Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 123

Aansprakelijkheid van toezichthouders

Nr. 4

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 november 2009
Hierbij zend ik u, mede namens de minister van Justitie, de beleidsvisie
op de resultaten uit het rapport «Aansprakelijkheid in internationaal
verband. Een rechtsvergelijkend onderzoek naar de aansprakelijkheid van
de Nederlandse financiële toezichthouders bezien vanuit de internationale
dimensie».
Het bovengenoemd rapport is samen met een begeleidend schrijven
(kamerstuk 31 123, nr. 3) op 2 juli 2009 aan uw Kamer toegezonden. Het
rapport bevat de resultaten van het onderzoek dat in opdracht van het
ministerie van Financiën is uitgevoerd door prof. mr. I. Giesen van het
Molengraaff Instituut voor Privaatrecht van de Universiteit Utrecht in
samenwerking met mw. mr. E. de Kezel, prof. mr. C. van Dam en prof. mr.
E. du Perron. Het rapport brengt mogelijke aansprakelijkheidsrisico’s in
kaart voor de financiële toezichthouders, te weten de Stichting Autoriteit
Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank N.V. (DNB), bezien
vanuit de internationale dimensie.
In aansluiting op de brief van 2 juli 2009, waarin de belangrijkste conclusies uit het rapport genoemd worden, volgt hieronder de beleidsvisie die
afgestemd is met de Minister van Justitie. Waar nodig worden de belangrijkste conclusies uit het rapport kort herhaald. Voor een uitgebreidere
weergave van de conclusies verwijs ik naar de eerdere brief van 2 juli
2009.
Standpunt en beleidsconsequenties
Ik heb met veel waardering kennis genomen van het rapport, dat een
grondige analyse bevat van de aansprakelijkheidsnormen in de ons
omringende landen (en de staat New York), alsmede van een aantal IPR
kwesties.
Ik onderschrijf de conclusies uit het onderzoek, waaruit weliswaar blijkt
dat Nederland als enige van de onderzochte landen geen wettelijke beper-

KST137188
0910tkkst31123-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 123, nr. 4

1

king kent van de aansprakelijkheid van de financiële toezichthouders,
maar dat de potentiële extra internationale aansprakelijkheidsrisico’s zeer
beperkt zijn, omdat de Nederlandse rechter in de praktijk zeer terughoudend is met het aannemen van aansprakelijkheid van financiële toezichthouders. Denkbaar is wel dat de afwijkende wettelijke situatie in Nederland tot een onwenselijke aanzuigende werking van
aansprakelijkheidsclaims zou kunnen leiden, maar daarvan is niet
gebleken.
In het Rapport Van Dam d.d. 3 april 2006, dat in opdracht van het Ministerie van Justitie is opgesteld, is geconcludeerd dat nationaal gezien er
geen reden tot zorg bestaat en dat van aansprakelijkheid juist een
gezonde prikkel uitgaat1. Ook concludeerde Van Dam dat een «redelijk
handelend toezichthouder» naar Nederlands recht géén onaanvaardbaar
aansprakelijkheidsrisico loopt. Deze algemene conclusie is naar mijn
mening nog steeds valide en wordt ook onderschreven in het rapport
Giesen. De uitkomsten en kanttekeningen uit het rapport Giesen rechtvaardigen naar mijn mening dan ook geen ander oordeel.
Ten aanzien van de internationale dimensie wordt in het rapport Giesen
geconcludeerd dat de potentiële extra risico’s beperkt zullen zijn. Hierbij
wordt verwezen naar de eenduidige Nederlandse jurisprudentie met
betrekking tot de aansprakelijkheid van financiële toezichthouders waaruit
volgt dat ten aanzien van de aansprakelijkheid van de financiële toezichthouders de lat hoog wordt gelegd.2
In het Vie d’Or arrest heeft de Hoge Raad geoordeeld dat voor de bepaling
van aansprakelijkheid van belang is of het uitgeoefende toezicht voldoet
aan de eisen die aan een behoorlijk en zorgvuldig toezicht moeten worden
gesteld. Hiermee erkent de Hoge Raad dat de toezichthouder over een
aanzienlijke beleids- en beoordelingsvrijheid beschikt en dat dit een terughoudende toetsing van de rechter impliceert.
Het feit dat Nederland geen wettelijke beperking van aansprakelijkheid
voor de financiële toezichthouders kent, betekent voorts niet dat Nederland in strijd handelt met gemaakte internationale afspraken; de in de
brief van 2 juli jl. genoemde aanbevelingen van het Basel Committee on
Banking Supervision bevatten een leidraad die door de financiële toezichthouders zélf is opgesteld en vormt daarmee géén verplichting.
Het aansprakelijkheidsrecht vervult verder belangrijke functies zoals in de
eerste plaats het compenseren van benadeelden die door het onrechtmatig handelen van anderen schade hebben geleden. Daarnaast vervult
het aansprakelijkheidsrecht een belangrijk preventieve functie doordat het
degenen die bepaalde handelingen verrichten noodzaakt zich daarbij
rekenschap geven van de (financiële) gevolgen van hun handelingen voor
derden. Deze functies acht ik van groot belang ook voor financiële
toezichthouders. Daarnaast zou het risico op precedentwerking kunnen
ontstaan, wanneer beperking van aansprakelijkheid voor financiële
toezichthouders wordt toegestaan.

1

Aansprakelijkheid van toezichthouders, prof.
dr. Cees C. van Dam, British Institute of International Comparative Law, 2006. Uitgegeven
door het WODC, ministerie van Justitie.
2
HR 13 oktober 2006, NJ 2008, m. nt. C.C. van
Dam (DNB/Vie d’Or); Hof Amsterdam
13 september 2007, LJN: BB3533 (Accent
Aigu/AFM); Hof Amsterdam 23 december
2008, LJN; BG9422 (Befra/AFM).

Ten aanzien van de onderzochte IPR kwesties merk ik op dat de onderzoekers geconstateerd hebben dat toekomstige IPR wetgeving ertoe zou
kunnen leiden dat buitenlands recht op de vraag naar de aansprakelijkheid
van de Nederlandse financiële toezichthouder jegens buitenlandse benadeelden van toepassing zou kunnen zijn bij rechtszaken met een internationale dimensie.
Het toezicht houden door de financiële toezichthouders moet worden
beschouwd als het uitoefenen van overheidsgezag. De uitoefening van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 123, nr. 4

2

overheidsgezag is bij uitstek een terrein dat is overgelaten aan de soevereiniteit van de staat om wiens overheidsgezag het gaat. De situatie dat
vreemd recht op de aansprakelijkheid van de financiële toezichthouders
van toepassing zou worden acht ik daarom niet gelukkig. Temeer doordat
de Nederlandse financiële toezichthouders dan in internationale rechtszaken met verschillende buitenlandse eisers het risico lopen dat verschillende rechtstelsels ten aanzien van de verschillende benadeelden in één
zaak van toepassing zijn.
De Staatscommissie IPR zal daarom worden verzocht te adviseren over
het voornemen om te bewerkstelligen dat evenals in het huidige recht ook
in de toekomst in zaken als deze het Nederlands recht van toepassing zal
zijn. De Staatscommissie IPR zal daarbij moeten onderzoeken voor welke
gevallen een dergelijke regeling moet gelden en hoe deze het beste kan
worden vormgegeven. Deze problematiek speelt immers ook bij andere
toezichthouders die, net als DNB en de AFM in grensoverschrijdende
situaties toezicht houden.
Tenslotte zou ik hierbij willen opmerken dat er momenteel verscheidene
onderzoeken plaatsvinden en zijn aangekondigd, die betrekking hebben
op de financiële sector als geheel en haar toezichthouders in het
bijzonder. Mochten de uitkomsten voor deze onderzoeken nopen tot een
heroverweging van bovenstaande beleidsvisie, dan is dat natuurlijk altijd
mogelijk.
Alle relevante aspecten afwegende meen ik echter dat een beperking van
de aansprakelijkheid van Nederlandse financiële toezichthouders niet
noodzakelijk is.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 123, nr. 4

3