Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 966

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 september 2022
Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris van EZK, het verslag
aan van de ingelaste Energieraad die op 9 september 2022 onder
Tsjechisch voorzitterschap plaatsvond.
De Minister van Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

kst-21501-33-966
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 966

1

Verslag Energieraad
Op 9 september vond onder het Tsjechisch voorzitterschap een extra
ingelaste Energieraad plaats. Tijdens deze Raad stonden twee bespreekpunten op de agenda, namelijk 1) mogelijke noodmaatregelen ter
adressering van de hoge energieprijzen (besloten); en 2) een discussie
over de mate van (energie)paraatheid voor komende winter (openbaar).
De Commissie heeft naar aanleiding van deze Energieraad op
14 september een voorstel gepubliceerd met maatregelen om de hoge
energieprijzen te adresseren. Hier vindt op 30 september een besluitvormende Energieraad over plaats.
Mogelijke noodmaatregelen ter adressering energieprijzen
Het Tsjechisch voorzitterschap en de Europese Commissie hadden de
lidstaten gevraagd te kijken welke opties voor hen werkbaar zijn bij de
adressering van de hoge energieprijzen. De Commissie en het Tsjechisch
voorzitterschap hadden voor deze discussieronde een begeleidend
schrijven gemaakt met verschillende opties om in te grijpen. Om de
preferente maatregelen die door lidstaten zijn aangedragen te categoriseren, zijn de opties opgedeeld in 1) maatregelen op de elektriciteitsmarkt;
2) maatregelen op de gasmarkt en 3) financiële maatregelen. Een splitsing
tussen lidstaten was zichtbaar: de ene helft uitte dat de huidige crisis te
maken heeft met direct marktfalen van de Europese energiegroothandelsmarkt, terwijl de andere groep juist andere oorzaken ziet voor de hoge
prijzen (met name schaarste op de markt). Deze splitsing is goed terug te
zien in de verschillende voorstellen die op tafel werden gelegd en de mate
waarop zij interveniëren in de markt.
Maatregelen op de elektriciteitsmarkt
Een groep lidstaten pleitte ten eerste voor extra besparingsdoelen voor
elektriciteitsconsumptie. Dit kan bijdragen aan het verminderen van de
vraag naar aardgas waardoor de prijs ook verder daalt. Nederland heeft
zich ook achter dit standpunt geschaard, omdat het kabinet gelooft dat het
probleem bij de kern aangepakt moet worden: de schaarste op de
energiemarkten.
Een groep lidstaten pleitte ten tweede voor een zogenaamde inframarginale price cap, waarbij overwinsten van infra-marginale technologieën worden afgeroomd. Dit dient volgens deze lidstaten extra fondsen
te creëren waarmee consumenten direct gecompenseerd kunnen worden.
Veel lidstaten steunen het doel wat hiermee bereikt moet worden, maar
uitten zorgen over de uitvoerbaarheid deze maatregel. Zo ziet een groep
lidstaten, waaronder Nederland, problemen in de uitvoering wanneer zij
een dergelijke maatregel op nationaal niveau (op zeer korte termijn)
moeten implementeren. De energiemarktmodellen van lidstaten
verschillen onderling aanzienlijk. Flexibiliteit met betrekking tot de
implementatie biedt lidstaten de mogelijkheid de regel op een dusdanige
manier in te voeren dat het doel ook effectief behaald kan worden.
Een andere groep lidstaten uitte zorgen over de mogelijke verdeling van
de opbrengsten die met deze cap worden opgehaald. Landen die in hun
energiemix met name afhankelijk zijn van import, zullen geen
opbrengsten kunnen realiseren, aangezien de opbrengsten naar het land
gaan waar de elektriciteit geproduceerd wordt.
Als derde pleitte een aantal lidstaten voor ruimte om op Europees niveau
een subsidie, naar het voorbeeld van Spanje en Portugal, op gas in te
voeren voor elektriciteitsproductie op Europees niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 966

2

De Commissie benadrukt in dit verband dat in een mogelijk nieuw
instrument op de elektriciteitsmarkt langetermijncontracten beschermd
moeten worden en ook zorg moet worden gedragen voor investeringsprikkels in hernieuwbare energie. De Commissie gaf aan de optie van
price caps op de groothandelsmarkten voor gas en elektriciteit te
onderzoeken, maar daarbij zeer goed te willen kijken naar problemen voor
de leveringszekerheid.
Maatregelen op de gasmarkt
Een grote groep lidstaten pleitte voor een price cap op de groothandelsmarkt voor gas. Zij meldden daarbij expliciet dat een price cap op enkel
Russisch gas niet gesteund kon worden, omdat dit het probleem niet
voldoende adresseert. Andere lidstaten, waaronder Nederland, hebben
een price cap op Russisch gas wel gesteund. Samen met de Commissie
erkenden zij dat dit een sterk instrument is om de Russische Federatie een
middel uit handen te nemen de EU uit elkaar te spelen.
Ook in relatie tot de gasmarkt werd door meerdere lidstaten gerefereerd
aan het in juli aangenomen Winter Preparedness Package waarin
doelstellingen voor gasbesparing werden meegegeven. De lidstaten
stelden dat deze doelstellingen nog fier overeind staan en verplicht en
aangescherpt moeten worden. Van een dergelijk verplichtend karakter is
Nederland ook voorstander.
Tot slot pleitte een groep lidstaten voor versterking van een Europees
Energie Platform dat gezamenlijk gas kan inkopen (wordt momenteel al
ontwikkeld op vrijwillige basis). Deze groep landen zou graag zien dat de
EU gezamenlijk gas inkoopt, zodat zij als een prijsbepalende marktpartij
kan fungeren. Daarnaast gaf de Commissie ook aan gesprekken met
energieleveranciers buiten te Europa (zoals Noorwegen) te willen
intensiveren.
Financiële maatregelen
Een groep lidstaten bepleitte als maatregel een verruiming van het tijdelijk
staatssteunkader voor Oekraïne om meer en langer staatssteun te kunnen
geven aan de producenten van hernieuwbare energie. In het verlengde
daarvan pleitte een groep lidstaten ook voor meer richting van de
Commissie voor verbetering van de liquiditeit op de energiemarkt en het
geven van staatsgaranties. Tot slot pleitte een aantal lidstaten voor
ingrijpen op de ETS-markt om prijzen te mitigeren. Nederland heeft zich
met een aantal andere lidstaten tegen het voorstel om in de ETS-markt in
te grijpen gekeerd, omdat dit de integriteit van het ETS-systeem aantast.
Paraatheid lidstaten voor komende winter
Tijdens deze gespreksronde gaven de aanwezige lidstaten updates over
de mate waarop hun gasopslagen gevuld zijn, welke maatregelen zij
nemen om hun energiemix en energieleveranciers verder te diversifiëren
en welke maatregelen genomen worden voor verdere besparing in de
betreffende lidstaat (ook met het oog op het vastgestelde besparingsdoel
van 15% uit het Winter Preparedness Package van eind juli).
De meeste lidstaten liggen goed op koers voor het behalen van de
vulgraad van 80%. Enkele lidstaten gaven dat het voor hen moeilijker was
deze doelen te behalen, vanwege de grote mate van afhankelijkheid die zij
hebben van gas afkomstig uit de Russische Federatie. Uit de verschillende
interventies van de lidstaten blijkt een grote mate van solidariteit.
Meerdere landen deelden best practices voor het besparen van gas (zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 966

3

bewustwordingscampagnes), diversificatie van energiebronnen (meer
import LNG, inzet op waterstof) en diversificatie van leveranciers
(verbindingen met o.a. Algerije en Turkije).
Een aantal lidstaten greep deze discussieronde wederom aan om te
pleiten voor een verplicht reductiedoel van 15% of hoger voor gasgebruik.
Hier was een aantal lidstaten echter tegenstander van. Ook riepen veel
lidstaten op RepowerEU als leidraad te blijven gebruiken om te zoeken
naar andere hernieuwbare energiebronnen. Ook werd een oproep gedaan
interconnectiviteit tussen landen niet alleen te vergroten, maar ook
toekomstbestendig te maken voor het transport van hernieuwbare
energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 966

4