Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 852

Grondstoffenvoorzieningszekerheid

Nr. 171

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2021
Hierbij bied ik u, mede namens de ministers van Economische Zaken en
Klimaat, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, de actualisatie van het Uitvoeringsprogramma Circulaire
Economie 2021–2023 aan1. Tevens stuur ik u met deze brief de evaluatie
van Het Versnellingshuis Nederland Circulair!2.
Actualisatie Uitvoeringsprogramma
De afgelopen jaren is de aandacht voor een circulaire economie fors
toegenomen. Er ontstaan overal innovatieve startups, burgerinitiatieven
en vernieuwende ideeën. Samenwerking tussen overheden, bedrijven,
maatschappelijke organisaties, binnen ketens en met burgers is daarbij de
sleutel tot succes. Er is een basis gelegd en structuur aangebracht voor
deze transitie door partijen te mobiliseren en een overlegstructuur te
creëren.
De eerste Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER) van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) uit januari 2021 (Kamerstuk
32 852, nr. 157) maakt echter duidelijk dat de grondstoffentrends niet de
goede kant op gaan. De resultaten laten zien dat een intensivering van
beleidsinzet nodig is en dat het tempo van de transitie omhoog moet om
de doelen te behalen. Met de transitie naar een circulaire economie
leveren we immers een belangrijke bijdrage aan vier grote maatschappelijke opgaven: CO2-reductie, biodiversiteit, verbetering van lucht-, water-

1
2

kst-32852-171
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 852, nr. 171

1

en bodemkwaliteit en leveringszekerheid van grondstoffen3. Ook
internationaal is het belang van de circulaire economie onderkend, zoals
bijvoorbeeld blijkt uit de EU Green Deal en het EU Actieplan Circulaire
Economie.
Deze actualisatie is tot stand gekomen in de context van een demissionair
kabinet en beschrijft daarom wat binnen de huidige kaders en met de
huidige middelen mogelijk is aan inzet. De keuzes voor beleidsintensivering zijn aan het volgende kabinet. Dat neemt niet weg dat ik ervan
overtuigd ben dat er extra inzet nodig is om op koers te blijven voor het
behalen van de vastgestelde doelstellingen voor 2030 en 2050. De
transitie naar een circulaire economie is een onmisbaar onderdeel in de
aanpak van bovengenoemde grote maatschappelijke opgaven.
De actualisatie van het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie geeft
een overzicht van ontwikkelingen op het gebied van circulaire economie,
de nieuwe activiteiten binnen het Uitvoeringsprogramma Circulaire
Economie, evenals de voortgang van de lopende activiteiten.
Ik spreek hierbij mijn dank uit aan alle partners van het grondstoffenakkoord en andere betrokkenen die bijdragen en meewerken aan het
Uitvoeringsprogramma.
Drie thema’s
In de actualisatie van het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie ligt
de focus op drie thema’s:
1. Hoger op de R-ladder en meer aan de voorkant van de keten en het
product;
2. Systeemverandering van lineair naar circulair;
3. Impact door focus op de grondstoffenstromen.
Om grondstoffengebruik verder te verlagen en te zorgen voor maximaal
waardebehoud, moet de focus naar de voorkant van de productieketen
verschuiven. Hierbij is het bijvoorbeeld nodig om in te zetten op andere
circulariteitsstrategieën, zoals hergebruik, circulair ontwerp, delen, lenen
en reparatie. Het eerste thema «Hoger op de R-ladder» vormt dan ook,
evenals vorig jaar, een leidraad voor activiteiten vanuit het Uitvoeringsprogramma.
Zo richt de City Deal circulair en conceptueel bouwen aan de
bouwopgave, gesloten door gemeenten, provincies, Rijk, bedrijfsleven en
kennisinstellingen, zich onder andere op biobased bouwen en conceptueel en industrieel bouwen. Woningen worden voor een groot deel
gebouwd met hernieuwbare materialen, of in de fabriek gebouwd en op
de bouwplaats in elkaar gezet. Dit zorgt voor een kortere bouwtijd, hogere
woningkwaliteit, minder emissies en minder afval en transportbewegingen.
Ook is, zoals aangekondigd door mijn ambtsvoorganger4, een verkenning
uitgevoerd naar de stand van zaken in de Nederlandse reparatie infrastructuur. De verkenning is op 16 mei 2021 opgeleverd in een eindrapport5. Vele stakeholders zijn betrokken geweest bij de verkenning. Dit
heeft geleid tot aanknopingspunten voor het maken van beleid om het

3

Zie bijvoorbeeld het rapport «Een circulaire energietransitie, Verkenning naar de metaalvraag
van het Nederlandse energiesysteem en kansen voor de industrie», dat is opgesteld door een
onderzoeksconsortium bestaande uit Copper8, Metabolic, Quintel en Universiteit Leiden, en dat
belangrijke inzichten in de behoefte aan kritieke metalen voor de energietransitie verschaft.
4
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 335
5
Verkenning Nederlandse Reparatie-infrastructuur – Op weg naar meer en beter repareren |
Rapport | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 852, nr. 171

2

laten repareren van producten te stimuleren en makkelijk te maken, zoals
toegezegd in het commissiedebat Circulaire Economie van 27 mei 2021
(Kamerstuk 32 852, nr. 158).
Het uitgangspunt van het tweede thema is dat een lineaire economie
fundamenteel anders is dan een circulaire. Dat vraagt dus om een ander
systeem waarvoor bijvoorbeeld nieuwe businessmodellen, financiering,
en wet- en regelgeving voor producten en gebruik nodig zijn.
Een voorbeeld hiervan is dat financiële barrières voor de transitie naar
een circulaire economie moeten worden weggenomen. Samen met
InvestNL en de financiële sector wordt, als onderdeel van het Platform
voor Duurzame Financiering van DNB, gewerkt aan het creëren van een
gelijk speelveld voor circulaire initiatieven en wordt een meetsysteem
ontwikkeld om inzicht te krijgen in circulariteit van bedrijven. In de week
van de Circulaire Economie, die 7 februari 2022 start, worden de eerste
resultaten gedeeld.
Het derde thema, «Impact door focus op de grondstoffenstromen», komt
voort uit de ICER en de beleidsbrief «Mogelijke doelen voor een circulaire
economie» van het PBL. Het PBL laat zien dat het vooral belangrijk is om
te kijken naar die grondstofstromen met het meeste effect op klimaat,
biodiversiteit, vervuiling en leveringszekerheid. Dat zijn niet per se de
grondstofstromen met de grootste omvang. Het PBL geeft aan dat de
effecten van grondstoffengebruik het meest effectief kunnen worden
aangepakt op het niveau van productgroepen. Dat maakt het namelijk
mogelijk om zicht te krijgen en te sturen op het grondstoffengebruik en de
milieueffecten over de gehele levensduur, in de gehele productieketen.
Effectdoelen voor productgroepen bieden bovendien vaak een beter
handelingsperspectief voor in de keten betrokken partijen om het
grondstoffengebruik aan te passen of de milieu-impacts te verminderen.
Er is inmiddels een gezamenlijk traject gestart om per productgroep de
doelen te concretiseren en uitvoeringsplannen te maken. Begin 2022 zal
dit gereed zijn. Besluitvorming over de doelen en de uitvoeringsplannen is
aan het nieuwe kabinet.
Versnellingshuis Nederland Circulair!
Zoals aangekondigd in het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie
2019–2023 is in 2021 Het Versnellingshuis Nederland Circulair! geëvalueerd6.
Het Versnellingshuis Nederland Circulair! heeft als doel om bedrijven die
werken aan de circulaire economie te ondersteunen. Hiertoe werken het
Ministerie van I&W, VNO-NCW, MKB-Nederland, MVO Nederland en het
Groene Brein intensief samen. Sinds de vliegende start in 2019 is het
Versnellingshuis gegroeid in netwerk, professionaliteit en bekendheid.
De belangrijkste conclusie uit de evaluatie, die u als bijlage bij deze brief
aantreft, is dat het Versnellingshuis ondernemers goed helpt in het nemen
van stappen in circulair ondernemen. Ondernemers die een gids nodig
hebben richting een circulaire businesscase worden goed bediend. Het
Versnellingshuis doet wat het belooft en is succesvol in het realiseren van
de doelstellingen.
Het enorme netwerk van het Versnellingshuis is een belangrijke succesfactor. Naast de partijen in het Versnellingshuis7 profiteren ondernemers
van de steeds nauwere samenwerking met de vele Versnellingspartners8
in het land. Juist vanuit de verschillende invalshoeken van de organisaties

6

In https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/02/08/uitvoeringsprogramma-2019–
2023: «De voortgang van het Versnellingshuis zal in 2021 worden geëvalueerd.»
7
https://versnellingshuisce.nl/over-ons/
8
https://versnellingspartner.versnellingshuisce.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 852, nr. 171

3

in en naast het Versnellingshuis kunnen de organisaties elkaar vinden in
het helpen van de ondernemer in de circulaire economie.
Er staan ook aanbevelingen in het rapport om de ondersteuning voor
ondernemers te verbeteren die ter harte zullen worden genomen. Zo zal
het Versnellingshuis, in samenhang met de versnellingspartners, werken
aan nog meer naamsbekendheid om zo een grotere doelgroep te
bereiken. Ook wordt de samenwerking met de transitieagenda’s geïntensiveerd en het traject met ondernemers nog beter afgestemd op ieders
verwachtingen. Tot slot wordt gekeken of de selectie van Moonshots
(doorbraakprojecten) verder verbeterd kan worden.
Ondersteuning circulair bouwen
Data- en informatie-uitwisseling over materialen in een bouwwerk
ondersteunt het circulair werken in de bouw. Denk aan ondersteuning van
eigenaren bij onderhoud en reparatie. Daarnaast geven de data aan het
einde van de levensduur aan welke materialen vrijkomen voor hergebruik.
In de brief d.d. 29 september 2020 van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties mede namens mijn voorganger9 is toegezegd
na te gaan of de data- en informatie-uitwisseling ter ondersteuning van
circulair werken, al dan niet in de vorm van een paspoort, verplicht zou
moeten worden in wetgeving. Op advies van het Transitieteam circulaire
bouweconomie is een praktijkonderzoek uitgevoerd. Primair om de vraag
te beantwoorden hoe data en informatie het circulair werken in de bouw
kan ondersteunen. Belangrijkste conclusie is om eerst te beginnen met het
maken van uniforme afspraken die zorgen voor een veilige, betrouwbare
en gecontroleerde toegang tot data in de gebouwde omgeving10. Het
maken van een afsprakenstelsel is een proces dat samen met de sector
wordt opgepakt en dit betekent dat er vooralsnog geen noodzaak is tot
een wettelijke verplichting. Hiermee is invulling gegeven aan genoemde
toezegging.
Met deze uniforme afspraken maken alle ketenpartners die actief zijn in de
verschillende fases van de levenscyclus van een bouwwerk makkelijk en
veilig gebruik van reeds beschikbare data. Daardoor zijn zij in staat zijn om
hun onderlinge – digitale – samenwerking te verbeteren, en efficiënter en
meer circulair te werken. Het werken aan deze set van sectorbrede
afspraken is door de Minister van BZK gestart met het Digitaal Stelsel
Gebouwde Omgeving (DGSO) als onderdeel van de DigiGO11.
Ook is tijdens het AO Circulaire Economie op 2 december 202012 door
mijn voorganger toegezegd om samen met de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties de mogelijkheden in beeld te brengen om
circulair bouwen verder te ondersteunen. Het wordt in de eerste plaats
bevorderd met generiek beleid, zoals de stapsgewijze halvering van de
milieuprestatie-eis uiterlijk in 2030. Parallel hieraan voert BZK gericht
beleid uit voor onder meer biobased bouwen. Dat gebeurt via de
Strategische verkenning biobased bouwen en de City Deal Circulair en
Conceptueel Bouwen, waarover ik u hierboven al informeerde. Verder
vindt inzet van zogenaamde buyer groups plaats en is de Beslisboom
hoogwaardig hergebruik bouwproducten gepubliceerd.13 Daarnaast geeft
het kabinet via de Milieu InvesteringsAftrek (MIA) een fiscale stimulans
voor bouwen met een lage milieu-impact en ook via Regeling Groen
Projecten. In hoofdstuk 3.3 van de actualisatie van het UPCE wordt op

9

Kamerstuk 32 852, nr. 131
Onderzoek materialenpaspoort circulair bouwen | Circulaire Bouweconomie
digiGO
12
Kamerstuk 32 852, nr. 137
13
Beslisboom Hoogwaardig Hergebruik Bouwproducten – Cirkelstad
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 852, nr. 171

4

deze activiteiten nader ingegaan. Hiermee is invulling gegeven aan deze
toezegging.
Het is belangrijk dat in samenwerking met het Ministerie van BZK zoveel
resultaten behaald zijn om ook de circulaire bouweconomie op een hoger
plan te brengen.
Tot slot
De ICER van het PBL maakt duidelijk dat er meer nodig is om het doel om
in 2050 volledig circulair te worden, te halen. Keuzes tot intensiveren van
beleid zijn aan het nieuwe kabinet. Zoals in de ICER is aangegeven, is het
raadzaam om daarbij nadrukkelijk te kijken naar richtinggevende en
stimulerende maatregelen om de koploperspositie die Nederland heeft, te
behouden14 en een circulaire economie tot het nieuwe normaal te maken.
Het belang is groot, en het tempo mag niet vertragen.
De transitie naar een circulaire economie is een opdracht voor overheden,
bedrijfsleven, maatschappelijke partners en burgers. Kortom, voor de
samenleving als geheel. Zowel de actualisatie als de ervaringen met het
Versnellingshuis Nederland Circulair! laten zien dat we verder komen als
we met verschillende partijen de handen ineen slaan. Gezamenlijk werken
wij verder aan de ambitie om te komen tot een circulair Nederland in
2050.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S.P.R.A. van Weyenberg

14

Bijvoorbeeld door Europa’s eerste circulaire plastics & textielhub op te zetten. Dit kan door het
beschikbaar stellen van financiering voor de bouw van een of meer fabrieken voor de
(mechanische en chemische) recycling van plastics en textiel. Samen met de inzet op het
faciliteren van onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technologieën voor recycling, de
intensivering van de subsidieregeling Circulaire ketenprojecten en het faciliteren van
onderzoek naar biobased plastics kan Nederland bijdragen aan het in de loop houden van
grondstoffen voor plastics en textiel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 852, nr. 171

5