Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3403

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 april 2022
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 2 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Wijziging verordening centrale effectenbewaarinstellingen
(Kamerstuk 22 112, nr. 3402)
Fiche: Mededeling REPowerEU
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3403
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

1

Fiche: Mededeling REPowerEU
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel:
REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor
betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie
b) Datum ontvangst Commissiedocument
8 maart 2022
c) Nr. Commissiedocument
COM (2022) 108
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52022DC0108
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Energieraad
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
2. Essentie voorstel
De oorlog in Oekraïne maakt het glashelder dat de EU haar afhankelijkheid
van fossiele brandstoffen uit Rusland zo snel mogelijk moet afbouwen.
Door de oorlog en de thans mondiale hoge vraag naar energie zijn de
groothandelsprijzen van ruwe olie en gas in korte tijd fors gestegen, wat
doorwerkt in de energieprijzen voor consumenten, maatschappelijke
organisaties en bedrijven. De voorstellen die de Europese Commissie doet
in de mededeling REPowerEU zien toe op de afhankelijkheid van Russisch
gas sneller te beëindigen, gasopslagen te vullen voor de komende winter
en snelle actie om hoge energieprijzen tegen te gaan.
De mededeling richt zich op de elektriciteitsmarkt en op aardgas, maar
laat andere fossiele energiebronnen (kolen en olie) buiten beschouwing.
Wel geeft de Commissie aan een mogelijke uitbreiding naar deze
energiebronnen niet uit te sluiten. De Commissie noemt een aantal
maatregelen om de energietransitie te versnellen en de herkomst van
gasleveringen te diversifiëren, waarmee de EU afhankelijkheid van
Russisch gas volgens de Commissie in een jaar met twee-derde kan
worden afgebouwd. Volledige afbouw van de import van Russische
fossiele brandstoffen (olie en gas) zou voor 2030 volgens de Commissie
mogelijk moeten zijn, indien de lidstaten eerder en beslissend het
energieaanbod diversifiëren, hernieuwbare energie technologie uitrollen
en de energievraag terugdringen. De Europese Raad heeft op 25 maart jl.
de Commissie opgeroepen de voorstellen in deze mededeling in een
REPowerEU-plan nader uit te werken en in mei a.s. te presenteren.1
De Commissie laat ten eerste expliciet ruimte voor maatregelen zoals
maximumprijzen op de groothandelsmarkt voor elektriciteit en zal
mogelijkheden ter optimalisering van het elektriciteitsmarktdesign
beoordelen, waarbij de Commissie rekening zal houden met de
uitkomsten van het ACER-eindrapport over het functioneren van de EU
elektriciteitsmarkt. De Commissie doet daartoe in de mededeling zelf nog
geen voorstellen, maar kondigt aan dat zij dit de komende weken wel zal
doen en daarbij alle mogelijke opties voor noodmaatregelen bekijkt.
Ten tweede licht de Commissie toe wat er mogelijk is onder de huidige
elektriciteitsrichtlijn op het vlak van tijdelijke maximumprijzen op de
retailmarkt.
1

Verslag Europese Raad 25 maart, Kamerstuk 21 501-20, nr. 1796.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

2

Ten derde kondigt de Commissie aan een publieke consultatie te starten
over een tijdelijk crisisraamwerk voor staatssteun aan zwaar getroffen
bedrijven als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Voorts geeft de
Commissie aan dat lidstaten overwinsten van energiebedrijven zouden
kunnen belasten. Dit betekent dat bij een toename van de winstmarge die
de toename van de kosten overstijgt (excessieve winst) hierover belasting
geheven zou kunnen worden.
Ten vijfde kondigt de Commissie een wetgevend voorstel aan dat
inmiddels al is gepresenteerd voor minimale vulgraden voor gasopslagen
(90% per 1 oktober volgens het REPowerEU-voorstel), waarin ook wordt
ingegaan op gezamenlijke inkoop van gas.2 Ten zesde roept de Commissie
op tot diversificatie van toeleveranciers en energiedragers (bijvoorbeeld
van liquified natural gas (LNG of vloeibaar aardgas), biomethaan (=groen
gas) en waterstof).
Ten zevende roept de Commissie op tot versnelling van de uitrol van
hernieuwbare energie en verdere energiebesparing. In dit kader kijkt de
Commissie specifiek naar snelle behandeling van het Fit-for-55 (FF55)
pakket. Daardoor kan, bij volledige implementatie, de gasconsumptie van
de EU met 30% ofwel 100 bcm3 dalen in 2030. In samenspel met gasdiversificatie, meer hernieuwbaar gas, eerdere energiebesparing en elektrificatie hebben deze Ff55-maatregelen de potentie om het equivalent van de
gehele Russisch gasimport af te dekken (155 bcm).
Eveneens roept de Commissie de lidstaten en het EP op om hogere/
snellere doelen te bepleiten dan in de Commissievoorstellen voor de
hernieuwbare energierichtlijn (RED) en energie-efficiëntierichtlijn (EED)
staan. Tot slot roept de Commissie op tot het versnellen en versimpelen
van vergunningsprocedures voor hernieuwbare energieprojecten,
inclusief benodigde infrastructuur.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinet zet in op ambitieuze uitwerking van het Ff55-pakket4 en heeft
recent inzake het FF55 pakket een voortgangsbrief aan de Kamer
gestuurd5. In het coalitieakkoord is een aantal maatregelen aangekondigd
waarmee de degressiviteit van de Energiebelasting wordt verminderd en
de prikkelwerking wordt verbeterd (door aardgas op energie-inhoud
zwaarder te belasten dan elektriciteit). Ook worden er meerdere fiscale
regelingen per 2025 afgeschaft, waardoor de beprijzing van het energieverbruik wordt verbeterd. Daarnaast heeft het kabinet aangekondigd6 dat
het gaat onderzoeken welke mogelijkheden er bestaan om, zoveel
mogelijk met andere landen en met het oog op ons vestigingsklimaat,
financiële prikkels voor fossiele brandstoffen af te bouwen om vervolgens
de financiële stimulering voor deze brandstoffen waar mogelijk te
beëindigen.
Het kabinet heeft besloten de gaswinning uit het Groningerveld te gaan
beëindigen en realiseert zich dat dit consequenties heeft voor de
importafhankelijkheid van gas. Desondanks is de verwachting nog steeds

2

Dit voorstel tot wijziging van de leveringszekerheidsverordening is reeds gepubliceerd en zal
hierover via een separaat BNC-fiche over worden geïnformeerd.
3
Bcm staat voor billion cubic meter, miljard kubieke meter.
4
Gezamenlijke verklaring «Ambitious Fit for 55 and EUenergy independence – the smart,
necessary and desirable crisis response».
5
Kamerstuk 22 112, nr. 3311.
6
Coalitieakkoord, p. 8. Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

3

dat er dit jaar voldoende gas voor huishoudens en bedrijven aanwezig is
om aan de vraag te kunnen voldoen, zowel via pijpleidingen als via
vloeibaar aardgas (LNG). Dit LNG-aanbod bedient een mondiale markt.
Daarmee zijn Nederlandse bedrijven en huishoudens afhankelijker
geworden van prijsvorming op de wereldwijde gasmarkt. De toenemende
vraag vanuit Azië, de grotere rol van gasgestookte centrales om mondiaal
tijdelijke tekorten in hernieuwbare energieproductie op te vangen en de
recente inval door Rusland van Oekraïne, hebben ertoe geleid dat
energieprijzen mondiaal fors zijn gestegen en onderhevig zijn aan
prijsschommelingen.
Er zijn voor lidstaten mogelijkheden7 om nationale maatregelen te nemen
om energieprijzen te compenseren dan wel te mitigeren. Het vorige
kabinet heeft als tegemoetkoming voor de stijgende energierekening op
de korte termijn incidenteel en eenmalig voor 2022 een lastenverlichting
doorgevoerd via de energiebelasting, een eenmalige energietoelage via
de gemeentelijke categoriale bijzondere bijstand voor lage inkomens
aangekondigd en daarnaast middelen voor energiebesparende maatregelen aangekondigd op 15 oktober 2021.8 Het kabinet heeft op 11 maart jl.
aanvullende koopkrachtmaatregelen aangekondigd via een verlaging van
de btw op energie (aardgas, elektriciteit en stadswarmte), lagere accijns
voor benzine, diesel en LPG, aanvullend budget voor verhoging van de
eenmalige energietoelage voor lagere inkomens (van 200 euro naar 800
euro) en het naar voren halen van budget voor energiebesparende
maatregelen.9
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet verwelkomt de inzet van de Commissie om de afhankelijkheid
van Russisch aardgas zo snel mogelijk af te bouwen. Dit kan bijvoorbeeld
door de uitrol van hernieuwbare energie te versnellen met andere
duurzame elektriciteitsbronnen en duurzame warmtebronnen en, de
vervanging van aardgas door groen gas en waterstof (zowel grootschalig/
centraal als decentraal, zoals in de agrosectoren) te versnellen, meer
energie te besparen en in te zetten op de verdere diversificatie van
EU-gasleveranciers. Naast grootschalige/centrale opwek van waterstof
biedt ook stimulering/facilitering van decentrale opwek buiten het
elektriciteitsnet en gebruik (m.n. als dieselvervanger) in de agrosectoren
perspectieven omdat nu door netcongestie een groot potentieel aan
duurzame energie-opwek in het landelijk gebied onbenut blijft. Ook de
omzetting van organische restromen uit o.a. de landbouwsector biedt
potentie voor de productie van groen gas. Dit sluit o.a. aan bij de
Routekaart Groen Gas van het kabinet. Het is dan ook zeer positief dat de
Commissie hier aandacht voor heeft.
De aankondiging voor wetgeving op het gebied van minimale vulgraden
voor gasopslagen sluit aan bij de ambitie in het Coalitieakkoord om de
voorraden op niveau te krijgen voor komende winter. Wel moet hierbij
voldoende oog zijn voor de uitvoerbaarheid in huidige marktomstandigheden, specifiek voor eerlijke kostendeling van deze opslag met lidstaten
die geen gasopslagcapaciteit hebben maar wel van opslag in andere
lidstaten gebruik willen maken. De Commissie kondigt hiertoe ook een
mechanisme aan in de mededeling.10 Het kabinet staat open voor
7

Zoals uiteengezet door de Commissie in de toolbox voor het mitigeren van de gevolgen van
hoge energieprijzen, Kamerstuk 22 112, nr. 3247.
8
Kamerstuk 29 023, nr. 272.
9
Kamerstuk 35 925 XV, nr. 111.
10
Dit voorstel tot wijziging van de leveringszekerheidsverordening is reeds gepubliceerd en zal
hierover via een separaat BNC-fiche over worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

4

coördinatie op EU-niveau voor gezamenlijke gasinkoop mits dit op
vrijwillige basis wordt vormgegeven, zodat private partijen hun rol
kunnen behouden in de gasinkoop voor de gasmarkt. Nadere kabinetsappreciatie volgt op basis van bestudering van de wetgevingsvoorstellen
voor gasopslag en gasinkoop.
Het kabinet is geen voorstander van ad hoc ingrijpen op de elektriciteitsmarkt door middel van bijvoorbeeld maximumprijzen op de groothandelsmarkt, waar de Commissie ruimte voor laat in het voorstel, omdat dit
negatieve effecten kan hebben op investeringen in hernieuwbare energie
en een optimale prijsbepaling in de weg staat. Daarnaast kan een
wijziging van de marktordening en prijsvorming wegens incidenten/
crisissituatie onbedoelde en ongewenste neveneffecten hebben en de
interne energiemarkt ernstig verstoren. Het kabinet zal wat betreft dit
onderwerp richting de Commissie aangeven hier geen voorstander van te
zijn en zal daarvoor met gelijkgezinde lidstaten optrekken met het doel
gezamenlijk tegenwicht te bieden. Het invoeren van maximumprijzen op
de retailmarkt heeft veel minder gevolgen voor de marktwerking dan
maximumprijzen op de groothandelsmarkt. De huidige elektriciteitsrichtlijn biedt die ruimte en een aantal lidstaten maakt hier reeds gebruik
van. Het kabinet heeft hier geen grote bezwaren tegen zolang lidstaten
hiertoe niet worden verplicht en zolang dit geen gevolgen heeft op
EU-niveau voor publieke middelen.
Het kabinet heeft in de consultatiereactie voor het tijdelijk crisissteunkader11 aangegeven dat een zeer breed kader met mogelijkheden voor
liquiditeitssteun negatieve effecten kan hebben op herstel van en
duurzame hervormingen in de economie en het gelijke speelveld.
Liquiditeit is in de huidige markt daarbij ruimer voorhanden. Het kabinet
heeft daarom gepleit voor een kader gericht op de hardst geraakte
sectoren met toevoeging van, waar mogelijk, duurzaamheidseisen. Het
steunkader is op 23 maart jl. door de Commissie vastgesteld.12 Specifiek
voor woningcorporaties is verruiming van de staatssteunregels gewenst,
omdat hiermee verduurzamingsmaatregelen die mogelijk de waarde van
het onroerend goed verhogen eenvoudiger kunnen worden uitgevoerd.
Het kabinet is ook kritisch op het voorstel tot excessieve winstbelasting,
omdat het creëren van een objectieve maatstaf om een heffing op te
baseren zeer uitdagend is. De winst waarover geheven zou moeten
worden is niet eenvoudig in beeld te brengen en technologieafhankelijk.
Grote producenten zijn daarnaast veelal supranationale bedrijven. Het is
op dit moment niet inzichtelijk waar eventuele excessieve winst neerslaat.
Een dergelijke belasting kan tevens een verstorend effect hebben op het
investeringsklimaat van de energiemarkt. Een dergelijke heffing is in
Nederland niet haalbaar binnen de door de Commissie voorgestelde
termijn. Het kabinet is niet per se tegen het introduceren van een
dergelijke belasting door andere lidstaten. Het kabinet kan hier uiteindelijk
mee instemmen zolang het voorstel Nederland niet verplicht tot het
nemen van dergelijke maatregelen. Nederland kijkt ook naar wat wél kan,
al is daarvan de verwachting laag.
De maatregel vraagt niet om publieke middelen op EU niveau en heeft
geen directe nadelige impact voor Nederland op de groothandelsmarkt
voor elektriciteit en gas.

11
12

Zie hiervoor de aankomende Kwartaalrapportage EZK Q1 2022. (Kamerstuk 22 112, nr. 3379).
Temporary Crisis Framework for State Aid measures to support the economy following the
aggression against Ukraine by Russia (2022/C 131 I/01).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

5

De aankondiging van de Commissie met een wetgevend voorstel te
komen voor minimale vulgraden voor gasopslagen sluit aan bij de
kabinetsambitie om de voorraden op niveau te krijgen voor komende
winter en de afspraken in het Coalitieakkoord. Wel zal moeten worden
bekeken of dit gevolgen heeft voor het Norg Akkoord13. De uitdaging is
om ook voldoende gas te vinden om de bergingen te vullen (en de erbij
horende prijsopdrijving) en mogelijke overheidsinterventie die hiervoor
nodig is. Ook moet voldoende oog zijn voor de zeer verschillende situaties
in lidstaten v.w.b. de mogelijkheden tot opslag en de kosten die hiermee
gepaard gaan. Een kostenverdelingsmechanisme tussen de lidstaten is
essentieel. Er zijn lidstaten met gasopslagen (bijv. NL) die kosten moeten
maken voor de leveringszekerheid voor de EU en lidstaten met (praktisch)
geen gasopslagen. Daarnaast moet eventueel «free rider» gedrag worden
voorkomen. Dat zou ook afbreuk doen aan de onderliggende solidariteitsgedachte.14
Verder steunt het kabinet de oproep van de Commissie tot diversificatie
van toeleveranciers en energiedragers. Het kabinet zet daarbij in op
gezamenlijk optrekken in EU- verband, binnen het verband van het
Internationaal Energieagentschap IEA en in samenwerking met andere
bondgenoten om tevens onderlinge concurrentie van EU-lidstaten op
derde energiemarkten te voorkomen.
De oproep tot versnelling van de uitrol van hernieuwbare energie en
verdere energiebesparing door middel van snelle behandeling van het
Fit-for-55 pakket sluit goed aan bij de kabinetsreactie op de huidige
situatie en de ambities op Fit-for-55. Het kabinet bestudeert nog of, en zo
ja, hoe invulling gegeven kan worden aan de oproep van de Commissie
om de RED en EED te versnellen en het ambitieniveau op peil te houden.
Het kabinet steunt het streven om de productie van groen gas uit biogene
reststromen te stimuleren. Op nationaal niveau bestaat de ambitie om
2 bcm groen gas in Nederland te produceren in 2030. Technieken om
groen gas uit mest te produceren, zoals mestvergisting, kunnen
bovendien een belangrijke bijdrage leveren aan de emissieopgaven voor
het verminderen van de uitstoot van CO2, methaan en stikstof en zijn
belangrijk voor het beleid zoals uiteengezet in het Coalitieakkoord15.
Nederland ondersteunt de productie van groen gas reeds actief in lijn met
de Routekaart Groen Gas. De bijdrage van het Gemeenschappelijk
Landbouw Beleid (GLB)-instrumentarium zal hierbij aanvullend bezien
worden.
Tot slot sluit de oproep tot het versnellen en versimpelen van vergunningsprocedures voor hernieuwbare energieprojecten, incl. benodigde
infrastructuur goed aan bij de kabinetsinzet zonder daarbij de zorgvuldigheid uit het oog te verliezen. Hierbij blijft er aandacht voor consequenties, zoals ecologie en erfgoed, in de vergunningen. Naast
versnelling en versimpeling van vergunningsprocedures, is de
personeelscapaciteit bij vergunningverleners een aandachtspunt. De
schaarste aan personeel is een concreet obstakel voor de uitrol van
hernieuwbare energie en waterstof.

13

Het Norg akkoord betreft een overeenkomst over het versneld beëindigen van de gaswinning
in Groningen en gasopslag, Kamerstuk 33 529, nr. 850.
Dit voorstel tot wijziging van de leveringszekerheidsverordening is reeds gepubliceerd en zal
hierover via een separaat BNC-fiche over worden geïnformeerd.
15
Kamerstuk 31 239, nr. 342.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

6

c) Eerste inschatting van krachtenveld
Tijdens de buitengewone Energieraad van 28 februari jl.16 gaven de
lidstaten unaniem aan de afhankelijkheid van Russisch gas versneld te
willen afbouwen. Dit werd bevestigd door de Europese Raad van 25 maart
jl.17 De Europese Commissie zal daartoe een uitgebreid en ambitieus
REPowerEU-plan in nauwe coördinatie met de lidstaten opstellen dat de
Commissie uiterlijk eind mei 2022 zal indienen. Het plan zal rekening
houden met de nationale omstandigheden en de energiemix van de
lidstaten. Een grote groep lidstaten, waaronder Nederland, gaf hierbij aan
extra te willen inzetten op hernieuwbare energie en energiebesparing.
Verduurzaming en voorzieningszekerheid gaan wat dit betreft hand in
hand. Ook riepen meerdere lidstaten, waaronder Nederland, het voorzitterschap op de onderhandelingen over het Fit-for-55 pakket te versnellen.
Enkele lidstaten verwezen hierbij in het bijzonder naar spoedige afronding
van onderhandelingen over de RED en EED op de aanstaande Energieraad
in juni 2022.
Over het ingrijpen op de elektriciteitsmarkten zijn lidstaten verdeeld.
Enerzijds is er een groep die verschillende voorstellen heeft gedaan voor
ingrijpen in het huidige marktmodel, bijvoorbeeld door de elektriciteitsprijs los te koppelen van de gasprijs of maximumprijzen te introduceren.
Anderzijds is er een groep landen, waaronder Nederland, tegen ingrijpen,
waarbij onder andere tijdens de Europese Raad van 25 maart jl. werd
aangegeven dat het huidige model juist de benodigde voorwaarden biedt
voor verdere investeringen in verduurzaming.
Meerdere lidstaten bedankten de Commissie voor het werk om alternatieve leveranciers van gas te vinden en voor de extra inzet op LNG. Het
belang van diversificatie van toeleveranciers werd breed benadrukt. Ook
waren lidstaten positief over de toegenomen LNG-capaciteit de afgelopen
jaren in Europa en de plannen voor additionele capaciteit, waarbij een
aantal lidstaten opriep de gasimport via LNG verder te bevorderen.
Nederland pleit er samen met Duitsland voor LNG infrastructuur zoveel
mogelijk waterstof ready te realiseren.
Het Europees Parlement (EP) steunt de ambitie van de mededeling
REPowerEU om de EU-afhankelijkheid van Russisch aardgas te verminderen en acht het belangrijk huishoudens en bedrijven te beschermen
tegen de effecten van prijsschommelingen op de energiemarkt.18 Het
verantwoordelijke comité is ITRE (industrie, onderzoek en energie). Het
ITRE-comité is gecommitteerd aan het bijdragen aan het Ff55-pakket,
specifiek voor de energievoorstellen.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk,
concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid van de
EU is positief. De mededeling richt zich op het beleidsterrein van energie.
Ten aanzien van energiebeleid is er sprake van een gedeelde bevoegdheid
tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, lid 2, onder i, Verdrag betreffende
de werking van de Europese Unie (VWEU)).

16

Verslag Energieraad, Kamerstuk 21 501-33, nr. 921.
Verslag Europese raad d.d. 25 maart 2022, Kamerstuk 21 501-20, nr. 1796.
18
Persbericht ITRE-comité.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

7

b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten opzichte van de subsidiariteit van de
mededeling is positief. De mededeling heeft tot doel de hoge energieprijzen tegen te gaan, de gasopslagen voor de komende winter te vullen
en de afhankelijkheid van Russisch gas sneller te beëindigen. Omdat de
prijsstijgingen in de energiesector worden veroorzaakt door een
mis-match van groeiende vraag en achterblijvend aanbod op de wereldwijde energiemarkt, alsmede een extern conflict dat de interne markt als
geheel raakt, kan dit onvoldoende door de lidstaten op centraal, regionaal
of lokaal niveau worden geadresseerd. Deze prijsstijgingen zijn van
invloed op de betaalbaarheid van energie voor burgers, maatschappelijke
organisaties en bedrijfsleven in de gehele Unie en noodzaken alle
lidstaten een beroep te doen op de fiscale mogelijkheden die hen ter
beschikking staan om het hoofd te bieden aan deze situatie, waarbij
optreden op EU-niveau van meerwaarde is gezien het grensoverschrijdende karakter van de interne energiemarkt. Vanwege het grensoverschrijdende karakter van de interne energiemarkt en het wereldwijde
karakter van de energieprijzen, kunnen de in de mededeling aangekondigde maatregelen niet voldoende door (enkel) optreden op lidstaatniveau
worden verwezenlijkt. Om die redenen is optreden op het niveau van de
EU gerechtvaardigd.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit van
het voorstel is positief. De mededeling heeft in het algemeen tot doel de
hoge energieprijzen tegen te gaan, de gasopslagen voor de komende
winter te vullen en de afhankelijkheid van Russisch gas sneller te
beëindigen. Het voorgestelde optreden is geschikt om deze doelstelling te
bereiken, omdat nationale ondersteuningsmaatregelen, zoals het
vaststellen van vulgraden, op korte termijn de meeste invloed hebben op
het afbouwen van gasafhankelijkheid van Rusland. Bovendien zijn de
meeste voorgestelde maatregelen onderdeel van al bestaande
EU-beleidskaders waaruit de lidstaten vrijblijvend een keuze kunnen
maken en gaan hierbij niet verder dan nodig is om de geformuleerde
doelstellingen te bereiken. De beoogde maatregelen laten vooralsnog
voldoende ruimte aan de lidstaten om invulling te geven aan de inrichting
van de eigen ondersteuningsmaatregelen.
d) Financiële gevolgen
In de mededeling geeft de Commissie aan dat het lidstaten zal ondersteunen om gebruik te maken van de beschikbare middelen – leningen –
in de EU-begroting en Next Generation EU. Er zijn geen extra middelen
voorzien.
In de mededeling worden geen directe financiële gevolgen genoemd. De
in de mededeling aangekondigde maatregelen kunnen echter mogelijk
wel financiële gevolgen hebben. Het kabinet is van mening dat de
middelen gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken
financiële kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten
passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting Indien er
sprake is van budgettaire gevolgen voor Nederland, dan zullen deze
worden ingepast op de begroting van de beleidsverantwoordelijke
departementen, conform de regels van de budgetdiscipline.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

8

e) Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Het kabinet is zich bewust dat de voorgestelde maatregelen op de korte en
middellange termijn tot kostenstijging en regeldruk zouden kunnen leiden.
Het borgen van het publieke belang van energieleveringszekerheid en
(toekomstige) -betaalbaarheid weegt echter op tegen deze zaken. Dit geldt
voor partijen in de energiesector, zoals netbeheerders en producenten,
alsook voor bedrijven die door wettelijke maatregelen worden
gedwongen om over te schakelen of meer te betalen voor energie.
Betaalbaarheid en het verminderen van regeldruk zijn belangrijke
aandachtspunten.
Zoals beschreven in de Kamerbrief over strategische afhankelijkheden in
het energie-domein,19 gaat het voor het kabinet in algemene zin niet om
het nastreven van autonomie op gebied van energie als doel op zich,
maar om het versterken van de weerbaarheid van de energievoorziening.
Een open markt is cruciaal voor de concurrentiekracht van de Europese en
Nederlandse economie en waar sprake is van een risico op onwenselijke
onafhankelijkheden kan de EU ingrijpen op basis van een zorgvuldige
analyse en maatwerk, waarbij wordt gewaakt voor onnodige marktverstoringen of protectionisme. Specifiek in relatie tot fossiele energiedragers
gaat het erom dat, ondanks de grote importafhankelijkheden, Nederland
en de EU te allen tijde in staat zijn om het publieke belang van energievoorzieningszekerheid te waarborgen. Diversificatie is hier de beste
aanpak. Daarnaast is het goed functioneren van de interne energiemarkt
cruciaal.

19

Kamerstukken 21 501-33 en 31 239, nr. 845.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3403

9