Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2012

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
blz.
A.

kst-33000-X-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage ongedefinieerd

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

4

1.

Leeswijzer

7

2.

Het beleid

12

2.1.

De beleidsagenda 2012

12

2.2.
2.2.1.
2.2.2.
2.2.3.
2.2.4.
2.2.5.

25
25
32
37
42

2.2.6.
2.2.7.

De beleidsartikelen
Beleidsartikel 20 Inzet
Beleidsartikel 21 Commando zeestrijdkrachten
Beleidsartikel 22 Commando landstrijdkrachten
Beleidsartikel 23 Commando luchtstrijdkrachten
Beleidsartikel 24 Commando Koninklijke marechaussee
Beleidsartikel 25 Defensie Materieel Organisatie
Beleidsartikel 26 Commando DienstenCentra

46
52
70

2.3.
2.3.1.
2.3.2.
2.3.3.
2.3.4.

De niet-beleidsartikelen
Niet-beleidsartikel 70 Geheime uitgaven
Niet-beleidsartikel 80 Nominaal en onvoorzien
Niet-beleidsartikel 90 Algemeen
Niet-beleidsartikel 91 Centraal apparaat

79
79
79
80
83

3.
3.1.
3.2.
3.3.

Baten-lastendiensten
Defensie Telematica Organisatie
Dienst Vastgoed Defensie
Paresto

89
89
93
98

4.
4.1.

Bijlagen
Toezichtrelaties en ZBO’s/RWT’s

102
102

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

1

4.2.
4.3.
4.4.

Overzichtsconstructie Veteranen
Defensie Industrie Strategie
Lijst van afkortingen

103
107
113

Internetbijlagen (gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl)
1.
Verdiepingshoofdstuk
2.
Moties en toezeggingen
3.
Subsidies
4.
Onderzoeken naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
5.
Volumes per rang en schaal defensiebreed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1 (begrotingsstaat ministerie)
De begrotingsstaten die deel uitmaken van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het wetsvoorstel strekt ertoe om de
begrotingsstaat van het ministerie van Defensie voor het jaar 2012 vast te
stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor het jaar 2012. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2012.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2012 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
Memorie van Toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2 (begrotingsstaat baten-lastendiensten)
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendiensten Defensie
Telematica Organisatie (DTO), Dienst Vastgoed Defensie (DVD) en Paresto
voor het jaar 2012 vastgesteld.
De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht
in onderdeel B (begrotingstoelichting) van deze Memorie van Toelichting
en wel in de paragraaf inzake de diensten die een baten-lastenstelsel
voeren.
De Minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

3

B. BEGROTINGSTOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
blz.
1.

LEESWIJZER

7

2.

HET BELEID

12

2.1.

De beleidsagenda 2012

12

2.2.

De beleidsartikelen

25

2.2.1.

Inzet – beleidsartikel 20
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
OD1: Bijdragen aan stabiliteit en veiligheid internationaal
OD2: Ondersteunen van civiele autoriteiten nationaal
OD3: Ondersteunen van civiele autoriteiten internationaal

25
25
25
27
30
30

2.2.2.

Commando zeestrijdkrachten – beleidsartikel 21
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
OD1: Beschikken over operationeel gerede eenheden voor
inzet
OD2: Beschikken over operationeel gerede expeditionaire
eenheden
OD3: Beschikken over voortzettingsvermogen bij
eenheden

32
32
32

Commando landstrijdkrachten – beleidsartikel 22
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
OD1: Beschikken over operationeel gerede eenheden voor
inzet
OD2: Beschikken over operationeel gerede expeditionaire
eenheden
OD3: Beschikken over voortzettingsvermogen bij
eenheden

37
37
37

Commando luchtstrijdkrachten – beleidsartikel 23
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
OD1: Beschikken over operationeel gerede eenheden voor
inzet
OD2: Beschikken over operationeel gerede expeditionaire
eenheden
OD3: Beschikken over voortzettingsvermogen bij
eenheden

42
42
42

Commando Koninklijke marechaussee – beleidsartikel 24
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
OD1: Handhaving veiligheidsniveau
OD2: Beheersing van de vreemdelingenstroom
OD3: Handhaving van de openbare orde en strafrechtelijke
rechtsorde binnen de krijgsmacht en militaire justitiabelen
OD4: Handhaving van de openbare orde en strafrechtelijke
rechtsorde op aangewezen luchtvaartterreinen

46
46
46
47
48

2.2.3.

2.2.4.

2.2.5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

33
34
34

38
38
38

43
43
43

49
49

4

OD5: Beschikken over operationeel gerede eenheden voor
samenwerking, assistentie en steunverlening
OD6: Beschikken over operationele eenheden voor
internationale crisis- en humanitaire operaties

50
50

2.2.6.

Defensie Materieel Organisatie – beleidsartikel 25
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
OD1: Voorzien in nieuw materieel
OD2: Instandhouding van materieel
OD3: Afstoten van overtollig materieel

52
52
52
53
66
68

2.2.7.

Commando DienstenCentra – beleidsartikel 26
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit

70
70
70

2.3.

Niet-beleidsartikelen

79

2.3.1.

Geheime uitgaven – niet-beleidsartikel 70

79

2.3.2.

Nominaal en onvoorzien – niet-beleidsartikel 80

79

2.3.3.

Algemeen – niet-beleidsartikel 90
Algemene doelstelling
Beheersing en ontwikkeling van departementsbrede
programma’s

80
80

2.3.4.

Centraal Apparaat – niet-beleidsartikel 91
Algemene doelstelling

83
83

3.

BATEN-LASTENDIENSTEN

89

3.1.

Defensie Telematica Organisatie (DTO)

89

3.2.

Dienst Vastgoed Defensie (DVD)

93

3.3.

Paresto

98

4.

BIJLAGEN

102

4.1.

Toezichtrelaties en ZBO’s/RWT’s

102

4.2.

Overzichtsconstructie van de uitgaven voor veteranen en
de uitgaven voor zorg en nazorg

103

4.3.

Defensie Industrie Strategie

107

4.4

Lijst van afkortingen

113

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

80

5

INTERNETBIJLAGEN (gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl)
1.

Verdiepingshoofdstuk

2.

Moties en toezeggingen

3.

Subsidies

4.

Onderzoeken naar de doelmatigheid en doeltreffendheid
van beleid

5.

Volumes per rang en schaal defensiebreed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

6

1. LEESWIJZER
Algemeen
In de leeswijzer worden de begrippen «Nederland» en «Nederlands», de
groeiparagraaf, de indeling van de begroting, het Defensie Materieelprojectenoverzicht (MPO) en het principe comply or explain behandeld.
Het Koninkrijk der Nederlanden
De handhaving van de onafhankelijkheid en de verdediging van het
Koninkrijk is een zaak van het hele Koninkrijk der Nederlanden (Nederland
in Europa en Caribisch Nederland, alsmede Aruba, Curaçao en Sint
Maarten). Waar in deze begroting sprake is van «Nederland» of «Nederlands» wordt daarmee bedoeld: «(van) het Koninkrijk der Nederlanden»,
tenzij het gaat om zaken die specifiek het land Nederland betreffen, zoals
het EU-lidmaatschap.
Groeiparagraaf
Op 20 april 2011 is de Tweede Kamer akkoord gegaan met een aanpassing
van de presentatie van de Rijksbegroting onder de naam «Verantwoord
Begroten» (Kamerstuk 31 865, nr. 26). De nieuwe presentatie moet leiden
tot meer inzicht in financiële informatie, de rol en verantwoordelijkheid
van de minister en zal een duidelijke splitsing tussen apparaat en
programma laten zien.
De meeste veranderingen zullen pas in de begroting 2013 van toepassing
zijn. In de begroting 2012 is daarom bij de beleidsartikelen ook nog geen
koppeling zichtbaar tussen de tabellen budgettaire gevolgen en de
toelichtingen, zoals wordt voorgestaan binnen «Verantwoord Begroten».
Dit zal in de begroting 2013 wel het geval zijn. De toelichtingen zijn in de
voorliggende begroting nog toegespitst op operationele doelstellingen.
De volgende maatregelen worden echter al genomen in het kader van de
begroting 2012.
• De begroting bevat een centraal apparaatsartikel waarop alle apparaatsuitgaven van het kerndepartement bij elkaar staan. Dit is
niet-beleidsartikel 91 van deze begroting. Hierin is tevens de bedrijfsvoeringsparagraaf opgenomen waarin wordt ingegaan op de
bedrijfsvoering, het beheer bij Defensie en stuur- en verantwoordingsinformatie.
• In de beleidsagenda wordt een totaaloverzicht opgenomen van de
beleidsdoorlichtingen.
• In deze begroting is een herschikking gemaakt van programma- en
apparaatsuitgaven conform de nieuwe definities van apparaat en
programma die voortkomen uit het traject Verantwoord Begroten.
Onder apparaatsuitgaven vallen alle personele uitgaven, zoals
loonkosten, personele exploitatie, post-actieven en externe inhuur. De
materiële kosten die onder apparaatskosten vallen zijn uitgaven voor
ICT ten behoeve van ondersteunende processen en kantoorautomatisering, diensten en middelen, vervoers- en verblijfskosten, huisvesting
en communicatie. Programma-uitgaven zijn alle overige uitgaven.
Binnen apparaatsuitgaven zal een onderverdeling worden gemaakt in
staf en operationele eenheden. Onder staf valt de commandant met
zijn directe staf. Onder «operationele eenheden» worden de overige
organisatieonderdelen opgenomen. In artikel 20 is onder programmageld vooralsnog een bedrag geschaard dat als apparaatsuitgaven dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

7

Leeswijzer

•

•

•

•

•

te worden beschouwd volgens de rijksbrede definities. Het betreft
bijvoorbeeld personeelsgerelateerde uitgaven. Vanwege de administratieve complexiteit hiervan zal dit pas in de begroting 2013 inzichtelijk worden gemaakt als apparaatsuitgaven.
De begroting is ingericht langs de lijnen van het primaire proces, een
wens die ook uiteengezet werd in het regeerakkoord. In het kader
daarvan is beleidsartikel 20 Crisisbeheersingsoperaties in dit begrotingsjaar veranderd in beleidsartikel 20 Inzet. Dit beleidsartikel geeft
niet alleen een beeld van crisisbeheersingsoperaties, maar ook van de
incidentele nationale inzet van de krijgsmacht en het verlenen van
noodhulp, bijstand en assistentie.
In de begroting is tegemoet gekomen aan de wens van de Kamer voor
een beter inzicht in de budgetflexibiliteit. Hieraan is invulling gegeven
door per beleidsartikel een kwalitatieve toelichting op de budgetflexibiliteit op te nemen. In het verlengde hiervan zal er per beleidsartikel een
verbeterde toelichting opgenomen worden ten aanzien van de
verplichtingen die zullen worden aangegaan.
De bijlagen moties en toezeggingen, onderzoeken naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid, het overzicht van de subsidies en
het verdiepingshoofdstuk zullen als internetbijlagen aan de Tweede
Kamer worden aangeboden. In het verdiepingshoofdstuk worden de
maatregelen van de bezuinigingen cijfermatig uitgesplitst per
beleidsartikel.
Conform de toezegging tijdens het notaoverleg van 6 juni jl. over de
beleidsbrief Defensie na de kredietcrisis (Kamerstuk 32 733, nr. 1 van
8 april jl.) wordt in de begroting en het jaarverslag een bondige
rapportage gemaakt over de stand van zaken van de bezuinigingen.
Momenteel wordt overleg gevoerd met het Ministerie van Financiën
over de opzet hiervan en de betrokkenheid van de Algemene Rekenkamer (AR) hierbij. In de beleidsagenda wordt aandacht besteed aan de
start van de reorganisatie.
Conform de toezegging tijdens het wetgevingsoverleg over het
jaarverslag van Defensie 2010, de slotwet 2010 en het rapport van de
Algemene Rekenkamer van 21 juni jl. blijkt uit de tabellen budgettaire
gevolgen welke wijzigingen zijn doorgevoerd in de begroting als
gevolg van herdefiniëring van programma- en apparaatsuitgaven. De
jaren 2010 en 2011 zijn weergeven volgens de begrotingsindeling
2011. De jaren 2012 en verder zijn weergegeven volgens de uitgangspunten van Verantwoord Begroten. De begrotingsmutaties per
beleidsartikel zijn weergegeven in het verdiepingshoofdstuk, waaronder de overhevelingen van artikelonderdelen van niet-beleidsartikel 90
Algemeen naar niet-beleidsartikel 91 Centraal Apparaat Defensie.
Hieronder is weergegeven welke wijzigingen er in de beleidsartikelen
en beleidsartikelonderdelen hebben plaatsgevonden.

WAS

WORDT

Artikel

Operationele doelstelling/subartikel

Artikel

Operationele doelstelling/subartikel

20. Uitvoeren
crisisbeheersingsoperaties

20.1 Vrede en stabiliteit in Europa/
Balkan
20.2 Vrede en stabiliteit in Afghanistan
20.3 Vrede en stabiliteit in het
Midden-Oosten
20.4 Vrede en stabiliteit in Afrika
20.5 Vrede en stabiliteit in Irak
20.6 Vrede en stabiliteit in de
Perzische Golf

20. Inzet

20.1 Crisisbeheersingsoperaties
20.2 Contributies
20.3 Nationale inzet
20.4 Overige inzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

8

Leeswijzer

WAS

WORDT

Artikel

Operationele doelstelling/subartikel

Artikel

Operationele doelstelling/subartikel

21. Commando
zeestrijdkrachten

21.1 Beschikken over expeditionaire
eenheden voor geplande internationale en nationale inzet
21.2 Beschikken over (specifiek)
operationeel gerede expeditionaire
eenheden
21.3 Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling
eenheden

21. Commando
zeestrijdkrachten

21.1 Beschikken over expeditionaire
eenheden voor geplande internationale en nationale inzet
21.2 Beschikken over (specifiek)
operationeel gerede expeditionaire
eenheden
21.3 Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling
eenheden

22. Commando
landstrijdkrachten

22.1 Beschikken over expeditionaire
eenheden voor geplande internationale en nationale inzet
22.2 Beschikken over (specifiek)
operationeel gerede expeditionaire
eenheden
22.3 Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling
eenheden

22. Commando
landstrijdkrachten

22.1 Beschikken over expeditionaire
eenheden voor geplande internationale en nationale inzet
22.2 Beschikken over (specifiek)
operationeel gerede expeditionaire
eenheden
22.3 Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling
eenheden

23. Commando
luchtstrijdkrachten

23.1 Beschikken over expeditionaire
eenheden voor geplande internationale en nationale inzet
23.2 Beschikken over (specifiek)
operationeel gerede expeditionaire
eenheden
23.3 Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling
eenheden

23. Commando
luchtstrijdkrachten

23.1 Beschikken over expeditionaire
eenheden voor geplande internationale en nationale inzet
23.2 Beschikken over (specifiek)
operationeel gerede expeditionaire
eenheden
23.3 Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling
eenheden

24. Commando
Koninklijke marechaussee

24.1 Handhaving veiligheidsniveau in
overeenstemming met de geldende
veiligheidsconcepten
24.2 Beheersing van de vreemdelingenstroom in overeenstemming met
de geldende wet- en regelgeving
24.3 Handhaving van de openbare
orde en strafrechtelijke rechtsorde bij
de krijgsmacht en jegens militaire
justitiabelen
24.4 Handhaving van de openbare
orde en strafrechtelijke rechtsorde op
de aangewezen burgerluchtvaartterreinen
24.5 Beschikbare operationeel gerede
eenheden voor samenwerking,
bijstand en assistentieverlening
24.6 Beschikbare operationeel gerede
eenheden voor internationale crisisen humanitaire operaties

24. Commando
Koninklijke marechaussee

24.1 Handhaving veiligheidsniveau in
overeenstemming met de geldende
veiligheidsconcepten
24.2 Beheersing van de vreemdelingenstroom in overeenstemming met
de geldende wet- en regelgeving
24.3 Handhaving van de openbare
orde en strafrechtelijke rechtsorde bij
de krijgsmacht en jegens militaire
justitiabelen
24.4 Handhaving van de openbare
orde en strafrechtelijke rechtsorde op
de aangewezen burgerluchtvaartterreinen
24.5 Beschikbare operationeel gerede
eenheden voor samenwerking,
bijstand en assistentieverlening
24.6 Beschikbare operationeel gerede
eenheden voor internationale crisisen humanitaire operaties

25. Defensie Materieelorganisatie

25.1 Voorzien in nieuw materieel
25.2 Instandhouding van materieel
25.3 Afstoting overtollig materieel

25. Defensie Materieelorganisatie

25.1 Voorzien in nieuw materieel
25.2 Instandhouding van materieel
25.3 Afstoting overtollig materieel

26. Commando
dienstencentra

26.1 Investeringen infrastructuur
26.2 Investeringen informatievoorziening

26. Commando
dienstencentra

26.1 Investeringen infrastructuur
26.2 Investeringen informatievoorziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

9

Leeswijzer

WAS
Artikel

WORDT
Operationele doelstelling/subartikel

Artikel

70. Geheime uitgaven

70. Geheime uitgaven

80. Nominaal en
onvoorzien

80. Nominaal en
onvoorzien

90. Algemeen

90. Algemeen
91. Centraal apparaat

Operationele doelstelling/subartikel

Beleidsartikelen
In beleidsartikel 20 Inzet wordt de incidentele inzet van de krijgsmacht
beschreven. Het artikel is op te delen in de artikelonderdelen Crisisbeheersingsoperaties, Contributies, Nationale Inzet en Overige Inzet. Bij het
onderdeel Crisisbeheersingsoperaties wordt alle inzet begroot die
gefinancierd wordt uit de Homegene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS). Bij Contributies worden de financiële bijdragen aan de EU en
Navo weergegeven. Deze bijdragen worden tevens gefinancierd uit HGIS.
Het derde artikelonderdeel betreft alle uitgaven voor nationale inzet die
afkomstig zijn uit FNIK (Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht). Artikel
20 wordt afgesloten met het onderdeel Overige Inzet. Hierin worden alle
uitgaven voor additionele inzet begroot die niet vanuit HGIS of FNIK
worden gefinancierd. Hierbij valt te denken aan internationale noodhulp
of de inzet van Vessel Protection Detachments (VPD’s).
In de beleidsartikelen 21 tot en met 24 worden de operationele doelstellingen en de structurele inzet beschreven van de vier operationele
commando’s; het Commando zeestrijdkrachten (CZSK), het Commando
landstrijdkrachten (CLAS), het Commando luchtstrijdkrachten (CLSK) en
het Commando Koninklijke marechaussee (CKmar). Aan deze beleidsartikelen zijn operationele doelstellingen verbonden. In de doelstellingenmatrices zijn nog niet alle voorgenomen reorganisaties verwerkt.
In de beleidsartikelen 25 Defensie Materieel Organisatie (DMO) en 26
Commando DienstenCentra (CDC) zijn de ondersteunende en dienstverlenende defensieorganisaties beschreven. Op deze beleidsartikelen worden
de investeringen in materieel, infrastructuur en informatievoorziening (IV)
geraamd. In de niet-beleidsartikelen 70 en 80 zijn de Geheime uitgaven en
de ramingen voor Nominaal en onvoorzien opgenomen. In het
niet-beleidsartikel 90 Algemeen worden de uitgaven voor de Bestuursstaf,
de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de niet specifiek
aan een defensieonderdeel toe te wijzen uitgaven opgenomen. Ten slotte
worden in niet-beleidsartikel 91 de uitgaven ten behoeve van het centrale
apparaat van Defensie begroot.
Overig
Ook worden in de begroting de ramingen voor de baten-lastendiensten
Defensie Telematica Organisatie (onderdeel van de divisie Informatievoorziening), de Dienst Vastgoed Defensie (divisie Vastgoed en Beveiliging) en
Paresto (divisie Facilitair en Logistiek) weergegeven. Daarnaast is in de
bijlagen informatie opgenomen over onder andere de Defensie Industrie
Strategie (DIS), de overzichtsconstructie van de uitgaven voor veteranen
en de uitgaven voor zorg en nazorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

10

Leeswijzer

De begroting van het ministerie van Defensie is ook digitaal beschikbaar
op de website www.rijksbegroting.nl. Om de toegankelijkheid verder te
vergroten zijn in de digitale versie, waar mogelijk, hyperlinks aangebracht
naar de achterliggende documenten.
Het Defensie Materieelprojectenoverzicht (MPO)
Zoals gebruikelijk ontvangt de Kamer op Prinsjesdag het MPO. Hierin
wordt per project meer gedetailleerde informatie gegeven dan in de
begroting. Zo wordt duidelijk gemaakt wat de relatie is met het defensiebeleid en wat de samenhang is met andere projecten. In het MPO zijn de
lopende of geplande strategische materieelprojecten opgenomen met een
financiële omvang van meer dan € 25 miljoen, evenals politiek gevoelige
projecten. Daarnaast zijn projecten van materieel in afstoting toegevoegd.
Het gaat hierbij om de afstoting van overtollige wapens en wapensystemen.
Comply or explain
In algemene zin wijkt de defensiebegroting af van de begrotingen van
andere beleidsdepartementen. Waar andere departementale begrotingen
zijn ingedeeld naar beleidsmatige thema’s kent de defensiebegroting een
organisatorische indeling. Dit heeft gevolgen voor de wijze waarop de
koppeling tussen de doelstellingen, de activiteiten en de middelen van de
krijgsmacht in de begroting wordt weergegeven.
In deze paragraaf is toegelicht in hoeverre beleidsdoelen in de begroting
kunnen worden weergegeven in termen van te bereiken maatschappelijke
effecten (outcome). Wanneer de maatschappelijke effecten van de
operationele doelstellingen in beleidsartikelen niet of nauwelijks te meten
zijn, valt dit beleidsartikel onder het beginsel explain. Indien deze effecten
wel meetbaar zijn, valt het beleidsartikel onder het beginsel comply. Een
goed voorbeeld van een operationele doelstelling waarvan het
maatschappelijk effect niet of nauwelijks te meten is, betreft één van de
doelstellingen uit beleidsartikel 20 Inzet: «De bevordering van vrede en
stabiliteit in Europa/Balkan, Afghanistan, het Midden-Oosten en Afrika».
Bij beleidsartikel 20 zal daarom in de begroting en het jaarverslag geen
koppeling worden gelegd tussen de operationele doelstellingen en het
daarmee beoogde of bereikte maatschappelijke effect. In onderstaande
alinea wordt verder toegelicht voor welke beleidsartikelen dat eveneens
geldt.
De beleidsartikelen en comply or explain
De beleidsartikelen 20 (Inzet), 21 (CZSK), 22 (CLAS) en 23 (CLSK) vallen als
het gaat om de inzet onder explain. De beleidsartikelen 24 (CKmar), 25
(DMO) en 26 (CDC) vallen wel geheel onder comply, aangezien in deze
beleidsartikelen duidelijk meetbare indicatoren zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

11

2. HET BELEID
2.1. De beleidsagenda 2012
Samenvatting
De financiële huishouding op orde
De toestand van de Rijksbegroting dwingt het kabinet tot ingrijpende
maatregelen. Defensie is hiervan niet uitgezonderd. In 2012 bezuinigt
Defensie € 400 miljoen op grond van het regeerakkoord en € 173 miljoen
als gevolg van de interne problematiek. Dit wordt gerealiseerd door het
stilzetten van eenheden en materieel, een reductie van het vullingspercentage en de reorganisatie van het opleidingenveld, bij elkaar ongeveer
€ 200 miljoen. De resterende taakstelling wordt in 2012 opgevangen ten
laste van het investeringsbudget.
Een kleinere en slagvaardige krijgsmacht
De verkleining en vernieuwing van de defensieorganisatie en de hiermee
gepaard gaande omvangrijke reorganisatie is krachtig ingezet. De
komende jaren wordt toegewerkt naar een kleinere krijgsmacht in goede
conditie, met eenheden die zijn gevuld, oefenprogramma’s die kunnen
worden doorlopen en voorraden die op peil zijn gebracht. 2012 wordt
daarbij echter nog een moeilijk jaar, waarin de vulling nog zal teruglopen
terwijl de achterstanden nog niet zijn ingelopen. De operationele
inzetbaarheid van de krijgsmacht is daardoor in 2012 aan beperkingen
onderhevig. De inzet in de reeds lopende operaties en afspraken met
civiele autoriteiten in het kader van de Interdepartementale Civiel-Militaire
Samenwerking (ICMS) zijn niet in het geding. De krijgsmacht blijft ook
inzetbaar om de belangen van het Koninkrijk der Nederlanden en de
internationale rechtsorde zo nodig gewapenderhand te verdedigen. Het
streven naar een veelzijdig inzetbare krijgsmacht staat voor dit kabinet
recht overeind, in het licht van de veranderlijkheid van de internationale
veiligheidssituatie. De Nederlandse krijgsmacht moet in uiteenlopende
omstandigheden militaire bijdragen kunnen blijven leveren en legt zich
binnen de 3D-aanpak (de samenhang in de inzet van diplomatieke,
militaire en ontwikkelingssamenwerkingsmiddelen) van het kabinet in het
bijzonder toe op militaire taken.
Ruimte voor groei, dynamiek en innovatie
Een veelzijdig inzetbare krijgsmacht vereist een flexibele en slagvaardige
organisatie die snel kan anticiperen op nieuwe ontwikkelingen.
Uitgangspunt hierbij is dat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is:
je gaat erover of niet. In 2012 zal de reorganisatie bij Defensie, die vanaf
de zomer van 2011 is ingezet, goed op gang komen. Daarbij wordt
allereerst de bureaucratische druk teruggedrongen. Ook de uitbesteding
van diensten kan bijdragen aan een organisatie die sneller kan inspelen
op veranderingen. In het kader van de reorganisatie bij Defensie wordt de
bedrijfsvoering herzien en het beheer anders ingericht. Defensie zal de
komende jaren ondersteunende activiteiten waar mogelijk uitbesteden en
bij strategische onderhoudsactiviteiten kiezen voor samenwerking met de
industrie.
Een veelzijdig inzetbare krijgsmacht moet ook investeren in nieuwe
capaciteiten om effectief op nieuwe dreigingen te kunnen inspelen en de
inzetbaarheid te vergroten en te versterken. Zo wordt overgegaan tot de
verwerving van een Medium Altitude Long Endurance (MALE) UAV
capaciteit, waarvoor ook in 2012 voorbereidingen worden getroffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

12

De beleidsagenda 2012

Daarnaast versterkt Defensie haar digitale weerbaarheid en ontwikkelt zij
het vermogen tot het uitvoeren van cyber operations. Daarvoor wordt in
2012 € 2 miljoen vrijgemaakt.
De beleidsagenda
De afgelopen maanden is de verkleining en de vernieuwing van de
defensieorganisatie krachtig ingezet, waarmee Defensie volop bouwt aan
de krijgsmacht van de toekomst. Leidraad voor de omvangrijke reorganisatie bij Defensie vormt de beleidsbrief Defensie na de kredietcrisis van
8 april 2011 (Kamerstuk 32 733, nr. 1) en de uitkomsten van het met de
Tweede Kamer op 6 juni jl. gevoerde overleg. In 2012 krijgen tal van
maatregelen hun beslag. Voor de medewerkers van Defensie – militairen
en burgers – zal dan duidelijker worden wat deze maatregelen voor hen
betekenen. De komende jaren wordt toegewerkt naar een kleinere
krijgsmacht in goede conditie, met eenheden die zijn gevuld, oefenprogramma’s die kunnen worden doorlopen en voorraden die op peil zijn
gebracht. Ook de intensiveringen uit de beleidsbrief, zoals de verwerving
van onbemande luchtsystemen en het vermogen cyberoperaties uit te
voeren, krijgen gaandeweg gestalte.
Naar een kleinere krijgsmacht
Defensie wordt momenteel op een breed terrein gereorganiseerd. Op
1 augustus jl. hebben de hoofden van de zeven defensieonderdelen de
opdracht gekregen de doelstellingen uit de beleidsbrief te realiseren
binnen de gestelde financiële en personele kaders. In 2012 is de reorganisatie van Defensie op een breed terrein in volle gang en krijgen tal van
maatregelen hun beslag. Voor de medewerkers van Defensie – militairen
en burgers – zal dan ook duidelijker worden wat deze maatregelen voor
hen betekenen. In de implementatiefase zal met de betrokken medezeggenschap worden gesproken over de uitvoering van de maatregelen. In
goed overleg met de medezeggenschap, zal Defensie haar medewerkers
zo snel en zo goed mogelijk informeren. Ten aanzien van de arbeidvoorwaardelijke aspecten zal met de bonden worden overlegd. 2012 wordt nog
een moeilijk jaar waarin, behalve bij operationele eenheden, de vulling
nog zal teruglopen. Eenheden die door de reorganisatie opnieuw moeten
worden samengesteld, hebben tijd nodig om het gewenste niveau te
bereiken nadat hun reorganisatie is voltooid. In 2013 zullen de operationele eenheden weer volledig gevuld raken en in 2014 de overige
eenheden. In 2014 moeten ook alle achterstanden zijn weggewerkt en
moeten de financiën op orde zijn.
De in de beleidsbrief aangekondigde reducties in het operationele domein
zijn inmiddels grotendeels uitgevoerd. Het materieel dat is stilgezet wordt
aangehouden voor reservedelen of voor verkoop gereed gemaakt. Naar
aanleiding van de door de Tweede Kamer aangenomen moties zijn enkele
belangrijke wijzigingen doorgevoerd ten opzichte van de beleidsbrief
Defensie na de kredietcrisis. Zo zullen alle vier in aanbouw zijnde
patrouilleschepen in dienst worden genomen. Tevens worden tot en met
2017 in totaal acht Cougar-transporthelikopters behouden, met inbegrip
van de drie toestellen die zouden worden gehandhaafd in verband met de
search & rescue (SAR)-taken op de Noordzee en het patiëntenvervoer op
de Waddeneilanden. Voorts zal de personele vulling bij de Koninklijke
marechaussee voor 2012 en 2013 worden verhoogd tot 98 procenten blijft
het derde DC-10 transportvliegtuig tot uiterlijk 31 december 2013
operationeel. Ten behoeve van het oefen- en trainingsprogramma van de
krijgsmachtdelen zullen vijftig extra sportinstructeurs worden aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

13

De beleidsagenda 2012

nomen. Deze maatregelen worden budgettair gedekt ten laste van het
investeringsbudget en door gebruik te maken van de in 2010 en 2011
uitgekeerde prijsbijstelling. Bovendien zal het aantal dienstauto’s met een
extra 200 verder worden verkleind en zal de inhuur van transport worden
beperkt.
De opheffing van eenheden en andere maatregelen leiden tot een
herziening van de belegging van het vastgoed. Doelmatigheid is hierbij
een belangrijk uitgangspunt en waar locaties kunnen worden vrijgespeeld
zal Defensie daartoe overgaan. De keuzes die op dit gebied zijn gemaakt,
zijn vastgelegd in een Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie, waarover de
Kamer in augustus is geïnformeerd.
Inzetbaarheid en inzet
Tijdens het ombuigingstraject bij Defensie zal de krijgsmacht minder
inzetbaar zijn. Vooral 2012 wordt een moeilijk jaar waarin de vulling nog
zal teruglopen terwijl de achterstanden nog niet volledig zijn ingelopen.
De inzetbaarheidsdoelstellingen in deze beleidsagenda maken duidelijk
dat, in het licht van de grote veranderlijkheid van de internationale
veiligheidssituatie, het streven naar een veelzijdig inzetbare krijgsmacht
voor het kabinet overeind staat. De krijgsmacht zal onder uiteenlopende
omstandigheden militaire bijdragen blijven leveren. Meer met minder
doen is de komende paar jaar echter niet aan de orde en de operationele
inzetbaarheid is in 2012 aan beperkingen onderhevig. De inzet in de reeds
lopende operaties en de afspraken met de civiele autoriteiten in het kader
van de Interdepartementale Civiel-Militaire Samenwerking (ICMS) zijn niet
in het geding. Van de bestaande missies zijn de Geïntegreerde Politietrainingsmissie in Afghanistan en de bestrijding van de piraterij bij de Hoorn
van Afrika in 2012 het meest omvangrijk. De krijgsmacht zal zich daarbij in
het bijzonder toeleggen op militaire taken en het scheppen van veiligheid.
Ook zal de krijgsmacht in 2012 inzetbaar zijn om de belangen van het
Koninkrijk der Nederlanden en de internationale rechtsorde zo nodig
gewapenderhand te verdedigen.
In 2012 zal Defensie blijven bijdragen aan de Geïntegreerde Politietrainingsmissie in Afghanistan. Deze missie is in juni 2011 formeel van start
gegaan. In augustus 2011 is begonnen met de praktijkbegeleiding van de
Afghaanse politie in Kunduz. Met ingang van 2012 gaat de politietrainingsmissie de eerste basisopleidingen uitvoeren. De Nederlandse
bijdrage bestaat onder meer uit een Police Training Group, een bijdrage
van civiele politieagenten aan de EUPOL-missie en rule of
law-deskundigen in Kaboel en Kunduz. Door de gezamenlijke inzet van
civiele politie, civiele experts, marechaussee en andere militairen levert
Nederland een wezenlijke bijdrage aan het trainen en begeleiden van de
Afghaanse politie en het versterken van de justitiële keten en daarmee aan
de verbetering van het functioneren van de in opbouw zijnde Afghaanse
rechtsstaat. Voorts wordt de inzet van de Air Task Force met vier F-16
jachtvliegtuigen in 2012 gecontinueerd.
Ter bestrijding van piraterij blijft Nederland in 2012 deelnemen aan de
EU-operatie Atalanta en de Navo-operatie Ocean Shield. Gedurende 2012
levert Nederland de commandant van de Standing NATO Maritime Group
1 (SNMG1) en een deel van de internationale staf van dit vlootverband. In
de perioden dat SNMG 1 wordt ingezet in operatie Ocean Shield zal de
Nederlandse commandant ook het bevel voeren over de andere schepen
in deze operatie. Beide operaties richten zich op de bescherming van
koopvaardijschepen, de uitvoering van patrouilletaken en de uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

14

De beleidsagenda 2012

van gerichte acties om piraterij te voorkomen en te bestrijden. In 2011
heeft het kabinet voorts besloten enkele zeer kwetsbare zeetransporten te
voorzien van een militair Vessel Protection Detachment (VPD) ter
bescherming tegen piraterij. Het kabinet houdt er rekening mee dat
Nederlandse reders ook in 2012 zullen blijven vragen om bescherming
van hun koopvaardijschepen. Om die reden is een beleidskader
ontwikkeld dat de operationele, juridische en financiële aspecten voor de
inzet van militairen voor dit doel adresseert.
Ook de nationale inzet van de krijgsmacht blijft in 2012 onverminderd van
belang. De open Nederlandse samenleving blijft immers kwetsbaar voor
ontwrichtende invloeden en veiligheidsrisico’s. Behalve incidentele
bijstand op verzoek van de civiele autoriteiten voert de krijgsmacht een
groot aantal reguliere taken uit, zowel nationaal als in het Koninkrijk der
Nederlanden. Daarbij is het van belang dat civiele en militaire autoriteiten
elkaar bij crises blindelings kunnen vinden. Deze samenwerking moet in
2012 het gewenste niveau bereiken in het kader van ICMS. Dat betekent
dat Defensie eind 2012 de laatste toegezegde gegarandeerde capaciteit
beschikbaar stelt in de vorm van een respons-, detectie- en ontsmettingscapaciteit voor chemische, biologische, radiologische of nucleaire
besmetting (CBRN). Defensie zal in het kader van de Nationale Cyber
Security Strategie ook bijdragen aan digitale weerbaarheid van de
Nederlandse samenleving. Defensie zal in dit kader nauwe contacten
onderhouden en informatie uitwisselen met het Nationale Cyber Security
Centrum en daarmee een bijdrage leveren aan de situational awareness
op het gebied van digitale veiligheid.
Innovatie en intensivering
Defensie wil, ondanks de bezuinigingsdoelstellingen, ook blijven
investeren in nieuwe capaciteiten om nieuwe dreigingen het hoofd te
kunnen bieden en de inzetbaarheid van de krijgsmacht te versterken. Zo
wordt op grond van de eerder vastgestelde behoefte aan waarnemingscapaciteit vanuit de lucht (Kamerstuk 30 806, nr. 1) overgegaan tot de
verwerving van een Medium Altitude Long Endurance (MALE)
UAV-capaciteit. Hoewel de verwerving om financiële redenen pas aan het
einde van de kabinetsperiode is gepland, beginnen de voorbereidingen al
op korte termijn. Hierbij zal ook worden bezien hoe deze toestellen zo snel
mogelijk ook boven Nederland mogen vliegen. Om de inzetbaarheid van
de Nederlandse krijgsmacht te waarborgen en haar effectiviteit te
verhogen, versterkt Defensie haar digitale weerbaarheid en ontwikkelt zij
het vermogen tot het uitvoeren van cyber operations. De cyber capaciteit
van Defensie wordt gefaseerd ingevoerd. Het zwaartepunt ligt de
komende jaren bij het verbeteren van de bescherming van de netwerken,
systemen en informatie van Defensie en de uitbreiding van de inlichtingencapaciteit in het digitale domein. Voor 2012 wordt € 2 miljoen
vrijgemaakt en voor de periode 2011–2015 bedraagt de totale intensivering € 50 miljoen.
Voor alle in de beleidsbrief opgenomen intensiveringen waarvoor
voorafgaand aan de beleidsbrief nog geen investeringsbudget was
vrijgemaakt, geldt dat deze doorgang kunnen vinden als de verkoopopbrengsten van overtollig grootmaterieel worden gerealiseerd en deze niet
nodig zijn om tegenvallers te dekken. Bij het ramen van de verkoopopbrengsten is rekening gehouden met later gerealiseerde of mindere
verkoopopbrengsten. Voor een aantal trajecten, waaronder ook cyber
defence, zijn echter al investeringen voorzien in de jaren 2012 en 2013
wanneer er nog geen verkoopopbrengsten zijn gerealiseerd. Aangezien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

15

De beleidsagenda 2012

het hier nog om relatief beperkte bedragen gaat, is hiervoor budgetruimte
vrijgemaakt door de projecten te accommoderen in het Defensie
investeringsbudget.
Ook de andere in de beleidsbrief genoemde innovaties en intensiveringen,
zoals de bescherming tegen geïmproviseerde explosieven, de samenwerking bij speciale operaties en de verdediging tegen ballistische
raketten, zullen in 2012 hoog op de agenda staan.
Internationale defensiesamenwerking
Defensie werkt aan een zo concreet mogelijke internationale samenwerkingsagenda om de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de
Europese defensie-inspanningen te verbeteren. In het kader van smart
defence worden concrete initiatieven met Duitsland, Benelux, Noorwegen
en het Verenigd Koninkrijk uitgewerkt. De voortgang die hierbij in 2012
kan worden geboekt, is uiteraard mede afhankelijk van de mogelijkheden
van de partnerlanden.
Met Duitsland wordt gesproken over de afslanking van het snel inzetbare
Duits-Nederlandse Legerkorpshoofdkwartier, Patriot-samenwerking in een
multinationale task force grondgebonden lucht- en raketverdediging, de
mogelijkheden van verdere maritieme samenwerking en logistieke
samenwerking bij overeenkomstig landmachtmaterieel.
In Benelux-verband wordt besproken in hoeverre er, in aanvulling op de al
vergevorderde geïntegreerde Nederlands-Belgische marinesamenwerking, mogelijkheden bestaan op het gebied van luchtmacht- en
landmachtsamenwerking. Hierbij gaat de aandacht vooral uit naar
gezamenlijke stationering, gedeeld onderhoud en een taakverdeling op
het gebied van opleidingen. Met het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen
zijn de gesprekken over verdere samenwerking nog in een verkennend
stadium.
De bevordering van defensiesamenwerking staat ook hoog op de agenda
in EU en Navo. Nederland zal actief deelnemen aan het Navo-initiatief ter
bevordering van multinationale samenwerking (pooling and sharing).
Nederland steunt ook de hervorming van de Navo Commando Structuur
en de Navo-agentschappen.
De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) is gevraagd om zo
mogelijk voor eind 2011 te adviseren over verschillende aspecten van
defensiesamenwerking, waaronder de verschillende soevereiniteitsvraagstukken die hieraan verbonden zijn. Zoals gebruikelijk zal het kabinet het
AIV-advies met een appreciatie aanbieden aan de Tweede Kamer.
Personeel
Om de operationele gereedheid en de betaalbaarheid van de defensieorganisatie structureel te waarborgen, is verkleining van het personeelsbestand en aanpassing van de personeelsopbouw noodzakelijk. Hierbij
wordt gestreefd naar een verbeterde balans tussen jong en oud, instroom
en ervaring en voldoende loopbaanperspectief. De samenstelling van het
personeelsbestand van Defensie is inmiddels vastgelegd in een numerus
fixus-kader voor 2016. Defensiebreed en per defensieonderdeel zijn
daarbij taakstellende kaders per rang of schaal vastgesteld. Hierbij heeft
de beleidsbrief als uitgangspunt gediend. U bent hierover nader geïnformeerd in mijn brief van 1 augustus jl. over de start van de reorganisatie
bij Defensie (Kamerstuk 32 733, nr. 37). In de brief heb ik aangekondigd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

16

De beleidsagenda 2012

dat de kwantitatieve en kwalitatieve kenmerken van de numerus fixus deel
zouden uitmaken van de defensiebegroting 2012. Ten aanzien van de
topfunctionarissen (militair en burger) zal de daadwerkelijke toedeling per
defensieonderdeel later volgen.
De verdeling van de aantallen militairen en burgers per rang is in 2012
leidend voor de personele samenstelling van de nieuw te organiseren
eenheden. In de toekomst kan de gewenste samenstelling worden
behouden door de toepassing van het Flexibel Personeelssysteem (FPS)
en het voorziene nieuwe mobiliteitsbeleid voor burgerpersoneel. De
complexe reorganisaties vragen om een zorgvuldige aanpak die de
nodige tijd in beslag zal nemen. Ze zullen in 2012 nog niet volledig zijn
voltooid. Vanaf 2012 al er voor individuele medewerkers geleidelijk aan
meer duidelijkheid komen.
In 2012 wordt het aantal functieomschrijvingen bij Defensie verder
vereenvoudigd en beperkt om de beheerslast te verkleinen en de
flexibiliteit te vergroten. Parallel hieraan zal worden gestreefd naar
modernisering en harmonisatie van de arbeidsvoorwaarden.
De verschillende deelreorganisaties bij Defensie zullen parallel lopen,
maar niet synchroon in de tijd. Eenheden worden namelijk gereorganiseerd op het moment dat zij daarvoor gereed zijn. Met andere woorden: er
is niet tussentijds één moment aan te wijzen waarop de formatie stabiel
is. De reorganisaties zullen gefaseerd tot 1 januari 2016 worden geïmplementeerd. Het merendeel van de te realiseren taakstelling zal voor 2014
dienen plaats te vinden. In 2014 en 2015 ligt het accent dan ook bij het
volbrengen van de personele aspecten die voortvloeien uit de reorganisaties.
Het spreekt voor zich dat, ondanks de verschillende uitvoeringspraktijken
tussen defensieonderdelen, het personeel binnen Defensie overal
vergelijkbare kansen moet hebben, zeker waar het gaat om functiemogelijkheden die de afzonderlijke defensieonderdelen overstijgen. De
aspecten «kwaliteit» en «toekomstmogelijkheden bij Defensie» zullen
hierbij leidend zijn.
Opleidingen
Met het project Veiligheid en Vakmanschap heeft Defensie samen met
regionale opleidingscentra voor de toekomst zekergesteld dat de via dit
traject nieuw instromende onderofficier een civiel erkend MBO-diploma
bezit. Daarnaast zijn de instrumenten »E-portfolio» en «EVC» (erkenning
van eerder verworven competenties) intern Defensie geïntroduceerd,
waarmee opgedane kennis, vaardigheden en de beroepshouding van de
onderofficier erkend en gecertificeerd kunnen worden. Het resultaat is een
ervaringscertificaat waardoor werkgevers de onderofficier op waarde
kunnen schatten. Daarnaast geeft dit ervaringscertificaat recht op
vrijstellingen bij eventuele aanvullende civiele scholing.
In de tweede helft van 2011 wordt gestart met het certificeren voor (delen
van) diverse defensieopleidingen zodat het zittend personeel groepsgewijs voor ervaringscertificaten in aanmerking komt. De werkzaamheden
hiervoor lopen door in 2012. Defensie heeft met de inzetbrief de bonden
voorgesteld in 2012 bij initiële officiersopleidingen een zakgeldregeling in
te voeren. Na instemming door de bonden zal dit dan in 2012 een
besparing opleveren van€ 3,5 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

17

De beleidsagenda 2012

Integriteit
In 2012 wordt verder invulling gegeven aan de verbetering van het stelsel
van integriteitszorg waarbij de uitkomsten van het onderzoek van de
commissie integriteitszorg zullen worden betrokken. Dit begint met het
ontwikkelen van een integriteitsbeleidsplan waarin ambitie, visie en
doelen duidelijk zijn vastgesteld. Daarnaast wordt in 2012 het centrale
inzicht in de aantallen en typen meldingen van integriteitschendingen
binnen de organisatie verder verbeterd. Ook wordt het aantal risicoanalyses uitgebreid zodat een duidelijk beeld ontstaat over processen die
kwetsbaar zijn vanuit het oogpunt van integriteit. De regelgeving met
betrekking tot integriteit wordt in 2012 zo mogelijk vereenvoudigd,
geactualiseerd en aangepast aan de gewijzigde omstandigheden.
Hierdoor kan het stelsel van integriteitszorg worden toegesneden op de
omstandigheden binnen de organisatie. Ook de handhaving van integriteit
zal worden aangescherpt. Zoals in de beleidsbrief is aangekondigd, zal de
onderzoekscapaciteit van de Centrale Organisatie Integriteit Defensie
(COID) naar behoefte worden uitgebreid en versterkt. Over de maatregelen die Defensie heeft genomen naar aanleiding van het onderzoek naar
de omgangsvormen op de opleidingsinstituten wordt de Kamer geïnformeerd in de Personeelsrapportage van oktober 2011.
Veteranen
Door de Tweede Kamer is een initiatief wetsvoorstel ingediend tot
vaststelling van regels omtrent de bijzondere zorgplicht voor veteranen
(Veteranenwet). Dit initiatief wetsvoorstel wordt Kamerbreed gesteund.
Defensie begint nog in 2011 met het opstellen van de algemene maatregelen van bestuur, die noodzakelijk zijn voor de implementatie van de wet.
Daaraan wordt in 2012 verder gewerkt, zodat de wet en de algemene
maatregelen van bestuur zo snel mogelijk in werking kunnen treden.
Flexibele en slagvaardige organisatie
Een veelzijdig inzetbare krijgsmacht vereist een flexibele en slagvaardige
organisatie die snel kan anticiperen op nieuwe ontwikkelingen.
Uitgangspunt hierbij is dat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is:
je gaat erover of niet. De bureaucratische druk wordt teruggedrongen. Een
aanzienlijk kleinere bestuursstaf voert de regie op hoofdlijnen. Het aantal
topfunctionarissen wordt verminderd. De operationele commandanten
krijgen meer vertrouwen en ruimte bij de gereedstelling van eenheden en
zeggenschap over de directe materieellogistieke ondersteuning. De
instandhoudingsbedrijven worden in januari 2012 overgeheveld naar de
operationele commandanten, inclusief de bijbehorende budgetten. De
nadere uitwerking van dit besluit is nog niet volledig voltooid. De Kamer
zal tijdig voor de begrotingsbehandeling met een Nota van Wijziging
worden geïnformeerd over de financiële consequenties van dit besluit.
Ook de uitbesteding van diensten kan bijdragen aan een organisatie die
sneller kan inspelen op veranderingen. Defensie zal de komende jaren
ondersteunende activiteiten waar mogelijk uitbesteden en bij strategische
onderhoudsactiviteiten kiezen voor samenwerking met de industrie.
In 2011 zijn diverse sourcing-toetsen uitgevoerd en is besloten deze
diensten in aanmerking te laten komen voor uitbesteding en samenwerking. Het betreft:
• ICT-diensten;
• catering;
• onderhoud aan operationele wielvoertuigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

18

De beleidsagenda 2012

Na instemming van de medezeggenschap start het implementatietraject,
dat afhankelijk van de complexiteit minimaal twee jaar in beslag zal
nemen. De (Europese) aanbesteding, afspraken over de overgang van
personeel en de reorganisatie van de dienstencentra maken deel uit van
dit implementatietraject.
Andere diensten zijn in 2011 onderzocht en de uitkomsten daarvan
bevinden zich in de besluitvormingsfase. Het betreft:
• vastgoeddiensten;
• onderhoud van kleine vaartuigen;
• onderhoud van kalibratie-, meet- en testapparatuur;
• onderhoud van luchtverkeersbeveiligingssystemen;
• medische keuringen, psychologisch advies en selectie.
Vanaf 2012 zijn toetsen voor de volgende dienstverlening voorzien:
• P&O (gedragswetenschappen, juridische dienstverlening, personeelsvoorziening, re-integratie);
• gezondheidszorg (arbo-zorgtaken, logistiek, bijzondere medische
beoordelingen);
• bewaking & beveiliging (buiten het geweldsspectrum);
• bevoorrading, kleding & persoonsgebonden uitrusting.
In 2011 heeft het bedrijfsleven de mogelijkheden tot samenwerking bij de
onderhoudsbedrijven van de DMO onderzocht. Na dit onderzoek zal
Defensie de sourcing-agenda uitbreiden met aanvullende onderzoeken.
Daarnaast doen zich in het personele domein en bij de gezondheidszorg
waarschijnlijk aanvullende mogelijkheden tot uitbesteding voor. Deze
zullen dan in 2012 worden toegevoegd aan de sourcing-agenda.
Ten aanzien van de informatievoorziening wordt gestreefd naar maximale
integratie van IV-diensten en -processen. Uitgangspunt hierbij is dat de
CDS optreedt als primaire opdrachtgever en het op te richten Joint IV
Commando (JIVC) verantwoordelijk is voor de uitvoering en het in stand
houden van IV-producten en -diensten. De inrichting van het JIVC in 2012
moet de doelmatigheid en doeltreffendheid van de informatievoorziening
bevorderen, de integratie van operationele en bestuurlijke IV versterken
en vraag en aanbod in het IV-domein beter op elkaar afstemmen. Ook ten
aanzien van het IV-domein komt een groot deel van de diensten voor
sourcing in aanmerking om optimaal aan te kunnen sluiten bij de
innovatiekracht van het bedrijfsleven.
Verbetering van het financieel en het materieelbeheer
De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport bij het jaarverslag over
2010 vastgesteld dat de uitvoering van de in 2009 gestarte meerjarige
verbeterplannen voor het financieel beheer en het materieelbeheer op
deelterreinen vertraging heeft opgelopen. Defensie stelt zich niettemin
onverminderd ten doel het beheer structureel op orde te brengen. In het
kader van de reorganisatie bij Defensie wordt de bedrijfsvoering herzien
en het beheer anders ingericht. Een beheerste bedrijfsvoering komt
hierdoor dichterbij. Om het financieel beheer een kwalitatieve impuls te
geven wordt in 2012 een (financieel) administratie- en beheerkantoor
opgericht voor de volledige administratie van behoeftestelling tot en met
betaling en voor het beheer daarvan. Voor het materieelbeheer ligt de
prioriteit in 2012 bij het verbeteren van het beheer van gevoelig materieel,
zoals munitie, klein kaliber wapens en crypto-apparatuur. Met deze
gekozen aanpak wordt invulling gegeven aan de aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

19

De beleidsagenda 2012

De samenhang tussen de informatie in de begroting, managementrapportages en het jaarverslag is dankzij het programma »stuur- en verantwoordingsinformatie» inmiddels verbeterd. In het kader van dit programma
wordt in 2012 ondersteuning geboden bij de verdere verbetering en de
verankering van de kwaliteit van de managementinformatie over de
operationele gereedheid. De komende jaren worden interne en externe
rapportages geautomatiseerd, wordt hun opzet vereenvoudigd en gaat de
frequentie omlaag.
Financiële gevolgen
Defensie moet de komende jaren structureel € 635 miljoen bezuinigen,
wat neerkomt op ongeveer negen procent van het beïnvloedbare deel van
de begroting. Daar bovenop moet er binnen de defensiebegroting de
komende jaren € 175 miljoen worden bezuinigd en herschikt om de
financiële huishouding op orde te brengen.
In 2012 moet € 400 miljoen op grond van het regeerakkoord en € 173
miljoen als gevolg van de interne problematiek worden bezuinigd. Dit
wordt gerealiseerd door het stilzetten van eenheden en materieel, een
reductie van het vullingspercentage en de reorganisatie van het opleidingenveld, bij elkaar ongeveer € 200 miljoen. De resterende taakstelling
wordt in 2012 opgevangen door de vermindering van het investeringsbudget. De investeringsquote daalt daardoor tot ongeveer vijftien procent
in 2012. In overeenstemming met de beleidsbrief zal het investeringspercentage tegen het einde van de kabinetsperiode boven de twintig procent
liggen. Voor 2012 en 2013 worden geen opbrengsten van internationale
samenwerking en verkoop van overtollig materieel voorzien. De toekomstige opbrengsten hiervan worden, op grond van afspraken met de
minister van Financiën, voor intensiveringen aangewend indien deze niet
nodig zijn om tegenvallers op te vangen.
TOTAAL DEFENSIE (bedragen x € 1 miljoen)
2011

2012

2013

2014

2015

2016

Standen ingediende ontwerpbegroting 2011
Mutaties nota van wijziging en amendement
Najaarsnotamutaties 2010
Slotwetmutaties 2010
Mutaties 1e suppletoire begroting 2011 excl. taakstelling
Taakstelling regeerakkoord

8 458,6
– 197,3

8 223,6
3,7

8 216,5
4,1

8 254,1
4,5

8 236,1
2,2

8 236,7

117,9

64,3
– 400,0

62,7
– 529,0

69,8
– 577,0

67,7
– 616,0

67,2
– 622,0

Stand Voorjaarsnota 2011

8 379,1

7 891,6

7 754,3

7 751,4

7 690,0

7 681,9

– 0,4
0,6
13,7
– 13,7

– 0,6
3,0
25,4
– 25,4

83,2
– 2,3
2,2
41,9
– 41,9

66,5
– 4,0
– 0,3
41,9
– 41,9

66,5
– 4,0
– 0,4
41,9
– 41,9

4,5
– 0,5

4,5
– 1,5

– 26,8
4,5
– 3,1

– 21,3
4,5
– 4,1

– 21,3
4,5
– 4,5

4,2

5,4

57,7

41,3

40,8

Autonome mutaties
Correctie prijsbijstelling

– 29,4

– 29,4

– 29,4

– 29,4

– 29,4

Totaal autonome mutaties

– 29,4

– 29,4

– 29,4

– 29,4

– 29,4

Beleidsmatige mutaties
Doorwerking aanpassing ontvangsten maatregelen RA
Vermindering defensieattachés en ondersteuning
Overheveling van/naar departementen
Ingediende moties n.a.v. notaoverleg beleidsbrief
Dekking moties n.a.v. notaoverleg beleidsbrief
Ingediende moties n.a.v. notaoverleg beleidsbrief,
doorwerking (minder) ontvangsten
Doorwerking ontvangsten (inzet VPD’s)
Taakstelling TNO; overheveling naar EL&I
Totaal beleidsmatige mutaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

20

De beleidsagenda 2012

Standen ontwerpbegroting 2012

2011

2012

2013

2014

2015

2016

8 379,1

7 866,4

7 730,3

7 779,7

7 701,9

7 693,3

Beleidsmatige mutaties voor 2012
Doorwerking aanpassing ontvangsten regeerakkoord
Dit betreft de doorwerking van de ontvangsten naar aanleiding van de
maatregelen uit het regeerakkoord met betrekking tot de verkoopopbrengsten van het materieel.
Vermindering defensieattachés en ondersteuning
Door de bezuinigingen binnen de Homogene Groep Internationale
Samenwerking (HGIS) zal het budget voor defensieattachés en ondersteuning in 2012 naar beneden worden bijgesteld met € 361 000.
Overheveling van/naar departementen
Dit betreft de overheveling van Financiën (domeinen roerende zaken) en
de taakstelling Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst
in 2014.
Ingediende moties tijdens en naar aanleiding van het notaoverleg
beleidsbrief
De uitgaven in 2012 voor de moties naar aanleiding van het notaoverleg
over de beleidsbrief – Defensie na de kredietcrisis – bedragen € 13,7
miljoen.
Dekking moties naar aanleiding van het notaoverleg beleidsbrief
De dekking voor de moties naar aanleiding van het notaoverleg over de
beleidsbrief á € 13,7 miljoen wordt in 2012 gevonden in de resterende
prijsbijstelling.
Ingediende moties naar aanleiding van het notaoverleg beleidsbrief,
doorwerking ontvangsten
De moties naar aanleiding van het notaoverleg over de beleidsbrief
hebben als gevolg dat de verkoopopbrengsten afnemen. Deze verlaging
van de ontvangsten werkt door in lagere uitgaven.
Doorwerking ontvangsten (inzet VPD’s)
In 2012 zal Defensie van de Nederlandse reders een bedrag van € 4,5
miljoen ontvangen voor de bescherming van koopvaardijschepen door
Vessel Protection Detachments (VPD’s).
Taakstelling TNO
In 2012 zal invulling gegeven worden aan de in het regeerakkoord
aangekondigde rijksbrede korting op Zelfstandige Bestuursorganen
(ZBO’s). Dit resulteert in een korting van € 0,5 miljoen voor TNO. Deze
korting wordt gecompenseerd uit de investeringen.
Autonome mutaties voor 2012
Correctie prijsbijstelling
Dit betreft een correctie op de in de voorjaarsnota uitgekeerde prijsbijstelling tranche 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

21

De beleidsagenda 2012

Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie tot 2015
Met inachtneming van de beperkingen in operationele capaciteit als
gevolg van de bezuinigingen hanteert Defensie voor deze kabinetsperiode de onderstaande inzetbaarheidsdoelstellingen. De inzetbaarheidsdoelstellingen brengen tot uitdrukking wat de krijgsmacht,
binnen de financiële kaders voor de komende jaren, moet kunnen.
De krijgsmacht is inzetbaar voor:
1.

2.

3.

4.

5.

de bescherming – en zo nodig verdediging – van het eigen en
het bondgenootschappelijke grondgebied, inclusief de
Caribische delen van het Koninkrijk, zo nodig met alle beschikbare middelen;
eenmalige bijdragen aan internationale interventieoperaties
met:
– een taakgroep van brigadeomvang, inclusief helikopters;
– een squadron jachtvliegtuigen;
– een batterij Patriot-raketverdediging;
– een maritieme taakgroep, inclusief helikopters.
Een combinatie van deze bijdragen of bijdragen met andere
eenheden waarover de krijgsmacht beschikt, zijn eveneens
mogelijk;
langdurige bijdragen aan stabilisatieoperaties. Het gaat hierbij
in het bijzonder om bijdragen:
– aan maximaal twee operaties te land met bataljonstaakgroepen;
– aan één operatie in de lucht met jachtvliegtuigen, waarbij als
uitgangspunt gemiddeld acht toestellen worden ingezet;
– met een eenheid bewapende helikopters en een eenheid
transporthelikopters;
– aan maximaal twee operaties op zee met, afhankelijk van de
operationele vereisten, een fregat, een ander groot oppervlakteschip, Alkmaar-klasse Mijnenbestrijdingsvaartuig
(AMBV) of een onderzeeboot.
De krijgsmacht kan hiermee ook langdurig bijdragen aan de
bescherming, in het bijzonder tegen piraterij, van aanvoerlijnen
die van belang zijn voor de Nederlandse economie, de
handhaving van een embargo of een vliegverbod en de
bewaking van de buitengrenzen van de Europese Unie
(Frontex). Een combinatie van deze bijdragen of bijdragen met
andere eenheden waarover de krijgsmacht beschikt, zijn
eveneens mogelijk. Voor de logistieke ondersteuning is de
krijgsmacht vooral bij langdurige operaties gedeeltelijk
afhankelijk van derden. In het geval van een beroep op de
krijgsmacht ten behoeve van een interventieoperatie, kan het
nodig zijn bijdragen aan stabilisatieoperaties – tijdelijk – te
verminderen of te beëindigen;
het optreden als leidinggevende natie (lead nation) op het
niveau van een brigade of een maritieme taakgroep en, samen
met andere landen, op legerkorpsniveau. Ook moeten in de
domeinen zee, land en lucht staffunctionarissen kunnen worden
geleverd aan internationale operationele staven;
de uitvoering van speciale operaties in het buitenland ter
bescherming van de belangen van het Koninkrijk, met inbegrip
van contraterrorisme-operaties en operaties ter evacuatie van
Nederlandse staatsburgers;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

22

De beleidsagenda 2012

6.

7.

8.

9.

deelneming aan politiemissies, waaronder die van de European
Gendarmerie Force (EGF), met functionarissen en eenheden van
de Koninklijke marechaussee en aan kleinschalige missies met
een civiel-militair karakter;
het op voortdurende basis beschikbaar stellen van deskundigen
uit de staande organisatie ten behoeve van de training en
advisering van veiligheidsorganisaties in andere landen;
bijdragen binnen de grenzen van het Koninkrijk aan de
veiligheid van onze samenleving, onder civiel gezag. Het gaat
hierbij in het bijzonder om:
– de uitvoering van structurele nationale taken, zoals de
politietaken van de Koninklijke marechaussee (onder meer
het grenstoezicht, de bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit en de illegale migratie), het beheer van
de kustwachten in Nederland en in de Caribische delen van
het Koninkrijk, de ruiming van explosieven op het land en te
water en de bestrijding van het luchtvaartterrorisme (in het
bijzonder met behulp van de quick reaction alert taak van
jachtvliegtuigen);
– militaire bijstand bij de handhaving van de openbare orde en
veiligheid evenals de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde, zoals door middel van de structurele bijdrage
aan de bijzondere bijstandseenheden;
– militaire bijstand bij de bestrijding van branden, rampen,
crises of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, in
overeenstemming met de bestuurlijke en wettelijke
afspraken;
het op verzoek van civiele autoriteiten met beschikbare
middelen bijdragen aan internationale noodhulpoperaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

23

De beleidsagenda 2012

Overzicht van de beleidsdoorlichtingen
Beleidsdoorlichtingen
Planning

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Artikel/Operationele doelstelling
Artikel 20; Inzet
Inzet defensiepersoneel en -materieel voor ISAF in het
kader van de eindevaluatie ISAF, inclusief evaluatie Van
Geel-gelden (2008–2009)
Bescherming kwetsbare schepen nabij Somalië

X
X

Art 21; CZSK
Defensie-inzet Kustwacht Nederland
Wijziging samenstelling Koninklijke marine (2005)

X
X

Art. 23; CLSK
Strategische luchttransportcapaciteit
Herinrichting van de integrale helikoptercapaciteit

X
X

Artikel 24; CKmar
Mensenhandel/mensensmokkel
Defensiebreed
Actieplan Werving en behoud
Civiel-militaire samenwerking
Veteranenzorg
Uitvoering Koninkrijkstaken door Defensie
Flexibel Personeel Systeem
Integriteit
Digitale weerbaarheid

X

X
X
X
X
X
X
X

Toelichting op bovenstaande tabel
In overleg met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is besloten in 2012 geen beleidsdoorlichting voor het thema «Mobiel
Toezicht Veiligheid» uit te voeren aangezien er sprake is van beleidsontwikkelingen op dit terrein waardoor een beleidsdoorlichting in 2012
minder relevant is. Voor 2012 zal de beleidsdoorlichting «mensenhandel/
mensensmokkel» voor dit onderwerp in de plaats komen.
Voor 2016 zijn twee beleidsdoorlichtingen voorzien: Integriteit en Digitale
Weerbaarheid. Defensie zal de komende jaren het stelsel van integriteitzorg verbeteren, onder meer door de ontwikkeling van een integriteitbeleidsplan waarin ambitie, visie en doelen duidelijk zijn vastgesteld.
De komende jaren investeert het ministerie van Defensie in het versterken
van de digitale weerbaarheid van de krijgsmacht en in het ontwikkelen
van operationele cybercapaciteiten. In de doorlichting wordt bezien in
hoeverre Defensie hierin is geslaagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

24

Beleidsartikelen

2.2 De beleidsartikelen
2.2.1 Inzet – beleidsartikel 20
Algemene doelstelling
Het ministerie van Defensie draagt in belangrijke mate bij aan een
duurzame internationale rechtsorde en stabiliteit en ondersteunt de
nationale autoriteiten.
Omschrijving van de samenhang in beleid
Het Koninkrijk der Nederlanden draagt onverminderd bij aan de
handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde. Het
Koninkrijk voert daartoe een actief veiligheidsbeleid, dat niet alleen de
zorg voor de veiligheid van het eigen grondgebied en dat van de
bondgenoten behelst, maar zich uitstrekt tot breed opgezette conflictpreventie, crisisbeheersing en vredesopbouw, zowel in Europa als
daarbuiten. De deelneming aan crisisbeheersingsoperaties, het verlenen
van noodhulp en de nationale inzet van de krijgsmacht maken deel van uit
van het beleidsartikel inzet.
Verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van het besluit tot inzet
van militaire capaciteiten.

EULEX
USSC
UNTSO
NLTC
EUPOL
GPM
SSR
Burundi

Ocean Shield
Atalanta

ACOTA

UNODC

Budgettaire gevolgen van het beleid
Ten laste van beleidsartikel 20 inzet worden de additionele uitgaven voor
inzet, zowel nationaal als internationaal, geraamd en verantwoord. Voor
de genoemde operaties betreft dit de direct met de operaties verband
houdende uitgaven die niet zouden worden gemaakt bij reguliere
bedrijfsvoering. In de begroting 2013 zal een splitsing van programma- en
apparaatsuitgaven in artikel 20 Inzet worden gemaakt.
De begrotingssystematiek schrijft voor dat ramingen voor missies alleen
betrekking hebben op de periode waarvoor een politiek mandaat bestaat.
Voor missies waarvoor in 2012 nog uitgaven begroot zijn, geldt ofwel dat
deze in 2011 worden beëindigd ofwel dat een regeringsbesluit over
mogelijke verlenging van de bijdrage later dit jaar zal worden gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

25

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Verplichtingen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

302 029

319 464

197 750

199 250

199 250

199 250

199 250

161 310

122 475

108 650

49 100

16 600

Programma-uitgaven, waarvan juridisch verplicht
per 31-12-2011
Uitgaven crisisbeheersingsoperaties (HGIS)
Vrede en stabiliteit in Europa/Balkan,
waarvan
EUFOR Althea
EULEX
KFOR
EUPM
Operatie Active Endeavour

8 515

8 500

7 281
588
538
104
4

6 900
800
600
200

272 717

238 210

124 710

104 600

92 000

32 500

203 698
4 754
64 146

7 500
20 000
97 000
210

7 500

7 500

7 500

97 000
100

84 500

25 000

119

13 000
13 000
100 000
112 000
210

Vrede en stabiliteit in Midden-Oosten,
waarvan
UNTSO
NTM-I
CMF (voorheen CFMCC)
EUBAM

1 211

1 640

600

600

600

600

600

587
428
196
0

600
800
200
40

600

600

600

600

600

Vrede en stabiliteit in Afrika, waarvan
EU NAVFOR Atlanta
Ocean Shield
Libië (Unified Protector)
EUFOR Tchad/RCA
UNMIS
EUSEC (FIN)
UNAMID
AMIS

18 343
11 049
4 386

38 420
400
9 800
26 600
20
1 400
100
100

13 925
1 000
12 900

1 100

Overige missies, waarvan
Missies Algemeen
NLTC
Bijdrage aan politiemissies

2 953
1 398
29
1 526

6 775
6 600
175

5 675
5 500
175

175

50

175

50

Totale uitgaven crisisbeheersingsoperaties (HGIS)

303 739

293 545

145 310

106 475

92 650

33 100

600

Uitgaven contributies (HGIS), waarvan
EU contributies (Athena)
NAVO contributies (AOM)

995
13 585

1 500
15 500

1 500
14 500

1 500
14 500

1 500
14 500

1 500
14 500

1 500
14 500

Totale uitgaven contributies (HGIS)

14 580

17 000

16 000

16 000

16 000

16 000

16 000

8 919

29 690

70 025

83 850

143 400

175 900

319 464

191 000

192 500

192 500

192 500

192 500

Nationale inzet

2 250

2 250

2 250

2 250

2 250

Totale uitgaven FNIK

2 250

2 250

2 250

2 250

2 250

4 500

4 500

4 500

4 500

4 500

Vrede en stabiliteit in Afghanistan,
waarvan
ISAF
Nationale bijdrage aan ISAF-staven
ISAF redeployment
Geïntegreerde Politiemissie (GPM Kunduz)
EUPOL

1 385
1 259
205
51
8

Voorziening crisisbeheersingsoperaties
Totale uitgaven HGIS

318 319

400

400

1 100

25

Uitgaven Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht (FNIK)

Uitgaven overige inzet
Voorziening Vessel Protection Detachments (VPD’s)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

26

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

2010

2011

Totale uitgaven overige inzet
Totale uitgaven artikel 20

2012

2013

2014

2015

2016

4 500

4 500

4 500

4 500

4 500

318 319

319 464

197 750

199 250

199 250

199 250

199 250

Ontvangsten HGIS
Overige ontvangsten

9 347

1 407

1 407
4 500

1 407
4 500

1 407
4 500

1 407
4 500

1 407
4 500

Totaal ontvangsten

9 347

1 407

5 907

5 907

5 907

5 907

5 907

Ontvangsten

Budgetflexibiliteit
In artikel 20 Inzet is 82 procent van de voorziening toegewezen aan een
specifieke missie.
2.2.1.1 Crisisbeheersingsoperaties
Operationele doelstelling

Vrede en stabiliteit in Europa/Balkan, Afghanistan, het Midden Oosten en
Afrika.

Motivering

Veiligheid en stabiliteit in de bovenstaande gebieden is in het belang van
de internationale gemeenschap en daarmee van Nederland. De Balkan,
Afghanistan, het Midden-Oosten en Afrika zijn prioriteitsgebieden in het
Nederlandse veiligheidsbeleid. Defensie steunt dit beleid door een
bijdrage te leveren aan missies in deze regio’s.

Instrumenten

European Union Rule of Law Mission in Kosovo (EULEX Kosovo)
Referte1: Kamerbrief 21 501-02, nr. 970 van 7 juni 2010 (verlenging
Nederlandse deelneming tot 14 juni 2012).
EULEX Kosovo heeft tot doel het bestuur, politie, justitie en de douane
van Kosovo te ondersteunen om zo een bijdrage te leveren aan de
bestendiging van de regionale vrede, veiligheid en stabiliteit en aan de
ontwikkeling van duurzame en democratische lokale instellingen.
De Nederlandse bijdrage aan EULEX Kosovo betreft personeel van het
Commando Koninklijke marechaussee (CKmar), de politie, justitie, douane
en enkele civiele experts. Functionarissen van het CKmar zijn in Kosovo
op uiteenlopende politieterreinen actief. Gemiddeld zullen er in 2012
achttien functionarissen van het CKmar voor de missie worden ingezet en
22 functionarissen van buiten Defensie. De defensiebijdrage in deze vorm
en omvang wordt in ieder geval tot midden 2012 voortgezet.
Geïntegreerde Politietrainingsmissie
Referte: Kamerbrief geïntegreerde politietrainingsmissie in Afghanistan,
27 925, nr. 415 van 7 januari 2011.
Het doel van de Geïntegreerde Politietrainingsmissie (GPM) is de training
en mentoring van de Afghan Uniformed Police (AUP) en de verhoging van
de kwaliteit van het juridische systeem. Na de deployment-fase is de
missie in juni 2011 van start gegaan. De Nederlandse bijdrage aan het
trainingsprogramma in Afghanistan bestaat uit een Police Training Group
(PTG) die op 1 januari 2012 operationeel wordt.

1
In de refertes wordt verwezen naar de meest
recente c.q. relevante Kamerbrieven dan wel
andere documenten over de betreffende
missie.

De Air Task Force met F16’s wordt in 2012 ingezet voor de GPMen
secundair voor de bescherming van ISAF-eenheden die direct worden
bedreigd. De nationale bijdrage aan ISAF-staven (NBI) bestaat uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

27

Beleidsartikelen

individueel uitgezonden militairen met wie Nederland – gezien de omvang
van de Nederlandse aanwezigheid de komende periode – blijft deelnemen
aan de hoofdkwartieren van ISAF, ISAF Joint Command (IJC), RC-North en
de NATO Training Mission Afghanistan (NTM-A). Ook het National
Support Element maakt deel uit van de nationale bijdrage aan
ISAF-staven. De totale bijdrage aan deze missie in Afghanistan bedraagt
vijfhonderd militairen. Deze bijdrage zal vooralsnog tot midden 2014
voortduren.
ISAF
Met de reparatie en het onderhoud van het materieel dat na inzet uit
Afghanistan is teruggekeerd, wordt in 2012 de redeployment voltooid.
EU Police Mission (EUPOL) Afghanistan
Referte: Kamerbrief 27 925, nr. 398 van 24 juni 2010.
De Nederlandse deelneming aan EUPOL in Afghanistan betrof midden
2011 ongeveer 24 functies. In 2012 zal dit aantal toenemen als gevolg van
de GPM. Het definitieve aantal zal mede afhankelijk zijn van verzoeken van
de EU en gebaseerd zijn op de operationele behoefte. De maximale
Nederlandse bijdrage betreft veertig civiele politiefunctionarissen. De
focus van de Nederlandse inzet is gericht op de provincie Kunduz.
Daarnaast zijn civiele politiefunctionarissen en civiele medewerkers
werkzaam in Kabul. In de raming is rekening gehouden met een
deelneming van tien marechaussees aan EUPOL ten laste van beleidsartikel 20. De EUPOL-missie kende aanvankelijk een duur van drie jaar tot
juni 2010, maar is inmiddels verlengd tot 31 mei 2013. De Nederlandse
bijdrage loopt vooralsnog ook tot deze datum.
United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO)
Referte: VNVR Resolutie 50 van 29 mei 1948.
UNTSO heeft tot taak toe te zien op de naleving van de bestaande
bestandsafspraken tussen de landen in de regio. Nederland neemt al
sinds 1956 deel aan deze missie van de Verenigde Naties (VN). De
Nederlandse deelneming aan deze missie is van onbeperkte duur.
Nederland levert in 2012 twaalf officieren voor verschillende waarnemersgroepen in Syrië, Israël, en Libanon en het hoofdkwartier van UNTSO te
Jeruzalem.
Combined Maritime Forces (CMF)
De CMF richten zich naast de strijd tegen het internationaal terrorisme ook
op piraterijbestrijding en hebben hiervoor een afzonderlijke taakgroep
(CTF-151) ingesteld. Nederland draagt in 2012 met twee militairen bij aan
de staf van het hoofdkwartier van de CMF in Bahrein.
EU NAVFOR Atalanta
Referte: Kamerbrief 29 521, nr. 168 van 1 juni 2011.
Met de start van operatie Atalanta op 8 december 2008 is de eerder door
Nederland bepleite EU-bijdrage aan de beveiliging van humanitaire
transporten voor de kust van Somalië een feit geworden. Het mandaat
van de EU-operatie loopt in december 2012 af. De hoofdtaken van deze
missie bestaan uit escortering van VN-transporten van het World Food
Programme en de missie van de Afrikaanse Unie in Somalië (AMISOM),
de bescherming van kwetsbare schepen, het voorkomen, bestrijden en
verstoren van piraterij en het monitoren van de bescherming van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

28

Beleidsartikelen

kwetsbare schepen, van piraterij en het monitoren van vissersactiviteiten
voor de kust van Somalië. In 2012 bestaat de Nederlandse bijdrage uit de
inzet van het fregat Hr.Ms. Van Amstel in de eerste helft van 2012. De
Nederlandse deelneming is gepland tot en met mei 2012.
Ocean Shield
Referte: Kamerbrief 29 521, nr. 168 van 1 juni 2011
Het mandaat van operatie Ocean Shield betreft de bescherming van
koopvaardijschepen in de Internationally Recommended Transit Corridor
(IRTC) in de Golf van Aden en de uitvoering van patrouilletaken in het
Somalië Bassin. Tevens voert de operatie individuele escortes uit van
VN-transporten en richt de operatie zich op het voorkomen, bestrijden en
verstoren van piraterijaanvallen. Vanaf 1 januari 2012 levert Nederland
voor de duur van een jaar de commandant, het stafschip en een deel van
de internationale staf aan de Standing NATO Maritime Group (SNMG) 1.
Dit betekent dat de stafschepen Hr.Ms. De Ruyter, Hr. Ms. Tromp en Hr.
Ms. Evertsen in 2012 achtereenvolgens zullen deelnemen aan SNMG-1.
Vanaf juni 2012 worden de fregatten Hr. Ms. Tromp en Hr.Ms. Evertsen in
Combined Task Force (CTF) 508-verband ingezet voor Ocean Shield. Ook
zal Nederland in het voorjaar van 2012 met de inzet van een onderzeeboot
bijdragen aan deze operatie. De Nederlandse bijdrage aan deze missie
loopt tot december 2012.
United Nations and African Union Mission in Darfur (UNAMID)
Referte: Kamerbrief verlenging Nederlandse bijdrage aan UNAMID,
29 521, nr. 162 van 4 maart 2011
Als gevolg van het conflict in de regio Darfur (West-Soedan) is sprake van
een groot aantal vluchtelingen. Deze mensen verblijven in meerdere grote
vluchtelingenkampen in de regio. UNAMID heeft tot taak een veilige
omgeving te creëren voor hulporganisaties die humanitaire hulp verlenen
aan de bevolking van de vluchtelingenkampen. De bouw van drie grote
UNAMID vluchtelingenkampen in Darfur nadert voltooiing en de meeste
teamsites in de Darfur regio zijn ingericht. Tot 31 maart 2012 zijn twee
Nederlandse militairen geplaatst in het hoofdkwartier van UNAMID in El
Fasher. Zij werken in de staf bij de planning en logistieke ondersteuning
van de missie.
Netherlands Liaison Team CENTCOM (NLTC)
Het Nederlandse liaisonteam bij Central Command (CENTCOM) in Tampa,
Florida, houdt zich bezig met de coördinatie en ontwikkelingen in de strijd
tegen het internationale terrorisme, de ISAF-operatie en andere operaties
die vallen onder CENTCOM. Het betreft hier een missiegerelateerde
plaatsing van liaisoncapaciteit. Deze capaciteit wordt periodiek geëvalueerd en zal waarschijnlijk worden voorgezet tot het einde van de
geïntegreerde politiemissie in Kunduz.
2.2.1.2 Contributies
Nederland draagt bij aan de gemeenschappelijke uitgaven van de Navo en
de EU. Dit bedrag staat los van een eventuele Nederlandse deelname aan
een specifieke missie van de Navo of de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

29

Beleidsartikelen

2.2.1.3 Nationale inzet
Operationele doelstelling

Handhaving van de rechtsorde en ondersteuning van civiele overheden
binnen het Koninkrijk.
Structurele nationale taken
In deze paragraaf is alleen de incidentele inzet van Defensie opgenomen
waarvan de additionele kosten kunnen worden verrekend met de
Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht (FNIK). Defensie voert daarnaast
structureel een aantal taken uit voor civiele overheden. De structurele
nationale taken van Defensie zijn vastgelegd in wet- of regelgeving of er
zijn specifieke afspraken over gemaakt en er hoeft geen verzoek om
bijstand of steunverlening te worden ingediend. Deze taken zijn in de
beleidsartikelen van de desbetreffende operationele commando’s
opgenomen. Enkele voorbeelden zijn kustwachttaken, explosievenopruiming en de eigen taken op grond van artikel 6 Politiewet 1993.
Militaire bijstand en militaire steunverlening
De ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Veiligheid en
Justitie en Defensie hebben bestuursafspraken gemaakt over de gegarandeerde beschikbaarheid van militaire (specialistische) capaciteiten en de
operationele aansturing daarvan onder civiel gezag (Intensivering
Civiel-Militaire samenwerking, ICMS). Eind 2012 stelt Defensie de
toegezegde gegarandeerde capaciteit beschikbaar in de vorm van een
respons-, detectie- en ontsmettingscapaciteit voor chemische, biologische, radiologische of nucleaire besmetting (CBRN). Verder wordt
incidentele inzet verwacht die niet valt onder de structurele en reguliere
militaire bijstand of militaire steunverlening. Voor de uitvoering van
militaire bijstand en steunverlening heeft het ministerie van Veiligheid en
Justitie samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeentes in FNIK
vanaf 2012 jaarlijks € 2, 25 miljoen beschikbaar gesteld.
2.2.1.4. Overige Inzet

Operationele doelstelling

De militaire ondersteuning bij de handhaving van de rechtsorde en
veiligheid in gebieden buiten het Koninkrijk der Nederlanden.
Inzet Vessel Protection Detachments (VPD’s)
Het aantal verzoeken van Nederlandse reders om ondersteuning van de
overheid bij beveiliging van kwetsbare schepen in risicogebieden is de
afgelopen jaren sterk toegenomen. Het AIV-rapport «Piraterijbestrijding op
zee – een herijking van publieke en private verantwoordelijkheden» beval
aan in bepaalde gevallen tot deze ondersteuning over te gaan. Deze
ontwikkelingen hebben ertoe bijgedragen dat in 2011 een aantal
kwetsbare transporten van overheidswege door VPD’s is beschermd. Er is
een beleidskader opgesteld dat operationele, juridische en financiële
kaders adresseert. Voor 2012 wordt uitgegaan van de inzet van twintig
VPD’s. Hiervoor zal een bedrag van € 9 miljoen begroot worden. € 4,5
miljoen van deze € 9 miljoen zijn additionele uitgaven en worden begroot
op dit beleidsartikel. De overige € 4,5 miljoen bestaat uit uitgaven voor
brandstof, reserverdelen, vlieguren en transport. Deze uitgaven vallen
binnen de gereedstelling en instandhouding en zijn opgenomen bij de
desbetreffende beleidsartikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

30

Beleidsartikelen

Kleine missies buiten artikel 20
Tot slot neemt Defensie deel aan verscheidene kleine missies die niet
worden begroot op beleidsartikel 20. Deze missies vallen onder het
oefenplafond van de operationele commando’s en worden begroot op de
andere beleidsartikelen in deze begroting, dan wel betaald door het
ministerie van Buitenlandse Zaken of gefinancierd door de EU. Het betreft
de Security Sector Development-missie in Burundi, de inzet van vijftig
Nederlandse militairen voor grensbewaking in de FRONTEX-pool, de door
de Verenigde Staten geleide trainingsmissie van Palestijnse veiligheidseenheden op de Westelijke Jordaanoever, de Nederlandse deelneming
aan het United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) in Oost-Afrika
en aan de African Contingency Operations Training and Assistance
(ACOTA)-programma’s in Rwanda, Burundi en Oeganda.
Ontvangsten
De ontvangsten hebben betrekking op de vergoedingen van EU-, Navo- en
VN-partners voor de door Nederland geleverde diensten of ingezette
personele en materiële middelen. Defensie ontvangt daarnaast € 4,5
miljoen van de reders als vergoeding voor de inzet van de VPD’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

31

Beleidsartikelen

2.2.2 Commando zeestrijdkrachten – beleidsartikel 21
Algemene doelstelling
Het Commando zeestrijdkrachten (CZSK) levert (specifiek) operationeel
gerede maritieme expeditionaire capaciteit voor nationale en internationale operaties.
Omschrijving van de samenhang in het beleid
Voor de maritieme capaciteit van de krijgsmacht moet het CZSK
maritieme eenheden operationeel gereed stellen en houden. Zeestrijdkrachten zijn zowel voor expeditionaire als voor nationale taken inzetbaar.
Omdat zij het vereiste materieel en voorraden meevoeren, zijn zeestrijdkrachten in hoge mate logistiek onafhankelijk van het gebied waarin zij
opereren en beschikken zij hierdoor over een grote strategische en
tactische mobiliteit. Maritieme operaties op open zee, zoals operaties ter
bescherming van de scheepvaart tegen piraterij, zijn nog steeds van
belang. Daarnaast hebben de veranderingen in de internationale
veiligheidssituatie geleid tot een grotere aandacht voor maritieme en
amfibische operaties in kustwateren. Afhankelijk van de uit te voeren
opdracht kan een maritieme expeditionaire taakgroep worden samengesteld uit vloot- en marinierseenheden, aangevuld met helikoptercapaciteit
vanuit het Defensie Helikopter Commando. Ook onderzeeboten kunnen
hiervan deel uitmaken. Ten slotte voert het CZSK nationale taken uit zoals
kustwachttaken en maritieme explosievenopruiming.
Verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de mate van
gereedheid, de omvang en de samenstelling van het CZSK.
Externe factoren
Het behalen van de algemene doelstelling hangt af van de beschikbaarheid van voldoende opgeleid, geoefend en gemotiveerd personeel,
voldoende materieel dat voldoet aan alle operationele vereisten en de
mogelijkheden hier realistisch mee op te leiden en te oefenen. De
personele vulling wordt mede bepaald door niet-beïnvloedbare factoren
als de demografische ontwikkeling en de economische situatie. Het
kunnen beschikken over het gewenste materieel wordt mede bepaald
door niet-beïnvloedbare factoren, zoals mogelijke complexe materiële
problemen die alleen met een meerjarig verbetertraject kunnen worden
aangepakt. De geoefendheid van eenheden is afhankelijk van voldoende
oefen- en trainingsmogelijkheden in binnen- en buitenland, waarbij zowel
met andere operationele commando’s (joint) als met buitenlandse
eenheden (combined) wordt geoefend.
Budgettaire gevolgen van het beleid
De financiële middelen die het CZSK ter beschikking staan voor de
verwezenlijking van de operationele doelstellingen zijn in de volgende
tabel opgenomen. Deze tabel budgettaire gevolgen is voor jaren 2010 en
2011 ingedeeld conform de oude definities van apparaat- en programmauitgaven. Vanaf 2012 zijn de nieuwe definities gehanteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

32

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Verplichtingen
Uitgaven
Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht per 31-12-2011
Commando ZSK Nederland,
waarvan Operationele eenheden
waarvan Opleidingen
Commando ZSK Carib
Kustwacht Nederland
Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden
in het Caribisch gebied
Totaal programma-uitgaven
Apparaatsuitgaven
Staf Commando ZSK
Operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s
Apparaatsuitgaven verdeeld naar
categorie:
personele uitgaven
huisvesting
ICT
overige exploitatie

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

599 001

572 860

567 232

561 819

536 546

532 913

548 020

521 057
403 584
117 473
45 129
24 690

491 488
390 597
100 891
46 921
28 115

20 832
41 185

19 760
42 625

18 109
39 512

18 595
40 637

15 028
40 636

1 883
19 998

1 974
20 034

1 979
18 953

1 979
18 983

1 979
18 984

2 796

2 871

3 101

3 501

3 494

3 502

3 502

593 672

569 395

66 167

68 134

63 938

65 101

65 101

14 783

17 143

5 394

5 204

12 848
482 952
5 265

11 853
476 507
5 325

8 759
458 542
5 307

8 408
454 075
5 329

8 408
469 182
5 329

385 641
30 757
21 370
63 297

382 113
29 660
18 418
63 494

366 144
28 306
16 959
61 199

362 707
27 367
16 747
60 991

377 356
26 500
16 747
62 316

Totaal apparaatsuitgaven

20 177

22 347

501 065

493 685

472 608

467 812

482 919

Totaal uitgaven

613 849

591 742

567 232

561 819

536 546

532 913

548 020

Totaal ontvangsten

11 791

13 564

13 564

13 564

13 564

13 564

13 564

Budgetflexibiliteit
Binnen de programma-uitgaven is per 1 januari 2012 voor 31 procent
contractuele verplichtingen aangegaan. Het overige deel is in beginsel
verbonden aan het vastgestelde activiteitenniveau teneinde te komen tot
de realisatie van de operationele doelstellingen.
Verdeling operationele doelstellingen
In de onderstaande tabel zijn de voor de operationele eenheden geraamde
uitgaven verdeeld naar de operationele doelstellingen. Deze uitgaven
bestaan uit de totale programma-uitgaven van CZSK plus de apparaatsuitgaven voor de operationele eenheden (inclusief de opleidingskosten).
bedragen x € 1 miljoen

2012

2013

2014

2015

2016

operationele doelstelling 1
operationele doelstelling 2
operationele doelstelling 3

91,1
218,2
239,8

90,4
216,4
237,8

86,7
207,6
228,2

86,2
206,3
226,7

88,7
212,3
233,3

Totaal

549,1

544,6

522,5

519,2

534,3

Operationele doelstelling 1:

Operationele doelstellingen
Beschikken over expeditionaire eenheden voor geplande internationale en
nationale inzet.
Operationeel gerede eenheden worden ingezet voor internationale en
nationale operaties teneinde bij te dragen aan de uitvoering van de drie
hoofdtaken van Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

33

Beleidsartikelen

Operationele doelstelling 2:

Beschikken over (specifiek) operationeel gerede expeditionaire eenheden.
Om met eenheden onmiddellijk te kunnen bijdragen aan de drie hoofdtaken van Defensie is een gedeelte van de eenheden operationeel gereed.
Deze eenheden zijn personeelsgereed, materieelgereed en geoefend voor
de organieke taak of een deel daarvan.

Operationele doelstelling 3:

Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling eenheden.
Om gedurende een langere periode blijvend een aantal eenheden
operationeel gereed te hebben, is een groter aantal eenheden nodig.
Daarmee kunnen eenheden herstellen van inzet, (groot) onderhoud
uitvoeren, reorganisaties doorvoeren, vertrouwd raken met nieuw
materieel, hun personeel opleidingen laten volgen en (opnieuw) gereedstellen voor de organieke taak of een specifiek deel daarvan. Eenheden die
zijn aangemerkt als onderdeel van het «voortzettingsvermogen» kunnen
worden ingezet voor opdrachten die een minder hoog trainingsniveau
vereisen, zoals in het kader van de civiel-militaire samenwerking. Tevens
kunnen deze eenheden kleinschalige, specialistische opdrachten
uitvoeren.
Specifiek en organiek gereedstellen van eenheden
De organieke taak is het geheel van taken waarvoor een organieke
eenheid standaard is ingericht. In beginsel worden eenheden gereedgesteld voor de uitvoering van alle elementen van de organieke taak; er is
dan sprake van organieke operationele gereedheid. Wanneer echter al
bekend is waarvoor een eenheid zal worden ingezet, is het niet doelmatig
de eenheid gereed te stellen voor de gehele organieke taak. Het is dan
zinvol de eenheid specifiek gereed te stellen voor het deel van de
organieke taak dat nodig is voor de missie; er is dan sprake van specifieke
operationele gereedheid. Daarnaast kan het zijn dat eenheden specifiek
operationeel worden gereedgesteld omdat een deel van de organieke taak
tijdelijk niet uitgevoerd kan worden door schaarste aan personeel,
materieel of een gebrek aan oefengelegenheid.

Doelstellingenmatrix
CZSK 2012
Groep

Staf
Vlooteenheden

Marinierseenheden

2012

Organieke eenheid

NLMARFOR
Fregatten

Geplande
inzet (OD1)

LC-fregat
M-fregat
Patrouilleschepen
Bevoorradingsschepen
Landing Platform Docks
Onderzeeboten
Ondersteuningsvaartuig OZD
Mijnenbestrijdingsvaartuigen
Hydrografische opnemingsvaartuigen
Ondersteuningsvaartuig
CARIB

0,5
1
0,5

Totaal aantal
eenheden

Operationeel gerede
eenheden (OD 1 of OD2)
specifiek

organiek

Voortzettingsvermogen
(OD3)

1,41
0,81, 2

1
1
0

1,6
1,2

1

1
4
2
0
1
2
4
1
6

1

2

1,2

0,8

1

0,8

0,2

0,3
0,3
0,7

0,32
0,9 2

33

0
0
2
1
1

0,7
1,1
2
2

Mariniersbataljons
0,2

2

14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

1

34

Beleidsartikelen

Doelstellingenmatrix
CZSK 2012
Groep

2012

Organieke eenheid

Geplande
inzet (OD1)

Totaal aantal
eenheden

Operationeel gerede
eenheden (OD 1 of OD2)
specifiek

Ondersteunende mariniersbataljons
Unit Interventie Mariniers
Marinierscompagnie CARIB
Bootpeloton Caribisch Gebied
Overige eenheden

1

Defensie Duikgroep

2
1
1
1

organiek

Voortzettingsvermogen
(OD3)

15
0,56
17

1

1
1
0,5

1

1

Bemand en toegerust voor maritieme interdictieoperaties en antipiraterij
Bemand en toegerust voor inzet als stationsschip in het Caribisch gebied (CARIB)
3
Bemand en toegerust voor Schip van de wacht en kustwachttaken waaronder explosievenruiming (RDS)
4
Antitank-en mortierpeloton van het mariniersbataljon zijn specifiek operationeel gereed wegens vermindering van gebruik van duurdere
munitiesoorten.
5
Ondersteuning voor één mariniersbataljon, bestaande uit elementen afkomstig uit beide ondersteunende bataljons. De 120 mm mortieren van het
GEVSTBAT zijn specifiek gereed vanwege de geplande overgang naar het CLAS en munitietekorten.
6
Eenheid beschikt in eerste helft 2012 beperkt over nachtzichtapparatuur en QCB .50.
7
In 2012 heeft de overgang plaats naar FRISC. Eenheid beschikt de eerste helft van 2012 beperkt over nachtzichtapparatuur.
2

Gereed voor internationale inzet
NLMARFOR. Gedurende 2012 wordt het commando over de Standing
NATO Maritime Group 1 (SNMG1) geleverd (1-ster commando en een
deel van de staf). Deze maritieme taakgroep is een permanent element
van het maritieme deel van de Immediate Response Force (IRF) van de
NATO Response Force (NRF) en wordt de helft van de tijd ingezet in de
antipiraterij-operatie van de Navo (Ocean Shield).
Fregatten. Op roulatiebasis worden in 2012 LC-fregatten ingezet als
vlaggenschip van de SNMG 1. Verder wordt een M-fregat ingezet in de
periode april tot en met mei 2012 in het kader van de anti-piraterijoperatie
Atalanta.
Marinierseenheden. In de periode vanaf mei tot en met november 2012
ondersteunt een deel van het eerste mariniersbataljon de politietrainingsmissie in Kunduz.
Onderzeeboten
Het uitgangspunt is dat gedurende 2012 tweemaal een onderzeeboot
wordt ingezet voor een gerubriceerde opdracht.
Defensie Duikgroep
In 2012 wordt een maritiem explosievenopruimingspeloton beschikbaar
gesteld voor de IRF van de NRF.
Gereed voor nationale inzet
Stationsschip Caribisch gebied. Een grote bovenwatereenheid (fregat,
bevoorrader of Landing Platform Dock, LPD) met boordhelikopter van het
Defensie Helikopter Commando wordt op roulatiebasis ingezet als
stationsschip in het Caribisch gebied ten behoeve van het Commando der
Zeemacht in het Caribisch Gebied (CZMCARIB) en de Kustwacht Caribisch
gebied. De huidige planning voor 2012 gaat uit van achtereenvolgens het
bevoorradingsschip, een LPD en een M-fregat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

35

Beleidsartikelen

Mijnenbestrijdingsvaartuigen en ondersteuningsvaartuig Hr.Ms. Mercuur.
De Kustwacht Nederland heeft de beschikking over 120 vaardagen met
een kleine bovenwatereenheid ten behoeve van controle- en handhavingstaken evenals explosievenruiming.
Hydrografische opnemingsvaartuigen en mijnenbestrijdingsvaartuigen.
Vanwege een noodzakelijke modificatie aan de voortstuwingsinstallatie
zijn de hydrografische opnemingsvaartuigen in 2012 maximaal 150 dagen
beschikbaar voor opnamewerkzaamheden ten behoeve van het actualiseren van hydrografische publicaties.
Unit Interventie Mariniers (UIM).
De UIM is paraat voor terreurbestrijding.
Grote bovenwatereenheden. Een bovenwatereenheid is in het kader van
ICMS als schip van de wacht binnen maximaal 48 uur beschikbaar voor de
onderschepping van vaartuigen en het boarden van zeeschepen.
Mijnenbestrijdingsvaartuigen. Een mijnenbestrijdingsvaartuig is in het
kader van ICMS als schip van de wacht binnen maximaal 48 uur
beschikbaar voor het opsporen en ruimen van zeemijnen.
Ondersteuningsvaartuig Caribisch gebied. Het ondersteuningsvaartuig
Hr.Ms. Pelikaan is gereed voor inzet ten behoeve van humanitaire
hulpverlening tijdens het orkaanseizoen in het Caribisch gebied.
Marinierscompagnie op Aruba. De op Aruba gestationeerde marinierscompagnie is beschikbaar voor het beteugelen van oproer en hulpverlening bij calamiteiten.
Defensie Duikgroep (DDG). De duikunit is beschikbaar voor duikassistentie, duikmedische assistentie en havenbewaking in het kader van ICMS.
Voor zoekdieptes tot vijftien meter is een team binnen één uur
beschikbaar voor bijstand of inzet ten behoeve van de Kustwacht. Voor
havenbescherming zijn binnen 48 uur twee eenheden beschikbaar,
samengesteld uit de DDG en de Explosieven Opruimingsdienst (EOD).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

36

Beleidsartikelen

2.2.3 Commando landstrijdkrachten - beleidsartikel 22
Algemene doelstelling
Het Commando landstrijdkrachten (CLAS) levert (specifiek) operationeel
gerede grondgebonden expeditionaire capaciteit voor nationale en
internationale operaties.
Omschrijving van de samenhang in het beleid
Om grondgebonden capaciteit te leveren dient het CLAS eenheden
operationeel gereed te stellen en te houden. De opleiding en training voor
grondgebonden operaties op alle geweldsniveaus is de grondslag voor
een effectieve inzet, zowel expeditionair als nationaal. Het gereedstellingsproces binnen het CLAS richt zich daarom op de gereedstelling van
eenheden voor operaties in het gehele geweldsspectrum.
Operaties op het land kunnen een sterk wisselend dreigingniveau hebben.
Soms moet een opponent op hoog geweldsniveau worden bestreden, dan
weer worden vooral beveiligingstaken uitgevoerd, wordt assistentie
verleend aan lokale autoriteiten of moet humanitaire hulp worden
verleend. Het vermogen tot snelle ontplooiing over grote afstanden, de
beschikbaarheid van snel inzetbare middelen en een toereikende
logistieke ondersteuning zijn daarbij essentieel. Het gereedstellingsproces
is modulair. Eenheden kunnen desgewenst speciaal worden voorbereid en
gereedgesteld voor een specifieke taak. Een deel van de eenheden van het
CLAS van bataljons- en brigadegrootte wordt planmatig operationeel
gereedgesteld op het hoogste trainingsniveau en is daarbij inzetbaar voor
de meest complexe opdrachten en operaties op hun niveau.
Niet-operationeel gerede eenheden (het voortzettingsvermogen) zijn
voortdurend voor een veelheid aan taken inzetbaar. Voor inzet in het
hoogste deel van het geweldsspectrum is enige reactietijd nodig.
Verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de mate van
gereedheid, de omvang en de samenstelling van het CLAS.
Externe factoren
Voor een uitgebreide toelichting op de externe factoren zie beleidsartikel
21 CZSK.
Budgettaire gevolgen van het beleid
De financiële middelen die het CLAS ter beschikking staan voor de
verwezenlijking van de operationele doelstellingen zijn in de volgende
tabel opgenomen. Deze tabel budgettaire gevolgen is voor jaren 2010 en
2011 ingedeeld conform de oude definities van apparaat- en programmauitgaven. Vanaf 2012 zijn de nieuwe definities gehanteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

37

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

1 384 682

1 299 227

1 218 614

1 139 137

1 057 637

1 022 352

1 019 930

Uitgaven
Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht per 31-12-2011
Operationeel Commando LAS,
waarvan Operationele eenheden
waarvan Opleidingen

1 098 768
817 619
281 149

1 065 286
820 885
244 401

30 363
97 855

28 393
88 002

27 365
82 126

28 578
85 015

21 774
85 017

Totaal programma-uitgaven

1 098 768

1 065 286

97 855

88 002

82 126

85 015

85 017

265 794

215 759

20 120

18 182

19 466
1 082 972
18 321

18 048
1 014 555
18 532

13 544
943 499
18 468

13 346
905 448
18 543

13 504
902 866
18 543

875 582
80 949
47 370
116 858

836 916
71 627
36 004
106 588

793 283
66 805
33 697
81 726

776 971
63 279
33 323
63 763

757 703
59 805
33 312
84 093

Apparaatsuitgaven
Staf Commando LAS
Operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s
Apparaatsuitgaven verdeeld naar
categorie:
personele uitgaven
huisvesting
ICT
overige exploitatie
Totaal apparaatsuitgaven
Totaal uitgaven
Totaal ontvangsten

285 914

233 941

1 120 759

1 051 135

975 511

937 337

934 913

1 384 682

1 299 227

1 218 614

1 139 137

1 057 637

1 022 352

1 019 930

21 017

15 823

15 823

15 823

15 823

15 823

15 823

Budgetflexibiliteit
Binnen de programma-uitgaven is per 1 januari 2012 voor 31 procent
contractuele verplichtingen aangegaan. Het overige deel is in beginsel
verbonden aan het vastgestelde activiteitenniveau teneinde te komen tot
de realisatie van de operationele doelstellingen.
Verdeling operationele doelstellingen
In onderstaande tabel zijn de voor de operationele eenheden geraamde
uitgaven verdeeld naar de operationele doelstellingen. Deze uitgaven
bestaan uit de totale programma-uitgaven van CLAS plus de apparaatsuitgaven voor de operationele eenheden (inclusief de opleidingskosten).
bedragen x € 1 miljoen

2012

2013

2014

2015

2016

operationele doelstelling 1
operationele doelstelling 2
operationele doelstelling 3

35,5
344,6
800,7

33,2
321,8
747,6

30,9
299,3
695,4

29,8
289,1
671,6

29,7
288,3
669,9

1 180,8

1 102,6

1 025,6

990,5

987,9

Totaal

Operationele doelstellingen
Zie beleidsartikel 21 CZSK voor een uitgebreide toelichting op de drie
operationele doelstellingen.
Operationele doelstelling 1:

Beschikken over expeditionaire eenheden voor geplande internationale en
nationale inzet.

Operationele doelstelling 2:

Beschikken over (specifiek) operationeel gerede expeditionaire eenheden.

Operationele doelstelling 3:

Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling eenheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

38

Beleidsartikelen

Specifiek en organiek gereedstellen van eenheden
Zie de toelichting bij deze paragraaf in beleidsartikel 21 CZSK voor een
uitgebreide uitleg van de specifieke en organieke gereedstelling van
eenheden.
Doelstellingenmatrix CLAS 2012
Groep

2012

Organieke eenheid

Geplande
inzet (OD1) 1

Totaal
aantal
eenheden

Totaal aantal operationeel
gerede (OG) eenheden (OD1+
OD2)
Specifiek OG

Voortzettingsvermogen OD3

Organiek OG

HRF(L)HQ

NL deel HRF HQ

3

3

Korps Commando
troepen

Commandotroepencompagnie

4

2

2

Luchtmobiele
Brigade

Brigadehoofdkwartier +
Stafcompagnie
Infanteriebataljon Luchtmobiel
Gevechtssteun eenheden
Logistieke eenheden
NATRES Bataljons

1
0,5
0,6

2
0,5
2,4

Gemechaniseerde
Brigades (13, 43
Mechbrig) 5

Operationeel
Ondersteunings
Commando Land
(OOCL)

Brigadehoofdkwartier +
Stafcompagnie
Pantserinfanteriebataljon
Brigade verkenningseskadron
Afdeling veldartillerie
Pantsergeniebataljon
Logistieke eenheden
NATRES Bataljons
Staf OOCL + Stafcompagnie
Geniebataljon
JISTARC modules
CIS-bataljon
(3 compagnieën)
CIMIC bataljon (6 CIMIC
Support Elements)
Bevoorradings- en
Transportbataljon
Geneeskundig bataljon
(5 MTF)
Herstelcompagnie

Commando
Grondgebonden
Luchtverdediging
(DGLC) 6

Commando Element
Patriot
AMRAAM
Stinger

EOD

Ploegen

1
0,1
0,1
0,2

3
1
3
2

12

24

0,1
0,1

2
4

1
0,5

1
3,5

0,1

2
1
2
4
3

0,8
0,1
0,5
0,8

1,2
0,9
1,5
3,2

1
1
5
3

1
0,4
2
1

0,6
3
2

6

2

4

2
5

1
2,5

1
2,5

3

0,2

2,8

0,8 7
3
2
3

3
1,8
2,1

0,2
0,9

48

12

36

0,3

63

34

0,8

1

Betreft inzet GPM.
Beperkte organieke commandovoeringsondersteuning voor optreden in het mobiele domein.
Kent beperkingen bij optreden bij duisternis.
5
Vanaf december 2012 zal de 101e CBRN-verdedigingscompagnie naast expeditionaire taken ook belast worden met ICMS. Wanneer de eenheid
expeditionair ingezet wordt, kan de ICMS-capaciteit niet geleverd worden.
6
Vanaf 1 januari 2012 zal het DGLC onder het Single Service Management (SSM) van het CLAS geplaatst worden. Daarnaast zal het DGLC in 2012
starten met een opwerkprogramma voor de Air Missile Defence Task Force (AMDTF).
7
Commando element wordt opgericht vanaf 2e kwartaal 2012.
3
Betreft inzet ICMS en GPM.
2
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

39

Beleidsartikelen

Gereed voor internationale inzet
Ten behoeve van de Geïntegreerde Politie Missie in Afghanistan levert het
CLAS in 2012:
• Een staf (0,1 eenheid);
• Een pantserinfanteriecompagnie, dit betekent een bijdrage van 0,2
eenheid over 2012;
• Een logistieke bijdrage, dit betekent een bijdrage van 0,2 eenheid in
2012;
• Een geniebijdrage, dit betekent een bijdrage van 0,2 eenheid in 2012;
• Een EOD-bijdrage van twee ploegen, dit betekent een bijdrage van 2
eenheden in 2012;
• Een bijdrage aan het Joint Intelligence Surveillance Target Acquisition
and Reconnaissance Commando (JISTARC), dit betekent een bijdrage
van 0,3 eenheid in 2012;
• Inzet van individuele militairen voor de vulling van bijvoorbeeld staven
en het National Support Element (NSE).
Bij een nieuwe missie zal per geval worden bezien welke CLAS-eenheden
hiervoor in aanmerking komen. Gezien de overgangsfase waarin het CLAS
zich bevindt, is in 2012 de inzet van voldoende eenheden voor een tweede
langdurige stabilisatieoperatie voor het CLAS niet zonder meer haalbaar.
Gereed voor nationale inzet
Explosievenopruimingsdienst. De EOD heeft voortdurend ploegen op
afroep beschikbaar voor civiele werkzaamheden in opdracht van de
ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Veiligheid
en Justitie of lokale civiele autoriteiten. Het betreft verkennende
zoekacties en de opsporing en ruiming van conventionele of geïmproviseerde explosieven. Voorts doet de EOD preventief onderzoek op locaties.
Ten behoeve van deze taken worden vier ploegen ingezet. In het kader van
ICMS moeten vier van deze ploegen binnen een bepaalde termijn op
verschillende locaties ter plaatse kunnen zijn.
Bewaken en beveiligen. Voor de bewaking en beveiliging van objecten,
gebieden, routes en grenzen worden in het kader van de civiel-militaire
samenwerking mobiele radarsystemen en kleine onbemande vliegtuigen
ingezet. Indien nodig is hiervoor binnen 48 uur een eenheid ter grootte
van een bataljon beschikbaar.
Compagnie in de West. Het CLAS levert op rotatiebasis permanent een
compagnie aan het CZMCARIB voor het beteugelen van oproer, het
leveren van bijstand en territoriale verdediging.
ICMS. Het CLAS garandeert naast de reeds genoemde nationale inzet
voortdurend de beschikbaarheid van personeel en middelen in het kader
van de gemaakte afspraken over de civiel-militaire samenwerking. Vanaf
1 december 2012 garandeert het CLAS een permanente (deels geïmproviseerde) inzet in het kader van ICMS met een CBRN-responsteam dat
binnen twee uur beschikbaar is en een team met ontsmettingscapaciteit
dat binnen zes uur beschikbaar is.
Rampenbestrijding en algemene militaire bijstand. Voor de bestrijding van
rampen, het verlenen van noodhulp en voor de algemene militaire
bijstand aan civiele instanties zijn beschikbaar:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

40

Beleidsartikelen

•
•

•
•
•
•

•
•
•
•
•
•

Een stafdetachement voor de ondersteuning van het Landelijk
Operationeel Coördinatiecentrum te Driebergen binnen 48 uur;
Een detachement van drieduizend militairen voor de uitvoering van
rampenbestrijding, bewaking en beveiliging en algemene ondersteunende taken – samengesteld uit militaire eenheden van alle operationele commando’s – binnen 48 uur;
Transportcapaciteit (rups en wiel) voor de verplaatsing van personen
en materiaal uit moeilijk toegankelijke gebieden binnen 48 uur;
Een constructie-eenheid inclusief technische adviescapaciteit voor het
maken van noodconstructies en noodvoorzieningen binnen 48 uur;
Een vouwbrugeenheid voor noodbruggen en noodvlotten binnen 48
uur;
Voorzieningen ter ondersteuning van bestuurlijke of operationele
centra in geval van uitval van bestaande verbindingsmiddelen binnen
24 uur;
Mobiele grondradarsystemen voor bewaking van objecten en
gebieden binnen 48 uur;
Kleine onbemande vliegtuigen ter bewaking en beveiliging van
objecten en gebieden binnen 48 uur;
Geneeskundige hulpposten voor triage en eerstelijnshulp binnen 48
uur;
Een noodhospitaal voor tweedelijns verzorging binnen 48 uur;
Een ziekenautopeloton als aanvulling op de civiele capaciteit binnen 48
uur;
CBRN1-respons, detectie- en ontsmettingscapaciteit binnen twee tot
zes uur.

1
De 101 CBRN-verdedigingscompagnie is
ingericht ter bestrijding van chemische,
biologische, radioactieve of nucleaire rampen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

41

Beleidsartikelen

2.2.4 Commando luchtstrijdkrachten – beleidsartikel 23
Algemene doelstelling
Het Commando luchtstrijdkrachten (CLSK) levert lucht- en grondgebonden capaciteit voor nationale en internationale operaties.
Omschrijving van de samenhang in het beleid
Voor de lucht- en grondgebonden operationele capaciteit van de
krijgsmacht moet het CLSK eenheden gereed stellen en houden. Luchtstrijdkrachten zijn inzetbaar voor zowel expeditionaire taken als voor
nationale taken, zoals de bescherming van het nationale luchtruim en
brandbestrijding.
Vanwege de veranderingen in de veiligheidssituatie in de afgelopen
decennia is het CLSK zich steeds meer gaan toeleggen op de uitvoering
van luchtoperaties op grote afstand. Deze operaties kunnen gedurende
langere tijd worden volgehouden. De luchtstrijdkrachten kunnen worden
ingezet ter afschrikking van geweldsgebruik, ter ontzegging van het
gebruik van het luchtruim of ter afdwinging van embargo’s. Ook zorgen
luchtstrijdkrachten voor veiligheid in de lucht en ondersteunen en
beïnvloeden zij operaties op het land en op zee, overal ter wereld. Het
optreden van het CLSK verschaft eigen eenheden en coalitiegenoten
vrijheid van handelen. De helikopters bieden ondersteuning door onder
meer tactisch transport, verkenningen en vuursteun, maar ook door
reddingswerkzaamheden (search and rescue) en medische evacuatie. De
luchttransporteenheden bieden ondersteuning bij strategische verplaatsingen van zowel personen als materieel.
Het CLSK is in staat om operaties uit te voeren in zowel het lagere als het
hoge deel van het geweldsspectrum en daar waar nodig snel te (de)escaleren.
Verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang, de
samenstelling en de vereiste mate van gereedheid van het CLSK.
Externe factoren
Voor een uitgebreide toelichting op de externe factoren zie beleidsartikel
21 CZSK.
Budgettaire gevolgen van het beleid
De financiële middelen die het CLSK ter beschikking staan voor de
verwezenlijking van de operationele doelstellingen staan in de volgende
tabel. Deze tabel budgettaire gevolgen is voor jaren 2010 en 2011
ingedeeld conform de oude definities van apparaat- en programmauitgaven. Vanaf 2012 zijn de nieuwe definities gehanteerd.
Bedragen x € 1 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

754 488

682 108

654 176

626 490

595 978

594 713

610 125

Uitgaven
Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht per 31-12-2011
Commando LSK,
waarvan Operationele eenheden
waarvan Opleidingen

611 520
554 376
57 144

597 436
531 525
65 911

21 796
50 726

18 249
51 369

18 245
52 292

18 964
52 494

14 458
53 148

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

42

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Totaal programma-uitgaven
Apparaatsuitgaven
Staf Commando LSK
Operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s
Apparaatsuitgaven verdeeld naar categorie:
personele uitgaven
huisvesting
ICT
overige exploitatie

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

611 520

597 436

50 726

51 369

52 292

52 494

53 148

100 861

96 205

8 707

8 467

25 105
571 018
7 327

24 178
543 538
7 405

21 349
514 955
7 382

21 100
513 710
7 409

21 101
528 467
7 409

384 986
54 656
18 994
144 814

363 704
51 508
15 381
144 528

342 853
56 959
15 039
128 835

350 724
46 876
15 438
129 181

363 671
44 678
15 438
133 190

Totaal apparaatsuitgaven

109 568

104 672

603 450

575 121

543 686

542 219

556 977

Totaal uitgaven

721 088

702 108

654 176

626 490

595 978

594 713

610 125

Totaal ontvangsten

15 986

9 181

9 181

9 181

9 181

9 181

9 181

Budgetflexibiliteit
Binnen de programma-uitgaven is per 1 januari 2012 voor 43 procent
contractuele verplichtingen aangegaan. Het overige deel is in beginsel
verbonden aan het vastgestelde activiteitenniveau ten einde te komen tot
de realisatie van de operationele doelstellingen.
Verdeling operationele doelstellingen
In de onderstaande tabel zijn de voor de operationele eenheden geraamde
uitgaven verdeeld naar de operationele doelstellingen. Deze uitgaven
bestaan uit de totale programma-uitgaven van CLSK plus de apparaatsuitgaven voor de operationele eenheden, inclusief de opleidingskosten.
bedragen x € 1 miljoen

2012

2013

2014

2015

2016

operationele doelstelling 1
operationele doelstelling 2
operationele doelstelling 3
Totaal

115,2
216,2
290,4
621,7

110,3
206,8
277,9
594,9

105,1
197,1
264,9
567,2

105,0
196,8
264,5
566,2

107,8
202,1
271,7
581,6

Operationele doelstellingen
Zie beleidsartikel 21 CZSK voor een uitbreide toelichting op de drie
operationele doelstellingen.
Operationele doelstelling 1:

Beschikken over expeditionaire eenheden voor geplande internationale en
nationale inzet.

Operationele doelstelling 2:

Beschikken over (specifiek) operationeel gerede expeditionaire eenheden.

Operationele doelstelling 3:

Beschikken over voortzettingsvermogen voor gereedstelling eenheden.
Specifiek en organiek gereed stellen van eenheden
Zie de toelichting bij deze paragraaf in beleidsartikel 21 CZSK voor een
uitgebreide uitleg van de specifieke en organieke gereedstelling van
eenheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

43

Beleidsartikelen

Doelstellingenmatrix
CLSK 2012–2016
Groep

2012

Organieke
eenheid

Geplande
inzet (OD1)

Totaal
aantal
eenheden

Operationeel gerede
eenheden (OD1 + OD2)
Specifiek

Jachtvliegtuigen

F-16

6

Helikopters (Defensie Helikopter
Commando)

AH-64D Apache
CH-47 Chinook
AS-532 Cougar
SH-14D Lynx
AB-412SP (SAR)
NH-90 NFH
NH-90 TNFH

2
2→0
1
0→2

Voortzettingsvermogen
(OD3)

Organiek

57

21

36

21
14
8
5→0
3
7 → 12
0

7
4
4
2→0
2
0→5

14
10
4
3→0
1
3→7

4→0

Luchttransport

(K)DC-10
C-130H Hercules

3
4

1,5
2

1,5
2

Force Protection

OGRV eenheden
Command en
Control

3

2

1

2

1

1

Air C4 ISR

AOCS
NDMC

1
1

1
1

1
1

Kustwacht Nederland

Dornier DO-228

1

2

1

1

Gereed voor internationale inzet
Jachtvliegtuigen. In de eerste helft van 2012 is de inzet voorzien van acht
F-16’s voor de NATO Response Force (NRF)-18. In de tweede helft van
2012 is de inzet voorzien van eenzelfde aantal F-16’s voor de NRF-19. De
F-16’s die voor de NRF kunnen worden ingezet, zijn daarnaast beschikbaar
voor training.
Force protection. De «ObjectGrondverdediging» (OGRV)-pelotons worden
operationeel gereedgesteld teneinde in voorkomend geval ondersteuning
te kunnen leveren bij de inzet van jachtvliegtuigen of helikopters. Hierbij
zijn twee Command en Control-elementen beschikbaar.
Maritieme helikopters. Gedurende het eerste half jaar zal een
Lynx-helikopter worden ingezet aan boord van het stationsschip in het
Caribisch gebied en zal een Lynx-helikopter worden ingezet ten behoeve
van de Standing NATO Maritime Group (SNMG). Vanaf het derde kwartaal
zal geen Lynx-helikopter meer beschikbaar zijn voor boordtaken in
verband met de uitfasering van het toestel. Vanaf 1 januari 2013 zal de
eerste NH-90 beschikbaar zijn voor deze taak.
Gereed voor nationale inzet
Jachtvliegtuigen. Permanent worden twee F-16’s ingezet ter bewaking van
het Nederlandse luchtruim in het kader van de Quick Reaction Alert (QRA).
Helikopters. Een AB-412 helikopter verzorgt militaire search and rescue
(SAR)-taken en patiëntenvervoer in het geval van medische noodgevallen
vanaf de Waddeneilanden. Een NFH/Lynxhelikopter wordt permanent
ingezet voor SAR-taken (Kustwacht Nederland) en patiëntenvervoer bij
medische noodgevallen. In de periode tussen de uitfasering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

44

Beleidsartikelen

Lynx-helikopter en de invoering van de NFH-helikopter zullen de
SAR-taken en het patiëntenvervoer overgenomen worden door de
Cougarhelikopter.
AOCS Nieuw Milligen. Het Air Operations Control Station (AOCS) Nieuw
Milligen wordt in combinatie met de F-16»s van de QRA permanent
ingezet voor de beveiliging van het nationale luchtruim. Tevens dient het
AOCS Nieuw Milligen als reservefaciliteit voor de radar op Schiphol.
NDMC. De Nationale Datalink Management Cel (NDMC) coördineert,
controleert en monitort de inzet van Link-16 binnen Nederland. Link-16 is
een datanetwerk waarmee vliegtuigen met elkaar in verbinding staan.
Kustwachtvliegtuigen. Permanent wordt minimaal een Dornier 228 ingezet
voor de uitvoering van kustwachttaken ten behoeve van Kustwacht
Nederland.
Vliegtuigen en gevechtshelikopters. Dit betreft de ondersteuning van de
civiele autoriteiten met F-16’s en Apachehelikopters met inzet van
specifieke sensoren op verzoek van het ministerie van Veiligheid en
Justitie.
Transporthelikopters. Dit betreft de ondersteuning met helikopters voor
calamiteitenbestrijding, brandbestrijding en militaire bijstand.
Luchttransport. Dit betreft de ondersteuning met luchttransport in het
kader van ontwikkelingssamenwerking en de vreemdelingendienst.
Tevens gaat het om ondersteuning bij het vervoer van leden van het
Koninklijk Huis en het kabinet.
ICMS. Ter ondersteuning bij bewaking en beveiliging, rampenbestrijding
en algemene steunverlening kan personeel van alle eenheden van het
CLSK worden ingezet. Ook levert het CLSK voertuigen en een bijdrage aan
eerstelijns medische zorg. Voor de tijdelijke opvang van grote aantallen
personen bij rampen zijn conform de provinciale aanpak de vliegbases
Leeuwarden en Woensdrecht beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

45

Beleidsartikelen

2.2.5. Commando Koninklijke marechaussee – beleidsartikel 24
Algemene doelstelling
Het Commando Koninklijke marechaussee (CKmar) is een politieorganisatie met een militaire status die wereldwijd inzetbaar is voor vrede en
veiligheid.
Omschrijving van de samenhang in het beleid
Het CKmar heeft een veelzijdig takenpakket in het Koninkrijk der Nederlanden en in het buitenland. De Koninklijke marechaussee houdt zich
onder gezagsverantwoordelijkheid van meerdere ministers bezig met
beveiliging, handhaving van de vreemdelingenwetgeving waaronder
grenstoezicht en het tegengan van mensensmokkel politietaken ten
behoeve van Defensie en op burgerluchtvaartterreinen, samenwerking
met en bijstand aan de politie en de uitvoering van politietaken in het
kader van internationale vredesoperaties. Naast het reguliere takenpakket
fungeert het CKmar als strategische reserve voor de Nederlandse
overheid. Het CKmar speelt snel en flexibel in op wijzigende omstandigheden door accenten te leggen binnen taakvelden of tussen taakvelden,
waar nodig na toestemming van de betreffende gezagsdragers. Hiermee
levert het CKmar direct en indirect een bijdrage aan de veiligheid in
binnen- en buitenland.
Verantwoordelijkheid
De minister van Defensie is als beheersverantwoordelijke voor het CKmar
verantwoordelijk voor de vaststelling van de mate van gereedheid, de
omvang en de samenstelling van het CKmar. Het gezag over de
marechaussee berust naast de minister van Defensie bij de minister van
Veiligheid en Justitie en de minister voor Immigratie en Asiel. De
gezagsdragers kunnen normen stellen waaraan het CKmar dient te
voldoen. Deze kunnen liggen op het terrein van de personele gereedheid,
maar ook uitrusting, infrastructuur en ICT-systemen. De uitvoering is
opgedragen aan de commandant van de Koninklijke marechaussee.
Externe factoren
Voor een uitgebreide toelichting op de externe factoren zie het beleidsartikel 21 CZSK.
Budgettaire gevolgen van het beleid
De financiële middelen die het CKmar ter beschikking staan voor de
realisatie van de operationele doelstellingen zijn in de volgende tabel
opgenomen. Deze tabel budgettaire gevolgen is voor jaren 2010 en 2011
ingedeeld conform de oude definities van apparaat- en programmauitgaven. Vanaf 2012 zijn de nieuwe definities gehanteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

46

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

381 059

401 053

372 144

356 476

351 597

348 424

345 733

Uitgaven
Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht per 31-12-2011
Operationele taakvelden Commando Kmar,
waarvan Operationele eenheden
waarvan Opleidingen

369 403
321 178
48 225

370 848
327 431
43 417

2 013
6 385

1 906
6 443

1 867
6 455

1 822
6 350

1 388
6 348

Totaal programma-uitgaven

369 403

370 848

6 385

6 443

6 455

6 350

6 348

30 427

27 300

3 584

2 905

11 949
350 913
2 897

11 622
335 484
2 927

9 293
332 932
2 917

9 197
329 949
2 928

9 238
327 239
2 928

278 207
29 263
16 970
41 319

268 169
21 656
14 786
45 422

265 797
21 165
14 439
43 741

264 772
19 410
13 284
44 608

261 690
19 410
13 285
45 020

Apparaatsuitgaven
Staf Commando Kmar
Operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s
Apparaatsuitgaven verdeeld naar categorie:
personele uitgaven
huisvesting
ICT
overige exploitatie
Totaal apparaatsuitgaven

34 011

30 205

365 759

350 033

345 142

342 074

339 405

Totaal uitgaven

403 414

401 053

372 144

356 476

351 597

348 424

345 753

5 941

4 652

4 652

4 652

4 652

4 652

4 652

Totaal ontvangsten

Budgetflexibiliteit
Binnen de programma-uitgaven is per 1 januari 2012 voor 32 procent
contractuele verplichtingen aangegaan. Het overige deel is in beginsel
verbonden aan het vastgestelde activiteitenniveau ten einde te komen tot
de realisatie van de operationele doelstellingen.
Verdeling naar taakvelden
In onderstaande tabel zijn de geraamde uitgaven verdeeld naar de
taakvelden. Deze uitgaven bestaan uit de totale programma-uitgaven van
het CKmar plus de apparaatsuitgaven voor de operationele eenheden,
inclusief de opleidingskosten.
Verdeling gelden naar taakvelden CKMar
bedragen x € 1 000

2012

2013

2014

2015

2016

– Programma Operationele Taakvelden
– Apparaat Operationele Eenheden

6 385
350 913

6 443
335 484

6 455
332 932

6 350
329 949

6 348
327 239

Totaal Operationeel CKMar

357 298

341 927

339 387

336 299

333 587

Waarvan:
– Beveiliging
– Vreemdelingenwetgeving
– Militaire politietaken
– Politietaken burgerluchtvaartterreinen
– Assistentie, samenwerking en bijstand
– Internationale crisis- en humanitaire operaties

89 324
167 930
50 022
28 584
3 573
17 865

85 482
160 706
47 870
27 354
3 419
17 096

84 847
159 512
47 514
27 151
3 394
16 969

84 074
158 061
47 082
26 904
3 363
16 815

83 397
156 786
46 702
26 687
3 336
16 679

Operationele doelstellingen
Operationele doelstelling 1

Handhaving veiligheidsniveau in overeenstemming met de geldende
veiligheidsconcepten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

47

Beleidsartikelen

Motivering

Het CKmar draagt als uitvoeringsorganisatie bij aan de realisatie van deze
beleidsdoelstelling van het bevoegd gezag. Van het CKmar wordt inzet
gevraagd voor de:
•

•
•

•

•

Instrumenten

Beveiliging van objecten en subjecten, de advisering en ondersteuning
ten aanzien van de beveiliging van objecten, en optreden in geval van
incidenten bij de beveiliging van objecten;
Beveiliging van personen en het optreden in geval van incidenten bij
de beveiliging van personen;
Uitvoering van toezicht op de beveiliging van de burgerluchtvaart,
waaronder luchtvracht, risicovluchten, het optreden in geval van
incidenten en de uitvoering van de gewapende beveiliging;
Beveiliging van waardetransporten van De Nederlandsche Bank (DNB)
en het optreden in geval van incidenten bij de beveiliging van deze
transporten;
Beveiliging van ambassades op verzoek van het ministerie van
Buitenlandse Zaken en het optreden in geval van incidenten bij de
beveiliging van ambassades.

De uitvoering van deze taken wordt verzorgd door de districten en de
daaronder ressorterende brigades van het Ckmar.

Indicatoren

Streefwaarde 2012

Aantal illegale betredingen van het object waarbij niet tijdig is
geïntervenieerd
Aantal teams voor persoonsbeveiliging ten behoeve van het
ministerie van Buitenlandse Zaken
Het percentage uitvoering Toezichtprogramma Beveiliging
burgerluchtvaart
Het servicepercentage beveiligde waardetransporten

0
4
100%
100%

Operationele doelstelling 2

Beheersing van de vreemdelingenstroom in overeenstemming met de
geldende wet- en regelgeving.

Motivering

Het CKmar draagt als uitvoeringsorganisatie bij aan de realisatie van deze
beleidsdoelstelling. Van het CKmar wordt inzet gevraagd voor de:
•
•
•
•
•

•

Instrumenten

Uitvoering van het grenstoezicht, waaronder de uitvoering van
persoonscontroles en de verstrekking van nooddocumenten;
Uitvoering van het mobiel toezicht veiligheid (MTV), waaronder het
houden van controles;
Uitvoering van documentonderzoek op de aanmeldcentra;
Verwijdering van vreemdelingen;
Uitvoering van onderzoeken naar mensensmokkelincidenten en
documentenfraude vanuit de taken op grond van de Vreemdelingenwet;
Uitvoering van projectmatige strafrechtelijke onderzoeken naar
mensensmokkel voortkomend uit of samenhangend met de grensbewaking of het MTV.

Deze taken worden uitgevoerd door de districten en de daaronder
ressorterende brigades van het CKmar. Voor de segmenten pleziervaart en
visserij in de grensbewaking geeft het CKmar invulling aan de doelstellingen door het risicogestuurd organiseren van landelijke controledagen.
Op deze controledagen is er sprake van een honderd procent administratieve en fysieke controle. Daarnaast worden binnen deze segmenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

48

Beleidsartikelen

aangemelde schepen die van buiten het Schengengebied komen
administratief gecontroleerd.
Controle heeft plaats conform de bepalingen in de Schengengrenscode.
Vanuit een ketenaanpak wordt in 2012 door Amsterdam Airport Schiphol
(AAS), vervoerders, de douane, beveiliging en het CKmar gewerkt aan een
gemeenschappelijke aanpak voor doorlooptijdmanagement van passagiers op de luchthaven Schiphol. Uitgangspunt van deze aanpak blijft om
in gezamenlijk en periodiek overleg capaciteitsinzet van de betrokken
partijen maximaal af te stemmen op het passagiersaanbod op vertrek-,
aankomst- en transferfilters. Onder leiding van AAS wordt gewerkt aan
een voor alle partijen toegankelijk en betrouwbaar planningssysteem.
Indicatoren

Streefwaarde 2012

Burgerluchtvaart:
– administratieve en fysieke controle op in- en uitreis

100%

Vrachtvaart – Cruiseschepen – Ferry’s
– administratieve controle van bemanning en passagiers
– fysieke controle (opvolging controle adviezen ZUIS1)

100%
75%

Pleziervaart – Visserij
– administratieve controle op aangemelde schepen (afkomstig
van buiten Schengen)
– landelijke controledagen pleziervaart (100% administratieve en
fysieke controle)
– landelijke controledagen visserij (100% administratieve en
fysieke controle)
1

100%
3
2

Het informatiesysteem ZUIS genereert op basis van informatie en analyse controlevoorstellen.

Operationele doelstelling 3

Handhaving van de openbare orde en strafrechtelijke rechtsorde bij de
krijgsmacht en jegens militaire justitiabelen.

Motivering

Het CKmar draagt als uitvoeringsorganisatie bij aan de realisatie van deze
beleidsdoelstelling van het bevoegd gezag. Van het CKmar wordt inzet
gevraagd ten behoeve van:
•

•
•
Instrumenten

De beschikbaarheid- en bereikbaarheidsfunctie ten behoeve van
noodhulp en ten behoeve van de calamiteitenbestrijding op militaire
terreinen;
De handhaving van de openbare orde en rechtsorde;
De uitvoering van strafrechtelijke onderzoeken.

Deze taken worden uitgevoerd door de districten en de daaronder
ressorterende brigades van het CKmar.

Indicatoren

Streefwaarde 2012

Beschikbaarheid/bereikbaarheid

Aantal misdrijfdossiers

Serviceniveau prioriteitsmeldingen:
– in minimaal 90% van de meldingen binnen dertig minuten ter
plaatse
Op basis van criminaliteitsbeeldanalyses

Percentage processen-verbaal «lik op stuk»

50%

Percentage technisch sepot

< 5%

Operationele doelstelling 4

Handhaving van de openbare orde en strafrechtelijke rechtsorde op de
aangewezen burgerluchtvaartterreinen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

49

Beleidsartikelen

Motivering

Het CKmar draagt als uitvoeringsorganisatie bij aan de realisatie van deze
beleidsdoelstelling. Van het CKmar wordt inzet gevraagd ten behoeve van
de:
•

•
•
Instrumenten

Beschikbaarheid- en bereikbaarheidsfunctie ten behoeve van noodhulp
en calamiteitenbestrijding op de aangewezen burgerluchtvaartterreinen;
Handhaving van de openbare orde en rechtsorde;
Uitvoering van strafrechtelijke onderzoeken.

Deze taken worden uitgevoerd door de districten en de daaronder
ressorterende brigades van het CKmar die belast zijn met de politietaken
op Schiphol of de andere aangewezen burgerluchtvaartterreinen.

Indicatoren

Streefwaarde 2012

Beschikbaarheid/bereikbaarheid

Serviceniveau prioriteitsmeldingen:
– in minimaal 90% van de prio 1 meldingen in de terminal en het
betreffende luchtvaartterrein binnen 5 minuten ter plaatse
– in 90% van de prio 2 meldingen binnen 10 minuten ter plaatse
– in 90% van de prio 3 meldingen binnen 15 minuten ter plaatse

Operationele doelstelling 5

Beschikbare operationeel gerede eenheden voor samenwerking, bijstand
en assistentieverlening.

Motivering

Het CKmar draagt als uitvoeringsorganisatie bij aan de realisatie van deze
beleidsdoelstelling en de drie hoofdtaken van Defensie. Van het CKmar
wordt inzet gevraagd ten behoeve van het:
–
–
–

Instrumenten

Operationeel gereedstellen en inzetten van Mobiele Eenheden (ME);
Operationeel gereedstellen en inzetten van Bijstandseenheden (BE);
Operationeel gereedstellen en inzetten van een Aanhoudingseenheid
(AE).

Deze eenheden zijn samengesteld uit personeel van de districten en de
daaronder ressorterende brigades. Deze taken worden grotendeels als
nevenfunctie uitgevoerd:

Indicatoren

Streefwaarde 2012

Aantal beschikbare eenheden

4 pelotons ME
3 pelotons BE
1 aanhoudingseenheid

Operationele doelstelling 6

Beschikbare operationele eenheden leveren voor internationale crisis- en
humanitaire operaties.

Motivering

Het CKmar draagt bij aan de drie hoofdtaken van Defensie. Van het CKmar
wordt inzet gevraagd ten behoeve van:
•
•
•

De militaire politietaken voor de Nederlandse krijgsmacht;
De internationale civiele politiemissies, waaronder die van de
Europese Gendarmerie Eenheid (EGF);
Crowd and Riot Control (CRC).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

50

Beleidsartikelen

Instrumenten

Deze taken worden uitgevoerd door de districten en de daaronder
ressorterende brigades van het CKmar.

Doelstellingenmatrix CKmar
2012
Groep

2012

Organieke eenheid

Geplande
inzet
(OD1)

Totaal
aantal
eenheden

Operationeel Gerede
eenheden
(OD1 of OD2)
specifiek

DLBE/BBM
Alle districten
BE/ME
DLBE/BSB
1

VTE’n voor politietaken Defensie
VTE’n voor civiele politiemissies
Peloton voor CRC
VTE’n voor Close Protection Teams

ca. 10
ca. 116
ca. 3

50
256
1
26

Voortzettingsvermogen
(OD3)

organiek
25
128

25
128

13

13

11

Het CRC-peloton kan gedurende 2012 geen CRC onder pantser uitvoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

51

Beleidsartikelen

2.2.6 Defensie Materieel Organisatie – beleidsartikel 25
Algemene doelstelling
De Defensie Materieel Organisatie (DMO) zorgt voor modern, robuust en
kwalitatief hoogwaardig en inzetbaar materieel.
Omschrijving van de samenhang in het beleid
Een van de beleidsprioriteiten van Defensie is de verbetering van de
operationele inzetbaarheid. Een deel van de operationele inzetbaarheid
wordt beïnvloed door de materiële gereedheid. De DMO levert een
bijdrage aan de materiële gereedheid door de aanschaf van materieel, het
leveren van materieellogistieke ondersteuning en de instandhouding van
defensiematerieel. Daarnaast verzorgt de DMO de afstoting van overtollig
defensiematerieel. Aan alle operationele gebruikers wordt modern en
kwalitatief hoogwaardig materieel geleverd dat voldoet aan de operationele eisen, tijdig beschikbaar is en voldoende bescherming biedt voor
het defensiepersoneel. Dit materieel wordt op een zorgvuldige, over de
levensduurdoelmatige en rechtmatige wijze verworven.
In de Defensie Industrie Strategie (DIS) worden mogelijkheden bezien om
een bijdrage te leveren aan de positie van de Nederlandse Defensiegerelateerde Industrie (DGI) in de internationale netwerken op het gebied van
ontwikkeling, productie en instandhouding van materieel. In bijlage 4.3 is
een uitgebreide rapportage opgenomen over de stand van zaken van de
operationalisatie van de DIS.
Verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor de aanschaf en de instandhouding
van materieel en de afstoting van overtollig materieel van de krijgsmacht.
Budgettaire gevolgen van het beleid
De financiële middelen die ter beschikking staan van de DMO voor de
realisatie van de doelstellingen, zijn in de onderstaande tabel opgenomen.
Deze tabel budgettaire gevolgen is voor jaren 2010 en 2011 ingedeeld
conform de oude definities van apparaat- en programma-uitgaven. Vanaf
2012 zijn de nieuwe definities gehanteerd. In 2012 zal naar aanleiding van
de beleidsbrief de zeggenschap over de drie systeemlogistieke bedrijven
(het Marinebedrijf in Den Helder, het Logistiek Centrum Woensdrecht
(LCW) en het Defensiebedrijf Grondgebonden Systemen (DBGS) vooral
gevestigd in Amersfoort) worden overgedragen aan de operationele
commandanten. De drie ketenbedrijven die voor de gehele krijgsmacht
werken, te weten het Kleding- en Persoonsgebonden Uitrusting Bedrijf
(KPU), het Defensie Munitiebedrijf en het Defensie Bedrijfsstoffen Bedrijf
(DBB), blijven bij de DMO. Zoals gemeld in de beleidsagenda zal de Kamer
nog voor de behandeling van de ontwerpbegroting 2012 in een Nota van
Wijziging geinformeerd worden over de consequenties van de overdracht
van de drie systeemlogistieke bedrijven.
Waar mogelijk worden onderdelen uitbesteed. In de ketenlogistiek zal
indien mogelijk met externe partijen worden samengewerkt. Voorraden
worden zoveel mogelijk rechtstreeks van de leverancier betrokken en bij
de eindgebruiker afgeleverd, eigen voorraden worden geminimaliseerd en
gecentraliseerd. Per keten zijn er maximaal twee voorraadpunten. Ook de
directie Wapensystemen en de directie Projecten en Verwerving blijven
deel uit maken van de DMO. Beide worden aanzienlijk verkleind. Alle
materieelinvesteringsprojecten boven € 5 miljoen worden in de laatstgenoemde directie geconcentreerd, waarbij de eerstgenoemde directie de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

52

Beleidsartikelen

ondersteuning levert. Na de reorganisatie als gevolg van de maatregelen
in beleidsbrief heeft de DMO geen beleidsmatige functies meer.
Bedragen x € 1 000
Verplichtingen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1 128 782

2 122 038

1 815 726

2 131 551

2 482 743

2 023 321

1 475 028

980 419
243 520
244 728
281 681

1 084 041
844 862
216 911
195 513
221 735

762 689
863 778
189 527
189 820
200 318

561 775
1 011 492
175 424
209 582
238 667

320 597
1 095 653
110 945
262 835
370 652

170 595
1 194 258
112 380
218 982
480 337

21 569
165 719
23 202
914 659

13 733
186 512
10 458
648 323

6 836
264 533
12 744
590 006

6 105
368 230
13 484
583 716

9 192
323 987
18 042
527 542

10 018
354 742
17 799
536 916

269 627

173 750

170 554

167 588

148 156

151 482

321 850

241 311

202 341

200 152

176 302

185 694

323 182

233 262

217 111

215 976

203 084

199 740

1 910 376

1 895 078

1 493 185

1 453 784

1 595 208

1 623 195

1 731 174

259 127

245 179

3 105

1 781

8 259
463 261
1 758

10 918
417 750
1 776

7 185
376 872
1 719

6 348
361 940
1 725

6 342
362 091
1 725

273 167
81 719
18 652
99 740

251 253
78 539
12 825
87 827

210 412
75 295
12 323
87 746

201 859
73 600
10 930
83 624

200 828
71 140
10 844
87 346

Uitgaven
Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht per 31-12-2011
Voorzien in nieuw materieel,
1 036 808
waarvan Investeringen zeestrijdkrachten
264 813
waarvan Investeringen landstrijdkrachten
363 811
waarvan Investeringen luchtstrijdkrachten
238 256
waarvan Investeringen Koninklijke
marechaussee
15 062
waarvan Investeringen Defensiebreed
133 190
waarvan Investeringen overig
21 676
Instandhouding van materieel,
873 568
waarvan Logistieke ondersteuning zeestrijdkrachten
270 907
waarvan Logistieke ondersteuning landstrijdkrachten
292 611
waarvan Logistieke ondersteuning luchtstrijd310 050
krachten
Totaal programma-uitgaven
Apparaatsuitgaven
Staf DMO
Ondersteuning operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s
Apparaatsuitgaven verdeeld naar
categorie:
personele uitgaven
huisvesting
ICT
overige exploitatie
Totaal apparaatsuitgaven
Totaal uitgaven
Totaal ontvangsten
waarvan Verkoopopbrengsten
waarvan Overige ontvangsten

262 232

246 960

473 278

430 444

385 776

370 013

370 158

2 172 608

2 142 038

1 966 463

1 884 228

1 980 984

1 993 208

2 101 332

292 916
246 505
46 411

279 691
223 700
55 991

231 325
180 658
50 667

179 325
128 658
50 667

209 685
159 018
50 667

176 853
126 186
50 667

141 553
90 886
50 667

Budgetflexibiliteit
Voor de investeringen is per 1 januari 2012 voor 73 procent contractuele
verplichtingen aangegaan. Voor de instandhouding van materieel is 48
procent verplicht. Het overige deel is in beginsel verbonden aan het
vastgestelde activiteitenniveau ten einde te komen tot de realisatie van de
operationele doelstellingen in de beleidsartikelen 20, 21, 22, 23 en 24.
Operationele doelstellingen
Operationele doelstelling 1:

Voorzien in nieuw materieel

Motivering

Om de operationele inzetbaarheid van de krijgsmacht te verzekeren,
voorziet de DMO tijdig in nieuw materieel of wordt bestaand materieel
vervangen. Het aan te schaffen materieel is noodzakelijk om de organisatie adequaat toe te rusten voor de opgedragen taken. Het totaalbedrag
dat de DMO in 2012 ter beschikking staat ter verwezenlijking van deze
eerste operationele doelstelling is € 845 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

53

Beleidsartikelen

Instrumenten

Defensie volgt de ontwikkelingen op het gebied van duurzaam inkopen. In
afwachting van nieuwe rijksbrede richtlijnen op dit gebied zal Defensie
ook in 2012 zo veel mogelijk de uitgangspunten hanteren die momenteel
gelden voor duurzaam inkopen. Dat betekent dat bij de verwerving van
bepaalde productgroepen vooraf vastgestelde duurzaamheidseisen van
toepassing zijn. Hierbij mag de operationele veiligheid niet worden
belemmerd, dient het aanbod voldoende zijn en mag er geen sprake zijn
van substantiële meerkosten.
Daarnaast is Defensie begonnen aan de invoering van «assortimentsmanagement». Daarmee wordt via een ordening van goederen en diensten
de spreiding van verantwoordelijkheden tegengegaan. Het doel hiervan is
onder meer de levering en de instandhouding van goederen en de
levering van diensten tegen zo laag mogelijke kosten. De verdere
implementatie van assortimentsmanagement is gekoppeld aan de
invoering van het ERP-systeem (SAP) die is voorzien voor 2014. Voorts
richt Defensie zich op het gebruik van geïntegreerde contractvormen in de
verschillende contractfasen wanneer de benodigde werkzaamheden
worden uitbesteed aan een private partij.

Materieelprojecten

Hieronder zijn tabellen opgenomen met projecten waarvoor geld is
gereserveerd gedurende de begrotingsperiode 2012 tot 2016, waarvan het
volume groter is dan € 25 miljoen of die politiek gevoelig zijn. De
projecten uit de tabellen worden toegelicht bij een wijziging van het
budget van minstens € 10 miljoen, een verschuiving van meer dan een
jaar of een aanzienlijke bijstelling van de producteisen. Afrondingsverschillen in deze tabellen zijn mogelijk. Dollargevoelige projecten zijn
opgenomen tegen een dollarkoers van € 0,75 of tegen een -specifiek voor
dat project afgesloten- termijndollarkoers. Een meer uitgebreide
toelichting op de projecten is te vinden in het Materieelprojectenoverzicht
(MPO). Het MPO bevat informatie over de strategische materieelprojecten
en de afstoting van wapens en wapensystemen. In het MPO wordt in
aanvulling op de toelichtingen in de begroting onder meer beschreven
hoe een materieelproject past in het defensiebeleid en samenhangt met
andere materieelprojecten, evenals welke wijzigingen zich ten opzichte
van het vorig jaar hebben voorgedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

54

Beleidsartikelen

Projecten in realisatie zeestrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven
t/m 2011

2012

2013

2014

Fasering
tot
2015

2016

Aanpassing Mijnenbestrijdings
capaciteit (PAM)

186,3

183,4

2,9

Fast Raiding Interception and
Special forces Craft (FRISC)

28,6

9,9

14,0

3,5

1,2

2014

Instandhouding M-fregatten

57,8

27,3

12,0

12,0

6,5

2014

Instandhouding Walrusklasse
onderzeeboten

94,1

16,6

14,7

12,5

18,0

Kwantitatieve versterking
mariniersbataljons

10,4

4,8

2,1

2,0

1,5

2014

1 553,3

1 525,7

13,8

10,3

3,5

2014

Patrouilleschepen

529,7

456,7

42,6

16,1

14,2

2014

Verwerving Joint Logistiek
Ondersteuningsschip (JSS)

383,2

105,2

100,0

87,5

86,5

Luchtverdedigings- en Commandofregatten

2012

13,5

4,0

9,0

2018

2015

Projecten in planning en realisatie
Aanpassing Mijnenbestrijdingscapaciteit (PAM)
Het project behelst de modernisering van de mijnenjaagcapaciteit van tien
mijnenbestrijdingsvaartuigen en zes schepen van de Belgische Flowerklasse, evenals de uitvoering van levensverlengend onderhoud aan deze
schepen. De financiële situatie bij Defensie heeft geleid tot een vertraging.
Het laatste gemoderniseerde vaartuig zal begin 2012 in de vaart worden
genomen.
Fast Raiding, Interception and Special forces Craft (FRISC)
FRISC is een samenvoeging van een aantal vergelijkbare projecten voor
de aanschaf van in totaal 48 kleine en snelle vaartuigen. Als gevolg van de
herschikkingen bij Defensie is het project met twee jaar verlengd.
Kwantitatieve versterking mariniersbataljons
Het project behelst de verwerving van extra materieel en infrastructuur
voor de personele uitbreiding van de twee manoeuvrebataljons van het
Korps Mariniers. De aanzienlijke verlaging van het budget ten opzichte
van vorig jaar is het gevolg van de overheveling van gelden voor de
infrastructuur naar Beleidsartikel 26 CDC. De verwerving van materieel is
met een jaar vertraagd doordat de contractonderhandelingen met de
industrie langer duurden dan voorzien.
Luchtverdedigings- en Commandofregatten (LC-fregatten)
Het project behelst de ontwikkeling en de bouw van vier LC-fregatten.
Patrouilleschepen
Het project behelst de vervanging van vier M-fregatten door patrouilleschepen voor de uitvoering van taken in het lagere deel van het geweldsspectrum. Het budget is met € 18,2 miljoen verhoogd als gevolg van een
prijspeilbijstelling en vergroting van de munitievoorraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

55

Beleidsartikelen

Verwerving Joint Logistiek Ondersteuningsschip (JSS)
Het project JSS behelst het ontwerp, de bouw en de indienststelling van
een joint logistiek ondersteuningsschip. Het budget is met € 5,6 miljoen
verhoogd als gevolg van een prijspeilbijstelling.
Projecten in planning zeestrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Project- Verwachte Verwachte
volume uitgaven uitgaven
t/m 2011
in 2012

Planning DMP proces
2011

2012

2013

2014

2015

Fasering

2016

Instandhouding
Goalkeeper *

25–50

Instandhouding
Luchtverdedigingsen Commandofregatten **

50–100

Maritime Ballistic
Missile Defence
(MBMD)

100–250

<25

<25

Midlife upgrade BV’s
206*

25–50

<25

<25

2011–2015

Modificatie MK48
torpedo*

50–100

<25

<25

2011–2017

*
**

<25

<25

2012–2020

A

A

2015–2019

2013–2018

Gemandateerde projecten waarvan de A-brief al aan de Kamer verzonden is.
Project komt voor mandatering in aanmerking.

Instandhouding Goalkeeper
Het project behelst de modernisering van de Goalkeeper. De Goalkeeper
is een verdedigingsmiddel tegen inkomende Anti Surface Ship Missiles.
Het project is twee jaar vertraagd als gevolg van de herschikkingen bij
Defensie.
Maritime Ballistic Missile Defence (MBMD)
Met het project Maritime Ballistic Missile Defence (MBMD) worden de
Luchtverdedigings- en Commandofregatten op termijn voorzien van een
verdedigingscapaciteit tegen ballistische raketten. In 2006 is een sensormodificatie met succes beproefd. Als gevolg van de herschikkingen bij
Defensie begint het project twee jaar later.
Midlife upgrade BV206D (MLU BV206D)
De eenheden van het Korps Mariniers beschikken over voertuigen met
een hoge terreinvaardigheid, in het bijzonder de BV206D en gepantserde
rupsvoertuigen van het type Viking. De MLU BV206D betreft een levensduurverlengend onderhoud, waardoor de voertuigen operationeel
inzetbaar blijven tot ten minste 2020. Als gevolg van vertraging in de
verwervingsvoorbereidingsfase zal de levering van het eerste voertuig
een jaar later plaatshebben.
Modificatie MK48 torpedo
Het project betreft de verbetering van het wapensysteem MK48 torpedo
van de Walrusklasse onderzeeboten. De planning is in lijn gebracht met
het project Instandhouding Walrusklasse onderzeeboten. De prijs per
modificatiepakket blijkt hoger dan verwacht. Defensie onderzoekt
momenteel hoe in de behoefte kan worden voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

56

Beleidsartikelen

Projecten in realisatie landstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven

t/m 2011

2012

2013

2014

2015

Fasering
tot

2016

AGBADS

125,6

118,8

2,2

4,6

2013

Battlefield Management System
(BMS)

62,7

46,2

13,4

3,1

2013

Datacommunicatie Mobiel
Optreden (DCMO)

42,8

35,9

3,2

3,7

2013

Groot pantserwielvoertuig (GPW,
Boxer) (ontwikkeling)

114,2

112,1

1,3

0,8

2013

Groot pantserwielvoertuig (GPW,
Boxer) (productie)

729,6

178,5

114,0

142,6

Infanterie Gevechtsvoertuig (IGV),
productie en training

1 118,1

1 085,5

32,6

2012

Tactical Indoor Simulation
(TACTIS)

84,1

83,4

0,7

2012

Vervanging genie- en
doorbraaktank

87,4

41,1

38,9

140,5

119,6

31,5

7,4

2017

2013

Groot Pantserwielvoertuig (GPW, Boxer) (ontwikkeling en
productie)
Dit project betreft de internationale ontwikkeling en serieproductie van
een nieuw pantserwielvoertuig. Het projectvolume is verhoogd als gevolg
van samenvoeging met het project C4I-Boxer en door prijspeilaanpassingen.
Infanteriegevechtsvoertuig (IGV), productie en training
Het project betreft de invoering van het pantservoertuig CV-90. Het
projectvolume is verlaagd als gevolg van prijspeilaanpassingen.
Tactical Indoor Simulation (TACTIS)
Het doel van dit project is een belangrijke kwaliteitsverbetering in de
opleidings- en trainingscyclus van de gemechaniseerde eenheden van het
CLAS. Het systeem is geaccepteerd en operationeel in gebruik. De
resterende werkzaamheden worden in 2011 voltooid en de gerelateerde
betalingen duren tot 2012.
Vervanging genie- en doorbraaktank
Het project behelst de vervanging van de genie- en doorbraaktanks. Het
projectvolume is verhoogd als gevolg van prijspeilaanpassingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

57

Beleidsartikelen

Projecten in planning landstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Project- Verwachte Verwachte
volume uitgaven uitgaven
t/m 2011
in 2012

Planning DMP proces
2011

2012

2013

2014

2015

Fasering

2016

Capability Upgrade
Elektronische
Oorlogvoering (CUP
EOV) 1

25–50

A

2014–2019

Defensiebrede
vervanging van
ondersteunende
Klein Kaliber
Wapens1

50–100

A

2014–2017

Vervanging
Bouwmachines,
grondverzet- en
wegherstelmiddelen1

25–50

A

2015–2018

Vervanging
Brugleggende tank1

50–100

Vervanging Mortieropsporingsradar
(MOR)1

50–100

Verwerving
CE-pakketten IGV1

50–100

<25

<25

<25

Verwerving Precision
Guided Munition
(PGM) 2

<25

D

A

A

2010–2021

2014–2018

2011–2017

2011–2017

Warmtebeeld Light
Infrared Observation
Nightsight (LION
nieuwe generatie
warmtebeeld
waarnemingssystemen)1
25–50
1
2

A

2015–2018

Project komt voor mandatering in aanmerking.
Gemandateerde projecten waarvan de A-brief al aan de Kamer verzonden is.

Capability Upgrade Elektronische Oorlogvoering (CUP EOV)
Het project behelst de verbetering van het huidige EOV-systeem. Als
gevolg van de beleidsbrief is het project met een jaar verschoven.
Defensiebrede vervanging van ondersteunende Klein Kaliber
Wapens (KKW)
Dit project voorziet in een defensiebrede vervanging van meerdere
ondersteunende wapens.
Vervanging Brugleggende tank
Het project behelst de vervanging van de brugleggende tanks. Het project
is geherfaseerd en met drie jaar verlengd.
Vervanging mortieropsporingsradar (MOR)
Het project behelst de vervanging van mortieropsporingsradar. Deze radar
is essentieel voor een goede situational awareness, in het bijzonder voor
de bestrijding van vijandelijke grondwapens. Als gevolg van de beleidsbrief is het project herijkt en met drie jaar verlengd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

58

Beleidsartikelen

Verwerving CE-pakketten IGV
Het project behelst de verwerving van beschermingspakketten van het
Infanterie Gevechtsvoertuig, het hoofdwapensysteem van de pantserinfanterie van de gemechaniseerde brigades. Het project is met twee jaar
verlengd.
Verwerving Precision Guided Munition (PGM)
Het project behelst de verwerving van precision guided munition voor de
pantserhouwitser. Het project is verdeeld in twee deelprojecten: de
verwerving van geleide munitiesoorten en de verwerving van course
correcting fuses. Het budget is verminderd tot onder de € 25 miljoen,
waardoor het project niet als aparte regel zal worden opgenomen in de
begroting 2013.
Warmtebeeld Light Infrared Observation Nightsight (LION)
Het project beoogt de defensiebrede vervanging van uiteenlopende
waarnemingssystemen. Het betreft oude generaties helderheidsversterkers en warmtebeeldsystemen.
Projecten in realisatie luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven
t/m 2011

Fasering
tot

2012

2013

2014

2015

2016

Aanschaf C-130 /(K)DC-10
Simulatoren

36,0

32,9

3,1

2012

AH-64D Modernised Target
Acquisition and Designation Sight
(MTADS)

83,5

76,8

6,7

2012

AH-64D Upgrade

118,0

10,9

6,2

29,0

45,0

26,9

2015

Chinook uitbreiding en versterking
(4 + 2)

364,6

311,2

49,6

0,7

1,9

1,2

2015

F-16 M5 modificatie
F-16 Mode 5 IFF

51,0
39,3

35,4
13,2

4,2
12,1

2,4
7,5

1,5
5,5

1,0

2014
2018

F-16 Verbetering lucht-grond
bewapening, fase 1

58,8

37,2

1,5

14,0

6,1

2015

F-16 Zelfbescherming (ASE)

81,0

5,6

13,0

26,0

36,4

Vervanging F-16 (System
Development and Demonstration)

792,1

791,0

1,1

2012

Vervanging F-16 NL projecten

41,5

37,7

3,8

2012

2014

AH-64D Modernised Target Acquisition and Designation Sight
(MTADS)
Het project behelst de verbetering van de detectie- en identificatiecapaciteit van de Apachehelikopter. De levering van de laatste vijf modificatiepakketten is vertraagd. Hierdoor worden de laatste helikopters aangepast
in 2012.
AH-64D Upgrade
Het project behelst de modernisering van de Apachehelikopter. Met de
beleidsbrief is de Kamer geïnformeerd over een herfasering die binnen
het contract kan worden uitgevoerd. Het betreft een financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

59

Beleidsartikelen

herschikking van een jaar. De vertraging bij de aanpassingen aan de
laatste helikopters bedraagt ongeveer een half jaar.
Chinook uitbreiding en versterking
Naast een uitbreiding met vier toestellen en vervanging van twee
toestellen, voorziet het project in de verwerving van beperkte voorzieningen voor de uitvoering en ondersteuning van speciale operaties. Na de
eerste levering – naar verwachting eind 2011 – volgen de overige
toestellen binnen een half jaar. Van de zes nieuwe Chinooks worden er
drie gestationeerd in de Verenigde Staten (Fort Hood) voor opleiding en
training. De verwerving van munitie maakt deel uit van het project en zal
duren tot en met 2015.
F-16 M5 modificatie
Het M5 modificatieprogramma betreft een modernisering van zowel de
hardware als de softwarevan het GPS-systeem, het gebruik van precisiewapens en de voorbereiding op een moderner elektronisch zelfbeschermingssysteem. De modificatieplanning van de F-16’s is verlengd en het
projectbudget is geherfaseerd.
F-16 mode 5 IFF
In Navo-verband wordt het huidige Identification Friend or Foe (IFF) mode
4-systeem vervangen door mode 5. De aanvullende eisen die de Amerikaanse luchtvaartautoriteit heeft gesteld leiden naar verwachting tot een
vertraging bij de invoering van het systeem en tot een herschikking van
het projectbudget.
F-16 Verbetering lucht-grond bewapening, fase 1
Dit project heeft tot doel de bewapening van de F-16 aan te vullen en te
verbeteren. Het resterende projectbudget is naar aanleiding van de
beleidsbrief verlaagd. Vanwege het langer doorvliegen met de F-16 wordt
het resterende deel besteed aan de verwerving van laser- en GPS-geleide
wapens voor de F-16. Deze wapens zijn ook geschikt voor de beoogde
opvolger van dit toestel, de F-35.
F-16 Zelfbescherming (ASE)
Het betreft een verbetering van de zelfbescherming van de F-16 door een
modernisering van de radarstoorzender en de verbetering van de
presentatie in de cockpit. Met de beleidsbrief is aan de Kamer gemeld dat
het project is geherfaseerd. De totale capaciteit zal naar verwachting in
2014, een jaar later dan voorzien, beschikbaar komen.
Vervanging F-16 SDD/NL projecten
Het project Vervanging F-16 heeft tot doel tijdig te voorzien in de
vervanging van de F-16 jachtvliegtuigen. De uitgaven betreffen de
deelneming aan de System Development and Demonstration (SDD)-fase
van het F-35 programma en de Nederlandse projecten die deel uitmaken
van de vaste Nederlandse bijdrage aan de SDD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

60

Beleidsartikelen

Projecten in planning luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Project-omschrijving

AH-64D Verbetering
bewapening 1

25–50

AH-64D Zelfbescherming (ASE) 2

50–100

Chinook Midlife
Update (MLU)

>250

F-16 infrarood
geleide lucht-lucht
raket1

25–50

F-16 M6.5
onderhoudstape1

<25

2

<25

2011

2012

2013

2014

2015

Fasering

2016

2013–2017

<25

B

2011–2016

<25

A

2012–2018

2013–2015

<25

2012–2015

<25

2010–2021

50–100

Langer doorvliegen
F-16 –
Instandhouding

100–250

Langer doorvliegen
F-16 – Operationele
zelfverdediging1

50–100

Langer doorvliegen
F-16 – Vliegveiligheid
en
Luchtwaardigheid1

50–100

Patriot Vervanging
COMPATRIOT1

25–50

<25

<25

Vervanging F-16
Voortgezette
verwervingsvoorbereiding/
productie
>250

100–250

100–250

50–100

Planning DMP proces

<25

F-16 Verbetering
lucht-grond
bewapening, fase 2

Vervanging Medium
Power Radars in Wier
en Nieuw Milligen2
1

Project- Verwachte Verwachte
volume uitgaven uitgaven
t/m 2011
in 2012

<25

A

2015–2020

A

2015–2017

A

< 25

2016–2020

2010–2015

D

B

C

D

t/m 2023

2011–2016

Gemandateerde projecten waarvan de A-brief al aan de Kamer verzonden is.
Project komt voor mandatering in aanmerking

AH-64D Verbetering bewapening
Dit project behelst een herziening van het munitiepakket voor de Apache.
In de beleidsbrief is de Kamer geïnformeerd over de verlenging van het
project met een jaar.
AH-64D Zelfbescherming (ASE)
Met dit project worden de Apachehelikopters voorzien van een volwaardig
zelfbeschermingsysteem.
Chinook Midlife Update (MLU)
Het betreft de instandhouding van en noodzakelijke operationele
verbeteringen aan de Chinook-helikopter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

61

Beleidsartikelen

F-16 infrarood geleide lucht-lucht raket
Het project behelst de vervanging van de infrarood geleide lucht-lucht
raketten voor de F-16. Als gevolg van het besluit tot de vermindering van
het aantal F-16»s is het projectbudget verlaagd en is de fasering
aangepast.
F-16 Verbetering lucht-grondbewapening, fase 2
Dit project behelst de verbetering en aanvulling van de bewapening van
de F-16 en de vervanger daarvan. Twee van de vijf deelbehoeften worden
vervuld met de aanschaf van de Small Diameter Bomb I. Met de beleidsbrief is de Kamer geïnformeerd over een herfasering van de overige drie
deelbehoeften naar de periode van 2018 tot 2021. Het hiervoor gereserveerde budget is verlaagd.
Langer doorvliegen F-16 – Instandhouding
De F-16 zal drie jaar langer doorvliegen dan was voorzien. Om de
technische instandhouding te waarborgen moet een aantal componenten
worden vervangen, waaronder een deel van de generatoren, de airconditioning van de cockpit, kanonslopen, vleugels en delen van de doelaanwijsapparatuur. Daarnaast is groot onderhoud nodig voor een deel van de
motoren.
Langer doorvliegen F-16 – Operationele zelfverdediging
In operationeel opzicht zal de F-16allengs minder voldoen aan de eisen
van de tijd, onder meer vanwege de proliferatie van hoogwaardige
luchtverdedigingssystemen en moderne gevechtsvliegtuigen. Om de
operationele inzetbaarheid te kunnen garanderen is een modernisering en
uitbreiding van het operationele zelfbeschermingssysteem noodzakelijk.
Dit project sluit aan bij het project F-16 Zelfbescherming (ASE).
Langer doorvliegen F-16 – Vliegveiligheid en Luchtwaardigheid
Om de vliegveiligheid en luchtwaardigheid te waarborgen zijn aanpassingen van de software noodzakelijk evenals de vervanging van onder
meer de Modular Mission Computer.
Patriot Vervanging COMPATRIOT
Het verbindingssysteem COMPATRIOT ondersteunt de commandovoering
en vuurleiding van het Patriotsysteem. Het huidige COMPATRIOT-systeem
is technisch en economisch verouderd en dient te worden vervangen. Het
project is geherfaseerd.
Vervanging F-16 Voortgezette verwervingsvoorbereiding/
productie
Zoals gemeld in de beleidsbrief wordt in het investeringsoverzicht € 4,5
miljard gereserveerd voor de vervanging van de F-16. Dit kabinet neemt
geen besluiten over de vervanger van de F-16, het aantal aan te schaffen
toestellen en het daarvoor benodigde budget. Defensie is in het kader van
de vervanging van de F-16 een aantal verplichtingen aangegaan, waarvan
de belangrijkste hieronder worden opgesomd.
Defensie neemt deel aan het Production, Sustainment and Follow-on
Development (PSFD) Memorandum of Understanding voor de F-35 (Joint
Strike Fighter). Voorts heeft Defensie in mei 2008 een Memorandum of
Understanding getekend voor deelneming aan de operationele testfase
(IOT&E).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

62

Beleidsartikelen

In het kader van de operationele testfase zijn verder verplichtingen
aangegaan voor twee testtoestellen. In 2009 is een verplichting
aangegaan voor het eerste testtoestel uit de Low Rate Initial Production
(LRIP)-3 productieserie, inclusief bijkomende middelen en eind april 2011
voor het tweede testtoestel uit de LRIP-4 productieserie, tevens inclusief
een deel van de bijkomende middelen.
Voor de overige nog te contracteren bijkomende middelen zijn nog geen
verplichtingen aangegaan. Het eerste toestel wordt naar verwachting in
augustus 2012 geleverd, het tweede toestel in maart 2013. Daarbij moet,
zoals in de jaarrapportage over 2010 is gemeld, voor het eerste testtoestel
rekening worden gehouden met een prijsstijging van ongeveer tien tot
vijftien procent. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de geraamde
uitgaven voor de PSFD, de IOT&E en de twee testtoestellen.
Projectomschrijving
PSFD MoU
IOT&E MoU
Testtoestellen inclusief bijkomende
middelen

Projectvolume
123,0
21,0
237,1

t/m 2011
71,3

2012
10,8

138,8

72,6

Raming uitgaven (bedragen x € 1 miljoen)
2013
2014
2015
2016 e.v.
8,7
2,6
2,3
27,3
10,6
10,4
25,7

Fasering
tot
2024
2015
2013

Projecten in realisatie defensiebreed (bedragen x € 1 miljoen)
Project-omschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven
t/m 2011

2012

2013

2014

2015

Fasering
tot

2016

Counter Improvised Explosive
Devices (C-IED) blok 1 en 2

34,2

31,4

Militaire Satelliet Communicatie
lange termijn defensiebreed
(MILSATCOM)

133,0

99,4

9,0

9,0

9,1

6,5

2015

Modernisering navigatiesystemen

36,4

16,6

2,3

5,0

6,8

5,7

2015

1 174,9

781,8

122,2

107,1

113,5

40,3

30,5

21,2

4,0

3,3

2,0

NH-90
Richtkijker wapen schutter lange
afstand

2,8

2013

10,0

2016

2014

Counter Improvised Explosive Devices (C-IED)
Het programma C-IED bestaat uit meerdere deelprojecten om de
Improvised Explosive Devices (IED) dreiging breder aan te pakken. Het
eerste blok is inmiddels voltooid, het tweede blok is in de realisatiefase.
Blok 3 behelst de structurele inbedding van C-IED-middelen bij Defensie.
Militaire Satelliet Communicatie lange termijn (MILSATCOM)
Het project betreft de behoefte aan satellietcapaciteit voor militair gebruik.
Het project is geherfaseerd en met een jaar verlengd.
Modernisering navigatiesystemen
Dit project voorziet in een krijgsmachtbrede behoefte aan modernisering
en uitbreiding van navigatiemiddelen en daarmee samenhangende
maritieme identificatiemiddelen. Als gevolg van herschikkingen wordt het
project met twee jaar verlengd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

63

Beleidsartikelen

NH-90
Defensie neemt deel aan het internationale NH-90 programma met als
doel de aanschaf van twintig NH-90 helikopters. Met de brief van 20 mei
2011 (Kamerstuk 25 928, nr. 48) is de Kamer geïnformeerd over de
herijking van het project. Het project is verlengd tot 2016.
Richtkijker wapen schutter lange afstand
Het geweer lange afstand (GLA) zal worden voorzien van apparatuur om
onder alle omstandigheden effectief te kunnen worden ingezet. Het
project is geherfaseerd en met twee jaar verlengd.
Projecten in planning defensiebreed (bedragen x € 1 miljoen)
Project-omschrijving

Project-volume Verwachte Verwachte
In M€ uitgaven uitgaven
t/m
in 2012
2011

Combat Identification (Combat
ID) 1

25–50

Counter Improvised Explosive
Devices (C-IED) blok 33

50–100

Defensie bewaking en beveiligingssysteem (DBBS)

< 25

Planning DMP proces

2011

2012

2013

2014

2015

Fasering

2016

A

2013–2017

A

2012–2022

A

2013–2019

100–250

Defensiebrede vervanging
operationele wielvoertuigen

> 250

Joint Fires3

25–50

< 25

<25

B

C

D

2009–2019

A

2014–2018

Medium altitude long endurance 100–250
(MALE) UAV

<25

A

2014–2017

MILSATCAP3

25–50

<25

A

2011–2018 2

Nieuwe generatie
identificatiesystemen (IFF mode
5/Mode S) 3

25–50

Uitbreiding CBRN capaciteiit in
het kader van ICMS3

50–100

Verbeterd Operationeel Soldaat
Systeem (VOSS)

100–250

Vernieuwing TITAAN3

50–100

Vervanging grondterminals
MILSATCOM3

25–50

Vervanging HF/VHF-radio
(EZB/FM9000)

A

2014–2017

A

<25

<25

C

<25

<25

A

2012–2014

D

2007–2017
2011–2016

A

2018–2020

100–250

Vervanging licht indirect vurend
wapensysteem (LIVS)3

50–100

Verwerving HV-brillen 4

25–50

<25

A

2013–2021

A

2017–2020

<25

2011–2014

1

Gemandateerde projecten waarvan de A-brief al aan de Kamer verzonden is.
Project komt voor mandatering in aanmerking
Investeringsdeel
4
Gemandateerde projecten waarvan het A-document al aan de Kamer verzonden is.
3
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

64

Beleidsartikelen

Combat Identification (Combat ID)
Combat ID geeft grond- en luchtgebonden eenheden een identificatiecapaciteit zodat het identificeren van eenheden vanuit de lucht, maar ook
onderling op de grond, kan worden verbeterd. Het project is als gevolg
van de herschikkingen bij Defensie met een jaar verlengd.
Defensie bewaking en beveiliging systeem (DBBS)
Dit project behelst de bedrijfsmatige vervanging van de verouderde
elektronische bewakings- en beveiligingssystemen van de statische
defensielocaties, zoals gebouwen en installaties.
Defensiebrede vervanging operationele wielvoertuigen
Het project behelst de defensiebrede vervanging van de operationele
wielvoertuigen. Defensie streeft ernaar een deel van het project versneld
uit te voeren.
Joint Fires
Voorwaartse waarnemers en Forward Air Controllers zullen worden
samengevoegd in zogeheten Fire Support Teams die op compagniesniveau worden ingedeeld. Ten behoeve daarvan wordt uitrusting
aangeschaft en is een modificatie nodig van de apparatuur voor doelbepaling. Hierdoor zal de uitwisseling tussen de Fire Support Teams van het
CZSK en van het CLAS verder worden vergroot. De coordinatie tussen
deze teams zal op brigade- en bataljonsniveau in een speciaal stafelement
worden belegd.
MALE UAV
Op grond van de in 2006 vastgestelde behoefte aan strategische,
operationele en tactische waarnemingscapaciteit wordt in lijn met de
beleidsbrief het project Medium Altitude Long Endurance (MALE) UAV
voortgezet. Het betreft de aanschaf van een systeem bestaande uit vier
toestellen inclusief sensoren, grondelementen voor de bediening en de
apparatuur voor dataverwerking.
MILSATCAP
Het project betreft de verwerving van militaire capaciteit op het gebied
van satellietcommunicatie.
Nieuwe generatie identificatiesystemen (IFF mode 5/mode S)
Het project behelst de vervanging van het mode 4 IFF/mode 3A voor
respectievelijk mode 5/mode S in Navo-verband. Als gevolg van herschikkingen is het project een jaar verschoven.
Uitbreiding CBRN-compagnie
Als gevolg van ICMS worden de capaciteiten voor chemische, biologische,
radiologische en nucleaire (CBRN) rampenbestrijding uitgebreid. Het
betreft de oprichting van een tweede CBRN-verdedigingscompagnie, een
CBRN-responscapaciteit en een multidisciplinaire trainingsfaciliteit.
Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)
Het doel van het project is de verbetering van de uitrusting en de
(informatie-)ondersteuning van de te voet optredende soldaat. De periode
waarin het materieel bij Defensie wordt ingevoerd is met een jaar
verlengd. Hierdoor zullen de betalingen ook later eindigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

65

Beleidsartikelen

Vernieuwing TITAAN (voorheen Vervanging deelsystemen
TITAAN)
Iedere vijf jaar moeten de deelsystemen TITAAN, de basis
ICT-infrastructuur voor grondgebonden optreden, worden vervangen. Als
gevolg van de ontwikkelingen op ICT-gebied zijn daarnaast regelmatig
aanpassingen aan het TITAAN-netwerk noodzakelijk. De instroom van het
systeem is met een jaar vertraagd als gevolg van nadere studie om
TITAAN geschikt te maken voor een defensiebrede toepassing.
Vervanging grondterminals MILSATCOM
Doel van het project is om te voorzien in een gefaseerde vervanging van
de huidige mobiele landterminals van het Militaire Satelliet Communicatie
(MILSATCOM)-systeem. Als gevolg van de beleidsbrief is het project een
jaar verschoven.
Vervanging HF/VHF-radio (EZB/FM9000)
Het project behelst de vervanging van twee typen radio’s als deel van het
draadloze transmissieplan Defensie.
Vervanging licht indirect vurend systeem (LIVS)
Dit project behelst de vervanging van grondgebonden vuursteuncapaciteit
voor het CLAS en het CZSK bij de uitfasering van de 120mm mortieren.
Deze vuursteuncapaciteit van de lichte eenheden heeft tot taak doelen te
bestrijden die buiten het bereik liggen van de bij de gevechtseenheden
ingedeelde wapensystemen. Het project is als gevolg van herschikkingen
met twee jaar vertraagd.
Verwerving HV-brillen
Het project behelst de verwerving van helderheidsversterkende
(HV)-brillen ten behoeve van het optreden in duisternis. Het betreft de
vervanging van en daarnaast een aanvulling op de huidige door Defensie
gebruikte HV-brillen. Het project is geherfaseerd en met een jaar verlengd.
Operationele doelstelling 2:

Instandhouding van materieel
Door de onderhoudscapaciteiten van de systeemlogistieke bedrijven te
voegen bij de operationele commando’s worden (de verantwoordelijkheden voor) onderhoudswerkzaamheden geïntegreerd. Het wapensysteemmanagement blijft bij de Defensie Materieel Organisatie.

Motivering

Om de output van de operationele eenheden te verzekeren, moeten deze
beschikken over voldoende inzetbaar materieel. De DMO voorziet hierin
enerzijds door zorg te dragen voor (hoger) onderhoud aan de wapensystemen en de componenten hiervan en anderzijds door het op peil houden
van de benodigde hoeveelheid reservedelen. Voor het verbeteren van de
materiële beschikbaarheid van de wapensystemen tegen zo laag
mogelijke kosten, gebruikt Defensie het «wapensysteemmanagement».
Het totaalbedrag dat de DMO in 2012 ter beschikking staat ter verwezenlijking van deze tweede eerste operationele doelstelling is € 648 miljoen.

Instrumenten

Voor de professionalisering van het wapensysteemmanagement wordt
een aantal instrumenten ingevoerd. Het behelst uniforme systeem- en
Integrated Logistic Support-plannen, verbeterde opleidingen, categorisering van het materieel, verbeterde en integrale instandhoudingsanalyses, kenniscentra, aansluiting bij SAP en kostenmodellen, verheldering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

66

Beleidsartikelen

van ketens en ketenprocessen en verbetering van informatievoorziening
in de keten door het gebruik van portals.
Redeployment ISAF

De werkzaamheden die de DMO uitvoert ten behoeve van de
redeployment duren naar verwachting tot eind 2012. Dan zal het materieel
zijn opgenomen in de voorraden, overgedragen aan de operationele
commando’s, afgestoten of geschonken aan derden. Door een tekort aan
personeel kunnen de richtlijnen voor de onderhoudsniveaus niet worden
toegepast voor het CLAS, het CKmar en voor het materieel dat door fast
track procurement is verworven. De DMO maakt daarom gebruik van
externe capaciteiten. Het budget voor de redeployment maakt geen deel
uit van beleidsartikel 25, maar is opgenomen in beleidsartikel 20 Inzet.
De inspanningen voor de DMO liggen op de gebieden van:
– Het sluiten van contracten voor de uitbesteding van werk, de aankoop
van reservedelen en voor
vervangingsinvesteringen.
– De afstoting van overtollig materieel, zowel vanuit het missiegebied
als vanuit Nederland;
– De uitvoering van werkzaamheden door de Logistieke Bedrijven van de
DMO;
– Het geven van advies en het verlenen van assistentie op het gebied
van systeem- en ketenlogistiek.

Prestatiegegevens DMO

De prestaties op het gebied van logistieke ondersteuning door de DMO
aan de andere defensieonderdelen worden vastgelegd in ondersteuningsovereenkomsten. Tussen de gebruiker, de normsteller en de onderhouder
wordt op meerdere niveaus overleg gevoerd over de uitvoering daarvan.
Centraal daarbij staat het door de DMO uit te voeren onderhoud aan de
hoofdwapensystemen en in het verlengde daarvan de tijdige beschikbaarheid van het (hoofd)wapensysteem voor de operationele inzet.
Daarnaast heeft in zogenoemde «klantenraden» bilaterale afstemming
plaats tussen elk van de ketenlogistieke bedrijven en de klanten waarbij de
levering van brandstof, munitie en kleding- en persoonsgebonden
uitrusting centraal staat.
De leverbetrouwbaarheid van bevoorrading vormt hierbij vooralsnog de
belangrijkste indicator voor de tijdige beschikbaarheid van het materieel
dat de operationele commando’s nodig hebben. De leverbetrouwbaarheid
van bevoorrading wordt in de vorm van prestatie-indicatoren gerapporteerd door de ketenlogistieke bedrijven.

Indicator

Toelichting

Leverbetrouwbaarheid bevoorrading De indicator geeft inzicht in de mate waarin de leveringen uit de
voorraad worden gerealiseerd.

Streefwaarde

80%

Berekeningswijze
Het aantal tijdige leveringen van de voorraad gedeeld door het
aantal in de meetperiode gedane voorraadaanvragen x 100%

De streefwaarde van de indicator «leverbetrouwbaarheid bevoorrading» is
voor alle DMO-bedrijven op 80 procent gesteld. De streefwaarde vormt
een goed uitgangspunt voor een verantwoord evenwicht tussen doeltreffendheid en doelmatigheid. De doeltreffendheid wordt gewaarborgd door
een goed inzicht in de bevoorrading van de kritische artikelen die nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

67

Beleidsartikelen

zijn voor de operationele gereedheid en door daarnaast de kwaliteit van
de bevoorrading in de inzetgebieden voorop te stellen. De doelmatigheid
wordt gewaarborgd door de streefwaarde niet onnodig hoog te laten zijn.
In 2012 zal de DMO in de vorm van een pilot bij de meting van de
prestaties op het gebied van bevoorrading onderscheid gaan maken
tussen reguliere activiteiten tijdens oefeningen en training (O&T) en
activiteiten bij operaties. Hierdoor zal, onder andere, meer inzicht ontstaan
in de gevolgen van operaties op de reguliere O&T-activiteiten.
Operationele doelstelling 3:

Afstoting overtollig materieel
De DMO is binnen Defensie belast met de afstoting van overtollige
roerende zaken. Bij afstoting heeft verkoop de voorkeur en dat geschiedt
in samenwerking met Domeinen Roerende Zaken, onderdeel van het
ministerie van Financiën.
Een raming van de verkoopopbrengsten voor de komende jaren is in de
begroting opgenomen. Een deel van de opbrengsten is zeker, aangezien
het termijnbetalingen betreft van reeds gesloten contracten.
Bij de afstoting van roerende zaken wordt onderscheid gemaakt tussen
strategische en niet-strategische roerende zaken. Overtollige
niet-strategische roerende zaken worden rechtstreeks aan de Domeinen
Roerende Zaken overgedragen en openbaar verkocht. Strategische
roerende zaken zoals wapensystemen worden om veiligheidsredenen niet
aan Domeinen overgedragen. De verkoop geschiedt in samenwerking met
Domeinen in principe op grond van government-to-government overeenkomsten. Iedere voorgenomen verkooptransactie van strategisch
materieel wordt in de commissie «verkoop defensiematerieel» behandeld.
Hierin zijn de ministeries van Financiën, Buitenlandse Zaken, Economische Zaken, Landbouw & Innovatie en Defensie vertegenwoordigd.
Overtollige waardevolle wapensystemen kunnen veelal niet in de
bestaande staat worden verkocht. Ze worden in de door de klant
gewenste staat van onderhoud gebracht of gemodificeerd. Daarnaast is
het meestal noodzakelijk personeel op te leiden. Dit gebeurt op meerdere
opleidingsinstituten. Defensie streeft ernaar het ondersteuningspakket zo
beperkt mogelijk te houden zodat slechts een gering beroep wordt gedaan
op de personele en materiële capaciteiten van Defensie.
Als gevolg van de economische crisis bieden verkopers meer materieel
aan en kunnen kopers op de markt voor defensiematerieel minder
besteden. In 2011 is er contact geweest met mogelijke kopers. Desondanks zijn tot nu toe nog geen grote verkoopcontracten gesloten. Wel is
op grond van de in voorgaande jaren gesloten contracten materieel
overgedragen, onder andere F-16’s aan Chili.
Projecten in Afstoting
Bevoorradingsschip
Het project behelst de afstoting van Hr.Ms. Zuiderkruis en Hr.Ms.
Amsterdam.
Mijnenbestrijdingsvaartuigen van de Alkmaar-klasse
Het project behelst de afstoting van vier mijnenjagers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

68

Beleidsartikelen

Lynx-helikopter
Het project behelst de afstoting van twintig helikopters.
Agusta Bell 412 Search And Rescue
Het project behelst de afstoting van drie helikopters.
Leopard 2A6 Gevechtstank
Het project behelst de afstoting van 119 gevechtstanks.
Pantserhouwitser
Het project behelst de afstoting van 32 pantserhouwitsers.
Pantserrupscommandovoertuig M-577
Het project behelst de afstoting van de nog resterende dertig pantserrupscommandovoertuigen M-577. Deze worden voor een deel vervangen door
de Fennek, de CV-90 en de Boxer.
Pantserrupsvoertuig tegen luchtdoelen (PRTL)
Het project behelst de afstoting van zestig pantserrupsvoertuigen Cheetah
die zijn vervangen door het Stinger-wapensysteem.
Pantserrupsvoertuig YPR-765 en YPR-806
Het project behelst de afstoting van 539 pantserrupsvoertuigen. Deze
worden voor een deel vervangen door de Fennek, de CV-90 en de Boxer.
F-16 vliegtuigen in MLU-configuratie
Het project behelst de afstoting van aanvankelijk negentien en nu nog
achttien F-16 toestellen. Een toestel is in maart 2011 door een ongeval
zwaar beschadigd en moest worden afgeschreven.
Cougar-transporthelikopter
Het project behelst de afstoting van de Cougar-transporthelikopters.
DC-10 vliegtuig
Het project betreft de afstoting van een DC-10 vliegtuig. Naar aanleiding
van de motie van het lid Voordewind van 6 juni jl. (Kamerstuk 32 733, nr.
28) zal Defensie het toestel tot en met 2013 aanhouden.
Fennek Medium Range Anti Tank (MRAT) pantserwielvoertuig
Het project betreft de afstoting van de helft van de tachtig
MRAT-wapensystemen.
Fokker 50 Vliegtuig
Het project behelst de afstoting van twee Fokker 50-vliegtuigen die
geschikt zijn voor passagiersvervoer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

69

Beleidsartikelen

2.2.7 Commando DienstenCentra (CDC) – beleidsartikel 26
Algemene doelstelling
Het Commando DienstenCentra (CDC) voorziet in een doelmatige en
doeltreffende ondersteuning van de krijgsmacht. Het CDC draagt zorg
voor de levering van ondersteunende diensten aan de krijgsmacht, is
wereldwijd actief en voorziet in randvoorwaarden en faciliteiten zodat de
defensieonderdelen zich kunnen concentreren op hun kerntaken.
Samenhang met defensiebeleid
Om de krijgsmacht effectief te kunnen inzetten is het noodzakelijk dat de
operationele eenheden over producten en diensten kunnen beschikken die
hen ondersteunen bij de uitvoering van het primaire proces. De levering
van deze producten en diensten heeft plaats binnen de daarvoor gestelde
financiële en normatieve kaders.
Verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor een doeltreffende en doelmatige
dienstverlening binnen Defensie waaraan het CDC een bijdrage levert.
Externe factoren
Het CDC wordt nadrukkelijk beïnvloed door omgevingsfactoren, zoals
door ontwikkelingen op de markt. De omvang, de ambitie en de samenstelling van de krijgsmacht beïnvloeden de vraag naar producten en
diensten van het CDC.
Budgettaire gevolgen van het beleid
De financiële middelen die het CDC ter beschikking staan voor het behalen
van de operationele doelstellingen van Defensie zijn in de onderstaande
tabel opgenomen. Hierin is een splitsing aangebracht tussen de indeling
in bedrijfsgroepen in de jaren 2010 en 2011 en de indeling in divisies
vanaf 2012. Tevens is deze tabel budgettaire gevolgen voor jaren 2010 en
2011 ingedeeld conform de oude definities van apparaat- en programmauitgaven. Vanaf 2012 zijn de nieuwe definities gehanteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

70

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Verplichtingen
Uitgaven
Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht per 31-12-2011
Dienstverlenende eenheden
Bedrijfsgroep Informatievoorziening en
technologie
Bedrijfsgroep Transport
Bedrijfsgroep Gezondheidszorg
Bedrijfsgroep Facility Services
Bedrijfsgroep Personele diensten
Nederlandse Defensie academie
Attachés
Investeringen infrastructuur
Investeringen informatievoorziening
Exploitatie informatievoorziening
Totaal programma-uitgaven
Apparaatsuitgaven
Staf CDC
Ondersteuning operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s
Attachés
Apparaatsuitgaven verdeeld naar
categorie:
personele uitgaven
huisvesting
ICT
overige exploitatie
Totaal apparaatsuitgaven
Totaal Uitgaven
Totale ontvangsten
waarvan verkoopopbrengsten
waarvan overige ontvangsten

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1 042 011

1 140 688

988 278

934 848

843 710

871 489

817 878

145 848
12 262

80 477
11 674

51 851
11 573

27 501
10 180

15 528
10 180

157 749
69 680

193 384
79 486

136 209
91 567

159 661
89 421

159 111
95 400

50 764
93 032
92 562
210 522
115 619
58 563
21 939
219 435
88 300
143 657

55 842
74 044
81 319
170 551
103 162
57 073
20 688
170 551
84 987
137 459

1 094 393

955 676

239 691

284 544

239 349

259 262

264 691

53 070

175 145

12 294

9 867

20 858
769 289
9 013
20 327

20 858
707 511
9 117
20 085

15 802
641 758
9 096
18 398

15 803
605 508
9 120
16 706

12 802
608 780
9 120
16 706

423 911
96 365
143 152
156 058

405 397
85 936
134 623
131 754

360 503
83 672
131 710
109 169

344 213
82 498
117 469
102 957

346 137
81 076
117 470
102 725

65 364

185 012

819 487

757 571

685 054

647 137

647 408

1 159 757

1 140 688

1 059 178

1 042 115

924 403

906 399

912 099

68 915
19 234
49 681

164 535
99 166
65 369

53 769
9 400
44 369

85 519
41 200
44 319

69 719
25 400
44 319

61 819
17 500
44 319

55 319
11 000
44 319

Nieuwe indeling CDC vanaf 2012
De bezuinigingen van de beleidsbrief van 8 april 2011 maken het
noodzakelijk de doelmatigheid van de CDC-organisatie nader te bezien. Al
in 2011 is een reorganisatie ingezet waarbij afscheid wordt genomen van
de bedrijfsgroepen van het CDC. Door samenvoeging van bestaande
(staf)elementen van de bedrijfsgroepen en de staf van het CDC kan
doelmatiger worden geopereerd. Als tussenstap in het veranderingsproces worden de zeven bestaande bedrijfsgroepen met ingang van 2012
omgevormd tot vier nieuwe divisies. Het betreft de divisies Facilitair &
Logistiek, Personeel & Gezondheid, Vastgoed & Beveiliging en Informatievoorziening. De Nederlandse Defensie Academie (NLDA) blijft naast de
divisies als afzonderlijke eenheid bestaan.
Met de beschreven veranderingen ontstaat een flexibele organisatie die
snel kan reageren op veranderingen in haar omgeving en waarbij de
interne ondersteuning optimaal is georganiseerd. Benchmarkonderzoeken
en sourcing-toetsen zorgen ervoor dat het CDC als interne leverancier
binnen de defensieorganisatie de prijzen zo laag mogelijk en marktconform houdt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

71

Beleidsartikelen

In onderstaande tabel zijn de totale uitgaven verdeeld over de eenheden
van CDC:
Bedragen x € 1 000
Verdeling gelden naar divisies CDC
Staf CDC
Divisie Facilitair en Logistiek
Divisie Informatievoorziening
Divisie Vastgoed en Beveiliging
Divisie Personeel en Gezondheid
Nederlandse Defensie academie
Defensieattachés
Overige exploitatie

2012

2013

2014

2015

2016

1 059 178
20 858
189 997
270 910
234 978
157 163
41 697
20 327
123 248

1 042 115
20 858
166 605
264 339
268 147
138 383
39 827
20 085
123 871

924 403
15 802
147 680
261 439
204 026
112 678
35 895
18 398
128 485

906 399
15 803
143 838
238 334
225 575
109 166
34 909
16 706
122 068

912 099
12 802
145 215
243 637
225 150
110 079
35 053
16 706
123 457

Budgetflexibiliteit
De programma-uitgaven bestaan uit investeringen en overige
programma-uitgaven. In het kader van de investeringen is in januari 2012
voor 61 procent contractuele verplichtingen aangegaan. Voor de overige
programma-uitgaven is 48 procent juridisch verplicht. Het niet-juridisch
verplichte deel van de programma-uitgaven is in principe verbonden aan
het vastgestelde activiteitenniveau teneinde te komen tot realisatie van de
operationele doelstellingen in de beleidsartikelen 20, 21, 22, 23 en 24.
Instrumenten
De commandant van het CDC beschikt na de reorganisatie nog over een
klein kabinet voor de persoonlijke ondersteuning. Daarnaast is de interne
ondersteuning van het CDC samengevoegd in een ondersteuningsgroep.
Daarin zijn taken als Finance and Control, Personeel en Organisatie,
communicatie en bestuursondersteuning voor het gehele CDC gecentraliseerd. De ondersteuning die door de dienstverlenende eenheden van het
CDC wordt geleverd, wordt hieronder kort toegelicht.
Divisie Facilitair & Logistiek
De divisie CDC Facilitair & Logistiek is gericht op lokale en regionale
dienstverlening en bestaat uit de voormalige bedrijfsgroepen Facility
Services, Catering en Transport. De divisie draagt onder andere bij aan de
inzet en operationele gereedheid van de operationele commando’s door
het bewaken van een strategische voedselvoorraad, evenals door het
verzorgen van tijdige verplaatsingen bij zowel inzet als operationele
gereedstelling. Deze onderstaande drie indicatoren vormen de verantwoordingsinformatie van de divisie Facilitair & Logistiek.
Prestatie-indicator

Strategische voorraad rantsoenen

Formule
Norm

Daadwerkelijk aanwezige voorraad gedeeld door de benodigde voorraad volgens operationele
aanwijzingen keer 100%
≥100%

Prestatie-indicator

Kwaliteit & tijdigheid strategische verplaatsingen – Inzet

Formule

Aantal correct uitgevoerde verplaatsingen luchttransport Afghanistan gedeeld door het totaal aantal
verplaatsingen luchttransport Afghanistan keer 100%
95%

Norm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

72

Beleidsartikelen

Prestatie-indicator

Kwaliteit & tijdigheid strategische verplaatsingen – OG

Formule

Aantal correct uitgevoerde verplaatsingen in het kader van operationele gereedheid gedeeld door het
totaal aantal verplaatsingen in het kader van operationele gereedheid keer 100%
95%

Norm

Divisie Personeel & Gezondheid
Binnen deze divisie bestaan het cluster Personele Diensten (CPD) en het
cluster Gezondheidszorg (CG). De prestatie-indicator die bij het CPD
centraal staat, is de realisatie van de instroomketen.
De prestatie-indicatoren die bij het CG centraal staan, zijn de levering en
voorradigheid van medische ge- en verbruiksartikelen, de levering en
voorradigheid van bloed en bloedproducten, de samenwerking met
relatieziekenhuizen en medische opleidingen.
Prestatie-indicator

Levering medische ge- en verbruiksartikelen

Formule
Norm

De gerealiseerde versus geplande/gevraagde levering van ge- en verbruiksgoederen door het Militair
Geneeskundig Logistiek Centrum aan vredesoperaties.
95%

Prestatie-indicator

Voorraad medische ge- en verbruiksartikelen

Formule

Norm

Hoeveelheid middelen die beschikbaar is versus het totaal aantal middelen dat beschikbaar zou
moeten zijn. Het betreft de materiële gereedheid (in aantallen) van de strategische voorraad
geneesmiddelen.
≥100%

Prestatie-indicator

Levering bloed en bloedproducten

Formule
Norm

Over een periode gerealiseerde orders van bloedproducten door de Militaire Bloedbank (MBB) versus
geplande/gevraagde orders.
95%

Prestatie-indicator

Voorraad bloed en bloedproducten

Formule

Norm

Hoeveelheid middelen die beschikbaar is versus het totaal aantal middelen dat beschikbaar zou
moeten zijn. Het betreft de materiële gereedheid (in aantallen) van de strategische voorraad bloed
(lineaire opbouw in het jaar).
≥100%

Prestatie-indicator

Inzet medisch-specialistische teams

Formule
Norm

De gerealiseerde versus geplande/gevraagde levering van medisch-specialistische teams door het
Instituut Defensie Samenwerking Relatieziekenhuizen.
95%

Prestatie-indicator

Medische opleidingen

Formule
Norm

De gerealiseerde versus geplande/gevraagde levering van het aantal geneeskundige opleidingen.
95%

1
Meer informatie is te vinden in hoofdstuk 3
Baten-lastendiensten.

Divisie Vastgoed & Beveiliging1
De divisie Vastgoed & Beveiliging is de vastgoedbeheerder van Defensie
en komt voort uit de bedrijfsgroep Vastgoed en beveiliging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

73

Beleidsartikelen

Divisie Informatievoorziening1
De divisie, voortkomend uit de bedrijfsgroep IVENT, levert hoogwaardige
ICT-diensten en beheert voor Defensie de werkplekken, de
ICT-infrastructuur en (defensie)applicaties. De divisie draagt tevens zorg
voor de documentaire informatievoorziening. De Joint CIS Group (JCG) is
de huisleverancier van de operationele communicatie- en informatiesystemen van de operationele commando’s ter ondersteuning van de
commandovoering bij militaire operaties en oefeningen en draagt
hiermee bij aan de operationele gereedheid. De gereedstelling en inzet
van de operationele informatievoorziening (IV) vormen de prestatieindicator voor deze divisie op het vlak van inzet en operationele
gereedheid.
Prestatie-indicator

Operationele IV JCG Inzet

Formule / definitie

Norm

De mate waarin de Joint CIS Group (JCG) aan de gemaakte afspraken heeft voldaan in de afgelopen
periode met betrekking tot de afgesproken ondersteuning over de door de JCG beheerde netwerken/
systemen.
80%

Prestatie-indicator

Operationele IV JCG Operationele Gereedstelling

Formule

De verwachting voor de komende periode ten aanzien van de door de JCG beheerde netwerken en
systemen levering van de gevraagde ondersteuning.
80%

Norm

NLDA
De NLDA bestaat uit het Koninklijk Instituut voor de Marine (KIM), de
Koninklijke Militaire Academie (KMA), de Faculteit Militaire Wetenschappen (FMW), het Instituut Defensie Leergangen (IDL) en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). De NLDA biedt officieren (en
daarmee gelijkgesteld burgerpersoneel) initiële, middelbare en hogere
militaire opleidingen gedurende de gehele loopbaan. Met deze opleidingen draagt het NLDA bij aan de operationele gereedheid van de
operationele commando’s.

1

Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

74

Beleidsartikelen

Investeringen Infrastructuur
Grote infrastructuurprojecten in realisatie (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Voor
Defensieonderdeel

Projectvolume

t/m 2011

2012

2013

Nieuwbouw Schiphol

2014

2015

CKmar

140,4

95,8

31,2

13,4

Herbelegging infrastructuur vliegbases
Soesterberg en Gilze-Rijen CLSK

206,1

205,2

0,9

Infrastructuur en
voorziening KMA

CDC

52,3

20,7

Hoger Onderhoud
Woensdrecht

DMO

76,6

21,4

26,1

Aanpassing/renovatie
Plein/Kalvermarktcomplex Algemeen

26,0

22,2

3,8

Nieuwbouw LOKKmar

CKmar

84,5

16,0

19,0

23,3

20,1

6,1

EPA Maatregelen

Algemeen

64,4

11,4

8,7

8,7

8,7

8,7

2016

Fasering tot

2013

2012

7,3

17,8

3,2

11,3

2018

2014

2012
2015
8,7

2018

Nieuwbouw Schiphol
Het project Nieuwbouw Schiphol ten behoeve van het CKmar wordt later
opgeleverd dan oorspronkelijk gepland als gevolg van een vertraging bij
de aanbestedingsprocedure. Het totale projectvolume is met € 4 miljoen
verhoogd naar € 140,4 miljoen door het amendement van de leden
Brinkman en Knops (Kamerstuk 32 123 X, nr. 53). Door gunstige aanbestedingen en deze verhoging kan het perceel Schieten, Sporten en School
weer worden opgenomen in het project en als zodanig worden aanbesteed.
Herbelegging infrastructuur Vliegbases Soesterberg en Gilze-Rijen
Het project bevindt zich in de laatste fase en wordt in 2012 in zijn geheel
voltooid.
Infrastructuur voorziening KMA
Het project zal wegens de bezuinigingen en in het kader van de uitwerking
van het Herbeleggingspan Vastgoed Defensie worden herbezien. Hierbij
wordt gestreefd naar een doelmatiger belegging en verdere concentratie
van onderdelen van de NLDA waarvan de KMA deel uitmaakt. In
afwachting van deze uitwerking en de nadere besluitvorming van deze
plannen is de realisatie van fase 2 van dit project voorlopig doorschoven
naar de periode 2015–2018.
Hoger onderhoud Woensdrecht
De realisatie van diverse deelprojecten (nieuwbouw van het hoofdgebouw, werkcentrum Avionica en het logistiek complex) is vertraagd
doordat een integraal vergunningstraject moest worden doorlopen
waarmee vooraf geen rekening was gehouden. Inmiddels is het vergunningentraject voltooid en is een aanvang gemaakt met de realisatie van de
eerste deelprojecten. De voltooiing wordt nu verwacht in 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

75

Beleidsartikelen

Aanpassing en renovatie Plein/Kalvermarkt-complex
Het complex wordt volgens de huidige planning eind 2011 door de
aannemer aan de Rijksgebouwendienst opgeleverd. De uitvoering loopt
momenteel volgens planning. De ingebruikname is voorzien voor eind
2012 nadat Defensie de benodigde aanvullende beveiligingsvoorzieningen, IV-voorzieningen en overige inrichting heeft voltooid. In het kader
van de bezuiniging op de staven van 30 procent en de invoering van het
overheidsbrede «Nieuwe Werken»-concept, zal de uiteindelijke belegging
van het complex bij de uitwerking van het Herbeleggingsplan Vastgoed
Defensie worden herzien.
Nieuwbouw Landelijk Opleidings- en Kenniscentrum CKmar (LOKKMAR)
Het LOKKMAR zal worden ondergebracht op het complex Koning Willem
III/Frank van Bijnenkazerne in Apeldoorn. De realisatieperiode zal naar
verwachting duren tot in 2015.
Energie Prestatie Adviezen (EPA)
Dit project betreft een verzameling van energiebesparende maatregelen
voor de bestaande infrastructuur. Mede door dit project kan 2 procent
energiereductie per jaar worden behaald. De uitvoering geschiedt
grotendeels in combinatie met het jaarlijks uit te voeren onderhoud aan
de infrastructuur van Defensie.
De uitvoering van de maatregelen die voortvloeien uit deze adviezen zal
een aanmerkelijke besparing van het energieverbruik van het vastgoed
opleveren. De verwachting is dat het energieverbruik van het vastgoed
met 11 procent kan worden gereduceerd. De benodigde financiering voor
het uitvoeren van de maatregelen is € 64,4 miljoen. Vanwege de
bezuinigingen op Defensie is de realisatie iets versneld waarmee eerder
besparingen worden gehaald in de exploitatie. Met ingang van 2012 is de
jaarlijkse kasgeldreservering verhoogd van € 3,7 miljoen naar € 8,7
miljoen per jaar.
Grote infrastructuurprojecten in planning (bedragen x € 1 miljoen)
Project-omschrijving

Nieuwbouw DLBE CKmar
Herbelegging Frederikkazerne

Ten behoeve van

Projectvolume

CKmar

25–50

Verwachte
uitgaven t/m
2011

Verwachte
uitgaven in
2012

BS/CDC/DMO

Fasering tot

2015–2017
<25

Project District Landelijke en Buitenlandse Eenheden CKmar (DLBE
CKmar)
Het project DLBE CKmar is verschoven naar 2015 en verder zodat prioriteit
kan worden gegeven aan andere projecten, zoals het project «Aanpassen
en uitbreiden infrastructuur van de Brigade Speciale Beveiliging (BSB)
Camp New Amsterdam».
Herbelegging Frederikkazerne
Door het herbeleggingsplan Haagse regio evenals de ontruiming van de
Alexanderkazerne voor de komst van het Internationale Strafhof, dient de
Frederikkazerne te worden herbelegd ten behoeve van functies afkomstig
van de Alexanderkazerne en vanuit de Haagse regio. Ook dit project zal
ten aanzien van de inhoud en planning nader worden bezien vanwege de
bezuinigingen en de uitwerking van het Herbeleggingsplan Vastgoed
Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

76

Beleidsartikelen

Investeringen Informatievoorziening (IV)
Investeringen informatievoorziening (IV) (bedragen x € 1 miljoen)
Project-omschrijving

Projectvolume

t/m
2011

2012

2013

2014

ERP/M&F (SPEER)

268,1

237,8

16,5

12,4

1,4

Defensiebrede vervanging C2000
Randapparatuur

7,6

3,6

DEFCERT fase 1

7,5

3,8

3,7

EKMS (Cryptosleutelmanagement)

18,0

0,7

2,4

@migo

19,0

16,4

2,6

Legacy ERP (PALS)

34,2

24,6

4,8

2015

2016

Fasering
tot
2014

4,0

2013
2012

4,9

4,9

5,1

2015
2012

4,8

2013

SPEER (ERP/M&F)
SPEER (Strategic Process & ERP Enabled Reengineering) is het defensiebrede programma voor het verbeteren, standaardiseren en integreren van
de financiële en materieellogistieke processen. Dit verandertraject wordt
ondersteund door de invoering van een Enterprise Resource Planning
(ERP) van Systemen, Applicaties en Producten in gegevensverwerking
(SAP). ERP is een geïntegreerd informatie- en besturingssysteem voor
bedrijfsmatige processen.
Defensiebreed Computer Emergency Response Team (DEFCERT)
Voor de operationele inzetbaarheid doet Defensie steeds vaker een beroep
op ICT. Deze operationele ICT wordt steeds geavanceerder doordat
defensiebreed wereldwijd wordt samengewerkt. Ondertussen neemt
echter ook de kwetsbaarheid van de ICT toe. Misbruik van ICT-systemen
wordt steeds professioneler georganiseerd en bovendien eenvoudiger en
goedkoper. De oprichting van het DEFCERT heeft als doel deze kwetsbaarheden proactief en reactief te verminderen. DEFCERT onderhoudt relaties
met vergelijkbare nationale en internationale organisaties voor de
noodzakelijke ondersteuning en kennisuitwisseling. Eind 2012 is DEFCERT
naar verwachting gereed.
EKMS (Electronic Key Management System)
Defensie gebruikt voor haar taakuitvoering informatie met een vertrouwelijk of gerubriceerd karakter. Cryptomiddelen voorzien daarbij in de
beveiliging. Het aanmaken, registreren en uitgeven van cryptosleutels,
codeboeken, crypto hard- en software en documentatie gebeurde tot 2010
grotendeels handmatig en decentraal. Vanaf 2010 zijn cryptoproducenten,
waaronder de Navo, de productie van papieren cryptogegevens gaan
vervangen door elektronische leveringen. Digitale cryptogegevens dienen
op een adequate manier te worden verwerkt, waarbij het beheer geautomatiseerd wordt ondersteund. TNO heeft onlangs vastgesteld dat
hiervoor een geautomatiseerd systeem, het zogenaamde Electronic Key
Management System (EKMS), het meest adequaat is. De invoering wordt
voorzien vanaf 2012.
@MIGO-BORAS (Informatiegestuurd Optreden)
De doelstelling van @MIGO-BORAS is het versterken van de informatiepositie van het CKmar en het effectiever en planmatiger uitvoeren van het
Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV). Dit gebeurt via een camerasysteem dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

77

Beleidsartikelen

verschillende voertuigkenmerken kan herkennen. Hierdoor wordt een
effectievere bestrijding van illegale immigratie mogelijk. Het nieuwe
systeem kan ook (geanonimiseerde) passagegegevens van voertuigen
verzamelen teneinde beter inzicht in verkeersstromen en patronen te
verkrijgen. Het systeem zal op 1 januari 2012 in gebruik worden genomen.
PALS (Project Aanpassen Legacy SPEER)
PALS is het project dat zorgt voor de koppeling tussen SAP en andere
informatiesystemen van Defensie, inclusief de daarvoor benodigde
aanpassing van deze systemen. Het betreft zowel permanente koppelingen met systemen die niet worden vervangen door SAP, als tijdelijke
koppelingen met systemen die wel worden vervangen. PALS volgt de
planning van het programma SPEER. Het budget voor PALS is een
voorziening voor de verwerving van externe deskundigheid bij het
ontwerp, de bouw, het testen en het in bedrijf stellen van koppelingen
tussen legacy-systemen en SAP. Zoals gemeld in de antwoorden op
schriftelijke vragen naar aanleiding van de halfjaarlijkse voortgangsrapportage SPEER van 27 juni jl. (31 460, nr. 20) bleek in 2010 dat minder
externe deskundigheid nodig was voor het project dan voorzien. Dat is
ook voor 2011 het geval. Daarop is besloten tot een verlaging van het
PALS-budget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

78

Niet-beleidsartikelen

2.3. DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
2.3.1. Geheime uitgaven – niet-beleidsartikel 70
Bedragen x € 1 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Uitgaven en verplichtingen

2 236

2 248

5 251

5 264

5 264

5 264

5 264

Geheime uitgaven

2 236

2 248

5 251

5 264

5 264

5 264

5 264

Totaal uitgaven en verplichtingen

2 236

2 248

5 251

5 264

5 264

5 264

5 264

2.3.2. Nominaal en onvoorzien – niet-beleidsartikel 80
Bedragen x € 1 000
Uitgaven en verplichtingen
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Nader te verdelen
Onvoorzien
Totaal uitgaven

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

66 072

146 908

275 514

511 092

490 685

358 433

66 072

146 908

275 514

511 092

490 685

358 433

66 072

146 908

275 514

511 092

490 685

358 433

Toelichting
Op de post Nader te verdelen zijn de nog niet uitgedeelde loon- en
prijsbijstelling, de risicoreservering en een voorziening voor de reorganisatie geboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

79

Niet-beleidsartikelen

2.3.3. Algemeen – Niet-beleidsartikel 90
In dit artikel worden de departementsbrede programma-uitgaven begroot,
zijnde de milieu-uitgaven, subsidies en bijdragen, wetenschappelijk
onderzoek, bijdragen aan de Navo en internationale samenwerking.
Budgettaire gevolgen
De raming van de financiële middelen voor de komende begrotingsjaren
is in de onderstaande tabel opgenomen. Conform de richtlijnen van
«Verantwoord Begroten» zijn vanaf 2012 de uitgaven voor wachtgelden,
inactiviteitswedden, SBK-gelden, pensioenen, uitkeringen en de ziektekostenverzekering op het centrale apparaatsartikel 91 geboekt.
Bedragen x € 1 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1 682 458

1 714 495

202 650

196 873

203 745

199 462

196 184

Uitgaven
Apparaatsuitgaven
Bestuursstaf

125 721

128 653

Totaal apparaatsuitgaven

125 721

128 653

70 848
1 147 502

76 552
1 143 040

109 833
8 812
6 530
19 697
74 613
4 121
74 736
53 284

126 456
6 218
5 687
21 456
81 684
4 009
81 099
39 641

5 481
19 282
73 240
3 904
63 995
36 748

7 043
19 314
74 372
3 862
60 798
31 484

8 526
18 804
79 936
3 834
62 634
30 011

8 546
19 317
77 972
3 843
60 427
29 357

8 546
19 317
76 874
3 843
58 247
29 357

Totaal programma-uitgaven

1 569 976

1 585 842

202 650

196 873

203 745

199 462

196 184

Totaal uitgaven

1 695 697

1 714 495

202 650

196 873

203 745

199 462

196 184

20 533

10 772

318

1 870

1 870

1 870

1 870

Verplichtingen

Programma-uitgaven
Militaire inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Pensioenen en uitkeringen
Wachtgelden, inactiviteitswedden en
SBK-gelden
Ziektekostenvoorziening
Milieu-uitgaven
Subsidies en bijdragen
Bijdragen aan de Navo
Internationale samenwerking
Wetenschappelijk onderzoek
Overige uitgaven

Totaal ontvangsten

Doelstelling

Beheersing en ontwikkeling van departementsbrede programma’s.

Instrumenten

Subsidies en bijdragen
De subsidies en bijdragen worden verleend aan instellingen die voor
Defensie een zeker nut hebben. Een overzicht van de subsidies is
opgenomen in internetbijlage 5.3.
Bijdragen aan de Navo
De uitgaven hebben betrekking op de Nederlandse bijdrage in gemeenschappelijk gefinancierde Navo-programma’s. Ook de uitgaven voor de
AWACS-vliegtuigen zijn hierin opgenomen.
Internationale samenwerking
Internationale Militaire Samenwerking (JMS) omvat in beginsel alle
militaire samenwerkingsactiviteiten die Defensie in internationaal verband
uitvoert. Het betreft onder meer militair-operationele samenwerking,
defensie-materieelsamenwerking, militaire inlichtingensamenwerking,
juridische samenwerking en steun bij de oprichting en versterking van
veiligheidsstructuren in het kader van wapenbeheersing. Op hoofdlijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

80

Niet-beleidsartikelen

zijn de kosten voor deze samenwerking als volgt opgebouwd: bilaterale en
multilaterale activiteiten met een focus op Afrika en op Centres of
Excellence (€ 1,1 miljoen), EU-Satellietwaarnemingen (€ 0,6 miljoen), het
Europees Defensie Agentschap (€ 1,3 miljoen), wapenbeheersing (€ 0,5
miljoen) en High Readiness Forces (€ 0,5 miljoen).
Wetenschappelijk onderzoek
Op dit artikelonderdeel worden de centrale uitgaven op het gebied van
Research and Development (R&D) geraamd. Het betreft de programmafinanciering van TNO (inclusief kennisinstituut MARIN) en het Nationaal
Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR). Deze bedragen in 2012 ruim
€ 37 miljoen. Voor projectmatige technologieontwikkeling en kennistoepassing is in 2012 ongeveer € 27 miljoen begroot. Primaire doelstelling is
de ondersteuning van de krijgsmacht met gericht onderzoek en technologieontwikkeling. Daarnaast draagt Defensie met dit onderzoek bij aan de
versterking van het innovatief vermogen van de Nederlandse defensiegerelateerde industrie. Het onderzoek wordt zowel interdepartementaal
(implementatie topsectorenbeleid) als internationaal (Navo en European
Defence Agency, EDA) afgestemd en ingebed. In 2012 wordt met de
uitvoering van onderzoeksprogramma’s en -projecten voor het eerst
invulling gegeven aan de geformuleerde kennisprioriteiten uit de
Strategie-, Kennis- en Innovatie Agenda (SKIA, Kamerstuk 32 733, nr. 3).
Als gevolg van het amendement Ten Broeke (Kamerstuk 32 500 X, nr. 74)
c.s. op de defensiebegroting 2011 is voorts eenmalig € 6 miljoen
vrijgemaakt voor projecten bij TNO en toegevoegd aan de centrale
middelen op het gebied van R&D. Vanwege uitvoeringstechnische
redenen wordt dit budget, in overleg met TNO, in de periode 2011–2012
besteed.
Omschrijving (bedragen x € 1 000)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Programmafinanciering TNO (en MARIN)
Programmafinanciering NLR
Contractonderzoek technologie-ontwikkeling
Contractonderzoek kennistoepassing

47 054
515
20 663
6 504

43 854
516
32 099
4 630

36 830
516
21 996
4 653

33 000
517
22 536
4 745

33 000
517
23 022
6 095

33 000
517
20 815
6 095

33 000
517
18 635
6 095

Totaal generaal

74 736

81 099

63 995

60 798

62 634

60 427

58 247

Programmafinanciering
Programmatisch onderzoek betreft investeringen in een kennisbasis die
niet binnen Defensie aanwezig is en die zonder gerichte financiële
inspanning van Defensie niet beschikbaar komt of toegankelijk is. Met de
opgebouwde kennis laat Defensie zich vervolgens adviseren en ondersteunen bij beleidsvorming, verwerving en onderhoud van materieel,
opleiding en training, bedrijfsvoering en operationeel optreden. De
advisering richt zich onder meer op noodzakelijke verbeteringen en
innovatieve vernieuwingen op deze onderwerpen.
Contractonderzoek technologieontwikkeling
Via het instrument van de projectmatige technologieontwikkeling wordt
onder meer invulling gegeven aan de internationale R&D-samenwerking
in EDA-verband en projecten in het kader van de Defensie Industrie
Strategie (DIS). Een aantal interdepartementale R&D-projecten waarvan
Defensie de regievoerder is worden ook via dit instrument uitgevoerd. Het
betreft in de periode 2011–2015 het project Sensor Technology Applied in
Reconfigurable systems for sustainable Security (STARS) met een totale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

81

Niet-beleidsartikelen

omvang van ongeveer € 18 miljoen afkomstig uit het Fonds Economische
Structuurversterking (FES). De laatste tender van de Maatschappelijke
Innovatie Agenda Veiligheid (MIA-V) is in januari 2011 gesloten. In 2012
worden binnen de MIA-V een aantal projecten uitgevoerd met een grote
relevantie voor Defensie. Het betreft onder meer twee projecten in het
kader van de Small Business Innovation Research (SBIR) op het gebied
van training en opleiding met behulp van geavanceerde simulaties en
fysieke bescherming. Een tweetal andere projecten is gericht op cyber. De
MIA-V loopt in 2012 af. Een project om een vliegend radar te ontwikkelen,
waarvan de ontwikkeling in de motie-Voordewind (32 123-X, nr. 78) was
bepleit, is door de industrie niet ingediend.
Contractonderzoek kennistoepassing
Binnen Defensie dient de concrete toepassing van kennis primair te
worden gefinancierd uit de decentrale budgetten van de defensieonderdelen. Op centraal niveau is een beperkt R&D-budget voor kennistoepassing beschikbaar voor niet-planbare acute kennisondersteuning en
interdepartementaal afgesproken bijdragen in de exploitatie van grote
experimentele onderzoeksfaciliteiten. Voor de periode 2010–2013 is in dit
kader circa € 5 miljoen overgeheveld naar het penvoerend ministerie van
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie als defensiebijdrage aan het
exploitatietekort op de grote onderzoeksfaciliteiten van het NLR.
Overige uitgaven
Deze defensiebrede uitgaven hebben onder andere betrekking op de
voorlichtings- en communicatieactiviteiten, de schadevergoedingen via de
landsadvocaat en «lumpsum»-uitgaven aan de Belastingdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

82

Niet-beleidsartikelen

2.3.4. Centraal apparaat – Niet-beleidsartikel 91
De Bestuursstaf draagt zorg voor een beheerste uitvoering van het
beleidsproces en de bedrijfsvoering van het ministerie van Defensie. De
Bestuursstaf adviseert en ondersteunt de minister en zet zijn besluiten
over de richting, inrichting en inzet van Defensie om in helder, eenduidig
en uitvoerbaar beleid. Daarnaast schept zij de voorwaarden voor een
optimale taakuitvoering door de defensieonderdelen en leidt zij operaties
in binnen- en buitenland.
Om de minister in staat te stellen het ministerie van Defensie aan te
sturen en te beheersen worden binnen de Bestuursstaf de volgende
activiteiten ontplooid:
• Adviseren van de minister bij het besturen van de defensieorganisatie,
in zijn rol als lid van het kabinet, in zijn relatie met het parlement en bij
het onderhouden van internationale relaties;
• Vormgeven van uitvoerbare beleidskaders voor de defensieorganisatie
als geheel, zodanig dat op grond van de beleidsdocumenten en de
uitwerking daarvan geen vertaalslag nodig is;
• Aansturen van de operationele commando’s, de DMO, het CDC, en het
CKmar.
• Ondersteuning van Defensie op het gebied van inlichtingen en
veiligheid.
Verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor besturing van de defensieorganisatie
en wordt daarbij ondersteund door de Bestuursstaf.
Externe factoren
Het behalen van de algemene doelstelling hangt af van het beschikken
over voldoende aantallen capabel personeel, het opstellen van kwalitatief
en kwantitatief uitvoerbare beleidsvoorstellen en van regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

83

Niet-beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen
De raming van de financiële middelen van de Bestuursstaf voor de
komende begrotingsjaren is in de onderstaande tabel opgenomen.
Bedragen x € 1 000

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

1 475 982

1 443 114

1 413 164

1 409 168

1 396 967

Uitgaven
Apparaatsuitgaven
Bestuursstaf
Militaire inlichtingen- en Veiligheidsdienst
waarvan personele uitgaven
waarvan ICT
waarvan overige exploitatie
Pensioenen en uitkeringen

114 092
79 592
146 448
18 648
28 588
1 167 993

110 572
76 178
142 654
17 742
26 354
1 156 914

87 216
75 393
124 213
16 788
21 608
1 166 463

81 001
74 881
120 616
16 619
18 647
1 180 140

78 408
72 129
116 021
16 180
18 336
1 189 462

111 144
3 161

99 450

84 092

73 146

56 968

1 475 982

1 443 114

1 413 164

1 409 168

1 396 967

6 582

6 932

6 932

6 932

6 932

Wachtgelden, inactiviteitswedden en
SBK-gelden
Ziektekostenvoorziening
Totaal apparaatsuitgaven

Totaal ontvangsten

2010

2011

Verwerking van de taakstelling
In het centraal apparaatsartikel dient te worden ingegaan op de verdeling
tussen personeel en materieel in de verwerking van de taakstelling. Bij
Defensie is deze taakstelling integraal verwerkt in de op te lossen
problematiek van de beleidsvisie. Daardoor zijn de taakstellingen op
personeel en materieel niet meer individueel te identificeren. Een
voorbeeld van een maatregel welke de taakstelling op personeel en
materieel echter wel direct raakt, is de vermindering van de staven met
dertig procent.
Omschrijving van de samenhang in het beleid
De eerste taak van de Bestuursstaf is de ondersteuning en advisering van
de minister bij het besturen van de defensieorganisatie. Om de minister in
staat te stellen het ministerie van Defensie effectief te besturen wordt
binnen de Bestuursstaf optimaal samengewerkt om het «verkeer» tussen
de Bestuursstaf en de defensieonderdelen te stroomlijnen. De basis voor
de besturing van de defensieorganisatie is de beleids-, plannings- en
begrotingsprocedure (BPB). De BPB-procedure vormt de kern van de
activiteiten van de Bestuursstaf. Binnen de Bestuursstaf is voortdurende
aandacht voor de verdere verbetering van het BPB-proces en de verbetering van de kwaliteit van de producten uit het BPB-proces, zijnde de
beleidsvisie, het defensieplan, de begroting en het jaarverslag.
De tweede taak van de Bestuursstaf is de ontwikkeling van departementaal beleid en regelgeving. Om de minister in staat te stellen het
ministerie van Defensie aan te sturen en te beheersen wordt helder en
uitvoerbaar departementaal beleid en regelgeving voorbereid, zodanig dat
op grond van de beleidsdocumenten en de uitwerking daarvan geen
vertaalslag nodig is en de kaders voldoen om het beleid uit voeren. Het
ontwikkelen en monitoren van het beleid en regelgeving van de verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

84

Niet-beleidsartikelen

lende deelgebieden gebeurt binnen de Bestuursstaf op de volgende
beleidsterreinen:
• Algemeen: Hoofddirectie Algemene Beleidszaken en Bureau
Secretaris-generaal;
• Operationeel: Defensiestaf;
• Financieel: Hoofddirectie Financiën en Control;
• Juridisch: Directie Juridische Zaken;
• Personeel: Hoofddirectie Personeel;
• Materieel: Directie Beleid van de Defensie Materieel Organisatie
• Informatievoorziening: Hoofddirectie Informatievoorziening en
Organisatie
• Milieu en Vastgoed: Directie Ruimte, Milieu en Vastgoedbeleid
• Militaire inlichtingen en veiligheid: Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.
De derde taak van de Bestuursstaf is de beheersing en ontwikkeling van
departementsbrede programma’s. De instrumenten die hiervoor ter
beschikking staan zijn:
• Pensioenen en uitkeringen: De betaling van ouderdomspensioen en
overige uitkeringen aan voormalig defensiepersoneel.
• Wachtgelden, inactiviteitswedden en SBK-gelden: De verstrekking van
uitkeringen krachtens diverse regelingen aan voormalig defensiepersoneel. Zodra overeenstemming is bereikt met de Centrales van
Overheidspersoneel over een herijkt Sociaal Beleidskader (SBK) zullen
de meerjarenramingen worden aangepast in verband met voorzieningen voor personeel dat Defensie gaat verlaten.
• Ziektekostenvoorziening: De ziektekostenvoorziening is per 1 januari
2006 afgeschaft. In het arbeidsvoorwaardenoverleg zijn afspraken
gemaakt om een deel van diegenen die in 2005 een vergoeding
hebben ontvangen, tot 2013 te compenseren. Op dit artikel worden de
(afnemende) uitgaven hiervan verantwoord.
De vierde taak van de Bestuursstaf is het ondersteunen van Defensie op
het gebied van inlichtingen en veiligheid. Binnen de Bestuursstaf is de
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) belast met deze taak. De
MIVD richt zich daarbij zowel op het politiek-militair besluitvormende
niveau (strategische inlichtingen) als op de voorbereiding en uitvoering
van militaire taken (operationele inlichtingen). Hierbij gaat het vooral om
de uitvoering van crisisbeheersingsoperaties. De MIVD heeft twee
hoofdtaken: een inlichtingentaak en een veiligheidstaak. De MIVD voert
deze taken uit binnen een wettelijk kader dat onder andere is neergelegd
in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de Wet veiligheidsonderzoeken. Onderdeel van deze taken is het verrichten van
onderzoek naar andere landen, op aanwijzing van de minister-president.
Daarbij wordt samengewerkt met de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), waarmee een taakverdeling is afgesproken. De MIVD
verstrekt in dit verband inlichtingenrapportages aan de minister-president,
het ministerie van Buitenlandse Zaken en aan de AIVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

85

Niet-beleidsartikelen

Totaal apparaatsuitgaven Defensie
Conform het traject «Verantwoord begroten» geeft onderstaande tabel
een overzicht van het totaal aan begrote apparaatsuitgaven van Defensie
voor 2012.
Apparaatsuitgaven Ministerie van Defensie 2012
Bedragen x € 1 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

902 987

951 816

5 359 780

5 101 103

4 820 941

4 715 760

4 728 747

Beleidsartikelen
20 Inzet
21 Commando zeestrijdkrachten
22 Commando landstrijdkrachten
23 Commando luchtstrijdkrachten
24 Commando Koninklijke marechaussee
25 Defensie Materieel Organisatie
26 Commando DienstenCentra

777 266

823 137

3 883 798

3 657 989

3 407 777

3 306 592

3 331 780

20 177
285 914
109 568
34 011
262 232
65 364

22 347
233 941
104 672
30 205
246 960
185 012

501 065
1 120 759
603 450
365 759
473 278
819 487

493 685
1 051 135
575 121
350 033
430 444
757 571

472 608
975 511
543 686
345 142
385 776
685 054

467 812
937 337
542 219
342 074
370 013
647 137

482 919
934 913
556 977
339 405
370 158
647 408

Niet-beleidsartikelen
70 Geheime Uitgaven
80 Nominaal en onvoorzien
90 Algemeen
91 Centraal Apparaat

125 721

128 653

1 475 982

1 443 114

1 413 164

1 409 168

1 396 967

125 721

128 653
1 475 982

1 443 114

1 413 164

1 409 168

1 396 967

2 767 942
373 709
285 156
650 674
1 167 993

2 650 067
338 926
249 779
605 967
1 156 914

2 463 205
332 203
240 955
534 025
1 166 463

2 421 864
313 030
223 810
503 771
1 180 140

2 423 407
302 609
223 276
533 027
1 189 462

111 144
3 161

99 450

84 092

73 146

56 968

Verplichtingen
Uitgaven
Apparaatsuitgaven

waarvan personele uitgaven
waarvan huisvesting
waarvan ICT
waarvan overige exploitatie
waarvan Pensioenen en uitkeringen
waarvan Wachtgelden, inactiviteitswedden en
SBK-gelden
waarvan Ziektekostenvoorziening
Totaal apparaatsuitgaven

902 987

951 790

5 359 780

5 101 103

4 820 941

4 715 760

4 728 747

Apparaatsuitgaven SSO’s:
Apparaatsuitgaven DTO
Apparaatsuitgaven DVD
Apparaatsuitgaven Paresto

563 834
339 633
115 672
108 529

470 480
297 398
82 111
90 971

463 322
297 000
75 732
90 590

427 057
267 870
70 706
88 481

386 556
233 742
66 915
85 899

393 984
246 933
62 277
84 774

395 602
249 893
61 835
83 874

De bedrijfsvoering bij Defensie
Defensie heeft de uitdagende doelstelling om ondanks de ingrijpende
bezuinigingen en bijbehorende reorganisaties te streven naar een beheer
dat structureel op orde is en blijft. Een uitdaging daar Defensie, als één
van de grootste uitvoerende organisaties van de Rijksoverheid, een
dynamische en complexe bedrijfsvoering kent. Daarom vindt een
herziening van de bedrijfsvoering plaats met als centrale thema’s het
reduceren van complexiteit, het sturen op risico’s en ontbureaucratiseren.
Een belangrijke doelstelling tijdens de transitieperiode van de oude naar
de nieuwe defensieorganisatie is het structureel verbeteren van de
kwaliteit van het beheer en tegelijkertijd de door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden in de bedrijfsvoering aan te
pakken. Door middel van een centrale sturing op de verbeteractiviteiten in
het beheer, worden de doelstellingen bewaakt en is tijdige bijsturing
mogelijk. In de nieuwe organisatie wordt de toekomstige Hoofddirectie
Bedrijfsvoering verantwoordelijk voor de centrale regie over het beheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

86

Niet-beleidsartikelen

Daarnaast zal het verminderen van beheersrisico’s mede bepalend zijn
voor de aanpak en het tempo van de uitvoering van de bezuinigingen.
Beheer op orde
Met het verschijnen van de beleidsbrief zijn de ambities van de projecten
voor het financieel beheer en materieelbeheer bijgesteld en nadrukkelijk
verbonden met de door de Algemene Rekenkamer geconstateerde
onvolkomenheden. In 2011 is een begin gemaakt met de concrete
uitwerking van deze ambities en in 2012 wordt hieraan verder invulling
gegeven. Belangrijke voorwaarden zijn daarbij het vooraf stellen van
scherpe kaders en richtlijnen en de centralisering en concentratie van
kwetsbare processen.
De rode draad in het verbeteren van het financieel beheer in 2012 vormt
het vereenvoudigen van de regelgeving van de financiële processen en
het maken van een start met de oprichting van één administratie- en
beheerkantoor. Dit kantoor zal zorg dragen voor het ondersteunende en
administratieve proces van behoeftestelling tot en met betaling en het
beheer daarvan. Deze centralisatie leidt tot meer doelmatigheid en
kwaliteit en bevordert de eenvormige uitvoering van financiële processen.
Daarnaast worden de in 2011 ingezette verbeteringen gecontinueerd,
bijvoorbeeld door het oplossen van de voornaamste tekortkoming binnen
het beheer van uitgaven en het niet tijdig betalen van facturen. In 2012
voldoet Defensie aan de Rijksbrede norm, die voorschrijft dat negentig
procent van de facturen binnen dertig dagen moet worden betaald.
Bijzonder aandachtspunt bij de implementatie van het defensiebrede
administratie- en beheerkantoor vormt de verwevenheid van het
financieel beheer met de verdere implementatie van SAP. Er wordt
gestreefd naar een zo groot mogelijke standaardisatie van processen en
procedures en het maximaal concentreren en benutten van kennis. Op
deze manier wordt toegewerkt naar één defensiebrede organisatie waar
een efficiënte administratieve verwerking plaatsvindt, zodat beschikbare
capaciteit wordt ingezet op die gebieden waar zich de grootste risico’s
voordoen en daar vervolgens ook de managementaandacht op wordt
gericht.
Voor het verbeteren van het materieelbeheerwordt de focus gelegd op het
voortzetten van de in 2011 in gang gezette activiteiten ten aanzien van het
Voorschrift Materieelbeheer Defensie, de implementatie van de herijkte
ambities in het materieelbeheer en de ingebruikname van de monitor
kwaliteit materieelbeheer. Met deze monitor krijgt Defensie meer inzicht in
de kwaliteit van het gevoerde materieelbeheer. Tekortkomingen kunnen
eerder gesignaleerd en gecorrigeerd worden, waardoor de huidige
onvolkomenheden opgelost en toekomstige onvolkomenheden
voorkomen kunnen worden. In 2012 zal prioriteit worden gegeven aan het
verder op orde brengen van met name het beheer van de als gevoelig
aangemerkte materieelsoorten, zoals wapens, munitie en cryptoapparatuur.
Een structurele verbetering van het materieelbeheer wordt mede
ondersteund door de invoering van SAP. Daarom is een goede
afstemming met het programma SPEER, dat verantwoordelijk is voor deze
invoering, noodzakelijk. Deze afstemming wordt getoetst en bewaakt door
het projectbureau Professionalisering Materieelbeheer Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

87

Niet-beleidsartikelen

Ten aanzien van het personeelsbeheer wordt in 2012, conform het plan
van aanpak, het project Volledigheid en betrouwbaarheid personeelsdossiers Defensie afgerond waardoor in 2012 alle personeelsdossiers aan de
wettelijke eisen voldoen.
Stuur- en verantwoordingsinformatie
Naast de noodzakelijke herziening van de bedrijfsvoering van Defensie
zijn de ambities van het meerjarige programma Verbeteren stuur- en
verantwoordingsinformatie herijkt. Evenals in 2011 wordt vanuit het
programma slechts de verdere verbetering en verankering van de
kwaliteit van de managementinformatie over de operationele gereedheid
ondersteund. Met name het streven naar uniformiteit in de totstandkoming van de informatie, het verbeteren van de kwaliteit van de
broninformatie en de automatisering van handmatige bewerkingen
vergen nog aandacht. Daarnaast wordt de aansluiting van de informatie in
de begroting, de managementrapportages en het jaarverslag bewaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

88

Baten-lastendiensten

3 BATEN-LASTENDIENSTEN
3.1. Defensie Telematica Organisatie
Algemeen
De Defensie Telematica Organisatie (DTO) maakt als baten-lastendienst
onderdeel uit van het CDC. Door DTO worden hoogwaardige ICT- en
IV-diensten geïntegreerd geleverd aan Defensie en de ketenpartners
binnen de Rijksoverheid op het gebied van de openbare orde en
veiligheid. Tevens steunt DTO de operationele informatievoorziening van
het CZSK, het CLAS, het CLSK en het CKmar bij internationale en
nationale inzet.
Begroting van baten en lasten
(Bedragen x € 1 000)

realisatie
2010

begroting
2011

ramingen
2012

2013

2014

2015

2016

BATEN
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen

364 121
43 532
209
77
43

315 143
36 810
145

303 055
38 000
145

272 525
38 000
145

268 397
38 000
145

251 588
38 000
145

254 548
38 000
145

Totaal baten

407 982

352 098

341 200

310 670

306 542

289 733

292 693

212 768
126 865
4 259
37 884

199 307
98 091
5 700
49 000

197 962
99 038
5 200
39 000

181 890
85 980
4 800
38 000

179 290
84 452
4 800
38 000

169 362
77 571
4 800
38 000

167 907
81 986
4 800
38 000

352 098

341 200

310 670

306 542

289 733

292 693

LASTEN
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
– dotaties voorzieningen
– buitengewone lasten

2 145
3 649

Totaal lasten

387 570

Saldo van baten en lasten

20 412

Toelichting begroting baten en lasten
Baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst van het moederdepartement loopt vanaf 2012 aanzienlijk
terug. Door het terugbrengen van de personele vulling naar aanleiding
van de beleidsbrief – en daarmee het verlagen van het aantal werkplekken
– zijn de budgetten voor informatievoorziening bij de defensieonderdelen
verlaagd. Daarentegen zal tijdelijk een extra inspanning worden gevraagd
om de realisatie van de diverse maatregelen vanuit het IV-perspectief te
ondersteunen.
Opbrengst overige departementen
De opbrengst overige departementen betreft de IV-ondersteuning van
ketenpartners van Defensie. Dit zijn onder andere de ministeries van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Veiligheid en Justitie,
Buitenlandse Zaken en Algemene Zaken. Het is de verwachting dat de
opbrengsten vanaf 2012 op vergelijkbaar niveau blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

89

Baten-lastendiensten

Lasten
Apparaatskosten
Vanaf 2012 zullen de kosten voor bestuursondersteuning, Personeel en
Organisatie en Planning en Control aanzienlijk dalen door de reductie van
de staven.
Afschrijvingen activa
De afschrijvingen laten vanaf 2012 een licht dalende lijn zien. De reden
hiervoor is dat er de afgelopen jaren minder is geïnvesteerd. De
verwachting is dat de komende jaren de investeringen weer zullen
toenemen en op termijn zullen leiden tot lagere exploitatiekosten en
daardoor lagere product- en diensttarieven.
Dotaties voorzieningen
Vanaf 2011 wordt geen voorziening meer getroffen voor wachtgelden.
Deze kosten worden vanaf 2011 verantwoord door het moederdepartement. Dit betekent dat de opgebouwde voorziening vrijvalt en wordt
uitgekeerd aan het moederdepartement. Deze uitgaande kasstroom is nog
niet in het kasstroomoverzicht verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

90

Baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht1
(Bedragen x € 1000)

realisatie
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1. Rekening courant RHB 1 janauri (inclusief
deposito)

15 024

33 269

34 769

37 769

38 769

38 769

36 769

2. Totaal operationele kasstroom

60 797

52 500

48 000

46 000

45 000

43 000

42 000

-/- totaal investeringen
-/- totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

– 24 843
111
– 24 732

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

– 60 000

-/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
-/- eenmalige storting door moederdepartement
-/- aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom

769
– 35 589
17 000
– 17 820

– 51 000
60 000
9 000

– 45 000
60 000
15 000

– 45 000
60 000
15 000

– 45 000
60 000
15 000

– 45 000
60 000
15 000

– 45 000
60 000
15 000

33 269

34 769

37 769

38 769

38 769

36 769

33 769

5. Rekening courant RHB 31 december
(inclusief deposito) (=1+2+3+4)

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
Het operationele kasstroomoverzicht toont de meerjarige ontwikkeling
van de rekening courant van het baten-lastendeel van IVENT. De
kasstroom wordt bepaald door het jaarlijkse bedrijfsresultaat, de
investeringen, aflossingen op leningen en overige financiële transacties.
Investeringskasstroom
In 2012 en de jaren daarna wordt de omvang van de investeringen
geraamd op € 60 miljoen. Het grootste deel van de investeringen betreft
computerapparatuur, gebouwen (voornamelijk datacentra) en kleinere
investeringen in software, machines en installaties. Desinvesteringen zijn
voor de komende jaren niet voorzien.
Aflossingen op leningen
Deze bedragen betreffen de aflossingen van de aangegane vermogensconversie en leningen om investeringen te financieren.
Beroep op leenfaciliteit
Het beroep op leenfaciliteit omvat de door de bedrijfsgroep bij het
ministerie van Financiën geleende bedragen. Het beroep op de leenfaciliteit wordt gedaan ter financiering van investeringen.
Financieringskasstroom
In 2012 zal een eventueel overschot van het eigen vermogen worden
uitgekeerd aan het moederdepartement. Voor de daaropvolgende jaren
wordt verwacht dat het eigen vermogen binnen de maximale grens blijft
en dat daarom geen uitkering aan het moederdepartement nodig zal zijn.

1

De beginstand 2011 is aangepast aan de
realisatie 2010.

Doelmatigheidsparagraaf
De focus van doelmatigheid ligt op twee gebieden: operationele performance en financiële doelmatigheid. Vanwege de omvangrijke productenen dienstencatalogus is het niet mogelijk om kostprijzen per product te
geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

91

Baten-lastendiensten

Doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2010
Omschrijving generieke deel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Leverbetrouwbaarheid SLA’s
Oplossend vermogen Service Desk
Defensie
Tijdigheid klachtafhandeling
Opdrachtgeverstevredenheid
Vte’n totaal
– Burgers/militairen
Saldo van baten en lasten (%)

86,0%

85,0%

85,0%

85,0%

85,0%

85,0%

85,0%

69,0%
90,0%
70,0%

70,0%
70,0%
70,0%

70,0%
70,0%
70,0%

70,0%
70,0%
70,0%

70,0%
70,0%
70,0%

70,0%
70,0%
70,0%

70,0%
70,0%
70,0%

2 181
5,0%

2 242
0,0%

2 242
0,0%

2 100
0,0%

2 050
0,0%

2000
0,0%

1980
0,0%

Omzet per productgroep Generiek
(x € 1 miljoen)

253,1

211,3

204,7

186,4

183,9

173,8

175,8

Omschrijving specifiek deel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Kostprijs per werkplek (norm)

88%

85%

82%

81%

80%

79%

78%

Omzet per productgroep Specifiek
(x € 1 miljoen)

154,8

140,8

136,5

124,3

122,6

115,9

117,1

Toelichting
Operationele doelmatigheid
Binnen DTO wordt periodiek gerapporteerd over de betrouwbaarheid van
de afgesproken dienstverlening door middel van bovenstaande kwaliteitsindicatoren. De betrouwbaarheid van de informatievoorziening is
afhankelijk van de wijze waarop DTO de dienstverlening:
• realiseert (het oplossen van binnengekomen klachten bij de Service
Desk Defensie) en afspreekt (in Service Level Agreements);
• in stand houdt en beheert (onder andere op basis van het aantal
binnengekomen klachten);
• controleert en monitort door het meten (klachten) en de tijdigheid van
de klachtafhandeling bijhoudt;
• bijstuurt of verbetert aan de hand van de opdrachtgevertevredenheid.
Financiële doelmatigheid
• Als indicator voor de ontwikkeling van de financiële doelmatigheid
wordt de prijs per werkplek gebruikt. De prijs per werkplek is gesteld
op 100 procent.
• De omzet van de baten-lastendienst bestaat voor het grootste deel uit
de ontvangsten voor de geleverde producten en diensten, die zijn
opgenomen in een Producten- en Dienstencatalogus (PDC).
• De categorie Generiek bestaat onder andere uit de omzetcategorieën
werkplekdiensten, connectivity en handelsgoederen.
• De categorie Specifiek bestaat onder andere uit advies en applicaties,
hosting ERP, hosting MF en applicatie hosting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

92

Baten-lastendiensten

3.2. Dienst Vastgoed Defensie
Algemeen
De Dienst Vastgoed Defensie (DVD) is verantwoordelijk voor het
doelmatige en maatschappelijk verantwoorde beheer en inrichting van het
defensievastgoed. De DVD geeft adviezen en treedt op als intermediair
voor de waarborging van de ruimtelijke belangen van de klanten bij
Defensie. De DVD staat de klanten bij in hun zorg voor de beschikbaarheid
en bruikbaarheid van het vastgoed.
Begroting van baten en lasten
(Bedragen x € 1 000)

realisatie
2010

begroting
2011

ramingen
2012

2013

2014

2015

2016

BATEN
Opbrengst moederdepartement
Programmagelden instandhouding
Opbrengsten huisvestingsactiviteiten
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Mutatie onderhanden werk
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

111 747
133 826
9 737
802
29
2 904
0
682
838

84 908
130 015
18 182

66 361
137 065
20 454

60 858
127 845
22 033

55 655
112 760
23 811

51 253
100 510
24 729

51 218
100 510
25 296

Totaal baten

260 565

233 105

223 880

210 736

192 226

176 492

177 024

97 955
3 705
14 012
134 864
1 368
6 683
225

68 305
13 806
130 015
1 579
15 462

55 224
1 000
19 508
137 065
1 222
13 860

51 322
500
18 884
127 845
1 164
14 131

48 350
500
18 065
112 760
1 116
15 643

44 474
500
17 303
100 510
1 080
15 653

45 500
500
15 835
100 510
1 051
16 220

1 519
2 806

2 098
2 720

1 402
6 594

1 193
7 901

878
8 169

652
9 076

551
9 076

498
1 778

350
– 11 995

– 12 760

– 13 467

– 12 806

– 12 222

LASTEN
Apparaatskosten
– personele kosten
– uitbesteding
– materiële kosten
Programmagelden instandhouding
Rentelasten
Rentelasten huisvestingsactiviteiten
Rentelasten rekening-courant
Afschrijvingskosten
– materieel
– materieel huisvestingsactiviteiten
– immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Effect reorganisatiemaatregelen

100

Totaal lasten

265 413

233 785

223 880

210 180

192 014

176 442

177 021

Saldo van baten en lasten

– 4 848

– 680

0

556

212

50

3

Toelichting begroting baten en lasten
Algemeen
Zowel de investeringen als de beheer- en onderhoudsbudgetten worden
gereduceerd als gevolg van het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie dat
in augustus 2011 is gepresenteerd. Als gevolg hiervan is er sprake van
overcapaciteit, ondanks de uitstroom van personeel en de minimalisering
van de inhuurcapaciteit. Het begrip overcapaciteit moet breed worden
geïnterpreteerd. Het gaat hierbij niet alleen om een teveel aan directe en
indirecte VTE’n met een vast contract, maar ook om een relatief hoge
materiële overhead (met name huisvesting, IV/ICT) die onvoldoende snel
kan mee krimpen met de afname van de productie. De begroting van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

93

Baten-lastendiensten

DVD voor het jaar 2012 en verder is gebaseerd op een voorzichtige
omzetverwachting vanwege de defensiebrede reorganisatie. In 2011 kan,
zoals het er nu naar uitziet, het verlies nog opgevangen worden door het
eigen vermogen.
Baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst van het moederdepartement is opgebouwd uit honorarium
voor het totale dienstverleningspakket van de DVD. Ongeveer zeventig
procent van de omzet in 2012 vloeit voort uit de instandhouding van het
defensievastgoed. Door het krimpende vastgoedbestand als gevolg van
afstotingen daalt de omzet voor dit product meerjarig. Hierin kunnen nog
wijzigingen optreden als gevolg van de effecten van het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie. De overige omzet wordt hoofdzakelijk
gegenereerd uit nieuwbouwprojecten.
Programmagelden instandhouding
De programmagelden Instandhouding zijn de vergoedingen die de
bedrijfsgroep ontvangt voor de aannemerskosten voor het planbaar en
niet-planbaar onderhoud.
Opbrengst huisvestingsactiviteiten
De opbrengst huisvestingsactiviteiten bestaat uit de vergoeding die de
bedrijfsgroep ontvangt van de defensieonderdelen voor de met leenfaciliteit gefinancierde projecten. De vergoeding dekt de rentelasten en
afschrijvingskosten van de leningen. Omdat in 2011 gebruik is gemaakt
van de leenfaciliteit voor de bouwactiviteiten van het CKmar op Schiphol
stijgen de lasten vanaf 2012.
Rentebaten
De rentebaten betreffen de verwachte opbrengsten van de verrekening
rente rekening-courant met het ministerie van Defensie.
Lasten
Apparaatskosten
De apparaatskosten omvatten alle capaciteitskosten, zowel van direct
personeel als indirect personeel en de overige exploitatiekosten.
De personele lasten hebben een relatie met de werklast die tot uitdrukking
komt in de begrotingspost «Omzet Moederdepartement». De daling van
de personele lasten in 2012 is het gevolg van een reorganisatie binnen
CDC waardoor een deel van het ondersteunend personeel geen deel meer
uitmaakt van de bedrijfsgroep.
De inhuurkosten en de kosten van uitbesteding worden uit kostenoverwegingen nog verder ingeperkt. De stijging van de materiële kosten in 2012
houdt verband met de verrekening van het ondersteunend personeel (zie
personele lasten). Door de reorganisatie worden de salariskosten van een
deel van het ondersteunend personeel door het moederdepartement
betaald en verrekend met de DVD.
Programmagelden instandhouding
Zie baten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

94

Baten-lastendiensten

Rentelasten huisvestingsactiviteiten
De rentelasten huisvestingsactiviteiten vormen een component van de
kosten die samenhangen met de financiering vanuit de leenfaciliteit, de
andere component wordt gevormd door de afschrijvingen. Zie hiertoe ook
de toelichting op de baten.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingen zijn terug te voeren op de materiële vaste activa van de
bedrijfsgroep.
Dotaties voorzieningen
Vanaf 2011 worden geen voorzieningen meer getroffen voor SBK-kosten
en wachtgelden. Deze kosten worden vanaf 2011 verantwoord door het
moederdepartement. Dit betekent dat de opgebouwde voorziening vrijvalt
en wordt uitgekeerd aan het moederdepartement.
Deze uitgaande kasstroom is nog niet in het kasstroomoverzicht verwerkt.
Effect reorganisatiemaatregelen
De effecten van de reorganisatie die ertoe moeten leiden dat de DVD in
2013 een licht positief bedrijfsresultaat genereert zijn op deze post
verwerkt. Afhankelijk van het tempo waarmee de reorganisatie tot stand
komt, wordt deze post in 2012 en 2013 omgezet in lagere materiële en
personele kosten voor de DVD.
Kasstroomoverzicht1
(Bedragen x € 1 000)

realisatie
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

32 357

3 222

1

1 009

– 9 322

– 8 283

– 8 132

2. Totaal operationele kasstroom

– 24 576

– 1 820

2 201

– 9 453

1 691

703

554

-/- totaal investeringen
-/- totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

– 31 625
302
– 31 323

– 91 538

– 60 841

– 39 377

– 29 056

– 600

– 600

– 91 538

– 60 841

– 39 377

– 29 056

– 600

– 600

-/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
-/- eenmalige storting door moederdepartement
-/- aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom

– 4 618
31 382
26 764

– 1 402
91 538
90 137

– 1 193
60 841
59 648

– 878
39 377
38 499

– 652
29 056
28 404

– 551
600
49

600
600

3 222

1

1 009

– 9 322

– 8 283

– 8 132

– 7 577

1. Rekening courant RHB 1 janauri (inclusief
deposito)

5. Rekening courant RHB 31 december
(inclusief deposito) (=1+2+3+4)

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom wordt gevormd door het jaarlijkse bedrijfsresultaat, aangevuld met de afschrijvingen op de materiële activa en de
dotaties aan de voorzieningen. Voor 2011 wordt in de prognose uitgegaan
van het vaste gegeven dat betalingen deels over de jaargrens naar 2012
schuiven.
1

De beginstand 2011 is aangepast aan de
realisatie 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

95

Baten-lastendiensten

Investeringskasstroom
De investeringskasstroom vloeit voort uit de financiering uit de leenfaciliteit van onder andere de projecten «Tactische Helikopter Groep» (Gilze
Rijen) en «Nieuwbouw CKmar Schiphol» voor de periode 2011–2013. Ook
de investeringen van de baten-lastendienst zelf zijn hierin voor een gering
deel opgenomen.
Financieringskasstroom
De financieringskasstroom representeert het (vreemd) vermogen dat
aangetrokken wordt voor de financiering van de investeringen via de
leenfaciliteit. Het beroep op de leenfaciliteit is lager dan het toegekende
leenplafond. Dit wordt verklaard door de financiering van de beveiligingssystemen en inventaris. Deze was opgenomen in het leenplafond, maar
momenteel wordt nader onderzocht of deze investering uit de defensiebegroting wordt gefinancierd dan wel uit het leenplafond.
Doelmatigheidsparagraaf
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving generieke deel

20101

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Vte’n totaal
– waarvan in eigen dienst
– waarvan inhuur
Saldo van baten en lasten (%)

1 405,7
1 297,7
108
– 2,0%

985
955
30
– 0,29%

853
848
5
0,00%

799
794
5
0,26%

755
750
5
0,11%

703
698
5
0,03%

653
648
5
0,00%

Omschrijving specifiek deel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Kostprijzen per product(groep) DVD
Expertise &advies
Verwerving & Afstoting excl. COVO
COVO
Instandhouding
Gemiddelde kostprijs product

76,69
73,24
62,17
59,67
65,18

69
69
58
52
64

Tarieven
Omzet per productgroep (pxq) in € 1000
Expertise &advies
Verwerving & Afstoting excl. COVO
COVO
Instandhouding
Beveiliging
Overig
Servicelevels (norm = 80%)
Productiviteit (omzet € 1 000 per directe
medewerker)
Projecttevredenheid (norm = 90%)
1

zie kostprijzen per product

8 219
24 756
4 310
45 922
28 141
1 230

6 921
21 094
1 644
45 849
9 400
0

6 321
13 572
2 000
44 468
0
0

6 321
11 223
1 775
41 539
0
0

6 321
11 129
1 625
36 580
0
0

5 621
11 775
1 475
32 382
0
0

5 321
12 039
1 475
32 382
0
0

85%

90%

90%

90%

90%

90%

90%

87,9
94%

90
81%

89,2
83%

89,1
85%

89,3
87

89,3
89

89,3
89

inclusief DBV

Toelichting
Het totaal aantal vaste en tijdelijke VTE’n daalt in 2012 als gevolg van
reorganisaties en de verdere afbouw van tijdelijke contracten. Met deze
reorganisaties verdwijnt een deel van de ondersteunende functies naar
andere organisatie-eenheden. Verder is uitgegaan van een harde
uitstroom (pensionering) en een gering overig verloop van ongeveer tien
VTE’n per jaar. Het saldo van baten en lasten is het quotiënt van het
financieel resultaat en de omzet moederdepartement. Ten slotte is de
verwachting dat, als gevolg van de bezuinigingen, de in 2011 ingezette
daling van de projecttevredenheid zal doorzetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

96

Baten-lastendiensten

De kostprijzen 2011 laten over de gehele linie een daling zien vanwege de
daling van de inhuur(kosten). De omzet per productgroep weerspiegelt bij
nieuwbouw de reductie op het investeringsbudget. De omzet voor de
commandantenvoorzieningen is door een eerdere bezuinigingsmaatregel
al in 2011 fors teruggebracht. De omzet voor instandhouding is gebaseerd
op de voorlopige inschatting dat het totale vastgoedbestand van Defensie
vijfentwintig procent is gekrompen aan het eind van de planperiode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

97

Baten-lastendiensten

3.3 Paresto
Algemeen
Paresto is een professionele cateringorganisatie die een hoogwaardig
pakket aan cateringdiensten levert aan de gehele defensieorganisatie en
aan (Navo)-bondgenoten op Nederlands grondgebied.
In 2011 is het onderzoek gestart naar de uitbesteding van de bedrijfscatering, In 2012 wordt de business case geactualiseerd en daarnaast de
overdracht van de operationele catering naar het CLAS onderzocht. Over
de uitkomsten van deze trajecten moet nog definitieve besluitvorming
plaatsvinden. Beide ontwikkelingen zijn daarom niet in de ontwerpbegroting 2012 verwerkt.
Begroting van baten en lasten
(Bedragen x € 1 000)

BATEN
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Overige opbrengsten
Bijzondere baten
Totaal baten
LASTEN
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiele kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

realisatie
2010

begroting
2011

ramingen
2012

2013

2014

2015

2016

108 939

111 411

90 845

88 047

85 320

84 166

83 240

795
42
3 440

775
400

680
10

680
12

680
13

680
14

680
15

113 216

112 586

91 535

88 738

86 014

84 860

83 935

60 776
47 753
115

61 130
49 305
170

55 162
35 428

54 825
33 656

53 925
31 974

52 800
31 974

51 900
31 974

896

981

946

257

115

87

61

1 372

1 000

110 912

112 586

91 535

88 738

86 014

84 860

83 935

2 304

Toelichting begroting baten en lasten
Baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst van het moederdepartement bestaat uit de omzet zoals die
gerealiseerd wordt uit de lopende bedrijfsvoering en de omzet werkgeversbijdragen. De omzet werkgeversbijdragen bestaat uit de aan de
defensieonderdelen in rekening gebrachte bedragen ter dekking van de
personele en overige kosten die gemaakt worden om de service op
locaties te kunnen bieden. In het budget 2012 zijn ten opzichte van het
budget 2011 algemene taakstellingen en taakstellingen die voortvloeien
uit het project Kromhout verwerkt. De omzet bedrijfsvoering is onder te
verdelen in de omzet regulier (bedrijfskantines), niet-regulier (vergaderingen en banqueting) en de omzet logistieke ondersteuning. De begrote
omzetdaling in 2012 ten opzichte van 2011 wordt onder andere veroorzaakt door het realiseren van de tweede fase van het project Kromhout.
Als gevolg hiervan verplaatst het potentiële omzetvolume zich van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

98

Baten-lastendiensten

Paresto naar de private onderneming Komfort (Consortium van de
PPS-constructie Kromhoutkazerne).
Opbrengst derden
De opbrengst derden betreft de opbrengst die Paresto in rekening brengt
bij het CDC voor de cateringkosten van het Militair Revalidatie Centrum.
Rentebaten
Dit betreffen renteopbrengsten op basis van uitstaand deposito en het
rekening courant saldo bij het ministerie van Financiën.
Overige opbrengsten
Deze post betreft de retour ontvangen bedragen conform de contractuele
afspraken met de grootste leverancier en de producentenbonussen van
toeleveranciers. In de begroting 2012 zijn deze verwerkt in de materiële
kosten.
Lasten
Personele kosten
In 2012 bestaat de formatieve sterkte van Paresto uit 1184 vaste VTE’n
(eigen dienst en inhuur) en er zal worden gestreefd naar een verdere
optimalisering van het personeelsbestand, minder inhuur en het meer in
deeltijd aanstellen van medewerkers. De personeelskosten die voortkomen uit de reorganisaties die binnen Paresto naar aanleiding van
taakstellende maatregelen en de voltooiing van de eerste fase PPS
Kromhout worden doorgevoerd, komen niet voor rekening van Paresto.
Materiële kosten
De materiële kosten worden voor 85 procent gevormd door de ingrediënten voor maaltijden en consumpties. De ingrediëntkosten zullen onder
andere dalen als gevolg van het in 2011 afronden van de eerste fase van
het project PPS Kromhout. Verder wordt in 2012 verwacht dat, als gevolg
van de geconsolideerde sturing en controle op de ingrediëntinzet, de
kosten op hetzelfde niveau zullen blijven. De overige materiële kosten
bestaan voornamelijk uit exploitatiekosten van de locaties en het
servicekantoor en het onderhoud van ICT (waaronder kassa’s en
voertuigen).
Rentelasten
Rentelasten vloeien voort uit rentedragend, langlopend, vreemd
vermogen tegen het door het ministerie van Financiën bepaalde tarief.
Afschrijving materieel
De afschrijvingskosten betreffen ICT-middelen, infrastructuur van het
Servicekantoor, kassa’s en overige materiële middelen, zoals voertuigen.
Dotaties voorzieningen
Vanaf 2011 wordt geen voorziening meer getroffen voor wachtgelden.
Deze kosten worden vanaf 2011 verantwoord door het moederdepartement. Dit betekent dat de opgebouwde voorziening vrijvalt en wordt
uitgekeerd aan het moederdepartement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

99

Baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht
(Bedragen x € 1 000)

realisatie
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1. Rekening courant RHB 1 janauri (inclusief
deposito)

7 443

8 750

2 004

2 076

2 539

2 850

2 937

2. Totaal operationele kasstroom

9 938

581

272

463

311

87

61

– 1 205

– 760

– 200

– 1 205

– 760

– 200

– 399
– 399

– 689
760
71

15 777

8 642

2 539

2 850

2 937

2 998

-/- totaal investeringen
-/- totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom
-/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
-/- eenmalige storting door moederdepartement
-/- aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening courant RHB 31 december
(inclusief deposito) (=1+2+3+4)

2 076

Toelichting op het kasstroomoverzicht
In het overzicht van de kasstromen staat de meerjarige verwachting van
de omvang en de besteding van de beschikbare investeringsruimte,
evenals de liquiditeitsverwachting in het algemeen centraal.
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom is het jaarlijkse totaal van het bedrijfsresultaat
van de bedrijfskantines, vergaderingen, banqueting en logistieke
ondersteuning, de afschrijvingen, de mutaties in de voorzieningen en
mutaties in het netto werkkapitaal.
Investeringskasstroom
Paresto is relatief kapitaalextensief. In de investeringskasstroom worden
de investeringen en de desinvesteringen van ICT-middelen, kassa’s en
overige materiële middelen zoals voertuigen opgenomen.
Financieringskasstroom
In de financieringskasstroom wordt het beroep op de leenfaciliteit van de
geplande investeringen in vaste activa opgenomen. De leningen zijn
rentedragend en hebben een looptijd die aansluit op de economische
levensduur van de betreffende investeringen. Voorts is de aflossing op
nog af te sluiten leningen begroot. Omdat er vanaf 2013 geen investeringen meer verwacht worden, wordt er naar verwachting ook geen
beroep gedaan op de leenfaciliteit.
Doelmatigheidsparagraaf
De gekozen indeling van een specifiek deel en generiek deel vloeit voort
uit de aard van de dienstverlening door Paresto. Gestuurd wordt op de
bruto marge van de locaties. Hiermee samenhangende indicatoren zijn
daarom als specifiek benoemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

100

Baten-lastendiensten

Doelmatigheidsindicatoren

1

Omschrijving generieke deel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Omzet verkopen (x € 1000)
Vte’n totaal
– waarvan in eigen dienst
– waarvan inhuur

57 331
1 271
1 195
76

45 795
1 194
1 164
30

45 238
1 184
1 154
30

42 977
1 174
1 144
30

40 828
1 164
1 134
30

40 828
1 154
1 124
30

40 828
1 144
1 114
30

Saldo van baten en lasten (%)

2,0%

– 2,8%

0%

0%

0%

0%

0%

Omschrijving specifiek deel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Aantal locaties
Productiviteit per medewerker (omzet
per vte)
% Ziekteverzuim
% Bruto marge locaties
Gasttevredenheid 1

130

124

120

120

120

120

120

45 087
8,6%
32,8%
7,3

38 354
8,0%
35,0%

38 208
8,0%
35,0%
7,0

36 764
8,0%
35,0%

36 183
8,0%
35,0%
7,0

37 838
8,0%
35,0%

39 295
8,0%
35,0%

Niet gehouden in 2009

Toelichting
Het overgrote deel van de kosten van Paresto (85 procent) bestaat uit
personele- en ingrediëntkosten. De doelmatigheid van Paresto komt onder
andere tot uitdrukking in een zo efficiënt mogelijke inzet van deze
middelen. Twee belangrijke graadmeters daarvoor zijn de productiviteit
per VTE (omzet/aantal VTE’n) en het percentage van de bruto marge
(inkoop ten opzichte van de omzet).
Beide indicatoren geven aan dat Paresto er in slaagt haar doelmatigheid
te verbeteren. In 2011 en de komende jaren krijgt Paresto echter te maken
met een aanzienlijke vraaguitval (omzet). Paresto blijft daarom werken aan
het optimaliseren van de organisatie, zodat vanaf 2015 verdere doelmatigheidsverbetering zichtbaar is. Door kritisch te kijken naar het logistieke
concept en als gevolg van de geconsolideerde sturing en controle op de
ingrediëntinzet, kan Paresto ondanks de vraaguitval naar verwachting het
percentage van de bruto marge gelijk houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

101

Bijlagen

4. BIJLAGEN
4.1 BIJLAGE – Toezichtrelaties en ZBO’s/RWT’s
De ministeriële verantwoordelijkheid van de minister van Defensie
beperkt zich tot één rechtspersoon met een wettelijke taak, de Stichting
Ziektekostenverzekering Krijgsmacht (SZVK).
Naam
Organisatie

RWT

Stichting
X
Ziektekostenverzekering
Krijgsmacht
(SZVK)

ZBO

Functie

Begrotingsartikel

Realisatiecijfers van
afgelopen jaar

Waarvan apparaatsuitgaven

De SZVK is namens het
ministerie van Defensie
belast met de uitvoering
van de ministeriële
Regeling Ziektekostenverzekering militairen. De
activiteiten van de SZVK
richten zich uitsluitend op
militairen in actieve dienst:
militairen vallen niet onder
de werking van de
Zorgverzekeringswet
(ZVW).

Niet-beleidsartikel
91

€ 86 944 000

€ 86 944 000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

102

Bijlagen

4.2 BIJLAGE – Overzichtsconstructie van de uitgaven voor
veteranen en de uitgaven voor zorg en nazorg
Veteranen
De Kamer is toegezegd dat in de begroting zichtbaar wordt gemaakt welke
uitgaven in het kader van het veteranenbeleid worden begroot. De
uitgaven zijn verwerkt in het onderstaande overzicht van de verschillende
relevante begrotingsartikelen. De uitgaven van pensioenen en uitkeringen
waarop militairen aanspraak kunnen maken, óók als het gaat om
veteranen, zijn onder het daarvoor bedoelde artikel ondergebracht. Deze
lasten zijn in onderstaand overzicht niet apart als uitgaven vermeld.
Verder zijn in dit overzicht alleen posten opgenomen die tot meeruitgaven
leiden. Posten die niet tot meeruitgaven leiden, zoals de benodigde inzet
van personeel van Defensie, zijn niet opgenomen.
Erkenning en waardering begroot op het niet-beleidsartikel 90
Algemeen
Nederlandse Veteranendag
Onderdeel van het geven van erkenning en waardering in het veteranenbeleid is de organisatie van de jaarlijkse Nederlandse Veteranendag.
Begin 2009 is de Stichting Nederlandse Veteranendag opgericht. Deze
stichting ontvangt jaarlijks een subsidie voor de organisatie van de
Nederlandse Veteranendag, de daaraan gerelateerde activiteiten en de
ondersteuning van regionale Veteranendagen.
Stichting het Veteraneninstituut
De Stichting het Veteraneninstituut is door Defensie belast met de
uitvoering van het veteranenbeleid op het gebied van de erkenning van en
de waardering voor veteranen. Daarnaast verzorgt de Stichting het
Veteraneninstituut de informatievoorziening over de zorg voor veteranen.
Ook het Centraal Aanmeldpunt is bij de Stichting het Veteraneninstituut
ondergebracht.
Stichting Veteranenplatform
Sinds 1989 bestaat het Veteranenplatform als overkoepelend samenwerkingsverband van de Nederlandse veteranenorganisaties. Als koepelorganisatie vertegenwoordigt het Veteranenplatform op die manier de
belangen van veteranen van alle krijgsmachtdelen. Het Veteranenplatform
is een belangrijke intermediair en aanspreekpunt op het gebied van
veteranen en veteranenaangelegenheden. Bij het Veteranenplatform zijn
42 veteranenverenigingen aangesloten. Daarmee is het platform voor
Defensie een belangrijke gesprekspartner over de evaluatie van de
uitvoering van het veteranenbeleid en de inventarisatie van de wensen en
behoeften van veteranen.
Centrale onafhankelijke klachtencommissie voor veteranen
Naar aanleiding van de motie van de leden Poppe, Voordewind, Eijsink en
Diks (Kamerstuk 31 700, nr. 37) heeft de toenmalige staatssecretaris
besloten tot de instelling van een centrale klachtenfunctionaris en een
centrale klachtencommissie voor veteranen en dienstslachtoffers. De
overkoepelende centrale klachtencommissie behandelt klachten over de
uitvoering van het veteranenbeleid door het LZV of door Defensie, het
ABP of het Veteraneninstituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

103

Bijlagen

Overige uitgaven
Dit betreft de uitgaven voor een veelheid van activiteiten. Met name het
ondersteunen van reünies voor veteranen in het buitenland, Taptoe met
speciaal programma voor veteranen en dienstslachtoffers, educatieve
projecten, CADIG, ARMEX, de reünie van Koude Oorlog-militairen,
begeleid lotgenotencontact, Hotel de Wereld, NCHC en Surinaamse
oud-strijders.
Erkenning en waardering begroot op diverse beleidsartikelen
Reüniefaciliteiten
Geregistreerde verenigingen voor veteranen, post-actieven en militaire
oorlogs- en dienstslachtoffers maken eenmaal per jaar aanspraak op
reüniefaciliteiten. De organisatie hiervan ligt in handen van de verenigingen zelf. Daarnaast organiseert elk operationeel commando een eigen
veteranendag die waar mogelijk wordt gecombineerd met de open dag
van het operationeel commando.
Het bedrag voor deze faciliteiten op de begrotingen van de operationele
commando’s is als volgt te specificeren:
Operationele commando’s

Commando zeestrijdkrachten
Commando landstrijdkrachten
Commando luchtstrijdkrachten
Commando Koninklijke marechaussee
Totaal

Bedragen x
€ 1 000
250,0
900,0
164,0
125,4
1 439,4

Totaaloverzicht van uitgaven voor veteranen erkenning en waardering
Omschrijving

Bedragen x
€ 1 000

Subsidie Nederlandse Veteranendag
Subsidie en diverse uitgaven Stichting het Veteraneninstituut (incl
loonkosten)
Subsidie Stichting Veteranen Platform
Klachtencommissie veteranen
Ondersteunen veteranenzaken door operationele commando’s (zie
bovenstaande tabel)
Overige uitgaven

2 455,0

Totaal

9 928,4

5 640,0
158,0
100,0
1 439,4
136,0

Zorg en nazorg begroot op het niet-beleidsartikel 90 Algemeen
Ook ten aanzien van de uitgaven voor zorg en nazorg is de Kamer
toegezegd dat deze in de begroting zichtbaar zullen worden gemaakt. Op
niet-beleidsartikel 90 zijn de uitgaven voor de materiële- en immateriële
zorgverlening opgenomen.
Voor de materiële zorg betreft het:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

104

Bijlagen

Onderzoek tegemoetkoming Militair Oorlogs- of Dienstslachtoffer (MOD)
Deze post is opgenomen voor de kosten die Defensie maakt voor
onderzoek naar een eventuele invoering van de volledige schadevergoeding voor de voor 1 juli 2007 gewond geraakte veteranen.
Dag voor het dienstslachtoffer
Sedert 2006 worden er dagen voor MOD georganiseerd. Het doel van deze
dagen is het bieden van erkenning aan de MOD en hun partners, het
bieden van informatie over de pensioenregelingen en voorzieningen en
het luisteren naar de behoeften van de doelgroep.
Voor de immateriële zorg betreft het:
Maatschappelijk werk voor veteranen
Binnen het Landelijk Zorgsysteem Veteranen verzorgt de Stichting De
Basis het maatschappelijk werk voor veteranen die een traumatische
ervaring hebben meegemaakt. De kosten voor het maatschappelijk werk
voor veteranen wordt per 1 januari 2011 gedragen door Defensie en is
begroot op structureel € 2 miljoen per jaar.
Raad voor civiel-militair Zorg en Onderzoek (RZO)
In de RZO is deskundigheid verenigd op het gebied van psychiatrie,
psychologie, interne geneeskunde, huisartsgeneeskunde, sociologie en
gezondheidsrecht. De RZO adviseert over (de richting van) het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van aandoeningen die verband
houden met uitzendingen en draagt zorg voor en bewaakt de noodzakelijke convergentie tussen de onderzoeken.
Overige
Diverse organisatiedelen houden zich bezig met de zorg en nazorg aan
actief dienenden, post-actieven en veteranen, zoals de gezondheidscentra,
het Centraal Militair Hospitaal, de Militaire Geestelijke gezondheidszorg
(MGGZ), het Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk, de Geestelijke Verzorging en het Militair Revalidatie Centrum. Omdat de taken van
deze organisatiedelen verder gaan dan alleen de zorg en nazorg aan
veteranen is een exacte ontvlechting naar doelgroep van deze uitgaven
niet mogelijk en deze blijft dan ook achterwege.
Zorg en nazorg begroot op het beleidsartikel 26
Landelijk Zorgsysteem Veteranen
Defensie heeft een belangrijke verantwoordelijkheid voor veteranen met
maatschappelijke of psychische problemen. Hiervoor is het Landelijk
Zorgsysteem Veteranen ingericht dat bestaat uit militaire en civiele
instellingen voor maatschappelijk werk en geestelijke gezondheidszorg.
Voor 2012 bedragen de personele kosten € 245 000 en de kosten voor
ontwikkeling en instandhouding van het LZV € 500 000.
Onderzoeken
Door het CDC (beleidsartikel 26) worden diverse onderzoeken gefinancierd. De wetenschappelijke onderzoeksgroep van de geestelijke gezondheidszorg verricht onderzoek onder veteranen en uitgezonden actief
dienende militairen naar uitzendgerelateerde stoornissen, in het bijzonder
naar de Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS). Binnen dit onderzoeksprogramma loopt onder andere het grootschalig prospectief onderzoek
onder militairen die naar Afghanistan uitgezonden zijn geweest (het
PRISMO-onderzoek), dat doorloopt tot 2018. Daarnaast loopt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

105

Bijlagen

onderzoek naar slaapstoornissen bij PTSS en het onderzoek BETER
(Biologische effecten van traumatische ervaringen, behandeling en
herstel) naar veranderingen op neurobiologisch gebied bij mensen die
behandeld worden voor PTSS. Voor 2012 bedraagt de totale begroting
voor dit wetenschappelijk onderzoek vanuit de MGGZ € 550 000.
Totaaloverzicht van uitgaven voor zorg en nazorg voor veteranen
Omschrijving

Bedragen x € 1 000

Invaliditeitspensioenen
Nabestaandenpensioenen
Sociale zorg
De uitvoering van het zorgloket militair zorgstelsel
Landelijk Zorgsysteem Veteranen
Maatschappelijk werk voor veteranen
De Raad voor civiele-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
Bijdragen aan onderzoeken
Onderzoek tegemoetkoming MOD
Ondersteuning organisatie dag voor de dienstslachtoffers

67 329
28 845
8 377
2 661
745
2 000
103
550
107
300

Totale uitgaven

111 017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

106

Bijlagen

4.3 BIJLAGE – Defensie Industrie Strategie
De Defensie Industrie Strategie (DIS) beschrijft de mogelijkheden van de
overheid om een bijdrage te leveren aan de positie van de Nederlandse
Defensie Gerelateerde Industrie (DGI), in nationale en internationale
netwerken voor de ontwikkeling, productie en instandhouding van
materieel. Hierbij zet de overheid zich in voor een open, concurrerende,
internationale markt voor defensiematerieel, het bevorderen van de
mogelijkheden voor de Nederlandse DGI en het versterken van de
concurrentiekracht van de DGI op kansrijke gebieden. Instrumenten die
Defensie kan inzetten moeten aansluiten bij het Research and
Development- (R&D) en het materieelbeleid, waarbij de operationele
behoefte leidend is. De DGI is verantwoordelijk om hier flexibel op in te
spelen en om kansen te benutten. In 2008 is Defensie begonnen met de
uitwerking van de DIS. Hieronder worden de belangrijkste resultaten
beschreven en wordt een blik geworpen op 2012.
1. Instrumenten ter bevordering van de mogelijkheden van de DGI
• Intensivering van de communicatie tussen Defensie en de industrie
Een belangrijk middel van de DIS is de intensivering van het overleg over
mogelijkheden van de Nederlandse industrie bij verwervings- en
instandhoudingstrajecten. Het vroegtijdig bekend maken van de
behoeften van Defensie stelt de industrie beter in staat hieraan te voldoen.
De Nederlandse industrie wordt door middel van jaarlijkse contactdagen
op de hoogte gehouden van huidige en toekomstige materieelprojecten
en uitbestedingstrajecten. Op projectniveau worden zogenaamde
responsmiddagen georganiseerd. Op donderdag 29 september 2011 is
een gecombineerde contactdag voor de clusters land, lucht en zee
georganiseerd. Daarnaast heeft in 2011 een nadere kennismaking tussen
de industrie en het Marinebedrijf plaats gehad. Hierbij stonden de
mogelijkheden voor een intensievere samenwerking met de Nederlandse
DGI centraal. Op 4 november 2011 wordt een nieuwe bijeenkomst
georganiseerd. Ten slotte neemt Defensie deel aan platforms die op
initiatief van de DGI worden georganiseerd. Deze maatregelen zijn
beschreven in de brief aan de Kamer van 20 april 2010 (Kamerstuk 27 830,
nr. 75) naar aanleiding van de motie over de instandhouding van
materieelsystemen (3 december 2009, Kamerstuk 32 123 X, nr. 74).
• Intensivering van de relatie met de industrie op het gebied van de
instandhouding
In het plan van aanpak voor de instandhouding van defensiematerieel
(Kamerstuk 27 830, nr. 88 van 3 november 2010) wordt een aantal
initiatieven genoemd dat bijdraagt aan een verdere intensivering van de
samenwerking tussen Defensie en de Nederlandse DGI. In de clusters
land, lucht en zee worden steeds vaker nieuwe samenwerkingsvormen
tussen de overheid en civiele partijen gebruikt. In het in 2010 opgerichte
«Strategisch beraad instandhouding» worden voor projecten in planning
en in realisatie de mogelijkheden tot samenwerking tussen de Nederlandse DGI en Defensie besproken.
Een voorbeeld betreft de samenwerking met Nederlandse bedrijven op
het gebied van instandhouding van materieel dat is teruggekeerd uit
Afghanistan. Er zijn meerdere contracten gesloten voor de reparatie en
het onderhoud van bijvoorbeeld de Viking rupsvoertuigen, de Scania
wissellaadsystemen en verscheidene types kleine voertuigen. De
werkzaamheden worden uitgevoerd op locatie bij de contractant, bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

107

Bijlagen

Nederlandse vestiging of bij een onderaannemer. In een aantal gevallen
wordt ook kennis en capaciteit van Defensie op een van deze locaties
ingezet.
Daarnaast onderzoekt Defensie momenteel op grond van quick-scans de
mogelijkheden voor outsourcing van de volgende onderhoudsactiviteiten:
• kalibratie-, meet- en testapparatuur;
• onderhoud van kleine vaartuigen;
• onderhoud van luchtverkeersbeveiligingssystemen.
Ten slotte wordt een extern onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden
van samenwerking tussen de systeemlogistieke bedrijven van de DMO en
de Nederlandse DGI. De eerste resultaten daarvan worden in de tweede
helft van 2011 verwacht.
Een ander voorbeeld van de samenwerking met het Nederlandse
bedrijfsleven is het in het regeerakkoord opgenomen initiatief Maintenance Valley. Maintenance Valley berust op het programma «Pieken in de
Delta» van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
en heeft onder meer ten doel in West-Brabant de bedrijvigheid op
onderhoudsgebied, bijvoorbeeld van vliegtuigen, te stimuleren. Bij het
Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW) wordt een aanzienlijk deel van de
instandhouding uitgevoerd in samenwerking met het bedrijfsleven. Hierbij
wordt een steunpunt voor onderhoud en logistiek op de (West-)Europese
markt ontwikkeld. Innovatieve projecten, zoals de publiek private
samenwerking met Dutch Aero Services voor het onderhoud van F-100
motoren voor de F-16, zullen verder vorm geven aan de samenwerking
met marktpartijen en de ontwikkeling van Maintenance Valley. Voorts
worden de Nederlandse ambities voor de instandhouding van de
Europese F-35 vloot nader uitgewerkt in plannen van aanpak. Hierdoor
kan tijdig worden ingespeeld op de besluitvorming over de benodigde
instandhoudingsfaciliteiten. De proven capability van het LCW in de
samenwerking met het bedrijfsleven in de regio, zal in de toekomst een
belangrijke voorwaarde zijn voor de kwalificatie als maintenance support
centre, voor het (motor)onderhoud van de huidige en toekomstige
vliegtuigen en helikopters van de Nederlandse krijgsmacht.
2. Instrumenten ter versterking van de concurrentiekracht van de DGI
• Orders Nederlandse DGI project Vervanging F-16 in 2010
Het bedrag dat is gemoeid met F-35 contracten voor de Nederlandse
luchtvaartindustrie is in het jaar 2010 met $ 200 miljoen gestegen tot meer
dan $ 1 miljard (lopende prijzen). Dit resultaat bevestigt de goede
positionering van de Nederlandse luchtvaartindustrie als gevolg van de
Nederlandse deelname aan het F-35 programma. In de jaarrapportage van
het project Vervanging F-16 over 2011 zal de Kamer worden geïnformeerd
over de stand van zaken ten aanzien van de orders van de Nederlandse
industrie. De verificatie van de orders wordt uitgevoerd door het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie.
• Instandhoudingsprogramma Walrusklasse onderzeeboten
Bij dit instandhoudingsprogramma wordt de Nederlandse DGI betrokken
via het Dutch Underwater Knowledge Centre (DUKC). Op grond van een
dienstenovereenkomst is door het DUKC een engineering-opdracht
Walrus Engineering Support Project (WESP) gesloten. Inmiddels is door
vijf verschillende partijen een aanzienlijke bijdrage geleverd aan dit
programma via onderzoeken ten behoeve van een aantal systemen. Op
een aantal deelgebieden is de conceptuele engineering-opdracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

108

Bijlagen

uitgebreid. In beginsel zal de detail-engineering op een soortgelijke wijze
worden uitgevoerd.
• Verdediging tegen ballistische raketten
Nederland heeft een vooraanstaande positie op het gebied van radarontwikkeling en het behoud van deze kennis hierover is van strategisch
belang. In dit kader is in 2002 het platform »Nederland Radarland»
opgericht. Dit is een samenwerkingsverband tussen Thales Nederland,
TNO, de Technische Universiteit Delft en de ministeries van Defensie en
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie. Het platform beoogt een
krachtenbundeling van de belangrijkste spelers op dit gebied. Hierdoor
kan Nederland zich presenteren als interessante partner bij internationale
projecten. Op dit gebied zijn de raketverdedigingsmiddelen van de
krijgsmacht een goed voorbeeld van technologisch hoogwaardige
capaciteiten, waaraan in internationaal verband grote behoefte bestaat.
Met de radarcapaciteit aan boord van LC-fregatten heeft Nederland bij de
Navo een sterke positie. Defensie wil hierin blijven investeren, door
bijvoorbeeld de verdere ontwikkeling van de SMART-L radar. Bovendien
draagt dit bij aan het behoud van kennis op het gebied van radar in
Nederland. Bij de behoeftestelling is in een vroeg stadium wetenschappelijk onderzoek verricht naar de haalbaarheid van een Maritime Ballistic
Missile Defensie (MBMD-) capaciteit. Hieraan namen deel de industrie
(Thales en Raytheon Missile Systems), TNO, het Applied Physics
Laboratory van de Johns Hopkins University, en verschillende Duitse,
Nederlandse, Deense en Amerikaanse defensieorganisaties. Bij het Navo
MBMD-programma is ook een beroep gedaan op de ondersteuning van
TNO en de Nederlandse DGI. Raketverdediging bij de Navo is momenteel
nog in ontwikkeling en naar verwachting zal de behoefte aan toegepast
wetenschappelijk onderzoek in dit veld toenemen.
• De Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid (MIA-V)
Voordat de eerste tender in 2009 werd gepubliceerd zijn per programmalijn drie projecten (één per programmalijn) begonnen. Het betreft de
projecten I-bridge, EDISON-TD en FBUH. I-bridge koppelt spraak, data,
video en geo-informatie aan elkaar. Bij het project FBUH (Fysieke
bescherming en uitrusting hulpverleners) zijn onder andere sensoren
ontwikkeld om gasconcentraties te meten (van CH4, O2, CO) en de indoor
positie evenals de houding en hartslag van de hulpverlener te kunnen
bepalen. EDISON-TD betreft identiteitscontrole waarbij technieken worden
gebruikt zoals documentcontrole, dactyloscopie en foto’s. In 2010 zijn
FBUH en EDISON-TD voltooid. Het project I-bridge krijgt een vervolg in de
versie I-bridge 3.0. De tender heeft uiteindelijk vijf projecten opgeleverd
die zullen duren tot in 2011.
Daarnaast zijn in 2010 bij de MIA-Veiligheid drie sporen gevolgd. Het
eerste is een tweede tender, ter waarde van € 23 miljoen. Deze tender is
eind 2010 gepubliceerd en op 31 januari 2011 gesloten. Naar aanleiding
van de tender zijn 74 reacties ontvangen, waarvan inmiddels 27
voorstellen door een onafhankelijke toetsingscommissie zijn gegund. Het
tweede spoor betreft de publicatie van twee Small Business Innovation
Research (SBIR) programma’s met de thema’s Fysieke bescherming en,
Training en opleiding met behulp van geavanceerde simulatie. Hiermee is
respectievelijk € 2,85 miljoen en € 3 miljoen gemoeid. De SBIR met het
thema Fysieke bescherming heeft 67 reacties opgeleverd en Training en
opleiding 82 stuks. De voorstellen zullen door adviescommissies
beoordeeld worden. Het derde spoor betreft projecten die door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

109

Bijlagen

stuurgroep van de MIA-Veiligheid als veelbelovend zijn aangemerkt. Het
betreft een verdere ontwikkeling van I-bridge naar I-bridge 3.0 (€ 3
miljoen), twee voorstellen op het gebied van cyber security, Opleiden en
trainen in Cyber security en Rijksbrede Informatiebeveiliging (beide ter
waarde van € 1 miljoen), een voorstel dat is gericht op de verificatie en
validatie van simulaties (€ 750 000), een verdere ontwikkeling van
EDISON-TD (€ 1 miljoen) en een voorstel over serious gaming (€ 1
miljoen). Het verwervingstraject van de eerste vier projecten is inmiddels
begonnen en zullen door Defensie worden begeleid. EDISON-TD wordt
door het ministerie van Veiligheid en Justitie uitgevoerd en het project op
het gebied van serious gaming wordt inmiddels uitgevoerd door de NLDA
samen met de Politieacademie. Een deel van de technologie die bij
I-bridge is ontwikkeld zal bij het landelijk crisis management systeem
worden toegepast.
• Fonds Economische Structuurversterking (FES): STARS
Op 13 maart 2009 is het FES-voorstel Sensor Technology Applied in
Reconfigurable systems for sustainable Security (STARS) door de
Ministerraad goedgekeurd en is vanuit de FES-gelden € 18 miljoen aan
het project toegewezen. De eigen bijdrage van het consortium bedraagt
€ 16 miljoen, waarmee de totale projectomvang op € 34 miljoen komt.
Het FES-project STARS is door Defensie vanuit de MIA-V ingediend en
richt zich op sensornetwerken. Het consortium achter STARS bestaat uit
Thales Nederland, NXP, RECORE, TNO, TU-Delft en de Universiteit van
Twente. In 2010 is het contract voor dit project gesloten en de uitvoering
verloopt zoals voorzien.
Als stimuleringsinstrument voor onderzoek en innovatie is het FES-project
opgeheven. Omdat het budget voor STARS gewaarborgd is, zal het
project nog drie jaar voortduren. De eerste fase van het project is
inmiddels succesvol voltooid. Voor de tweede fase is 20 procent van het
budget gereserveerd voor de deelname van het MKB. In de eerste fase
staat fundamenteel onderzoek centraal, in de tweede fase technologieontwikkeling
• Launching Customer: beoordeling van door de industrie aangedragen
voorstellen
Defensie heeft ongeveer 75 door de industrie aangedragen voorstellen
beoordeeld op een eventuele deelname aan (toekomstige) materieelverwervingstrajecten. Deze beoordeling heeft geleid tot een selectie van
kansrijke voorstellen, die mogelijk leiden tot de aanschaf van door de
industrie aangedragen producten.1

1
De mogelijkheden van Defensie worden
begrensd door de Europese aanbestedingsregels. Ook kan Defensie niet vooruit lopen op
het reguliere behoeftestellings- en verwervingsproces.

In 2011 heeft Defensie aan Fokker Aerostructures een opdracht gegund
voor de verdere ontwikkeling van de E-Lighter. In de opdracht is ook een
mogelijkheid voor een serieproductie opgenomen. De kosten voor de
verdere ontwikkeling en de serieproductie maken deel uit van het budget
van het project Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS). Over de
voorstudiefase van dit project is de Kamer geïnformeerd met de brief van
27 mei 2010 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 130), de antwoorden op de
schriftelijke vragen over deze brief van 10 augustus 2010 (Kamerstuk
32 123 X, nr. 146 en het Materieelprojectoverzicht van 21 september 2010,
(Kamerstuk 27 830, nr. 86). Defensie treedt op als launching customer
zodra de verdere ontwikkeling van de E-lighter succesvol is voltooid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

110

Bijlagen

• Launching Customer: ontwikkeling van militaire producten door het
Midden- en Kleinbedrijf (MKB)
De ontwikkeling van innovatieve militaire producten door het Nederlandse
MKB die aansluiten bij de operationele behoefte van Defensie, verloopt
moeizaam. Bij de behandeling van de defensiebegroting 2010 heeft de
Tweede Kamer op 8 december 2009 een motie aangenomen van de leden
Eijsink, Knops en Voordewind waarin de regering wordt verzocht een
fonds in te stellen voor de ontwikkeling van dergelijke militaire producten
(Kamerstuk 32 123 X, nr. 76). Voor het optreden als Launching Customer is
een gebrek aan financiering voor een productontwikkelfase vaak een
struikelblok. Het in de motie-Eijsink c.s. voorgestelde financieringsinstrument kan daarom een belangrijke rol vervullen om kansrijke
producten tot een succes te maken. Naar aanleiding van deze motie heeft
Defensie de Commissie Defensie Materieel Ontwikkeling (CODEMO)
opgericht. De Kamer is hierover geïnformeerd met de brief van
18 november 2010 (Kamerstuk 32 500 X, nr. 42). Onder toezicht van de
commissie die de projectvoorstellen beoordeelt worden in 2011 een
prototype voor een mortiersimulator en akoestische sensoren ontwikkeld.
Daarnaast wordt een aantal ingediende voorstellen momenteel getoetst
door de commissie.
• R&D-initiatieven gericht op vooral het Midden- en Kleinbedrijf (MKB)
Om in een vroeg stadium het bedrijfsleven en kennisinstituten te
betrekken bij ontwikkeltrajecten heeft Defensie een aantal initiatieven
genomen. Een van die initiatieven behelst het opzetten van de Defensie
Innovatie Competitie (DIC). Aan de DIC 2010 hebben meer dan 100
bedrijven deelgenomen. Hierbij stond het thema duurzaamheid en
energie centraal, Op 15 oktober 2010 heeft Green Energy Technologies
(GET) gewonnen met de «innovatieve airconditioner». Dit systeem is
overal inzetbaar, zowel in de woestijn als in de tropen, en kent een laag
elektriciteitsverbruik doordat de energie wordt geproduceerd uit
restwarmte en zonnecollectoren. Bovendien levert de airconditioner
drinkwater als nevenproduct. Het resultaat van de DIC 2009, System for
Asset Maintenance Management heeft in 2010 geleid tot een demonstratie
op de NIDV-dag.
Naast de DIC is in juni 2010 voor de vierde keer door DR&D het Innovation
Game (IG) georganiseerd. Door een jury is in november 2010 het voorstel
«Positiebepalend ondersteunend systeem» gekozen tot het beste
technologieproject. Het betreft een samenwerkingsverband tussen TNO,
Dutch Space en het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
(NLR).Het winnende consortium biedt als alternatief voor satellietnavigatie een combinatie van drie bestaande systemen. Het betreft GPS,
traagheidsnavigatie en relatieve afstandsbepaling. Het consortium richt
zich de komende periode op de ontwikkeling van nieuwe software, die de
samenwerking tussen de systemen mogelijk maakt. Het project kan
uiteindelijk resulteren in bijvoorbeeld een zenderontvanger voor de
infanterist die zelfstandig opereert. Met behulp van deze zenderontvanger
kan zijn positie nauwkeuriger worden bepaald. Hierdoor neemt de
betrouwbaarheid van de positie toe en vermindert de afhankelijkheid van
satellieten.
Het winnend project uit het IG 2009, Go4It, is inmiddels succesvol
voltooid. Het eindresultaat is een bordspel dat kan worden gebruikt voor
de training van personeel en het analyseren van de comprehensive
approach. Het spel zal worden gebruikt door de NLDA en het Cimic Centre

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

111

Bijlagen

of Excellence. Daarnaast hebben de Navo en het ministerie van Buitenlandse Zaken belangstelling getoond.
3. Instrumenten die bijdragen aan de internationale positionering van de
DGI
• Navo-expertfunctie
De Navo-expert draagt bij aan het internationaal positioneren van de
Nederlandse DGI door het bevorderen van zowel deelname door
bedrijven aan technische- en beleidsstudies van het Navo-verband als
deelname aan internationale consortia die aanbiedingen doen voor
Navo-projecten en rechtstreeks zaken doen met Navo-agentschappen. De
activiteiten worden in nauwe samenwerking met de Nederlandse
Permanente Vertegenwoordiging bij de Navo en de Stichting NIDV
uitgevoerd.
• Het Joint Investment Program (JIP) van het Europese Defensie Agentschap (EDA)
Het Joint Investment Program (JIP) van EDA is een waardevol instrument
voor kennisvergaring en spreiding van kennis tussen de lidstaten.
Daarnaast kunnen binnen de door het EDA geïnitieerde JIP’s kansen
worden benut door de DGI en de kennisinstituten.
Defensie neemt deel aan het JIP Force Protection, dat zal duren tot 2012.
Met de Nederlandse bijdrage aan het JIP Force protection was een bedrag
van € 4 miljoen gemoeid. Deze bijdrage heeft voor de Nederlandse
partijen tot nu toe contracten ter waarde van € 6,5 miljoen opgeleverd.
Ook krijgt Defensie beschikking over alle resultaten die projecten uit het
programma (totale waarde van € 54 miljoen) opleveren, ook van
projecten waar geen Nederlandse partij aan heeft deelgenomen. Ten
slotte kunnen de tussentijdse resultaten van de projecten worden
gebruikt. Hierover zal de eindevaluatie een volledig beeld geven.
In 2010 heeft Defensie besloten deel te nemen aan de JIPs Unmanned
Maritime Systems (UMS). en CBRN.
Defensie draagt voor € 3,15 miljoen bij aan UMS. Dit JIP heeft vooralsnog
een duur van vier jaar. Over deelname aan een nieuw project in UMS
aangaande de detectie van drijvende mijnen is in juli 2011 beslist. Een
positieve beslissing zou een extra financiële verplichting van € 400 000
betekenen. Het JIP CBRN verloopt voorspoedig. Naar verwachting zal in
september 2011 door de ministers van Defensie van de deelnemende
landen het project arrangement worden getekend, waarna de calls for
proposal zullen volgen.
Ten slotte bestaat het voornemen om deel te nemen aan JIP’s op het
gebied van Unmanned Aerial Systems (UAS) en cyber security. Deze JIP’s
moeten nog beginnen.
Tot slot
In 2008 is Defensie begonnen met de uitwerking van de DIS. De in de DIS
genoemde instrumenten zijn inmiddels geconcretiseerd en verankerd in
de defensieorganisatie. Momenteel kan de DIS als uitgevoerd worden
beschouwd. De ministeries van Defensie en Economische Zaken,
Landbouw & Innovatie zullen in 2012, in overleg met de NIDV, de DIS
evalueren en actualiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

112

Bijlagen

4.4 BIJLAGE – LIJST MET AFKORTINGEN
AAS
ABP
AC
ACOTA

=
=
=
=

AE
AEHF
AIV
AIVD
AMBV
AMDTF
AMISOM
AO
AOCS
AOM
AR
ASE
ASSM
AUP
AVDD
AWACS
BE
BES
BETER

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

BG
(BG)T
BMS
BPB
BS
BSB
BTW
BV
C4ISR

=
=
=
=
=
=
=
=
=

CAO
CARIB
CBOPS
CBRN
CC
CDC
CDS
CE
CG
C-IED
CIMIC
CIS
CKMAR
CLAS
CLSK
CMF
CMH
CODEMO
COID
COMPATRIOT
CPD

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Amsterdam Airport Schiphol
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
Aanmeldcentrum
African Contingency Operations Training and
Assistance
Aanhoudingseenheid
Advanced Extreme High Frequency
Adviesraad Internationale Vraagstukken
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Alkmaarder-klasse Mijnenbestrijdingsvaartuig
Air Missile Defence Taskforce
African Union Mission Somalia
Algemeen Overleg
Air Operations Control Station
Allied Operations and Missions
Algemene Rekenkamer
Aircraft Survivability Equipment
Anti Surface Ship Missiles
Afghan Uniformed Police
Audio-Visuele Dienst Defensie
Airborne Early Warning and Control System
Bijstandseenheid
Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Biologische effecten van traumatische ervaringen,
behandeling en herstel
Bedrijfsgroep
(Bedrijfsgroep) Transport
Battlefield Management System
Beleids-, Plannings- en Begrotingsprocedure
Bestuursstaf
Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten
Belasting Toegevoegde Waarde
Bandvagn
Command & Control, Communications, Computers
& Information and Intelligence, Surveillance &
Reconnaissance
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Caribisch Gebied
Crisisbeheersingsoperaties
Chemisch, Biologisch, Radiologisch, Nucleair
Central Command
Commando DienstenCentra
Commandant der Strijdkrachten
Chemische Energie
Cluster Gezondheidszorg
Counter Improvised Explosive Devices
Civil-Military Cooperation
Communicatie- en informatiesysteem
Commando Koninklijke marechaussee
Commando landstrijdkrachten
Commando luchtstrijdkrachten
Combined Maritime Forces
Centraal Militair Hospitaal
Commissie Defensie Materieelontwikkeling
Centrale Organisatie Integriteit Defensie
Communication Patriot
Cluster Personele Diensten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

113

Bijlagen

CPD
CPT
CRC
CTF
CUP
CV
CZMCARIB

=
=
=
=
=
=
=

CZSK
DBB
DBBO
DBBS
DBGS
DBV
DC
DCDI

=
=
=
=
=
=
=
=

DCDV
DCIOD

=
=

DCMO
DDG
DDN
DEFCERT

=
=
=
=

DGLC

=

DGI
DHC
DI
DIC
DIS
DLBE
DMO
DMP
DMUNB
DNB
DPD
DR&D
DSI
DTO
DVD
DVO
EATC
EDA
EDISON TD
EGF
EKMS
ELI
EOD
EOV
EPA
ERP
EU
EUFOR
EULEX
EUPOL
EUSEC

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Comprehensive Peace Agreement
Close Protection Teams
Crowd and Riot Control
Combined Task Force
Capability Upgrade Programme
Commandovoertuig
Commandant der Zeemacht in het Caribisch
Gebied
Commando zeestrijdkrachten
Defensie Bedrijfsstoffenbedrijf
Defensie Bewaking en Beveiligingsorganisatie
Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem
Defensie Bedrijf Grondgebonden Systemen
Dienst Beveiliging Vastgoed
DienstenCentrum
Dienstencentrum Documentaire Informatievoorziening
Dienstencentrum Dienstverlening
Dienstencentrum Internationale Ondersteuning
Defensie
Datacommunicatie Mobiel Optreden
Duik- en Demonteer Groep
Defensie Duurzaamheidnota
Defensiebreed Computer Emergency Response
Team
Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando
Defensie Gerelateerde Industrie
Defensie Helikopter Commando
Documentaire Informatie
Defensie Innovatie Competitie
Defensie Industrie Strategie
District Landelijke en Buitenlandse Eenheden
Defensie Materieel Organisatie
Defensie Materieel Proces
Defensie Munitiebedrijf
De Nederlandse Bank
Defensie Personele Diensten
Defence Research and Development
Dienst Speciale Interventies
Defensie Telematica Organisatie
Dienst Vastgoed Defensie
Dienstverleningsovereenkomst
European Air Transport Command
Europees Defensie Agentschap
Edison Travel Documents System
Europese Gendarmerie Force
Electronic Key Management System
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
Explosieven Opruimingsdienst
Elektronische Oorlogsvoering
Energie Prestatie Adviezen
Enterprise Resource Planning
Europese Unie
European Force
European Union Rule of Law Mission (Kosovo)
EU Police (Afghanistan)
EU Communications Security and Evaluation
Agency

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

114

Bijlagen

EVC
EVDB
EZB
FBD
FBUH
FDC
FES
FMW
FNIK
FPS
FRISC
FS
GET
GLA
GPM
GPW
GZ
HDP
HDV
HF
HGIS
HQ
HR
HRF(L)
HRM
HV
ICMS
ICT
ID
IDL
IDP
IDS

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

IED
IFF
IG
IGK
IGV
IJC
I&M
IOT&E
IPU
IRF
IRTC
ISAF
ISTAR

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

IV
IVENT
JCG
JIP
JISTARC
JIVD
JSF
JSS
KFOR
KIM
KMA
KPU

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Erkenning van eerder verworven competenties
Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
Enkel Zijband
Facilitair Bedrijf Defensie
Fysieke Bescherming en Uitrusting Hulpverleners
Financieel Dienstencentrum
Fonds Economische Structuurversterking
Faculteit Militaire Wetenschappen
Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht
Flexibel Personeelssysteem
Fast Raiding, Interception and Special Forces Craft
Facility Services
Green Energy Technologies
Geweer Lange Afstand
Geïntegreerde Politietrainingsmissie
Groot Pantserwielvoertuig
Gezondheidszorg
Hoofd Directie Personeel
Hogere Defensie Vorming
High Frequency
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Headquarter
Human Resource
High Readiness Forces (Land)
Human Resource Management
Helderheid Versterkend
Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking
Informatie- en Communicatietechnologie
Identification
Instituut Defensie Leergangen
Internaly Displaced Person
Indringer Detectie Systeem/Intrusion Detection
System
Improvised Explosive Device
Identification Friend or Foe
Innovation Game
Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht
Infanterie Gevechtsvoertuig
ISAF Joint Command
Infrastructuur en Milieu
Initial Operational Test & Evaluation
Integrated Police Unit
Immediate Response Force
International Recommanded Transit Corridor
International Security Assistance Force
Intelligence Surveillance, Target Acquisition and
Reconnaissance
Informatie Voorziening
Informatievoorziening en -Technologie
Joint CIS Group
Joint Investment Programs
Joint ISTAR Commando
Joint Informatievoorzieningscommando
Joint Strike Fighter
Joint Support Ship
Kosovo Force
Koninklijk Instituut voor de Marine
Koninklijke Militaire Academie
Kleding- en Persoonsgebonden Uitrusting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

115

Bijlagen

KTOMM

=

KWCARIB

=

KWW
LC(F)
LCW
LION
LIVS
LOKKMAR
LPD
LRIP
LTD
LZV
M(-FREGAT)
MALE UAV

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

MARIN
MBMD
ME
MECHBRIG
MGGZ
MIA(-V)
MILSATCOM
MIP
MIVD
MK
MKB
MLU
MOD
MOR
MOU
MPO
MTADS

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

MTF
MTV
NAR
NATO
NATRES
NAVO
NAVFOR
NBI
NDMC
NIC
NIDV
NIMH
NLD
NLDA
NLMARFOR
NLR
NLTC
NRF
NSE
NTM (-A)
NTM-I
OAD
OD
OG
OGRV

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en Museum
Bronbeek
Kustwacht voor het Koninkrijk in het Caribisch
gebied
Klein Kaliber Wapens
Luchtverdedigings- en Commando(fregat)
Logistiek Centrum Woensdrecht
Light Infrared Observation Night Sight
Licht Indirect Vurend Systeem
Landelijk Opleidings- en Kenniscentrum KMar
Landing Platform Dock
Low Rate Initial Production
Leergang Topmanagement Defensie
Landelijk Zorgsysteem Veteranen
Multi-purpose(-fregat)
Medium Altitude Long Endurance Unmanned Air
Vehicle
Maritiem Research Instituut Nederland
Maritime Ballistic Missile Defence
Mobiele eenheid
Gemechaniseerde Brigade
Militair Geestelijke Gezondheidszorg
Maatschappelijke Innovatie Agenda (Veiligheid)
Military Satellite Communications
Militair Invaliditeitspensioen
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Medische Keuringen
Midden- en Kleinbedrijf
Midlife Upgrade
Militair Oorlogs- of Dienstslachtoffer
Mortier Opsporingsradar
Memorandum of Understanding
Materieelprojectenoverzicht
Modernized Target Acquisition and Designation
Sight
Maritime Task Force/Mentoring Task Force
Mobiel Toezicht Veiligheid
Noord-Atlantische Raad
North Atlantic Treaty Organization
Nationale Reserve
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Naval Force
Nationale Bijdrage aan ISAF-staven
Nationale Datalink Managementcel
Nationale Inlichtingen Cel
Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid
Nederlands Instituut voor de Militaire Historie
Nederland
Nederlandse Defensie Academie
Netherlands Maritime Force
Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
Netherlands Liaison Team CENTCOM
NATO Response Force
National Support Element
NATO Training Mission (- Afghanistan)
NATO Training Mission – Iraq
Operationele Aanpassingen Diemaco
Operationele doelstelling
Operationeel Gereed
Object Grondverdediging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

116

Bijlagen

OIV
OOCL
O&T
OZD
PA
PALS
PAM
PDC
PGM
PGU
PI
PPS
PRTL
PRISMO
PSFD

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

PTG
PTSS
PZH
QRA
R&D
RBV
RBZ
RC
RDTF
RGD
ROC
RPE
RWT
RZO
SAP
SAR
SBIR
SBK
SDD
SHF
SKIA
SLA
SNMG
SPEER

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

SSM
SSR
STARS

=
=
=

SZVK
TACF
TACTIS
TFU
TITAAN

=
=
=
=
=

TNO
TU
UAS
UIM
UMS
UN
UNAMID
UNMIS
UNODC

=
=
=
=
=
=
=
=
=

Operationele Informatievoorziening
Operationeel Ondersteuningscommando Land
Oefeningen & Trainingen
Onderzeedienst
Palestijnse Autoriteit
Project Aanpassingen Legacy Speer
Project Aanpassing Mijnenbestrijdingscapaciteit
Producten- en Dienstencatalogus
Precision Guided Munition
Persoonsgebonden Uitrusting
Prestatie-Indicator
Publiek-Private Samenwerking
Pantserrupsvoertuig tegen luchtdoelen
Prospectie in stressgerelateerd militair onderzoek
Production, Sustainment and Follow – on Development
Police Trainings Group
Post-Traumatisch Stress Syndroom
Pantserhouwitser
Quick Reaction Alert
Research and Development
Rijksbegrotingsvoorschriften
Raad Buitenlandse Zaken
Regional Command
Redeployment Taskforce
Rijksgebouwendienst
Regionaal Opleidingscentrum
Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
Rechtspersoon met een wettelijke taak
Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek
Systemen, Applicaties en Producten
Search and Rescue
Small Business Innovation Reseach
Sociaal Beleidskader
System Development and Demonstration
Super High Frequency
Strategische Kennis- en Innovatieagenda
Service Level Agreements
Standing NATO Reaction Force Maritime Group
Strategic Process and Enterprise Resource
Planning Enabled Reengineering
Single Service Management
Security Sector Reform
Sensor Technology Applied in Reconfigurable
Systems for Sustainable Security
Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht
Transportable Air Control Facility
Tactische Indoor Simulation
Task Force Uruzgan
Theatre Independent Tactical Army and Airforce
Network
Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
Technische Universiteit
Unmanned Aerial Systems
Unit Interventie Mariniers
Unmannend Maritime Systems
United Nations
United Nations African Union Mission in Darfur
United Nations Mission in Sudan
United Nations Office on Drugs and Crime

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

117

Bijlagen

UNTSO
USCENTCOM
VAO
VHF
VN
VNVR
VOSS
VPD
VTE
WGO
WIA
WIV
WVO
YPR
ZBO
ZVW

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

United Nations Truce and Supervision Organization
United States Central Command
Verslag Algemeen Overleg
Very High Frequency
Verenigde Naties
Verenigde Naties Veiligheidsraad
Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem
Vessel Protection Detachment
Voltijdsequivalent
Wetgevingsoverleg
Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
Wet Veiligheidsonderzoeken
Pantserrupsvoertuig, type Y
Zelfstandig Bestuursorgaan
Zorgverzekeringswet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 2

118