Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 XII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII)
voor het jaar 2019

Nr. 73

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 februari 2019
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat over de brief van 5 december 2018 over de vlootvervanging
van een deel van de Rijksrederij (Kamerstuk 35 000 XII, nr. 68).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 januari 2019 aan de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat voorgelegd. Bij brief van 11 februari 2019 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Schuurkamp

kst-35000-XII-73
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XII, nr. 73

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
vlootvervanging Rijksrederij. Zij hebben hierover nog een aantal vragen
en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister inzake het vlootvervangingsprogramma van de Rijksrederij
waarbij door Rijkswaterstaat (RWS) opdracht is gegeven tot het bouwen
van drie multi-purpose vessels (MPV-30). Deze leden hebben een paar
vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief en
hebben daar nog enkele vragen bij.
Algemeen
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel schepen er zijn aangeschaft
en wanneer deze zijn aangeschaft. Daarnaast vragen deze leden wat de
verschillende schepen hebben gekost. Zijn deze schepen een vervanging
van de bestaande vloot of een uitbreiding van de vloot? Indien deze
schepen (of een deel daarvan) zijn aangeschaft ter uitbreiding van de
vloot, kan de Minister dan aangeven welke extra taken RWS heeft
gekregen die een uitbreiding van de vloot rechtvaardigen? Op basis van
welke informatie is de Minister tot dit standpunt gekomen? Indien het om
vervanging gaat van de bestaande vloot, kan de Minister aangeven hoe
lang de oude vloot nog ingezet kan worden? Zijn deze schepen ingeruild?
Zo nee, waarom niet en wat gebeurt er te zijner tijd mee?
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat met de aanschaf van
deze schepen gestreefd is naar het eerste duurzame multifunctionele
schip voor RWS. Kan de Minister aangeven wat de meerprijs is van een
duurzaam multifunctioneel schip ten opzichte van een gangbaar schip?
Kan de Minister daarbij de verschillende functionaliteiten (en prijzen)
benoemen?
Indien gekozen zou worden voor tweedehandsschepen (eventueel
afkomstig van de buitenlandse markt) en/of nieuwe schepen vanuit een
catalogus, wat zou de kostprijs dan zijn voor deze schepen? Kan de
Minister aangeven wat een duurzaam multifunctioneel schip extra mag
kosten ten opzichte van een gangbaar schip? Op basis waarvan heeft de
Minister de kostenanalyse gemaakt?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan aangeven welke
structurele lasten (waaronder beheer en onderhoud) zijn gekoppeld aan
de nieuwe schepen. Deze leden vragen of de Minister een vergelijking kan
maken met de lasten voor gangbare schepen. Klopt het dat deze schepen
speciaal voor RWS zijn ontworpen en gebouwd? Is de werkvloer (dat wil
zeggen de mensen die het schip bevaren en ermee werken) betrokken bij
het bepalen van een plan van eisen, het ontwerp en de tussentijdse toets?
Zo ja, waar blijkt dat uit?
De leden van de VVD-fractie vragen zich naar aanleiding van de Kamerbrief af in opdracht van wie de wijzigingen aan het oorspronkelijke
ontwerp zijn aangebracht. Is dit in opdracht van RWS gebeurd? Kan de
Minister inmiddels aangeven hoeveel deze ontwerpfout heeft gekost en
daarbij de kosten uitsplitsen naar ontwerp, hardware, enzovoort. Graag
ontvangen deze leden ook een overzicht van de kosten voor de inzet van
mensen vanuit deze dienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XII, nr. 73

2

De leden van de VVD-fractie vernemen graag wat er wordt gedaan om te
voorkomen dat de fouten in de toekomst niet nogmaals gemaakt zullen
worden, zodat er niet nog meer belastinggeld wordt verkwanseld.
De leden van de VVD-fractie willen naar aanleiding van de brief ook graag
van de Minister weten wanneer duidelijk wordt wie deze desastreuze
fouten heeft gemaakt. Is de Minister bereid de uitkomst met de Kamer te
delen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie willen weten hoe het kan dat er geen
rekening wordt gehouden met attributen (in dit geval boeien), het
gewicht, de benodigde manoeuvreerruimte, enzovoort?
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de Minister inzicht heeft in
de kosten die gemaakt moeten gaan worden om de gemaakte fouten te
herstellen? Zo ja, wie gaat er opdraaien voor die kosten? Zijnde afgelopen
tien jaar vaker dit soort aanbestedingsfouten gemaakt op het departement? Zo ja, welke? Zijn er overeenkomsten in de aanleiding hiervoor?
Zo ja, hoe kan het dat deze fouten weer gemaakt worden? Is de Minister
bereid om onderzoek te laten doen naar de handelwijze van het opstellen
van een plan van eisen (tot aan oplevering en ingebruikname van
schepen) zodat het proces verder verbeterd en geoptimaliseerd kan
worden? Zo nee, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie vernemen graag of de Minister de mening
deelt dat de aanschaf van schepen voor een bedrag van 26,3 miljoen Euro
veel geld is, zeker als deze schepen (nog) niet voldoen aan de
voorwaarden die gesteld zijn. Deelt de Minister de mening dat iedere
uitgave zorgvuldig moet gebeuren? Het gaat immers om belastinggeld dat
opgebracht is door de mensen in het land. Zo ja, hoe gaat de Minister dat
voor de toekomst borgen?
De leden van de CDA-fractie vragen hoe dit kon gebeuren en hoe
dergelijke misstanden voorkomen kunnen worden? Ook zijn deze leden
benieuwd hoe de Minister dit concrete probleem denkt op te lossen.
De leden van de SP-fractie constateren dat voor de tweede keer in korte
tijd door RWS nieuw bestelde vaartuigen niet inzetbaar zijn voor hetgeen
deze bedoeld zijn. Eerst was er de aanschaf van de Rigid Hull Inflatable
Boats, die al aangeschaft waren en niet inzetbaar bleken. Nu blijken de
multipurpose vessels (MPV-30) ook niet te voldoen. Deze leden willen
weten of hier sprake is van slechte of ondoordachte inkoop en welke
maatregelen de Minister neemt of heeft genomen, naast de in de brief
vermelde stappen, om te voorkomen dat er in de toekomst niet nog meer
niet-functionele schepen worden aangeschaft.
De leden van de SP-fractie constateren dat de Minister in de brief aangeeft
dat de drie MPV-30’s nog in de opleverfase zitten en nog niet door RWS
geaccepteerd zijn. Deze leden willen weten wat de financiële gevolgen zijn
wanneer aanpassingen aan de MPV-30’s niet of onvoldoende mogelijk
zijn. Kan de Minister garanderen dat op het moment dat de MPV-30’s niet
worden geaccepteerd er geen belastinggeld verloren gaat?
II Reactie van de Minister
Op 2 juni 2017 heb ik opdracht gegeven voor de bouw van drie duurzame
en multi- inzetbare schepen, de zogeheten multipurpose vessels, met een
bereik van 30 nautische mijlen (MPV-30). Deze schepen zijn onderdeel van
een groter vlootvervangingsprogramma bestaande uit 7 MPV schepen
van verschillende typen. Hiermee worden in totaal 15 schepen uit de vloot
vervangen, die verouderd en aan vervanging toe zijn. De uitval van deze
schepen neemt toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XII, nr. 73

3

De drie MPV-30 schepen zijn de eerste in een reeks nieuwe schepen voor
de Rijksrederij, waarvoor hogere eisen zijn gesteld aan duurzaamheid en
multifunctionaliteit dan in het verleden. Met het MPV concept worden
meerdere functies zoals meten en markeren door één schip gerealiseerd.
Deze functies worden in de huidige vloot uitgevoerd door verschillende
schepen. Doordat er minder schepen nodig zijn, zijn de materiële kosten
waaronder onderhoud en structurele lasten als logistiek, brandstof,
afschrijving en rente lager. Het geprognotiseerde financieel voordeel van
de MPV-30 t.o.v. de huidige vloot bedraagt circa 15%.
Het aanpassen of aanvullen van contracteisen is iets dat vaker voorkomt.
Dit kan een veelheid aan oorzaken hebben, zoals wijzigingen in regelgeving of andere onvoorziene omstandigheden. Specifiek bij de MPV-30 is
sprake van nadere uitdetaillering en aanvulling van specificaties.
Zorgvuldigheid/efficiency
Rijkswaterstaat heeft de opdracht voor de drie schepen, conform
Europese aanbestedingsregels, aan de economisch meest voordelige
inschrijver (EMVI) gegund voor een aanneemsom van € 26,3 mln. Tijdens
het ontwerpproces heeft Rijkswaterstaat voor € 1,4 mln. opdracht
gegeven voor wijzigingen, waarmee op dit moment de totale kosten
uitkomen op € 27,7 mln.
De schepen zijn speciaal voor de inzetbaarheid bij de Rijksrederij
ontworpen. Er zijn geen tweedehands schepen of nieuwe schepen vanuit
een catalogus beschikbaar, die qua functionaliteit goed aansluiten op de
gewenste taakuitvoering van de MPV’s op ondiepe wateren. Daardoor kan
geen vergelijking worden gemaakt tussen de kostprijs van de MPV’s en
«gangbare» schepen. Dat betekent ook dat, gezien de gewenste taakuitvoering, dergelijke schepen niet via de tweedehands markt verkrijgbaar
zijn.
Voor het onderdeel duurzaamheid zijn de verduurzamingsmaatregelen
getoetst op het potentieel voor kostenbesparing. De investering in
duurzaamheidsmaatregelen (10 tot 15% van de aanschafwaarde) moet
zich terugverdienen binnen 8 jaar. In principe leiden maatregelen ter
verduurzaming van de schepen daardoor niet tot hogere kosten.
Zodra schepen uit de huidige vloot overbodig raken, zullen deze via
Domeinen worden aangeboden voor verkoop en/of sloop.
De toekomstige bemanning is via gebruikersgroepen betrokken: vanaf het
begin is input uit deze gebruikersgroepen meegenomen in de functionele
eisen bij de uitvraag, het ontwerp en de tussentijdse toets. Ook zijn vanuit
de operationele en technische afdeling van de Rijksrederij mensen bij het
project betrokken.
Consequenties wijzigingen ontwerp
De nadere uitdetaillering van het ontwerp en wijzigingen die na aanbesteding aan het ontwerp zijn toegevoegd, hebben grotere consequenties
dan verwacht. De MPV’s blijken dieper te liggen dan geëist en voldoen
daarmee niet meer aan de functionele diepgangseisen die aan de
opdrachtnemer zijn meegegeven.
De consequenties hiervan en mogelijke oplossingsrichtingen worden
momenteel onderzocht, alsmede de aansprakelijkheid. Uiteraard is het
uitgangspunt dat zorgvuldig wordt omgegaan met belastingmiddelen. De
kosten verbonden aan de oplossingsrichtingen worden momenteel in
kaart gebracht en zijn onderdeel van de afweging. Derhalve kan ik nog
niet aangeven wie deze kosten moet dekken. Dat is afhankelijk van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XII, nr. 73

4

onderzoek dat experts uitvoeren naar wie aansprakelijk is voor welk deel
van de geconstateerde problemen met de diepgang. De personele inzet
vanuit Rijkswaterstaat valt op dit moment binnen de begrote projectkosten.
Mijn uitgangspunt is dat schepen voldoen aan de eisen die we hebben
gesteld bij aanbesteding. Het streven is dan ook dat de MPV-30 schepen
met de benodigde aanpassingen kunnen worden geaccepteerd conform
de eisen. Het niet accepteren behoort ook tot de mogelijkheden, echter dit
heeft potentieel grote financiële gevolgen.
Aangezien de schepen nog niet zijn geaccepteerd, zet RWS de huidige
vloot langer in. Ondanks het feit dat schepen aan het einde van hun
technische levensduur zijn, kunnen deze met extra onderhoud nog enige
tijd in de vaart worden gehouden.
Toekomstige aanbestedingen
Elke uitgave door Rijkswaterstaat moet zorgvuldig gebeuren. Rijkswaterstaat zet voor de vloot in op een efficiënte bedrijfsvoering en inzet van
haar schepen, resulterend in een zo laag mogelijk tarief voor haar
opdrachtgevers.
De inkoopoverwegingen van de MPV-30 zijn bij aanvang van het project
weloverwogen gemaakt. Ik ben mij bewust van het feit dat voor de tweede
keer in korte tijd door RWS nieuw bestelde vaartuigen niet direct inzetbaar
zijn voor hetgeen ze zijn bedoeld. Om te voorkomen dat dit in de toekomst
wederom gebeurt, maakt Rijkswaterstaat pas op de plaats voor wat betreft
de vlootvervanging in afwachting van een nadere toetsing van de
aanbestedingen.
Voor een volgend MPV-scheepstype dat inmiddels al in de gunningsfase
zit, zijn en worden er momenteel en tijdens de bouw extra toetsen
uitgevoerd ten aanzien van de taakuitvoering en functionele eisen, om
additionele zekerheid te verkrijgen dat de schepen aan de vereisten
voldoen. Zo is onder andere in het aanbestedingsproces het aangeboden
ontwerp getoetst door het Marin.
Zoals gemeld in de Kamerbrief d.d. 5 december 2018, heb ik de directeurgeneraal van Rijkswaterstaat opdracht gegeven om de Auditdienst Rijk te
verzoeken onderzoek te doen naar de besluitvorming en informatievoorziening in het RHIB-dossier en hoe dit in de toekomst beter kan. Mochten
de uitkomsten aanleiding geven tot het doen uitvoeren van nader
onderzoek, bijvoorbeeld naar de handelwijze van het opstellen van het
plan van eisen, dan zal ik dat niet nalaten.
Ik zal de Kamer informeren zodra de uitkomsten van het ADR onderzoek
naar de RHIB’s bekend zijn. Vooruitlopend op het onderzoek van de
Auditdienst heeft Rijkswaterstaat al verbeterpunten doorgevoerd in
nieuwe aanbestedingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XII, nr. 73

5