Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Onderwerp
Uw kenmerk
Ons kenmerk
Bijlagen
Datum

: Voorstel Samenwerking advisering vaccinatie
: 748280-135050-PG en 748363-135057-PG
: U-994508/RW/bp/066-K en 2016094166
:: 20 juli 2016

Geachte mevrouw Schippers,
Op uw verzoeka sturen wij u hierbij ons gezamenlijke voorstel voor de samenwerking van de
Gezondheidsraad en het Zorginstituut Nederland op het gebied van advisering over vaccins en
vaccinaties, eerder ook wel ‘Beoordelingskamer Vaccins’ genoemd. De basis voor dit voorstel
vormt een proefperiode van twee jaar, waarin Gezondheidsraad en Zorginstituut hebben
samengewerkt aan drie adviezen. Inmiddels zijn er twee verschenen die, conform uw verzoek,
voorzien zijn van een gemeenschappelijke oplegnotitieb.
Op basis van deze proefperiode concluderen wij dat de ‘Samenwerking advisering
vaccinatie’ inmiddels functioneert, hoewel een aantal praktische zaken verdere uitwerking
behoeft. Wij zien onze samenwerking binnen de bestaande adviesstructuur als een goede
manier om besluitvorming over een vaccinatie en specifieke vaccins te ondersteunen, waarbij
de adviezen en expertise van beide organisaties optimaal worden benut.
Als toelichting op ons voorstel om de huidige samenwerking te bestendigen, bespreken wij
in deze brief de in de afgelopen twee jaar opgedane ervaringen bij onze samenwerking in
relatie tot verschillen in mandaten, oplevertermijnen en beoordelingskaders. Ten slotte schetsen
wij de stand van zaken rond de werkafspraken van onze beide organisaties onderling en met
het ministerie van VWS. Hierbij betrekken wij de conclusies uit de externe procesevaluatie, die
is gebaseerd op gesprekken met medewerkers van VWS, RIVM, Holland BIO en onze

a

748280-135050-PG; 748363-135057-PG; TK 2013/14, 32 793, nr 151.

b

Verbindende notitie van Zorginstituut Nederland en Gezondheidsraad bij adviezen over
kinkhoestvaccinatie (2 december 2015) en gordelroos (29 juni 2016).

Bezoekadres Zorginstituut Nederland
Eekholt 4
1112 XH Diemen
www.zorginstituutnederland.nl
info@zinl.nl
Tel. +31 (0)20 797 89 59

Bezoekadres Gezondheidsraad
Parnassusplein 5
2511 VX Den Haag
www.gezondheidsraad.nl
info@gr.nl
Tel. +31 (0)70 340 75 20

organisaties.a Uit deze evaluatie blijkt dat de respondenten vinden dat de samenwerking nuttig
is en meerwaarde heeft, maar ook dat er een groot verschil bestaat in de verwachting en
definitie van de samenwerking bij geïnterviewde partijen.
Mandaten en oplevertermijnen
Onze samenwerking heeft de afgelopen twee jaar plaatsgevonden binnen de mandaten van
Gezondheidsraad en Zorginstituut waarbij gebruik is gemaakt van bestaande werkwijzen. Het
Zorginstituut adviseert over de opname van een specifiek vaccin in het verzekerde pakket op
basis van een dossier ingediend door de fabrikant of – in een enkel geval –zonder dat er een
dossier is ingediend. Hierbij wordt de vraag beantwoord of (en zo ja onder welke voorwaarden)
een verzekerde aanspraak heeft op vergoeding van de kosten van een vaccin uit de
basisverzekering. Vaccinatieadviezen van de Gezondheidsraad hebben in de regel een bredere
invalshoek. De Gezondheidsraad adviseerde voorheen alleen of vaccinaties binnen publieke
programma’s (zoals het Rijksvaccinatieprogramma) passen. Sinds 2014 adviseert de raad ook
over toepassing van vaccinaties buiten dat kader. Daarbij wordt de stand van de wetenschap
geëvalueerd vanuit het perspectief van de volksgezondheid.
Bij zijn advisering is het Zorginstituut gebonden aan een wettelijke oplevertermijn. De
Gezondheidsraad is dat niet. Uit uw brief aan de Tweede Kamerb en uit de evaluatie komt naar
voren dat dit verschil als mogelijk knelpunt in de samenwerking wordt gezien. Wij zijn de
afgelopen twee jaar echter tot de conclusie gekomen dat dit geen probleem hoeft te zijn. Als het
advies van het Zorginstituut eerder wordt uitgebracht, dan verschijnt de gemeenschappelijke
oplegnotitie bij het Gezondheidsraadadvies, waarbij we het eerder verschenen advies van het
Zorginstituut meesturen.
Afstemming beoordelingskaders
In uw verzoek tot samenwerking vraagt u ook om afstemming van beoordelingskaders en het
gezamenlijk beoordelen van gemeenschappelijke vragen. Onze ervaring is dat dit niet goed
mogelijk is. Dit heeft te maken met de eerder genoemde verschillen in mandaten tussen
Gezondheidsraad en Zorginstituut. Hierdoor verschillen de invalshoeken bij de advisering. Het
beoordelingskader van de Gezondheidsraad is gekoppeld aan de vraag of er bij een vaccinatie
sprake is van een publiek belang of dat het kan worden aangemerkt als essentiële of individuele
zorg, terwijl het kader van het Zorginstituut is gekoppeld aan de vraag of een vaccin tot het
collectief verzekerd pakket moet behoren (zie figuur 1). Een belangrijk vertrekpunt bij deze
laatste vraag is of er sprake is van een op de persoon herleidbaar risico (geïndiceerde
preventie). Daarnaast verschilt de benadering van de wetenschappelijke evidence, waarbij de
Gezondheidsraad de totale stand van wetenschap beoordeelt en het Zorginstituut zich
grotendeels baseert op de dossiers aangeleverd door de industrie.

a

Ministerie van VWS. Evaluatie van de samenwerking binnen de Beoordelingskamer Vaccins in
het eerste anderhalf jaar. 28 april 2016.

b

945142-148417-PG.

pagina 2

Figuur 1. Door Gezondheidsraad en Zorginstituut te beantwoorden vragen.

De samenwerking voorziet wel in de mogelijkheid aanbevelingen over de positionering van
respectievelijk een vaccinatie en specifieke vaccins in het gezondheidszorgstelsel in een
oplegnotitie aan u toe te lichten en informatie over beoordelingscriteria als doelmatigheid en
kosteneffectiviteit te geven. Hierbij kunnen expliciet de overeenkomsten en verschillen worden
toegelicht tussen de beide adviezen. Op grond hiervan kunt u een beslissing nemen over de
vraag of overheidsbemoeienis nodig is en in welke vorm. Hierbij bestaat de mogelijkheid dat het
Zorginstituut een vervolgadvies uitbrengt. Dit kan bijvoorbeeld in het geval dat de
Gezondheidsraad een vaccinatie aanmerkt als essentiële zorg en het Zorginstituut tegelijkertijd
tot de conclusie komt dat opname ervan in het verzekerd pakket niet aan de orde kan zijn. Uit
hoofde van het pakketcriterium uitvoerbaarheid kan het Zorginstituut dan een voorstel doen
voor alternatieve financiering en/of uitvoering van de betreffende vaccinatie.
Werkafspraken
De samenwerking tussen Gezondheidraad en Zorginstituut heeft inmiddels geresulteerd in
onderlinge werkafspraken (zie figuur 2).

Figuur 2. Werkproces Samenwerking advisering vaccinatie.

pagina 3

Het doel van de onderlinge werkafspraken is om de adviezen en expertise van beide
organisaties optimaal te benutten. Hierbij staan de wederzijdse waarnemers bij
vaccinatiecommissies van de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Adviesraad van het
Zorginstituut centraal. Deze waarnemers kunnen eerdere adviezen toelichten, discussies
volgen en aanvullende expertise inbrengen. Daarnaast is er ook op ambtelijk niveau volop
uitwisseling.
Naast de onderlinge werkafspraken, zien wij bij eventuele voortzetting van de
samenwerking een aantal aandachtspunten omtrent de rol van het ministerie van VWS met
betrekking tot loketfunctie, prioritering en capaciteit.

Uit de procesevaluatie blijkt dat de verwachtingen over de loketfunctie tijdens de
proefperiode uiteenliepen. Het is volgens ons noodzakelijk dat het ministerie van VWS
zorg draagt voor één loket voor fabrikanten en andere mogelijk belanghebbenden.

Tijdens de proefperiode was de agendering c.q. prioritering van onderwerpen niet
transparant. Dit kan worden ondervangen door het gezamenlijk (VWS, Gezondheidsraad,
Zorginstituut en RIVM) prioriteren van onderwerpen. Vervolgens zijn afspraken met uw
ministerie over het werkprogramma van de Gezondheidsraad en de maandelijkse
uitvoeringstoetsen (werkprogramma) van het Zorginstituut instrumenteel. Daarnaast is het
van belang dat beide organisaties, steeds tijdig een adviesaanvraag ontvangen.

Tenslotte hebben wij behoefte aan afspraken over de vereiste inzet en capaciteit bij beide
organisaties. Bij de Gezondheidsraad viel de afgelopen twee jaar de samenwerking
grotendeels samen met bestaande werkzaamheden. Van het Zorginstituut werd extra
inzet en capaciteit gevraagd. Voor het Zorginstituut leidde de samenwerking geregeld tot
vragen die verder gaan dan die van de uitvoeringstoets en deed deze ook een extra
beroep op bijvoorbeeld de expertise op het gebied van kosteneffectiviteit. Omdat de
proefperiode waarschijnlijk geen representatief beeld geeft van de benodigde inzet en
capaciteit, moet deze voor beide organisaties alsnog worden geschat.
Tot slot willen wij benadrukken dat onze samenwerking niet de vorm heeft van een zelfstandig
instituut. Omdat de term ‘Beoordelingskamer Vaccins’ dit wel suggereert, spreken wij liever over
‘Samenwerking advisering vaccinatie’.
Conclusie en voorstel
In 2013 werd geconstateerd dat er mogelijk gezondheidswinst bleef liggen mede doordat
Gezondheidsraad en Zorginstituut onafhankelijk van elkaar adviseerden over vaccinaties dan
wel vaccinsa. De afgelopen proefperiode heeft geresulteerd in een concrete invulling van de
‘Samenwerking advisering vaccinatie’ tussen Gezondheidsraad en Zorginstituut binnen de
bestaande adviesstructuur. Door deze samenwerking hebben we bij de voorgelegde
adviesaanvragen goed kunnen vaststellen of er meer gezondheidswinst te behalen viel of niet.
Tijdens de proefperiode zijn werkafspraken, procedures en verantwoordelijkheden
verduidelijkt. Wij stellen voor de samenwerking te bestendigen middels een nadere ministeriële
opdracht aan beide organisaties. Daarnaast is ons voorstel de samenwerking in overleg met uw
ministerie verder in te vullen, waarbij wij een aantal concrete aandachtspunten zien met
a

Gezondheidsraad. Het individuele, collectieve en publieke belang van vaccinatie. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2013; publicatienr. 2013/21.

pagina 4