Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 137

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 mei 2012
Nederland dient in 2020 14% van het energieverbruik te betrekken uit
hernieuwbare bronnen. Uit de doorrekening van de kabinetsplannen op
het gebied van milieu, klimaat en natuur door het Planbureau van de
Leefomgeving (PBL), volgt dat het kabinet forse stappen zet om de
doelstelling voor hernieuwbare energie te realiseren.1 Het PBL voorziet
een groei van het aandeel hernieuwbare energie van 4% in 2009 tot
maximaal 12% in 2020, met name dankzij de aangepaste SDE+ regeling
(Stimulering Duurzame Energieproductie).
In het Energierapport 2011 heb ik drie opties genoemd om het aandeel
hernieuwbare energie verder uit te breiden naar 14% in 2020:
1. Verdere aanscherping van de SDE+. In dit verband wijs ik op de
uitbreiding van de SDE+ regeling naar duurzame warmte in 2012. Dit
heeft veel goedkope nieuwe projecten opgeleverd;
2. Import van hernieuwbare energie, door gebruik te maken van de
mogelijkheden die de Europese richtlijn daartoe biedt;
3. Invoeren van een verplichtingensysteem voor hernieuwbare energie.
In deze brief informeer ik uw Kamer over de mogelijkheden voor import
van hernieuwbare energie. Hiermee geef ik invulling aan mijn toezegging
in het Energierapport 2011 en het Algemeen Overleg op 22 juni 2011. Nu
het kabinet demissionair geworden is, is de insteek primair om uw Kamer
te informeren over de mogelijkheden van import. Het is aan een volgend
kabinet om te besluiten in hoeverre van deze mogelijkheden gebruik
wordt gemaakt.
Kern

1

Kamerstukken 2010–2011, 30 196, nr. 144.

kst-31239-137
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Import van hernieuwbare energie kan een kosteneffectieve bijdrage
leveren aan het realiseren van de doelstelling van 14% hernieuwbare
energie in 2020. De reden daarvoor is dat het technisch potentieel van
hernieuwbare energie in Nederland relatief beperkt is in vergelijking met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

1

andere landen. Het is daardoor voor Nederland duur om de doelstelling
nationaal te halen, terwijl andere landen dat tegen lagere kosten kunnen.
Dit is het geval, ongeacht wat voor stimuleringsbeleid de Nederlandse
overheid voert – het gaat immers om de technische mogelijkheden. Door
gebruik te maken van goedkope hernieuwbare energie-opties in andere
landen, kan de Nederlandse doelstelling in potentie tegen lagere kosten
voor de belastingbetaler worden gerealiseerd. De importmogelijkheden
die de EU Richtlijn Hernieuwbare Energie stelt, zijn echter nog nergens in
de EU toegepast, behalve door Zweden en Noorwegen. Het vormgeven
van import lijkt tamelijk complex. Het is dan ook van belang om ervaring
op te doen met hoe import in de praktijk kan werken, zonder dat daar
dircet grote financiële risico’s mee gepaard gaan. Daarom is het raadzaam
om een aantal concrete pilotprojecten uitwerken, in samenwerking met
andere landen. Landen waarmee dat zou kunnen, zijn bijvoorbeeld
Zweden, Litouwen en IJsland. De prijs waartegen import kan plaatsvinden, zal uiteraard een kwestie zijn van onderhandeling.
Europees perspectief voor het stimuleren van hernieuwbare
energie
Op grond van de Europese Richtlijn Hernieuwbare Energie heeft elke
lidstaat een nationale doelstelling voor hernieuwbare energie. Om dit
nationale doel te realiseren, gebruikt elke lidstaat zijn eigen stimuleringssysteem, variërend van een feed-in tarief of feed-in premie, zoals
Nederland, tot een leveranciersverplichting, zoals Zweden. De energiemarkt is echter geen nationale markt, maar een Europese markt met
internationaal opererende bedrijven. Deze bedrijven laten bij hun
investeringsbeslissing het stimuleringssysteem van een bepaald land
meewegen. Dit leidt tot een ongewenste situatie waarin landen elkaar
beconcurreren in het verleiden van bedrijven om te investeren in
hernieuwbare energie in hun land en zo hun nationale doelstellingen te
realiseren. Het kabinet acht deze situatie van «subsidieconcurrentie»
tussen lidstaten zeer onwenselijk. Naast concurrentieverstoring, zorgt dit
namelijk voor extra kosten voor de consument en belastingbetaler. De
Europese Commissie heeft berekend dat samenwerking tussen lidstaten
en harmonisatie van stimuleringsregimes een jaarlijkse kostenbesparing
van circa € 10 miljard in de Unie kan opleveren.1
Zoals aangegeven in het Energierapport 2011, is het wenselijk om
stimulering van hernieuwbare energie vanuit een Europees perspectief te
laten plaatsvinden. Lidstaten moeten elkaar niet beconcurreren via
subsidies, maar juist gebruikmaken van elkaars comparatieve voordelen.
Vanuit technisch en economisch perspectief zou het logisch zijn dat
windenergie wordt toegepast op plekken waar het veel en constant waait,
zonne-energie op die plaatsen met veel zonuren, et cetera. Nederland zet
zich in de EU dan ook in voor het toewerken naar een beter Europees
kader voor de stimulering van hernieuwbare energie. Vanzelfsprekend
geldt ook hier dat een Europees of regionaal systeem kosteneffectief moet
zijn.
Economische ratio van Europese samenwerking en harmonisatie

1

Europese Commissie, Review of European
and national financing of renewable energy in
accordance with Article 23(7) of Directive
2009/28/EC, COM(2011) 31 final.

De geografische potentie voor hernieuwbare energie in Nederland ten
opzichte van andere lidstaten is relatief beperkt. In vergelijking met Spanje
en Griekenland heeft Nederland bijvoorbeeld weinig zonuren en in
vergelijking met de Scandinavische landen heeft Nederland relatief weinig
ruimte voor windenergie op land. Ook heeft Nederland geen stuwmeren,
waaruit energie uit water kan worden opgewekt zoals in onder andere
Frankrijk, Noorwegen en Zweden. Onderstaande figuur illustreert de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

2

relatief beperkte potentie van Nederland. Voorts volgt daaruit dat met
name de Baltische staten, maar ook de Scandinavische landen nog relatief
veel onbenut potentieel hebben.

Figuur 1. Doelstelling voor duurzame energie in 2020 uitgedrukt in bruto finaal
energieverbruik, vergeleken met het potentieel voor 2020 en reeds gerealiseerd
aandeel hernieuwbare energie in 2005. (Bron: Ragwitz et al., Review Report on
Support Schemes for Renewable Electricity and Heating in Europe, Re-Shaping
project D8 Report, januari 2011.)

Ieder land in de EU heeft eigen kenmerkende geografische omstandigheden die bepalend zijn voor mogelijke hoeveelheid hernieuwbare
energie en de kosten daarvan. Per land is het mogelijk de benodigde
opties voor het realiseren van de doelstelling op een rij te zetten in
volgorde van de kostprijs per technologie, beginnend met de goedkoopste
opties. Het resulterende overzicht van benodigde technologieën en de
kosten daarvan is de «aanbodcurve» van het betreffende land. Figuur 2
geeft de aanbodcurve van Nederland weer. Deze aanbodcurve betreft het
technisch potentieel van hernieuwbare energie in Nederland. Indien niet
al het technisch potentieel beschikbaar is (bijvoorbeeld door problemen
met het verkrijgen van financiering, door problemen met de ruimtelijke
inpassing, etc.) komen duurdere opties in beeld om de doelstelling te
halen.
Aanbodcurve hernieuwbare energie in Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

3

Studies van onder andere Ecofys, ECN en het Fraunhöfer Institut in
opdracht van de Europese Commissie tonen aan dat realisatie van met
name de «laatste meters» – de laatste benodigde hoeveelheden
hernieuwbare opwekkingscapaciteit om de doelstelling te realiseren – in
Nederland in vergelijking met andere landen kostbaar zijn door een
combinatie van de relatief beperkte geografische potentie en relatief hoge
kostprijzen van in Nederland beschikbare technologieën.1 Daaruit volgt
dat een Europese in plaats van een nationale benadering van het
realiseren van de hernieuwbare energiedoelstelling een substantiële
kostenbesparing, en daarmee lagere uitgaven voor de Nederlandse
belastingbetaler, kan betekenen. Onderstaande figuur geeft een schematische illustratie van dit principe.

1
In het kader van het Europese RE-shaping
project is een groot aantal onderzoeken
verricht naar hernieuwbare energie in de EU.
Voor een volledig overzicht van beschikbare
publicaties, zie:
http://www.reshaping-res-policy.eu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

4

Figuur 3. Schematische weergave van de aanbodcurve van Nederland afgezet tegen
de aanbodcurve van een ander land met meer potentie voor kosteneffectieve
hernieuwbare energieopties. Het grijze vlak geeft de ruimte voor samenwerking weer.
(Bron: eigen grafiek, weergave mede ontleend aan ECN, RES4LESS project.)

Bovenstaande grafiek geeft schematisch de aanbodcurve en daarmee de
kostprijs van technologieën weer. Deze prijzen zijn belangrijke gegevens
om te bekijken waar mogelijke kansen voor Nederland zich voordoen.
Mocht het uiteindelijk tot een samenwerkingsverband tussen Nederland
en een ander land komen, dan is de prijs waartegen een transactie
plaatsvindt een kwestie van onderhandelen. Beide landen zullen er iets
aan over willen houden: het inkopende land wil goedkoper uit zijn dan
wanneer de doelstelling nationaal behaald wordt, het verkopende land wil
er iets op verdienen. Het is aannemelijk dat het onderhandelingsresultaat
zich ergens in het grijze gebied in de grafiek zal bevinden.

De verschillen in kostprijs van hernieuwbare energietechnologieën in de
elektriciteitssector zijn zowel binnen als tussen technologieën relatief
groot. De verschillen zijn deels te verklaren door het verschil in investeringskosten per lidstaat, maar de belangrijkste verklaring is het verschil in
basiscondities (zonuren, windkracht, etc.). Een aantal technologieën,
waaronder grootschalige waterkracht en sommige biomassa en biogasopties, is al rendabel en kan tegen de marktprijs worden geleverd. Andere
technologieën, waaronder zon pv, getijden- en golfenergie en wind op
zee, zijn nog relatief duur en vereisen dus ondersteuning om in de markt
gezet te worden. In de warmtesector zijn de verschillen minder groot.
Onder gunstige omstandigheden zijn opties voor hernieuwbare warmte
ofwel concurrerend ofwel staan zij dicht bij de marktprijs. Dit wordt
bevestigd door de vele subsidieaanvragen voor warmteprojecten bij de
openstelling van de SDE+ in 2012. Zie bijlage 1 voor de bandbreedte van
kosten van hernieuwbare energietechnologieën in de elektriciteits- en
warmtesector.
Nederland beschikt, in vergelijking met andere Europese landen, over een
relatief geringe geografische potentie voor hernieuwbare energie. Andere
landen in Europa beschikken over een groter potentieel aan goedkopere
hernieuwbare energieopties dan zij nodig hebben voor het realiseren van
hun doelstelling. Dit biedt de mogelijkheid om goedkope opties in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

5

buitenland te benutten waardoor de aanspraak op dure opties in
Nederland, zoals warmtepompen, vergassing van biomassa en eventueel
wind op zee, verkleind kan worden. Dit kan in potentie een kostenbesparing voor de Nederlandse belastingbetaler opleveren.
Van belang is daarbij te beseffen dat de aanbodcurve van een land
onafhankelijk is van het stimuleringssysteem. Ook met de eventuele
invoering van een leveranciersverplichting ter vervanging van de SDE+
blijft de economische ratio van samenwerking voor Nederland gelijk. De
potentie van hernieuwbare energieopties in Nederland en de kosten
daarvan veranderen immers niet. Ongeacht de vorm van het stimuleringssysteem leidt de vervanging van dure technologieën in Nederland door
goedkopere technologieën uit het buitenland tot kostenbesparingen voor
de Nederlandse consument.
Kansen voor het bedrijfsleven
Europese samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie biedt
kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nederlandse bedrijven die
actief zijn op de markt voor hernieuwbare energie opereren immers niet
alleen in Nederland, maar ook elders in Europa of de wereld. Nederlandse
bedrijven zijn daarbij actief in verschillende onderdelen van de keten. De
internationale markt voor hernieuwbare energie groeit de komende jaren
fors en daar liggen veel kansen, ook voor Nederlandse bedrijven.
Uit onderzoek blijkt dat de bedrijvigheid niet per se afhankelijk is van
energieprojecten op Nederlandse bodem die door de Nederlandse
overheid worden gesubsidieerd.1 Het zijn immers bedrijven zelf en niet de
overheid die hernieuwbare energieprojecten uitvoeren. Zij bepalen ook
zelf of men werkt met Nederlandse of buitenlandse partijen voor
bijvoorbeeld de constructie. De Nederlandse offshore sector heeft op dat
terrein van oudsher een goede uitgangspositie: uit een inventarisatie van
Agentschap NL blijkt dat Nederlandse offshore bedrijven veel activiteiten
in het buitenland hebben, en dat relatief veel Nederlandse bedrijven
betrokken zijn bij offshore windenergie in andere Noordzeelanden.2 Ook
op het gebied van bijvoorbeeld zonne-energie zijn Nederlandse bedrijven
wereldwijd actief, niet zozeer in het maken en plaatsen van zonnepanelen
maar juist in de assemblagetechnologie en technologisch onderzoek. In
2008 bedroeg de totale export van Nederlandse bedrijven in de
hernieuwbare energie- en energiebesparingssector € 1,8 miljard.3 Uit
onderzoek van Ecorys blijkt dat Nederland op internationaal vlak een
bovengemiddelde rol speelt in de bioketen, zon PV en offshore wind
activiteiten. Dit wordt ook vastgesteld aan de hand van de exportcijfers
voor deze activiteiten (2010): op de eerste plaats staan zon PV en wind op
zee met elk € 270 mln., gevolgd door vaste biomassa en afval (€ 130 mln.)
en biobrandstoffen (€ 80 mln.).4

1
Ecorys, Versterking van de Nederlandse
duurzame energiesector, december 2010.
2
Agentschap NL, Sectoronderzoek offshore
windenergie, 2011.
3
Centraal Bureau voor de Statistiek,
Economische radar duurzame energiesector,
2011.
4
Ecorys, Versterking van de Nederlandse
duurzame energiesector, december 2010.

Nederlandse bedrijven kijken bij hun activiteiten op het gebied van
hernieuwbare energie dus verder dan de Nederlandse grens. Dat betekent
dat samenwerking met Europese landen op het gebied van hernieuwbare
energie niet ten koste hoeft te gaan van de business van Nederlandse
bedrijven. Andersom kan samenwerking tussen overheden er juist toe
bijdragen dat Nederlandse bedrijven betere toegang krijgen tot markten in
andere Europese landen. Bij het gebruikmaken van de samenwerkingsmogelijkheden met andere landen is het dan ook wenselijk om de belangen
van het Nederlandse bedrijfsleven mee te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

6

Hoe kan import plaatsvinden: de flexibele mechanismen
Vooruitlopend op Europese harmonisatie onderzoekt het kabinet hoe
Nederland kan samenwerken met andere landen binnen en buiten de EU
om het aandeel hernieuwbare energie te vergroten. De Europese richtlijn
biedt lidstaten de mogelijkheid om gebruik te maken van de zogenaamde
flexibele mechanismen. De werking van deze mechanismen is vergelijkbaar met de mechanismen onder het Kyoto Protocol, Clean
Development Mechanism (CDM) en Joint Implementation (JI).
Flexibele mechanismen onder het Kyoto Protocol
Nederland heeft in het kader van het Kyoto Protocol reeds ervaring
opgedaan met flexibele mechanismen, CDM en JI. Deze mechanismen bieden partijen onder het verdrag de mogelijkheid om hun
emissiereductie doelstelling op een kosteneffectieve manier te
realiseren. Zo heeft Nederland onder andere projecten in China en
Letland gerealiseerd tegen relatief lage kosten.
De positieve en negatieve lessen die uit de mechanismen van het
Kyoto Protocol getrokken kunnen worden, kunnen niet allemaal één
op één toegepast worden op de markt voor hernieuwbare energie.
Ervaring heeft wel geleerd dat het bieden van lange termijn
zekerheid noodzakelijk is om investeringen in flexibele mechanismen
tot stand te brengen.
In de EU richtlijn hernieuwbare energie worden vier flexibele mechanismen onderscheiden:
Statistische overdracht tussen lidstaten
Nederland mag afspraken maken over de statistische overdracht van een
bepaalde gespecificeerde hoeveelheid hernieuwbare energie van een
bepaalde lidstaat naar Nederland of vice versa. Dit zal in de regel in ruil
voor een (financiële) vergoeding geschieden. Bij statistische overdracht is
er in feite sprake van een boekhoudkundige exercitie. De werking is
relatief eenvoudig: de overgedragen hoeveel wordt afgetrokken van de
hoeveelheid hernieuwbare energie in de «exporterende» lidstaat en
opgeteld bij de «importerende» lidstaat.
Gezamenlijke projecten tussen lidstaten
Nederland heeft ook de mogelijkheid om met één of meerdere lidstaten
samen te werken in alle soorten gezamenlijke hernieuwbare energieprojecten (zowel productie van elektriciteit, verwarming of koeling uit
hernieuwbare energiebronnen) en kan daarbij ook afspraken maken over
de verdeling van de hernieuwbare energie. Een voorbeeld van een
dergelijke samenwerking is een gezamenlijk windenergieproject tussen
het Verenigd Koninkrijk en Nederland, maar ook een gezamenlijk
zonne-energieproject tussen Griekenland en Duitsland. Bij deze samenwerking kunnen ook particuliere exploitanten betrokken zijn. Bij een
dergelijke samenwerking tussen lidstaten hoeft overigens, net als bij
statistische overdracht, geen fysieke overdracht van de opgewekte
energie plaats te vinden.
Gezamenlijke projecten tussen lidstaten en derde landen
Dit is een variant op de vorige optie. Alle lidstaten hebben de
mogelijkheid om met een of meer landen buiten de EU samen te werken
in alle soorten gezamenlijke projecten betreffende productie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

7

elektriciteit (dus niet verwarming of koeling) uit hernieuwbare energiebronnen. Ook hier kunnen particuliere exploitanten betrokken zijn. Denk
bijvoorbeeld aan een gezamenlijke waterkrachtcentrale met een land dat
aan de EU grenst, of aan zonne-energie in Noord-Afrika. Bij een dergelijke
samenwerking dient de opgewekte elektriciteit in de Europese Gemeenschap te worden verbruikt. Er dient dus fysieke overdracht van elektriciteit
plaats te vinden.
Gezamenlijke steunregelingen
Een gezamenlijke steunregeling is de meest vergaande vorm van
harmonisatie. Bij deze vorm besluiten twee of meer lidstaten vrijwillig om
hun nationale steunregelingen voor hernieuwbare energie samen te
voegen of deels te coördineren. Door gebruik te maken van een gezamenlijke steunregeling maken de deelnemende lidstaten hun nationale
doelstellingen en stimuleringsbeleid de facto tot één. Daarmee wordt
subsidieconcurrentie tussen deze lidstaten weggenomen en ontstaat meer
ruimte voor gebruikmaking van elkaars comparatieve voordelen. Zweden
en Noorwegen hebben per 1 januari 2012 een gezamenlijke leveranciersverplichting voor hernieuwbare elektriciteit ingevoerd. Zij zijn daarmee de
eerste lidstaten die gebruik maken van de mogelijkheid tot invoering van
een gezamenlijke steunregeling. Bij de nadere uitwerking van een
leveranciersverplichting in Nederland onderzoek ik in hoeverre aansluiting
bij andere landen mogelijk en wenselijk is.
Kansen en mogelijkheden voor samenwerking
Gelet op de kostprijs van de verschillende technologieën, valt de meeste
opbrengst (dat wil zeggen, besparing voor de Nederlandse belastingbetaler) te verwachten van bio-energie in de warmtesector, grootschalige
waterkracht, geothermie en windenergie op land. De potentie voor
bio-energie in de warmtesector bevindt zich met name in de
Oost-Europese lidstaten en in de Scandinavische landen. Zo hanteert
bijvoorbeeld Litouwen een maximaal feed-in tarief van omgerekend € 8,7
ct/kWh, waarvoor biomassaprojecten en wind op land gerealiseerd
worden.1 In een land als Zweden was in 2009 sprake van een certificaatprijs tussen de € 2,7 ct/kWh en € 3,2 ct/kWh (bovenop de elektriciteitsprijs) waarvoor biomassaprojecten en wind op land gerealiseerd worden.
Deze bedragen zijn vergelijkbaar met fase 1 en 2 in de SDE+ 2012 voor
respectievelijk maximaal € 7 ct/kWh en € 9 ct/kWh.

1

Ecofys et al, Renewable energy country
profiles, 2011.
2
Formeel is IJsland, evenals Noorwegen,
geen EU-lidstaat. In het kader van het
EFTA-verdrag implementeren deze landen de
EU-richtlijn hernieuwbare energie wel. Na
implementatie van de richtlijnen hebben deze
landen in het kader van de flexibele mechanismen juridisch de status van «lidstaat» en niet
van «derde land».

De mogelijkheden voor nieuwe grootschalige waterkracht zijn binnen de
EU beperkt; alleen IJsland heeft hiertoe nog ruime mogelijkheden
beschikbaar.2 Verder lijken in een aantal aan de EU grenzende landen nog
mogelijkheden voor grootschalige waterkracht te bestaan. Op het gebied
van geothermie is IJsland wederom een interessant land met veel
mogelijkheden. Grootschalige waterkracht en geothermie zijn qua
kostprijs rendabel en voor de opwekking is geen overheidsondersteuning
nodig. Aangezien IJsland een gesloten energiesysteem heeft (geen fysieke
verbindingen naar andere landen), geldt hier echter dat grootschalige
nieuwe projecten alleen tot stand komen wanneer er ofwel een verbinding
met een ander land komt zodat de elektriciteit geëxporteerd kan worden,
ofwel wanneer het nationale energieverbruik fors omhoog gaat, bijvoorbeeld vanwege de vestiging van een nieuwe industriële grootverbruiker.
Voor wind op land lijken mogelijkheden te bestaan op vele plaatsen
binnen de EU, hoewel daar ook rekening zal moeten worden gehouden
met lokale weerstand tegen windmolens. In een relatief dunbevolkt land
als Zweden gaat de realisatie van windparken op land wel gemakkelijker
dan in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

8

De wijze waarop een eventueel samenwerkingsverband uiteindelijk zal
worden vormgegeven, zal afhankelijk zijn van de specificaties van het
project en de wensen van beide landen. De kosten zullen een kwestie zijn
van onderhandelen. Dit vraagt dus nadere uitwerking, toegespitst op het
opzetten van specifieke bilaterale samenwerkingsverbanden. Daarbij zijn
niet alleen het te realiseren aandeel hernieuwbare energie en de
voordelen voor de Nederlandse belastingbetaler van belang, maar ook de
kansen voor Nederlandse bedrijven. Per project zal een afweging van de
kosten en de baten plaatsvinden.
Gelet op de kostprijs liggen dure technologieën als zonne-energie en wind
op zee in eerste instantie niet voor de hand, vanuit het perspectief dat
samenwerking moet leiden tot lagere kosten voor de Nederlandse
belastingbetaler. Zonne-energie maakt echter een snelle kostendaling
door, waardoor deze optie in de komende jaren wel interessant kan
worden, met name in de zuidelijke lidstaten. Ik houd deze ontwikkeling
dan ook nauwlettend in de gaten.
Ten aanzien van wind op zee heeft uw Kamer de regering verzocht «om
met de regering van het Verenigd Koninkrijk te onderzoeken of de
exclusieve economische zones van beide landen wettelijk opengesteld
kunnen worden voor de realisatie over en weer van duurzame energie
projecten door het andere land.»1 Inmiddels hebben diverse gesprekken
plaatsgevonden tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk over
samenwerking op het gebied van windenergie op zee. De belangrijkste
punten die daaruit naar voren komen, zijn:
– Het Verenigd Koninkrijk hecht groot belang aan de grootschalige
toepassing van windenergie op zee, met name omdat men in eigen
land weinig potentie heeft voor andere technologieën om de hernieuwbare energiedoelstelling in 2020 te halen. Het Verenigd Koninkrijk heeft diverse delen van haar wateren uitgegeven voor windparken
op zee, waar in totaal een grotere hoeveelheid capaciteit geplaatst kan
worden dan men voor het 2020-doel nodig verwacht te hebben.
Ruimte is dan ook geen belemmering in het realiseren van wind op zee
in het Verenigd Koninkrijk. Dit maakt dat het openstellen van de
exclusieve economische zones niet direct een probleem voor het
Verenigd Koninkrijk oplost.
– Een gezamenlijke bottleneck voor zowel het Verenigd Koninkrijk als
Nederland is het gebrek aan en de kosten van infrastructuur op de
Noordzee om windparken aan te sluiten. In het kader van het North
Seas Countries» Offshore Grid Initiative wordt in drie werkgroepen
(Netontwerp & Inpassing, Markt & Regulering en Vergunningverlening
& Autorisatie) met behulp van case studies gewerkt aan een analyse
of, en zo ja hoe, een elektriciteitsnetwerk met inpassing van met name
windenergie op de Noordzee op een gecoördineerde manier vorm kan
krijgen. Het Verenigd Koninkrijk en Nederland werken in dit initiatief met acht andere landen constructief samen. Eind 2012 volgt het
eindrapport.
– Ten slotte achten Nederland en het Verenigd Koninkrijk het beide van
groot belang dat de kosten van windenergie op zee omlaag gaan.
Zonder substantiële kostenreductie kan grootschalige toepassing van
wind op zee immers alleen plaatsvinden onder zeer hoge maatschappelijke kosten. Windparken in Nederland en het Verenigd Koninkrijk
kunnen van elkaar leren om zo de kosten te reduceren. Diverse
Nederlandse bedrijven zijn ook in het Verenigd Koninkrijk actief. Ook
op dit punt zal ik goed contact onderhouden met de Britse regering,
onder andere in het kader van de topsector energie.
1
Zie motie Van Veldhoven, Wiegman-van
Meppelen Scheppink, Van Tongeren,
Kamerstukken 29 023, nr. 107.

Kortom: de voornaamste knelpunten in de grootschalige toepassing van
wind op zee zijn de infrastructuur en de kosten van de technologie. Ik werk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

9

goed samen met het Verenigd Koninkrijk om deze knelpunten gezamenlijk
op te lossen, in lijn met de aard van de motie. Het openstellen van
exclusieve economische zones lijkt op korte termijn geen substantiële
bijdrage te zullen leveren aan de uitrol van windenergie op zee. Op de
langere termijn kan dit echter opnieuw overwogen worden.
Vervolgstappen
De meeste Europese lidstaten zijn nog niet actief bezig met het opzetten
van samenwerkingsverbanden om het aandeel hernieuwbare energie op
een kosteneffectieve wijze te vergroten. Een klein aantal lidstaten
onderzoekt net als Nederland de mogelijkheden hiertoe. Duitsland en
Griekenland zijn in gesprek over de export van Griekse zonne-energie naar
Duitsland. Daarnaast zijn Italië en Luxemburg beide op zoek naar
samenwerkingsverbanden op het gebied van hernieuwbare energie.
Nederland onderzoekt thans in het kader van het North Seas Countries
Offshore Grid Initiative al hoe een netwerk op zee het beste kan bijdragen
aan het vergroten van interconnectiecapaciteit en ontsluiting van
windparken op zee.
Wil Nederland serieus gebruikmaken van de flexibele mechanismen, dan
is het van belang om met verschillende landen in gesprek te gaan en
concrete projecten uit te werken. Tegelijkertijd gaat het hier om onontgonnen terrein en institutioneel ingewikkelde materie. Een behoedzaam
en zorgvuldig proces is daarom geboden. Om daartoe te komen, is het
wenselijk om de komende periode een aantal pilotprojecten uitwerken om
ervaring op te doen met de flexibele mechanismen en zodoende tevens
toe te werken naar een meer geharmoniseerd Europese beleid voor
hernieuwbare energie. Tevens werkt ECN momenteel in het kader van het
RES4LESS project aan de uitwerking van een aantal case studies voor
import in de EU, waarin ook naar Nederland gekeken wordt. De
uitkomsten van deze pilots en case studies kunnen meegenomen worden
in de evaluatie van het beleid voor hernieuwbare energie in 2014. Daarbij
benadruk ik dat de mogelijkheid om de flexibele mechanismen toe te
passen geenszins een afname van de inspanningen betekent om de
doelstelling in Nederland te realiseren. De flexibele mechanismen kunnen
een waardevolle aanvulling zijn op het nationale beleid.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

10

Bijlage 1

– Kosten van hernieuwbare energietechnologieën in de EU
Onderstaande figuren geven een overzicht van de kosten van
hernieuwbare energietechnologieën in de elektriciteits- respectievelijke de
warmtesector in de EU.

Lange termijn marginale productiekosten (voor het jaar 2010) voor diverse
hernieuwbare elektriciteitsopties in de EU lidstaten. De verticale streep bij
€ 150/MWh geeft het maximale basisbedrag weer dat het kabinet uittrekt
voor duurzame energie. (Bron: TU Vienna, Green-X 2011/Ecofys et al.
2011.)

Lange termijn marginale productiekosten (voor het jaar 2010) voor diverse
hernieuwbare warmte opties in de EU lidstaten. De verticale streep bij
€ 150/MWh geeft het maximale basisbedrag weer dat het kabinet uittrekt
voor duurzame energie. (Bron: TU Vienna, Green-X 2011/Ecofys et al.
2011.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 137

11