Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 26

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 februari 2011
Binnen de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1
bestond er bij enkele fracties de behoefte om over het op 27 november
2010 uitgezonden tv-programma de Grote Pensioenroof enkele vragen en
opmerkingen aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor
te leggen.
De vragen en opmerkingen zijn op 17 december 2010 aan de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. De vaste commissie voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de minister verzocht deze vragen
in januari 2011 te beantwoorden, met het oog op een begin februari te
voeren algemeen overleg. Bij brief van 31 januari 2011 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van Gent

1
Samenstelling:
Leden: Gent, W. van (GL), voorzitter, Hamer,
M.I. (PvdA), Ham, B. van der (D66), Sterk,
W.R.C. (CDA), Smeets, P.E. (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink, I. (VVD), Hijum, Y.J. van
(CDA), Omtzigt, P.H. (CDA), Koşer Kaya, F.
(D66), Ulenbelt, P. (SP), Ortega-Martijn, C.A.
(CU), Dijck, A.P.C. van (PVV), ondervoorzitter,
Spekman, J.L. (PvdA), Vermeij, R.A. (PvdA),
Ouwehand, E. (PvdD), Dijkgraaf, E. (SGP),
Azmani, M. (VVD), Jong, L.W.E. de (PVV),
Klaver, J.F. (GL), Huizing, M.E. (VVD), Straus,
K.C.J. (VVD), Besselaar, I.H.C. van den (PVV)
en Vacature (SP).
Plv. leden: Voortman, L.G.J. (GL), Heijnen,
P.M.M. (PvdA), Pechtold, A. (D66), Uitslag, A.S.
(CDA), Klijnsma, J. (PvdA), Neppérus, H.
(VVD), Biskop, J.J.G.M. (CDA), Smilde, M.C.A.
(CDA), Dijkstra, P.A. (D66), Kooiman, C.J.E.
(SP), Slob, A. (CU), Fritsma, S.R. (PVV), Çelik,
M. (PvdA), Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA),
Thieme, M.L. (PvdD), Staaij, C.G. van der
(SGP), Aptroot, Ch.B. (VVD), Klaveren, J.J. van
(PVV), Sap, J.C.M. (GL), Houwers, J. (VVD),
Harbers, M.G.J. (VVD), Mos, R. de (PVV) en
Gesthuizen, S.M.J.G. (SP).

kst-32043-26
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Adjunct-griffier van de commissie,
Esmeijer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

1

I VRAGEN EN OPMERKINGEN
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met veel interesse de uitzending van
KRO Reporter bekeken. Zij zijn van mening dat, met name op het gebied
van de wijze van communicatie door de pensioendeskundigen, de
uitzending enkele ontluisterende passages bevat. Daarom hebben zij
enkele vragen hierover aan de regering.
1.
2.
3.

4.

5.

Hoe oordeelt de minister over deze uitzending?
Is de minister met de leden van de VVD-fractie van mening, dat
proactieve communicatie juist nu van cruciaal belang is?
Juist in deze situatie is vertrouwen van cruciaal belang. Deelt de
minister de opvatting dat te allen tijde het gehele verhaal verteld
dient te worden? Bijvoorbeeld: het enkel vertellen dat het pensioenvermogen zo hoog is betekent niks, zeker niet omdat de verplichtingen ook nog nooit zo hoog zijn geweest. Dergelijke formuleringen
zetten de pensioendeelnemers op het verkeerde been.
Is de minister van mening dat aan deelnemers aan pensioenfondsen
– nog actiever dan nu – duidelijk gemaakt moet worden dat het
pensioen een risicovol financieel product is? Dat de beloofde
bedragen niet (altijd) met 100% zekerheid uitbetaald kunnen
worden. Hoe zit de minister zijn rol daar in?
DNB geeft aan dat de pensioenfondsen de risico’s van de beleggingsportefeuille onvoldoende in kaart hebben. Is de minister
voornemens om hier aan wat te gaan doen? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, wat?

Opmerkingen en vragen van de leden van de PvdA-fractie
De grote Pensioenroof heeft een aantal vragen opgeroepen bij de leden
van de PvdA-fractie.
6.

7.

8.

9.

Allereerst wordt beargumenteerd dat door het boven de markt
hangen van belastingwetgeving sinds eind jaren tachtig, de
reserves van pensioenfondsen zijn «verkwanseld» (woorden van
Frits Bosch). Kan de minister garanderen dat nooit meer gedreigd
zal worden met dit soort maatregelen?
Door het boven de markt hangen van deze belastingwetgeving
hebben de pensioenfondsen allerlei regelingen opgetuigd die
ervoor moesten zorgen dat ouderen eerder konden stoppen met
werken. Op dit moment is de problematiek juist andersom en
moeten de ouderen juist meer mogelijkheden krijgen om te blijven
deelnemen op de arbeidsmarkt. Het Pensioenakkoord onderschrijft
deze noodzaak, onderschrijft de minister deze logica ook?
In het programma wordt aangegeven dat er in het verleden niet
goed is gecommuniceerd over de zekerheden van pensioenen. De
AFM heeft inmiddels laten weten voorstander te zijn van de
invoering van een financiële bijsluiter bij het pensioenoverzicht. Is
de minister bereid dit in te voeren?
In het programma wordt een aantal specialisten (zoals Theo Kocken)
gevraagd hoe de pensioenfondsen moeten herstellen van de
problemen. Theo Kocken haalt hierbij zelfs de Sinking Giant theorie
aan die betekent dat er bij pensioenfondsen op termijn geen geld
meer overblijft voor de jongeren als er niet snel maatregelen
genomen worden. In vergelijking met de opvattingen van andere
pensioendeskundigen behoort Kocken hiermee tot de hardliners,
maar zelfs hij geeft aan dat er geleidelijke en sociale maatregelen
genomen moeten worden om te herstellen. De maatregelen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

2

10.

DNB voorstelt (in een keer terug naar het herstelpad) zijn minder
geleidelijk. Wat is de reactie van de minister hierop?
De vertegenwoordiger van het ABP geeft er blijk van slecht op de
hoogte te zijn van standaard investeringstheorie (ze zegt «met
minder risico meer rendement»). Wat is de reactie van de minister
hierop?

Opmerkingen en vragen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA fractie zijn bijzonder geschrokken van de uitspraken
zoals die gedaan zijn in dit programma. Zij willen graag een goed beeld
krijgen van de huidige situatie ten aanzien van de pensioenfondsen. Zij
zullen dan ook graag de volgende vragen willen stellen.
11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

In het programma wordt verscheidene keren opgemerkt dat het
huidige pensioenstelsel de huidige generatie ouderen disproportioneel zou bevoordelen. De tekorten komen terecht bij de toekomstige
generaties. De tekorten worden niet opgevangen maar doorgeschoven. Er wordt ook gezegd dat de jongeren een garantiepotje vormen
voor de gepensioneerden. Hoe kijkt de minister tegen deze ongelijke
generatieverdeling aan? In hoeverre is dit beeld correct?
Hoe staat de minister tegenover de uitspraak dat het pensioenfonds
een omgekeerd pyramidefonds zou zijn geworden? In hoeverre
worden bijvoorbeeld op een gegeven moment in de toekomst de
uitkeringen nog alleen maar gedekt door de kapitaaloverdrachten?
Dhr. Frijns heeft gesteld dat «Als er maar vertrouwen is op de
financiële markten, dan is er geen probleem». In hoeverre is het
inderdaad wenselijk geweest dat dit als uitgangspunt werd
gehanteerd? Zou er niet meer naar stresssituaties moeten worden
gekeken?
Er wordt in het programma gezegd dat er met minder risico meer
rendement kan worden behaald. Dit is een slogan van ABP geweest.
Wat vindt de minister van een dergelijke uitspraak in het communicatiebeleid van een pensioenfonds? Hoe kan de toezichthouder een
dergelijke niet realistische uitspraak eigenlijk toestaan? Op welke
wijze is hier vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar gekeken?
Een aantal malen komt in het programma naar voren dat de
pensioenfondsen nog nooit zoveel geld in kas gehad, maar ook nog
nooit zoveel problemen hebben gekend. Hoe staat de minister daar
tegenover?
Dhr. Frijns stelt in het programma dat er van buitenaf in zal moeten
worden gegrepen. Wat zijn volgens de minister de mogelijkheden
om dit te doen?
In het programma wordt opgemerkt dat veel pensioenfondsen in
2005 een «rentehedge» hadden om zich te beschermen tegen de
risico’s van een dalende rente. Zo ook bijvoorbeeld het in de
uitzending genoemde Pensioenfonds mediadiensten. In de
afgelopen jaren zouden dergelijke beschermingsconstructies zijn
ontmanteld. Weet de minister hoeveel pensioenfondsen dergelijke
rentehedges hebben gehad? Waarom zijn deze ontmanteld?
In het programma wordt gesuggereerd om in de pensioenpolis
nadrukkelijk te vermelden dat rendementen die behaald zijn in het
verleden geen garantie voor de toekomst zijn. Hoe staat de minister
hier tegenover?
Macro-econoom Frits Bos stelt dat pensioenfondsen in de jaren
negentig enorme dekkingsgraden hadden. Zelfs nog voordat de
goede beleggingsjaren nog moesten komen van eind jaren
negentig. De pensioenpotten zijn volgens hem in die jaren afgeroomd. Zo zijn er lange premieholidays geweest tot aan het begin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

3

20.

21.

22.

23.

van deze eeuw. Bedrijfstakpensioenfondsen zouden geld hebben
laten terugvloeien naar de bedrijven, hetgeen ten goede van de
winst zou zijn gekomen (en de bestuurders). Ook mochten veel
werknemers van 55 jaar en ouder vervroegd met de VUT. Wat is de
mening van de minister over deze punten?
Volgens dhr. Frijns zou er alleen al bij ABP een bedrag van EUR 25
mld onttrokken zijn (naar aanleiding van de onder 19 genoemde
punten). Wat is de mening van de minister hierover?
Volgens dhr. Bos zou er een belegd vermogen bij pensioenfondsen
kunnen zijn geweest van EUR 1 500 mld (in plaats van het huidige
bedrag van circa EUR 750 mld) als er geen sprake was geweest van
de verschillende eerder genoemde afromingen. Hoe staat de
minister daar tegenover?
In aanvulling op vraag 19. De buffers van pensioenfondsen zouden
zijn gebruikt omdat er een dreiging van een wetsvoorstel boven de
markt zou hebben gehangen. De dreiging van fiscale maatregelen.
Men zou de risico’s onderschat hebben. Wat is de mening van de
minister op dit punt?
Mevrouw Kellerman (DNB) zegt dat er opnieuw naar de tekentafel
moet worden gegaan om een beter pensioenstelsel te ontwikkelen.
Wat vindt de minister daarvan? Welke stappen daartoe worden er
ondernomen?

Opmerkingen en vragen van de leden van de SP-fractie
24.

25.

26.

27.

28.

Is het waar dat de overheidswerkgever in de orde van grote 25
miljard te weinig heeft afgedragen aan het pensioenfonds ABP en of
zijn voorgangers? Zo nee, hoe hoog is dat bedrag wel? Waaruit blijkt
of er altijd door de overheid een kostendekkende premie is
afgedragen.
Kan de minister een reconstructie geven van de besluitvorming die
uiteindelijk heeft geleid tot de instelling van het ABP en welke
bedragen er bij die besluiten zijn overgedragen aan het ABP dan wel
niet zijn overgedragen aan het ABP en op welke gronden dat is
gebeurd?
Heeft de Algemene Rekenkamer onderzoek gedaan naar de privatisering van het ABP en de besteding van bedragen die daarmee
gemoeid waren? Wat waren de bevindingen?
Wil de minister een overzicht geven vanaf 1960 tot heden met
jaarlijkse gegevens over de betaalde pensioenpremie door
werkgever en werknemers samen aan het ABP, de verdeling over
werkgevers en werknemers, de hoogte van de kostendekkende
premie voor dat jaar en de dekkingsgraad in dat jaar?
In welke ondernemingsfondsen en bedrijfstakken zijn in de 80-er en
90-tiger jaren premievakanties, premieverlagingen en/of terugstortingen aan de werkgever geweest? Wat zou de dekkingsgraad van
die fondsen nu zijn geweest als dat niet was gebeurd? Wil de
minister voor deze fondsen dezelfde gegevens publiceren als
gevraagd voor het ABP in de vorige vraag?

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
29.

30.

Er is een zekere spanning tussen lage arbeidskosten en solide
pensioenen. In de jaren 90 waren bestuurders van pensioenfondsen
en de CAO-onderhandelaars bij werkgevers en werknemers vaak
dezelfde mensen. Is het nog steeds zo dat bestuurders van
pensioenfondsen ook CAO-onderhandelingen kunnen voeren? Kan
de minister inschatten hoe vaak dit voorkomt?
Klopt het dat er veel pensioenkapitaal is uitgegeven aan VUTregelingen, eindloonregelingen, uitkeringen aan ondernemingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

4

31.

32.

33.

premievakanties? Klopt de constatering in de reportage dat als dit
niet gebeurt er nu zo’n 1 500 miljard in kas was geweest in plaats
van 750 miljard?
Onder welke voorwaarden mag in de huidige situatie een onderneming geld onttrekken uit een pensioenfonds? Kan de minister
inschatten hoeveel geld onderneming in het verleden hebben
onttrokken? Kan de minister ook inschatten hoe vaak zij geld
hebben bijgestort? Wat zijn de voor- en nadelen van het verbieden
van onttrekken van geld uit pensioenfondsen door ondernemingen?
Wat is er gedaan met de kritische geluiden die er ook in die tijd
waren over de structurele financiële problemen van pensioenfondsen (zie bijvoorbeeld de brief van Pensioen- & Verzekeringskamer (PVK) van 30 september 2002)?
Welke lessen zijn er uit het verleden geleerd en welke concrete
maatregelen zijn hiervan het gevolg geweest?

Opmerkingen en vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
34.

35.

36.

37.

In de uitzending van KRO kwam duidelijk naar voren dat in het
verleden en recentelijk misleidende uitspraken door directeuren van
pensioenfondsen zouden zijn gedaan. Wat vindt de minister van
deze suggestie van de KRO? Zo ja, heeft de minister maatregelen
getroffen om misleidende uitspraken van directeuren te voorkomen?
Hoe ziet de minister het voorstel dat in de uitzending naar voren
kwam om een financiële bijsluiter te voegen bij instroom bij
pensioenfondsen met daarin een goede analyse van de gedragen
risico’s?
Hoe ziet de minister de stelling, gedaan in de uitzending door de
heer Bosch, dat de aankondiging van «De wet op de heffing
vermogensoverschotten van pensioenfondsen» voor een negatief
effect heeft gezorgd op de dekkingsgraden van pensioenfondsen en
dat de dekkingsgraden anders nu nog ruim voldoende zou zijn
geweest? Wat verstond het wetsvoorstel destijds onder vermogensoverschotten? Welke bestemmingen heeft dit afgeroomde geld
destijds gekregen? Klopt de uitspraak van de heer Bosch dat het
afgeroomde geld de winsten van bedrijven heeft verhoogd en
daarmee ook de bonussen van de directeuren?
In de uitzending werd door mevrouw Kellerman gesteld dat het
beleggingsbeleid van pensioenfondsen in het verleden ver onder de
maat was. Welke maatregelen worden in de toekomst genomen om
het beleggingsbeleid te controleren? En kan de minister bevestigen
of De Nederlandse Bank stappen heeft genomen tegen slecht
functionerende pensioenfondsen destijds en nu?

II REACTIE VAN DE MINISTER
1. Algemeen
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en de opmerkingen van de leden van de vaste commissie voor Sociale Zaken en
Werkgelegenheid naar aanleiding van het tv-programma De Grote
Pensioenroof, uitgezonden op 27 november 2010. Uit de vragen blijkt veel
belangstelling voor en bezorgdheid over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.
Ik deel die zorgen. De financiële crisis heeft structurele problemen van ons
pensioenstelsel blootgelegd, zoals de sterke afhankelijkheid van de
financiële markten, de gevolgen van de vergrijzing voor de mogelijkheid
om risico’s via premieheffing op te vangen en de kloof tussen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

5

verwachtingen van deelnemers en de financiële draagkracht van de
fondsen.
In antwoord op de eerste vraag van de VVD-fractie merk ik op dat de
uitzending een beeld schetst van de actuele problematiek van het
Nederlandse pensioenstelsel, mede in het licht van gebeurtenissen in de
laatste decennia van de vorige eeuw. Laatstgenoemde gebeurtenissen
hebben al eerder tot maatregelen geleid, in het bijzonder de ontwikkeling
van het financieel toetsingskader (ftk) en de invoering van de Pensioenwet. De uitzending onderstreept dat verdergaande maatregelen noodzakelijk zijn voor het behoud van een collectief en solidair stelsel van
aanvullende pensioenen voor alle generaties.
Hiervoor zijn al de nodige stappen gezet. Ter verbetering van het
risicobeheer door pensioenfondsen wordt de solvabiliteitstoets in het
financieel toetsingskader (ftk) aangescherpt en worden pensioenfondsen
verplicht om stresstests toe te passen. Voor de herziening van de
governance van pensioenfondsen wordt in de loop van 2011 een
wetsvoorstel ingediend. Bij de evaluatie van de informatievoorschriften in
de Pensioenwet, later dit jaar, wordt de communicatie van pensioenfondsen met hun deelnemers onderzocht. Daarbij komt – onder meer –
aan de orde of deelnemers adequaat worden geïnformeerd over de stand
van zaken van het pensioenfonds en over de risico’s die aan pensioenen
verbonden zijn (langdurig geen indexatie, korting van pensioenen en
pensioenaanspraken). In het kader van de evaluatie van de herstelplannen
uit 2009 zijn hierover inmiddels goede afspraken gemaakt met de
Pensioenfederatie en met beide toezichthouders, De Nederlandsche Bank
(DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Zoals u weet onderhandelen sociale partners in de Stichting van de Arbeid over nieuwe
pensioencontracten. Ik acht het van belang dat de aan pensioenen
verbonden risico’s in die contracten worden geëxpliciteerd en transparant
en evenwichtig worden toebedeeld.
Hieronder beantwoord ik de overige vragen en opmerkingen van de leden
van de vaste commissie. De antwoorden zijn – met het oog op een
overzichtelijke structuur – thematisch geordend. De vragen van de fracties
zijn daarbij kort herhaald, onder vermelding van de onder I gebruikte
nummers.
2. Communicatie door pensioenfondsen
De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen mijn opvatting over
de wijze waarop pensioenfondsen dienen te communiceren (vragen 2, 3, 4
en 34). De leden van de fracties van de PvdA en van GroenLinks vragen
mijn mening over een financiële bijsluiter bij het pensioenoverzicht
(vragen 8 en 35). Moet in de polis niet worden vermeld dat in het verleden
behaalde rendementen geen garantie voor de toekomst zijn, vragen de
leden van de CDA-fractie (vraag 18).
Ik vind het belangrijk dat pensioenfondsen hun deelnemers tijdig en
adequaat informeren over de ontwikkelingen van het fonds en dat zij open
en eerlijk zijn over de risico’s en onzekerheden die inherent zijn aan
pensioenen. De kloof tussen de verwachtingen van deelnemers omtrent
de waardevastheid van hun pensioen en het feitelijke voorwaardelijke
karakter van de indexaties moet worden gedicht. Daarnaast is van belang
dat de deelnemers bij de verwachtingen over hun pensioen rekening
houden met de daaraan verbonden risico’s, zoals de mogelijkheid dat het
pensioen langdurig niet wordt geïndexeerd of wordt gekort. De wijze
waarop dit gebeurt is primair een zaak van de pensioenfondsen zelf. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

6

AFM ziet erop toe dat pensioenfondsen hun deelnemers informeren
conform de eisen van de Pensioenwet.
In de nieuwe pensioencontracten komt meer risico bij de deelnemers te
liggen. Goede communicatie is dan nog belangrijker en zal dan ook een
nadrukkelijk onderdeel zijn van de herziening van het pensioenstelsel.
De communicatie van pensioenfondsen over de risico’s en onzekerheden
omtrent pensioen en de mate waarin zij erin slagen kloof te dichten tussen
de verwachtingen en uitkomsten zijn onderdeel van de evaluatie van de
informatievoorschriften in de Pensioenwet. Deze evaluatie zal volgens
planning eind 2011 plaatsvinden. Ik streef ernaar u volgend jaar de
kabinetsreactie op de evaluatie te doen toekomen. De AFM zal bij de
evaluatie worden betrokken.
3. Risicobeheer pensioenfondsen
De leden van de fracties van de VVD en GroenLinks vragen welke actie is
ondernomen naar aanleiding van de constatering van DNB dat pensioenfondsen hun beleggingsrisico’s onvoldoende in kaart hebben (vragen 5 en
37). De leden van de CDA-fractie vragen mijn reactie op de opmerkingen
van de heer Frijns over het door pensioenfondsen gevoerde financiële
beleid. Zouden fondsen niet meer naar stresssituaties moeten kijken,
vragen deze leden (vraag 13). Tevens vragen zij waarom pensioenfondsen
hun rentehedges hebben afgebouwd (vraag 17).
DNB heeft in 2009 uitgebreid onderzoek gedaan naar het beleggingsbeleid
en risicomanagement van pensioenfondsen. Uit dat onderzoek kwam naar
voren dat pensioenfondsen risico’s niet altijd goed in beeld hadden. DNB
heeft de betrokken fondsen aangesproken op de geconstateerde tekortkomingen. Waar nodig heeft DNB daarbij aan individuele fondsen een
aanwijzing gegeven om de tekortkomingen aan te pakken. De ernst en de
reikwijdte van de bevindingen waren aanleiding om ook sectorbreed
verbeteringen te bewerkstelligen.
In maart 2010 heeft DNB alle pensioenfondsbesturen een brief gestuurd
met een toelichting op de onderzoeksresultaten en concrete voorbeelden.
Aan de besturen is daarin gevraagd na te gaan of zich bij hun eigen fonds
vergelijkbare problemen voordoen en waar nodig verbeteringen aan te
brengen.
DNB heeft daarnaast de onderzoeksresultaten met de pensioenkoepels
besproken. Naar aanleiding hiervan hebben de pensioenkoepels op
23 juni 2010 de «Aanbevelingen Beleggingsbeleid» gepubliceerd. De
pensioenfondsen kunnen deze aanbevelingen gebruiken als toetssteen
voor de praktische gang van zaken bij de beleggingen (de vaststelling van
het beleggingsbeleid, de uitvoering daarvan en de rapportage en
verantwoording). De aanbevelingen hebben tevens betrekking op
verbetering van het risicomanagement.

1

Kamerstukken II 2009–2010, 30 413, nr. 142.

Daarnaast heeft mijn ambtsvoorganger de Commissie Beleggingsbeleid
en Risicobeheer (commissie Frijns) ingesteld. De commissie Frijns kwam
op veel punten tot dezelfde conclusies als DNB. Pensioenfondsen zijn in
het verleden vaak te optimistisch geweest over te behalen rendementen
en hebben onvoldoende oog gehad voor de aan beleggingen verbonden
risico’s.
In reactie op dit rapport heeft het vorige kabinet op 7 april 2010 aangekondigd dat de solvabiliteitstoets in het ftk wordt aangescherpt om
onderschatting van de risico’s tegen te gaan1. Daarnaast wordt het ftk
uitgebreid met verplicht voorgeschreven stresstests. Pensioenfondsen
zullen in hun actuariële en bedrijfstechnische nota’s moeten beschrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

7

welke financiële sturingsmiddelen ingeval van een financieel noodscenario beschikbaar zijn. Het toepassen van stresstesten en het werken met
noodscenario’s versterkt het risicobewustzijn van pensioenfondsen.
DNB heeft voornoemd onderzoek in 2010 herhaald en zal ook dit jaar
onderzoek doen naar het beleggingsbeleid en het risicobeheer van
pensioenfondsen. De toezichthouder controleert het beleggingsbeleid
actief en zet pensioenfondsen aan tot een adequate beheersing van
beleggingsrisico’s, waar nodig ook via formele maatregelen.
De vraag naar de reden voor de afbouw van rentehedges suggereert dat
pensioenfondsen dit vanaf 2005 betekenisvol hebben gedaan. Dit strookt
niet met de perceptie van DNB.
Onder invloed van de introductie van het ftk in 2004, waarin het renterisico voor het eerst werd «beprijsd» in de vermogenstoets, is een groot
aantal fondsen juist begonnen met het afdekken van renterisico’s. Dat
neemt niet weg dat een aantal fondsen recent de rentehedge hebben
teruggebracht. Reden daarvan is dat men een positieve renteverwachting
heeft. Een pensioenfonds met een reserve- of dekkingstekort mag
rentehedges alleen terugdraaien als andere risico’s, met name van
aandelen, worden teruggebracht. Een pensioenfonds met een tekort mag
de risico’s immers niet bewust verhogen. Bovendien moeten betekenisvolle bewegingen in de mate van renteafdekking ingekaderd zijn in een
doordacht beleid. Daarbij dient uit een continuïteitsanalyse te blijken dat
het fonds de potentiële impact van de wijzigingen van de renteafdekking
op de financiële positie van het fonds kan dragen.
De fracties van de PvdA en het CDA vragen een reactie op de uitspraak
namens het ABP dat met minder risico meer rendement kan worden
behaald. De CDA-fractie vraagt naar de rol van de toezichthouder (vragen
10 en 14).
Desgevraagd is namens het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP)
toegelicht dat deze uitspraak betrekking heeft op het herstelplan van 2009.
In beginsel is het mogelijk dat door een verbeterde spreiding van
beleggingen, het risico van de beleggingen kan dalen. Indien de gewijzigde beleggingen een (iets) hoger verwacht rendement hebben dan de
beleggingen die zijn geschrapt, kan een hoger verwacht rendement
worden verkregen. Uiteraard zitten er grenzen aan deze mogelijkheid.
Overigens ziet het begrip risico op meer dan alleen het beleggingsrisico.
Pensioenfondsen hebben ook te maken met het inflatierisico, het
renterisico en verzekeringstechnische risico’s.
Uitspraken van bestuurders of directieleden van een pensioenfonds
worden vooraf niet getoetst. Dit is in de praktijk natuurlijk ook niet
mogelijk. De pensioenfondsen dragen een eigen verantwoordelijkheid. De
suggestie dat de toezichthouder een niet realistische uitspraak heeft
toegestaan is daarom niet aan de orde.
4. Lastenverdeling en financiële positie pensioenfondsen
De leden van de CDA-fractie vragen mijn oordeel over het in de uitzending
geschetste beeld dat de voordelen van het huidige pensioenstelsel
disproportioneel bij ouderen neerslaan, ten laste van toekomstige
generaties (vraag 11).
Een disproportionele verdeling van de baten en lasten over verschillende
generaties is onwenselijk. Daarom is van belang dat pensioenfondsen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

8

een vermogenstekort een herstelplan opstellen en maatregelen treffen als
het herstel niet volgens dit plan verloopt. DNB ziet hier terecht strikt op
toe.
Als wordt afgezien van indexaties en – als laatste redmiddel – pensioenen
worden gekort, dragen ouderen bij aan het herstel van de fondsen. Dit
voorkomt dat de lasten onevenredig voor rekening van jongeren en
toekomstige generaties worden gebracht.
De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op uitspraken over de
financiële positie van pensioenfondsen (vraag 15). Zijn pensioenfondsen
te vergelijken met een omgekeerd piramidefonds, vragen deze leden
(vraag 12).
Het is feitelijk juist dat de pensioenfondsen over meer middelen
beschikken dan ooit. Voor de vermogenspositie zijn echter niet alleen de
bezittingen van pensioenfondsen relevant, maar ook hun verplichtingen,
de pensioenen en pensioenaanspraken. De gemiddelde verhouding
tussen de bezittingen en de verplichtingen van de pensioenfondsen (de
dekkingsgraad) is in de afgelopen periode trendmatig gedaald en
schommelt al geruime tijd rond de 100%. Vanaf september 2010 is de
gemiddelde dekkingsgraad iets opgelopen, maar de financiële positie van
de pensioensector als geheel is nog onvoldoende solide. Door het
ontbreken van financiële buffers zullen de meeste pensioenfondsen bij
een nieuwe terugval van de financiële markten snel ingrijpende maatregelen moeten nemen.
Onder een piramidefonds wordt in het algemeen een constructie verstaan
waarin de rendementen van de eerdere deelnemers volledig worden
betaald uit de inleg van latere deelnemers. Het fonds klapt daarom zodra
er geen nieuwe inleggers meer zijn. De wijze waarop pensioenen worden
gefinancierd, is niet te vergelijken met een piramidefonds. Alle deelnemers aan het pensioenfonds bouwen aanspraken op die met een
kostendekkende premie worden gefinancierd.
Het is wel zaak te voorkomen dat pensioenfondsen op een piramidespel
gaan lijken. Hiervoor is nodig dat de risico’s van pensioenfondsen
evenwichtig over generaties worden verdeeld en dat ook ouderen delen in
de risico’s. Een strikte toepassing van de herstelregeling en de Pensioenwet bewerkstelligt dit.
De leden van de PvdA-fractie vragen mijn reactie op voorstellen van DNB
voor pensioenfondsen met een dekkingstekort (vraag 9).
De opstelling van DNB sluit aan bij zijn wettelijke rol als toezichthouder.
De financiële crisis was begin 2009 aanleiding om het ftk tijdelijk aan te
passen, juist om voor pensioenfondsen met een dekkingstekort een
geleidelijker herstel mogelijk te maken. Op basis hiervan heeft DNB de
betrokken pensioenfondsen voor het indienen van een herstelplan uitstel
verleend tot 1 april 2009. Pensioenfondsen die tot 1 januari 2011 in een
dekkingstekort zijn gekomen, hebben 5 jaar de tijd gekregen om uit het
dekkingstekort te komen.
Echter, het dekkingstekort van enkele fondsen is zo groot, dat de minimale
dekkingsgraad van plusminus 105% zelfs met de verlengde termijn van 5
jaar niet kan worden gehaald. Het ontbreekt die fondsen aan voldoende
herstelkracht. In dat geval vloeit uit de regelgeving voort dat er een
dusdanige korting wordt doorgevoerd die er voor zorgt dat het fonds op
een dekkingsgraad komt waar vandaan de minimale dekkingsgraad naar
verwachting wel binnen 5 jaar bereikt kan worden. Die korting is nodig om
een geleidelijk herstel tot aan de minimale dekkingsgraad mogelijk te
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

9

Het effectueren van die korting hoeft overigens pas na een wachttijd van
15 maanden. Tussentijds evalueert DNB het verloop van het herstel. Als
blijkt dat het pensioenfonds achterligt op het geschetste herstelpad, moet
het bezien of het herstelvermogen nog voldoende is om toch binnen de
termijn van 5 jaar te zijn hersteld. Indien dat niet het geval is, kan een
aanvullende verlaging van de pensioenen noodzakelijk zijn. Ook voor die
aangekondigde verlaging geldt een wachttijd van 15 maanden. Door met
een relatief korte periode te werken waarbinnen het dekkingstekort moet
zijn weggewerkt, wordt getracht een balans te vinden tussen geleidelijkheid en het voorkomen dat tekorten te veel worden doorgeschoven
naar toekomstige generaties.
De leden van de D66-fractie vragen wat er is gedaan met kritische
geluiden van de Pensioen- en verzekeringskamer (PVK) in 2002 en welke
lessen uit het verleden zijn geleerd (vragen 32 en 33).
De PVK was een van de rechtsvoorgangers van DNB. De brief van
30 september 2002, waarin de PVK uitgangspunten heeft geformuleerd
voor de financiële opzet en positie van pensioenfondsen, ligt ten
grondslag aan het ftk zoals dat in 2007 in de Pensioenwet is beland en
door DNB wordt toegepast. In dit wettelijke toetsingskader zijn – in lijn
met de brief van de PVK – stringentere regels opgenomen voor het eigen
vermogen van pensioenfondsen en voor de kostendekkendheid van de
premies. Daarnaast is vastgesteld wat pensioenfondsen moeten doen als
zij niet langer beschikken over het (minimaal) vereist eigen vermogen en
zijn de parameters vastgelegd op basis waarvan pensioenfondsen hun
verplichtingen en vermogen moeten waarderen. Voorts zijn voorwaarden
verbonden aan het verlagen of terugstorten van middelen door pensioenfondsen.
5. Governance pensioenfondsen
De leden van de D66-fractie of en in welke mate het voorkomt dat
bestuurders van pensioenfondsen ook CAO-onderhandelingen kunnen
voeren (vraag 29).
Er zijn geen regels die verhinderen dat personen die betrokken zijn bij
CAO-onderhandelingen, tevens deelnemen aan het bestuur van een
pensioenfonds. Zoals aangegeven in mijn brief van 1 december 2010
wordt een wetswijziging voorbereid met het oog op herziening van de
governance en de medezeggenschap bij pensioenfondsen1. Bij de
internetconsultatie van het voorontwerp governance is door enkele
partijen opgemerkt dat de rollen van CAO-onderhandelaar en pensioenfondsbestuurder los van elkaar zouden moeten staan. Deze opmerking
wordt betrokken bij de herziening van de governance. Er zijn geen actuele
gegevens bekend over het aantal CAO-onderhandelaars die tevens
pensioenfondsbestuurder zijn.
6. Vernieuwing pensioenstelsel
De leden van de fractie van de PvdA vragen of ik onderschrijf dat het
Pensioenakkoord ertoe strekt dat ouderen meer mogelijkheden moeten
krijgen om langer door te werken (vraag 7).
Net als de bij het Pensioenakkoord betrokken partijen onderschrijft het
kabinet de noodzaak van een verhoging van de pensioenleeftijd en van
een hogere arbeidsdeelname van ouderen. De gezamenlijke ambitie is om
– in het kader van een breed sociaal akkoord – concrete afspraken te
maken om hieraan invulling te geven.
1

Kamerstukken II 2010–2011, 32 043, nr. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

10

De leden van de CDA-fractie vragen welke mogelijkheden er zijn om van
buitenaf in het pensioenstelsel in te grijpen. Deze leden vragen voorts om
een reactie op de stelling van mevrouw Kellerman (DNB) dat een beter
pensioenstelsel moet worden ontworpen (vragen 16 en 23).
Ik ben het met mevrouw Kellerman eens dat aanpassingen noodzakelijk
zijn om voor huidige en toekomstige generaties een collectief en solidair
pensioenstelsel te behouden. Als gevolg van structurele ontwikkelingen
zijn de risico’s in het pensioenstelsel gestegen, terwijl het financiële
draagvlak bij deelnemers en sponsoren is afgenomen.
In reactie op de rapporten van de commissies Frijns en Goudswaard en op
de evaluatie van het ftk heeft mijn ambtsvoorganger de Tweede Kamer in
eerder vermelde brief van 7 april 2010 aangegeven welke aanpak voor een
toekomstbestendig pensioenstelsel noodzakelijk is. Daarin is aangegeven
dat het primaat ten aanzien van de pensioencontracten bij sociale partners
ligt, de overheid is verantwoordelijk voor de regelgeving.
Sociale partners overleggen in de Stichting van de Arbeid over nieuwe
pensioencontracten waarin de aan het pensioen verbonden risico’s op een
evenwichtige en eerlijke manier worden toebedeeld aan deelnemers en
generaties. Mijn inzet is dat beter wordt geborgd dat pensioentoezeggingen worden nagekomen en dat de kloof tussen de verwachtingen en
uitkomsten van pensioenen wordt gedicht.
De overheid beschikt hiervoor over verschillende sturingsmogelijkheden.
Zo wordt het ftk aangepast om het risicobeheer van pensioenfondsen op
een hoger plan te brengen en om te voorkomen dat lasten langdurig naar
de toekomst kunnen worden doorgeschoven.
Maatregelen op het terrein van pension fund governance strekken tot
professionalisering van het bestuur van de pensioenfondsen. Bij de
evaluatie van de informatiebepalingen in de Pensioenwet wordt bezien of
met het oog op meer transparantie en eerlijker voorlichting een wetswijziging noodzakelijk is. Het doel van de gezamenlijke maatregelen is een
transparanter en meer toekomstbestendig pensioenstelsel.
7. Ontwikkelingen bij het ABP sinds jaren ’80 vorige eeuw
De leden van de CDA-fractie vragen mijn opvatting over de onttrekking
van 25 miljard aan middelen aan het ABP, waarover de heer Frijns spreekt
(vraag 20). De leden van de SP-fractie vragen of dit bedrag klopt. Heeft de
overheid altijd een kostendekkende premie afgedragen, vragen deze leden
(vraag 24).
Met de onttrekking van middelen aan het ABP doelt de heer Frijns onder
meer op de verlaging van de ABP-premies in de jaren ’80 van de vorige
eeuw. Vóór de privatisering van het ABP waren de premies wettelijk
vastgelegd. Met de zogenaamde Uitnamewetten is de premie in de
periode 1982–1994 met instemming van het parlement verlaagd van 21%
naar (op enig moment) 8,8%. Daarnaast is de overrente bij het ABP benut
om een belangrijk deel van de jaarlijkse VUT-kosten te financieren. Tot slot
heeft het ABP in 1988 een tegenvaller ingeboekt op grond van verbeterde
administratieve inzichten. Tezamen komt dit neer op een bedrag in de
orde van grootte van 25 miljard euro. Bij de privatisering van het ABP in
1996 is een nieuwe start gemaakt. Met instemming van de sociale
partners en het parlement is gekozen voor een financiële opzet die
marktconform was qua dekkingsgraad, premiestelling en premieverdeling
over werkgever en werknemer.
Het begrip kostendekkende premie is met de invoering van de Pensioenwet in 2007 in de wet geïntroduceerd. Vóór de invoering van de
Pensioenwet hadden pensioenfondsen beleidsruimte bij de keuze voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

11

een financieringssysteem, waarbij minder nadruk lag op de korte termijn
kostendekkendheid. De kostendekkende premie bij het ABP wordt vanaf
2004 vastgesteld en is sindsdien altijd kostendekkend geweest. Bij het
antwoord op vraag 27 is een overzicht van de kostendekkende premies
opgenomen.
De leden van de SP-fractie vragen om reconstructie van de besluitvorming
voorafgaande aan de privatisering van het ABP. Welke bedragen zijn
daarbij aan het ABP overgedragen, vragen deze leden (vraag 25). Voorts
vragen deze leden naar de bevindingen van de Algemene Rekenkamer bij
het onderzoek naar de privatisering van het ABP (vraag 26).
Aan de privatisering van het ABP is een aantal fasen voorafgegaan,
namelijk:
• Eind jaren tachtig/begin jaren negentig: De ontwikkelingen rondom
pensioenen gaven de Tweede Kamer en de minister van Binnenlandse
Zaken aanleiding om een breed overleg tussen regering, ABP en de
centrales voor overheidspersoneel te starten. Het inlopen van de
financieringsachterstand, herziening van het premiesysteem voor
pensioenen, aanpassing van het pensioenaansprakenpakket en de
positie van het ABP ten opzichte van het Rijk waren onderwerp van
gesprek. Wat betreft het laatste punt werd gedacht aan privatisering,
leidend tot een marktconform opgezet pensioenfonds.
• Eind 1991: Instelling Commissie ABP-complex ter voorbereiding op de
onderhandelingen over het ABP-complex.
• Juni 1992: Rapport Commissie ABP-complex gereed. De commissie
was van mening dat de verantwoordelijkheden voor de begroting, de
jaarrekening, de financiering en het aansprakenpakket in één hand
zouden moeten liggen. Om die reden achtte zij privatisering van het
ABP aangewezen.
• 1992: De onderhandelingen werden in de Centrale Commissie voor
Georganiseerd Overleg in Ambtenarenzaken gevoerd tussen de
minister van Binnenlandse Zaken en de centrales voor overheidspersoneel. Conform de aanbevelingen van de commissie stuurde de
minister aan op privatisering van het ABP per 1 januari 1994.
• December 1992: Onderhandelingsresultaat bereikt.
• Februari 1993: Betrokken partijen onderkenen het convenant inzake de
privatisering van het ABP.
• 1 januari 1996: Privatisering van het ABP. Vanwege de complexiteit van
het ABP-complex en het benodigde wetgevingsproces was de
privatiseringsdatum verschoven van 1 januari 1994 naar 1 januari
1996.
Met de privatisering van het ABP was een bedrag van 194,9 miljard
gulden gemoeid, te weten het vermogen van het ABP eind 1995. Dit
bedrag is bij de privatisering geheel overgedragen.
De Algemene Rekenkamer (ARK) heeft eind jaren ’90 onderzoek gedaan
naar de privatisering van het ABP. Voor de bevindingen van dit onderzoek
verwijs ik u het rapport Privatisering van het ABP dat de ARK u op 12 mei
1998 heeft aangeboden1, alsmede naar de vragen van de commissie voor
de Rijksuitgaven en de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de daarop gegeven antwoorden2.

1
2

Kamerstukken II 1997–1998, 26 015, nrs. 1–2.
Kamerstukken II 1997–1998, 26 015, nr. 3 en

Op verzoek van de leden van de SP-fractie zijn hieronder overzichten
opgenomen van de pensioenpremies van het ABP vanaf 1960, met – voor
zover mogelijk – per jaar de verdeling over de werkgevers en werknemers,
de kostendekkende premie en de dekkingsgraad (vraag 27).

4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

12

Premiepercentages en verdeling werkgever/werknemer
Onderstaande tabel geeft de hoogte van de premiepercentages bij het
ABP weer over de periode van 1960 tot en met 2011. Om over de gehele
periode een zinvolle vergelijking van de premieafdracht mogelijk te
maken, is een omrekening van pensioenpremies naar percentage van het
salaris gemaakt. Het linkerdeel van het overzicht (1960 t/m 1994) geeft alle
premies als percentage van het salaris weer. De kolom met OP/NP/IP geeft
de totale pensioenpremie weer. Het rechter deel (1995 t/m 2011) geeft
eerst de verschillende premies weer. In de laatste drie kolommen (totaal,
werkgever en werknemer) is de premie uitgedrukt als percentage van het
salaris.

Om technische redenen is het premieniveau door de tijd niet geheel
vergelijkbaar. Zo is de premiegrondslag aan wijzigingen onderhevig
geweest en is de premie voor de arbeidsongeschiktheidsregeling vanaf
1996, toen de WAO van toepassing werd op overheidswerknemers, alleen
nog bestemd is voor het bovenwettelijke arbeidsongeschiktheidspensioen.
De premieverdeling tussen werkgevers en werknemers is door de tijd
heen gewijzigd. Vóór de privatisering van het ABP was sprake van een
variabele premieverdeling, die niet alleen afhankelijk was van het salaris
maar ook werd beïnvloed door de variabele hoogte van het totale
premiepercentage. Voor dat tijdvak kan slechts een grove inschatting
worden gegeven van de premieverdeling tussen werkgevers en werknemers. Vanaf de privatisering (1996) is per premieonderdeel sprake van
een vaste verhouding tussen werkgever en werknemer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

13

Kostendekkende premie
Onderstaande tabel geeft de (gedempte) kostendekkende premies vanaf
2004 weer. Zoals gezegd staat het begrip kostendekkende premie pas
sinds 2007 in de wet. Voor het ABP wordt de kostendekkende premie
vanaf 2004 vastgesteld. De kostendekkende premie is voor 2004 en 2005
benaderd in lijn met de circulaire van 30 september 2002 van de
toenmalige toezichthouder PVK.
De totale premie is gesplitst in een kostendekkende premie en een
herstelopslag.

Dekkingsgraad
ABP publiceert sinds ultimo 1988 een dekkingsgraad, waarbij in acht moet
worden genomen dat het vermogen en de verplichtingen door de jaren
heen op verschillende wijzen zijn gewaardeerd, in overeenstemming met
de op dat moment geldende regelgeving. Tot 2004 zijn de dekkingsgraden
berekend op basis van een vaste rekenrente. Als de dekkingsgraden –
conform de huidige regels – zouden zijn berekend op basis van de
marktwaarde van de verplichtingen, waren deze eind vorige eeuw veel
hoger dan de hier gerapporteerde cijfers. Destijds lag de marktrente veel
hoger dan de vaste rekenrente. Hierdoor was in feite sprake van impliciete
buffers die in de oude rekensystematiek verborgen bleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

14

8. Vermogensoverschotten pensioenfondsen eind vorige eeuw
De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen om een reactie op de
stelling van de heer Bosch dat pensioenfondsen in de jaren ’90 hun
vermogens hebben afgeroomd via premieverlagingen en terugstortingen
en door de financiering van VUT-uitkeringen (vragen 19, 21 en 30).
Het is juist dat veel pensioenfondsen in de laatste decennia van de vorige
eeuw over een goede vermogenspositie beschikten. Voor veel fondsen
was dit aanleiding om extra beleggingsrendement in de jaren negentig
aan te wenden voor verlaging van de pensioenpremies.
Mij is niet bekend dat bedrijfstakpensioenfondsen geld hebben laten
terugvloeien naar aangesloten bedrijven, anders dan via premieverlaging.
Bij ondernemingspensioenfondsen (opf) kwam het terugstorten van
premies naar de onderneming (sponsor) wel voor. Ondernemingen van
wie de pensioenregeling door een opf werd uitgevoerd, hadden zich
destijds vaak verplicht om bij een dekkingstekort van het opf extra
premies te betalen (bijstortingsverplichting). Daar stond dan tegenover
dat het opf overschotten boven een bepaald niveau naar de onderneming
zou terugstorten.
De handelwijze van pensioenfondsen in de jaren negentig was niet in
strijd met het toenmalige wettelijke kader. Wel was het veelvuldig gebruik
van de mogelijkheid om middelen terug te storten voor de PVK en de
wetgever aanleiding om dit nader te reguleren. Mede daarom zijn met de
invoering van de Pensioenwet in 2007 wettelijke regels gesteld voor de
kostendekkendheid van de premies. De mogelijkheid om premies te
verlagen of terug te storten is daarbij nader gereguleerd.
De leden van de fracties van het CDA, de SP en D66 vragen wat bekend is
over premieverlagingen door en onttrekkingen aan pensioenfondsen. Is
het juist dat het gezamenlijk vermogen van de fondsen zonder deze
afroming 1 500 miljard euro zou bedragen, vragen deze leden (vraag 21).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

15

De leden van de SP-fractie verzoeken om voor ieder pensioenfonds dat
eind vorige eeuw de premie heeft verlaagd of teruggestort, dezelfde
gegevens te publiceren als in de vorige paragraaf voor het ABP (vraag 28).
Het vermogen van pensioenfondsen zou zonder de toegepaste premieverlagingen en terugstortingen zonder twijfel hoger zijn geweest dan op dit
moment. Berekening van dat vermogen zou echter in hoge mate een
theoretische en speculatieve exercitie zijn.
De PVK hield in de jaren »90 geen systematisch overzicht bij van
premiekorting, terugstortingen en bijstortingen. Ook zijn bij SZW en bij
DNB geen onderzoeken bekend die betrekking hebben op premiekortingen en/of terugstortingen van pensioenfondsen. Het is daarom niet
mogelijk de door de SP-fractie gevraagde overzichten te verstrekken.
De leden van de fracties van het CDA en GroenLinks vragen of deze
afroming was ingegeven door de aankondiging van een heffing over de
vermogensoverschotten van pensioenfondsen (vragen 22 en 36).
Het voorstel van Wet op de heffing vermogensoverschotten pensioenfondsen, dat in 1989 is ingediend, beoogde tegen te gaan dat pensioenfondsen structurele vermogensoverschotten zouden vormen en aanhouden. Een overweging bij het voorstel was dat langdurige en omvangrijke
vermogensoverschotten het evenwicht tussen de aftrekbaarheid van
pensioenpremies en de belastbaarheid van de uitkeringen verstoren. Het
wetsvoorstel is begin 2004 ingetrokken.
Het is aannemelijk dat de voorgestelde heffing over vermogensoverschotten pensioenfondsen heeft gestimuleerd hun dekkingsgraden niet
verder op te laten lopen. Zoals hiervoor al is opgemerkt, zou destijds –
door de hoge (impliciete) buffers van de pensioenfondsen – naar
verwachting ook zonder het wetsvoorstel druk op de premies zijn
ontstaan.
De leden van de D66-fractie vragen onder welke voorwaarden een
onderneming in de huidige situatie middelen aan een pensioenfonds mag
ontrekken (vraag 31).
Een onderneming mag geen geld onttrekken aan een pensioenfonds,
onder geen enkele voorwaarde. Op grond van artikel 129, tweede lid,
Pensioenwet kan een pensioenfonds onder bepaalde voorwaarden wel
middelen terugstorten. Daarvoor moet het fonds over voldoende eigen
vermogen beschikken (een dekkingsgraad van minimaal circa 130%) en
dient het fonds over de voorgaande 10 jaar de voorwaardelijke toeslagen
te hebben verleend, alsmede (eventuele) kortingen in die periode te
hebben gecompenseerd.
De leden van de PvdA-fractie vragen mij te garanderen dat de overheid de
pensioensector nooit meer zal dreigen met belastingmaatregelen (vraag
6).
Een garantie dat bepaalde overheidsmaatregelen nooit meer genomen
zullen worden, kan ik uiteraard niet geven. Mijn mandaat strekt niet verder
dan mijn ambtstermijn. Duidelijk is wel dat pensioenfondsen door
demografische en financieel-economische ontwikkelingen structureel in
een volstrekt andere situatie verkeren dan in de laatste decennia van de
vorige eeuw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 043, nr. 26

16