent besloten een nieuwe verdeelsystematiek
voor het onderwijsachterstandenbeleid in te voeren, waardoor de
beschikbare middelen beter verdeeld worden en de kwaliteit en intensiteit
van voorschoolse educatie (nog) verder toe kan nemen.17
Deze leden vragen ook of het niet samenvallen van gemeentelijke
grondgebied en het verzorgingsgebied van scholen situaties ontstaan die
een integrale aanpak van onderwijs en zorg moeilijk maakt.
Voor kinderen die intensieve zorg in onderwijstijd nodig hebben
(waaronder leerlingen met een ernstige meervoudige beperking) heeft de
decentralisatie van de zorg de goede organisatie van zorg op scholen voor
speciaal onderwijs niet verbeterd. Dit gaat ten koste van zowel de zorg als
het onderwijs. De Minister voor BVOM en de Minister van VWS hebben in
hun brief over onderwijs en zorg maatregelen aangekondigd.18 In het
programma Zorg voor de Jeugd van de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en de Minister voor Rechtsbescherming is opgenomen
dat jeugdhulpregio’s zich zullen inspannen om samen met samenwerkingsverbanden passend onderwijs te komen tot een meerjarig plan
waarin zij aangeven hoe zij de inzet van onderwijsmiddelen en zorgmiddelen beter op elkaar afstemmen. Er zijn in het land veel goede initiatieven opgezet waarbij de lokale en regionale onderwijs- en zorgpartijen,
ook in het kader van preventie, goed samenwerken. Die samenwerking
komt nog niet overal vanzelfsprekend op gang, mede veroorzaakt door de
niet altijd optimale regionale indelingen. De aanbevelingen van kwartiermaker René Peeters aan de Coalitie Passend Onderwijs-Jeugdhulp-Zorg
zullen worden benut om de samenwerking om te komen tot een meer
integrale aanpak te verbeteren.
Voorts vragen deze leden of er samenhang zit in wachtlijsten in de
jeugdzorg en thuiszitters tussen de regio’s of dat er juist een groot verschil
is.
16

Kamerstukken 31 322 en 27 020, nr. 327
Kamerstuk 27 020, nr. 88
18
Kamerstukken 31 497 en 31 839, nr. 282
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

9

Er is geen landelijk overzicht van wachtlijsten, er kan dus op geen enkele
wijze een vergelijking worden gemaakt. In het actieprogramma zorg voor
de jeugd is afgesproken dat elke jeugdhulpregio sluitende afspraken
maakt over de aanpak van wachtlijsten en wachttijden in de jeugdhulp.
In het actieprogramma is ook opgenomen dat de regio’s zich inzetten voor
meerjarige plannen met samenwerkingsverbanden voor goede onderwijszorgarrangementen zodat thuiszitters worden voorkomen. Het gesprek
over wachtlijsten moet dus ook onderdeel zijn van deze afspraken op
regionaal niveau.
De leden vragen of er voldoende democratische controle en controle
vanuit de medezeggenschap mogelijk is en welke mogelijkheden wij zien
dit verder te verbeteren.
In de eerste plaats zien wij hier een belangrijke rol weggelegd voor de
gemeenteraden; zij hebben als taak om de verantwoordelijke wethouders
te bevragen op de kwaliteit en toegankelijkheid van bijvoorbeeld de zorg
voor kwetsbare jongeren of de afstemming met schoolbesturen in de
regio rondom passend onderwijs. Als het gaat om medezeggenschap en
de stem van ouders en personeel, heb ik in de brief bij de twaalfde
voortgangsrapportage passend onderwijs aangekondigd dat ik deze op
een aantal punten wil versterken.19 Zo wil ik de medezeggenschap op de
begroting bij het ondersteuningsplan verbeteren en bij de vaststelling van
het schoolondersteuningsprofiel.
Zoals aangekondigd in de 12de voortgangsrapportage (Kamerstuk 31 479,
nr. 262) bezoek ik tevens begin 2019 zes regio’s om gesprekken te voeren
met verschillende betrokkenen over de belevenis en werking van passend
onderwijs. Het gesprek zal niet alleen gaan over knelpunten, maar juist
ook over verbeteringen, samenwerking en onderlinge verwachtingen.
Tijdens het gesprek hoor en zie ik wat er speelt in de regio en hoe de regio
aan de slag gaat met verbeteringen. Ook de voorstellen die zijn gedaan in
het notaoverleg Passend onderwijs d.d. 2 juli 2018 (Kamerstuk 31 497, nr.
281) worden in de verdiepende gesprekken meegenomen. In de 13de
voortgangsrapportage voor het zomerreces van 2019 rapporteer ik uw
kamer over de uitkomsten van de gesprekken.
Beleidsreactie op het advies
De leden van de CDA-fractie lezen in de beleidsreactie dat een aantal
punten van de Onderwijsraad zijn of worden uitgewerkt samen met de
scholen en gemeenten. Zij vragen of de Ministers al nader kunnen
toelichten waar hierbij aan gedacht moet worden en wanneer hierover
meer informatie naar de Kamer wordt gestuurd.
Voor de samenwerking tussen scholen en gemeenten op het gebied van
zorg verwijzen wij naar de brief over onderwijs en zorg van de Minister
voor BVOM en de Minister van VWS die op 23 november 2018 aan uw
Kamer is gezonden20.
Tevens heeft het kabinet op 13 juli jl. zijn reactie op het advies van de
Taskforce samenwerking onderwijs en kinderopvang naar de Tweede
Kamer verzonden.21 Hierin wordt ook aandacht besteed aan de samenwerking tussen gemeenten, scholen en kinderopvangorganisaties.

19

Kamerstuk 31 497, nr. 262
Kamerstukken 31 497 en 31 839, nr. 282
21
Kamerstuk 31 322, nr. 373
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

10

Een goede samenwerking tussen gemeente, kinderopvang en onderwijs is
waardevol: goede samenwerking helpt bij het realiseren van een
doorgaande leer- en ontwikkellijn voor kinderen en draagt er daarmee aan
bij dat kinderen op een passende manier worden gestimuleerd in hun
ontwikkeling. Het kabinet hecht daarbij aan maatwerk: de samenwerkingsvorm moet passen bij de lokale situatie. Gemeenten spelen daarbij
een belangrijke rol.
Huisvesting in het funderend onderwijs
De leden van de VVD-fractie vragen of wij kerngetallen en totaalcijfers
hebben over de huisvestigingsproblematiek in het funderend onderwijs.
Eind 2017 is de monitor onderwijshuisvesting po/vo aan de TK gestuurd.
Deze monitor doet op basis van een representatieve steekproef uitspraken
over de staat van de schoolgebouwen. Uit die monitor blijkt dat scholen
door de bank genomen bovengemiddeld tevreden zijn over hun schoolgebouwen. Dit geldt met name voor het uiterlijk, uitstraling en fysieke
veiligheid. Uit het onderzoek blijkt wel dat scholen gemiddeld ontevreden
zijn over het binnenklimaat. Onderdeel van het onderzoek waren ook
technische keuringen door experts. De onderzoekers concluderen dat de
staat van het binnen- en buitenonderhoud in grote mate binnen de
Nederlandse norm voor vastgoedonderhoud valt. De onderzoekers
hebben slechts sporadisch achterstallig onderhoud aangetroffen. Op het
gebied van duurzaamheid concluderen de onderzoekers dat er al het
nodige wordt gedaan, maar dat er op het vlak van binnenmilieu en het
energiezuiniger maken van gebouwen nog verbetering noodzakelijk is.
De leden van de D66-fractie of wij in het gesprek met de VNG, PO-Raad en
VO-raad een voorstel kunnen opstellen hoe het binnenklimaat van scholen
de komende jaren kan worden verbeterd.
In het Bouwbesluit stelt de landelijke overheid de wettelijke kaders vast
waaraan schoolgebouwen moeten voldoen. Hierin zijn ook wettelijke
eisen gesteld aan het binnenklimaat. De onderwijshuisvesting – en
daarmee het voldoen aan de wettelijke kaders ten aanzien van het
binnenklimaat – is een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeenten en
schoolbesturen. Het ligt dus niet voor de hand dat de landelijke overheid
op deze verantwoordelijkheidsverdeling ingrijpt. Het is wel aan de
landelijke overheid om wettelijke eisen vast te stellen en om gemeenten
en schoolbesturen in staat te stellen hun verantwoordelijkheid zo goed
mogelijk uit te kunnen voeren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wanneer de Kamer wordt
geïnformeerd over de stappen die gezet gaan worden om de knelpunten
rondom huisvesting weg te nemen.
Op verzoek van en met subsidie van mijn departement werken de
sectorraden en VNG een concreet voorstel uit waarin ze knelpunten
beschrijven en voorstellen doen voor verbeteringen. Op basis van dit
voorstel zal ik kijken waar ik knelpunten kan wegnemen, bijvoorbeeld door
regelgeving aan te passen. Onderdeel van het voorstel van sectorraden en
VNG is een uitwerking van het verplichte integrale huisvestingsplan. Het
uitgewerkte plan ontvang ik begin volgend jaar. Dit moet bijdragen aan
betere afspraken tussen schoolbesturen en gemeenten, waarbij afspraken
worden gemaakt voor een meerjarige periode. De VNG heeft in een
modelverordening de normbedragen voor nieuwbouw vastgelegd.
Daarnaast heeft de VNG aangekondigd in de modelverordening voor 2019
het normbedrag met 40 procent te verhogen. Ook dit zal bijdragen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

11

een samenwerking tussen gemeenten en schoolbesturen die leidt tot
kwalitatief betere onderwijshuisvesting.
De leden van de D66-fractie constateren dat er verwarring is over de
definities nieuwbouw en onderhoud.
Van het hierboven genoemde plan zal de afbakening van renovatie, en
daarmee ook de relatie nieuwbouw/ onderhoud onderdeel uitmaken.
De leden ontvangen ook een reactie om het initiatief van doorcentralisatie
bij de gezamenlijke schoolbesturen te leggen.
Het staat schoolbesturen op dit moment al vrij om het gesprek aan te
gaan met de gemeente over doordecentralisatie. Zoals de vraagstellers al
beschrijven bestaan er al voorbeelden van gemeenten waar de middelen
voor onderwijshuisvesting succesvol zijn doorgedecentraliseerd. In 2015
heeft de toenmalige Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangegeven dat aan een éénzijdig recht op doordecentralisatie voor
schoolbesturen te veel nadelen kleven. Ook in het door de sectorraden en
VNG op te stellen plan zal naar verwachting doordecentralisatie ook niet
als oplossing voor de bestaande knelpunten worden aangemerkt. Ik zie
daarom op dit moment geen aanleiding de regelgeving op dit punt aan te
passen.
De leden van de SP-fractie vragen of er zich de afgelopen jaren – al dan
niet onder druk van bezuinigingen – gevallen hebben voorgedaan waarin
scholen zelf de rekening betaald hebben, terwijl eigenlijk de gemeente de
middelen ter beschikking had moeten stellen of de huidige financieringsstructuur niet tot een mogelijk onnodig snel overgaan naar nieuwbouw
leidt, terwijl renovatie mogelijk een goedkoper alternatief kan zijn?
Gemeenten kunnen een Integraal Huisvestingsplan opstellen, waarin zij
de voornemens voor de verschillende schoolgebouwen uiteen zetten.
Idealiter worden de gesprekken hierover gevoerd met schoolbesturen en
wordt gezamenlijk bepaald wat de best passende stappen zijn t.a.v. het
gebouw. In het voorstel van de VNG, de PO-Raad en de VO-raad gaat men
naar verwachting ook in op de verbetering van gesprekken hierover
tussen schoolbesturen en gemeenten. Ook het thema renovatie, en de
afwegingen die meespelen in de keuzes voor nieuwbouw of renovatie,
komt dan aan de orde. U wordt begin 2019 geïnformeerd over het vervolg.
Berenschot heeft eerder onderzoek uitgevoerd naar de uitgaven van
schoolbesturen in het PO. Op basis van dit onderzoek kon niet worden
geconcludeerd óf de meeruitgaven van besturen nodig zijn geweest om
een voldoende voorzieningenniveau te bewerkstelligen of dat schoolbesturen ambitieuzere plannen hebben nagestreefd. Zo stelt Berenschot ook
dat niet automatisch de conclusie kan worden getrokken dat de
vergoeding per PvE ontoereikend is.
Ook vragen de leden van de SP-fractie hoeveel geld gemeenten de
afgelopen vier jaar hebben uitgegeven aan onderwijshuisvesting in
vergelijking tot onderwijsinstellingen zelf.
Gemeenten ontvangen middels het gemeentefonds middelen voor de
onderwijshuisvesting. Gemeenten kunnen – afhankelijk van de lokale
situatie – de huisvestingsopgave bepalen en passende middelen
reserveren. De vraag in hoeverre dit voldoende is, wordt dus lokaal
bepaald. De gereserveerde middelen verschillen per gemeente en zijn niet
centraal bekend. De uitgaven van gemeenten wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

12

In onderstaande is het saldo van de baten en lasten van gemeenten op
onderwijshuisvesting en de huisvestingslasten van de po en vo scholen
opgenomen over de periode 2012–2017.
Jaar
Saldo van de baten en lasten van gemeenten op
onderwijshuisvesting1 (x1000 op basis van de IV3)
Huisvestingslasten van de po en vo scholen (x1000)
(Financiële Staat van het Onderwijs 2016)

2012

2013

2014

2015

2016

2017

1.349.487

1.354.540

1.361.705

1.294.462

1.285.157

1.204.4772

1.054.000

1.108.000

1.108.000

1.214.000

1.247.000

–

1
Gemeenten hebben baten op onderwijshuisvesting. Zij gebruiken de panden (na schooluren) ook voor andere doeleinden zoals sportverenigingen, volwassenonderwijs etc. Hiervoor ontvangen zij compensatie (voornamelijk in de vorm van huur). Deze middelen zetten zij vervolgens ook
in voor de financiering van de panden. Om die reden nemen wij de het saldo op onderwijshuisvesting.
2
de IV3 is gewijzigd waardoor aan de hand van een rekenregel de overheadkosten voor onderwijshuisvesting hebben toegerekend

Sluitende aanpak, passend onderwijs en zorg
De leden van de VVD-fractie vragen op welke momenten in het traject
voor overplaatsing naar het sbo of het (v)so er knelpunten worden
ervaren, wat deze knelpunten precies zijn en wat de mogelijkheden zijn.
De wijze waarop samenwerkingsverbanden passend onderwijs organiseren en daarbij omgaan met verwijzingen naar het sbo of het (v)so
verschilt. Ieder samenwerkingsverband heeft daar zijn eigen beleid in. In
sommige samenwerkingsverbanden is ervoor gekozen om leerlingen met
ondersteuningsvragen zo veel mogelijk in het reguliere onderwijs op te
vangen. Er zijn zelfs regio’s die helemaal geen voorzieningen meer
hebben voor speciaal basisonderwijs en de ondersteuningsmiddelen op
de reguliere scholen besteden. Ook de verwijzingsprocedure verschilt
tussen samenwerkingsverbanden. De schoolbesturen in het samenwerkingsverband spreken met elkaar af welke informatie er nodig is om
hierover een besluit te nemen. Wettelijk is vastgelegd dat voordat het
samenwerkingsverband een besluit kan nemen over de toelaatbaarheidsverklaring, twee deskundigen advies moeten geven. De eerste deskundige
is een orthopedagoog of psycholoog. Afhankelijk van de leerling geeft ten
minste een tweede deskundige advies. Dit is een kinder- of jeugdpsycholoog, een pedagoog, een kinderpsychiater, een maatschappelijk
werker of een arts. Ik vind het niet wenselijk om daar op landelijk niveau
nadere dwingende regels voor op te leggen.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre al die verschillende regio’s
(arbeidsmarkt, RMC22 en jeugdzorg) en samenwerkingsverbanden (po23
en vo24) bijdragen aan de in sommige gevallen moeizame afstemming
tussen gemeenten en scholen.
Het is goed te vermelden dat de indeling van de samenwerkingsverbanden tot stand is gekomen op basis van de voorkeuren van schoolbesturen. Bij de invoering van passend onderwijs was de insteek dat
schoolbesturen en betrokkenen goed in staat zijn om de beste omvang en
afbakening van een samenwerkingsverband te bepalen. Daarbij zijn
overigens zo veel mogelijk gemeentegrenzen gevolgd. Voor de
RMC-indeling hebben gemeenten zelf de keuze gemaakt om tot een
bepaalde indeling te komen. Bij de indeling van andere regio’s zijn andere
keuzes gemaakt.

22

RMC: Regionale Meld- en Coördinatiefunctie
po: primair onderwijs
24
vo: voortgezet onderwijs
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

13

Ik ben het met de SP-fractie eens dat dit ertoe kan leiden dat sommige
scholen, samenwerkingsverbanden en RMC-coördinatoren met veel
verschillende partijen overleg moeten voeren. Maar dat zou tot op zekere
hoogte bij iedere indeling het geval zijn. Zo zijn scholen voor (voortgezet)
speciaal onderwijs vaak regionale voorzieningen die leerlingen uit
verschillende gemeenten, en ook uit verschillende jeugdhulpregio’s
bedienen. Dat geldt nog sterker voor instellingen in het middelbaar
beroepsonderwijs, die binnen RMC-verband dan ook op regionaal niveau
overleggen. Eén van die indelingen kiezen zou daarom de overleglast niet
per definitie beperken. Daarnaast is er altijd verkeer over de grenzen van
een regio heen. Als alle regio’s op elkaar zouden zijn afgestemd zou het
nog zo zijn dat leerlingen uit de ene gemeente of jeugdhulpregio in een
andere regio naar school gaan. Samenwerking blijft per definitie
noodzakelijk om alle leerlingen en jongeren een passend aanbod te
bieden.
Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie of het kabinet het met hen
eens is dat wanneer er sprake is van een hulpvraag, degene die dit nodig
heeft niet de dupe mag worden van onduidelijkheid of iets vanuit zorg of
onderwijs gefinancierd moet worden.
Uiteraard mogen leerlingen hier niet de dupe van worden. In verreweg de
meeste gevallen worden deze vragen ook in onderling overleg tussen
onderwijs en zorg opgelost. Waar dat niet lukt is het mogelijk om gebruik
te maken van de ondersteuning van een onderwijszorgconsulent.
Onderwijsachterstanden
De leden van de SP-fractie vragen hoe de Minister de ideeën van
gemeenten en schoolbesturen betrokken heeft bij de totstandkoming van
de vijf varianten voor de verdeelsystematiek, waarover uw Kamer in
januari is geïnformeerd.
Er hebben rondetafelgesprekken plaatsgevonden met medewerkers van
gemeenten en er zijn bijeenkomsten belegd met schoolbestuurders en
wethouders uit het land. Tevens is de reactie van de opstellers van het
zogeheten Peuterplan (VNG, PO-Raad, Brancheorganisatie Kinderopvang,
Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang, Sociaal Werk
Nederland en BOinK) meegewogen in de uiteindelijke keuze die gemaakt
is.
Verder vragen de leden van de SP-fractie hoe gemeenten die een brede
voorziening aanbieden voor alle jonge kinderen en de initiatieven die zijn
ontstaan, blijven bekostigen als door herverdeeleffecten de middelen
hiervoor grotendeels verdwijnen.
Zoals eerder aangegeven, bepalen gemeenten hun eigen doelgroep. Ook
in de nieuwe systematiek, behouden gemeenten de vrijheid om hun eigen
doelgroep te bepalen en een bredere voorziening aan te bieden. Als de
middelen voor het onderwijsachterstandenbeleid hiervoor niet toereikend
zijn, staat het gemeenten vrij om binnen de financiële en juridische kaders
andere middelen te benutten. Het gericht inzetten van de achterstandsmiddelen kan segregatie tegengaan, doordat kinderen met een kleinere of
zelfs zonder achterstand op de basisschool beginnen.
Toezicht en openbaar onderwijs
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij van mening is dat
volksvertegenwoordigers in gemeenteraden voldoende kennis hebben
over hun verantwoordelijkheid ten aanzien van het (voort)bestaan van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

14

openbare scholen en daarbij ook over de regels omtrent fusies, opheffingen en omzetten van openbare scholen, om een fatsoenlijk en goed
onderbouwd standpunt in te kunnen nemen indien het openbaar
onderwijs in de gemeenteraad ter sprake komt en besluiten genomen
moeten worden.
De verantwoordelijkheden van gemeenten ten aanzien van het openbaar
onderwijs zijn vastgelegd in de onderwijswetten. Om aan deze verantwoordelijkheden invulling te kunnen geven, is inderdaad voldoende
kennis nodig. Wanneer deze kennis niet voldoende aanwezig is, kan de
kennis ingewonnen worden bij derden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat gemeenten niet als geheel
neutrale partij in het onderwijsdomein gezien kunnen worden, maar dat zij
regelmatig ook als belanghebbende opereren. Onderkent het kabinet deze
situatie? Wil het kabinet ook vooral investeren in goede relaties en
afstemming tussen betrokkenen in plaats van het toekennen van nieuwe
bevoegdheden?
Er is sprake van democratische controle in Nederland op meerdere
niveaus; nationaal, provinciaal, lokaal en op de waterschappen. In die
systematiek ligt er een belangrijke taak bij lokale politieke partijen om,
binnen de nationale kaders, een oplossing te vinden voor lokale vraagstukken, ook waar onderwijs een belangrijke rol speelt. Iedere lokale
overheid heeft zich te houden aan nationale kaders. Zoals wij hierboven
hebben betoogd, zien wij geen aanleiding de nationale kaders aan te
passen.
De leden vragen of de verantwoordelijkheid van gemeente en provincie
voor het waarborgen van voldoende openbaar onderwijs voldoende uit de
verf komt wanneer voor een volledig gebied als Zeeuws-Vlaanderen geen
openbaar voortgezet onderwijs meer beschikbaar zal zijn en waarom
onder de bevolking niet veel specifieker is onderzocht wat de houding ten
opzichte van het openbaar onderwijs is en welke behoefte er leeft.
Over de recente situatie in Zeeuws-Vlaanderen is uw Kamer nader
geïnformeerd in de brief over onbeantwoorde vragen uit het AO leerlingendaling van 27 juni: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
kamerstukken/2018/10/03/beantwoording-onbeantwoorde-vragen-tijdensalgemeen-overleg-leerlingendaling-27-juni-2018.
Per 1 augustus zijn de vier vo-schoolbesturen in Zeeuws-Vlaanderen
bestuurlijk gefuseerd tot de Stichting Voortgezet Onderwijs ZeeuwsVlaanderen. Daarnaast zijn de twee vo-scholen in Terneuzen institutioneel
gefuseerd tot het Lodewijk College. VOS/ABB, de Stichting Voortgezet
Onderwijs Zeeuws-Vlaanderen en de gemeente Terneuzen hebben
afspraken gemaakt over de algemene toegankelijkheid van het Lodewijk
College in Terneuzen voor alle leerlingen. Daarmee geeft het Lodewijk
College ook de ruimte aan leerlingen die onderwijs op openbare grondbeginselen willen volgen. De gevonden oplossing, waarbij het voortgezet
onderwijs in Terneuzen voor iedere leerling toegankelijk blijft, is op
positieve en constructieve wijze tot stand gekomen. In de komende vier
jaar maakt de Stichting Voortgezet Onderwijs Zeeuws-Vlaanderen de
transitie naar een financieel duurzame organisatie, die een kwalitatief
goed onderwijsaanbod thuisnabij (op drie locaties in Oostburg, Terneuzen
en Hulst) vorm geeft. Op dit manier blijft het Zeeuws-Vlaamse voortgezet
onderwijs voor iedere leerling toegankelijk en bereikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

15

Ook vragen deze leden hoe het kabinet oordeelt over constructies waarin
gemeenten het openbaar onderwijs via een holding organiseren en
waarbij van voldoende zeggenschap van de deelnemende gemeenten
nauwelijks sprake lijkt. Deze leden vragen of het kabinet bereid is met de
VNG in overleg te treden met het oog op het voorkomen van dergelijke
constructies, waarover het kabinet eerder kritisch heeft geoordeeld.
Eerder heeft de SGP-fractie op dit punt een amendement ingediend
(Kamerstuk 34 251, nr. 43) bij het wetsvoorstel Versterking Bestuurskracht.
Na ontrading hiervan (Kamerstuk 34 251, nr. 44) door onze voorgangers
heeft de SGP-fractie dit amendement uiteindelijk ingetrokken. De
bestuurlijke vormgeving van het openbaar onderwijs is bij wet geregeld.
Zoals onze voorgangers ook hebben aangegeven dient in de statuten van
een stichting openbaar onderwijs geregeld te zijn dat de overheid een
overheersende invloed heeft in het bestuur of de raad van toezicht, om
invulling te kunnen geven aan de grondwettelijke zorgplicht voor
voldoende openbaar onderwijs. De leden van het bestuur (of de raad van
toezicht) moeten worden benoemd door de gemeenteraad. Daarnaast
moet (indien er geen raad van toezicht is ingesteld) de gemeenteraad
goedkeuring geven aan begroting en jaarrekening van de stichting. Een
bestuurlijke constructie die niet aan de genoemde wettelijke voorwaarden
voldoet, is niet toegestaan. Of een holding binnen de wettelijke vereisten
past, is niet op voorhand duidelijk. Dat hangt af van de statuten en de
daaruit volgende bevoegdheden van alle betrokken rechtspersonen en
toezichtorganen. Wij zullen dit in onze overleggen met de VNG nogmaals
onder de aandacht brengen.
De leden van de D66-fractie vragen of de regionale indelingen ook
onderwerp kunnen zijn bij de gesprekken met de Ministers van BZK25,
VWS26, SZW27 en de schoolbesturen en gemeenten waarbij naast de
eerder genoemde regio’s ook de jeugdzorgregio en samenwerkingsverbanden passend onderwijs worden besproken.
Zoals wij in onze beleidsreactie aangaven zou een harmonisatie van
regio-indelingen goed zijn, maar zou dit in eerste instantie vanuit de
partijen zelf moeten komen. In een aantal regio’s bijvoorbeeld dat
samenwerkingsverbanden passend onderwijs onderzoeken of het niet
voordeling is om in hun indeling aan te sluiten bij de jeugdzorgregio’s.
Waar het gaat om de RMC-indeling en de arbeidsmarktregio’s, zal
uitvoering worden gegeven aan de motie El Yassini om knelpunten in de
regio-indeling op te lossen (zie ook motie van El Yassini van 15 maart
201628). De wens van de gemeenten/regio’s zelf blijft leidend. Ook hier
geldt dat het pragmatisch zoeken van samenwerking in de praktijk een
effectief vertrekpunt is. De regering roept bijvoorbeeld de pilotregio’s van
de motie Kwint/Özdil29 op om de samenwerking tussen het onderwijs en
het werk-en-inkomensdomein te zoeken bij de begeleiding van minder
zelfredzame jongeren bij hun eerste stappen op de arbeidsmarkt.

25

BZK: Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
VWS: Volksgezondheid, Welzijn en Sport
SZW: Sociale Zaken en Werkgelegenheid
28
Kamerstuk 34 812, nr. 10
29
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 120
26
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 427

16