21
Kabinetsbeleid�crisis
Aan�de�orde�is�het�debat�over�het�beleid�van�het�kabinet
als�het�gaat�om�de�loonontwikkeling,�de�aanpak�van�de
economische�crisis�en�over�de�sterk�oplopende�werkloosheid.
De�voorzitter:
Ik�heet�de�premier,�de�vicepremier,�de�minister�van�Financiën�én�de�minister�van�Economische�Zaken�van�harte
welkom.

De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Voorzitter.�Ooit�begon�het�met�een�kaartspel.�De�VVD�koos
de�kaart�"bezuinigen",�de�PvdA�koos�de�kaart�"nivelleren",
maar�één�kaart�lieten�zij�liggen:�die�van�de�economie.
Eén�groot�banenplan.�Zo�noemde�premier�zijn�eigen
regeerakkoord�in�het�afgelopen�najaar.�Na�vier�maanden
blijkt�het�echter�helemaal�geen�banenplan�te�zijn.�Wat�begon�als�een�kaartspel,�is�inmiddels�een�kaartenhuis.�In�de
landen�om�ons�heen�ontstaat�weer�een�sprankje�hoop,
maar�hier�neemt�de�onzekerheid�alleen�maar�toe.�Zo�komt
ons�land�dieper�en�dieper�in�crisis�terecht.�De�werkloosheid�neemt�dit�jaar�dramatisch�toe.�Meer�dan�90.000�mensen�dreigen�hun�baan�te�verliezen.�De�huizenprijzen�dalen
verder,�evenals�de�pensioenen.�De�jaren�tachtig�doemen
als�schrikbeeld�op.�Werkende�gezinnen�met�kinderen�betalen�de�rekening.�En�kijk�eens�in�een�winkelstraat:�overal�uitverkoop.�Te�vaak�is�daarbij�echter�het�woord�"opheffingsuitverkoop"�te�lezen.
Hoe�gaat�het�ondertussen�in�de�coalitie?�In�plaats�van
een�eenduidig�antwoord�te�geven,�praat�iedereen�daar
door�elkaar�heen.�Het�begon�met�collega�Zijlstra�die�vorige�week�in�de�Volkskrant�de�bezuinigingseisen�voor
2014�op�tafel�legde.�Even�later�ging�minister�Dijsselbloem
langs�bij�de�fracties�en�die�avond�dacht�ik:�namens�wie
deed�hij�dat�eigenlijk?�Toen�kwam�collega�Samsom�namelijk�op�tv.�Hij�sprak�over�een�Oranjeakkoord,�maar�daar
had�ik�de�minister�die�dag�helemaal�niet�over�horen�spreken.�Je�moet�maar�durven�om�van�een�Oranjeakkoord�te
spreken�en�de�troonswisseling�als�afleidingsmanoeuvre
voor�de�politieke�onmacht�van�de�coalitie�te�gebruiken.
Vrijdag�kwam�minister�Dijsselbloem�met�zijn�lijstje.
Zonder�visie,�maar�met�bezuinigingen,�belastingverhogingen�en�een�paar�sigaren�uit�eigen�doos�op�de�koop�toe.
Dat�alles�onder�het�motto�"het�geeft�niet�hoe,�het�geeft
niet�wat,�als�we�in�2014�de�3%�maar�halen;�en�oh�ja,�by
the�way,�al�het�andere�is�ook�goed".�Na�het�verschijnen
van�dat�lijstje�hingen�de�sociale�partners�in�de�gordijnen.
De�premier�ging�naar�Den�Bosch�én�naar�Pauw�&�Witteman,�boven�alles�"ik�weet�het�ook�niet�meer"�uitstralend.
Collega�Samsom�wist�het�wel.�Afgelopen�zaterdag
haalde�hij�als�een�duveltje-uit-een-doosje�het�euroreferendum�er�nog�even�bij.�Alsof�het�allemaal�al�niet�ingewikkeld�genoeg�was.�Gisteren�zei�Mariëtte�Hamer�namens
de�Partij�van�de�Arbeid�in�NRC�Handelsblad:�laat�heel�dat
ontslagrecht�en�de�WW�maar�zitten.�Vandaag�zette�minister�Asscher�de�druk�op�de�ketel.�Eerst�wilde�hij�het�aan�de
sociale�partners�laten�maar�vervolgens�zegt�hij:�maar�pas
op,�jullie�moeten�er�wel�snel�uitkomen.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

Wat�is�er�toch�aan�de�hand?�Waarom�loopt�iedereen�in
de�coalitie�iedereen�voor�de�voeten?�Is�persoonlijk�scoren
dan�belangrijker�dan�samen�de�schouders�eronder�zetten?
Wie�regeert�er�nog,�gebeurt�dat�vanuit�de�Kamer�of�vanuit�het�kabinet?�Er�is�sprake�van�een�verdeelde�coalitie,�de
sociale�partners�hangen�in�de�gordijnen,�de�Nederlanders
zijn�in�verwarring�en,�oh�ja,�wil�de�oppositie�in�het�belang
van�het�land�even�de�scherven�komen�opruimen?
Laat�vanavond�de�kans�zijn,�voor�het�kabinet�en�de�premier,�om�na�alle�gedoe�en�ketelmuziek�duidelijkheid�te�geven.�Wat�wordt�de�agenda�voor�herstel�om�uit�de�crisis�te
komen�en,�actueel,�wat�wordt�de�agenda�voor�het�overleg
in�de�polder?�Wat�wil�het�kabinet,�eerst�spreken�met�de
polder�en�daarna�een�voorstel�aan�de�Kamer�doen?�Of�wil
het�kabinet�eerst�met�de�Kamer�het�voorstel�bespreken
dat�het�vrijdag�deed�en�daarna�met�de�polder�spreken?�Ik
krijg�daarop�graag�een�antwoord�van�het�kabinet.
Ik�heb�nog�een�vraag�aan�de�premier�en�zijn�collegae.
Hebben�zij�randvoorwaarden�gesteld�voor�het�overleg�tussen�werkgevers�en�werknemers�dat�zal�plaatsvinden�of�is
het:�we�zien�het�wel�en�het�is�allemaal�goed?�Wat�wil�het
kabinet�met�de�hervormingen�uit�het�regeerakkoord?�Wat
wil�het�kabinet�bijvoorbeeld�met�de�WW�en�het�ontslagrecht,�waar�wij�de�Partij�van�de�Arbeid�gisteren�over�hoorden?
Een�interessante�ontwikkeling�is�de�opstelling�van�CNVvoorzitter�Jaap�Smit,�die�voorstelt�om�ook�de�verkorting
van�loondoorbetaling�bij�ziekte�bij�het�geheel�te�betrekken.�Hoe�kijkt�het�kabinet�daar�tegenaan?�Kun�je�door�een
verbreding�van�de�agenda�tot�meer�resultaten�komen?
Wat�is�het�plan?�De�afgelopen�week�hebben�we�heel�veel
gezien�behalve�een�plan,�nu�hoor�ik�graag�hoe�het�verder
moet.
Kan�het�anders?�Ja,�natuurlijk�kan�het�anders.�Deze�crisis�vraagt�om�een�eenduidige�en�geloofwaardige�aanpak.
Dat�is�niet�gemakkelijk,�want�je�moet�natuurlijk�bereid
zijn�om�keuzes�te�maken.�Dat�moet�echter�wel�eenduidig
en�met�perspectief�gebeuren.�Ik�denk�aan�de�aanpak�van
Ruud�Lubbers�in�de�jaren�tachtig.�Nederland�was�toen
vastgelopen,�te�duur,�te�traag�en�had�te�veel�schulden.�Zeker,�er�moest�bezuinigd�worden,�maar�toen�werd�gekozen
voor�werk�boven�inkomen�en�voor�hervormen�mét�de�sociale�partners�in�plaats�van�tegen�de�sociale�partners.�Ik
verwijs�naar�het�Akkoord�van�Wassenaar.�Ook�werd�gekozen�voor�lastenverlaging�in�plaats�van�lastenverhoging.
Nu�dreigt�het�te�leiden�tot�een�grotere�overheid,�minder
banen,�meer�belastingen�en�meer�bezuinigingen�om�weer
meer�te�kunnen�uitgeven.�Wij�moeten�echter�toe�naar�een
perspectief�zonder�verdere�lastenverhogingen,�met�gematigde�lonen�en�meer�werk�en�meer�zekerheid.
Als�je�dan�toch�bezuinigt,�kijk�dan�eerst�eens�naar�het
eigen�regeerakkoord.�Dat�is�een�oproep�aan�het�kabinet.
Het�regeerakkoord�telt�boven�alle�bezuinigingen�namelijk
zo'n�4�miljard�euro�aan�cadeaus�die�Partij�van�de�Arbeid
en�VVD�zichzelf�hebben�gegeven.�Ga�dus�eerst�eens�stevig�met�de�stofkam�door�je�eigen�voorstellen�voordat�je
met�andere�maatregelen�begint.�Ik�noem�de�bonus�op�langer�doorwerken.�Die�is�in�het�regeerakkoord�gezet�in�een
tijd�dat�er�werk�was,�maar�er�is�nu�geen�werk.�Waarom
moet�je�daar�dan�aan�vasthouden?
De�voorzitter:
Mijnheer�Buma,�ik�wacht�op�een�punt�om�de�heer�Wilders
de�gelegenheid�te�geven�om�te�interrumperen.

5 maart 2013
TK�57

57-21-54

Van�Haersma�Buma
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Het�zijn�allemaal�punten,�maar�hoe�langer�ik�doorpraat,
hoe�moeilijker�het�voor�de�heer�Wilders�wordt�om�mij�een
vraag�te�stellen.
De�voorzitter:
We�willen�het�de�heer�Wilders�niet�moeilijk�maken.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Nee,�dat�is�waar.
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�snap�wel�dat�het�beter�uitkomt,�want�ik�heb�geen�plezierige�interruptie.�Het�CDA,�de�heer�Buma,�spreekt�over
lastenverlichting.�Hij�is�tegen�lastenverhoging,�maar�voor
lastenverlichting.�Mijn�klomp�breek�zowat,�want�was�het
niet�het�CDA�dat�vorig�jaar�in�het�Kunduzakkoord�heeft
ingestemd�met�9�miljard�aan�lastenverzwaringen�voor
2013?�Laat�ik�nog�eens�kort�het�rijtje�met�punten�opnoemen�waar�de�heer�Buma�"ja"�tegen�heeft�gezegd.�De�btw
omhoog,�handtekening�van�het�CDA. De�accijnzen�omhoog.�De�belasting�op�leidingwater�omhoog.�De�kolenbelasting�omhoog.�De�belastingschijven�bevriezen.�Onder�al
die�maatregelen�staat�de�handtekening�van�het�CDA. Dat
zijn�allemaal�maatregelen�voor�dit�jaar,�voor�2013.�Is�de
heer�Buma�dus�niet�hypocriet�door�nu�en�in�ieder�televisieprogramma�voor�belastingverlaging�te�pleiten,�terwijl
hij�verantwoordelijk�is�voor�ongeveer�alle�belastingverhogingen�die�Nederland�nu�voor�zijn�kiezen�krijgt?
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Bij�het�sluiten�van�het�Lenteakkoord�is�gezegd�dat�de�btwverhoging�moest�worden�gevolgd�door�een�verlaging�van
de�inkomstenbelasting.�In�het�Catshuis�lag�dit�ook�allemaal�op�tafel.�Dat�weet�de�heer�Wilders.�Wij�hebben�daar
samen�over�gesproken.�Nu�zal�de�heer�Wilders�weer�zeggen�"ik�heb�geen�handtekening�gezet",�maar�ik�heb�er�met
hem�over�gesproken.�Het�gaat�mij�om�het�volgende,�gelet�op�waar�de�economie�nu�staat,�met�een�veel�kleinere
opgave�voor�2014�dan�de�acute�opgave�waar�wij�in�2012
voor�stonden.�Dan�lijkt�het�mij�niet�verstandig�om�de�lasten�verder�te�verhogen.�De�heer�Wilders�hoorde�mij�niet
over�lastenverlichting�spreken.�Ik�zei�wat�indertijd�het�recept�van�premier�Lubbers�was.�Ik�realiseer�me�dat�lastenverlichting�nu�niet�te�bieden�is.�Als�je�echter�de�kans�hebt
om�de�bezuinigingen�voor�2014�zonder�lastenverhoging
in�te�vullen,�dan�moet�je�dat�doen.�Daarbij�hoop�ik�op�uw
steun,�mijnheer�Wilders.
De�heer�Wilders�(PVV):
Dit�is�natuurlijk�een�eerste�klas�kulverhaal.�Het�pakket�van
4,3�miljard�van�het�kabinet�voor�2014�bestaat�volgens�mij
voor�2�miljard�uit�lastenverzwaringen.�Mijnheer�Buma,�u
spreekt�nu�dus�over�2�miljard�in�2014.�U�hebt�namens�het
CDA�een�handtekening�gezet�onder�9�miljard�aan�lastenverzwaringen.�Dan�heb�ik�het�nog�niet�eens�over�het�verkiezingsprogramma�van�het�CDA�van�nog�geen�jaar�geleden.�Daaruit�blijkt�dat�het�CDA�de�mensen�het�hardste
pakt�in�hun�portemonnee:�de�ouderen�met�2,5%,�de�werkenden�met�3,75%.�Door�het�CDA-�programma�stijgt�de
werkloosheid�en�krimpt�de�economie.�Het�CDA�is�niet�alleen�de�partij�die�de�economie�kapot�heeft�bezuinigd.�Het
CDA�is�ook�de�kampioen�lastenverzwaring.�Het�CDA�heeft
het�kabinet�geholpen�aan�lastenverzwaring,�lastenverzwaring�en�lastenverzwaring.�Mijnheer�Buma,�ga�nu�niet�pie-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

pen�dat�u�voor�lastenverlichting�bent.�U�bent�een�grote
hypocriet!
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Dat�is�echt�lariekoek.�Ik�kijk�ook�even�naar�het�verkiezingsprogramma�van�het�CDA. Het�CDA�was�de�enige
partij�die�echt�lastenverlichting�durfde�te�geven�middels
een�vlaktaks.�En�ja,�daarin�stond�ook�loonmatiging.�Dat
heb�ik�toen�al�gezegd,�want�het�ging�ons�om�werk�boven
inkomen.�Ons�verkiezingsprogramma�biedt�veel�meer
werk�dan�dit�regeerakkoord.�Mijnheer�Wilders,�ik�zou�heel
graag�samen�met�u�strijden�voor�een�betere�oplossing
voor�de�problemen�in�2014.�Wilt�u�met�mij�zeggen�dat
het�niet�nodig�is�om�in�2014�de�lasten�te�verhogen?�Laten
wij�dat�samen�doen.�Die�oplossing�is�veel�beter�dan�alleen�maar�kijken�naar�de�manier�waarop�het�niet�moet.�Ik
vraag�ook�u�om�bij�te�dragen�aan�de�oplossing�van�problemen.
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�kom�nog�even�terug�op�de�feiten�van�het�CDA. Mijnheer
Buma,�ik�heb�het�dan�over�dat�prachtige�verkiezingsprogramma�van�u:�economische�groei�-0,6%,�koopkracht
werknemers�-3,75%,�koopkracht�gepensioneerden,�de�ouderen,�-2,5%,�werkgelegenheid�totaal�-1,0%.�Dit�zijn�allemaal�dikke,�vette�onvoldoendes.�U�pakt�de�burger.�U
maakt�de�economie�kapot.�Een�paar�maanden�nadat�u�dit
verkiezingsprogramma�hebt�gepresenteerd,�steunt�u�de
9�miljard�aan�belastingverhoging�en�lastenverzwaringen
van�het�kabinet.�Dat�mag�u�allemaal�doen.�Dat�is�uw�goed
recht,�al�is�het�slecht�voor�de�economie.�Kom�dan�nu�en
de�afgelopen�weken�niet�aan�met�het�argument�dat�wij�tegen�belastingverhoging�zijn,�want�u�–�het�CDA�–�bent�de
kampioen�belastingverhogingen.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Als�u�verder�denkt�te�komen�op�de�weg�naar�een�oplossing�door�selectief�te�winkelen�in�een�verkiezingsprogramma,�is�dat�uw�keuze.�De�werkelijkheid�is�dat�ons�verkiezingsprogramma�het�beste�scoorde�op�de�langetermijnhoudbaarheid.�Het�scoorde�het�een-na-beste,�dat
moet�ik�toegeven,�en�niet�het�beste�van�alle�partijen�op
het�vlak�van�de�werkgelegenheid.�Niet�u,�maar�wij�hadden
op�de�lange�termijn�een�sterker�Nederland.�Daar�wil�ik�nu
ook�voor�gaan.�Dat�kunnen�wij�nu�doen�voor�volgend�jaar.
Ik�ben�ervan�overtuigd�dat�wij�de�lasten�volgend�jaar�niet
verder�moeten�verhogen,�omdat�wij�dit�jaar�zo�veel�dieper�in�de�crisis�terecht�zijn�gekomen�dan�iemand�van�ons
ooit�kon�denken.�Wij�zitten�diep�in�de�crisis.�Als�wij�voor
de�keuze�staan�en�de�keuze�hebben,�moeten�wij�de�goede
keuze�maken�en�niet�de�verkeerde.�Daar�sta�ik�voor.�Daar
blijf�ik�voor�staan.
Ik�zie�dat�ik�nog�26�seconden�heb.�Dat�is�ongeveer�1�seconde�per�letter,�dus�dat�komt�wel�goed.�Het�moet�dus�beter.�Het�moet�anders.�Dat�kan�ook.�Volgens�het�CDA�kan
het�vertrouwen�terugkomen,�als�wij�dat�doen.�Dat�begint
wel�met�een�eenduidig�beleid�van�het�kabinet,�van�de�coalitie.�Het�CDA�zal�goede�plannen�steunen�en�slechte�plannen�afwijzen.�Het�is�niet�gemakkelijk�om�uit�de�crisis�te�komen,�maar�het�kan�wel.

De�heer�Roemer�(SP):
Voorzitter.�Het�staat�veel�mensen�nog�scherp�op�het�netvlies.�Voor�de�verkiezingen�noemde�heer�Rutte�de�heer

5 maart 2013
TK�57

57-21-55

Roemer
Samsom�een�ramp�voor�de�economie.�Tegelijkertijd
noemde�de�heer�Samsom�de�heer�Rutte�een�ramp�voor
het�land.�Na�de�verkiezingen�kropen�de�heer�Rutte�en�de
heer�Samsom�echter�snel�bij�elkaar�en�kregen�ze�allebei
gelijk.
Steeds�meer�werkgevers,�steeds�meer�werkzoekenden
en�steeds�meer�economen�zijn�het�er�inmiddels�over�eens
dat�nu�de�tijd�is�gekomen�om�te�investeren,�maar�dit�moet
niet�voor�de�bühne�50�miljoen�hier�en�250�miljoen�daar
zijn,�terwijl�er�gelijktijdig�nog�eens�ruim�4�miljard�wordt
bezuinigd.�In�tijden�van�crisis�zoeken�mensen�naar�zekerheid�en�vertrouwen.�Het�kabinet�slaagt�er�echter�niet�in
om�die�te�bieden.�Dit�kabinet�wil�de�bestedingen�verhogen�door�de�koopkracht�verder�te�verlagen.�Dit�kabinet�wil
werkgelegenheid�creëren�door�nog�meer�mensen�te�ontslaan.�Dit�kabinet�wil�jongeren�aan�het�werk�helpen�door
ouderen�nog�langer�te�laten�doorwerken.�Dit�kabinet�is
niet�alleen�rechts,�het�is�averechts.�Mensen�snappen�hier
niets�van.
De�fout�zit�in�het�begin.�Toen�VVD�en�PvdA�kort�na�de
verkiezingen�hun�formatiepoging�presenteerden,�noemde�ik�dat�een�zinloze�exercitie.�Zinloos,�omdat�dit�niet�de
opdracht�van�de�kiezer�was,�maar�vooral�omdat�beide�partijen�ideologisch�gezien�ver�uit�elkaar�staan�en�omdat�er
geen�meerderheid�was�en�is�in�de�Eerste�Kamer.�Het�is�er
toch�van�gekomen.�Sindsdien�voert�de�regering�een�haasje-overbeleid.�De�ene�bezuiniging�is�nog�niet�doorgevoerd
of�er�moet�alweer�worden�heronderhandeld.�Het�ene�akkoord�is�nog�niet�gesloten�of�het�andere�akkoord�moet�alweer�worden�gezocht.�Dat�straalt�geen�daadkracht�uit�en
al�helemaal�geen�stabiliteit.�Dat�wekt�geen�vertrouwen,
maar�juist�onzekerheid.
Nog�nooit�heeft�een�bezuinigingsprogramma�tot�succes�geleid.�Ik�denk�dat�Europa�op�een�zelfmoord�afkoerst.
Dat�zei�de�beroemde�econoom�Joseph�Stiglitz�in�mei�vorig�jaar.�Dit�akkoord�probeert�een�sprintje�te�trekken�naar
de�3%�en�valt�daarna�dood�neer.�Dat�is�een�citaat�van�collega�Samsom�in�reactie�op�het�Kunduzakkoord,�dat�ook�in
mei�vorig�jaar�werd�gesloten.�Het�zou�wel�helpen�als�Nederlanders�weer�wat�meer�koopkracht�krijgen.�Dat�kan�onder�meer�via�de�loonontwikkeling.�Dit�zei�minister�Asscher
onlangs�in�Het�Financieele�Dagblad.�Wil�de�minister�die
woorden�vandaag�herhalen,�bijvoorbeeld�voor�de�mensen
die�zo�hard�werken�in�de�zorg,�in�het�onderwijs�of�bij�de
politie?�Ik�verzin�dit�niet�allemaal.�Loonmatiging�en�zeker
een�geforceerde�nullijn�zijn�onverstandig�en�onnodig.�Dit
zei�Wim�Boonstra,�chef-econoom�bij�de�Rabobank.�Doordat�de�salarissen�niet�stijgen,�consumeren�mensen�minder.�Dit�zei�Wim�Suyker,�programmaleider�bij�het�Centraal
Planbureau.�Zo�kan�ik�nog�heel�lang�doorgaan.
Wij�moeten�nu�de�verantwoordelijkheid�nemen�voor�de
samenleving�en�voor�elkaar.�Ik�wil�hier�een�premier�zien
die�verantwoordelijkheid�neemt�en�zich�niet�verschuilt
achter�achterhaalde�economische�ideeën.�De�premier
weet�wat�elke�ondernemer�weet:�de�kosten�gaan�voor�de
baten�uit.�Als�je�wilt�groeien,�moet�je�eerst�investeren.�Wij
moeten�nu�een�deltaplan�opstellen�voor�ons�land�om�de
economie�aan�de�praat�te�krijgen�en�mensen�aan�het�werk
te�helpen�en�te�houden.�Haal�de�bezuinigingen�van�tafel
en�werk�met�zo�veel�mogelijk�partners�aan�het�deltaplan
voor�de�economie�en�de�werkgelegenheid.
Laten�wij�beginnen�met�een�plan�voor�de�bouw,�een
sector�waarin�nu�duizenden�vakmensen�hun�baan�dreigen�te�verliezen�of�al�thuiszitten.�Als�wij�daarin�nu�fors�investeren,�kunnen�bouwvakkers�weer�aan�het�werk,�helpen�wij�de�woningmarkt�uit�het�slop�en�geven�wij�de�eco-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

nomie�een�echte�impuls.�Stop�de�verhuurdersheffing�onder�de�voorwaarde�dat�de�corporaties�dat�geld�direct�steken�in�verbouw,�renovatie�en�nieuwbouw�van�betaalbare
woningen.�Kom�met�een�stimuleringsplan�voor�energiebesparende�projecten.�Kom�met�een�plan�om�leegstaande�gebouwen�om�te�bouwen�tot�betaalbare�studentenwoningen.�Pak�die�regie.�Durf�nu�eens�te�investeren�en�jaag
de�bouwsector�aan.�Graag�krijg�ik�een�reactie�van�een�premier�op�dit�voorstel.
Al�geruime�tijd�is�er�sprake�van�economische�krimp.
Het�ziet�er�nog�steeds�niet�goed�uit.�Dat�heeft�vooral�te
maken�met�het�gebrek�aan�consumentenvertrouwen�en
teruglopende�binnenlandse�bestedingen.�Dit�vererger
je�helemaal�als�je�nog�meer�mensen�achteruit�laat�gaan
in�inkomen�door�de�nullijn�vast�te�houden�en�zelfs�uit
te�breiden.�Leraren�zitten�al�langer�op�de�nullijn�en�daar
komt�nog�eens�twee�jaar�bij.�Ze�zijn�al�tussen�de�7%�en
10%�in�inkomen�achteruitgegaan.�Dit�is�niet�alleen�rampzalig�voor�de�economie�en�voor�het�vertrouwen,�maar�ook
dramatisch�voor�het�onderwijs�en�voor�het�vak�van�leraar.
Er�dreigt�een�groot�tekort�aan�leraren�en�dit�beleid�verergert�dat�nog.
De�heer�Wilders�(PVV):
Er�is�nog�iets�rampzalig�voor�de�Nederlandse�economie,
namelijk�de�plannen�van�de�SP. Als�je�de�plannen�bekijkt
waarmee�de�SP�nog�geen�jaar�geleden�de�kiezer�tegemoet
is�getreden,�scoort�de�SP�goed�op�het�vlak�van�de�koopkracht.�Ik�begin�met�het�goede�nieuws.�Op�ongeveer�alle�andere�vlakken�scoort�de�SP�echter�niet�goed.�Het�programma�van�de�SP�zorgt�niet�voor�economisch�groei,
maar�voor�een�krimp�van�bijna�2%.�De�consumptie�daalt.
De�werkgelegenheid�daalt.�Volgens�de�rekenmeesters�van
het�Centraal�Planbureau�komen�er�met�het�programma
van�de�SP�werklozen�bij.�Dat�komt�natuurlijk�omdat�de
SP�de�lasten�voor�het�bedrijfsleven�enorm�verzwaart.�Op
die�verzwaring�van�de�lasten�zouden�ze�in�China�nog�jaloers�zijn.�De�SP�nivelleert�zo�erg�dat�de�VVD�bijna�jaloers
wordt.�Dat�leidt�natuurlijk�tot�een�economische�ramp.�Ook
aan�u,�mijnheer�Roemer,�stel�ik�de�vraag:�wat�is�uw�oplossing?�Uw�verkiezingsprogramma�brengt�Nederland�alleen
maar�verder�in�de�economische�malaise.
De�heer�Roemer�(SP):
Integendeel,�mijnheer�Wilders.�Ik�zal�mijn�voorstellen�zo
dadelijk�voorlezen.�Ze�komen�in�het�tweede�deel�van�mijn
betoog.�Ik�kom�hier�niet�alleen�om�te�zeggen�wat�u�niet
goed�vindt.�Ik�kom�ook�met�wat�ik�wel�graag�wil.�Het�deltaplan�is�het�eerste�voorstel.�Wat�u�gedaan�hebt,�heeft
niets�te�maken�met�eerlijk�delen.�Toen�u�aan�de�knoppen
zat,�was�het�uw�partij�die�keihard�ging�bezuinigen�op�de
sociale�werkvoorzieningen.�Het�was�uw�partij�die�de�zorg
aanpakte.�Het�was�uw�partij�die�de�salarissen�naar�beneden�deed.�U�deed�overal�aan�mee.�Het�kon�niet�hard�genoeg�gaan.�Kom�mij�nu�niet�vertellen�dat�mijn�programma�niet�zou�werken.�Steun�het�maar�een�keer�als�wij�met
gerichte�voorstellen�komen.�En�ja,�mijnheer�Wilders,�als
het�over�eerlijk�delen�gaat,�weet�ik�dat�ik�voor�de�een�harder�kies�dan�voor�de�ander,�die�het�zelf�kan.�Ja,�mijnheer
Wilders,�als�het�gaat�over�multinationals�en�topinkomens,
heb�ik�daar�geen�pardon�voor.�Ik�durf�die�inderdaad�aan�te
pakken.�U�doet�dat�niet.
De�heer�Wilders�(PVV):
Maar�daar�moet�u�niet�blij�mee�zijn,�want�u�zorgt�ervoor
dat�de�achterban�van�de�SP�in�de�werkloosheid�komt.

5 maart 2013
TK�57

57-21-56

Roemer
Want�wat�gebeurt�er�met�dat�programma�van�u,�waarmee�u�zo�ongeveer�het�bedrijfsleven�Nederland�uitjaagt?
Ik�meen�dat�u�twaalf�nieuwe�milieubelastingen�voor�het
bedrijfsleven�invoert.�Dat�zijn�wel�de�bedrijven�die�voor
de�banen�moeten�zorgen�voor�al�die�werknemers,�ook�de
werknemers�die�SP�stemmen.�En�wat�doet�u?�U�zorgt�ervoor�met�uw�programma,�door�het�verhogen�van�de�vennootschapsbelasting,�door�het�verhogen�van�de�inkomstenbelasting,�door�het�verhogen�van�alle�belastingen�die
er�maar�bestaan,�dat�de�werkloosheid�stijgt�en�de�werkgelegenheid�daalt.�Daarmee�maak�je�de�crisis�erger�en�niet
beter!
De�heer�Roemer�(SP):
Nee,�mijnheer�Wilders,�het�is�precies�andersom.�Met�onze
voorstellen�staan�wij�ervoor�dat�de�hele�economie�niet�alleen�draait,�maar�dat�zij�ook�eerlijk�en�groen�is.�In�uw�programma�mag�men�lozen�en�doen�en�laten�wat�men�wil.
Daar�mag�u�voor�kiezen.�Ik�geef�u�een�compliment�als�het
gaat�over�werkgelegenheid�in�de�periode�2012�tot�2017,
waar�het�verkiezingsprogramma�over�ging.�Uw�programma�was�net�iets�beter�dan�dat�van�ons.
De�heer�Wilders�(PVV):
Nou,�net�iets�beter?
De�heer�Roemer�(SP):
Net�iets�beter,�maar�dan�puur�en�alleen�omdat�u�aan�al�die
andere�dingen�geen�boodschap�hebt.�Op�het�moment�dat
u�het�had�kunnen�bewijzen,�mijnheer�Wilders,�was�u�er
niet�en�hebt�u�gewoon�meegedaan�aan�de�volle�afbraak
waartegen�u�nu�zo�hard�loopt�te�roepen.
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�zal�mijzelf�niet�herhalen.�De�heer�Roemer�heeft�gelijk:
de�economie�draait�als�een�tierelier�met�zijn�programma,
maar�dan�wel�linea�recta�de�afgrond�in.�De�SP�zorgt�ervoor�dat�er�werkloosheid�bij�komt,�dat�de�economische
groei�daalt�en�dat�de�werkgelegenheid�daalt.�Dat�komt
door�alle�belastingverhogingen.�Mensen�komen�bij�u�niet
aan�een�baan,�maar�in�de�werkloosheid.�De�economie
draait,�maar�wel�de�afgrond�in.
De�heer�Roemer�(SP):
Integendeel.�Als�je�daadwerkelijk�fors�wilt�investeren�in�de
bouw�en�in�de�economie,�levert�dat�direct�banen�op.�Als�je
de�nullijn�van�tafel�gooit,�levert�dat�consumentenvertrouwen�op.�Dat�levert�een�enorme�impuls�op�voor�de�economie.�Dat�is�wat�we�op�dit�moment�juist�nodig�hebben.
De�voorzitter:
U�hebt�nog�twee�minuten.
De�heer�Roemer�(SP):
Mevrouw�de�voorzitter.�Nu�komt�er�ook�nog�een�nullijn
voor�de�zorg�bij,�voor�onder�meer�verpleegkundigen�en
ambulancepersoneel.�Dat�betreft�een�bezuiniging�van�1
miljard�terwijl�bestuurders�in�de�zorg�er�zeven�jaar�over
mogen�doen�om�onder�de�balkenendenorm�te�komen.
Haal�deze�bezuiniging�van�tafel,�vandaag�nog!�Zeker�als
je�beseft�dat�de�zorgverzekeraars�in�2012�meer�dan�een
miljard,�en�waarschijnlijk�nog�veel�meer,�winst�hebben
gemaakt.�U�hoort�het�goed:�de�zorgverzekeraars�maken
meer�dan�een�miljard�winst�en�het�zorgpersoneel�moet
salaris�inleveren�voor�datzelfde�bedrag.�Dat�kan�natuur-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

lijk�niet.�Als�het�kabinet�daar�niets�aan�doet,�zal�ik�hierover
een�motie�indienen�in�tweede�termijn.
Vandaag�is�er�een�jeugdwerkloosheidsplan�gepresenteerd.�Ik�vraag�de�regering�oprecht�of�zij�het�zelf�wel�serieus�neemt.�Het�gaat�om�een�plan�van�50�miljoen,�terwijl�er�gelijktijdig�4�miljard�wordt�bezuinigd.�Hoe�wil�je�de
jeugdwerkloosheid�naar�beneden�krijgen�wanneer�je�nauwelijks�in�banen�investeert?�Hoe�wil�je�meer�jongeren�aan
werk�helpen�terwijl�je�ouderen�nota�bene�versneld�laat
doorwerken�na�hun�65ste?�Als�het�kabinet�hier�zo�enthousiast�over�durft�te�zijn,�moet�het�zich�ook�uitspreken�over
een�resultaatsverplichting.�Durft�het�kabinet�te�garanderen�dat�de�jeugdwerkloosheid�hiermee�voor�het�einde�van
het�jaar�wordt�teruggedrongen�en,�zo�ja,�met�hoeveel�procent?
Het�verkorten�van�de�WW-duur�en�de�versoepeling�van
de�ontslagbescherming�krijgen�gelukkig�steeds�minder
draagvlak.�De�huidige�voorstellen�zijn�in�elk�geval�voor
de�vakbeweging�onbespreekbaar,�en�terecht.�De�vraag
aan�het�kabinet�is�dan�ook:�is�het�van�tafel�vegen�van�deze�plannen�voor�het�kabinet�bespreekbaar?�Een�ander�wezenlijk�punt�voor�de�vakbeweging,�waar�vol�op�wordt�ingezet,�is�de�doorgeslagen�flexibilisering.�Dat�was�altijd�al
een�punt,�ook�van�de�Partij�van�de�Arbeid.�Daarom�hebben�wij,�de�SP�en�de�PvdA,�samen�een�initiatiefwetsvoorstel�gemaakt.�Nu�er�zo�overduidelijk�iets�moet�gebeuren,
is�mijn�vraag�aan�het�kabinet�of�het�bereid�is�dit�wetsvoorstel�–�het�ligt�nu�bij�de�Raad�van�State,�helaas�alleen�nog
maar�ondertekend�met�de�naam�Ulenbelt�–�te�omarmen
en�over�te�nemen.�Dat�zou�nou�getuigen�van�een�serieuze
poging�om�de�samenwerking�te�zoeken�en�een�duidelijk
signaal�af�te�geven�aan�de�Kamer�en�de�sociale�partners.
Graag�krijg�ik�hierop�een�reactie.
Tot�slot.�Als�de�regering�daadwerkelijk�vooruit�wil�en
daarover�met�iedereen�wil�praten,�staat�bijna�ieders�deur
open,�ook�die�van�ons.�Als�over�eerder�genoemde�onderwerpen�echter�niet�te�praten�valt,�vrees�ik�dat�de�heren
beter�direct�een�deurtje�verder�kunnen�gaan.
De�voorzitter:
Uw�spreektijd�is�echt�om,�mijnheer�Roemer.
De�heer�Roemer�(SP):
Dit�is�mijn�laatste�zin.�De�SP�is�namelijk�niet�opgericht
om�mee�te�werken�aan�wat�de�heer�Samsom�vorig�jaar
nog�"de�eenzijdige�bezuinigingsobsessie"�van�het�kabinet-Rutte�noemde.

De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Voorzitter.�Elke�dag�komen�er�700�werklozen�bij.�In�de
bouw�is�17%�van�de�55-plussers�werkloos.�De�werkloosheid�onder�jongeren�steeg�in�een�jaar�van�bijna�11%�naar
15%.�De�klappen�zijn�zwaar�en�vallen�overal:�bij�ouderen,
bij�jongeren�en�bij�iedereen�daartussenin.�Wat�doet�het
kabinet?�Na�wat�mooie�woorden�in�het�begin�bleef�het
lang�angstvallig�stil.�In�het�regeerakkoord�komt�het�woord
"werkgelegenheid"�twee�keer�voor.�Door�het�ontslagrecht
te�hervormen�en�de�WW�te�moderniseren�kan�de�route
van�werk�naar�werk�worden�verkort,�zo�schreef�het�kabinet.�Was�dat�maar�waar!�Ja,�het�kan�misschien,�maar�dan
moet�er�wel�beleid�zijn�om�mensen�van�werk�naar�werk�te
helpen�en�dat�is�er�niet.�Er�wordt�bezuinigd�op�de�re-integratie.�De�route�gaat�dus�niet�van�werk�naar�werk,�maar
van�werk�naar�bijstand.�Dat�is�de�route�die�wordt�verkort.

5 maart 2013
TK�57

57-21-57

Van�Ojik
Nieuwe�bezuinigingen�–�het�kabinet�denkt�aan�ruim�4
miljard�–�dreigen�de�recessie�verder�te�verdiepen.�Economen�die�daarvoor�waarschuwen,�zijn�afkomstig�van�alle
partijen.�Er�is�door�de�jarenlange�loonmatiging�en�de�bezuinigende�overheid�steeds�minder�vraag.�Dat�verergert
de�recessie.�Ook�minister�Asscher�weet�dat,�getuige�zijn
uitlatingen�in�Het�Financieele�Dagblad�van�alweer�enige
tijd�geleden.�Bernard�Wientjes�blafte�echter�even�en�de
minister�moest�terug�in�zijn�hok.�Hij�had�alleen�op�de�mogelijke�nadelen�van�loonmatiging�willen�wijzen�en�er�verder�niets�mee�bedoeld.�De�minister-president�sloot�zich
gretig�bij�hem�aan.
Wij�hebben�in�deze�tijd�geen�enkele�behoefte�aan�bewindslieden�die�ons�trakteren�op�een�gastcollege�macro-economie�voor�eerstejaars.�Wij�hebben�bewindslieden�nodig�met�visie�en�ideeën�over�de�manier�waarop�wij
de�crisis�te�lijf�moeten�gaan.�Zo�kordaat�als�het�kabinet
optreedt�als�wij�de�3%-begrotingsnorm�overschrijden�–
binnen�een�dag�ligt�er�een�lijstje�met�4�miljard�aan�nieuwe�bezuinigingen�–�zo�terughoudend�is�het�in�het�terugdringen�van�de�werkloosheid.�Daarvoor�zou�3%�een�mooi
streefcijfer�zijn.
Ik�wil�het�kabinet�uitnodigen�om�met�mij�langs�drie�lijnen�naar�de�toekomst�van�de�arbeidsmarkt�te�kijken.�Ten
eerste:�voor�de�langere�termijn�is�een�fundamentele�fiscale�vergroening,�waarbij�je�belast�wat�je�te�veel�hebt�en
ontziet�wat�je�te�weinig�hebt,�verreweg�de�beste�oplossing.�Dat�levert�heel�veel�banen�op.�Ik�wijs�daarbij�altijd
graag�op�de�CPB-doorrekening�van�het�verkiezingsprogramma�van�GroenLinks.�Ik�zie�de�heer�Wilders�op�dit
punt�nu�ook�niet�bij�de�interruptiemicrofoon,�maar�ik�geloof�dat�ik�iets�te�vroeg�heb�gejuicht.

GroenLinks.�Dat�weet�hij�heel�goed,�maar�ik�herhaal�het
toch�maar�even.�De�verbetering�van�de�werkgelegenheid
volgens�de�CPB-doorrekening�van�het�GroenLinks-programma�is�structureel�meer�dan�2%.�Daarmee�scoren�wij
heel�goed.�Daar�hoeven�wij�ons�niet�voor�te�schamen,
vooral�niet�omdat�wij�daarbij�veel�meer�dan�alle�andere
partijen�in�de�Kamer�een�heel�hoog�milieurendement�halen.�Economische�groei,�zo�zeg�ik�tegen�de�heer�Wilders,
is�voor�ons�misschien�anders�dan�voor�anderen�geen
doelstelling,�maar�een�middel�om�dingen�te�bereiken.�Ik
ben�er�trots�op�dat�wij�op�de�economische�groei�wat�lager
scoren,�maar�heel�goed�op�milieu,�koopkracht�en�werkgelegenheid.
De�heer�Wilders�(PVV):
Het�groene�van�uw�programma�is�vooral�dat�mensen
massaal�achter�de�geraniums�komen�te�zitten.�Nogmaals,
de�werkloosheid�stijgt.�Laat�ik�nog�een�ding�noemen.
Dat�is�niet�om�selectief�te�doen,�het�zijn�gewoon�de�feiten.�De�huizenprijzen�dalen�bij�GroenLinks�met�8%�en
de�huren�stijgen�met�10%.�Dus�u�pakt�de�mensen�in�hun
portemonnee.�U�zet�ze�vooral�achter�de�groene�geraniums.�En�banen�verdwijnen�als�sneeuw�voor�de�zon.�Dat�is
GroenLinks�en�daar�zult�u�het�mee�moeten�doen.

De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Het�spijt�mij�dat�ik�het�moet�zeggen,�maar�de�heer�Wilders
citeert�deels�selectief�en�deels�verkeerd�uit�het�verkiezingsprogramma�van�GroenLinks.�Ik�heb�de�heer�Buma
net�horen�zeggen�dat�hij�het�op�één�na�beste�werkgelegenheidsprogramma�heeft,�maar�die�positie�deelt�hij�met

De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Nee,�het�spijt�mij,�maar�er�verdwijnen�geen�banen�als
sneeuw�voor�de�zon.�Iedereen�kan�het�nalezen�dat�volgens�de�CPB-doorrekening�het�GroenLinks-programma
een�positief�werkgelegenheidseffect�heeft,�een�positief
koopkrachteffect�en�een�zeer�grote�plus�voor�natuur�en
milieu.�Dat�er�daarnaast�zoals�in�alle�programma's�ook
dingen�zijn�die�de�een�wel�bevallen�en�de�ander�niet,�is�uiteraard�een�feit.�Politiek�is�keuzes�maken.�Ik�schaam�mij
niet�voor�de�keuzes�die�wij�in�ons�verkiezingsprogramma�hebben�gemaakt,�en�daar�hoef�ik�mij�ook�niet�voor�te
schamen,�want�ze�zijn�goed�voor�Nederland.
Ik�heb�het�kabinet�uitgenodigd�om�met�mij�langs�drie
lijnen�naar�de�toekomst�van�de�arbeidsmarkt�te�kijken.�De
eerste�lijn�heb�ik�zojuist�heel�kort�geïntroduceerd:�de�langetermijnlijn�van�de�fiscale�vergroening,�van�verandering
van�het�belastingstelsel,�zodat�de�werkgelegenheid�wordt
gestimuleerd�en�milieuvervuiling�wordt�tegengegaan.�Dat
is�de�lange�termijn.
Voor�de�kortere�termijn�heeft�Nederland�in�de�visie�van
mijn�fractie�publieke�werken�nodig.�Dan�luistert�het�nauw
wat�je�kiest.�Waar�zijn�sociaaldemocratische�voorgangers
–�ik�doel�nu�niet�zozeer�op�de�minister-president�en�op�minister�Kamp�–�in�de�jaren�dertig�het�Amsterdamse�Bos
aanlegden,�waarvan�wij�nu�nog�meer�zouden�kunnen�genieten�als�Schiphol�er�niet�vlak�achter�lag,�kiest�minister
Asscher�met�het�kabinet�voor�asfalt.�We�investeren�500
miljoen�in�de�infrastructuur.�Dat�is�een�cadeautje�aan�de
VVD,�aan�minister�Schultz,�die�immers�eerst�een�bezuiniging�van�250�miljoen�had�moeten�slikken�om�de�inkomensafhankelijke�zorgpremie�van�tafel�te�krijgen.�Wat
schieten�we�op�met�asfaltbanen?�Ik�pleit�voor�duurzaam
investeren�in�windmolens,�zonne-energie,�zonnepanelen
op�ziekenhuizen,�overheidsgebouwen�en�scholen.�Dat�levert�extra�banen�op,�minder�uitstoot�en�verdient�zich�op
termijn�terug,�in�tegenstelling�tot�al�dat�asfalt�waarmee�dit
kabinet�komt.�Investeer�in�goed�openbaar�vervoer,�schone
landbouw�en�schone�industriële�productie!�Ik�hoor�graag
wat�het�kabinet�op�dit�punt�denkt�te�gaan�doen.
Naast�fiscale�vergroening�en�publieke�werken�zie�ik�een
derde�lijn.�Het�kabinet�verschaft�zichzelf�opvallend�weinig

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

De�voorzitter:
Ik�noem�dat�uitdaging,�dus�ik�geef�de�heer�Wilders�de�gelegenheid�om�te�interrumperen.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Het�levert�heel�veel�banen�op�en�een�fantastisch�milieurendement.
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�vrees�toch�dat�het�rapportcijfer�van�het�CPB�voor
GroenLinks�allesbehalve�positief�is.�De�economische
groei�levert�een�van�de�grootste�minnen�op�van�alle
verkiezingsprogramma's,�op�de�vrienden�van�de�PvdA
na.�De�economie�krimpt�met�2%�ten�gevolge�van�het
GroenLinks-programma.�De�consumptie�van�de�huishoudens�daalt�ook.�De�werkgelegenheid�stijgt�wellicht�over
50�jaar,�maar�in�deze�kabinetsperiode�daalt�zij.�De�werkgelegenheid�daalt�met�1%�en�de�werkloosheid�stijgt�met
1,1%�tot�2017.�GroenLinks�doet�het�als�een�van�de�slechtste.�De�economie�krimpt,�de�koopkracht�heeft�een�plusje,�de�werkgelegenheid�daalt�en�de�werkloosheid�stijgt.
Ook�u,�mijnheer�van�Ojik,�hebt�niet�het�begin�van�een�oplossing�voor�de�economische�crisis.�U�praat�over�de�werkgelegenheid�en�de�werkloosheid,�maar�uw�programma�is
bijna�nog�erger�–�het�kan�bijna�niet�–�dan�dat�van�dit�kabinet.

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-58

Van�Ojik
instrumenten�om�een�dam�op�te�werpen�tegen�de�kaalslag�op�de�arbeidsmarkt.�Ik�vraag�het�kabinet�om�eens
goed�te�kijken�naar�wat�in�het�verleden�wel�en�niet�werkte.
Kijk�naar�de�brief�die�de�FNV�gisteren�verstuurde!�Ik�doe
daar�een�greep�uit:�deeltijd-WW,�een�taskforce�werkgelegenheid,�tijdelijke�vormen�van�arbeidsduurverkorting�en
loonkostensubsidie.�In�de�jaren�negentig�hadden�we�de
afdrachtvermindering�lage�lonen,�de�SPAK. Die�leverde�in
een�paar�jaar�60.000�nieuwe�banen�op.�Graag�hoor�ik�van
het�kabinet�welke�van�deze�instrumenten�toepasbaar�zijn.
Minister�Asscher�noemde�bij�zijn�start�zijn�baan�"een
erebaan".�Ik�gun�hem�die�erebaan,�maar�ik�roep�hem�op
tot�meer�ambitie.�Hoeveel�eer�kan�hij�scheppen�in�zijn
aanpak�van�de�jeugdwerkloosheid?�Er�is�niet�veel�mis�met
de�brief�die�we�vandaag�kregen.�Er�komen�regionale�en
sectorale�afspraken�en�er�komt�een�ambassadeur.�Ik�zou
zeggen:�benoem�een�jongere.�Dat�is�dan�al�één�jongerenbaan�erbij.�Er�is�ook�geld�om�mbo'ers�ertoe�te�stimuleren
om�langer�door�te�leren.�Daar�blijft�het�echter�bij.�Er�is�in
Nederland�een�fundamentele�omslag�nodig.�Zondag�publiceerden�het�Wereldnatuurfonds�en�Ecorys�een�onderzoek�waaruit�blijkt�dat�er�in�de�groene�energie�nog�een
wereld�aan�banen�te�winnen�is.�Zij�stellen�dat�het�kabinet�zijn�streven�naar�16%�duurzame�energie�–�daar�horen
60.000�banen�bij�–�alleen�gaat�halen�bij�een�sterke�toename�van�wind-�en�zonne-energie,�aangevuld�met�bio-energie.�Het�gaat�om�dat�soort�ambitie.�Ik�vraag�het�kabinet
om�een�echt�banenplan�te�maken,�niet�alleen�voor�jongeren�of�voor�ouderen,�maar�voor�de�hele�arbeidsmarkt.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Kijkend�naar�de�mogelijkheden�om�meer�partijen�achter
het�voorstel�van�het�kabinet�en�uiteindelijk�van�de�sociale
partners�te�scharen,�klinkt�de�heer�Van�Ojik�hoopvol,�want
hij�benoemt�veel�wat�goed�is,�evenals�een�aantal�dingen
die�er�al�in�staan.�Ik�vraag�mij�echter�iets�af.�Het�kabinet
heeft�in�zijn�voorstel�duidelijk�een�soort�richting�aangegeven,�zonder�dat�die�heel�hard�wordt.�In�2013�laten�we�de
begroting�gewoon�iets�oplopen�om�de�economie�de�kans
te�geven�om�zich�te�herstellen.�In�2014�wordt�er�wel�degelijk�gezocht�naar�maatregelen�om�het�begrotingstekort
weer�enigszins�in�balans�te�brengen.�Doet�de�heer�Van
Ojik�aan�die�richting�mee?
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Als�blijkt�dat�het�begrotingstekort�in�2014�oploopt,�vind
ik�het�teleurstellend�dat�we�binnen�een�dag�wel�een�lijstje�hebben�met�voor�ruim�4�miljard�aan�maatregelen�om
het�begrotingstekort�zo�snel�mogelijk�terug�te�krijgen�naar
die�3%,�terwijl�er�geen�ambitie�is�op�al�die�andere�terreinen,�waar�in�de�visie�van�mijn�fractie�een�omslag�nodig�is.
Er�is�geen�doelstelling�om�de�werkloosheid�terug�te�dringen�tot�3%,�om�de�CO2-uitstoot�jaarlijks�terug�te�dringen
met�3%�en�noem�het�allemaal�maar�op.�De�vraag�van�de
heer�Samsom�kan�ik�dus�niet�in�isolement�beantwoorden.
Het�gaat�mij�er�niet�om�of�wij�volgend�jaar�al�dan�niet�naar
een�begrotingstekort�van�3%�gaan.�Ik�heb�altijd�gezegd
dat�ik�een�aantal�suggesties�voor�bezuinigingen�heb,�die
ik�de�coalitie�zo�aan�de�hand�kan�doen.�Bezuinigen�is�niet
moeilijk,�het�gaat�om�de�politieke�keuzes�die�je�maakt.�Ik
stel�vast�dat�er�wel�wordt�gekozen�voor�bezuinigen,�maar
dat�al�die�andere�politieke�keuzes,�die�in�de�ogen�van�mijn
fractie�zouden�moeten�worden�gemaakt,�niet�worden�gemaakt.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Samsom�(PvdA):
Niets�is�in�isolement.�We�nemen�een�aantal�maatregelen
om�problemen�tegelijk�aan�te�pakken.�U�heeft�daar�helemaal�gelijk�in.�Ik�vraag�u�dit�omdat�ik�in�uw�bijdrage�alleen�maar�dingen�hoorde�die�mooi�zijn�en�werkgelegenheid�kunnen�opleveren,�maar�die�ook�geld�kosten.�Daar
staan�maatregelen�tegenover.�U�zei�net�dat�u�die�kon�aanleveren,�dat�dit�niet�zo�moeilijk�is.�Bent�u�bereid�om�ze�aan
te�leveren�–�dat�is�immers�niet�zo�moeilijk�–�en�straks�met
ons�mee�te�doen,�met�de�Kamer,�met�het�kabinet�en�de
sociale�partners,�om�uiteindelijk�alle�problemen�tegelijkertijd�in�balans�op�te�lossen?
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Ik�wil�twee�dingen�zeggen�aan�het�adres�van�de�heer
Samsom.�Het�eerste�is�dat�het�een�misverstand�is�dat�al
datgene�wat�ik�zojuist�voorstelde,�geld�kost.�Ik�heb�gezegd�dat�Nederland�voor�de�lange�termijn�echt�een�radicale�fiscale�vergroening�nodig�heeft,�een�verandering�van
het�belastingstelsel.�De�heer�Samsom�weet�dat�dit�geen
geld�kost;�het�legt�de�lasten�alleen�ergens�anders�neer.
Dat�heeft�zeer�positieve�effecten�voor�de�werkgelegenheid
en�is�tegelijkertijd�een�rem�op�wat�we�niet�willen,�namelijk�milieuvervuiling.�Dit�kost�geen�geld,�dit�kun�je�heel�radicaal�doen.�Daar�zijn�miljarden�mee�gemoeid,�maar�het
kost�de�schatkist�geen�geld.
Valt�er,�ten�tweede,�nog�wat�te�bezuinigen?�Er�valt�uiteraard�te�bezuinigen.�Ik�zou�zeggen:�leg�geen�Blankenburgtunnel�aan,�dat�scheelt�1�miljard.�Ik�zou�zeggen:�koop
geen�nieuwe�straaljagers;�we�laten�dit�nog�eens�door�de
Rekenkamer�bekijken,�maar�het�levert�vast�weer�wat�geld
op.�Ik�zou�zeggen:�schrap�een�aantal�subsidies�aan�milieuvervuilende�productie;�daar�zijn�in�Nederland�nog�steeds
miljarden�mee�gemoeid.�Bezuinigen�is�niet�moeilijk,�bezuinigen�vereist�politieke�keuzes�maken.�De�keuzes�die�de
heer�Samsom�en�het�kabinet�maken,�zijn�anders�dan�de
keuzes�die�ik�maak.�Dat�is�het�punt.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ik�ga�niet�in�op�dat�hele�lijstje.�Volgens�mij�krijgen�we�daar
nog�uitgebreid�de�tijd�voor.�Ik�constateer�alleen�tot�mijn
vreugde�dat�de�heer�Van�Ojik�met�ons�allemaal�meedenkt
om�de�problemen�die�Nederland�heeft,�op�te�gaan�lossen.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Ik�gun�de�heer�Samsom�zijn�vreugde.
De�voorzitter:
Dank�u�wel,�namens�de�heer�Samsom.
Het�woord�is�aan�de�heer�Wilders�van�de�PVV.

De�heer�Wilders�(PVV):
Voorzitter.�Nederland�gaat�naar�de�knoppen.�Dit�kabinet
bezuinigt�Nederland�kapot.�Dit�kabinet�belast�Nederland
plat.�Alles�wordt�gesloopt:�de�economie,�de�koopkracht,
de�consumptie.�Elke�maand�sluiten�1.000�bedrijven�de
deuren.�Elke�maand�keren�20.000�mensen�naar�huis�terug,�met�de�boodschap�dat�zij�hun�baan�kwijt�zijn.�Duizenden�jongeren�kunnen�geen�baan�meer�vinden.�De�woningmarkt�wordt�gesloopt.�De�arbeidsmarkt�wordt�gesloopt.�De�pensioenen�worden�gekort.�Allemaal�het�gevolg�van�het�bezuinigingsbeleid�dat�onze�economie�verstikt.

5 maart 2013
TK�57

57-21-59

Wilders
Wij�zeiden�het�al�eerder,�en�ik�zeg�het�nog�een�keer�en
blijf�het�zeggen:�de�belastingen�moeten�omlaag,�en�niet
omhoog.�We�moeten�de�economie�stimuleren.�Dat�kan
maar�op�één�manier:�door�de�lasten�voor�burgers�te�verlagen.�Hoe�hoger�de�belastingen,�hoe�minder�economische
groei,�hoe�minder�banen�en�hoe�meer�ellende�voor�al�die
hardwerkende�Nederlanders,�voor�al�die�ouderen,�voor�al
die�zieken,�voor�al�die�jongeren,�voor�al�die�werklozen.�Iedere�cent�die�burgers�en�bedrijven�aan�de�Nederlandse
Staat�moeten�overmaken,�is�een�cent�minder�om�uit�te�geven�in�een�winkel,�een�cent�minder�om�te�consumeren�en
te�investeren�in�de�Nederlandse�economie.
Er�is�dus�maar�één�manier�om�de�economie�en�de�welvaart�te�laten�stijgen:�door�het�vertrouwen�te�herstellen
en�banen�te�creëren.�Dat�doe�je�door�de�lasten�te�verlagen.�Mark�Rutte,�onze�huidige�minister-president,�vond
dat�vroeger�ook.�In�september�2002�zei�hij:�belastingen
zijn�gif�voor�de�economie;�belastingen�zijn�slecht�voor�de
werkgelegenheid�in�Nederland.�Kan�de�minister-president
vandaag�nog�eens�uitleggen�waarom�hij�een�beleid�voert
dat�gif�is�voor�de�economie�en�dat�slecht�is�voor�de�werkgelegenheid�in�Nederland?
Wat�wil�dit�kabinet�nu?�Wat�doet�dit�kabinet�nu?�Na�een
Kunduzakkoord�en�een�regeerakkoord�vol�met�lastenverzwaringen�wordt�nu�opnieuw�voorgesteld�om�de�lasten�te
verhogen,�om�bijvoorbeeld�onze�verpleegkundigen,�die
hardwerkende�helden�in�de�zorg,�op�de�nullijn�te�zetten�en
om�de�belastingschijven�te�bevriezen�zodat�we�met�zijn�allen�meer�belasting�moeten�gaan�betalen.�Het�kabinet�gaat
in�een�economische�crisis�die�veroorzaakt�is�door�lastenverzwaringen,�door�op�de�heilloze�weg�van�lastenverzwaringen�en�duwt�de�economie�een�mes�in�de�rug.�Zoals�ik
net�al�in�een�interruptiedebatje�met�collega�Buma�zei,�huilen�de�Kunduzpartijen�krokodillentranen.�Ook�zij�zijn�medeverantwoordelijk.�Ook�zij�hebben�hun�handtekening�gezet�onder�een�Kunduzakkoord�met�miljarden�aan�lastenverzwaringen.
Ik�kan�het�niet�genoeg�herhalen:�het�beleid�moet�om.
Zonder�belastingverlaging�en�met�de�belastingverhoging
die�het�kabinet�ook�volgend�jaar�weer�voor�ons�in�petto
heeft,�zal�de�kleine�groei�die�het�CPB�nog�voorspelt�voor
2014�verdwijnen�als�sneeuw�voor�de�zon.�Met�name�de
VVD�moet�zich�kapot�schamen.�De�puinhoop�die�deze�partij�van�ons�land�maakt,�is�ongekend:�eerst�de�kiezer�alles
beloven�–�belastingverlaging�–�en�dan�precies�het�tegenovergestelde�doen,�namelijk�belastingverhoging.�Alle�beloftes�worden�opgeofferd�op�het�Brusselse�altaar.
Het�resultaat�is�voorspelbaar.�De�economie�zal�nog
meer�stilvallen,�de�koopkracht�zal�nog�meer�verdampen
en�Nederland�zal�in�sneltreintempo�verarmen.�Zo�wordt
Nederlanders�alle�hoop�op�een�betere�toekomst�ontnomen.�De�ouderen,�die�onze�welvaart�hebben�opgebouwd,
verliezen�het�vooruitzicht�op�een�goede�oude�dag.�Ze�krijgen�van�de�heer�Samsom�te�horen�dat�ze�de�rijkste�groep
zijn�in�de�samenleving�en�dat�het�dus�maar�normaal�is�dat
ze�grote�offers�moeten�brengen.
De�heer�Pechtold�(D66):
Gelukkig�heeft�de�grote�wegloper,�de�heer�Wilders,�het
Catshuis�verlaten.�Stel�dat�we�nog�in�het�horrorscenario
zaten�dat�hij�daar�was�gebleven.�Dan�lag�er�een�pakket
–�niet�het�Catshuisakkoord�maar�het�pakket�van�Rutte�I�–
van�18�miljard.�Hoeveel�lastenverzwaring�zat�daarin,�mijnheer�Wilders?

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Wilders�(PVV):
Daar�zat�netto�1,9�miljard�aan�lastenverzwaringen�in.
De�heer�Pechtold�(D66):
Nee,�mijnheer�Wilders.
De�heer�Wilders�(PVV):
Zeker,�mijnheer�Pechtold.
De�heer�Pechtold�(D66):
Fout.�Ik�zou�de�lijstjes�van�de�anderen�wat�minder�bekijken�en�het�eigen�lijstje�van�ten�minste�6�miljard�nog�eens
goed�bestuderen.�Het�is�waar�dit�allemaal�nog�niet�is�uitgevoerd,�maar�uw�handtekening�–�Geert�Wilders�–�stond
daaronder.�Als�dat�kabinet,�dat�een�horizon�had�tot�2015,
er�nu�nog�had�gezeten,�zou�u�voor�diezelfde�problematiek
hebben�gestaan.�Het�is�prachtig�als�de�heer�Wilders�hier
anderen�de�maat�wil�nemen,�maar�de�koploper�staatsschuld,�de�koploper�werkloosheid�op�de�langere�termijn,
staat�daar�op�het�spreekgestoelte:�de�wegloper�Wilders.
De�heer�Wilders�(PVV):
Het�tegendeel�is�het�geval.�Wij�zijn�inderdaad�niet�de�partij
die�overal�maar�altijd�aanschuift,�zoals�D66,�de�partij�van
de�heer�Pechtold.�Samen�met�uw�collega's�van�de�oppositie�staat�u�bovenaan�het�bangalijstje�van�het�kabinet�en
voor�twee�breezertjes�helpt�u�het�kabinet�aan�een�meerderheid.�Dat�is�wat�D66�doet,�dat�is�wat�andere�partijen�in
de�oppositie�doen:�uw�ziel�verkopen�voor�een�beetje�extra
beltegoed.�De�PVV�zal�dat�nooit�doen.�Nu�de�feiten,�mevrouw�de�voorzitter,�en�niet�de�demagogie�van�mijnheer
Pechtold.
(hilariteit)
De�heer�Wilders�(PVV):
De�demagogie�van�de�heer�Pechtold!�U�kunt�klappen�totdat�u�een�ons�weegt,�maar�u�bent�de�grootste�demagoog
uit�dit�huis.�Wat�zijn�de�feiten?�De�feiten�zijn,�dat�ons�verkiezingsprogramma,�als�enige�van�alle�politieke�partijen,
leidt�tot�economische�groei,�dat�het�leidt�tot�groei�van�de
consumptie�en�tot�groei�van�de�werkgelegenheid;�alleen
bij�de�PVV. Het�leidt�tot�minder�werkloosheid;�alleen�bij�de
PVV. Omdat�wij�slim�bezuinigden�in�ons�programma�op
zaken�als�ontwikkelingshulp,�vergroening�en�meer�van�die
gekke�dingen,�hoefden�wij�minder�te�bezuinigen,�terwijl
wij�toch�aan�het�einde�van�de�rit�een�van�de�laagste�tekorten�hadden,�namelijk�1,3%�van�het�bbp.�Dat�u�daar�jaloers
op�bent,�mijnheer�Pechtold,�vergeef�ik�u.
De�heer�Pechtold�(D66):
Het�doet�mij�in�de�eerste�plaats�deugd�dat�de�heer�Wilders
zo�nu�en�dan�toch�verder�kijkt�dan�Venlo,�en�de�Italiaanse
politiek�als�voorbeeld�neemt.�Hij�neemt�wat�dat�betreft�Europa�als�voorbeeld�en�dat�doet�hem�goed.�Wij�weten�dat
de�heer�Wilders�weinig�heeft�met�religies,�maar�hij�is�zelf
wel�een�groot�gelover,�namelijk�in�de�Maya's.�Als�wij�kijken�naar�al�die�lijstjes,�zeg�ik�tegen�de�heer�Wilders,�bent
u�de�koploper�staatsschuld.�U�bent�degene�die�volgende
generaties�met�miljarden�en�miljarden�extra�opzadelt,�boven�de�420�miljard�die�wij�nu�al�hebben.�Vandaag�nog�een
feestje,�morgen�vergaan�we;�dat�is�uw�strategie.�Daarmee�bent�u�de�demagoog.�Daarmee�bent�u�de�menner,
die�denkt�mensen�allemaal�mee�te�nemen.�De�Maya's;�zij
hebben�vele�malen,�net�als�u,�ongelijk�gekregen.

5 maart 2013
TK�57

57-21-60

Wilders
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�vind�het�niet�zo�sterk�hoor,�ik�heb�de�heer�Pechtold�wel
eens�sterker�meegemaakt�aan�de�interruptiemicrofoon.
Dit�is�toch�een�zwak,�warrig�verhaal.�Ik�kan�er�geen�chocola�van�maken.�De�feiten�liggen�echt�anders.�U�kunt�nu�wel
glimlachen�en�tien�keer�terugkomen,�maar�het�is�een�zwak
verhaal,�mijnheer�Pechtold.�De�feiten�liggen�anders.�De
feiten�zijn�dat�bij�ons,�als�enige,�de�economie�groeit.�In�tegenstelling�tot�bij�D66�groeit�bij�ons�de�werkgelegenheid.
Het�aantal�banen�groeit�en�het�aantal�werklozen�daalt.�De
huren�dalen�met�10%,�in�plaats�van�dat�zij�stijgen,�zoals�in
uw�programma.�Wij�doen�het�gewoon�het�beste.�Natuurlijk�is�het�sneu�voor�een�partijtje�als�D66�om�je�meerdere
te�moeten�erkennen�in�de�PVV. Ik�begrijp�dat.�Ik�begrijp
ook�dat�u�graag�als�een�soort�bangameisje�bij�het�kabinet�op�schoot�zit,�maar�dat�laat�onverlet�dat�wij�het�beter
doen,�beter�hebben�gedaan�en�beter�zullen�blijven�doen
dan�uw�partij.
De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�stel�vast�dat�de�grote�wegloper�in�de�hoek�van�het
schoolplein�staat�te�schreeuwen�en�op�zijn�papiertje�moet
kijken:�wat�was�het�ook�alweer?�Ik�heb�de�programma's
wel�in�mijn�hoofd�zitten,�hoor.
De�heer�Wilders�(PVV):
Blijkbaar�niet.
De�heer�Pechtold�(D66):
Op�de�korte�termijn�feestvieren,�maar�op�de�lange�termijn
deze�en�volgende�generaties�een�grote�staatsschuld�geven.�Ook�nu�weer,�na�even�regeringsverantwoordelijkheid
te�hebben�gedragen,�is�het�weglopen,�zeven�minuten�koffie�schenken�en�je�weer�in�je�eigen�gelijk,�daar�met�dat
mooie�blokje,�isoleren�en�vertellen:�als�ik�het�zou�doen,
zou�het�allemaal�beter�zijn.�Het�is�een�ongelooflijk�leuke
rode�draad�in�dit�debat,�maar�het�leidt�nergens�toe.
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�moet�het�blijven�herhalen,�het�zijn�ontzettend�zwakke
interrupties�van�de�heer�Pechtold.�Het�valt�mij�enorm�van
hem�tegen.�Normaal�gesproken�heeft�hij�meer�inhoud,�of
op�zijn�minst�wat�meer�humor.�Dat�is�er�nu�allebei�niet.
Het�is�niet�leuk�en�het�slaat�inhoudelijk�echt�helemaal�nergens�op.�Laten�wij�nu�eens�kijken�wat�de�heer�Pechtold
heeft�gedaan.�De�heer�Pechtold�heeft,�sinds�dat�verderfelijke�kabinet-Rutte�I,�zoals�hij�het�noemde,�zijn�handtekening�gezet�onder�het�Kunduzakkoord.�Samen�met
de�andere�vrienden�van�Kunduz,�zoals�het�CDA,�heeft�de
heer�Pechtold�getekend�voor�hogere�btw,�hogere�accijnzen,�hogere�kolenbelasting�en�het�bevriezen�van�de�belastingschijven.�Dat�zijn�allemaal�dingen�die�de�Nederlandse�economie�kapot�hebben�gemaakt.�Uw�partij�heeft
er�met�al�die�lastenverzwaringen�voor�gezorgd�dat�wij
nu�20.000�werklozen�per�maand�hebben.�Dat�is�de�verantwoordelijkheid�van�D66.�De�hypotheekrenteaftrek�zou
worden�aangepakt.�De�woningmarkt�zou�worden�aangepakt.�Het�is�een�enorme�ramp.�Er�worden�60%�minder�huizen�verkocht.�De�huizenprijzen�dalen.�Het�woonakkoord,
met�de�zogenaamde�blokhypotheek�is�een�ramp.�Mensen
zijn�duurder�uit.�Alles�wat�u�aanraakt,�mijnheer�Pechtold,
wordt�een�ramp�voor�Nederland.�Laat�ik�het�daarbij�houden.
Ik�zei�al�dat�Nederlanders�alle�hoop�op�een�betere�toekomst�wordt�ontnomen.�Ouderen�krijgen�van�de�heer
Samsom�te�horen�dat�het�normaal�is�dat�zij�offers�bren-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

gen.�Jongeren�die�aan�de�slag�willen�om�aan�een�eigen
toekomst�te�bouwen,�vinden�geen�baan.�De�jeugdwerkloosheid�is�dramatisch�hoog.�Ook�hier�komt�het�kabinet
niet�met�concrete�oplossingen.
Ik�zei�het�al:�het�alternatief�is�er.�Het�alternatief�is�slimmer�bezuinigen.�Het�alternatief�is�lastenverlichting.�Wij
geven�dit�jaar�4�miljard�aan�ontwikkelingshulp.�Waarom
houden�wij�daar�niet�mee�op�en�laten�wij�Afrika�niet�even
zijn�eigen�boontjes�doppen?�Waarom�besteden�wij�die�4
miljard�niet�in�Nederland?�4�miljard�in�Nederland�betekent
€ 500�extra�voor�ieder�Nederlands�huishouden;�€ 500�extra�en�dan�heb�ik�het�over�één�maatregel.�Met�dat�soort
maatregelen�stimuleer�je�de�economie.�Met�dat�soort
maatregelen�krijgen�mensen�weer�koopkracht.�Met�dat
soort�maatregelen�krijgen�wij�weer�banen.
Vijf�maanden�geleden�kondigden�de�heren�Rutte�en
Samsom�aan�dat�zij�een�brug�gingen�slaan.�Nog�nooit
eerder�is�een�brug�zo�snel�ingestort.�Dat�blijkt�uit�de�cijfers�van�het�Centraal�Planbureau�van�vorige�week.�De�heren�Rutte�en�Samsom�zoeken�nu�in�paniek�naar�draagvlak
voor�een�bouwsel�dat�op�instorten�staat.�De�polder�moet
er�de�schouders�onder�zetten.�Het�is�maar�de�vraag�–�wij
zullen�het�de�komende�weken�zien�–�of�dat�werkelijk�gaat
lukken.
Ook�de�oppositiepartijen�–�ik�zei�het�net�al�in�reactie�op
een�interruptie�van�de�heer�Pechtold�–�worden�verleid.�Zij
staan�bovenaan�het�bangalijstje�van�het�kabinet.�Voor�een
breezertje�of�twee�mogen�zij�het�kabinet�aan�een�meerderheid�helpen,�zogenaamd�in�landsbelang.�Mijn�partij,�de
PVV,�doet�daar�niet�aan�mee.�Kan�ik�nog�helderder�zijn?
Wij�doen�daar�niet�aan�mee.�Wij�doen�niet�mee�aan�het�afbraakbeleid�van�Nederland,�het�beleid�dat�Nederland�kapot�maakt�met�die�gifbeker�vol�met�lastenverzwaringen.
Wij�tekenen�verzet�aan�en�met�ons�–�de�ministers�kunnen�erom�lachen�–�heel�veel�Nederlanders,�zo�verzeker
ik.�De�burgers�van�dit�land�zijn�het�zat.�Zij�zijn�het�zat�om
als�citroenen�te�worden�uitgeperst.�Het�is�tijd�voor�een�ander�beleid.�Het�is�tijd�voor�een�beleid�van�belastingverlaging.�Het�is�tijd�voor�een�beleid�waarmee�ons�land�sterker�uit�de�crisis�komt.�Een�beleid�dat�niet�sloopt,�maar�opbouwt.�Een�beleid�van�hoop�voor�jong�en�oud.�Een�beleid
dat�zorgt�voor�economische�groei,�voor�banen�en�voor
meer�geld�in�de�portemonnee�van�hardwerkend�Nederland.�Voor�dat�beleid�en�voor�niets�anders�zullen�wij�tekenen.

De�heer�Samsom�(PvdA):
Voorzitter.�Afgelopen�zondag�werd�ik�in�Doetinchem�na
een�politiek�café�aangesproken�door�een�mijnheer:�54
jaar,�bezorgd�en�bang.�Hij�was�al�tien�jaar�op�uitzendbasis�aan�het�werk,�had�bijna�geen�zekerheden�opgebouwd
en�stond�nu�op�straat,�door�de�flexwetgeving�zes�maanden�in�de�wacht�voordat�hij�weer�nieuw�werk�zou�mogen
aanvaarden�als�er�werk�zou�zijn.�Die�man,�maar�ook�de
mensen�van�de�sociale�werkvoorziening�die�mij�vorige
week�een�petitie�aanboden�omdat�zij�zich�zorgen�maken,
of�de�kleinkinderen�van�de�vandaag�herdachte�oud-minister�Kooijmans�die�hier�vanmiddag�door�de�gangen�dartelden�op�zoek�naar�handtekeningen�van�politici,�zij�en�vele
anderen�zijn�voor�ons�allemaal�de�gezichten�achter�de�opdracht�waar�wij�voor�staan.
De�opdracht�is�om�flexwerkers�meer�zekerheid�te�bieden�zodat�de�man�in�Doetinchem�geen�angst�meer�hoeft
te�hebben�voor�de�toekomst�en�om�de�sociale�werkvoor-

5 maart 2013
TK�57

57-21-61

Samsom
ziening�zo�in�te�richten�dat�waar�er�een�deur�van�de�sociale�werkvoorziening�dichtgaat�er�tegelijkertijd�in�een�bedrijf�eentje�opengaat�zodat�goed�werk�bij�een�goed�bedrijf
beschikbaar�komt�voor�deze�soms�zo�kwetsbare�groep
mensen.�De�opdracht�is�ook�om�het�beste�onderwijs�voor
onze�kinderen�en�kleinkinderen�te�organiseren,�om�een
duurzame�energievoorziening�op�te�bouwen�zodat�zij�ook
van�hun�welvaart�kunnen�blijven�genieten�en�om�op�verantwoorde�wijze�met�de�overheidsfinanciën�om�te�gaan
zodat�zij�niet�worden�opgezadeld�met�datgene�wat�wij�verzuimden�aan�te�pakken.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
De�heer�Samsom�geeft�graag�duidelijkheid.�Kan�hij�duidelijkheid�geven�over�wat�er�gaat�gebeuren�met�het�ontslagrecht�en�de�WW?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Nee,�want�het�proces�dat�wij�nu�ingaan,�heeft�juist�tot
doel�–�ik�had�van�de�heer�Buma�begrepen�dat�hij�dat�ook
een�verstandige�aanpak�vond�–�om�met�sociale�partners
tot�een�sociaal�akkoord�te�komen,�een�sociale�agenda.
Daarbij�zijn�voorstellen�aan�de�orde�van�het�kabinet,�in
ieder�geval�gesteund�door�de�coalitiepartijen,�wellicht�ook
door�een�aantal�andere�parijen,�om�die�sociale�agenda�gezamenlijk�in�te�vullen.�Ik�loop�daar�nu�niet�op�vooruit.�Dus
kunnen�wij�nu�ook�geen�zekerheid�geven�over�wat�er�gaat
gebeuren.�Ik�hoop�dat�dit�over�een�maand�of�twee�anders
zal�zijn.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
De�heer�Samsom�loopt�nu�heel�hard�vooruit,�want�hij
geeft�aan�dat�wat�in�het�regeerakkoord�staat�kan�worden
veranderd.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Dat�stond�al�in�het�regeerakkoord,�in�het�speciale�kadertje�dat�wij�hebben�gemaakt.�Daar�staat�letterlijk:�dit�zijn�de
grote�lijnen�waarmee�het�kabinet�denkt�de�toekomst�in�te
kunnen,�maar�werkgevers�en�werknemers�krijgen�uitdrukkelijk�de�kans,�eigenlijk�ook�een�beetje�de�gelegenheid�en
de�opdracht,�om�met�het�kabinet�te�zoeken�naar�een�invulling�waar�iedereen�mee�verder�kan.�Ook�toen�gold�het
adagium�bruggen�bouwen�al.�Ook�toen�zocht�het�kabinet
uitdrukkelijk�naar�draagvlak,�met�name�in�de�polder.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Een�lang�verhaal,�maar�mevrouw�Hamer,�collega�van�de
heer�Samsom,�was�gisteren�veel�duidelijker:�wat�betreft
de�PvdA�kan�het�ook�minder.�Kan�de�uitkomst�zijn�dat�de
hervormingen�uit�het�regeerakkoord�minder�worden�dan
in�het�regeerakkoord�is�opgeschreven,�minder�of�zelfs
niet?
De�heer�Samsom�(PvdA):
We�hebben�al�een�keer�een�debat�gehad�naar�aanleiding
van�de�herziening�van�de�inkomensafhankelijke�premie.
Daar�kwam�250�miljoen�uit�tevoorschijn�voor�invulling
in�de�sociale�agenda.�Ik�heb�toen�al�een�suggestie�gedaan�die�niet�hoeft�te�worden�opgevolgd,�maar�die�wel
zou�kunnen�worden�opgevolgd,�namelijk�om�van�de�WWduur,�die�nu�op�een�jaar�is�gezet�–�70%�van�het�laatstverdiende�loon�–�achttien�maanden�te�maken.�Ja,�ook�toen
was�al�duidelijk�dat�er�veranderingen�zouden�kunnen�worden�aangebracht,�omdat�wij�bij�werkgevers�en�werkne-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

mers�zoeken�naar�draagvlak,�uiteindelijk�ook�in�de�Kamer,
om�verder�te�kunnen�met�de�sociale�agenda.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Dit�is�geen�antwoord.�De�heer�Samsom�stelt�dat�er�indertijd�geld�is�bijgekomen.�De�FNV�vond�dat�een�mooi�begin
van�de�onderhandelingen.�De�vraag�is�heel�simpel.�Wat
mevrouw�Hamer�gisteren�zei,�is�dat�ook�het�standpunt
van�de�heer�Samsom?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Mevrouw�Hamer�toonde�gisteren�in�de�krant�–�dat�hebben
wij�ook�op�televisie�gezien�–�en�anderen�deden�dat�vanuit
het�kabinet,�begrip�voor�het�feit�dat�de�vakbond�er�stevig
ingaat.�Ik�snap�dat,�want�de�vakbond�is�er�voor�zijn�leden.
De�vakbond,�en�dat�is�nooit�anders�geweest,�gaat�dit�soort
onderhandelingen�stevig�in.�Ik�weet�niet�wat�de�uitkomst
wordt,�dat�weet�de�heer�Buma�ook�niet,�maar�wij�gaan�er
van�te�voren�geen�beslag�op�leggen.
De�heer�Roemer�(SP):
Als�wij�hier�vandaag�niet�over�mogen�praten,�dan�kun�je
je�afvragen�wat�de�heer�Dijsselbloem�in�al�die�kamertjes
deed,�maar�dat�terzijde.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Het�mag�wel.
De�heer�Roemer�(SP):
Nee,�want�u�geeft�toch�geen�antwoord.
Even�iets�over�de�doorgeslagen�flexibilisering.�Dezelfde�vakbeweging�heeft�daar�een�ongelooflijk�groot�punt
van�gemaakt.�De�heer�Samsom�geeft�overal�aan,�voor�en
na�de�verkiezingen,�dat�die�zwaar�is�doorgeslagen.�Dat
was�de�reden�dat�PvdA�en�SP�gezamenlijk�een�initiatiefwet�hebben�gemaakt.�De�heer�Samsom�begint�er�nu�weer
over,�hij�haalt�er�allerlei�families�bij,�waar�dan�ook�in�het
land,�en�hij�hoort�de�vakbeweging.�Wees�dan�nu�ook�een
man.�Laat�mevrouw�Hamer�haar�handtekening�zetten�onder�het�initiatiefwetsvoorstel�van�PvdA�en�SP. Daarmee
geeft�de�heer�Samsom�tegelijkertijd�het�signaal�af�dat�die
zoektocht�naar�samenwerking�in�deze�Kamer�hem�echt
iets�waard�is.
De�heer�Samsom�(PvdA):
We�hebben�al�een�aantal�maatregelen�in�het�regeerakkoord�opgeschreven.�Daarna�is�de�heer�Asscher�er�in�debatten�mee�doorgegaan.�Daarin�wordt�expliciet�meer�zekerheid�aan�flexwerkers�geboden.�Ook�daarvoor�geldt�dat
wij�niet�nu�al�met�voorgebakken�wetsvoorstellen�komen.
Ook�wat�dit�betreft�geven�wij�de�sociale�agenda�en�de�sociale�partners�de�kans.�Ik�heb�gisteren�geconstateerd�dat
het�mandaat�waarmee�de�heer�Heerts�op�pad�gaat�een
zeer�uitgebreid�hoofdstuk�over�de�flexagenda�bevat.�Dit
zit�de�vakbeweging�hoog,�het�zit�ons�hoog�en�zit�de�Kamer�hoog.�Ik�zie�mogelijkheden�om�zaken�te�verbeteren,
op�basis�van�breed�draagvlak.�Ik�verzoek�de�heer�Roemer
het�geduld�op�te�brengen�en�een�maand�of�misschien�iets
langer�te�wachten,�totdat�de�sociale�partners,�zoals�wij�dat
hebben�afgesproken,�in�de�polder�tot�een�vergelijk�komen
waarmee�wij�vervolgens�verder�kunnen.�Het�stond�ook�expliciet�in�de�brief�die�vrijdag�is�verschenen�–�ik�denk�dat
de�heer�Dijsselbloem�het�ook�op�die�manier�heeft�overgebracht�–:�eerst�komen�de�sociale�partners�aan�het�woord
en�daarna�de�Kamer.�Over�de�volgorde�is�natuurlijk�een
hoop�te�zeggen,�maar�zij�krijgen�sowieso�niet�het�laatste

5 maart 2013
TK�57

57-21-62

Samsom
woord,�want�dat�is�aan�de�Kamer.�Als�zij�überhaupt�het
woord�willen�hebben,�moeten�zij�het�eerste�woord�krijgen.
De�heer�Roemer�(SP):
Nee,�dat�was�niet�wat�de�heer�Dijsselbloem�zei.�De�heer
Dijsselbloem�was�gekomen�om�te�zeggen�dat�wij,�ook
vanwege�het�tempo�dat�wij�moeten�maken,�gezamenlijk
en�gelijktijdig�zowel�met�de�sociale�partners�als�met�de
Kamer�aan�het�praten�waren�en�zijn.�De�heer�Samsom
roept�wel�van�alles�bij�Pauw�&�Witteman,�en�roept�hier
van�alles�over�hoe�erg�hij�het�vindt�voor�familie�X�en�familie�Y�en�voor�daar�en�hier�en�voor�in�Doetinchem�en�Tietjerksteradeel.�Maar�als�ik�dan�vraag�wat�de�ruimte�is�...
De�heer�Samsom�(PvdA):
Nou,�fors.
De�heer�Roemer�(SP):
...�Dan�krijgen�wij�geen�antwoord.�Vervolgens�vragen�wij
hoe�ver�de�heer�Samsom�dan�wil�gaan.�Zullen�wij�onze
initiatiefwet�daadwerkelijk�met�zijn�tweeën�gaan�doen,
vragen�wij.�Hoe�groot�is�de�ruimte�voor�de�WW�en�de
ontslagbescherming?�Durft�de�heer�Samsom�verder�te
gaan�om�een�akkoord�te�krijgen�met�de�Kamer�of�met�de
sociale�partners?�Nee,�luidt�het�dan,�wacht�maar,�wacht
maar,�wacht�maar.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Volgens�mij�was�de�brief�van�het�kabinet�daarover�heel
duidelijk.�Wij�beginnen�zo�snel�als�het�kan�met�een�sociale
agenda.�Daarvoor�was�het�nodig�dat�er�ook�een�mandaat
kwam�van�de�grootste�vakbond�in�dit�land.�Dat�is�er�gelukkig�gisteren�gekomen;�daar�ben�ik�erg�blij�om.�Nu�kan
dat�beginnen.�Inderdaad�stond�er�een�zekere�overlap�in,
daarin�heeft�de�heer�Roemer�gelijk.�De�tweede�helft�van
maart�zal�die�overlap�gaan�vertonen.�Het�wordt�nog�een
interessant�proces;�wij�zullen�er�allen�getuige�van�zijn.�Ik
geef�juist�aan�dat�de�ruimte�er�is.�Daarom�wil�ik�die�ruimte�niet�dichtslaan�met�een�vooropgesteld�wetsvoorstel.�Ik
zie�naast�de�heer�Roemer�iemand�staan,�de�heer�Pechtold,
die�er�wellicht�een�paar�andere�ideeën�over�heeft.�Dat�brede�draagvlak�blijven�wij�zoeken.�Daarvoor�zullen�wij�tot�elkaar�moeten�komen�en�zullen�er�compromissen�moeten
worden�gesloten,�in�de�polder�én�in�de�Kamer,�om�uiteindelijk�met�een�totaalresultaat,�dat�gedragen�wordt�door
een�zo�groot�mogelijke�meerderheid,�naar�buiten�te�kunnen�komen.
De�heer�Roemer�(SP):
Het�grote�verschil�is�dat�de�heer�Pechtold�vijf�Kamerzetels�in�de�Eerste�Kamer�meeneemt�en�wij�acht,�voldoende�om�het�kabinet�aan�een�meerderheid�te�helpen.�Als�wij
dus�zaken�kunnen�doen�op�het�gebied�van�de�flexibilisering,�iets�waar�wij�samen�achter�staan,�als�wij�zaken�kunnen�doen�over�de�WW�en�de�ontslagbescherming,�punten
waar�wij�tenminste�voor�de�verkiezingen�nog�samen�achter�stonden,�dan�is�dit�uw�kans.�Kom�nu�gewoon�met�een
heel�duidelijk�signaal�dat�wij�nog�steeds�gezamenlijk�optrekken�om�dit�te�gaan�doen.�Van�tevoren�hebt�u�daarover
nog�zo�veel�stampij�gemaakt.�Wees�nu�niet�terughoudend
door�naar�de�heer�Pechtold�te�gaan�kijken,�want�dan�is�het
wel�helder.�Dan�helpt�u�rechts�namelijk�aan�een�meerderheid,�en�ik�had�altijd�gedacht�dat�u�toch�ergens�nog�stiekem�een�andere�insteek�had.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Samsom�(PvdA):
Daarom�vroeg�ik�net�nog�zo�expliciet�aan�de�heer�Van
Ojik,�bijvoorbeeld,�of�hij�mee�wilde�doen,�maar�ik�vraag
het�ook�aan�u.�Maar�ik�kijk�niet�eenkennig�naar�het�aantal
zetels�in�de�Eerste�Kamer�alleen.�De�polder�buiten�heeft
geen�zetels�in�het�parlement,�in�geen�enkele�Kamer,�en
toch�hechten�wij�ernstig�aan�draagvlak�bij�werkgevers�en
werknemers,�omdat�zij�uiteindelijk�het�vertrouwen�moeten�herstellen,�de�banen�moeten�creëren,�de�werkgelegenheid�moeten�herstellen�en�op�die�manier�de�economie
uit�het�slop�kunnen�trekken.�Wij�gaan�dus�niet�alleen�hier,
in�deze�Kamer,�of�aan�de�overkant�zetels�tellen.�Wij�gaan
proberen�om�op�de�zorgvuldigst�mogelijke�manier�–�die
hebben�wij�nu�voorgesteld�–�met�de�polder�in�gesprek�te
raken.�Daar�leg�ik�dus�geen�beslag�op.�Maar�u�kent�onze
agenda,�u�kent�het�regeerakkoord.�Daarin�gaat�het�voor
de�flexwerker�de�goede�kant�op,�als�ik�het�van�uw�kant�bekijk,�en�ik�hoop�dat�wij�een�mooi�resultaat�zullen�boeken.
Dan�praten�wij�daar�half�maart,�eind�maart�weer�verder
over.�U�hebt�die�ruimte.
De�heer�Pechtold�(D66):
De�man�van�54�in�Doetinchem�vroeg�helderheid�over�ontslagrecht�en�WW-duur.�Ik�heb�begrepen�uit�het�antwoord
aan�collega�Buma�dat�de�heer�Samsom�dat�niet�kon�geven.�De�heer�Roemer�vroeg,�met�de�flexwerkers,�om�duidelijkheid�van�de�PvdA�en�dit�kabinet�als�het�gaat�om�flexwerken.�Noch�de�flexwerkers�noch�de�heer�Roemer�hebben�de�duidelijkheid�gekregen.�De�kinderen�en�kleinkinderen�Kooijmans�werden�door�de�heer�Samsom�zojuist
verbonden�aan�het�onderwijs.�De�duidelijkheid�die�hij�hun
in�ieder�geval�heeft�kunnen�geven,�is�dat�hij�daarop�afgelopen�vrijdag�nog�een�paar�honderd�miljoen�bezuinigd
heeft.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Het�voorstel�van�het�kabinet�bevat�een�bezuiniging�over
alle�ministeries,�een�prijsbijstelling,�die�u�ook�deed�in�het
Lenteakkoord.�Dat�is�een�mogelijke�bezuiniging,�die�met
relatief�weinig�pijn�gepaard�gaat.�Wij�hebben�echter�ook
geteld�dat�daarin�200�miljoen�voor�het�onderwijs�zit.�Dat
doet�ons�pijn.�Wij�kunnen�kijken�of�wij�daar�nog�iets�aan
kunnen�doen�en�op�welke�manier�dan.�Ik�neem�aan�dat�u
daar�ideeën�over�hebt;�die�hebben�wij�ook.�Laten�wij�eens
zien�hoe�ver�wij�kunnen�komen.
De�heer�Pechtold�(D66):
Misschien�begin�ik�hier�wat�te�lang�rond�te�lopen,�maar
de�heer�Samsom�lijkt�in�een�eeuwige�verkiezingsstand
te�staan.�"Ik�heb�met�een�54-jarige�gesproken".�"Ik�heb
met�kinderen�gesproken".�"Ik�heb�met�die-en-die�gesproken"�…�Mijnheer�Samsom,�er�zitten�twee�bewindslieden
van�uw�partij�op�heel�belangrijke�posten.�Zij�zijn�daar
meer�dan�100�dagen�geleden�neergezet,�nadat�u�een�akkoord�had�gesloten.�En�nu�zegt�u�tegen�mij:�weet�u�wat,
ik�verleid�je�door�de�onderwijspartij�eerst�200�miljoen�bezuinigingen�extra�te�geven�en�kom�maar�eens�met�leuke�ideeën.�Had�de�heer�Samsom,�toen�hij�hier�vanavond
naartoe�ging,�nou�enig�idee�wat�hij�wil?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Jazeker.�Maar�ik�heb�het�idee�dat�u�erg�teleurgesteld�bent
als�ik�ruimte�geef�om�verder�te�kunnen�praten�over�de�invulling�van�het�pakket,�iets�wat�het�kabinet�expliciet�in
zijn�brief�heeft�gedaan.�U�zegt:�er�komt�een�kabinet�en�dat
heeft�een�akkoord�dat�alles�dichtslaat.�Dat�is�niet�het�ge-

5 maart 2013
TK�57

57-21-63

Samsom
val.�Er�komt�een�voorstel�waarin�ruimte�zit.�Expliciet,�want
u�hebt�ook�kunnen�zien�dat�het�bezuinigingsbedrag�groter�is�dan�wat�nodig�zou�zijn�om�de�3%�in�2014�te�halen.�Er
is�dus�ruimte.�Benut�u�nou�die�ruimte,�mijnheer�Pechtold,
dan�zullen�wij�dat�ook�doen.�Dat�is�het�spel�tussen�Kamer
en�regering,�waar�een�partij�als�D66�volgens�mij�altijd�zo
aan�hechtte.�En�nu�nog�steeds�aan�hecht.�Hoop�ik.�Toch?
De�heer�Pechtold�(D66):
Een�regering�regeert.�Voorgangers�zeiden�al�dat�dat�een
werkwoord�is.�Ik�weet�werkelijk�niet�hoe�u�van�deelakkoord,�naar�regeerakkoord,�naar�premie-oproerakkoord,
naar�woonakkoord,�naar�sociaal�akkoord,�naar�Oranjeakkoord�…�Dit�land�wil�toch�een�keer�een�regering�waarvan
de�meerderheid�zegt:�en�dit�is�het?�We�kunnen�hier�toch
niet�een�soort�cafetaria�openen�waar�iedereen�de�hele�dag
maar�vakjes�kan�opentrekken,�waar�een�Infrafonds�eerst
gekort�wordt�voor�4�keer�250�miljoen,�dan�weer�500�miljoen�erbij�krijgt�waarna�dat�bedrag�er�zo�meteen�weer�af
gaat,�omdat�u�zegt�dat�het�allemaal�bespreekbaar�is?�Dan
mag�die�Schultz�die�wegen�wel�heel�snel�gaan�aanleggen,
want�binnen�een�week�is�dat�geld�weer�weg.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ik�snap�de�verontwaardiging�van�de�heer�Pechtold�wel,
maar�eigenlijk�ook�niet.�Ik�heb�hem�namelijk�ook�al�meegemaakt�toen�er�een�crisispakket�werd�gemaakt�door�een
kabinet�waarin�ook�mijn�partij�zat,�een�kabinet�van�PvdA,
CDA�en�ChristenUnie.�Dat�pakket�werd�gemaakt�en�hier�in
de�Kamer�gepresenteerd.�Dat�was�daadkracht.�En�u�ging
uit�uw�dak,�mijnheer�Pechtold.�De�heer�Wilders�ging�nog
verder�uit�zijn�dak,�die�liep�de�Kamer�uit�omdat�er�nergens
meer�over�te�praten�was,�maar�u�ging�ook�uit�uw�dak,
om�precies�dezelfde�reden.�Er�was�nérgens�meer�over�te
praten.�Boos�dat�u�was,�mijnheer�Pechtold!�En�mevrouw
Halsema,�en�een�paar�andere�Kamerleden�uit�de�oppositie.�Boos!�Niet�te�temmen.�En�nu�bent�u�boos.�Boos!�Omdat�u�mag�meepraten.�Omdat�u�iets�mag�aanleveren.�Omdat�u�mee�kunt�doen.�Ik�weet�zo�niet�meer�op�welke�manier�ik�u�nog�tevreden�moet�stellen,�maar�ik�hoop�dat�het
nog�goed�komt.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Ik�geloof�dat�de�heer�Samsom�zich�er�toch�een�beetje�gemakkelijk�van�afmaakt�door�te�zeggen:�nou�mag�u�meepraten�en�nou�is�het�wéér�niet�goed.�De�vraag�aan�de�heer
Samsom�is�waar�hij�eigenlijk�staat�in�dit�debat.�Het�gaat
niet�over�de�vraag�of�wij�allemaal�mogen�meepraten;�het
gaat�over�de�vraag�wat�hij�vindt.
Ik�stel�één�vraag�in�relatie�tot�het�onderwerp�van�de
WW�en�het�ontslagrecht.�In�het�regeerakkoord�staat:�door
dat�aan�te�pakken,�verkorten�wij�de�weg�van�werk�naar
werk.�Ik�heb�al�gezegd�"was�dat�maar�waar",�want�het
geldt�alleen�als�je�iets�doet�om�mensen�aan�werk�te�helpen,�aan�re-integratie.�Ik�zie�geen�voorstellen�om�dat�te
doen.�Misschien�kan�de�heer�Samsom�daar�eens�op�reageren.�Er�is�namelijk�door�het�kabinet�een�standpunt�ingenomen�dat�door�zijn�partij�wordt�gesteund.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Dat�klopt.�Dat�wordt�gesteund�omdat�er�in�die�ontslagroute�iets�verandert�volgens�het�regeerakkoord.�Iedereen�die
ontslagen�wordt�–�helaas�gebeurt�dat�op�dit�moment�te
vaak�–�gaat,�wat�betreft�de�plannen�in�het�regeerakkoord,
via�het�UWV�en�krijgt�een�ontslagvergoeding�mee.�Dat�is
nu�voor�80%�van�de�werknemers�niet�het�geval.�Zij�gaan

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

eruit�zonder�enige�ontslagvergoeding.�Die�ontslagvergoeding�hebben�wij�niet�voor�niets�een�"transitiebudget"�genoemd.�Het�is�immers�geen�ontslagvergoeding�om�meteen�in�je�zak�te�steken.�Het�is�iets�om�te�kunnen�gebruiken�van�werk�naar�werk.�Uw�ideaal,�mijnheer�Van�Ojik,�en
ook�dat�van�mij,�staat�in�het�regeerakkoord.�Het�kan�altijd
nog�beter.�Wellicht.�Dat�is�het�gesprek�dat�nu�wordt�gevoerd�in�de�polder.�We�hebben�gehoord�dat�daar�stevige
noten�worden�gekraakt�over�ontslag�en�WW. Ik�ben�benieuwd�op�welke�manier�en�met�welke�voorstellen�ze�terugkomen,�maar�ik�weet�zeker�dat�u�er�iets�in�kunt�terugvinden�en�misschien�nog�iets�aan�kunt�toevoegen.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
De�vraag�is�op�dit�moment�niet�of�ik�er�iets�in�kan�terugvinden�dan�wel�of�collega's�er�iets�in�kunnen�terugvinden.
De�vraag�aan�de�fractievoorzitter�van�de�Partij�van�de�Arbeid�is�wat�hij�erin�terug�wil�vinden.�Hij�heeft�tenslotte�getekend�voor�een�regeerakkoord�waarin�staat�dat�als�we
dat�allemaal�gaan�doen,�we�de�weg�van�werk�naar�werk
verkorten.�Ik�heb�gezegd�dat�als�we�niet�oppassen,�we�alleen�maar�de�weg�van�werk�naar�bijstand�verkorten.�Wat
wil�de�fractievoorzitter�van�de�Partij�van�de�Arbeid�erin
hebben?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Wij�hebben�het�coalitieakkoord�gesteund.�Dus�wat�ons�betreft,�is�dat�een�plan�waar�je�achter�zou�kunnen�staan.�In
dat�coalitieakkoord�staat�ook�expliciet�de�opdracht�aan�het
kabinet�om�met�sociale�partners�tot�overeenstemming�te
komen,�waarbij�er�ruimte�is�om�naar�de�wensen�van�sociale�partners�te�luisteren.�Het�is�toch�niet�zo�gek�dat�een
kabinet�zich�op�die�manier�in�Nederland�opstelt?�Nota�bene�de�heer�Buma�verwees�er�al�naar:�in�de�jaren�tachtig
lukte�het�ons�om�uit�een�crisis�te�komen�dankzij�de�medewerking�van�sociale�partners.�Dat�lijkt�ons�een�heel�goede
strategie�en�een�goede�weg�om�nu�weer�te�bewandelen.
Is�de�heer�Van�Ojik�daar�nou�zo�tegen?
De�voorzitter:
Mijnheer�Van�Ojik,�tot�slot,�hoop�ik.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
De�heer�Samsom�speelt�de�bal�steeds�terug�door�te�vragen�of�ik�ergens�tegen�ben�of�dat�collega's�ergens�wat�van
vinden.�In�het�regeerakkoord�staat�een�en�ander�over�ontslagrecht�en�WW,�wat�op�zichzelf�geen�enkele�baan�oplevert.�Verkorting�van�de�WW�levert�geen�banen�op.�Of�je
die�nou�met�een�halfjaar�of�een�jaar�verkort,�er�moet�van
alles�gebeuren�wil�dat�ooit,�misschien,�in�het�ideale�geval
een�positieve�maatregel�zijn.�De�vraag�is:�welke�maatregelen�moeten�volgens�de�heer�Samsom�worden�genomen?
Daar�komt�geen�antwoord�op.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Jawel,�want�wij�hebben�de�maatregelen�in�het�coalitieakkoord�gesteund.�En�ik�ben�lichtelijk�verbaasd�omdat�het
verkiezingsprogramma�van�GroenLinks�op�sommige�punten�nog�verder�ging,�zoals�het�verkorten�van�de�WW. Maar
misschien�is�dat,�wat�de�heer�Van�Ojik�betreft,�nu�verleden�tijd.�Dat�zou�kunnen.�Wij�hebben�het�regeerakkoord
gesteund�omdat�wij�daarin�een�goede�balans�zien�tussen
maatregelen�die�de�arbeidsmarkt�versterken�en�inderdaad
hervormingen�op�de�WW�en�het�ontslagrecht.

5 maart 2013
TK�57

57-21-64

Samsom
De�voorzitter:
Mijnheer�Van�Ojik.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Dank�u,�mevrouw�de�voorzitter,�voor�de�gelegenheid.
Het�punt�is�nou�juist�dat�in�het�verkiezingsprogramma�waar�de�heer�Samsom�naar�verwijst,�wel�antwoord
werd�gegeven�op�een�aantal�vragen.�Ik�probeer�hem�nu�te
verlokken�daar�ook�een�antwoord�op�te�geven.�Dat�is�de
vraag�hoe�je�werk�creëert,�hoe�je�re-integratie�bevordert
en�hoe�je�mensen�daadwerkelijk�van�werk�naar�werk�begeleidt.�Dát�is�nodig�om�iets�aan�de�werkloosheid�in�Nederland�te�doen.�Dat�is�het�verschil�tussen�de�opstelling
van�mijn�partij�en�wat�ik�nu�niet�hoor,�zeg�ik�tot�mijn�verdriet,�van�de�heer�Samsom.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ik�kan�de�heer�Van�Ojik�bedienen�aangezien�hij�zo�expliciet�naar�werk�vraagt.�In�het�pakket�dat�het�kabinet�vrijdag
als�voorstel�heeft�opgestuurd,�staan�in�2013�al�expliciete
investeringen�van�800�miljoen�die�werkgelegenheid�opleveren,�deels�in�lijn�met�wat�de�heer�Van�Ojik�wil.�Bedrijven�die�investeren,�krijgen�een�extra�belastingaftrek.�Dat
zouden�investeringen�in�duurzame�technologie�kunnen
zijn.�Kapitaalintensieve�investeringen�komen�daar�bij�uitstek�voor�in�aanmerking.�Die�extra�investeringen�leveren
ook�banen�op.�De�heer�Van�Ojik�zei�het�al,�ik�zeg�het�hem
na:�het�staat�in�het�voorstel�van�het�kabinet�van�afgelopen
vrijdag.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Ik�hoor�u�op�een�heel�afstandelijke�manier�over�het�regeerakkoord�spreken.�U�zei:�het�is�een�akkoord�waar�je
achter�zou�kunnen�staan.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Mijn�handtekening�staat�eronder.�Dat�lijkt�mij�helder.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Vandaar�dat�het�mij�verbaasde�dat�u�daar�in�die�termen
over�sprak,�maar�ik�begrijp�het�wel�bij�sommige�voorstellen�in�het�regeerakkoord,�met�name�die�over�de�WWduurverlaging.�Dat�is�een�gedrocht.�Het�is�heel�erg�dat
mensen�die�werkloos�raken,�binnen�een�jaar�op�bijstandsniveau�terechtkomen.�De�dag�dat�ze�werkloos�worden,
kunnen�ze�bij�wijze�van�spreken�het�bord�al�in�de�tuin�zetten,�want�ze�zien�de�bijstand�dan�razendsnel�op�zich�afkomen.�Er�zijn�net�al�een�paar�citaten�gegeven�uit�de�kringen
van�de�Partij�van�de�Arbeid.�Ik�merk�dat�u�er�eigenlijk�van
af�wil.�Wij�weten�ook�dat�het�een�geweldig�grote�drempel
is�als�dit�overeind�blijft�staan,�zowel�voor�in�de�polder�als
voor�een�aantal�fracties�in�deze�Kamer,�waaronder�de�mijne.�Waarom�halen�wij�die�drempel�vandaag�niet�weg?�Dat
biedt�lucht.�Dat�biedt�ruimte�om�te�gaan�onderhandelen
en�te�kijken�of�wij�gezamenlijk�tot�een�aanpak�kunnen�komen�die�Nederland�nodig�heeft.�Wilt�u�daarin�meegaan?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Die�drempel�is�in�principe�weg,�omdat�erover�gepraat�kan
worden�in�de�polder.�In�het�voorstel�in�het�regeerakkoord
wordt�inderdaad�700�miljoen�bezuinigd�op�de�WW-rechten�van�werknemers.�Dat�is�een�forse�bezuiniging.�In�uw
verkiezingsprogramma�wordt�400�miljoen�bezuinigd�op
de�WW-rechten�van�werknemers.�Er�is�250�miljoen�in�dat
inkomensafhankelijkepremieakkoord�vrijgekomen.�Dan
zijn�wij�al�bijna�bij�elkaar.�Dan�hebben�wij�het�alleen�nog

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

over�de�vormgeving.�Zullen�wij�de�komende�maand�sociale�partners,�werkgevers�en�werknemers,�met�elkaar�in
discussie�laten�gaan�over�de�vraag�wat�volgens�hen�de
beste�vormgeving�van�de�WW�zou�kunnen�zijn?�Zij�zijn
immers�de�experts.�Volgens�mij�kunnen�wij�in�het�eindresultaat�een�heel�eind�komen.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
In�de�financiële�doorberekening�van�het�regeerakkoord
komt�men�in�2017�inderdaad�op�ruim�700�miljoen�uit.�De
eerste�jaren�is�er�nog�helemaal�niets.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Dat�maakt�het�nog�makkelijker.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
In�2013�is�er�geen�probleem.�In�2014�is�er�nog�geen�probleem.�In�2015�is�er�een�heel�klein�probleempje.�Pas�in
2016�of�2017�worden�de�cijfers�een�stuk�groter.�Dat�betekent�dat�het�heel�makkelijk�is�om�nu�te�zeggen:�mensen
wij�geloven�hier�niet�meer�in.�Dit�is�een�heel�slechte�maatregel�in�deze�tijd�van�crisis,�die�ook�heel�veel�onrust�veroorzaakt,�met�name�bij�oudere�werknemers,�die�de�dreiging�van�de�bijstand�keihard�op�zich�af�zien�komen.�Waarom�halen�we�hem�nu�gewoon�niet�weg�en�geven�we�de
sociale�partners�de�opdracht�om�met�een�alternatief�te�komen,�waarover�we�dan�in�de�Kamer�kunnen�spreken?
De�heer�Samsom�(PvdA):
We�geven�de�sociale�partners�de�kans�–�de�opdracht,�zou
je�kunnen�zeggen�–�om�met�een�alternatief�te�komen,
maar�we�halen�ons�voorstel�niet�weg.�Geheel�in�lijn�met
wat�de�heer�Pechtold�eerder�zei,�doet�de�coalitie�heus�zelf
wel�voorstellen.�Dit�is�het�voorstel.�Dan�komt�er�vervolgens�een�gesprek�op�gang.�Dat�is�al�gepland�in�het�regeerakkoord�en�het�is�nu�extra�urgent,�omdat�we�in�deze�moeilijke�situatie�zitten.�Daar�kan�iets�uitkomen.�Ik�verwees�zojuist�al�naar�het�verkiezingsprogramma�van�de
heer�Slob�en�naar�het�regeerakkoord.�Daar�zit�niet�zo�veel
ruimte�tussen.�Hetzelfde�geldt�voor�sociale�partners.�Wellicht�weten�ze�elkaar�te�vinden.�Dat�zou�toch�een�mooie
bijdrage�leveren�aan�een�sociale�agenda�waar�dit�land
mee�verder�kan?
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
De�heer�Samsom�onderkent�volgens�mij�niet�dat�het�overeind�houden,�het�nog�op�papier�laten�staan�van�deze�perverse�maatregel�–�want�dat�is�het�–�een�enorm�slecht�effect�heeft�op�het�bij�elkaar�brengen�van�partijen�die�we
nu�keihard�nodig�hebben,�maar�ook�op�het�erbij�zien�te
krijgen�van�partijen�die�steun�zullen�moeten�leveren�aan
een�opgave�waarvoor�we�met�elkaar�verantwoordelijkheid
voor�willen�dragen.�Als�het�dan�nog�geen�financiële�gevolgen�heeft�in�de�berekeningen�voor�in�ieder�geval�2013
en�2014,�wees�dan�zo�wijs�om�nu�al�de�ruimte�en�de�lucht
te�bieden�die�we�nodig�hebben.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Nogmaals,�de�ruimte�en�de�lucht�zijn�er,�en�de�beperking
die�de�heer�Slob�ziet,�heeft�kennelijk�niet�geleid�tot�een
blokkade.�Gelukkig,�zeg�ik�erbij.�Gisteren�heeft�de�grootste
vakbond�aangekondigd�aan�tafel�te�gaan.�De�partijen�zijn
bij�elkaar.�De�belemmering�was�er�wellicht,�maar�die�was
niet�groot�genoeg�om�partijen�te�verhinderen�om�te�gaan
praten.�Dat�siert�hen,�en�daar�ben�ik�blij�mee.

5 maart 2013
TK�57

57-21-65

Samsom
De�voorzitter:
Gaat�u�verder.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ik�was�bij�de�opdrachten�die�voor�ons�allemaal�liggen.�Deze�coalitie�gaf�zichzelf�daarbij�de�opdracht�om�voor�al�die
veranderingen,�al�in�het�regeerakkoord�aangekondigd,
een�breed�draagvlak�te�vinden,�in�de�politiek�en�daarbuiten.�Zij�deed�dat�omdat�al�die�ingrijpende�veranderingen
alleen�slagen�als�ze�breed�worden�gesteund.�Ze�moeten
immers�langer�mee�dan�vier�jaar.�Ze�moeten�ook�niet�afhankelijk�zijn�van�de�toevallige�meerderheid�die�in�deze
Kamer�ontstond�op�12 september,�of�die�in�die�andere�Kamer�geldt,�en�die�na�2015�of�2017�weer�heel�anders�kan
zijn.�Die�opdracht�is�in�de�afgelopen�vier�maanden�niet
gewijzigd.�Hij�is�wel�urgenter�geworden,�en�moeilijker.�Hij
is�urgenter�geworden�vanwege�de�snel�oplopende�werkloosheid,�en�moeilijker�vanwege�de�verslechterende�economie.
De�cijfers�die�het�CPB�donderdag�publiceerde,�noopten
het�kabinet�om�opnieuw�een�balans�te�zoeken,�en�daarin
zit�het�optimum�niet�op�de�flanken.�De�begroting�dit�jaar
koste�wat�kost�binnen�3%�houden,�vergroot�de�problemen
op�korte�termijn,�maar�de�begroting�de�komende�jaren
geheel�laten�lopen,�vergroot�de�problemen�op�lange�termijn.�Onze�opdracht�slaagt�echt�alleen�als�we�de�balans
weten�te�vinden.�Dat�is�de�balans�tussen�het�behoud�van
banen,�van�investeringen�en�van�groei�en�het�terugdringen�van�de�staatsschuld.�Wat�mijn�fractie�betreft,�heeft
het�kabinet�met�zijn�voorstel�van�afgelopen�vrijdag�die�balans�aardig�gevonden,�met�extra�ruimte�voor�de�begroting
in�dit�jaar�van�economische�krimp,�en�met�ruim�600�miljoen�extra�voordeel�voor�bedrijven�die�dit�jaar�nog�investeren.�Ik�zei�het�zojuist�tegen�de�heer�Van�Ojik.�Er�zijn�investeringen�in�de�bouw,�om�die�sector�overeind�te�houden,�met�dank�aan�de�partijen�die�het�woonakkoord�wilden�sluiten.�Als�de�economie�in�2014�weer�groeit,�wordt
een�begin�gemaakt�met�begrotingsherstel.�De�maatregelen�die�daarvoor�voorgesteld�worden,�vragen�een�bijdrage
naar�draagkracht.�Ik�doel�op�de�heffing�voor�de�hoogste
inkomens,�die�dan�weer�wordt�geïnvesteerd�in�de�economie.�Er�is�ook�koopkrachtondersteuning�voor�de�laagste
inkomens�in�deze�moeilijke�tijd.
De�voorstellen�bieden�ook�ruimte.�Zo�is�er�het�voorstel
om�in�de�zorg�af�te�zien�van�loonsverhoging.�Daar�zouden
investeringen�tegenover�kunnen�staan�in�diezelfde�sector,
waardoor�extra�banen�behouden�kunnen�blijven.
De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�sloeg�toch�even�aan�op�dat�pakket�van�afgelopen�vrijdag,�waar�de�heer�Samsom�nu�het�predicaat�"evenwichtig"�aan�toedeelt.�Ik�heb�anderen,�uit�brede�kring,�horen
zeggen:�redelijk�visieloos.�Laten�we�er�eens�één�punt
uit�nemen.�Daarbij�gaat�het�mij�er�vooral�om�of�de�heer
Samsom�weet�wat�hij�wil.�Hij�zei�dat�de�bouw�straks�de
mogelijkheid�krijgt�van�600�miljoen�aan�investeringen.
Een�paar�weken�geleden,�na�het�premieoproer,�had�de
PvdA�geld�nodig�om�iets�in�de�sociale�zekerheid�te�doen.
Toen�heeft�de�heer�Samsom�dat�geld�eruit�gehaald.�Nu
zegt�hij�dat�het�zo�belangrijk�is�dat�we�het�er�weer�in�doen.
Dat�zijn�drie�standpunten�in�iets�meer�dan�100�dagen.

miljoen,�voor�een�deel�in�heel�gerichte�asfaltprojecten
die�daardoor�wél�in�2014�kunnen�plaatsvinden,�wat�anders�niet�had�gekund.�Die�600�miljoen�heeft�betrekking
op�2013�en�betreft�een�totaal�andere�maatregel�dan�waar
de�heer�Pechtold�op�wees.�Van�die�500�miljoen�wordt
ook�een�deel�geïnvesteerd�in�een�investeringsaftrek�voor
bedrijven,�die�daarmee�groene�investeringen�kunnen
doen�waardoor�ze�belastingvoordeel�kunnen�hebben.�Ook
wordt�een�deel�van�de�500�miljoen�geïnvesteerd�in�startersleningen�voor�woningen.�Er�is�een�heel�gericht�pakket�gemaakt�omdat�het�gaat�om�een�gericht�vraagstuk�in
2014.�D�economie�is�nog�fragiel�en�dit�pakket�is�een�extra
bezuiniging.�Dat�is�altijd�lastig,�daarom�doen�we�die�extra�investeringen.�De�structurele�afname�uit�het�Infrafonds
blijft�staan.�Dit�is�gewoon�extra�geld�voor�een�aantal�gerichte�projecten�waardoor�mensen�aan�het�werk�kunnen
komen.
De�heer�Pechtold�(D66):
Maar�als�ik�iets�anders�wil�of�als�ik,�in�de�woorden�van�de
heer�Samsom,�wil�meepraten,�dan�kan�het�ook�weer�anders?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ja,�maar�we�moeten�wel�voor�eind�april�tot�een�besluit�komen,�want�anders�kun�je�het�in�2014�niet�uitgeven�en�komen�er�geen�banen�bij.�De�heer�Pechtold�heeft�dus�nog
zes�of�zeven�weken,�misschien�iets�langer,�om�er�goed
over�na�te�denken�en�om�met�goede�voorstellen�te�komen.�En�ik�ken�zijn�partij:�er�zitten�altijd�briljante�voorstellen�tussen.
De�voorzitter:
Mijnheer�Pechtold?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Incasseer�'m�nou!
De�heer�Pechtold�(D66):
Tja,�ik�incasseer�het�compliment�maar�even.
In�oktober�presenteert�de�heer�Samsom�voor�een�brug
–�hoe�symbolisch�voor�infrastructuur�–�een�pakket�voor
minister�Schultz.�Hij�haalt�er�een�paar�weken�later�structureel�250�miljoen�af,�niet�alleen�uit�het�budget�voor�asfalt,
maar�ook�uit�het�budget�voor�spoor.�Vervolgens�komt�hij
met�CPB-cijfers�die�te�verwachten�waren�en�zegt:�we�doen
er�incidenteel�weer�500�miljoen�bij,�alleen�voor�asfalt.�En
als�mijnheer�Pechtold�en�anderen�nog�wensen�hebben,
dan�kan�het�ook�anders.�Daar�rijdt�toch�geen�trein�op?
Daar�wordt�toch�geen�meter�asfalt�wijzer�van?

De�heer�Samsom�(PvdA):
Na�de�herziening�van�het�regeerakkoord�rondom�de�inkomensafhankelijke�premie�is�er�structureel�250�miljoen
van�het�Infrafonds�afgehaald.�In�2014�investeren�wij�500

De�heer�Samsom�(PvdA):
Als�u�iets�anders�wilt,�kan�het�inderdaad�iets�anders�worden.�Het�belangrijkst�aan�die�500�miljoen�is�het�feit�dat�wij
gezocht�hebben�naar�een�voorstel�waardoor�zo�veel�mogelijk�banen�nog�in�hetzelfde�jaar�ontstaan.�Geld�toevoegen�aan�het�Infrafonds�creëert�geen�banen.�Dat�is�geld�dat
pas�in�2018�wordt�uitgegeven�aan�de�A2,�de�A33�of�een
spoorproject.�Wij�zochten�naar�een�aantal�zeer�gerichte
projecten�waardoor�duizenden�mensen�aan�het�werk�komen�in�2014.�Die�zijn�in�het�voorstel�van�het�kabinet�ook
gevonden.�Dat�moet�u�toch�ook�interesseren?�En�als�u
nog�een�voorstel�hebt�waardoor�duizenden�en�nog�eens
tientallen�extra�mensen�aan�het�werk�kunnen�komen�in
2014:�de�coalitie�heeft�zich�voorgenomen�om�elk�voorstel
dat�meer�banen�oplevert�in�2014�te�steunen.

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-66

Samsom
De�heer�Roemer�(SP):
Ik�luister�hier�met�stijgende�verbazing�naar.�Dit�is�echt�een
ander�verhaal�dan�ik�de�heer�Samsom�alle�jaren�hiervoor
heb�horen�vertellen�en�waarvoor�hij�altijd�heeft�gestaan.
Uit�de�Nibud-cijfers�van�vandaag�blijkt�dat�een�bijstandsgezin�met�twee�kinderen�aan�het�einde�van�de�maand�nog
€ 5�overhoudt�om�met�de�kinderen�iets�aan�sociale�participatie�te�doen.�Dat�is�de�harde�werkelijkheid�van�vandaag,
terwijl�die�mensen�totaal�geen�uitzicht�hebben�op�verbetering.�Helemaal�niks.�Minister�Asscher�stond�er�op�het
Plein�nog�bij:�we�gaan�echt�iets�doen�aan�armoede�onder
kinderen.�Maar�dit�is�de�harde�werkelijkheid.�Er�komt�bovendien�nog�eens�een�bezuinigingspakket�van�meer�dan�4
miljard�overheen.�De�komende�jaren�krijgen�we�nog�meer
werklozen.�Waar�blijft�dat�sociale�gezicht�dat�Nederland
sociaal�uit�de�crisis�wilde�halen?�Dat�moet�niet�gebeuren
in�tweeduizend-weet-ik-hoeveel,�maar�vandaag�en�morgen.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Er�zit�300�miljoen�in�het�nieuwe�pakket�voor�koopkrachtondersteuning�en�er�zat�al�100�miljoen,�een�kwart�extra,
voor�armoedebestrijding�in�het�regeerakkoord.�Het�bijstandsgezin�dat�het�nu�zo�moeilijk�heeft,�heeft�het�moeilijk�door�de�maatregelen�die�de�afgelopen�jaren�zijn�opgestapeld.�Wij�hebben�in�het�regeerakkoord�met�de�VVD�afgesproken�dat�we�zo�snel�als�we�kunnen�–�een�regering
heeft�nu�eenmaal�begrotingen�nodig�om�daar�daadwerkelijk�invulling�aan�te�geven�–�koopkrachtvermeerdering
voor�de�laagste�inkomens�willen�realiseren.�Het�gaat�expliciet�om�een�koopkrachtvermeerdering�voor�de�laagste
inkomens.�Van�de�hoogste�inkomens�vragen�we�iets�extra.
Die�inkomensverdeling�hebben�we�in�de�afgelopen�20,
30�jaar�niet�meer�gezien�in�Nederland.�We�gaan�iets�doen
aan�de�scheefgroei�die�daarin�heeft�plaatsgevonden,�die�u
net�zo�ergert�als�mij�en�die�ons�net�zulke�zorgen�baart.�Dat
kan�niet�van�vandaag�op�morgen.�De�maatregel�die�in�januari�zo�veel�mensen�overviel,�de�Wet�uniformering�loonbegrip,�waardoor�veel�ouderen�extra�hebben�ingeleverd,
is�al�in�2011�door�deze�Kamer�als�geheel�gesteund,�op�uw
partij�na.�Die�maatregelen�komen�nu�pas�binnen.�Maatregelen�die�dit�kabinet�neemt,�zullen�de�komende�maanden�–�ik�vrees�ook�nog�wel�ietsje�langer�–�erover�doen�om
mensen�te�bereiken.�Maar�we�hebben�ze�voorgenomen.
We�hebben�er�in�dit�pakket�nog�iets�extra�aan�toegevoegd.
Die�ene�belofte�die�ik�deed�in�de�verkiezingscampagne,
namelijk�dat�we�eerlijk�zullen�delen�in�deze�tijden�van�crisis,�komen�we�na.
De�heer�Roemer�(SP):
Dit�is�een�heel�mooi�blablaverhaal.�Sorry�dat�ik�er�niet
meer�van�kan�maken.�Als�je�eerst�iemand�€ 5�geeft�en�vervolgens�€ 100�uit�de�achterzak�van�diegene�haalt,�voelen
mensen�dat�niet.�Al�deze�mensen�hebben�geen�uitzicht.
De�verlaging�van�het�sociaal�minimum,�dat�de�komende
jaren�met�€ 2.000�wordt�verlaagd,�wordt�niet�aangepakt.
Die�mensen�hebben�geen�zicht�op�werk,�omdat�het�aantal
banen�alleen�maar�minder�wordt�en�de�werkloosheid�alleen�maar�meer.�Sluit�u�aan�bij�ons�en�kom�met�een�groot
investeringsplan,�een�deltaplan�voor�de�economie�en�voor
de�banen,�meer�dan�die�paar�honderd�miljoen.�Dat�bedrag�zet�geen�zoden�aan�de�dijk�als�je�meer�dan�4�miljard
bezuinigt�boven�op�al�die�miljarden�die�al�worden�bezuinigd.�Geloof�het�verhaal�dat�u�voor�de�verkiezingen�vertelde�nou�ook�eens�en�doe�met�ons�mee!

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Samsom�(PvdA):
Het�is�voor�het�einde�van�dit�jaar,�dus�in�2013,�800�miljoen
extra�in�de�economie.�Ik�heb�uw�deltaplan�nog�niet�gelezen�of�gezien.�Ik�weet�niet�hoe�groot�het�is,�maar�800�miljoen�extra�is�geen�klein�bier.�Ik�dacht�dat�u�het�had�over
koopkracht,�maar�u�hebt�het�nu�over�banen.�Dat�is�inderdaad�een�net�zo�urgent�probleem.�Daar�zoeken�we�met
z'n�allen�naar:�een�oplossing�om�uit�deze�crisis�te�komen,
waarmee�de�banen�worden�behouden�en�waarmee�uiteindelijk�de�economie�wordt�versterkt�en�de�begroting�op�orde�wordt�gebracht.�Ook�dat�wilt�u.�We�hebben�ervoor�gekozen�om�in�2013�de�begroting�een�beetje�te�laten�lopen
om�de�economie�een�kans�te�geven�en�om�zelfs�extra�te
investeren�om�de�economie�overeind�te�helpen.�In�2014
maken�we�weer�een�slag�richting�begrotingsherstel.�Dat
deed�u�ook�in�uw�verkiezingsprogramma.�U�zoekt�nu�de
verschillen�om�ze�zo�groot�mogelijk�te�maken.�Dat�kunt
u�beter�aan�de�heer�Wilders�overlaten,�want�hij�doet�dat
met�zeer�veel�verve�en�zeer�effectief.�Maar�met�u�zijn�de
verschillen�niet�eens�zo�heel�groot.�Realiseer�u�dat�en�doe
mee.
De�heer�Roemer�(SP):
Als�de�heer�Zijlstra�dit�verhaal�zou�houden,�kon�ik�dat
plaatsen.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ik�hoor�de�heer�Zijlstra�vanuit�de�bankjes�zeggen�dat�de
verschillen�met�de�VVD�niet�zo�groot�zijn;�mwah!
De�heer�Roemer�(SP):
Het�verhaal�dat�u�probeert�te�vertellen,�past�aardig�bij�het
verhaal�van�de�VVD.�U�zegt�dat�de�verschillen�tussen�ons
niet�zo�groot�waren�voor�de�verkiezingen.�Er�waren�veel
terreinen�waarop�we�samen�optrokken.�Op�al�die�terreinen�hebt�u�nu�nee�gezegd,�uw�handtekening�eronderuit
gehaald�en�het�verhaal�van�de�VVD�overgenomen.�U�zegt
dat�er�bewegingsruimte�is�om�te�praten�over�zaken,�maar
er�valt�helemaal�niet�over�te�praten.�De�voorwaarden�blijven�immers�hetzelfde.�Of�bent�u�bereid�om�de�4�miljard
aan�bezuinigingen�in�2014�ook�bespreekbaar�te�maken?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ik�constateer�dat�met�het�hele�pakket�het�uiteindelijke�begrotingstekort�in�2014�zo�rond�de�3%�is.�Dat�is�exact�hetzelfde�als�waarop�het�verkiezingsprogramma�uitkwam.
Zo�groot�zijn�de�verschillen�niet.�U�bezuinigde�40�miljard.
Het�akkoord�van�dit�kabinet�gaat�om�46�miljard.�Dat�is
een�verschil,�maar�het�is�overbrugbaar�als�je�kijkt�naar
de�enorme�bedragen�die�ermee�gemoeid�zijn.�En�ja,�eerlijk�delen�was�de�belofte�in�de�campagne.�Die�hebben�wij
waargemaakt.
De�heer�Roemer�(SP):
Het�klopt�dat�we�een�financieel�degelijk�programma�hebben.�We�hadden�alleen�een�andere�verdeling.�We�braken�de�sociale�voorzieningen�niet�af.�Wij�gingen�niet�naar
marktwerking�in�de�zorg.�We�braken�de�thuiszorg�niet�af.
We�namen�niet�de�WW�en�de�ontslagbescherming�op�de
schop.�Dat�doet�u�allemaal�wel,�terwijl�u�dat�voor�de�verkiezingen�met�ons�ook�niet�wilde.�Daar�zit�het�grote�verschil.�Ik�ben�niet�op�zoek�naar�de�verschillen,�maar�naar
dezelfde�mijnheer�Samsom�die�voor�de�verkiezingen�met
mij�op�hetzelfde�podium�stond.�"Gaan�die�bezuinigingen
van�tafel?�In�het�Catshuis�moeten�ze�het�horen."�Weet�u
het�nog?�"Als�de�PvdA�in�de�regering�zit,�gaan�die�bezuini-

5 maart 2013
TK�57

57-21-67

Samsom
gingen�van�tafel."�Het�is�nog�erger�geworden!�Ik�zoek�de
mijnheer�Samsom�van�voor�de�verkiezingen.�Met�hem�wil
ik�zaken�doen.
De�heer�Samsom�(PvdA):
De�heer�Roemer�refereert�aan�de�WSW. Er�stonden
100.000�banen�op�de�tocht.�Dankzij�het�quotum�dat�nu�in
het�regeerakkoord�staat�en�een�belangrijk�onderdeel�van
de�sociale�agenda�zou�kunnen�worden,�komen�er�mogelijk
170.000�banen�bij.�Het�ging�ons�toch�om�die�banen,�om
die�mensen?
Volgens�mijn�fractie�heeft�het�kabinet�met�zijn�voorstel
van�afgelopen�vrijdag�de�balans�gevonden.�Het�voorstel
is�bovendien�vandaag�aangevuld�–�zo�zou�je�het�kunnen
zien�–�en�specifieker�gemaakt�op�het�punt�waarover�mijn
fractie�de�grootste�zorgen�heeft:�de�jeugdwerkloosheid.
Er�komt�onder�andere�extra�geld�om�jongeren�langer�op
school�te�houden.�Dat�recept�was�eerder�al�zeer�succesvol.�Ik�ben�blij�dat�het�kabinet�gehoor�geeft�aan�onze�specifieke�oproep�om�een�ambassadeur�te�benoemen�om�alle
initiatieven�op�het�gebied�van�jeugdwerkloosheid�te�versterken�en�te�bundelen.�Ook�daarmee�is�in�het�verleden
veel�succes�geboekt.�Het�pakket�krijgt�daarom�van�mijn
fractie�de�goedkeuring�om�als�startpunt�te�dienen�voor
het�vervullen�van�de�andere�opdracht�die�de�coalitie�zichzelf�had�gesteld:�breed�draagvlak�zoeken�en�vinden,�in�de
politiek�en�daarbuiten.�Ik�spreek�hier�de�hoop�uit�dat�de
sociale�partners,�het�kabinet�en�de�Kamer�daar�in�de�komende�weken�in�slagen,�omdat�het�in�onze�ogen�absoluut
noodzakelijk�is�dat�er�een�breed�draagvlak�komt�voor�het
slagen�van�alle�ingrijpende�plannen�die�ons�land�uiteindelijk�sterker�en�socialer�moeten�maken,�voor�de�flexwerker
in�Doetinchem,�voor�de�mensen�van�de�sociale�werkvoorziening�en�voor�alle�anderen�die�momenteel�reikhalzend
uitkijken�naar�vooruitgang,�naar�een�weg�uit�deze�crisis.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�heb�nog�een�vraag,�want�de�heer�Samsom�draaide�er
een�beetje�omheen�toen�de�vraag�gesteld�werd.�Vorige�week�dook�hij�ineens�op�bij�het�televisieprogramma
Pauw�&�Witteman�met�een�Oranjeakkoord.�Ik�sloeg�steil
achterover.�Hoe�is�het�mogelijk�dat�de�heer�Samsom�de
troonswisseling�erbij�haalt�en�vervolgens�zegt�dat�je�het
landsbelang�dient�als�je�meedoet?�Heeft�hij�daar�inmiddels�spijt�van�en�denkt�hij�er�nu�anders�over,�of�moeten
wij�nog�steeds�meedoen�met�een�Oranjeakkoord�zo�tegen
30 april?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Dit�is�een�precair�proces.�Als�ik�dat�niet�al�wist,�dan�heb
ik�dat�in�de�afgelopen�dagen�mogen�ondervinden.�Ik�zeg
dus�tegen�de�heer�Van�Haersma�Buma�en�alle�anderen�die
aanstoot�hebben�genomen�aan�mijn�enthousiasme,�omdat�ik�zo�graag�wil�dat�dit�project�slaagt,�dat�dat�mij�spijt.
Ik�wil�immers�op�geen�enkele�manier�de�slagingskans�van
dit�proces�ook�maar�enigszins�in�gevaar�brengen.�Ik�leer
iedere�dag�bij,�ook�vandaag�weer.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Als�het�om�een�slagingskans�gaat,�vraag�ik�mij�af�waarom
de�heer�Samsom�vandaag�zo�nadrukkelijk�zijn�eigen�winst
probeert�te�halen�uit�het�regeerakkoord�en�afstand�neemt
van�zijn�partner�in�het�regeerakkoord.�Hij�sprak�over�het
regeerakkoord�in�bewoordingen�als�"daar�stonden�wij
achter"�en�"daar�zou�je�achter�kunnen�staan".�Wij�hadden
het�over�de�WW�en�het�ontslagrecht.�Het�is�volstrekt�dui-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

delijk:�de�PvdA�probeert�een�andere�uitslag�te�krijgen�dan
die�van�het�regeerakkoord.�Hoe�zit�het?�Heb�ik�te�maken
met�een�coalitie�die�staat�voor�het�regeerakkoord,�of�heb
ik�te�maken�met�een�VVD�die�iets�wil�en�een�PvdA�die�iets
wil�en�een�gedrocht�dat�vervolgens�aan�de�oppositie�ter
ondertekening�wordt�voorgelegd?
De�heer�Samsom�(PvdA):
Er�lopen�nu�een�paar�dingen�door�elkaar.�Onze�handtekening�staat�onder�het�regeerakkoord.�Als�er�de�komende
maanden�niets�gebeurt,�is�dat�het�resultaat�van�onze�onderhandelingen�en�proberen�wij�daarmee�verder�te�gaan.
De�heer�Van�Haersma�Buma�weet�echter�net�als�ik�dat�het
belangrijker�is�om�dit�land�verder�te�krijgen.�Daarvoor�is
het�nodig,�zoals�in�het�regeerakkoord�staat,�dat�je�ruimte
biedt�aan�sociale�partners�om�tot�hun�eigen�overeenkomsten�te�komen.�Die�zouden�kunnen�afwijken�van�het�regeerakkoord.�In�het�regeerakkoord�staat�dat�wij�daarmee
verder�kunnen,�mits�wordt�voldaan�aan�de�financiële�parameters.�In�de�tussentijd�is�de�opdracht�alleen�groter,�urgenter�en�moeilijker�geworden.�Daarom�is�er�een�pakket
van�het�kabinet�bij�gekomen�–�zo�hoort�het�ook:�een�regering�regeert�–�om�die�problemen�het�hoofd�te�bieden.
Daarvoor�geldt�precies�hetzelfde:�met�sociale�partners
zoeken�wij�naar�overeenstemming�en�vervolgens�zoeken
wij�in�de�Kamer�naar�overeenstemming.�Ik�kijk�daarbij
ook�nadrukkelijk�naar�de�fractie�van�de�heer�Van�Haersma
Buma;�ik�zie�dat�hij�ook�nadrukkelijk�naar�mij�kijkt.�Wij�willen�ervoor�zorgen�dat�de�plannen�die�wij�met�elkaar�afspreken,�een�breed�draagvlak�hebben,�niet�alleen�omdat
wij�zetels�tellen�in�de�Eerste�Kamer�of�de�Tweede�Kamer,
maar�ook�omdat�wij�ons�ervan�bewust�zijn�dat�de�veranderingen�die�wij�voor�Nederland�willen�doorvoeren,�bijvoorbeeld�in�de�zorg,�jaren�zullen�vergen.�In�2015�zijn�de
verkiezingen�voor�de�Eerste�Kamer�en�in�2017�zijn�de�verkiezingen�voor�de�Tweede�Kamer.�Als�wij�daarna�verder
willen,�hebben�wij�een�breed�draagvlak�nodig.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�vind�dat�hele�draagvlakverhaal�ongelofelijk.�Daar�komt
de�heer�Samsom�nu�mee,�vier�maanden�nadat�twee�mannen�dolblij�waren�dat�zij�toch�zo�doortastend�een�schitterend�regeerakkoord�hadden�gemaakt�dat�zij�zouden�uitvoeren.�Na�vier�jaar�zou�Nederland�wel�eens�zien!�Laat,
mijnheer�Samsom,�misschien�wel�te�laat.
De�heer�Samsom�(PvdA):
Ik�vraag�de�heer�Buma�om�het�debat�over�de�formatie�nog
eens�terug�te�spoelen.�De�informateurs�zaten�in�dat�bankje.�Het�regeerakkoord�was�af�en�wij�zeiden�allebei:�wij�zijn
expliciet�op�zoek�naar�draagvlak,�bij�de�oppositie�en�bij�de
sociale�partners.�Het�is�terug�te�vinden�in�de�Handelingen.
Toen�reageerde�de�heer�Buma�er�nog�niet�zo�happig�op,
maar�inmiddels�is�dat�veranderd.�Ik�ben�er�blij�om.�Bij�het
woonakkoord�is�het�wel�gelukt�en�dat�is�mooi.�Laten�wij
dat�in�de�toekomst�op�wat�grotere�onderwerpen�nog�een
paar�keer�proberen�en�daarin�slagen.
De�voorzitter:
Dankzij�de�medewerking�van�een�aantal�collega's�krijgt
mevrouw�Thieme�nu�het�woord.�Zij�heeft�mij�gevraagd
om�te�zeggen�dat�zij�na�haar�inbreng�vanwege�persoonlijke�omstandigheden�de�vergadering�zal�verlaten�en�zal
worden�vervangen�door�mevrouw�Ouwehand.

5 maart 2013
TK�57

57-21-68

Thieme

Mevrouw�Thieme�(PvdD):
Ik�dank�de�collega's�dat�ik�nu�het�woord�mag�voeren.�Echt
zeer�collegiaal.
Voorzitter.�Ik�was�aangenaam�verrast�toen�ik�in�Het�Financieele�Dagblad�las�dat�collega�Zijlstra�tot�het�inzicht
was�gekomen�dat�wij�te�maken�hebben�met�"structureel
lagere�economische�groei"�en�dat�dat�"ons�dwingt�tot�de
erkenning�dat�wij�nog�steeds�op�te�grote�voet�leven".�Hij
zegt�verder�dat�een�belangrijke�factor�van�economische
groei,�namelijk�de�groei�van�de�beroepsbevolking,�grotendeels�zal�verdwijnen�door�de�vergrijzing.�Bovendien�zal
Nederland�toenemende�concurrentie�ondervinden�van�opkomende�economieën�en�zullen�grondstoffen�schaarser
en�daardoor�duurder�worden.�Dit�is�een�historische�doorbraak.�Ik�zeg�dat�zonder�een�spoor�van�ironie.�Ik�deel�alleen�niet�de�oplossingen�van�de�heer�Zijlstra.�Maar�de�opmerkingen�dat�wij�op�te�grote�voet�hebben�geleefd,�dat�de
grenzen�van�onze�mogelijkheden�inmiddels�zijn�bereikt,
dat�wij�toe�zullen�moeten�naar�een�aanzienlijke�koerswijziging,�zouden�afkomstig�kunnen�zijn�uit�ons�partijprogramma.
De�vorige�keer�dat�de�VVD�mij�in�positieve�zin�verbaasde,�was�tijdens�het�verantwoordingsdebat�in�2009.�Toen
sprak�de�heer�Rutte,�toenmalig�fractievoorzitter�van�de
VVD,�de�volgende�gedenkwaardige�woorden:�"Ik�heb�altijd�grote�moeite�gehad�met�de�bio-industrie,�met�dat�stapelen�van�varkens�op�een�mensonwaardige�manier.�Dierenwelzijn�staat�bij�ons�zeer�hoog�op�de�verlanglijst.�Het
is�zeer�belangrijk.�U�kunt�daar�altijd�bij�ons�voor�terecht.
Consumenten�die�één�euro�betalen�voor�een�pond�gehakt
steken�de�kop�in�het�zand�als�zij�menen�dat�dit�vlees�diervriendelijk�geproduceerd�kan�zijn".
Met�de�VVD�vinden�wij�dat�wij�op�een�te�grote�voet�leven�en�af�zullen�moeten�van�de�bio-industrie.�De�vraag�is
of�wij�daarop�ook�in�het�kader�van�dit�debat�bij�de�minister-president�kunnen�rekenen.�Graag�een�reactie.
Wij�hebben�te�maken�met�het�risico�van�hysterese:�zo
veel�economische�krimp�als�gevolg�van�bezuinigingen
door�de�overheid,�dat�een�deel�van�de�productiecapaciteit
verloren�gaat�en�mensen�permanent�werkloos�raken.�Bas
Jacobs�gaf�recent�nog�aan�dat�een�overheid�die�ten�koste�van�alles�wil�vasthouden�aan�een�begrotingstekort�van
3%,�zichzelf�daarmee�zeer�hard�raakt.
Wij�hebben�te�maken�met�een�systeemcrisis�van�ongekende�omvang�en�met�een�kabinet�dat�van�de�ene�naar�de
andere�ijsschots�moet�springen�om�geen�nat�pak�te�halen,
louter�omdat�de�euforische�heren�Samsom�en�Rutte�vonden�dat�de�synergie�van�water�en�vuur�op�zijn�minst�het
proberen�waard�was.�Zelfs�in�een�land�als�het�onze,�waar
het�relatief�goed�gaat�vanwege�de�resultaten�uit�het�verleden,�zijn�er�weinig�garanties�voor�de�toekomst.�De�enige�grote�bank�die�nog�niet�genationaliseerd�is,�laat�weten�6.000�mensen�te�zullen�ontslaan�en�dat�grote�groepen
klanten�in�grote�problemen�verkeren.
Wij�hebben�te�maken�met�600.000�werklozen,�meer�dan
wij�in�30�jaar�gehad�hebben,�de�enorme�verborgen�werkloosheid�onder�zzp'ers�niet�meegerekend.�De�100.000
voorgenomen�ontslagen�slaan�een�enorm�gat�in�de�solidariteit�van�de�zorg�en�zullen�tot�onherstelbare�schade�leiden.
We�hebben�te�maken�met�de�gevolgen�van�een�zeer
kortzichtig�beleid�dat,�om�met�de�Rabobank�te�spreken,
grote�groepen�mensen�in�grote�problemen�gaat�helpen.
Het�kabinet�kan�hen�niet�helpen,�de�woningcorporaties

kunnen�hen�niet�helpen�en�de�banken�kunnen�hen�niet
helpen.�Het�wordt�ieder�voor�zich.�Het�onbarmhartige�beleid�leidt�op�geen�enkele�wijze�tot�de�noodzakelijke�oplossingen.�Dit�cijferfetisjisme�rond�een�3%-norm�uit�Brussel
is�eigenlijk�te�gênant�voor�woorden�als�we�weten�dat�elke
Europese�tegenvaller�de�cijfers�hier�weer�op�losse�schroeven�zal�zetten.�In�Spanje�is�er�een�jeugdwerkloosheid�van
60%�en�in�Portugal�en�Griekenland�gaan�mensen�radeloos
de�straat�op,�maar�de�Europese�leiders�blijven�inzetten�op
het�mogelijk�maken�van�het�onmogelijke:�één�volk,�één
munt�en�één�politieke�unie.
Vandaag�heeft�de�veertigduizendste�burger�het�burgerinitiatief�ondersteund�voor�een�referendum�over�de�Europese�Unie.�In�2005�wees�ruim�61%�de�Europese�grondwet�af,�maar�de�trein�bleek�niet�te�stoppen.�We�zullen�de
burgers�weer�grip�moeten�geven�op�hun�eigen�toekomst.
Niemand�begrijpt�waarom�honderdduizenden�mensen
aan�de�kant�zouden�moeten�staan,�terwijl�heel�veel�werk
ongedaan�blijft.
Als�het�collega�Zijlstra�ernst�is,�zal�hij�zijn�analyse�dat
wij�op�een�te�grote�voet�leven,�niet�moeten�projecteren�op
de�zwakste�schouders,�maar�zal�hij�consequenties�moeten
verbinden�aan�zijn�analyse.�In�een�land�waar�veel�te�veel
grondstoffen�en�veel�te�veel�milieugebruiksruimte�worden�verbruikt�en�waar�arbeid�wordt�wegbelast,�is�er�reden�voor�radicaal�andere�oplossingen,�zoals�de�al�in�1994
door�Eckart�Wintzen�geopperde�Ex'tax,�waarmee�niet�het
goede�gedrag�van�mensen�maar�het�slechte�gedrag�wordt
belast.�Waarom�belasting�heffen�op�activiteiten�die�waarde�toevoegen?�Er�is�een�btw-boete�van�21%�op�vrijwel�alles�wat�we�ondernemen�of�aanschaffen.�Waarom�stellen
we�arbeid�niet�vrij�van�belasting�en�waarom�belasten�we
niet�het�gebruik�van�alles�wat�schaars�en�kwetsbaar�is�via
een�"belasting�onttrokken�waarde"�op�alles�wat�druk�legt
op�de�natuur,�het�milieu�en�de�grondstoffenvoorraad?�Zo
stimuleren�we�hergebruik�van�grondstoffen�en�tegelijkertijd�de�werkgelegenheid.�Niemand�begrijpt�waarom�milieuschadelijke�activiteiten�actief�bevorderd�worden,�terwijl
de�zorg�in�elkaar�stort.
Arnold�Heertje�werd�weggehoond�door�veel�van�zijn
collega's�toen�hij�"welvaart"�definieerde�als�"alles�waar
mensen�nu�en�in�de�toekomst,�waar�ook�ter�wereld,�behoefte�aan�hebben".�Hij�bedoelde�daarmee:�inclusief�zaken�die�niet�in�geld�worden�gekwantificeerd,�zoals�de�leefomgeving,�het�behoud�van�de�natuur�en�schone�lucht.
Heertje�veronderstelt�dat�de�recente�economische�crisis
ertoe�kan�leiden�dat�de�wal�het�schip�gaat�keren.�Hij�zegt
dat�de�kredietcrisis�ertoe�heeft�geleid�dat�we�beseffen�dat
er�een�algehele�crisis�is,�een�overlevingscrisis�die�draait
om�het�duurzaam�omgaan�met�ons�klimaat,�water,�energie�en�de�natuur.
Het�is�geen�toeval�dat�we�in�de�systeemcrisis�die�we
over�ons�afroepen,�niet�alleen�te�maken�hebben�met�plofkippen,�maar�ook�met�plofwielrenners,�plofbanken,�plofpensioenen,�plofhypotheken,�een�plofmunt,�plofpolitici
en�"plof�politieke�partijen".�Ze�hebben�allemaal�te�maken
met�onze�groei-�en�schuldverslaving.�Economische�groei
is�niet�de�oplossing,�maar�het�probleem.�Het�is�de�logica�van�een�piramidespel�om�te�stellen�dat�alleen�groei�ervoor�kan�zorgen�dat�we�niet�krimpen.�Laten�we�ons�niet
langer�focussen�op�economische�groei,�maar�op�economische�én�persoonlijke�ontwikkeling,�op�een�circulaire
economie�die�zich�beweegt�binnen�de�grenzen�van�wat�de
aarde�aankan.�Laten�we�daarbij�niet�de�kortetermijnbelangen�van�de�mens�centraal�stellen,�maar�de�belangen�van
de�planeet�en,�daaruit�afgeleid,�de�belangen�van�al�haar

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-69

Thieme
bewoners.�De�vraag�is�niet�of�we�ons�een�ander�beleid�–
het�beleid�dat�wij�voorstaan�–�kunnen�veroorloven.�Mijn
stelling�is�dat�we�het�ons�niet�kunnen�veroorloven�om�nu
niet�voor�dat�beleid�te�kiezen.�In�dat�kader�ben�ik�voorts
van�mening�dat�er�een�einde�moet�komen�aan�de�bio-industrie.

De�heer�Pechtold�(D66):
Voorzitter.�De�minister-president�wil�koers�houden;�zo
formuleerde�hij�dat�vorige�week.�Maar�welke�koers?�Het
kabinet�voer�van�deelakkoord�naar�regeerakkoord,�van
regeerakkoord�naar�premieoproerakkoord,�en�toen�met
een�omweg�naar�een�woonakkoord.�Nu�stuurt�het�kabinet�richting�een�sociaal�akkoord.�En�daarna:�een�grand�design,�een�alomvattend�oppositieakkoord.�Een�"Oranjecoalitie"�noemde�de�heer�Samsom�dat�zelfs,�een�"coalitie"!
Dat�is�geen�koers�houden,�dat�is�heen�en�weer�dobberen.
Dobberen�zonder�eindbestemming.�En�iedere�stuurman
op�de�wal�is�welkom.�Hoe�meer�stuurmannen,�hoe�meer
vreugd.
Wanneer�gaat�de�minister-president�in�een�rechte�lijn
varen?�De�belangrijkste�opdracht�is�immers�duidelijkheid.�Schep�duidelijkheid�over�de�hervormingen�die�Nederland�klaarmaken�voor�de�eenentwintigste�eeuw.�Onze
economie�lijdt�aan�achterstallig�onderhoud.�Balkenende
IV�en�Rutte,�in�krachteloze�combinaties�wisselend�tussen
VVD,�PvdA�en�CDA,�stelden�hervormingen�uit.�Er�gebeurde�niets�op�de�arbeidsmarkt,�op�de�woningmarkt�en�bij
de�zorg.�Nu�krimpt�onze�economie�sneller�dan�die�van�andere�Europese�landen.�Sinds�Rutte�I�kwamen�er�200.000
werklozen�bij.�Dit�jaar�zullen�dat�er�nog�eens�90.000�zijn.
Onder�die�werklozen�zitten�veel�jongeren.�De�jeugdwerkloosheid�was�bijna�10%�in�2011,�ze�is�dit�jaar�15%.�Het�zal
je�maar�gebeuren:�je�zit�jarenlang�op�school�en�als�je�wilt
gaan�werken,�lukt�het�je�niet�om�een�baan�te�vinden.�Het
Actieplan�Jeugdwerkloosheid�is�een�mooie�eerste�stap.
Het�budget�van�50�miljoen�is�al�beter�dan�de�6�miljoen�die
het�kabinet�eerder�reserveerde,�maar�er�is�meer�nodig.
Op�de�begroting�staat�300�miljoen�per�jaar�van�2014�tot
2017�voor,�wat�dan�heet,�"Van�Werk�Naar�Werk".�Laten�we
dat�nou�eens�uitbreiden�naar�"Van�School�Naar�Werk".�Gebruik�100�miljoen�van�die�300�miljoen�voor�de�bestrijding
van�de�jeugdwerkloosheid.�Wil�het�kabinet�zich�hiervoor
inzetten�bij�het�sociaal�akkoord?
Maar�het�Actieplan�Jeugdwerkloosheid�komt�eigenlijk
te�laat;�het�is�de�uitdaging�om�werkloosheid�te�voorkomen.�Dat�kan,�en�wel�door�hervormingen�die�nu�al�veel�te
lang�boven�de�markt�hangen.�Die�doorvoeren,�biedt�duidelijkheid,�schept�vertrouwen�in�de�toekomst�van�Nederland,�waardoor�mensen�weer�gaan�consumeren,�bedrijven�weer�mensen�gaan�aannemen�en�banken�weer�gaan
investeren�in�de�economie.�Alleen�dat�biedt�perspectief
op�werk,�welvaart�en�groei.
Werk,�werk,�werk;�dat�moet�de�kern�en�essentie�zijn�van
het�sociaal�akkoord.�Een�akkoord�van�afwachten,�afzwakken�en�afstellen,�helpt�Nederland�geen�stap�verder.�Daarom�mijn�vraag:�zet�het�kabinet�alles�op�alles�om�die�belangrijke�hervormingen�overeind�te�houden?�En�wat�is�de
ondergrens?�Overweegt�het�kabinet�echt�om�ontslag�en
WW�van�tafel�te�laten�vegen?

De�woorden�van�de�minister�van�Financiën�in�Het�Financieele�Dagblad�deden�mij�deugd.�Hij�zei:�alternatieven
van�sociale�partners�mogen�niet�ten�koste�gaan�van�de
begroting�en�de�werkgelegenheid.�Maar�Asscher�trok�een
andere�lijn�bij�zijn�begrotingsbehandeling.�Toen�gaf�hij�sociale�partners�geen�ruimte�voor�alternatieven�ten�koste
van�de�begroting,�maar�wel�voor�alternatieven�ten�koste
van�de�werkgelegenheid.�Twee�geluiden�in�één�kabinet.
Spreken�wij�vandaag�af�dat�een�sociaal�akkoord�geen�banen�mag�kosten�en�laten�we�dat�doorrekenen?
Nu�de�CPB-cijfers.�De�zorgen�overheersen,�de�werkloosheid�stijgt�snel�en�de�begroting�raakt�verder�uit�evenwicht.�De�overheid�geeft�20�miljard�meer�uit�dan�er�binnenkomt�dit�jaar;�dat�is�meer�dan�€ 1.000�per�Nederlander.
€ 1.000,�waar�kennen�we�dat�ook�alweer�van?
Een�erfenis�van�je�ouders�kun�je�weigeren,�maar�een
erfenis�van�de�Staat�krijg�je�opgedrongen.�Vorige�week
presenteerde�het�kabinet�een�lijstje�met�extra�bezuinigingen:�belastingverhogingen,�bezuinigingen�op�onderwijs,
gejojo�met�infrastructuur.�De�helft�van�het�lijstje�is�geen
structureel,�maar�tijdelijk�geld;�weinig�visionair�dus.�Het
viel�vooral�op�dat�men�in�februari�de�begroting�voor�2013
al�helemaal�heeft�laten�lopen.�Nog�voordat�het�Centraal
Planbureau�de�cijfers�presenteerde,�bond�de�VVD�al�in.�Na
"geen�geld�voor�de�Grieken",�"de�hypotheekrente�staat�als
een�huis"�en�"€ 1.000�belastingverlaging"�kon�deze�verkiezingsbelofte�ook�nog�wel�overboord.�Vindt�de�premier�de
begroting�voor�2013�niet�belangrijk?
Op�het�lijstje�met�extra�bezuinigingen�staat�ook,�negatief,�het�onderwijs:�een�nullijn�voor�leraren�en�de�kaasschaaf�over�het�totaal.�Een�bezuiniging�op�onderwijs�is
een�bezuiniging�op�de�toekomst�en�dus�geen�goed�idee.
Daarom�de�vraag:�hoeveel�bezuinigt�dit�kabinet�extra�op
onderwijs?�Het�valt�mij�keer�op�keer�tegen�dat�onderwijsinvesteringen�in�veel�economische�modellen�niet�worden
beloond.�Een�jaartje�extra�mbo�is�toch�veel�beter�voor�de
economie�dan�als�iemand�zijn�carrière�start�als�werkloze?�We�voelen�toch�op�onze�klompen�aan�dat�het�wegwerken�van�taalachterstanden�bij�peuters�Nederland�–�weliswaar�misschien�op�termijn�–�veel�profijt�biedt?�Ik�ondersteun�dan�ook�de�oproep�van�de�voorzitter�van�de�Koninklijke�Nederlandse�Akademie�van�Wetenschappen,�de�heer
Clevers,�om�hierover�eens�een�gesprek�te�starten�met�het
Centraal�Planbureau.�Deelt�het�kabinet�mijn�mening?�Is
het�bereid�om�daarover�in�overleg�te�treden?
In�het�lijstje�met�extra�bezuinigingen�zitten�nullijnen:
voor�de�leraren,�voor�de�zorg�en�voor�de�ambtenaren.�Dit
staat�haaks�op�de�luchtballon�van�vicepremier�Asscher
over�loonstijgingen,�in�januari�opgelaten.�In�Het�Financieele�Dagblad�zei�hij�dat�het�zou�helpen�als�Nederlanders�weer�wat�meer�koopkracht�kregen�en�dat�dit�onder
meer�via�loonontwikkeling�kon.�Pleiten�voor�loonstijgingen�maar�zelf�mensen�op�nul�zetten�is�niet�eenduidig.�Hoe
moet�ik�dat�pleidooi�nu�interpreteren,�zo�vraag�ik�hem,�als
een�slip�of�the�tongue�of�toch�als�een�soort�vage�stip�op
de�horizon?
Concluderend�toetst�D66�het�sociaal�akkoord�–�en�elk
akkoord�–�op�de�mix�van�bezuinigingen,�hervormingen,
belastingen�en�investeringen,�een�mix�die�moet�leiden
naar�werk,�duurzame�welvaart,�een�gezonde�begroting�en
vertrouwen.�Vooral�dat�vertrouwen�is�het�meest�ongrijpbaar�en�is�niet�te�vatten�in�CPB-modellen,�maar�vertrouwen�is�o�zo�belangrijk�voor�de�toekomst�van�Nederland.
De�winst�van�vandaag�is�dat�de�overeenkomst�tussen
Rutte�I�en�Rutte�II�wel�duidelijk�is.�Rutte�I�wilde�de�Hedwigepolder�droog�houden�en�Rutte�II�doet�zijn�best�om�die

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

De�voorzitter:
Ik�vraag�de�leden�in�de�zaal�om�iets�minder�luidruchtig
met�elkaar�te�praten.

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-70

Pechtold
andere�polder�boven�water�te�houden.�Daarmee�wens�ik
de�heren�heel�veel�succes.

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Voorzitter.�De�CPB-cijfers�van�vorige�week�logen�er�niet
om.�Er�is�noodzaak�tot�extra�bezuinigingen,�er�is�achterblijvende�economische�groei�en�dit�land�staat�er�dus
nog�steeds�niet�goed�voor.�Er�is�een�discussie�over�de
noodzaak�van�die�extra�bezuinigingen.�Moeten�we�dat�nu
doen?�Veel�mensen�roepen:�ga�extra�investeren.�Tot�die
mensen�zou�ik�willen�zeggen�dat�dit�elke�dag�gebeurt.�Een
begrotingstekort�van�20�miljard�is�feitelijk�een�jaarlijks�investeringspakket�van�20�miljard,�want�dat�geven�wij�als
overheid�meer�uit�dan�er�binnenkomt.
Het�punt�is�dat�we�te�maken�hebben�met�een�groot
structureel�economisch�probleem,�een�probleem�dat�niet
onbekend�is�in�dit�land.�Hadden�wij�in�het�verleden,�in�de
jaren�vijftig�en�zestig,�een�economische�groei�van�zo'n�5%
tot�6%�per�jaar,�na�de�oliecrisis�halveerde�dat.�De�kabinetten-Lubbers�hebben�het�nieuwe�structurele�economische
groeipad�in�de�begroting�verwerkt,�waarvoor�hulde.�Dat
was�een�pijnlijke�operatie.�U�kent�allemaal�de�debatten
die�binnen�allerlei�partijen�zijn�gevoerd.�Nu�hebben�wij
wederom�te�maken�met�een�teruggang�in�de�structurele�economische�groei.�Wij�hebben�dat�een�tijd�lang�recht
kunnen�houden,�door�de�stijging�van�de�arbeidsproductiviteit,�de�technologische�vooruitgang,�toenemende�vrijhandel�en�concurrentie�en�de�groei�van�de�interne�Europese�markt.�Wij�hebben�dat�recht�kunnen�houden�door
toenemende�arbeidsparticipatie�van�vrouwen.�Wij�hebben
het�ook�nog�overeind�kunnen�houden�door�–�wat�achteraf
toch�wat�meer�lucht�bleek�te�zijn�–�forse�huizenprijzenstijgingen�en�rendementen�op�aandelen.
Een�aantal�belangrijke�factoren�hiervan�is�echter�verdwenen.�Door�vergrijzing�is�de�groei�van�de�beroepsbevolking�nagenoeg�verdwenen.�Dat�is�een�belangrijke�factor�voor�economische�groei.�Dan�de�huizenprijzen:�daar
gaat�de�lucht�uit.�Heel�veel�mensen�hebben�daar�last�van.
Het�is�een�correctie�op�het�verleden,�maar�het�is�wel�een
gegeven.�Wij�hebben�toenemende�concurrentie�van�opkomende�economieën,�die�steeds�hoogwaardiger�zijn.�Wij
hebben�te�maken�met�toenemende�kosten�van�grondstoffen�en�concurrentie�op�grondstoffen.�Dit�zijn�allerlei�zaken
die�ervoor�zorgen�dat�de�structurele�economische�groei�in
dit�land,�maar�ook�daarbuiten�in�Noordwest-Europa,�zal
achterblijven�en�dat�wij�de�komende�jaren�niet�zullen�terugkeren�naar�een�structureel�pad�van�zo'n�3%�per�jaar.
Ons�uitgavenpatroon�is�wel�gebaseerd�op�zo'n�economische�groei�van�3%�per�jaar.�Daarom�ontstaat�er�een�verschil�tussen�de�cijfers�van�het�CPB,�dat�al�rekent�met�1�à
1,5%�groei�per�jaar�en�die�van�de�begroting,�wat�een�tekort�oplevert�van�22�miljard�dit�jaar.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
De�heer�Zijlstra�wijst�terecht�op�de�economische�groei�die
wij�nodig�hebben.�Nu�weten�wij�allemaal�dat�hoge�belastingen�slecht�zijn�voor�de�economische�groei.�Vorige�week
woensdag�las�ik�in�de�Volkskrant�dat�de�heer�Zijlstra�zei:
als�wij�een�nieuw�pakket�moeten�maken,�dan�niet�meer
dan�een�derde�aan�lastenverzwaring.�Hoe�kan�het�dan�dat
het�kabinet�twee�dagen�later�komt�met�een�pakket�dat
voor�bijna�de�helft�uit�lastenverzwaringen�bestaat?

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Zoals�de�heer�Buma�weet,�is�in�de�economie�de�beste�methode�om�te�komen�tot�verbetering�van�de�structurele
economische�situatie�het�doorvoeren�van�duidelijke�hervormingen.�Dat�doet�dit�kabinet.�De�VVD�vindt�dat�belangrijk,�maar�hervormingen�hebben�als�nadeel�dat�zij�niet
morgen�ingaan.�Deze�hebben�een�langjarig�ingroei-effect.
De�VVD�is�ook�niet�van�de�lastenverzwaringen,�maar�als
je�maatregelen�wilt�nemen�op�de�korte�termijn,�ontkom
je�soms�helaas�niet�aan�lastenverzwaringen.�In�het�pakket
dat�voorligt�voor�2014,�zit�inderdaad�zo'n�45%�aan�lastenverzwaring.�Het�jaar�daarna�–�dat�moet�de�heer�Buma�er
ook�bij�vertellen�–�is�de�verhouding�structureel�een�kwart
lasten�en�driekwart�snijden�in�uitgaven.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Het�ging�bij�u�woensdag�om�het�plan�dat�voor�2014�zou
komen.�Ik�vond�dat�al�maximaal,�maar�u�had�het�over�niet
meer�dan�een�derde�lastenverzwaring.�Het�is�gewoon�veel
meer�geworden.�Of�u�hebt�woensdag�te�snel�gesproken,
of�u�moet�alsnog�met�de�CDA-fractie�proberen�van�die�lastenverzwaring�af�te�komen.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
De�portee�van�het�verhaal�dat�ik�probeer�te�vertellen�is
dat�wij�verder�moeten�kijken�dan�2014/2015.�Wij�moeten
met�een�langetermijnvisie�komen�om�dit�land�gezond�te
maken.�Er�is�te�veel�focus�op�de�korte�termijn.�Dat�zeg�ik
ook�in�allerlei�discussies�die�plaatsvinden.�Als�wij�Nederland�structureel�beter�willen�maken,�zullen�wij,�zoals�in
het�regeerakkoord�staat,�hervormingen�moeten�doorvoeren�op�allerlei�gebieden.�Dat�gebeurt�ook�en�daarmee�beantwoord�ik�meteen�de�vraag�van�de�heer�Buma;�dat�is�de
focus�van�de�VVD. Onze�energie�is�gericht�op�het�bereiken
van�een�begrotingsevenwicht,�zodat�wij�investeringen�in
de�toekomst�kunnen�blijven�doen�en�onze�concurrentiepositie�kunnen�versterken.�Wij�kijken�niet�alleen�maar�naar
de�korte�termijn,�omdat�dit�misschien�wel�even�verlichting
brengt,�maar�een�groot�beslag�legt�op�de�lange�termijn.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�heb�nog�een�vraag�over�de�lastenverzwaring�die�in�het
pakket�zit�voor�2014.�Als�het�nu�lukt�–�en�dat�kan�absoluut
–�om�een�pakket�te�maken�zonder�lastenverzwaring,�kan
dit�dan,�of�krijgt�u�dan�meteen�problemen�met�de�Partij
van�de�Arbeid,�uw�coalitiepartij,�omdat�er�wellicht�een�afspraak�is�gemaakt�over�een�verdeling�binnen�dat�pakket?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Wij�hebben�met�onze�coalitiegenoot�de�PvdA�gekeken
naar�een�pakket�waarbij�wij,�strevend�naar�begrotingsevenwicht�op�de�lange�termijn,�ook�bezien�welke�maatregelen�op�dit�moment�het�beste�uitwerken�voor�de�Nederlandse�economie.�Het�beste�betekent�niet�altijd�dat�er
geen�negatieve�aspecten�aan�kunnen�zitten�voor�de�korte
termijn.�Wij�moeten�het�beste�uitwerken.
Mogelijk�is�de�heer�Buma�in�staat�om�alternatieven�aan
te�dragen�die�beter�uitwerken.�Wij�hebben�gezegd�dat�er
ruimte�is�om�de�discussie�daarover�aan�te�gaan.�Als�hij
dus�met�een�beter�alternatief�komt,�vindt�hij�bij�ons�een
gewillig�oor.
De�heer�Pechtold�(D66):
De�heer�Zijlstra�zegt�–�ik�deel�die�visie�–�dat�de�korte�termijn�altijd�moeilijk�is.�Op�de�langere�termijn�is�het�zo�ongelooflijk�belangrijk�dat�wij�de�hervormingen�die�wij�nu

5 maart 2013
TK�57

57-21-71

Zijlstra
voor�een�deel�bij�de�woningmarkt�hebben�doorgevoerd
en�die�het�kabinet-Balkenende�II�heeft�gedaan�wat�betreft
de�zorg,�de�prepensioenen�en�de�WAO�weer�oppakken.�Er
staat�een�aantal�belangrijke�hervormingen�in�het�regeerakkoord:�het�ontslagrecht�en�de�WW-duur.�Ik�krijg�vandaag�steeds�het�gevoel�dat�dit�papier�zeer�onzeker�is.�Ik
zou�graag�duidelijkheid�krijgen�van�de�heer�Zijlstra�over
die�hervormingen,�waar�zowel�hij�als�ik�belang�aan�hechten.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Ik�heb�net�gesproken�over�het�belang�van�hervormingen
om�de�Nederlandse�economie�op�lange�termijn�structureel�op�orde�te�krijgen.�Dat�is�echt�noodzakelijk.�Voor�de
precieze�invulling�van�de�hervormingen�–�er�zijn�er�inderdaad�verschillende�–�staat�de�deur�open.�Wij�hebben�onder�andere�met�de�partij�van�de�heer�Pechtold�een�woonakkoord�kunnen�sluiten�dat�niet�geheel�overeenkomstig
het�regeerakkoord�was.�Het�is�er�gekomen.�De�hervormingen�wat�betreft�huur�en�koop�zijn�overeind�gebleven.�Dat
is�ook�wat�betreft�al�die�andere�onderwerpen�belangrijk
voor�de�VVD. De�Nederlandse�economie�moet,�ongeacht
welk�akkoord�wordt�gesloten,�beter�worden.�Over�de�precieze�invulling,�over�waar�precies�de�lijntjes�liggen,�valt
met�ons�te�praten.�Dat�geldt�voor�zowel�de�sociale�partners�als�voor�D66�en�de�andere�oppositiepartijen.�Het�is
helder�dat�er�een�startpakket�van�het�kabinet�ligt,�ook�gedragen�door�de�VVD. Dat�is�een�pakket�dat�Nederland
sterker�uit�de�crisis�laat�komen,�structureel�op�het�goede
economische�pad�brengt.�Daar�zitten�hervormingen�in.
Een�alternatief�pakket�zal�ook�met�hervormingen�gepaard
moeten�gaan.
De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�vind�het�jammer�dat�de�heer�Zijlstra�waar�hij�de�hervormingen�vanmorgen�in�de�media�wel�noemt,�ze�vanavond
geen�naam�geeft.�Ze�heten,�waar�het�om�de�arbeidsmarkt
gaat,�WW-duur�en�ontslagrecht.�Dat�zijn�de�zaken�waar�je
nu�mee�moet�beginnen�om�op�termijn�zaken�als�werkgelegenheid,�overheidsfinanciën�en�economische�groei�te�regelen.�Het�gaat�om�structurele�veranderingen.�De�vergelijking�met�het�woonakkoord�zou�enig�licht�voor�mij�kunnen�bieden.�De�aanpassingen�ten�opzichte�van�de�hervormingen�waren�daarin�miniem.�Mijn�vraag�is�of�de�heer
Zijlstra�ze�nu�eens�in�zijn�eigen�woorden�wil�benoemen�en
wil�aangeven�wat�de�ruimte�is�om�daar�nog�iets�in�te�veranderen.�Mijn�stelling�is�dat�die�ruimte�uiterst�beperkt�is,
wil�je�het�effect�dat�hij�en�ik�nastreven�weten�te�bewerkstelligen.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Het�is�van�belang�dat�wij�Nederland�structureel�op�het
juiste�economische�pad�brengen.�Daar�zijn�hervormingen
voor�nodig,�onder�andere�op�de�arbeidsmarkt,�in�de�zorg
en�op�de�woningmarkt.
De�heer�Pechtold�(D66):
WW-duur�en�ontslagrecht.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Die�zitten�daarbij.�Als�je�tegen�sociale�partners�en�tegen
D66�en�andere�oppositiepartijen�zegt:�wij�willen�dat�structurele�pad,�maar�als�u�in�staat�bent�om�betere�voorstellen
te�doen,�voorstellen�die�wij�kennelijk�hebben�gemist�en
die�er�invulling�aan�geven�dat�Nederland�nog�sterker�uit
de�crisis�komt�dan�wij�al�hadden�geregeld,�staat�de�deur

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

daarvoor�open.�Ik�deel�de�mening�van�de�heer�Pechtold.
Het�is�gericht�op�de�lange�termijn�en�er�moeten�goede
hervormingen�in�zitten.�Wat�betreft�de�invulling�daarvan,
hebben�wij�de�deur�open�staan.�Als�je�de�deur�openzet,
moet�je�dat�serieus�doen.�Dan�moet�je�niet�allerlei�harde
grenzen�stellen.�De�enige�harde�grens�die�ik�vanavond�en
ook�vanmorgen�in�dat�artikel�stel,�is�structurele�economische�verbetering�van�de�positie�van�Nederland.�Over�de
precieze�invulling�daarvan�is�te�praten,�maar�het�eerste�is
het�kader.
De�heer�Pechtold�(D66):
Voorzitter,�heel�kort�met�de�hoop�op�een�kort�antwoord.
Kunnen,�in�de�ogen�van�de�VVD,�de�afgesproken�hervormingen�van�de�WW�en�het�ontslagrecht,�afgesproken�in
het�regeerakkoord�en�afgesproken�en�beloofd�in�het�VVDverkiezingsprogramma,�van�tafel,�ja�of�nee?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Er�zal�een�pakket�moeten�liggen�dat�gewoon�de�structurele�economische�positie�verbetert.�Als�men�in�staat�is�zodanig�te�schuiven�binnen�maatregelen,�bijvoorbeeld�binnen
de�WW�en�het�ontslagrecht,�of�binnen�andere�zaken,�zodat�Nederland�er�beter�uitkomt�dan�wij�op�dit�moment�in
onze�plannen�hebben�staan,�staat�de�deur�daarvoor�open,
maar�wel�met�die�voorwaarde.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Hoor�ik�de�heer�Zijlstra�eigenlijk�zeggen�dat�alles�goed�is,
als�wij�volgend�jaar�maar�op�die�3%�uitkomen?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Nee.�Die�3%�komt�weer�te�voorschijn�in�allerlei�debatten.�Ik�snap�dat,�maar�de�VVD�wil�echt�naar�0%.�Wij�willen�naar�een�begrotingsevenwicht,�want�een�tekort�van
3%�kunnen�wij�niet�meer�financieren.�Dat�betekent�elk�jaar
weer�een�leegloop�wat�betreft�de�portemonnee.�Wij�willen
naar�een�begrotingsevenwicht.�Daar�zijn�hervormingen�en
bezuinigingen�voor�nodig.�Dat�kost�enige�tijd.�Dat�weet�de
heer�Slob�als�geen�ander.�Dat�pad�willen�wij�inslaan,�maar
over�de�exacte�invulling�valt�er�met�ons�te�praten�–�dat
zeg�ik�de�heer�Samsom�na�–�zowel�door�de�sociale�partners�als�de�oppositiepartijen.�Maar�er�ligt�een�startpakket.�Ik�zeg�dus�niet:�teken�bij�het�kruisje.�Het�omgekeerde�geldt�ook:�als�er�een�sociaal�akkoord�ligt,�of�als�er�vanuit�de�oppositie�bepaalde�gedachten�zijn,�dan�teken�ik�ook
niet�per�definitie�bij�het�kruisje,�want�als�VVD'er�heb�ik�zelf
ook�nog�gedachten�over�hoe�de�economie�moet�worden
georganiseerd.�De�open�houding�lijkt�mij�duidelijk.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Een�enorm�lang�antwoord�op�een�heel�korte�vraag.�Ik
vroeg�de�heer�Zijlstra�of�mijn�indruk�juist�is�dat�hij�volgend�jaar�gewoon�op�die�3%�wil�uitkomen.�Ik�hoor�hem
echter�zeggen�dat�hij�volgend�jaar�al�op�de�nul�wil�uitkomen.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Nee.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Dat�zou�nogal�wat�gevolgen�hebben�voor�de�maatregelen
die�wij�moeten�nemen,�maar�daar�nemen�wij�kennis�van.
Is�er�voor�de�heer�Zijlstra�nog�een�ondergrens,�of�richten
wij�ons�gewoon�op�de�cijfers�en�sturen�wij�op�de�cijfers,
ook�volgend�jaar?

5 maart 2013
TK�57

57-21-72

Zijlstra
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Wat�betreft�die�3%�gaan�wij�op�lange�termijn�naar�0%.
De�3%�voor�2014�is�het�pad�daarnaar�toe.�De�VVD,�en
dat�deed�ons�pijn,�moest�dit�jaar�kiezen.�De�vraag�was
of�wij�in�2013�moesten�proberen�onder�de�3%�te�komen,
maar�de�enige�route�daar�naartoe�wordt�gevormd�door
belastingmaatregelen�die�onmiddellijk�moeten�ingaan.
Dan�heb�je�ongeveer�het�palet�van�de�btw,�de�btw�en�de
btw.�Dat�leek�ons�niet�zo'n�heel�goede,�zeker�niet�na�het
Kunduzakkoord�van�vorig�jaar,�toen�wij�werden�gedwongen�tot�veel�lastenverzwaringen.�Daar�moet�dus�zo�min
mogelijk�bovenop�komen.�We�hebben�gekozen�tussen
twee�kwaden:�of�2013�niet�halen�en�daarmee�voorkomen
dat�de�btw�fors�zou�worden�verhoogd,�of�2013�wel�halen
en�daarmee�de�btw�fors�verhogen.�Dat�levert�een�kortetermijnvoordeel�op,�maar�het�structurele�effect�op�de�economie�is�negatief.�Wij�hebben�voor�het�eerste�gekozen:
in�2013�dus�niet,�maar�vanwege�de�noodzaak�om�de�Nederlandse�structurele�positie�te�verbeteren,�moeten�wij�zo
snel�mogelijk�terug�naar�bezuinigingen�en�streven�naar
een�begrotingsevenwicht�op�termijn�en�onder�de�3%�volgend�jaar.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Ik�heb�gevraagd�of�er�nog�een�ondergrens�is,�maar�ik�krijg
weer�een�antwoord�over�de�3%.�Alles�is�bespreekbaar�als
we�maar�richting�dat�begrotingsevenwicht�gaan?�Is�dat
de�boodschap�die�de�heer�Zijlstra�afgeeft,�niet�alleen�in�de
richting�van�de�Kamer,�maar�over�onze�hoofden�heen�ook
in�de�richting�van�de�sociale�partners?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
De�boodschap�is�dat�er�een�brede�verantwoordelijkheid
ligt�voor�ons�allemaal�om�ervoor�te�zorgen�dat�onze�kinderen�en�kleinkinderen�in�de�toekomst�niet�met�een�enorme�staatsschuld�zitten.�Ze�moeten�ook�werk�hebben.�Het
is�leuk�dat�sommige�partijen�met�hun�programma�op�de
korte�termijn�soms�beter�scoren�qua�werkgelegenheidseffecten�dan�dit�regeerakkoord�of�het�verkiezingsprogramma�van�mijn�partij.�Dat�geef�ik�direct�toe,�maar�ik�wil�dat
ook�mijn�kinderen�en�kleinkinderen,�als�die�er�tenminste
komen,�een�baan�hebben.�Daar�kijk�ik�naar,�dus�naar�een
structurele�verbetering�van�de�Nederlandse�positie.�We
moeten�terug,�want�de�groei�van�3%�waar�onze�huidige
uitgaven�op�zijn�gebaseerd,�komt�voorlopig�niet�meer�terug.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Ik�hoor�de�heer�Zijlstra�heel�veel�dingen�zeggen�waar�niemand�tegen�kan�zijn.�Hij�spreekt�onder�andere�over�een
structurele�verbetering�van�de�positie�van�Nederland�en
over�het�sterker�uit�de�crisis�komen.�Ik�heb�al�die�zaken
aangehoord�en�genoteerd,�maar�het�probleem�met�dit
soort�begrippen�is�dat�ze�zo�algemeen�zijn�dat�je�niet�precies�weet�wat�ermee�wordt�bedoeld.�De�heer�Zijlstra�is
duidelijk�en�expliciet�over�het�begrotingsevenwicht,�maar
heeft�hij�bij�het�er�bovenop�helpen�van�Nederland�nog
andere�beelden,�doelstellingen�en�uitgangspunten�voor
ogen,�of�is�het�alleen�die�0%�op�langere�termijn?�Precies
evenveel�uitgeven�als�er�binnenkomt,�is�dat�het�ideaal
voor�Nederland?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Mijn�ideaal�gaat�gelukkig�wat�verder.�Het�houdt�bijvoorbeeld�in�dat�je�goed�kijkt�naar�de�rol�van�de�overheid�en
waar�de�overheid�in�investeert.�De�overheid�moet�in�die

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

zaken�investeren�waar�ze�een�toegevoegde�waarde�heeft
of�wat�een�kerntaak�van�de�overheid�is.�U�kent�de�liberale
kerntaken.�Daarbij�gaat�het�om�zaken�als�veiligheid.�Investeer�daarnaast�bijvoorbeeld�in�werkgelegenheid�op�korte
termijn.�Dat�doen�wij�in�het�pakket�dat�afgelopen�vrijdag
door�het�kabinet�naar�voren�is�gebracht.�Volgend�jaar�en
ook�dit�jaar�al�investeren�wij�daarin,�bijvoorbeeld�door�het
naar�voren�trekken�van�bedrijfsinvesteringen,�een�maatregel�die�het�mkb�enorm�vooruithelpt,�zoals�in�het�verleden�bewezen�is.�Dat�levert�werkgelegenheid�op.�Investeer
in�die�infraprojecten�die�in�2014�tot�uitvoering�kunnen�komen.�Ik�heb�al�allerlei�wethouders�aan�de�telefoon�gehad,
dat�mag�u�rustig�weten,�die�ontevreden�waren�dat�niet
net�het�wegenproject�bij�hen�in�de�buurt�tot�uitvoering
kwam.�Dat�heeft�een�heel�simpele�reden:�als�je�werkgelegenheidseffecten�in�2014�wilt�hebben,�moet�je�projecten
doen�die�ook�in�2014�uitgevoerd�kunnen�worden.�Dat�was
de�simpele�redenering.�Wegenprojecten�hebben�het�grote�voordeel�dat�ze�een�groot�werkgelegenheidseffect�hebben�in�de�bouwsector,�met�name�voor�Nederlandse�bedrijven,�daar�waar�andere�sectoren�nog�wel�eens�andere
effecten�willen�hebben,�voor�mensen�uit�andere�landen,
Portugal�om�er�maar�een�te�noemen.�Dat�kan�weleens�gebeuren.�De�VVD�kijkt�dus�naar�een�balans.�Structureel,�of
wij�het�nu�leuk�vinden�of�niet,�moet�de�overheid�de�boel
op�orde�krijgen.�De�overheid�moet�investeren�op�die�gebieden�waar�een�kerntaak�ligt�of�waardoor�de�economie
wordt�versterkt.�Daarnaast�moet�de�overheid�er�op�korte
termijn�voor�zorgen�dat�de�werkgelegenheid�inderdaad
gestut�wordt�op�terreinen�waarop�wij�als�overheid�echt
iets�kunnen�doen.�Voor�de�rest�moeten�wij�het�bedrijfsleven�faciliteren,�want�dat�zorgt�voor�echte�economische
groei,�voor�echte�banen.�De�overheid�doet�dat�niet.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Stel�nu�dat�het�ene�doel�van�de�heer�Zijlstra,�het�streven
naar�begrotingsevenwicht,�en�zijn�andere�doel,�het�terugdringen�van�de�werkloosheid,�op�gespannen�voet�met�elkaar�staan.�Dat�is�zo'n�beetje�wat�iedereen�zegt�en�schrijft
en�wat�wij�dagelijks�in�de�krant�kunnen�lezen.�Dan�moet
je�keuzes�maken.�Wil�je�bijvoorbeeld�pas�op�de�plaats�maken�met�het�begrotingsevenwicht,�zodat�je�wat�minder�bijdraagt�aan�de�recessie�in�de�economie?�Is�de�heer�Zijlstra
met�mij�bereid�om�die�keuze�te�maken?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Ik�ben�ontzettend�bereid�om�die�keuze�te�maken.�In�die
zin�zou�ik�de�heer�Van�Ojik�willen�aanraden�om�goed�te
kijken�naar�de�CPB-doorrekening�van�het�VVD-programma.�Daaruit�blijkt�dat�wij�in�staat�zijn�om�zowel�ervoor�te
zorgen�dat�de�overheidsfinanciën�op�orde�komen�en�wij
structureel�naar�een�houdbare�situatie�gaan�als�een�heel
groot�werkgelegenheidseffect�te�bereiken.�Er�zit�één�min
aan,�dat�geef�ik�onmiddellijk�toe:�het�bezuinigen�zorgt�ervoor�dat�wij�inderdaad�–�dat�blijkt�uit�de�doorrekening�–
een�oplopende�werkloosheid�hebben.�Dat�erken�ik�onmiddellijk.�Maar�wij�moeten�niet�alleen�op�korte�termijn
denken.�Juist�verder�kijken�zorgt�ervoor�dat�je�én�de�overheidsfinanciën�op�orde�krijgt�én�de�meeste�werkgelegenheidsgroei�krijgt.�Werkgelegenheid�zit�namelijk�met�name
in�het�bedrijfsleven,�niet�bij�de�overheid.�Het�stimuleren
van�een�kleine�overheid�is�het�stimuleren�van�werkgelegenheid�en�de�economie.

5 maart 2013
TK�57

57-21-73

Zijlstra
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
De�beautycontest�van�de�verschillende
verkiezingsprogramma's�wilde�ik�eigenlijk�aan�mijn�collega�Wilders�overlaten,�maar�die�is�zijn�belangstelling�daarvoor�zo�te�zien�inmiddels�ook�wat�verloren.�Het�gaat�mij
om�het�pakket�dat�er�nu�ligt,�niet�zozeer�om�het�verkiezingsprogramma�van�de�VVD. Het�gaat�erom�dat�er�een
pakket�ligt�voor�meer�dan�4�miljard�voor�2014,�waar�u�zich
achter�stelt.�Wij�weten�daarvan�hoe�het�uitwerkt�op�het
begrotingstekort,�nog�steeds�3%,�maar�hebben�nog�geen
idee�hoe�het�uitwerkt�op�andere�indicatoren,�bijvoorbeeld
de�werkloosheid.�Dat�was�de�achtergrond�van�mijn�vraag.
Hebt�u�behalve�een�begrotingsnorm�ook�een�norm�op�het
gebied�van�de�werkgelegenheid�in�Nederland?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
De�vraag�werd�gesteld�of�je�dan�keuzes�moet�maken.
Daarom�verwees�ik�naar�ons�verkiezingsprogramma.�Het
blijkt�dat�in�de�structurele�positie�van�Nederland�die�twee
dingen�keurig�bij�elkaar�komen.�Ja,�dat�kan�op�de�korte
termijn�een�dempend�effect�hebben�op�de�werkgelegenheid,�maar�je�moet�soms�een�dubbeltje�uitgeven�om�een
kwartje�binnen�te�kunnen�halen.�Ook�hierbij�is�dat�feitelijk
aan�de�orde.�Ik�denk�dat�de�heer�Van�Ojik�en�de�VVD�elkaar�kunnen�vinden�door�te�kijken�naar�de�toekomst�van
dit�land,�de�toekomst�van�onze�kinderen�en�kleinkinderen,
zodat�er�voor�hen�perspectief�is,�en�niet�alleen�te�kijken
naar�de�korte�termijn.�Als�we�het�laatste�doen,�hebben�wij
in�onze�positie�misschien�minder�pijn�te�vertellen,�maar
betalen�onze�opvolgers�en�andere�generaties�de�rekening.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�wist�niet�wat�ik�hoorde�toen�de�heer�Halbe�Zijlstra�over
de�WW�en�het�ontslagrecht�zei:�ach,�er�wordt�straks�bij
de�sociale�partners�over�gesproken,�en�als�zij�iets�anders
hebben�met�dezelfde�effecten,�is�het�ook�goed.�Jarenlang�gevochten�voor�WW�en�ontslagrecht.�In�het�regeerakkoord�gekregen.�En�hop,�weg!�Wie�gelooft�dit�allemaal
nog?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Ik�snap�best�dat�de�heer�Buma�probeert�om�een�enorme
mist�op�te�roepen,�maar�laat�het�volgende�helder�zijn.�Ik
herhaal�de�woorden�die�ik�al�tegen�de�heer�Pechtold�zei:
de�VVD�vindt�het�belangrijk�dat�de�economische�positie
van�Nederland�structureel�wordt�verbeterd.�Daar�zijn�allerlei�hervormingen�voor�nodig.�Het�zal�geen�verrassing
zijn�dat�de�VVD�daarbij�een�aantal�hervormingen�in�gedachten�heeft�die�ook�in�het�regeerakkoord�staan.�Wij
hebben�echter�niet�alleen�de�wijsheid�in�pacht.�Als�sociale�partners�in�al�hun�creativiteit�in�staat�blijken,�door
een�andere�vormgeving�of�zelfs�door�het�toevoegen�van
zaken,�om�binnen�bepaalde�hervormingen�de�structurele�positie�van�Nederland�nog�verder�te�verbeteren,�zou�ik
wel�erg�dogmatisch�zijn�als�ik�daar�niet�voor�openstond.
Wij�staan�er�dus�voor�open�om�een�discussie�aan�te�gaan,
met�u,�mijnheer�Buma,�en�met�sociale�partners,�over�de
vraag�hoe�we�ervoor�zorgen�dat�dit�land�beter�uit�de�ellende�komt.�Elk�goed�alternatief�is�wat�ons�betreft�bespreekbaar,�maar�wel�met�de�harde�lijn�dat�we�moeten�zorgen
voor�een�structurele�verbetering�van�Nederland.

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Ik�zeg�helemaal�niets�over�welke�maatregel�dan�ook�erin�of�eruit.�Ik�zeg�dat�het�pakket�een�verbetering�van�Nederland�moet�zijn.�Ik�snap�best�dat�u�het�spelletje�wilt�aangaan,�mijnheer�Buma,�maar�laten�wij�openheid�betrachten�in�een�moeilijke�situatie�waarbij�we�met�de�sociale
partners�het�gesprek�aangaan�en�wellicht�daarna�–�of�tegelijkertijd,�dat�zal�moeten�blijken�–�met�u.�Ik�zeg�het�de
heer�Samsom�na,�die�het�zojuist�ook�al�heel�helder�maakte.�Het�heeft�niet�veel�zin�om�allerlei�deuren�bij�voorbaat
dicht�te�gooien.�Dan�krijgen�we�immers�weer�het�verwijt
dat�wij�gesprekken�ingaan�zonder�de�openheid�om�reële
alternatieven�te�bekijken.�Ik�heb�die�openheid�wel.�U�zult
gezien�mijn�politieke�achtergrond�begrijpen�dat�er�bij�mij
een�geloof�is�dat�bepaalde�aanpassingen�in�het�regeerakkoord�waarschijnlijk�nodig�zullen�zijn�om�te�komen�tot�een
verbeterde�positie�van�Nederland.�Maar�nogmaals,�ik�heb
de�wijsheid�niet�alleen�in�pacht,�dus�ik�wacht�de�alternatieven�af.�Indien�die�echt�beter�zijn,�zullen�we�het�op�dat
moment�een�invulling�geven.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�zie�een�onbegrijpelijk�demasqué�van�de�VVD. Jarenlang
is�gevochten�voor�de�maatregelen�betreffende�WW�en
ontslagrecht.�En�nu:�ach,�als�het�wat�anders�is,�mag�het
ook.�Zojuist:�belastingverzwaring.�Woensdag�nog:�niet
meer�dan�een�derde.�Twee�dagen�later:�het�mag�ook�de
helft�zijn.�Waar�staat�de�VVD�nog�voor?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
De�VVD�staat�ervoor�dat�wij�de�verantwoordelijkheid�nemen�om�te�zorgen�dat�de�boel�op�orde�komt�in�dit�land�en
om�te�zorgen�dat�we�het�enorme�economische�probleem
dat�we�continu�meer�uitgeven�dan�er�binnenkomt,�oplossen.�Daarvoor�willen�wij�alle�krachten�inschakelen�die�eraan�willen�meewerken.�Daarom�staan�we�open�voor�iedereen�die�dat�wil�doen.�Maar�kom�nou�niet�met�dat�soort
zware�woorden�aan,�mijnheer�Buma.�U�weet�zelf�ook�wel
dat�u�een�prachtig�beeld�schetst�dat�niet�overeenkomt�met
de�werkelijkheid.
De�heer�Roemer�(SP):
Ik�was�in�eerste�instantie�niet�van�plan�om�te�interrumperen,�maar�de�heer�Zijlstra�zei�een�aantal�dingen�die�mij�deden�besluiten�het�toch�maar�even�te�doen.�Het�enige�wat
eigenlijk�blijft�staan�van�zijn�verhaal�is�"als�het�Nederland
maar�beter�maakt".�Als�je�heel�goed�luistert,�is�dat�alleen
maar�gebaseerd�op�die�3%.�Het�maakt�dus�niet�uit�waar
men�mee�komt,�het�maakt�niet�uit�welk�onderwerp�het�is,
alles�mag�van�tafel�–�daar�heeft�Buma�gewoon�gelijk�in�–
als�die�3%�maar�gehaald�wordt.�Totaal�geen�visie,�totaal
geen�ideologie�erachter,�alleen�maar�die�3%.

De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�ga�het�nog�één�keer�vragen,�omdat�ik�het�niet�echt�geloof.�U�zegt�hier�dus�echt:�WW�en�ontslagrecht,�het�mag
eruit?

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Volgens�mij�is�de�lijn�vrij�helder.�Ik�herhaal�het�nog�maar
eens.�Er�ligt�een�regeerakkoord.�Dat�is�leidend.�Het�kabinet�regeert.�De�VVD�is�het�eens�met�wat�er�in�het�regeerakkoord�voorligt.�Het�is�een�pakket�dat�ervoor�zorgt�dat
het�land�sterker�uit�deze�crisis�gaat�komen.�Wij�hebben�te
maken�met�een�situatie�waarbij�sociale�partners�een�gesprek�aangaan.�Dan�kun�je�van�tevoren�zeggen:�hier�ligt
een�regeerakkoord,�hier�ligt�een�aanvullend�pakket,�hier�is
het�kruisje;�wilt�u�daar�tekenen?�Dat�doen�wij�uitdrukkelijk
niet,�omdat�wij�het�sociaal�overleg�daadwerkelijk�een�kans
willen�geven.�Heb�ik�opvattingen?�Zeker.�De�heer�Roemer
kan�er�verkiezingsprogramma's�of�allerlei�artikelen�op�na-

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-74

Zijlstra
lezen,�dan�heeft�hij�wel�ongeveer�een�inschatting�van�wat
mijn�opvattingen�zijn.�Ik�zal�een�sociaal�akkoord�en�andere�akkoorden�natuurlijk�toetsen�aan�zaken�die�de�VVD
belangrijk�vindt.�Ik�teken�ook�niet�bij�het�kruisje,�zoals�de
heer�Roemer�dat�ook�niet�zal�doen,�maar�als�je�een�proces�open�ingaat,�dan�moet�je�niet�bij�voorbaat�"njet"�zeggen.�Voor�mij�is�altijd�een�discussie�mogelijk�op�basis�van
inhoudelijke�argumenten�en�redelijkheid,�maar�de�VVD
tekent�zeker�niet�bij�elk�kruisje.�Wij�hebben�ook�onze�meningen.�Wij�hebben�ook�onze�gedachten�over�wat�goed
is�voor�dit�land,�maar�voor�creatieve�ideeën�moet�je�altijd
openstaan.

langrijk.�Jazeker!�Dat�is�ontzettend�belangrijk�om�ervoor
te�zorgen�dat�dit�in�de�toekomst�een�land�is�waar�de�solidariteit�tussen�jong�en�oud,�tussen�ziek�en�gezond,�tussen
opgeleid�en�niet-opgeleid,�tussen�werkend�en�niet-werkend�overeind�kan�blijven.�Als�wij�namelijk�niet�ingrijpen,
dan�zal�de�wal�op�een�gegeven�moment�het�schip�keren.
Dan�komt�de�schuldsanering�langs�en�moeten�wij�veel
drastischer�ingrijpen.�En�werken�aan�een�investeringsagenda,�waar�de�heer�Roemer�toe�oproept,�doen�wij�elke
dag.�Elke�dag�wordt�er�geïnvesteerd�door�de�overheid.�Dit
jaar�alleen�al�geven�wij�weer�ruim�22�miljard�meer�uit�dan
er�binnenkomt.�Is�dat�investeren�of�is�dat�investeren?

De�heer�Roemer�(SP):
Het�kabinet,�de�VVD�en�de�PvdA�zijn�naarstig�op�zoek�naar
partijen�die�hen�in�het�parlement,�met�name�in�de�Eerste
Kamer,�aan�een�meerderheid�kunnen�helpen.�Als�ik�de
heer�Zijlstra�zo�hoor,�dan�kan�het�alle�kanten�opgaan�als
die�3%�maar�gehaald�wordt,�maar�hij�doet�hier�geen�uitspraken�over�waar�de�grens�voor�de�VVD�ligt.�Is�het�volledig�van�tafel�halen�van�de�maatregelen�rond�de�WW�en
de�ontslagbescherming�bijvoorbeeld�een�optie�die�niet�op
voorhand�uitgesloten�wordt?

De�heer�Roemer�(SP):
Nee,�dat�is�geen�investeren.�Wat�de�heer�Zijlstra�doet,�is
de�economie�kapot�bezuinigen.�Hij�laat�de�werkloosheid
oplopen.�Hij�laat�het�wantrouwen�bij�zowel�werkgevers
als�de�mensen�oplopen.�Het�consumentenvertrouwen�is
nog�nooit�zo�laag�geweest.�Door�de�bezuinigingsdrift�van
de�afgelopen�jaren,�waar�de�VVD�nu�drie�jaar�mee�bezig
is,�is�de�werkloosheid�alleen�maar�opgelopen.�Het�alleen
maar�weghalen�van�al�die�harde�miljarden�die�de�VVD�wil
bezuinigen,�heeft�zo�veel�negatieve�effecten�op�de�samenleving�dat�wij�geen�bal�zijn�opgeschoten.�Ik�wou�dat�de
VVD�dat�eindelijk�ook�een�keer�zag�en�ook�naar�de�meest
rechtse�economen�zou�luisteren,�die�zeggen�dat�het�roer
nu�echt�om�moet.

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Dit�is�een�herhaling�van�zetten.�Ik�ga�gewoon�kijken�wat
de�uitkomst�is.�Ik�ga�in�dit�debat�geen�uitspraken�doen
over�wat�voor�mij�grenzen�zijn�of�niet.�De�heer�Roemer
mag�allerlei�documenten�nalezen�–�ik�heb�ze�net�opgenoemd�–�om�te�bekijken�aan�welke�zaken�de�VVD�waarschijnlijk�akkoorden�zal�toetsen.�Aangezien�wij�het�sociaal
overleg�een�gerede�kans�willen�geven,�vind�ik�het�niet�kies
om�van�tevoren�te�zeggen:�maar�wilt�u�dan�wel�even�tekenen�bij�het�kruisje�van�het�regeerakkoord?�Dat�komt�er�namelijk�vervolgens�uit.�Die�openheid�is�er�bij�ons,�maar�ik
teken�niet�bij�elk�kruisje,�de�heer�Samsom�tekent�niet�bij
elk�kruisje�en�de�heer�Roemer�waarschijnlijk�ook�niet.�Als
dat�wel�zo�is,�dan�hoor�ik�het�graag.
De�heer�Roemer�(SP):
Dat�doet�de�heer�Zijlstra�wel,�want�hij�heeft�overduidelijk
gemaakt�dat�de�financiële�grenzen�keihard�zijn.�Het�maakt
dus�weinig�uit�waar�je�het�vandaan�haalt,�als�je�het�maar
binnen�die�financiële�grenzen�zet.�Terwijl�heel�Nederland
en�alle�economen�van�rechts�tot�links�het�kabinet�inmiddels�duidelijk�proberen�te�maken�om�te�stoppen�met�die
bezuinigingsdrift,�om�met�een�fatsoenlijke�investeringsagenda�te�komen�en�om�daadwerkelijk�met�iets�te�komen
wat�banen�oplevert,�blijft�de�VVD�nog�steeds�hangen:�nee
hoor,�in�2014�3%.�Maakt�niet�uit�waar�je�mee�komt:�3%.
Dit�is�precies�hoe�je�de�economie�verder�kapot�bezuinigt,
waar�inmiddels�iedereen�van�overtuigd�is�dat�je�het�niet
moet�doen,�zelfs�de�werkgevers.�Waarom�houdt�de�VVD
daar�zo�strikt�aan�vast?�Al�het�andere�is�blijkbaar�inwisselbaar.�Waarom�pint�de�heer�Zijlstra�iedereen�vast�op�het
meest�dramatische,�namelijk�het�heilig�stellen�van�die�3%
en�niet�het�herstel�van�de�samenleving�en�de�economie?

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Er�zijn�ook�andere�economen.�Ik�kan�de�heer�Roemer�bijvoorbeeld�een�artikel�aanraden�van�de�heer�Korteweg,
overigens�thesaurier-generaal�ten�tijde�van�de�kabinetten-Lubbers.�Die�kabinetten�hebben�bewezen�dat�een
goed�bezuinigingsbeleid�ervoor�zorgt�dat�je�er�op�lange�termijn�beter�uit�komt.�En�als�de�heer�Roemer�22�miljard�méér�uitgeven�dan�er�binnenkomt,�"niet�investeren"
noemt,�wanneer�investeren�we�dan�wel?�Als�we�40�miljard�meer�uitgeven�dan�er�binnenkomt?�60�miljard?�100
miljard?�Wanneer�is�er�dan�sprake�van�investeren?�Laten
we�gewoon�het�beestje�bij�de�naam�noemen.�We�leven�op
te�grote�voet.�We�moeten�de�boel�aanpassen.�Is�dat�fijn?
Nee.�De�VVD�bezuinigt�niet�omdat�zij�het�leuk�vindt.�De
VVD�bezuinigt�omdat�het�nodig�is�om�ervoor�te�zorgen
dat�onze�sociale�zekerheid�en�onze�zorg�betaalbaar�blijven.�We�mogen�al�blij�zijn�als�we�de�komende�jaren�een
groei�van�1,5%�halen.�Dan�mogen�we�echt�blij�zijn.�In�de
afgelopen�jaren�zijn�alleen�al�de�uitgaven�aan�de�zorg�met
een�factor�drie�gegroeid.�Dan�weet�je�dat�het�een�keer�ophoudt.�Dan�zul�je�moeten�ingrijpen,�en�daar�zijn�wij�voor
gekozen.�Wij�zijn�in�dit�huis�gekozen�om�keuzes�te�maken
om�ervoor�te�zorgen�dat�Nederland�er�beter�uit�komt.�Die
keuzes�zijn�soms�pijnlijk,�maar�wel�noodzakelijk.
De�voorzitter:
Gaat�u�verder.

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Met�alle�respect,�ik�heb�de�heer�Pechtold�deze�termijn�nog
uitgelegd�dat�wij�voor�2013�de�3%�laten�lopen.�Het�halen
van�die�3%�in�2013�heeft�zulke�effecten�op�de�economie
dat�wij,�gesteld�voor�die�keuze,�dat�niet�doen.�Met�alle�respect,�het�beeld�dat�de�heer�Roemer�hier�schept,�is�niet�de
realiteit.�Dat�bewijzen�wij�dit�jaar.�En�ja,�wij�vinden�het�op
orde�brengen�van�de�overheidsfinanciën�nog�steeds�be-

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Hervormingen�zijn�dus�nodig.�Wij�investeren�gericht�waar
het�effect�heeft.�Dat�doen�we,�omdat�we�daar�oog�voor
hebben.�Dat�zit�ook�in�het�pakket�van�vrijdag.�Het�is�een
enorme�uitdaging�om�dit�voor�elkaar�te�krijgen;�laat�dat
helder�zijn.�We�hebben�een�opening�geboden.�Het�regeerakkoord�is�niet�in�beton�gegoten.�Over�de�invulling�van
de�maatregel�valt�te�praten.�Natuurlijk�heeft�de�VVD�daar
als�partij�haar�mening�over,�net�als�de�PvdA�en�de�andere
partijen.�Er�is�nu�overleg�gaande�bij�de�sociale�partners.

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-75

Zijlstra
Dat�willen�wij�een�gerede�kans�geven.�Wij�hopen�ook�dat
dit�overleg�snel�samen�met�het�kabinet�zal�plaatsvinden
en�wij�horen�graag�van�het�kabinet�of�daar�zicht�op�is.
Ook�de�politiek�is�aan�zet.�Ik�zeg�niet�tegen�de�oppositie:�het�is�ook�uw�verantwoordelijkheid.�Ja,�het�is�uiteindelijk�ons�aller�verantwoordelijkheid�om�dit�land�er�beter
uit�te�krijgen,�maar�dit�ligt�primair�bij�het�kabinet�en�bij�de
coalitieondersteunende�partijen.�Dat�erken�ik�onmiddellijk.�Dat�gaan�wij�ook�doen�en�daar�zijn�wij�druk�mee�bezig.�We�moeten�echter�reëel�zijn.�De�situatie�in�de�Eerste
Kamer�brengt�met�zich�mee�dat�je�aan�een�meerderheid�in
dit�huis�niet�genoeg�hebt.�Dat�beschouw�ik�als�een�gegeven.�Ik�kan�daar�van�alles�van�vinden,�maar�het�is�nu�eenmaal�de�realiteit.�Dus�zal�het�kabinet�ook�op�zoek�moeten
naar�een�bredere�meerderheid,�zodat�we�ook�in�de�Eerste
Kamer�een�gerede�kans�hebben�op�succes.�Dat�vind�ik�ook
verstandig.�Wij�kunnen�het�ons�als�land�niet�veroorloven
om�niet�in�te�grijpen.�We�moeten�ervoor�zorgen�dat�er�in
de�toekomst�geen�enorme�staatsschuld�is,�en�dat�er�voldoende�werkgelegenheid�is�voor�onze�kleinkinderen.�Daar
doen�we�dit�voor,�en�daar�zullen�we�het�beleid�aan�toetsen.
De�heer�Pechtold�(D66):
Het�is�maar�hoe�je�het�glas�bekijkt:�het�is�half�vol�of�half
leeg.�Aan�de�ene�kant�is�alles�bespreekbaar�en�mag�iedereen�meedoen.�Aan�de�andere�kant�lijken�er�toch�enige�kaders�te�zijn.�We�moeten�de�helderheid�dus�proberen�te
zoeken�in�de�vraag�wat�het�kabinet�en�de�VVD-fractie�voor
ogen�hebben�voor�de�komende�week.�Moet�er�eerst�een
sociaal�akkoord�zijn?�Moet�dat�door�iedereen�worden�gesteund�of�kan�een�deel�van�de�bonden�niet�meedoen?�Hoe
kijkt�de�heer�Zijlstra�daartegenaan?�Moet�dat�sociaal�akkoord�vervolgens�volledig�door�de�politiek�geloodst�worden�of�is�dat�ook�weer�bespreekbaar?�En�wat�zijn�de�termijnen�die�de�heer�Zijlstra�voor�beide�akkoorden�geeft?�Is
het�1 april�en�1 mei�of�is�ook�dat�bespreekbaar?
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Vorig�jaar�was�er�urgentie�om�te�zorgen�voor�een�uitzicht
op�een�sluitende�begroting.�Nu�ja,�zij�sluit�nog�niet,�maar
zij�moest�in�ieder�geval�zicht�bieden�op�structureel�evenwicht�en�het�halen�van�de�3%�van�volgend�jaar.�Ook�hiervoor�geldt:�hoe�sneller�hoe�beter.�Zijn�er�harde�deadlines?
Je�kunt�tot�in�de�eeuwigheid�praten,�maar�dat�is�niet�handig.�Is�30 april�een�harde�deadline?�We�zullen�ook�iets
naar�Brussel�moeten�sturen.�En�als�er�geen�akkoorden
zijn?�Er�is�een�akkoord.�Dat�heet�"het�regeerakkoord".�Dat
is�afgelopen�vrijdag�nog�aangevuld.�Dan�sturen�we�dat.
Het�is�een�akkoord�waar�de�VVD�prima�mee�kan�leven.�In
het�proces�dat�wij�nu�ingaan,�vragen�wij�sociale�partners
en�oppositiepartijen�een�rol�te�spelen,�ook�vanwege�de�situatie�in�de�Eerste�Kamer.�Wij�willen�dat�snel�realiseren.�Ik
sta�er�ook�voor�open�om�dit�tegelijkertijd�te�laten�gebeuren.�Ik�laat�dat�echter�aan�het�kabinet.�Wat�vinden�zij�handig?�Als�het�eerst�via�de�sociale�partners�gaat,�laat�ik�het
ook�bij�het�kabinet.�De�regering�regeert�immers.�Wij�zullen�de�resultaten�die�in�de�vorm�van�akkoorden�voorbijkomen�toetsen�aan�punten�die�de�VVD�belangrijk�vindt.
De�andere�fracties�zullen�die�akkoorden�toetsen�aan�wat
zij�belangrijk�vinden.�Dat�is�de�volgorde�der�dingen.�Er�is
geen�spoorboekje�dat�voorschrijft�wanneer�er�bij�welk�station�wordt�gestopt.�Voor�ons�telt�maar�één�ding,�namelijk
het�eindresultaat.�Er�moet�een�pakket�komen�dat�we�goed
kunnen�verdedigen,�een�pakket�waardoor�dit�land�sterker
uit�de�crisis�komt.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�vroeg�om�meerdere�redenen�niet�om�de�uitgestoken
hand�van�de�fractievoorzitter�van�de�VVD. Ik�vroeg�om
duidelijkheid�over�het�proces.�Een�belangrijk�onderdeel
is�het�sociaal�akkoord.�De�heer�Zijlstra�lijkt�daar�toch�een
beetje�bij�weg�te�draaien.�Mij�is�nog�steeds�niet�duidelijk,
ook�niet�na�de�rondgang�van�de�minister�van�Financiën,
of�het�sociaal�akkoord�hier�straks�wordt�neergelegd�en�of
de�oppositiepartijen�het�daar�dan�mee�moeten�doen.�Of
bouwt�de�heer�Zijlstra�bij�de�partners�alvast�in�dat�daar
ook�weer�over�gesproken�moet�worden?�Er�kan�namelijk
iets�uitkomen�wat�daar�weliswaar�geaccordeerd�wordt,
maar�hier�sneuvelt.
Daarnaast�maak�ik�me�zorgen�over�de�datum�van�1 mei.
Daarvan�hoor�ik�nu:�als�we�dan�zover�zijn,�anders�sturen
we�een�pakket.�Voor�de�helderheid�en�om�het�vertrouwen
terug�te�winnen�–�en�om�eindelijk�eens�een�regering�te
hebben�die�er�bijna�een�jaar�zit�–�zou�ik�willen�horen�dat
dit�kabinet�de�komende�weken�zaken�gaat�doen�met�diegenen�die�dat�willen,�of�niet,�en�dat�het�daarna�een�streep
trekt�en�een�rechte�koers�gaat�varen.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Dat�is�volgens�mij�de�essentie�van�dit�debat.�Dat�proces
willen�wij�graag�ingaan.�De�heer�Pechtold�vraagt�of�dit
een�ramp�is.�Nee.�Ik�heb�het�liefst�zo�snel�mogelijk�overeenstemming,�maar�de�regering�regeert.�Het�kabinet�is
het�regeerakkoord�druk�aan�het�uitvoeren.�Het�kabinet
heeft�één�dag�nadat�de�CPB-cijfers�kwamen�gewoon�neergelegd�welke�oplossing�het�ziet.�Dat�is�regeren.�Als�er
een�sociaal�akkoord�komt,�moet�het�parlement�–�deze�Kamer,�maar�ook�de�overkant�–�daarmee�instemmen.�Laat
dat�helder�zijn.�De�laatste�keer�dat�ik�telde,�zag�ik�aan�de
overkant�een�situatie�die�niet�meteen�tot�een�meerderheid
leidt.�Daarom�zijn�we�juist�dit�soort�processen�aan�het�ingaan.�Ook�voor�een�sociaal�akkoord�zal�een�parlementaire
meerderheid�gevonden�moeten�worden,�en�wel�tot�in�de
Eerste�Kamer.�Daar�kunnen�we�van�alles�van�vinden,�maar
dat�is�de�situatie.�Zo�zal�het�dus�gebeuren.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dat�betekent�dus�–�en�die�oproep�doen�wij�samen�–�dat
de�sociale�partners�met�een�uitkomst�moeten�komen.�Ik
roep�de�hervormingen�maar�weer�eens�in�herinnering.�Zij
zullen�bij�hun�akkoord�rekening�moeten�houden�met�het
feit�dat�het�hier�politiek�gedragen�moet�kunnen�worden.
Het�moet�hier�ontvangen�kunnen�worden.�Dat�betekent
dat�in�het�voorwerk,�tijdens�die�kostbare�weken,�ook�gekeken�moet�worden�naar�de�belangrijke�zaken�die�door�veel
partijen�die�zouden�kunnen�helpen,�worden�genoemd.�Ik
noem�de�hervormingen.�Daar�dient�men�ernstig�rekening
mee�te�houden.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Ja.�Ik�ben�blij�dat�ik�kan�constateren�dat�de�meeste�oppositiepartijen,�weliswaar�in�allerlei�verschillende�toonaarden,�het�proces�in�willen�gaan.�Uit�de�invulling�van
de�heer�Roemer�proef�ik�dat�hij�geen�"nee"zegt,�maar�dat
hij�wel�andere�beelden�bij�de�toekomst�heeft.�Wat�dat�betreft�denk�ik�dat�we�er�moeilijk�uit�zullen�komen.�De�heer
Wilders�zegt�gewoon�"nee".�Alle�andere�partijen�geven�in
ieder�geval�aan�dat�zij�het�proces�in�willen�gaan.�Dat�vind
ik�winst.�Er�ligt�een�grote�uitdaging�voor�het�kabinet�om
de�komende�tijd�met�sociale�partners�en�ook�nadrukkelijk
met�deze�Kamer�en�met�een�scheef�oog�op�de�overkant�–
het�politieke�klimaat�is�immers�helder�–�voldoende�draag-

5 maart 2013
TK�57

57-21-76

Zijlstra
vlak�te�creëren.�Dat�proces�gaan�we�nu�in.�We�gaan�het�in
alle�openheid�doen.�We�gaan�het�niet�doen�met�voorgeschreven�regels.�Wel�is�er�een�heldere�stip�op�de�horizon.
We�moeten�ervoor�zorgen�dat�Nederland�zich�aanpast�aan
de�feitelijke�economische�groei�van�dit�moment�en�niet
langer�op�de�pof�leeft.

De�heer�Van�der�Staaij�(SGP):
Mevrouw�de�voorzitter.�Het�debat�loopt�inmiddels�al�meer
dan�tweeënhalf�uur.�Ik�weet�nog�van�het�debat�over�de�regeringsverklaring�dat�het,�als�het�wat�langer�duurt,�helpt
om�iedereen�weer�scherp�te�krijgen�door�met�een�gepeperd�citaat�van�Wiegel�te�komen.�Ik�heb�toen�een-�en�andermaal�een�recente�uitspraak�van�hem�aangehaald.�Ik
hoor�de�minister-president�al�zeggen:�dat�hoeft�niet,�hoor.
Dat�komt�goed�uit.�Ik�dacht�al:�je�moet�daar�niet�te�voorspelbaar�in�worden.�Ik�ga�nu�niet�weer�uitspraken�van
Wiegel�aanhalen.�Ik�wil�wel�een�punt�aan�de�orde�stellen�dat�de�politieke�context�van�nu�ten�volle�raakt.�Wat
is�de�duidelijkheid�waar�de�burgers�dringend�om�vragen�als�een�koers�uit�het�regeerakkoord�steeds�ter�discussie�staat?�Het�gaat�het�kabinet�om�koers�te�houden
en�om�vertrouwen�te�winnen.�Dat�is�echter�heel�lastig�als
mensen�in�een�verpleeghuis�of�de�flexwerker�die�de�heer
Samsom�aanhaalde,�steeds�in�onzekerheid�verkeren�over
hoe�het�verder�moet.�Je�komt�dit�in�het�land�tegen.�In�het
advies�bij�de�formatie�heeft�de�SGP�geadviseerd�om�de
basis�van�het�kabinet�te�verbreden�met�het�oog�op�breed
parlementair�draagvlak.�Dat�werd�toen�niet�nodig�geacht,
maar�hoe�kijkt�de�regering�daar�nu�op�terug?�Hoe�gaat�het
kabinet�brede�steun�organiseren,�niet�alleen�voor�de�extra�maatregelen�in�2014,�maar�juist�ook�voor�het�bredere�pakket,�zoals�in�de�zorg�en�de�sociale�zekerheid?�Ik�heb
het�over�politieke�steun,�maar�ook�maatschappelijk�draagvlak�is�heel�belangrijk.�Het�valt�mij�op�dat�veel�burgers�de
noodzaak�van�bezuinigingen�zeker�inzien,�maar�ze�zien�ze
vooral�bij�de�buurman.�Hier�ligt�nog�wel�een�uitdaging,
zowel�voor�het�kabinet�als�voor�de�buurman.
De�zorgen�over�de�stijgende�werkloosheid,�over�de
stagnerende�economische�ontwikkeling�en�over�de�slechte�toestand�van�de�schatkist�blijven�onverminderd�groot.
Ook�ik�zeg�het�met�overtuiging�namens�de�SGP-fractie:
we�hebben�met�elkaar�op�te�grote�voet�geleefd.�Het�is
een�illusie�om�te�denken�dat�we�het�wel�redden�zonder
te�snoeien�in�de�overheidsuitgaven,�zonder�in�te�zetten
op�structurele�hervormingen.�Met�alleen�prettige�stimuleringsmaatregelen�en�hopen�op�betere�tijden�komen�we
er�niet.�Het�verder�laten�oplopen�van�de�tekorten�is�onverantwoord.�De�overheid�van�de�toekomst�moet�slimmer�en
slanker.�Wij�steunen�dan�ook�de�inzet�van�het�kabinet�om
met�het�oog�op�solide�overheidsfinanciën�met�aanvullende�maatregelen�te�komen.�Het�pakket�dat�er�ligt,�is�niet�in
beton�gegoten,�heeft�het�kabinet�beklemtoond.�Dat�kwam
vanavond�ook�weer�in�de�bijdragen�van�de�coalitiepartijen�naar�voren.�We�zullen�allereerst�moeten�bezien�wat�het
gesteggel�in�de�polder�nog�voor�wijzigingen�brengt.
We�vinden�wel�de�samenhangende�visie�onder�het
maatregelenpakket�te�mager.�De�uitdaging�is�om�met�slim
maatwerk�te�komen,�gebaseerd�op�inhoudelijke�keuzes.
Voor�de�SGP�is�van�belang�dat�de�uiteindelijke�maatregelen�een�overtuigende�bijdrage�leveren�aan�een�vermindering�van�het�begrotingstekort,�maar�dat�daarnaast�de
maatregelen�de�economie�stimuleren�en�niet�frustreren.
We�zullen�dan�ook�zorgvuldig�moeten�kijken�naar�de�ge-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

volgen�voor�de�consumentenbestedingen�en�de�bedrijfsinvesteringen.�Hoe�heeft�het�kabinet�dit�gewogen�bij�het
tot�stand�komen�van�het�pakket�waarover�we�vandaag
spreken?
Ik�heb�eerder�al�aangegeven�dat�de�SGP�bereid�is�om
mee�te�denken�over�noodzakelijke�maatregelen,�maar�niet
tegen�elke�prijs.�De�SGP�zal�bijvoorbeeld�bijzonder�alert
zijn�op�de�effecten�van�maatregelen�voor�gezinnen�en
mantelzorgers.�We�zien�dat�de�overheid�een�steeds�groter
beroep�doet�op�de�samenredzaamheid�van�burgers,�terwijl�zij�eerst�decennialang�allerlei�zorgtaken�van�burgers
heeft�overgenomen.�Doordat�de�noodzaak�er�minder�was
om�naar�elkaar�om�te�zien,�zijn�de�sociale�netwerken�soms
ernstig�verzwakt.�Tegen�die�achtergrond�maken�wij�ons
zorgen�over�tempo�en�omvang�van�bijvoorbeeld�bezuinigingen�in�de�zorg.�Mantelzorg�en�zorg�voor�elkaar�zullen
veel�meer�gestimuleerd�en�fiscaal�ondersteund�moeten
worden.�Essentieel�is�ook�dat�bezuinigingen�niet�tot�kaalslag�leiden�en�niet�de�keuzevrijheid�van�de�burgers�aantasten�om�te�kiezen�voor�de�zorg�die�zij�belangrijk�vinden.
Over�het�afbouwtempo�en�de�vormgeving�van�de�WWduur�–�wij�staan�een�geleidelijke�afbouw�voor�in�ons�verkiezingsprogramma;�dat�vinden�wij�nog�steeds�–�zeggen
wij:�het�is�goed�om�te�hervormen�en�na�te�gaan�of�je�daar
iets�mee�kunt�doen,�maar�let�er�wel�op�dat�dit�niet�zo�snel
gaat,�dat�je�daarmee�meer�problemen�creëert�dan�oplost.
Om�te�komen�tot�een�slimmere�en�slankere�overheid
kunnen�taken�structureel�minder�bij�de�overheid�belegd
worden.�Op�bijvoorbeeld�het�terrein�van�de�kinderopvang
trekt�de�overheid�nog�steeds�te�veel�financiële�verantwoordelijkheid�naar�zich�toe.�De�uitgaven�hieraan�kunnen
wat�ons�betreft�in�de�toekomst�stevig�omlaag.�Het�snoeien�in�de�overheidsuitgaven�moet�hand�in�hand�gaan�met
het�stimuleren�van�economische�bedrijvigheid.�Ik�denk
bijvoorbeeld�aan�de�bouw�en�de�agrarische�sector,�pijlers
onder�onze�welvaart.�Waarom�moet�het�maanden�duren
voordat�een�vergunning�verkregen�wordt�voor�een�bedrijfsverbouwing,�terwijl�iedereen�aan�het�begin�van�het
traject�al�weet�dat�het�een�prachtig�plan�is?�Aanpak�van
regeldruk�verlicht�de�lasten�voor�ondernemers,�stimuleert
de�economie�en�kost�de�overheid�weinig�geld.
Het�kabinet�wil�graag�bruggen�bouwen.�Alles�is�bespreekbaar;�dit�heet�een�uitgestoken�hand.�Geldt�dit�alleen�voor�alles�wat�met�geld�en�goed�te�maken�heeft,�of
geldt�dit�ook�voor�niet-materiële�kwesties?�Hoe�zit�het
met�de�vrijheid�van�onderwijs?�Hoe�zit�het�met�het�medisch-ethisch�beleid?�Wat�blijft�er�over�van�de�zondagsrust?�De�uitgestoken�hand�van�het�kabinet�en�de�coalitiefracties�is�alleen�overtuigend�als�er�niet�tegelijkertijd�tegen�schenen�wordt�geschopt.�Minder�paars�en�meer�oranje,�dat�is�de�koers�die�de�SGP�voorstaat.

De�heer�Krol�(50PLUS):
Voorzitter.�In�2008,�bij�de�aanvang�van�de�crisis,�gaf�de
overheid�239�miljard�uit.�Nu�is�dat�261�miljard.�De�collectievelastendruk�is�de�afgelopen�vijf�jaar�toegenomen�van
38%�naar�40%�van�alles�wat�wij�verdienen.�Het�globale
kader�van�4,3�miljard�dat�nu�voorligt,�omvat�veel�nieuwe�lastenverzwaringen.�Lastenverzwaringen�brengen�het
snelst�geld�op,�maar�dat�is�kortetermijndenken�en�een
slecht�medicijn�voor�economisch�herstel.�Het�is�niet�de
juiste�manier�om�de�crisis�aan�te�pakken.�Hierdoor�zal�de
economische�groei�langer�uitblijven�en�zal�de�werkloosheid�verder�oplopen.

5 maart 2013
TK�57

57-21-77

Krol
De�50PLUS-fractie�is�ervan�overtuigd�dat�alleen�een
evenwichtige�combinatie�van�echte�bezuinigingen,�herstel�van�consumentenvertrouwen�en�betekenisvolle�investeringen�de�weg�uit�de�crisis�kunnen�wijzen.�De�brief�van
de�minister�van�Financiën�voldoet�daar�in�onvoldoende
mate�aan.�Deze�is�ondoordacht,�onbetrouwbaar�en�wat
ons�betreft�onrechtvaardig.�Afgezien�van�nuttige�thema's
die�door�het�kabinet�worden�benoemd,�laat�de�onderliggende�visie�van�het�kabinet�zich�vooral�samenvatten�als
"min-3%-oogkleppen".�Wij�betreuren�dat.�De�3%-norm
voor�het�begrotingstekort�is�een�fixatie�van�het�kabinet.
Doel�moet�juist�zijn,�Nederland�uit�de�crisis�te�halen.�Er
ligt�volgens�ons�een�taak�voor�dit�kabinet�om�zich�in�de
Europese�arena�sterk�te�maken�voor�verstandig�begrotingsbeleid.�Wij�moeten�ons�oprecht�afvragen�of�het�in
één�begrotingskeurslijf�dwingen�van�zeer�uiteenlopende
Europese�economieën�die�hun�financiële�tekorten�tegen
uiteenlopende�rentes�kunnen�financieren,�wel�verstandig
is,�zeker�in�deze�tijd�van�economische�crisis.�Het�ene�land
kan�zich�nu�eenmaal�een�expansiever�begrotingsbeleid
veroorloven�dan�het�andere.
Wij�roepen�de�minister�van�Financiën�op,�het�denken
over�een�andere�Europese�aanpak�te�bevorderen.�De
50PLUS-fractie�wil�drie�richtingen�wijzen�voor�een�begaanbare�weg�uit�de�crisis.�Ten�eerste:�de�investeringsimpuls�van�het�kabinet�vinden�wij�een�aanzet,�maar�deze
is�te�mager.�Wij�zeggen,�inmiddels�gesteund�door�een�leger�van�economen,�de�OESO�en�het�IMF,�dat�er�geïnvesteerd�moet�worden.�De�voorgestelde�investeringsimpuls
wordt�tenietgedaan�door�een�lastenverzwaring�voor�het
bedrijfsleven�van�640�miljoen.�De�aanpak�van�structurele�problemen�is�ook�nodig.�De�overheid�geeft�structureel
te�veel�geld�uit.�De�overheid�moet�volgens�50PLUS�vooral�compacter�en�kleiner�worden�met�minder�bestuurslagen.�Denk�bij�dat�laatste�aan�de�provincie.�Wij�willen�6%
minder�ambtenaren�en�minder�geld�naar�zelfstandige�bestuursorganen.
Ten�derde�moeten�de�consumptieve�bestedingen�van
huishoudens�verhoogd�worden.�De�CPB-cijfers�hierover
zijn�uiterst�negatief.�Binnenlandse�bestedingen�versterken
onze�economie.�Daarvoor�is�het�herstel�van�het�consumentenvertrouwen�uitermate�belangrijk.�Dit�kabinet�laat
dit�herstelbeleid�liggen.�Een�aanzet�om�de�consumptieve�bestedingen�te�verhogen�is�het�verlagen�van�het�hoge
btw-tarief.�De�huidige�verhoogde�inkomsten�uit�btw�lijken
niet�op�te�wegen�tegen�de�door�die�verhoging�veroorzaakte�vraaguitval,�zoals�vandaag�blijkt�uit�de�cijfers�van�onderzoeksbureau�GfK.
Als�het�gaat�om�de�verdeling�van�de�lasten,�geldt�voor
ons�het�uitgangspunt�en�ijkpunt�dat�de�sterkste�schouders
de�zwaarste�lasten�moeten�dragen.�In�het�pakket�is�sprake
van�een�koopkrachtreparatie�van�300�miljoen.�Kan�de�minister�aangeven�welke�koopkrachteffecten�voor�de�diverse�inkomensgroepen�verwacht�mogen�worden�als�gevolg
van�het�voorliggende�pakket?
De�fractie�van�50PLUS�maakt�zich�ernstige�zorgen�over
de�situatie�aan�de�uiteinden�van�de�arbeidsmarkt:�de�verontrustende�jeugd-�en�ouderenwerkloosheid�en�de�aanpak�daarvan.�Hierbij�spelen�zo�veel�factoren�een�rol,�dat
wij�pleiten�voor�een�taskforce�45-plus,�naast�de�Taskforce�Jeugdwerkloosheid.�Deze�taskforce�moet�oorzaken�en
achtergronden�grondig�en�in�samenhang�in�beeld�brengen,�en�gerichte�beleidsvoorstellen�doen�om�tot�een�effectievere�aanpak�en�een�meer�gerichte�inzet�van�middelen�te�komen.�50PLUS�verzet�zich�tegen�de�beperking�van
de�WW-duur�en�-hoogte�en�de�versoepeling�van�het�ont-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

slagrecht.�Dit�leidt�tot�een�verdere�ondermijning�van�het
vertrouwen�van�de�burger�en�zal�resulteren�in�nog�meer
ouderen�die�langs�de�kant�komen�te�staan.�Voor�ons�is
een�hard�punt�dat�de�pensioenkortingen�per�1 april,�die
ook�een�aanslag�zijn�op�het�vertrouwen�van�de�burger,�opgeschort�worden�totdat�het�nieuwe�financiële�toetsingskader�er�is.
Ik�vat�samen.�Wij�vragen�het�kabinet�om�naar�de�Kamer
te�komen�met�een�goed�doortimmerd,�evenwichtig�plan
met�steun�van�de�sociale�partners,�met�serieuze�aandacht
voor�de�genoemde�knelpunten.�Het�moet�een�koersvast
plan�zijn�dat�consumenten�en�bedrijven�weer�zekerheid�en
vertrouwen�biedt,�want�zonder�vertrouwen�is�economisch
herstel�niet�mogelijk.

De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Vandaag�is�het�precies�een�jaar�geleden�dat
vijf�heren�en�één�dame�achter�de�hekken�van�het�Catshuis�verdwenen.�Wat�is�er�in�dat�jaar�inmiddels�veel�gebeurd.�Zij�bleven�er�tot�21 april�zitten�en�kwamen�uiteindelijk�met�lege�handen�naar�buiten.�In�de�maanden�daarna
weten�wij�wat�er�is�gebeurd:�verkiezingen,�een�nieuw�kabinet,�een�kabinet�dat�met�een�regeerakkoord�kwam�waarvan�de�eerste�regels�spraken�van�"een�onverwoestbaar
geloof�in�de�toekomst,�een�rotsvast�vertrouwen�in�wat�Nederlanders�samen�voor�elkaar�krijgen�en�de�diepe�overtuiging�dat�ons�land�de�komende�jaren�een�stabiel�en�daadkrachtig�kabinet�nodig�heeft�om�hiervoor�kracht�en�energie�vrij�te�maken".�Als�je�nu�tot�je�door�laat�dringen�waar
wij�ruim�vier�maanden�later�zijn�aanbeland,�dan�vraag�je
je�af�of�dat�rotsvaste�vertrouwen�en�die�diepe�overtuiging
er�nog�steeds�wel�zijn.�Mijn�analyse�van�dit�moment�is�dat
het�kabinet�en�ook�de�coalitie�zich�eigenlijk�over�een�heel
smal�koord�voortbewegen�en�dat�het�nog�maar�zeer�de
vraag�is�of�zij�de�overkant�gaan�halen.�En�dat�in�een�tijd
van�crisis!�Het�CPB�–�ik�denk�trouwens�dat�de�heer�Coen
Teulings�vanavond�tranen�van�ontroering�in�zijn�ogen
heeft�gekregen�omdat�de�heer�Wilders�het�CPB�zo�naar
voren�bracht�als�een�betrouwbare�instantie�met�cijfers�die
deugen�–�maakte�afgelopen�week�duidelijk�dat�de�tekorten
hoger�worden,�dat�de�werkloosheid�fors�oploopt,�dat�veel
oudere�werknemers�maar�ook�heel�veel�jongeren�aan�de
kant�staan�en�dat�jonge�mensen�die�hun�opleiding�hebben
afgemaakt,�niet�op�de�arbeidsmarkt�terechtkomen�maar�in
de�digitale�kaartenbak�van�het�UWV. Dat�is�een�zeer�zorgelijke�situatie:�grote�problemen�op�de�arbeidsmarkt,�economische�problemen�en�een�instabiel�kabinet.
De�vraag�is�wat�er�dan�moet�worden�gedaan.�Ik�wil�het
kabinet�en�de�coalitie�in�dit�debat�drie�dingen�vragen.�Kabinet�en�coalitie,�wilt�u�alstublieft�ietwat�consistenter�zijn
in�uw�optreden�naar�buiten,�in�de�woorden�die�u�spreekt
en�in�de�wijze�waarop�u�zoekt�naar�oplossingen�in�deze�tijd�van�crisis?�Het�is�van�tijd�tot�tijd�immers�echt�niet
meer�volgen.�Waar�koerst�u�nu�op�af?�Wat�is�uw�visie?
Dat�vraag�ik�aan�de�minister-president�via�u,�mevrouw�de
voorzitter.�De�uitlating�van�de�minister�van�Sociale�Zaken
dat�de�koopkracht�weer�wat�zou�moeten�toenemen�en�dat
mensen�weer�wat�meer�zouden�moeten�verdienen,�was
de�oorspronkelijke�reden�van�dit�debat.�Daarna�kregen�we
een�brief�waarin�alle�voor-�en�nadelen�van�loonmatiging
op�een�rijtje�werden�gezet.�De�uiteindelijke�conclusie�was
dat�de�sociale�partners�daarover�gaan.�Afgelopen�vrijdag
was�er�een�akkoord�waarmee�zeer�grote�groepen�weer
op�de�nul�worden�gezet.�Dit�soort�uitlatingen�kun�je�niet

5 maart 2013
TK�57

57-21-78

Slob
aan�elkaar�krijgen.�Dat�voedt�geen�vertrouwen,�maar�juist
wantrouwen.�In�een�tijd�van�crisis�hebben�we�juist�nodig
dat�het�vertrouwen�weer�gaat�groeien.�Daar�hoort�ook�een
kabinet�bij�dat�duidelijk�leiding�geeft�en�dat�aangeeft�waar
het�naartoe�wil.
Dat�geldt�ook�voor�het�crisispakket�op�het�punt�van�het
Infrafonds;�dat�is�al�eens�als�voorbeeld�genoemd.�Een
paar�maanden�geleden�werd�250�miljoen�uit�het�Infrafonds�gehaald�om�een�politiek�probleem�op�te�lossen.�De
minister�van�I�en�M�gaat�het�land�door�om�overal�te�vertellen�dat�bepaalde�projecten�niet�doorgaan�of�worden
doorgeschoven,�maar�afgelopen�vrijdag�was�er�ineens
weer�500�miljoen�beschikbaar.�Daar�is�geen�touw�aan�vast
te�knopen.�Het�is�een�mooi�herstel�van�een�fout�die�gemaakt�is,�maar�dit�voedt�wantrouwen.�Mensen�denken�namelijk:�wat�is�daar�volgende�week�nog�van�over?�We�hebben�visie�en�een�duidelijke�lijn�nodig.�Ik�vraag�dit�kabinet
om�daar�alert�op�te�zijn.
Een�tweede�punt�is�dat�we�in�deze�tijd�zowel�in�als�buiten�het�parlement�moeten�kunnen�samenwerken,�want�we
zullen�inderdaad�–�het�is�vanavond�een�paar�keer�gezegd
–�moeten�proberen�om�samen�uit�de�crisis�te�komen�en
om�mensen�weer�aan�het�werk�te�helpen.�Daarbij�is�het
echter�ook�belangrijk�dat�onnodige�drempels�om�tot�zo'n
samenwerking�te�komen,�worden�geslecht.�Ik�heb�er�in�de
richting�van�de�heer�Samsom�één�genoemd,�namelijk�de
verlaging�van�de�WW-duur.�Ik�koppel�dat�niet�automatisch
aan�het�ontslagrecht;�ik�heb�het�over�de�verlaging�van�de
WW-duur,�zoals�het�kabinet�die�in�het�regeerakkoord�heeft
staan.�Dat�is�echt�een�onding�en�dat�zorgt�voor�onnodige
drempels,�zowel�in�de�polder�als�in�deze�Kamer.�Wat�is�er
dan�mooier�dan�om�nu�te�zeggen:�mensen,�deze�drempel
slechten�we�even;�we�bieden�ruimte�om�te�komen�tot�een
alternatief.�Spreek�dat�gewoon�klip-en-klaar�uit.�Dat�geeft
lucht�en�ruimte�en�biedt�mogelijkheden�om�samenwerking�aan�te�gaan.�Ik�vraag�de�minister-president�om�dat
straks�in�zijn�eerste�termijn�te�doen.
Een�derde�punt�dat�grote�urgentie�moet�hebben�en�dat
we�de�afgelopen�tijd�toch�wat�hebben�gemist,�is�dat�de
groeiende�werkloosheid�echt�vraagt�om�een�daadkrachtige�regering�en,�om�het�huiselijk�te�zeggen,�om�een�zeer
assertieve�Asscher.�Vandaag�is�er�een�mooie�beweging
op�het�punt�van�de�aanpak�van�de�jeugdwerkloosheid,�Ik
zie�wel�een�aantal�zaken�die�al�op�de�planning�stonden�en
die�nu�bij�elkaar�worden�gezet,�maar�het�is�wel�nodig�dat
we�daar�echt�met�elkaar�aan�gaan�sleuren�en�dat�we�de
jongeren�weer�een�kans�gaan�geven.�Minister�Asscher�wil
met�een�ambassadeur�komen.�Ik�zou�haast�zeggen:�kom
weer�met�een�Hans�de�Boer,�met�mensen�die�aanzien�hebben�en�die�met�kracht�partijen�in�de�samenleving�bij�elkaar�kunnen�brengen.�Laat�dit�niet�zomaar�weglopen!�Ik
zeg�het�de�heer�Krol�na:�ook�ten�opzichte�van�de�oudere
werknemers�zullen�we�iets�soortgelijks�moeten�doen�om
te�proberen�om�de�grote,�groeiende�groep�ouderen�die
aan�de�kant�staan,�daadwerkelijk�kansen�te�geven.�Zij�hebben�gewoon�een�extra�steuntje�nodig.�Ik�vraag�het�kabinet
om�daar�straks�op�in�te�gaan.�Tot�slot.�Het�zijn�heel�spannende�weken.�Wij�kijken�natuurlijk�naar�het�kabinet,�maar
achter�het�kabinet�zien�wij�de�samenleving,�waar�heel�veel
vertwijfeling�is,�waar�heel�veel�mensen�onzeker�zijn�en
waar�de�problemen�in�razendsnel�tempo�toenemen.�Het
kabinet�heeft�afgelopen�vrijdag�een�soort�openingszet�gedaan.�Ik�vond�het�een�beroerde�openingszet,�want�het�was
een�wat�samengeharkt�lijstje.�Maar�goed,�er�ligt�iets.�De
bal�ligt�nu�bij�de�sociale�partners.�Die�zal�straks�terugkomen�bij�de�Kamer.�Mijn�fractie�is�–�kijk�hiervoor�terug�naar

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

het�afgelopen�jaar�–�altijd�bereid�om�verantwoordelijkheid
te�nemen,�waar�dat�kan�en�verantwoord�is,�maar�niet�ten
koste�van�alles.�Akkoorden�en�voorstellen�die�ons�worden
voorgelegd,�zullen�wij�altijd�nadrukkelijk�toetsen�aan�de
vraag�of�zij�ook�aandacht�hebben�voor�gezin�en�gemeenschap,�of�er�echt�recht�mee�wordt�gedaan�aan�mensen
in�moeilijke�omstandigheden�en�of�er�daadwerkelijk�mee
wordt�toegewerkt�naar�een�duurzame�economie.�Wij�zullen�zien�wat�er�terug�gaat�komen.�De�zorgen�zijn�op�dit
moment�groot�en�nog�niet�verdwenen.�Ik�hoop�op�een�kabinet�dat�straks�laat�zien�dat�het�de�leiding�neemt�en�beseft�dat�er�nu�echt�iets�moet�gebeuren.
De�voorzitter:
Hiermee�is�een�eind�gekomen�aan�de�eerste�termijn�van
de�Kamer.�Ik�schors�de�vergadering�tot�kwart�over�tien.
De�vergadering�wordt�van�22.00�uur�tot�22.15�uur�geschorst.

Minister�Rutte:
Voorzitter.�Ik�zal�een�aantal�inleidende�opmerkingen�maken�en�de�vragen�beantwoorden�die�onder�anderen�door
de�heer�Buma�namens�de�CDA-fractie�en�door�de�heer
Van�der�Staaij�namens�de�SGP-fractie�zijn�gesteld�over
de�precieze�uitlijning�van�het�proces�de�komende�weken.
Daarna�zal�de�minister�van�Sociale�Zaken,�tevens�vicepremier,�Lodewijk�Asscher�een�aantal�vragen�beantwoorden�die�raken�aan�het�werkgelegenheidsbeleid�en�de�inkomensverhoudingen.�Vervolgens�spreekt�de�minister�van
Financiën�over�een�aantal�zaken�die�betrekking�hebben�op
het�financieel�beleid.�Tot�slot�zal�de�heer�Kamp�een�aantal
vragen�beantwoorden�over�het�algemene�economische
beeld�en�het�bedrijfslevenbeleid.�Deze�volgorde�zou�mijn
suggestie�aan�u�zijn,�voorzitter.
Dit�gezegd�hebbende�maak�ik�een�aantal�inleidende�opmerkingen.�Om�te�beginnen�dank�ik�de�Kamer�voor�de�inbreng�in�eerste�termijn.�Ik�heb�positieve�maar�ook�ronduit
kritische�bijdragen�gehoord.�Dat�is�ook�logisch.�De�meest
recente�cijfers�van�het�Centraal�Planbureau�onderstrepen�dat�ons�land�voor�een�aantal�zeer�fundamentele�vragen�staat.�Het�zijn�keuzes�die�raken�aan�ons�aller�politieke�overtuigingen,�zoals�we�hier�in�de�Kamer�en�in�het�kabinet�vertegenwoordigd�zijn.�Het�zijn�vooral�ook�keuzes
–�ik�merk�dat�in�alle�bijdragen�uit�de�Kamer�–�waarachter
mensen�schuil�gaan:�mensen�die�hun�baan�verliezen,�ondernemers�die�in�de�problemen�zitten,�mensen�die�geconfronteerd�worden�met�de�gevolgen�van�de�economische
crisis.�Het�is�dus�goed�om�daar�een�stevig�politiek�debat
over�te�hebben,�maar�het�is�ook�goed�dat�sociale�partners
hun�verantwoordelijkheid�nemen.�Daarvoor�heb�ik�grote
waardering,�want�de�omstandigheden�zijn�niet�gemakkelijk.�Ik�vind�het�dus�van�grote�waarde�dat�sociale�partners
bereid�zijn�om�die�gesprekken�te�voeren.
Daarom�zeg�ik�nu�eerst�iets�over�de�inzet�van�het�kabinet�en�over�de�situatie�die�is�ontstaan�na�afgelopen�donderdag,�toen�er�cijfers�van�het�Sociaal�Planbureau�verschenen�waarmee�de�opdracht�voor�het�kabinet�er�niet
gemakkelijker�op�is�geworden,�hooguit�urgenter.�Als�ik
het�heb�over�onze�opdracht,�is�dat�wat�mij�betreft�een�opdracht�aan�alle�Nederlanders�en�niet�alleen�aan�het�kabinet.�Het�is�een�gezamenlijke�opdracht�aan�dit�land�om
het�fundament�onder�ons�land�sterk�te�maken,�om�ervoor
te�zorgen�dat�het�sterk�blijft�zodat�Nederland�ook�over

5 maart 2013
TK�57

57-21-79

Rutte
10,�20�en�30�jaar�nog�steeds�dat�mooie�land�is�waar�mensen�wonen,�werken�en�zaken�doen,�waar�banen�zijn,�waar
goed�opgeleide�mensen�wonen,�waar�een�innovatieve�en
open�economie�is,�waar�een�goed�sociaal�klimaat�heerst,
waar�we�elkaar�niet�door�het�ijs�laten�zakken�als�we�in
de�problemen�zijn,�met�fatsoenlijke�sociale�zekerheid�en
gezondheidszorg�en�een�concurrerend�ondernemersklimaat,�maar�ook�al�die�andere�zaken�die�ons�land�maken
tot�wat�het�nu�is.�Dat�is�een�goed�land,�een�sterk�land�en
een�aantrekkelijk�land.�Ik�denk�dat�wij�daar�met�zijn�allen
voor�knokken.
Daarop�zijn�alle�hervormingen�van�het�kabinet�gericht.
Dat�heeft�natuurlijk�in�de�eerste�plaats�te�maken�met�het
op�orde�brengen�van�de�overheidsfinanciën,�omdat�we
niet�kunnen�doorgaan�met�zo�veel�geld�meer�uit�te�geven
dan�we�binnen�krijgen.�Tegelijkertijd�heeft�het�te�maken
met�het�doorvoeren�van�noodzakelijke�hervormingen.�Dat
is�niet�alleen�omdat�die�hervormingen�op�zichzelf�weer
geld�opleveren,�maar�vooral�ook�omdat�deze�hervormingen�randvoorwaardelijk�zijn�voor�het�herstel�van�onze�verdiencapaciteit�en�het�herstel�van�onze�economie�en�daarmee�randvoorwaardelijk�zijn�om�ook�op�langere�termijn�te
garanderen�dat�wij�met�zijn�allen�in�staat�zijn�om�onze�sociale�zekerheid,�onze�gezondheidszorg�maar�ook�ons�onderwijs�en�ons�pensioenstelsel�overeind�te�houden.
De�heer�Pechtold�(D66):
Op�de�hervormingen�kom�ik�dadelijk�graag�terug.�Bij�de
start�van�het�antwoord�van�de�minister-president�vraag
ik�me�toch�af�of�men,�toen�het�kabinet�vier�maanden�geleden�aantrad,�helemaal�niet�bedacht�heeft�dat�2013�misschien�kon�tegenvallen�en�of�men�heeft�overwogen�of�het
wel�zo�verstandig�was�om�extra�uitgaven�te�doen,�iets�wat
het�kabinet�wel�heeft�afgesproken.�Het�is�3,4�miljard�maar
het�had�ook�meer�kunnen�zijn.�Hebt�u�toen�met�het�kabinet�niet�bedacht�dat�alvast�moest�worden�nagedacht�over
een�pakket?�Het�pakket�dat�vrijdag�is�gepresenteerd,�met
50%�aan�lastenverzwaring�–�dat�is�zojuist�ook�toegegeven
–�en�nog�incidentele�zaken�komt�op�mij�toch�een�beetje
hapsnapperig�en�"laatste�moment"�over.
Minister�Rutte:
Wij�hebben�ons�bij�de�vorming�van�het�kabinet�gebaseerd
op�de�rapporten�van�de�studiegroep�Begrotingsruimte.
Die�zei:�je�moet�16�miljard�doen,�maar�je�moet�ook�rekening�houden�met�de�mogelijkheid�dat�er�nog�zo'n�4�miljard�meer�nodig�zal�zijn�als�het�tegenzit.�Bij�de�start�van
het�kabinet�hebben�wij�gekeken�naar�een�aantal�generieke�maatregelen,�bijvoorbeeld�in�de�sfeer�van�de�nullijn.
Het�ligt�dan�voor�de�hand�dat�je,�als�het�tegenzit,�opnieuw
kijkt�naar�dat�type�maatregelen.�Ik�heb�een�aantal�mensen
horen�zeggen�dat�het�pakket�van�vrijdag�heel�generiek�is,
en�dat�is�waar.�Het�pakket�van�vrijdag�is�inderdaad�heel
generiek.�Dat�komt,�omdat�het�komt�bovenop�een�regeerakkoord�van�16�miljard�euro�extra�ombuigingen�bovenop�de�ombuigingen�van�30�miljard�die�er�al�lagen.�Daarbij
komen�alle�hervormingen,�op�het�terrein�van�de�arbeidsmarkt,�het�onderwijs,�de�gezondheidszorg,�de�pensioenen
en�de�overheid�zelf.�Het�zijn�al�die�hervormingen,�in�combinatie�met�het�enorme�bezuinigingsbedrag,�waardoor�wij
het�verstandig�vonden�om�nu�niet�weer�een�sprokkellijst
te�maken�met�allemaal�kleine�bezuinigingen,�maar�een
aantal�generieke�maatregelen�te�nemen�om�het�probleem
het�hoofd�te�bieden.�Overigens�laten�die�zich�na�2014�in
de�verhouding�tussen�lasten�en�uitgaven�vertalen�in�een
verhouding�van�ongeveer�een�kwart�staat�tot�driekwart.�In

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

2014�is�er�echter�sprake�van�een�ongunstige�verhouding.
Daarin�heeft�de�heer�Pechtold�gelijk.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dat�generieke�–�dit�betekent�algemene�–�pakket�heeft�als
gevaar�in�zich�dat�de�bezuinigingen�van�daarvoor�en�met
name�de�hervormingen�van�daarvoor,�van�Rutte�I,�18�miljard,�van�het�Lenteakkoord,�12,5�miljard,�en�van�Rutte�II,
16�miljard,�allemaal�weer�in�de�waagschaal�worden�gesteld�en�onzekerheid�vertonen,�omdat�het�pakket�van�4
miljard�zozeer�generiek�is�–�ik�citeer�nu�de�minister-president�eens�–�en�waarschijnlijk�niet�op�steun�kan�rekenen.
Iedereen�heeft�er�problemen�mee�en�van�alles�wordt�gezegd�dat�het�weer�van�tafel�mag.�Het�gevaar�is�dus�dat�die
laatste�4�miljard�de�maatregelen�van�uw�vorige�kabinet,
uw�huidige�kabinet�en�alle�stabiliteit�in�gevaar�brengt.
Minister�Rutte:
Dat�kan�altijd�zo�zijn,�maar�ik�ben�daarvoor�niet�bevreesd.
Wat�wij�hebben�gedaan,�is�in�lijn�met�de�uitgangspunten
van�het�kabinet,�namelijk�dat�wij�de�overheidsfinanciën�op
orde�willen�brengen.�Wij�willen�de�lasten�en�lusten�op�een
fatsoenlijke�manier�verdelen�tussen�de�verschillende�inkomenscategorieën.�Wij�willen�ook�investeren�in�de�economie.�Bij�dit�pakket�hanteren�wij�alle�verschillende�elementen�van�de�start�van�dit�kabinet.�Bovendien�is�het�een
logisch�voortvloeisel�van�het�type�bezuinigingen�dat�ook
in�de�16�miljard�van�dit�kabinet�zit.�Het�is�dus�niet�iets�totaal�nieuws.�Als�wij�hadden�gekozen�voor�een�sprokkellijst
met�een�eindeloze�reeks�kleine�bezuinigingetjes,�dan�zouden�wij�een�heel�andere�discussie�hebben�gehad.�Die�was
waarschijnlijk�prohibitief�geweest�voor�voldoende�draagvlak.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dit�laatste�pakket�van�4�miljard�mag�er�volgens�de�minister-president�dus�niet�toe�leiden�dat�belangrijke�algemene
afspraken,�zoals�die�over�begrotingstoezicht,�het�handhaven�van�hervormingen�en�de�mate�waarin�werkgelegenheid�wordt�gecreëerd�of�vernietigd,�in�gevaar�worden�gebracht.�Dit�pakket�is�een�aanvullend�pakket.�U�hield�er�rekening�mee,�maar�het�kan�niet�betekenen�dat�opeens�het
totaal�van�wat�wij�hebben�ingezet�en�dat�slechts�voor�8
miljard�al�daadwerkelijk�tot�beleid�is�gekomen,�nu�helemaal�de�helling�afschiet.
De�heer�Rutte�(VVD):
Integendeel,�ik�ben�het�volkomen�met�de�samenvatting
van�de�heer�Pechtold�eens.
Ik�noemde�het�onderwijs�vrij�specifiek.�Hij�vroeg�in�zijn
bijdrage�ook�naar�de�ideeën�die�leven�in�de�kring�van�de
Koninklijke�Nederlandse�Akademie�van�Wetenschappen.
De�heer�Pechtold�en�ik�weten�dat�deze�"koninklijk"�is,�niet
vanwege�de�Oranjes,�maar�nog�vanwege�Koning�Lodewijk-Napoleon,�onze�gezamenlijke�hobby.�Ik�kan�de�heer
Pechtold�melden�dat�het�kabinet,�niet�alleen�om�die�reden,�voornemens�is�om�de�suggestie�van�de�heer�Clevers,
de�president�van�de�akademie,�op�te�volgen.�Ik�doe�hem
deze�toezegging�bij�dezen.
De�heer�Roemer�(SP):
Op�31 oktober�heeft�de�premier�dit�kabinet�een�bijzonder
gewoon�meerderheidskabinet�genoemd.�Van�de�week�bij
Pauw�&�Witteman�zei�hij:�net�als�de�vorige�periode�heb�ik
te�maken�met�een�minderheidskabinet.

5 maart 2013
TK�57

57-21-80

Rutte
Minister�Rutte:
Een�heel�bijzonder�minderheidskabinet.
De�heer�Roemer�(SP):
Wat�is�er�allemaal�gebeurd?
Minister�Rutte:
Het�is�allebei�waar.�Het�is�een�bijzonder�meerderheidskabinet,�omdat�het�een�minderheidskabinet�is�in�de�Eerste
Kamer.
De�heer�Roemer�(SP):
Dit�is�een�heel�duidelijk�antwoord�om�aan�te�geven�dat�de
premier�het�bij�de�start�van�het�kabinet�volledig�heeft�onderschat.�Nu�zitten�wij�met�de�gebakken�peren.�Hij�heeft
toen�met�veel�dedain�verteld:�wij�hebben�een�meerderheidskabinet,�het�is�allemaal�heel�stabiel�en�het�land�heeft
ook�een�stabiel�kabinet�nodig.�Het�kabinet�zat�er�nog�niet
of�de�eerste�ellende�begon�al,�met�de�zorgpremie.�Het�ene
akkoord�was�nog�niet�gesloten�of�het�volgende�moest�heronderhandeld,�verbeterd�of�opnieuw�bekeken�worden.�De
banenmachine�van�de�VVD,�van�de�premier,�hapert�aan�alle�kanten.�Nu�moet�hij�de�ene�keer�bij�de�ene�en�de�andere�keer�bij�de�andere�partij�gaan�bedelen,�om�verschillende�redenen.�Vandaag�kan�ik�met�de�twee�regeringspartijen
nauwelijks�het�debat�aangaan,�omdat�wij�nu�heel�angstvallig�moeten�wachten�op�sociale�partners.�Noemt�de�premier�dit�nog�steeds�een�stabiel�meerderheidskabinet?
Minister�Rutte:
Ja,�dat�doe�ik.
De�heer�Roemer�(SP):
De�premier�wil�alleen�maar�met�ja�en�nee�antwoorden.
Dit�kan�toch�nooit�en�te�nimmer�een�meerderheidskabinet
met�een�visie�worden�genoemd�dat�de�problemen�oplost?
Kom�nu�eens�met�een�visie,�zeg�wat�het�kabinet�wil!
Minister�Rutte:
Ik�heb�het�net�uiteengezet.�Dit�is�een�normaal�meerderheidskabinet�in�deze�Kamer.�Het�is�een�bijzonder�meerderheidskabinet�omdat�het�aangewezen�is�op�een�minderheid�in�de�eerste�Kamer.�De�heer�Zijlstra�heeft�dat�aan
het�einde�van�zijn�eerste�termijn�expliciet�geschetst.�Veel
duidelijker�kan�ik�dat�niet�doen.�Het�is�logisch.�Wij�hebben�hier�een�aantal�debatten�gevoerd�over�de�formatie.
Ik�meen,�ook�gezien�het�verslag�van�verkenner�Kamp,�dat
het�een�logische�consequentie�was�van�de�verkiezingsuitslag.�Dat�is�althans�mijn�opvatting.�Ik�weet�dat�er�ook�andere�ideeën�over�leven.�Gegeven�die�situatie�is�het�zaak
dat�dit�kabinet�zoekt�naar�meerderheden:�in�deze�Kamer,
zo�breed�mogelijk,�in�de�samenleving,�bij�maatschappelijke�partijen�en�organisaties�en,�urgent,�ook�in�de�Eerste
Kamer.�Dat�is�nu�eenmaal�zo.
Het�kabinet�is�stabiel.�Dit�is�een�goed�functionerende
coalitie.�Problemen�lossen�wij�op.�Dat�hebben�wij�volgens
mij�ook�bewezen�in�de�afgelopen�maanden.�Ook�de�aanloopproblemen�en�de�problemen�van�vorige�week�hebben�wij�goed�opgelost.�Dit�kabinet�functioneert�dus�goed.
Dat�neemt�niet�weg�dat�het�geen�meerderheid�heeft�in�de
Eerste�Kamer.�Wij�werken�hard�om�dat�wel�te�bereiken.
Dat�heeft�het�grote�bijkomende�voordeel�dat�wij�voor�onze
plannen�moeten�werken�aan�draagvlak.�Draagvlak�is�belangrijk,�zeker�bij�de�grote�hervormingen�die�wij�aan�het
doorvoeren�zijn.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Roemer�(SP):
Toen�wij�na�de�verkiezingen�met�elkaar�spraken�over�een
nieuw�kabinet�was�het�voor�eenieder�duidelijk,�net�als�in
de�verkiezingstijd,�dat�stabiliteit�van�groot�belang�was.
Een�kabinet�dat�elke�dag�moet�leuren�in�de�Eerste�Kamer
bij�willekeurig�welke�partij�dan�ook�om�meerderheden�te
krijgen,�kan�nooit�stabiel�genoemd�worden.�Dit�kabinet�en
deze�premier�nemen�dus�een�ongelooflijk�risico,�met�alle�gevolgen�van�dien.�Wij�zien�dat�de�economie�hier�veel
meer�hapert�dan�in�ons�omringende�landen.�Wij�zien�ook
dat�de�werkloosheid�hier�veel�harder�oploopt.�Het�kabinet
neemt�een�ongelooflijk�risico�door�elke�keer�dan�weer�bij
de�ene�en�dan�weer�bij�de�andere�partij�te�moeten�leuren.
Daardoor�kan�er�daadwerkelijk�van�een�visie�geen�sprake
zijn.�Het�lijkt�mij�dat�de�premier�nu�echt�de�leiding�moet
gaan�nemen�zodat�hij�de�regie�krijgt.�Hij�moet�daadwerkelijk�een�keer�serieus�ingaan�op�wat�de�hele�samenleving
wil,�namelijk�dat�er�een�groot�investeringspakket�komt.
Dat�begint�inmiddels�iedereen�te�roepen.�Er�moet�eens
daadwerkelijk�worden�geluisterd�naar�alle�problemen�in
de�samenleving.�Hij�moet�niet�alleen�maar�weg�proberen
te�kijken�en�alleen�maar�zoeken�naar�kleine�meerderheden,�dan�weer�met�de�een�en�dan�weer�met�de�ander.
Minister�Rutte:
Het�is�staatsrechtelijk�interessant�om�te�bespreken�of�een
meerderheidskabinet�tot�meer�welvaart�leidt�in�een�land
dan�een�minderheidskabinet.�Ik�wijs�op�het�voorbeeld�van
Scandinavië.�In�verschillende�Scandinavische�landen�is
er�een�traditie�van�minderheidskabinetten.�Die�landen�behoren�tot�de�meest�welvarende�van�Europa�en�van�de�Europese�Unie.�Dat�komt�doordat�in�die�landen�altijd�wordt
gestreefd�naar�een�breed�draagvlak�en�altijd�ook�aan�de
oppositiepartijen�wordt�gevraagd�om�natuurlijk�kritisch�te
zijn�op�het�kabinet,�maar�om�ook�te�bezien�of�het�mogelijk
is�om�gezamenlijk�te�komen�tot�oriëntaties�op�de�problemen�van�de�dag.�Dat�is�bijvoorbeeld�gelukt�bij�het�akkoord
over�de�woningmarkt,�waar�ik�ontzettend�blij�mee�ben.
Ik�zal�zo�schetsen�hoe�wij�het�proces�de�komende�weken
voor�ons�zien.�Ook�daar�zal�opnieuw�een�belangrijke�rol
zijn�weggelegd�voor�het�contact�tussen�het�kabinet�en�de
oppositie.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Een�minister-president�is�niet�alleen�een�procesmanager,
maar�is�ook�de�man�die�inhoudelijk�leiding�moet�geven.
In�het�debat�over�de�regeringsverklaring�heeft�de�minister-president�gezegd�dat�Nederland�een�duidelijke�koers
verdient.�Kan�hij�zich�voorstellen�dat�mensen�niet�meer
weten�waar�hij�nu�eigenlijk�naartoe�gaat,�dat�zij�hem�eigenlijk�een�beetje�zijn�kwijtgeraakt?
Minister�Rutte:
Nee,�want�ik�meen�dat�deze�coalitie�een�duidelijke�koers
vaart.�Die�koers�is�erop�gericht�om�de�overheidsfinanciën�op�orde�te�brengen�en�alle�noodzakelijke�hervormingen,�waarvan�er�een�aantal�te�traag�heeft�plaatsgevonden
de�afgelopen�tien�jaar,�nu�door�te�voeren,�op�de�arbeidsmarkt,�de�woningmarkt,�de�sociale�zekerheid,�de�gezondheidszorg,�het�onderwijs�en�de�overheid.�Dat�doen�wij�om
ervoor�te�zorgen�dat�dit�mooie�land�uiteindelijk�weer�op
een�economisch�groeipad�komt�waardoor�wij�in�de�toekomst�onze�essentiële�voorzieningen�weer�overeind�kunnen�houden�en�banen�kunnen�bieden�aan�jonge�mensen.
Daar�gaat�het�dit�kabinet�om.�Dat�is�wat�dit�kabinet�bindt.
Dat�willen�wij�doen�op�een�manier�waarbij�de�lusten�en

5 maart 2013
TK�57

57-21-81

Rutte
lasten�op�een�fatsoenlijke�manier�in�de�samenleving�worden�neergelegd.�Die�koers�staat.�Er�is�niets�aan�gewijzigd.
Wij�zullen�voor�onze�plannen�steun�moeten�vergaren�in
deze�Kamer,�vanzelfsprekend,�zo�breed�mogelijk�en�met
nog�meer�urgentie�in�de�Eerste�Kamer.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
De�minister-president�is�vorige�week�naar�Den�Bosch�gegaan.�Hij�heeft�daar�heel�erg�huiselijk�in�een�café�gesproken,�aan�een�tafeltje�met�een�biertje.�Ik�vraag�hem�echter
om�nog�vaker�met�mensen�op�straat�te�praten,�want�op
dit�moment�proef�ik�in�de�samenleving�heel�veel�onrust,
heel�veel�wantrouwen.�Mensen�vertrouwen�de�overheid
niet�meer,�omdat�ze�de�ene�dag�dit�horen,�maar�de�andere
dag�totaal�iets�anders.�Daar�komt�bij�dat�het�kabinet�naar
buiten�treedt�met�opmerkingen�in�de�trant�van:�zegt�u�het
maar,�het�kan�ook�anders.�Morgen�kan�het�dus�weer�totaal�anders�zijn,�maar�juist�in�een�tijd�van�crisis�moeten
wij�die�rust�en�dat�vertrouwen�weer�terug�zien�te�krijgen.
Ik�vraag�de�minister-president�op�welke�wijze�hij�vanuit
zijn�leidinggevende�positie�gaat�proberen�om�daar�een
bijdrage�aan�te�leveren�de�komende�tijd,�want�het�land
snakt�ernaar.
Minister�Rutte:
Door�het�regeerakkoord�uit�te�voeren.�Voor�de�uitvoering
daarvan�zullen�wij�moeten�zoeken�naar�brede�steun�in�de
samenleving,�breed�in�deze�Kamer�en�–�ik�zei�het�al�–�met
een�directe�politieke�urgentie�in�de�senaat�aan�de�overkant�van�het�Binnenhof.�Ik�wil�dat�het�kabinet�erin�slaagt
om�het�monster�van�de�tekorten�op�de�overheidsbegroting�onder�controle�te�krijgen�en�om�de�noodzakelijke�hervormingen�door�te�voeren,�zodat�wij�die�essentiële�voorzieningen�ook�op�langere�termijn�kunnen�financieren.�Wij
willen�een�fatsoenlijk�vangnet�bieden�aan�mensen�die�zijn
aangewezen�op�de�overheid�als�schild�voor�de�zwakken,
aan�mensen�die�zijn�aangewezen�op�de�gezondheidszorg,
maar�ook�aan�jonge�mensen�die�door�goed�onderwijs�een
fatsoenlijke�start�kunnen�krijgen�in�deze�samenleving.�Tegelijkertijd�wil�ik�dat�doen�op�een�zodanige�manier�dat
de�rekening�fatsoenlijk�in�de�samenleving�wordt�neergelegd.�Dat�is�wat�deze�coalitie�bindt.�Daar�is�niets�aan�veranderd.�Wij�zullen�voor�de�uitvoering�van�onze�plannen
altijd�moeten�zoeken�naar�een�breed�draagvlak.�Dat�is�onvermijdelijk.�De�heer�Pechtold�noemde�in�zijn�bijdrage�een
mix�van�vier�elementen.�Ik�voeg�er�een�vijfde�aan�toe,�namelijk�een�fatsoenlijke�verdeling�van�lusten�en�lasten.�Ik
ben�het�verder�met�de�mix�van�de�heer�Pechtold�eens.�De
heer�Zijlstra�sprak�in�zijn�bijdrage�over�een�vergelijkbare
mix.�Dat�bindt�en�verbindt�dit�kabinet�in�de�kern.�Wij�zullen�in�de�samenleving�moeten�zoeken�naar�dat�draagvlak.
Is�dat�slecht?�Dat�is�absoluut�niet�slecht.�Het�voorkomt�de
dictatuur�van�de�meerderheid,�de�dichtgetimmerde�regeerakkoorden,�en�de�torentjesoverleggen,�zoals�wij�die
in�de�jaren�tachtig�en�negentig�hebben�meegemaakt.�Daar
was�toen�veel�kritiek�op.�Ik�verzeker�u:�als�wij�zo'n�meerderheidskabinet�hadden�gevormd,�dan�hadden�wij�die
discussie�nu�gehad.�Of�het�nu�een�minderheidskabinet�of
een�meerderheidskabinet�is,�essentieel�is�dat�die�mensen
weten�wat�ze�willen.�Deze�vier�mensen,�de�heren�Samsom
en�Zijlstra,�de�andere�leden�van�het�kabinet,�en�de�fracties
weten�waarom�zij�dit�avontuur�met�elkaar�zijn�aangegaan.
Ik�heb�dat�zojuist�geschetst.�Dat�bindt�ons�ten�diepste.�Het
zit�in�de�genen�van�onze�twee�partijen.�Wij�hebben�er�afspraken�over�gemaakt,�wetend�dat�we�over�allerlei�zaken

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

verschillend�denken,�maar�op�deze�twee�punten�zijn�we
zeer�verbonden.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Ondanks�deze�met�woorden�beleden�verbondenheid�staat
de�winkel�van�het�regeerakkoord�wagenwijd�open.�Iedereen�mag�vrij�winkelen�en�er�ook�nog�andere�goederen�inleggen�en�meenemen.�Er�is�gewoon�heel�veel�wantrouwen�en�onrust�in�de�samenleving.�Ik�vind�dat�de�minister-president�niet�kan�wegkomen�door�aan�te�geven�dat
die�rust�en�dat�vertrouwen�terug�kunnen�komen�door�het
regeerakkoord�uit�te�voeren.�Hij�kan�het�regeerakkoord
niet�onverkort�uitvoeren,�omdat�hij�geen�meerderheid
in�het�parlement�heeft.�Op�hem�rust�dus�een�heel�zware
taak.�Ook�andere�partijen�hebben�er�een�verantwoordelijkheid�in.�Daar�loop�ik�niet�voor�weg,�maar�de�minister-president�is�de�primus�inter�pares�van�het�kabinet.�Hij�moet
daar�leiding�aan�geven.�Hij�moet�ervoor�zorgen�dat�die
rust�en�dat�vertrouwen�weer�terugkomen.�Dan�is�er�meer
nodig�dan�alleen�zeggen�dat�het�regeerakkoord�wordt�uitgevoerd�en�dat�men�elkaar�vertrouwt,�omdat�men�aan�elkaar�verbonden�is.
Minister�Rutte:
Ik�ben�het�met�de�heer�Slob�eens�dat�het�mijn�taak�is�om
ervoor�te�zorgen�dat�wij�koers�houden�en�dat�wij�scherp
weten�naar�welk�puntje�op�de�horizon�wij�varen.�Wij�moeten�ons�realiseren�dat�dit�vraagt�om�draagvlak.�Wij�moeten�dus�altijd�bereid�zijn�om�over�concrete�maatregelen
concrete�discussies�te�voeren,�maar�wel�binnen�een�aantal�uitgangspunten�die�wij�als�partijen�met�elkaar�hebben
afgesproken.�Ik�doel�dan�op�het�orde�op�brengen�van�de
overheidsfinanciën,�het�versterken�van�onze�economie
door�het�doorvoeren�van�de�noodzakelijke�hervormingen�en�het�op�een�fatsoenlijke�manier�in�de�samenleving
neerleggen�van�de�rekening.�Dat�is�de�manier�waarop�wij
het�doen.�Wij�gaan�dus�niet�zomaar,�helemaal�open,�al
die�discussies�in.�Wij�hebben�een�opvatting,�wij�vinden
iets,�wij�hebben�een�aantal�contouren.�Wij�zijn�ook�bereid
om�niet�in�het�eigen�gelijk�te�stikken�en�om�op�het�niveau
van�de�concrete�maatregelen�en�de�concrete�acties�aan
de�slag�te�gaan.�Dat�heeft�ook�de�heer�Slob�gemerkt�ten
aanzien�van�het�woonakkoord,�waarin�wij�uiteindelijk�gekomen�zijn�tot�gezamenlijke�oriëntaties�en�afspraken.�De
ChristenUnie�vindt�hierin,�naar�ik�meen,�nu�herkenbaar
elementen�uit�de�eigen�ideeën�over�de�woningmarkt�terug,�zonder�dat�het�daarmee�onmogelijk�is�geworden�om
de�essentiële�uitgangspunten,�doorstroming�op�de�huurmarkt,�het�weer�op�gang�brengen�van�de�koopmarkt,�in
het�bijzonder�voor�de�starters,�en�het�op�weer�op�gang
brengen�van�de�bouwsector,�voor�elkaar�te�krijgen.�Bijvoorbeeld�het�punt�van�de�verlaagde�btw,�waarop�wij�nog
niet�waren�gekomen,�past�precies�in�het�uitgangspunt�van
het�op�gang�brengen�van�de�bouwmarkt.�Complimenten
aan�de�ChristenUnie,�de�SGP�en�D66�voor�het�feit�dat�wij
dit�element�nu�hebben�toegevoegd.�Zo�werkt�het.�Is�dat
slecht?�Volgens�mij�is�dat�goed.
De�heer�Krol�(50PLUS):
Ik�zou�zo�graag�van�de�minister-president�willen�weten�–�ik
bedoel�het�echt�heel�opbouwend�–�of�hij�er�achteraf�geen
spijt�van�heeft�dat�hij�tijdens�de�formatie�niet�wat�langer
is�doorgegaan�en�er�niet�ook�andere�partijen�bij�betrokken
heeft,�zodat�hij�niet�meer�iedere�keer�bij�de�Eerste�Kamer
zou�moeten�gaan�kijken�of�hij�een�meerderheid�zou�halen.

5 maart 2013
TK�57

57-21-82

Rutte
Aan�wie�lag�dat�destijds?�Had�hij�die�tijd�niet�of�wilden�die
andere�partijen�niet�met�hem�praten?
Minister�Rutte:
Ik�verwijs�voor�het�antwoord�naar�de�debatten�die�wij
hebben�gevoerd,�onder�andere�over�de�verkenning�door,
toen�nog,�de�verkenner�Kamp,�en�de�gesprekken�die�hebben�plaatsgevonden�met�de�verschillende�politieke�partijen,�in�het�bijzonder�op�vrijdag�14 september.�Ik�heb
het�verslag�nog�eens�teruggelezen�en�door�de�oogharen�gekeken�naar�wat�er�toen�gebeurd�is�en�wat�daarover
maatschappelijk�werd�gezegd.�Iedereen�zei�toen:�het�ligt
nu�voor�de�hand�dat�de�VVD�en�de�PvdA�samen�een�kabinet�gaan�vormen.�Dat�vond�ik�ook�en�dat�vind�ik�nog
steeds.�Betekent�dit�dat�wij�niet�hard�moeten�werken�om
tot�meerderheden�te�komen?�Ja,�dat�betekent�het�wel.�Is
dat�slecht?�Nee,�dat�is�helemaal�niet�slecht.�Ik�noemde�net
het�voorbeeld�van�de�verlaagde�btw�op�de�verbouwing
van�de�eigen�woning.�Dat�is�een�voorbeeld�waarbij�je,�binnen�de�uitgangspunten�van�een�aantal�contouren�die�wij
met�elkaar�hebben�afgesproken,�wel�degelijk�in�staat�bent
om�plannen�bij�te�sturen,�zodat�er�een�breed�draagvlak
ontstaat.
De�heer�Krol�(50PLUS):
Ik�begrijp�dat�de�minister-president�daar�nog�steeds�geen
spijt�van�heeft.�Begrijpt�hij�wel�dat�heel�veel�mensen�in
het�land�daar�spijt�van�hebben?
Minister�Rutte:
Nee.�Heel�veel�mensen�in�deze�zaal�voelen�ten�diepste
dat�wij�niet�kunnen�doorgaan�met�20�miljard�meer�uitgeven�dan�wij�binnenkrijgen�en�dat�wij�de�noodzakelijke
hervormingen�moeten�uitvoeren.�Wij�zijn�altijd�een�land
geweest�met�gematigde�inkomensverhoudingen�en�die
zouden�dus�ook�weerspiegeld�moeten�zijn�in�de�implementatie�van�alle�noodzakelijke�maatregelen.�Als�dit�kabinet,�werkend�aan�een�breed�draagvlak�bij�de�FNV,�het
CNV,�de�MHP�en�de�organisaties�van�de�werkgevers,�en
aan�een�breed�draagvlak�hier�in�de�Tweede�Kamer�evenals�in�de�Eerste�Kamer,�in�staat�is�om�dat�in�de�komende
jaren�te�doen,�ben�ik�ervan�overtuigd�dat�dit�een�breed
gedragen�succes�zal�zijn,�dat�het�vertrouwen�in�de�politiek�bij�mensen�zal�vergroten.�Daar�ben�ik�honderd�procent�van�overtuigd.�Wij�zitten�nu�op�een�slecht�punt�in�onze�economische�cyclus.�Dat�leidt�natuurlijk�tot�vertrouwensverlies.�Dat�los�ik�niet�op�met�een�grote�toespraak.
Dat�los�ik�op�door�mijn�werk�te�doen.�Wij�lossen�het�op
doordat�de�heer�Kamp�zijn�werk�doet,�en�doordat�Lodewijk�Asscher�en�Jeroen�Dijsselbloem�en�het�hele�kabinet
hun�werk�doen.
De�voorzitter:
Tot�slot,�mijnheer�Krol.
De�heer�Krol�(50PLUS):
Ik�hoop�oprecht�dat�de�minister-president�deze�woorden
over�twee,�drie�maanden�precies�zo�zou�kunnen�herhalen.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
De�minister-president�geeft�hoog�op�van�de�samenwerking�in�de�coalitie.�Iedereen�moet�zijn�werk�doen,�zei�hij.
Ik�vraag�me�dan�wel�af�hoe�hij�de�afgelopen�week�beleefd
heeft.�Woensdag�eerst�een�schot�voor�de�boeg�van�de
heer�Zijlstra,�vervolgens�de�heer�Samsom�met�zijn�Oranjeakkoord,�vervolgens�lekt�de�brief,�nog�voordat�hij�in�de

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

ministerraad�is�geweest,�integraal�via�De�Telegraaf�naar
buiten,�de�premier�op�bezoek�in�Den�Bosch,�op�zaterdag
nog�wat�zout�in�de�wonden�door�de�heer�Samsom�rond
het�Europese�referendum,�maandag�nog�wat�zout�in�de
wonden�van�de�PvdA�rond�WW�en�ontslagrecht.�Wat�is�dit
voor�week�geweest�voor�deze�minister-president?
Minister�Rutte:
Als�de�heer�Buma�zich�aan�dat�soort�dingen�zo�ergert,�begrijp�ik�waarom�het�met�het�vorige�kabinet�zo�moeizaam
liep.
(hilariteit)
Minister�Rutte:
Eerlijk�gezegd,�ik�zie�die�ergernissen�niet.�Wij�zijn�vorige
week�gekomen�tot�gezamenlijke�afspraken�over�de�aanpak�van�het�probleem�van�het�Centraal�Planbureau.�Die
hebben�wij�vrijdag�naar�buiten�gebracht.�Natuurlijk�vormen�wij�geen�fusiepartij;�ik�heb�het�vaker�gezegd�en�ook
in�de�komende�tijd�zal�men�dat�zien.�Wij�hebben�partijen
met�totaal�verschillende�opvattingen�over�een�groot�aantal�verschillende�terreinen.�Wij�zijn�echter�verenigd�op�een
programma�om�dit�land�uit�deze�crisis�te�halen�en�te�werken�aan�banenherstel�en�herstel�van�onze�economische
groei.�In�dat�kader�past�ook�dit�pakket.�Dan�wordt�er�gecommuniceerd�en�worden�er�dingen�gezegd;�zo�gaan�die
dingen.�De�heer�Samsom�heeft�zonet�reflectief�iets�gezegd�over�de�uitspraken�bij�Pauw�&�Witteman.�Ik�heb�de
heer�Buma�daarop�niet�horen�reageren,�maar�ik�vond�dat
van�veel�largesse�getuigen.�Dat�zal�mij�ook�overkomen.
We�werken�allemaal�hard.�We�zijn�hard�aan�de�slag�om�de
problemen�aan�te�pakken.�Dat�betekent�dat�we�allemaal
proberen�om�zo�goed�mogelijk�de�boodschap�naar�buiten
te�brengen.�Ik�heb�geen�probleem�met�de�vorige�week.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Dit�gaat�toch�volkomen�voorbij�aan�het�punt�dat�de�minister-president�zegt�dat�we�een�duidelijke�lijn�en�een�duidelijke�visie�moeten�hebben?�Hij�zegt�voortdurend�dat�er�een
hand�wordt�uitgestoken�naar�de�oppositie.�Ik�vraag�mij
dan�wel�af�door�wie�en�naar�wie�dat�gebeurt.�Ik�zie�namelijk�niet�een�eenheid�die�in�staat�is�om�de�problemen�echt
te�lijf�te�gaan.�Ik�noemde�het�lijstje�dat�een�dag�van�tevoren�even�lekt.�Als�het�lijstje�er�dan�is,�is�het�gewoon�weer
nivelleren�en�bezuinigen,�wat�we�vier�maanden�eerder
ook�al�zagen.�Als�we�een�aanpak�willen�die�geloofwaardig
is,�begint�die�met�een�coalitie�die�snapt�dat�zij�samen�een
verantwoordelijkheid�heeft.
Minister�Rutte:
Dat�snapt�deze�coalitie,�daar�hoeft�de�heer�Buma�geen�enkele�twijfel�over�te�hebben.�Ik�verzeker�hem�één�ding.�Ik
zal�zo�meteen�iets�schetsen�over�het�proces�van�de�volgende�weken.�Ik�ken�het�CDA�als�een�betrouwbare�bestuurderspartij�die�met�een�enorme�liefde�voor�dit�mooie
land�ook�de�problemen�van�dit�land�wil�oplossen.�Ik�ben
ervan�overtuigd�dat�we�ook�met�het�CDA�tot�zaken�kunnen
komen.�Wij�zullen�heel�goed�luisteren�naar�de�wensen�die
in�de�kring�van�de�christendemocratie�leven.�Dat�verzeker
ik�de�heer�Buma.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�hoor�iedere�keer�van�die�fascinerende�zinnen,�in�de
trant�van:�we�kennen�het�CDA�als�een�et�cetera.�Als�u�het
CDA�wilt�leren�kennen,�doet�u�de�dingen�die�het�CDA�be-

5 maart 2013
TK�57

57-21-83

Rutte
langrijk�vindt�en�die�belangrijk�zijn�voor�Nederland.�Dan
zeg�ik�u:�goede�voorstellen�steun�ik�en�slechte�voorstellen
steun�ik�niet.�Aan�nivelleren�en�belastingverhogingen�doe
ik�echter�niet�mee.
Minister�Rutte:
Ik�zal�zo�meteen�het�proces�dat�wij�voor�ons�zien,�verder
schetsen.�Ook�daarover�kunnen�we�in�gesprek.�Er�is�ook
over�gesproken�door�de�heer�Dijsselbloem�in�de�gesprekken�met�de�fractievoorzitters�vorige�week.�Ik�zal�er�zo�meteen�nog�een�aantal�dingen�over�zeggen.�Ik�ben�er�absoluut�van�overtuigd�dat�het�uiteindelijk�mogelijk�is�om�met
het�CDA�en�met�andere�partijen�in�deze�Kamer�tot�gezamenlijke�afspraken�te�komen.�Daar�heb�ik�geen�enkele
twijfel�over.
Voorzitter.�Tot�slot�van�mijn�inleidende�tekst�wil�ik�iets
zeggen�over�het�economisch�herstel�in�Nederland.�Dat
verloopt�eigenlijk�altijd�volgens�een�vast�patroon.�Eerst
trekt�de�export�aan.�Vervolgens�trekken�ook�de�bedrijfsinvesteringen�aan�en�daarna�de�private�bestedingen.�Het
gaat�helaas�niet�andersom,�het�gaat�altijd�in�deze�volgorde.�De�afgelopen�veertig,�vijftig�jaar�zijn�we�altijd�op�deze�manier�uit�periodes�van�economische�neergang�gekomen.�Het�zal�ook�nu�zo�moeten.�Dat�betekent�dus�dat�we
eerst�maatregelen�moeten�nemen�om�onze�concurrentiepositie�verder�te�verbeteren,�om�zo�de�weg�in�te�slaan
naar�herstel.
Er�zijn�gelukkig�lichtpuntjes.�Het�Centraal�Planbureau
wees�er�al�op.�We�zien�dat�het�fundament�onder�onze�economie�sterk�is�en�sterk�blijft.�We�zien�dat�onze�export�internationaal�concurrerend�verder�aantrekt.�Dat�is�belangrijk.�We�zien�dat�de�handel�met�Duitsland�behoorlijk�aan
het�groeien�is�en�we�zien�het�producentenvertrouwen
voorzichtig�aantrekken.�Het�Centraal�Planbureau�verwacht
dat�er�later�dit�jaar�weer�een�voorzichtige�economische
groei�zal�zijn.�Dit�is�allemaal�reden�voor�een�zeer,�zeer,
zeer�voorzichtig�optimisme.�Er�zijn�weer�lichtpuntjes�aan
het�einde�van�de�tunnel.
Dat�neemt�niet�weg�dat�er�ook�de�komende�maanden
mensen�zullen�zijn�in�het�land�die�hun�baan�verliezen�of
daar�bang�voor�zijn.�Ik�denk�dat�we�allemaal�te�vaak�meemaken�als�we�op�verjaardagen�in�zo'n�kring�zitten�dat�iemand�net�zijn�baan�heeft�verloren�of�dat�iemand�vertelt
bang�te�zijn�om�zijn�baan�te�verliezen.�Dat�zijn�andere�gesprekken�dan�we�tien�jaar�geleden�met�elkaar�voerden.
Dat�raakt�mij�diep�en�dat�raakt�het�gehele�kabinet�diep.�Ik
weet�dat�het�ook�heel�veel�mensen�in�de�Tweede�Kamer
diep�raakt.�We�willen�dat�immers�niet;�we�willen�dat�iedereen�die�kan�en�wil�werken�ook�in�staat�is�om�iets�van�zijn
of�haar�leven�te�maken�door�een�baan�te�hebben�die�dicht
bij�zijn�of�haar�eigen�talenten�ligt.�Het�is�verschrikkelijk�als
mensen�die�baan�verliezen,�zeker�als�het�jonge�mensen
zijn�aan�de�start�van�hun�loopbaan.�We�weten�immers�dat
als�jonge�mensen�niet�aan�de�slag�komen,�de�kans�groot
is�dat�zij�pensioneren�met�een�uitkering.�Het�is�heel�lastig
om�later�nog�weer�aan�de�slag�te�komen.�Daarom�is�Lodewijk�Asscher�ook�zo�gemotiveerd,�en�het�gehele�kabinet
met�hem,�om�het�verschrikkelijke�monster�van�de�jeugdwerkloosheid�te�bestrijden.

u�met�uw�vriendjes�van�Kunduz�en�van�de�Partij�van�de
Arbeid�voor�elkaar�hebt�gekregen?�Inderdaad,�u�kunt�op
uw�conto�schrijven�dat�er�iedere�maand�opnieuw�20.000
mensen�naar�huis�gaan�die�tegen�hun�partner�en�kinderen�moeten�zeggen:�ik�heb�geen�baan�meer.�Per�maand
gaan�1.000�bedrijven�failliet.�Het�consumentenvertrouwen�is�tot�het�dieptepunt�van�de�afgelopen�20,�30�jaar�gedaald.�Dat�komt�niet�allemaal�uit�de�lucht�vallen.�U�staat
er�niet�als�toeschouwer�bij.�Het�komt�door�uw�beleid.�Het
komt�door�een�beleid�van�belastingverhoging�en�lastenverzwaring,�het�tegenovergestelde�van�wat�de�partij�van
de�heer�Rutte,�mevrouw�de�voorzitter,�aan�de�kiezer�heeft
beloofd.�Dus�doe�niet�alsof�u�het�erg�vindt�en�alsof�het�u
overkomt,�mijnheer�Rutte.�U�hebt�ervoor�gezorgd�dat�de
mensen�werkloos�worden,�niemand�anders�dan�het�kabinet-Rutte�II.
Minister�Rutte:
Ik�zal�zo�uitleggen�dat�het�niet�zo�is,�maar�als�het�al�zo�zou
zijn�dat�de�politiek�de�oorzaak�is�van�de�stijgende�werkloosheid,�dan�ligt�de�schuld�bij�de�heer�Wilders.�Het�is�namelijk�simpelweg�niet�waar�dat�de�lastenverzwaring�op
1 januari�heeft�geleid�tot�dit�grote�banenverlies.�Dan�zou
dat�het�effect�zijn�van�het�werk�van�het�vorige�kabinet,�dat
mijn�naam�had�en�waaraan�de�heer�Wilders�gedoogsteun
gaf.�Maar�gelukkig�kan�ik�de�heer�Wilders�zeggen�dat�hij
met�de�schrik�vrijkomt,�want�ook�dat�is�gelukkig�niet�zo.
Het�vorige�kabinet�heeft�verstandig�beleid�gevoerd�en�dit
kabinet�voert�verstandig�beleid.�Het�is�namelijk�bezig�om
Nederland�uit�deze�crisis�te�halen�door�alle�noodzakelijke
maatregelen�te�nemen.�Maar�een�open�economie�als�de
Nederlandse�wordt�hard�geraakt�door�de�Europese�schuldencrisis.�Dat�is�helaas�onvermijdelijk.�Dat�is�de�keerzijde
van�het�zijn�van�een�zeer�op�export�gerichte�economie.�Tegelijkertijd�is�het�een�economie�die�kampt�–�dat�is�waar,
maar�daar�werken�wij�verschrikkelijk�hard�aan�–�met�achterstallig�onderhoud�en�een�aantal�belangrijke,�essentiële
hervormingen,�die�met�dit�kabinet�gelukkig�wel�mogelijk
zijn�maar�die�in�het�vorige�kabinet,�helaas�doordat�de�heer
Wilders�er�niet�aan�meewerkte,�onvoldoende�uit�de�verf
kwamen.�Dat�zijn�de�feiten�op�dit�moment.
Dan�kom�ik�op�de�lastenverzwaring.�Dit�kabinet�doet
precies�hetzelfde�als�het�vorige�kabinet.�Op�de�totale�ombuigingen�is�dat�grofweg�een�derde�lasten�verzwaren�en
twee�derde�korten�op�de�overheidsuitgaven.�Dat�gebeurde�in�de�vorige�periode�met�gedoogsteun�van�de�PVV. Dat
gebeurt�nu�geschraagd�door�de�coalitiefracties�van�de
Partij�van�de�Arbeid�en�VVD.

De�heer�Wilders�(PVV):
Wat�zijn�dat�voor�een�krokodillentranen�van�de�minister-president?�Hij�vindt�het�zo�erg�dat�iedereen�werkloos
wordt,�maar�de�mensen�worden�werkloos�door�uw�beleid,�minister-president.�Wat�kunt�u�als�minister-president
op�uw�conto�schrijven�door�al�de�lastenverzwaringen�die

De�heer�Wilders�(PVV):
Dat�is�een�lang�antwoord,�maar�er�klopt�wederom�helemaal�niets�van.�Niet�de�PVV�maar�uw�partij�heeft�het�voor
elkaar�gekregen�om,�in�tegenstelling�tot�wat�zij�de�kiezer
heeft�beloofd,�met�Kunduz�de�lasten�voor�2013�met�bijna
10�miljard�te�verzwaren.�Het�is�uw�partij�geweest,�de�VVD,
die�de�btw�heeft�verhoogd.�Dat�heeft�mijn�partij�niet�gedaan.�Dat�heeft�de�VVD�gedaan.�Het�is�uw�partij�geweest
die�de�hypotheekrenteaftrek�heeft�aangepakt,�waarvan
de�Nederlandsche�Bank�en�het�Centraal�Bureau�voor�de
Statistiek�zeggen�dat�de�daling�van�de�huizenprijzen�onder�andere�daardoor�komt.�Wie�heeft�dat�gedaan?�Niet
de�PVV,�maar�de�VVD�van�deze�premier.�U�hebt�de�kiezer
voorgelogen.�U�bent�Europa,�de�Grieken�en�de�Spanjaarden�blijven�spekken�met�geld.�U�hebt�Nederland�in�de�kou
laten�staan.�U�pakt�hier�de�pensionado's,�brengt�het�geld
naar�Zuid-Europa�en�zorgt�hier�voor�werkloosheid.�Dat�is

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-84

Rutte
de�waarheid,�mijnheer�de�minister-president.�U�moet�ons
niet�de�schuld�geven.�U�moet�in�de�spiegel�kijken.�Dan�ziet
u�iemand�met�een�enorm�lange�neus�die�zegt:�het�lag�niet
aan�mij,�het�ligt�aan�de�internationale�economie.�Het�ligt
aan�u!�U�maakt�Nederland�kapot.�U�bent�Rutte�de�Sloper,
die�Nederland�naar�de�afgrond�brengt.
De�voorzitter:
Mijnheer�Wilders,�het�zou�fijn�zijn�als�u�de�premier�niet
rechtstreeks�aanspreekt�maar,�zoals�wij�met�elkaar�hebben�afgesproken,�via�de�voorzitter.
Minister�Rutte:
Het�betoog�van�de�heer�Wilders�wordt�een�beetje�schril,
schel�en�leeg.�Wij�kennen�het�verhaal�nu�wel.�Inmiddels
zien�wij�ook�dat�de�kiezer�het�verhaal�nu�wel�kent,�want
het�is�uitgewerkt.�En�waarom�is�het�uitgewerkt?�Omdat
het�in�toenemende�mate�geen�link�meer�heeft�met�de�realiteit.�Ik�heb�de�heer�Wilders�net�uitgelegd�hoe�het�economisch�zit.�Hij�loopt�ervoor�weg.�Hij�heeft�net�de�heer
Pechtold�uitgemaakt�voor�populist.�Misschien�moet�je�er
een�zijn�om�er�een�te�herkennen.�Ik�zeg�niet�dat�de�heer
Pechtold�een�populist�is;�ik�baseer�mij�op�het�deskundige
oordeel�van�de�heer�Wilders.�Ik�heb�daar�verder�geen�oordeel�over.�De�verhalen�van�de�heer�Wilders�hebben�echter
in�toenemende�mate�geen�link�meer�met�de�realiteit.�Dat
mag�allemaal.�Het�is�een�vrij�land.�Hij�mag�vinden�wat�hij
wil.�Ik�stel�vast�dat�het�ook�bij�de�kiezers�is�uitgewerkt.�Ik
begrijp�dat�ook�wel.
De�heer�Wilders�(PVV):
Wat�een�schaamteloze�arrogantie�van�deze�premier.�De
PVV�was�volgens�mij�in�de�laatste�peiling�de�tweede�partij�van�Nederland.�En�wat�staat�hier?�Een�minister-president�die�even�zegt:�ach�jongens,�allemaal�die�mensen
die�jullie�vertegenwoordigen;�het�is�uitgewerkt,�het�werkt
niet�meer.�Mijnheer�Rutte,�via�de�voorzitter,�u�vergist�zich
sterk.�U�mag�mij�beledigen,�maar�die�miljoen�mensen�die
op�de�PVV�hebben�gestemd,�zijn�dat�sloopbeleid�van�u
waarbij�de�lasten�worden�verzwaard�en�de�economie�kapot�wordt�gemaakt,�spuugzat.�Als�u�arrogant�doet�en�blijft
doen,�dan�zal�de�kiezer�mij�daar�niet�op�afrekenen�maar
u.�Wat�Nederland�nodig�heeft,�is�belastingverlaging�en
geen�minister-president�die�de�kiezer�voor�de�gek�houdt,
die�voor�de�verkiezingen�zegt�dat�Nederland�belastingverlaging�nodig�heeft�–�belastingen�zijn�een�vergif�voor�de
economie�–�en�die�na�de�verkiezingen�samen�met�de�Partij�van�de�Arbeid�en�de�vriendjes�van�Kunduz�Nederland
kapot�belast�en�kapot�bezuinigt.�Lacht�u�maar�om�mij;�de
kiezer�zal�met�u�afrekenen.
Minister�Rutte:
Ik�lach�niet�om�de�heer�Wilders.�Ik�heb�een�groot�vertrouwen�in�de�democratie,�en�uiteindelijk�hebben�kiezers�er
behoefte�aan�om�de�feiten�te�kennen.�Dat�is�het�mooie
van�democratie.�Uiteindelijk�is�de�massa�wijzer�dan�het�individu,�omdat�de�massa�zich�geïnformeerd�wil�weten.�Ik
heb�de�heer�Wilders�zojuist�uitgelegd�dat�dit�kabinet�wat
betreft�de�verdeling�tussen�belastingen�en�uitgaven�niets
anders�doet�dan�het�kabinet�waaraan�de�PVV�steun�gaf.
Vervolgens�komt�de�heer�Wilders�met�zijn�hele�riedel,�die
niet�gebaseerd�is�op�de�feiten.�Gelukkig�zien�we�in�toenemende�maten�dat�mensen�niet�meer�in�die�feitenvrije�politiek�trappen.�Daar�ben�ik�blij�om.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

Ik�zal�een�paar�dingen�zeggen�over�het�proces.�Het
voornemen�is�dat�de�heer�Dijsselbloem�in�de�tweede�helft
van�maart�…
De�heer�Pechtold�(D66):
Voordat�het�proces�komt,�krijg�ik�graag�nog�een�stukje�inhoud.�We�zouden�het�bijna�vergeten.�De�minister-president�neemt�nu�terecht�een�aantal�keren�het�woord�"hervormen"�in�de�mond.�Hij�vergelijkt�ons�met�de�Duitse�economie.�Hij�vergelijkt�de�groeicijfers�aldaar�met�die�van
hier.�Iedereen�is�het�erover�eens�dat�de�Duitsers�hebben
hervormd�op�de�arbeidsmarkt�en�dat�zij�dat�eerder�hebben�gedaan�dan�wij.�Economisch�gezien�kun�je�ons�zo�nu
en�dan�beschouwen�als�een�deelstaat�van�Duitsland.�De
cijfers�die�bij�ons�nu�positief�zijn,�hebben�vaak�daarmee
te�maken.�Ik�heb�de�volgende�vraag�aan�de�minister-president.�Staan�de�hervormingen�van�WW�en�ontslagrecht�–
ik�noem�ze�–�in�de�komende�weken�wat�hem�betreft�in�het
akkoord,�welk�akkoord�dan�ook?
Minister�Rutte:
Ik�heb�mij�voorgenomen�om,�nu�de�gesprekken�met�de
sociale�partners�beginnen,�in�dit�debat�geen�hervormingen�bij�naam�te�noemen.�De�heer�Pechtold�heeft�gemerkt
dat�ook�de�heer�Zijlstra�en�de�heer�Samsom�dat�niet�hebben�gedaan.�Ik�doe�het�ook�niet,�omdat�ik�daarmee�het
overleg�onnodig�zou�belasten.�Ik�denk�echter�dat�ik�in�mijn
inleiding�heel�veel�heb�gezegd�over�de�balans�tussen�het
op�orde�brengen�van�de�overheidsfinanciën�en�de�noodzakelijke�hervormingen.�Wat�dat�betreft�trekken�de�heer
Pechtold�en�het�kabinet�aan�dezelfde�kant�van�het�touw.
Daar�is�geen�twijfel�over.�Ik�ga�alleen�niet�in�op�concrete
hervormingen,�omdat�iedere�term�die�ik�noem,�bijvoorbeeld�de�WW�en�het�ontslagrecht,�iconisch�is�in�dat�debat.
In�het�belang�van�het�herstel�van�onze�economie�wil�ik�het
gesprek�een�kans�geven�dat�nu�in�de�polder�plaatsvindt
tussen�werkgevers�en�werknemers.�Daarom�noem�ik�hervormingen�nu�niet�bij�naam.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dat�is�teleurstellend,�maar�dan�gaan�we�bekijken�of�we�de
randvoorwaarden�wel�overeind�kunnen�houden.�WW�en
ontslagrecht�staan�bij�het�kabinet�voor�de�komende�jaren
in�de�boeken�voor�meer�dan�een�miljard.�Zijn�we�het�erover�eens�dat�we�niet�nog�een�miljard�extra�aan�problemen�kunnen�veroorzaken,�en�dat�ieder�akkoord�daarmee
rekening�zal�moeten�houden?�Zijn�we�het�erover�eens�dat
de�effecten,�met�name�op�de�lange�termijn,�die�al�snel�begint�en�al�te�lang�heeft�geduurd,�voor�de�werkgelegenheid
met�name�liggen�in�deze�hervormingen?�De�minister-president�hoeft�ze�niet�bij�naam�te�noemen,�maar�hij�weet
waar�ik�het�over�heb.�Zijn�we�het�erover�eens�dat�welk�akkoord�dan�ook�voor�de�financiën,�de�economische�groei
en�de�werkgelegenheid�substantiële�hervormingen�nodig
heeft?
Minister�Rutte:
Ja.�Ik�heb�daarom�zojuist�over�de�mix�die�de�heer
Pechtold�noemde,�gezegd�dat�ik�die�volledig�steun.�Ik�ga
alleen�niet�zo�ver�om�nu�concrete�hervormingen�te�benoemen�in�het�kader�van�de�gesprekken�van�de�komende�weken,�vanwege�het�iconische�karakter�daarvan.�Ik�heb�echter�"ja"�gezegd�op�de�mix,�en�op�het�gegeven�dat�wij�niet
alleen�bezig�zijn�om�naar�de�3%�te�gaan�in�2014�maar�dat
we�daarnaast�hervormen.�Dat�doen�we�deels�om�de�3%�te
faciliteren,�maar�vooral�om�het�verdienvermogen,�het�re-

5 maart 2013
TK�57

57-21-85

Rutte
cuperatievermogen,�de�flexibiliteit�en�de�kracht�van�onze
economie�te�vergroten,�in�het�belang�van�het�bestrijden
van�werkloosheid�maar�ook�in�het�belang�van�het�betaalbaar�houden�van�essentiële�voorzieningen�in�de�sfeer�van
sociale�zekerheid�en�gezondheidszorg.
De�heer�Pechtold�(D66):
Die�mix�van�hervormen,�bezuinigen,�lasten�en�doelgerichte�investeringen�zal�eruit�moeten�komen.�Daar�zijn�we�het
over�eens.
Minister�Rutte:
Plus�een�fatsoenlijke�verdeling�van�de�lusten�en�de�lasten.
De�heer�Pechtold�(D66):
Die�vijfde�pak�ik�graag�over.�Terwijl�echter�in�het�regeerakkoord,�dat�nauwelijks�droog�is,�de�hervormingen�benoemd�werden,�willen�de�minister-president�en�de�fractievoorzitters�van�de�twee�ondersteunende�fracties�dat�nu
al�niet�meer�doen.�Daar�maak�ik�mij�zorgen�over.�De�minister-president�realiseert�zich�ook�dat�fracties�in�zijn�zoektocht�naar�meerderheden�snel�afhaken�als�daarin�een�zekere�grens�wordt�gepasseerd.
Minister�Rutte:
Dat�signaal�is�zeer�wel�verstaan.�De�reden�dat�ik�de�hervormingen�niet�benoem,�is�gelegen�in�het�feit�dat�ik�het
van�belang�acht�dat�ik�er�alles�aan�doe�om�het�overleg
van�te�komende�weken�te�bevorderen�en�alles�nalaat
wat�het�overleg�kan�schaden.�Het�signaal�van�de�heer
Pechtold�is�uiteraard�zeer�wel�verstaan.
De�heer�Roemer�(SP):
Ik�heb�heel�goed�geluisterd.�Er�is�geen�woord�Spaans�bij
wat�de�minister-president�zegt.
Minister�Rutte:
Dank.
De�heer�Roemer�(SP):
Die�3%�staat�overeind,�net�als�de�hervormingsagenda.�Hij
benoemt�de�hervormingen�alleen�niet�om�het�overleg�niet
te�frustreren.�Hij�was�echter�klip-en-klaar.�Ik�zeg�dat�ook
expliciet�tegen�de�collega's�in�het�vak�naast�dat�van�de
SP. Wat�betreft�de�hervormingsagenda�trekt�het�kabinet
aan�hetzelfde�touw�als�D66.�Dat�betekent�dus�dat�het�keihard�de�WW�en�de�ontslagbescherming�gaat�aantasten.
Dat�blijft�overeind�staan.�Dat�is�mijn�constatering.
Minister�Rutte:
Die�constatering�laat�ik�dan�voor�de�heer�Roemer.�Ik�heb
net�gereageerd�op�de�heer�Pechtold�en�heb�daarbij�heel
bewust�de�hervormingen�niet�genoemd.�Ik�laat�het�verder
aan�de�Roemer�wat�hij�daaruit�concludeert.
De�heer�Roemer�(SP):
Dit�is�dus�geen�ontkenning.�Wil�de�premier�toegeven�dat
het�beide�kanten�op�kan�gaan?�Kan�het�er�100%�in�blijven
staan�en�kan�het�er�ook�100%�uitgehaald�worden?
Minister�Rutte:
Ik�heb�gezegd�–�dat�is�ook�de�mix�die�de�heer�Pechtold
noemde�en�waaraan�ik�een�vijfde�element�heb�toegevoegd�–�dat�dit�kabinet�zich�ten�doel�heeft�gesteld�om�de
overheidsfinanciën�op�orde�te�brengen�en�de�noodzakelijke�hervormingen�door�te�voeren�teneinde�het�verdienver-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

mogen�van�de�economie�te�versterken�en�de�betaalbaarheid�van�essentiële�voorzieningen�ook�op�langere�termijn
te�garanderen.�We�willen�een�goed�land�zijn�en�daarvoor
de�lusten�en�lasten�netjes�verdelen.�Dat�is�wat�de�PvdA�en
de�VVD�verbindt.�Langs�die�lijnen�zullen�we�de�gesprekken�voeren.
De�heer�Roemer�(SP):
De�heer�Pechtold�was�anders�heel�duidelijk.�Hij�doelde
heel�duidelijk�op�de�hervormingsagenda�waarop�D66
al�langer�aast,�namelijk�het�verkorten�van�de�WW-duur
en�het�aanpakken�van�de�ontslagbescherming.�Het�was
heel�duidelijk�dat�hij�die�hervormingen�bedoelde.�Het
was�ook�heel�duidelijk�dat�de�minister-president�aan�de
heer�Pechtold�het�signaal�afgaf�dat�zij�samen�aan�hetzelfde�touw�trekken.�Dat�is�een�constatering�van�iets�wat�de
hele�Kamer�gehoord�heeft.�Ik�snap�dat�de�minister-president�er�niet�blij�mee�is�dat�ik�dit�nu�herhaal,�maar�iedereen�met�normale�oren�die�normaal�Nederlands�verstaat,
heeft�gehoord�dat�dit�een�bevestiging�was�voor�de�heer
Pechtold.�Ik�feliciteer�de�heer�Pechtold�hiermee,�maar�de
minister-president�gaat�het�er�niet�mee�redden.
Minister�Rutte:
De�heer�Pechtold�en�het�kabinet�staan�aan�dezelfde�kant
van�het�touw�te�trekken�als�het�gaat�om�de�mix�van�het�op
orde�krijgen�van�de�financiën�en�het�op�een�fatsoenlijke
manier�doorvoeren�van�hervormingen�teneinde�dit�land
sterker�uit�de�crisis�te�laten�komen.
Ik�zal�verdergaan�met�het�proces,�want�daar�was�ik
aan�begonnen.�In�de�tweede�helft�van�maart�zal�Jeroen
Dijsselbloem�opnieuw�een�ronde�maken�langs�de�fractievoorzitters�die�bereid�zijn�koffie�voor�hem�in�te�schenken.
Nee,�zonder�gekheid,�hij�maakt�een�ronde�langs�de�fractievoorzitters.�Daarbij�zullen�we�bekijken�hoever�we�zijn.�De
gesprekken�met�de�sociale�partners�komen�nu�op�gang.
Ons�ideale�scenario�is�vanzelfsprekend�dat�we�met�de�sociale�partners�tot�een�sociaal�akkoord�komen�waarover�we
daarna�in�de�Kamer�komen�te�spreken.�De�heer�Pechtold
heeft�daar�net�iets�over�gezegd�en�daar�heb�ik�op�gereageerd.�Ook�anderen,�bijvoorbeeld�de�woordvoerders�van
de�SP�en�het�CDA,�hebben�er�iets�over�gezegd.�Die�dingen
zitten�in�ons�achterhoofd�bij�het�opstellen�van�een�sociaal�akkoord.�Dit�zou�volgtijdelijk�de�beste�aanpak�zijn.�Hoe
het�precies�gaat�lopen,�hangt�af�van�de�vraag�hoe�dat�sociaal�akkoord�tot�stand�komt.�Daar�ben�ik�positief�en�optimistisch�over,�maar�het�is�er�nog�niet.�We�zullen�er�hard
voor�moeten�werken.�Ik�ben�heel�blij�dat�de�sociale�partners�bereid�zijn�die�gesprekken�te�gaan�voeren.�Idealiter
ronden�we�die�dus�eerst�af�en�procederen�we�daarna�verder�in�de�Kamer.�De�heer�Dijsselbloem�zal,�of�het�nu�af�is
of�een�tussenstand�is,�in�de�tweede�helft�van�maart�sowieso�een�ronde�maken.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ik�heb�de�minister-president�gevraagd�of�de�coalitie�bij�de
bezuinigingen�voor�2014�ook�bereid�is�naar�de�eigen�extra
uitgaven�te�kijken�die�zij�in�het�regeerakkoord�aan�zichzelf
heeft�toegedacht.
Minister�Rutte:
Vanzelfsprekend.

5 maart 2013
TK�57

57-21-86

Rutte
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Dan�denk�ik�met�name�aan�de�doorwerkbonus�waartoe�op
dit�moment�toch�weinig�noodzaak�is,�gelet�op�het�feit�dat
er�nauwelijks�werk�is.
Minister�Rutte:
Ik�kan�niet�zover�gaan�dat�ik�nu�concrete�intensiveringen
benoem�om�dezelfde�reden�waardoor�ik�in�reactie�op�de
heer�Pechtold�niet�kon�ingaan�op�maatregelen�in�de�sfeer
van�hervormingen.�Uiteraard�kijkt�het�kabinet,�ook�aangemoedigd�door�de�Kamer,�kritisch�naar�eigen�intensiveringen,�al�wil�ik�daar�nu�geen�concrete�labels�aan�hangen.
De�voorzitter:
Ik�zie�dat�de�heer�Wilders�nog�wil�interrumperen.�Kunt�u
het�proberen�via�de�voorzitter�te�doen,�mijnheer�Wilders?
De�heer�Wilders�(PVV):
Deed�ik�dat�niet�dan?
De�voorzitter:
Weet�u,�u�begint�er�altijd�mee,�maar�u�bent�dan�vrij�snel
de�draad�kwijt.
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�heb�nog�geen�woord�uitgesproken.
De�voorzitter:
Ik�wilde�u�niet�onderbreken,�maar�u�aan�het�begin�hier
even�aan�herinneren.
De�heer�Wilders�(PVV):
Dat�is�zeer�vriendelijk,�mevrouw�de�voorzitter.
De�minister-president�houdt�van�feiten.�Ik�heb�nog�een
vraag�aan�hem�naar�aanleiding�van�het�pakket�dat�het�kabinet�afgelopen�vrijdag,�die�4,3�miljard,�het�licht�heeft�laten�zien.�Er�zat�heel�veel�tussen�wat�mij�niet�bevalt,�maar
aan�één�maatregel�stoorde�ik�mij�in�het�bijzonder:�de�nullijn�in�de�zorg.�Weet�de�minister-president,�die�zo�van�feiten�houdt,�wat�hij�mij�zo-even�nog�inwreef,�wat�de�gemiddelde�verzorgende�in�een�verzorgingshuis�netto�per
maand�verdient�op�dit�moment?
Minister�Rutte:
Ja.�Dat�zal�ongeveer�€ 1.200�à�€ 1.300�zijn.
De�heer�Wilders�(PVV):
Voor�dat�geld�verschonen�die�mensen�luiers�van�oudere
mensen.�Zij�–�ik�noem�hen�altijd�de�helden�van�Nederland
–�doen�dat�ontzettend�gewaardeerde�werk�voor�een�appel�en�een�ei�als�ik�heel�eerlijk�ben.�Is�het�niet�absoluut�de
verkeerde�keuze�als�we�juist�die�mensen�nu�ook�nog�eens
op�de�nullijn�zetten�terwijl�ze�al�veel�te�weinig�verdienen?
Minister�Rutte:
De�nullijn�is�geen�hobby�van�dit�kabinet,�maar�is�noodzakelijk�omdat�dit�land�in�zware�financiële�problemen�verkeert�en�omdat�wij�genoodzaakt�zijn�om�tegelijkertijd�allerlei�maatregelen�te�nemen�om�de�concurrentiepositie
te�versterken.�Dat�salaris�is�zeker�niet�hoog.�Integendeel.
Hetzelfde�geldt�voor�mensen�die�al�jarenlang�op�de�nullijn
zitten,�bijvoorbeeld�voor�mensen�die�als�conciërge�op�een
school�werken.�Zij�verdienen�ongeveer�hetzelfde.�De�leerling-politieagent�die�aan�het�einde�van�zijn�opleiding�zit,
verdient�ongeveer�hetzelfde�per�maand�en�zit�al�jaren�op
de�nullijn.�Hetzelfde�geldt�voor�mensen�die�op�de�postka-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

mer�van�een�grote�overheidsorganisatie�werken�en�al�jaren�op�de�nullijn�zitten.�Wij�vinden�het�redelijk,�hoe�moeilijk�het�ook�is,�om�ook�van�deze�groep�mensen�te�vragen
om�een�bijdrage�te�leveren,�zonder�ook�maar�een�seconde
de�suggestie�te�willen�wekken�dat�zij�een�hoog�salaris�verdienen.
De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�geloof�ook�wel�dat�de�minister-president�dat�laatste
meent,�maar�het�is�niet�redelijk.�Natuurlijk,�er�zijn�ook
mensen�in�het�onderwijs�en�bij�de�politie�die�te�weinig
verdienen.�Toch�is�dat�niet�te�vergelijken�met�het�gros�van
de�mensen�die�in�de�zorg�werken.�Zij�krijgen,�zoals�ook�uit
onderzoeken�blijkt,�het�minst�betaald.�Zij�werken�keihard.
Zij�doen�werk�dat�u�en�ik�niet�zouden�doen�voor�dat�bedrag.�Het�kabinet�zal�keuzes�maken.�Er�zijn�honderdduizenden�keuzes,�maar�wij�zullen�het�er�in�ieder�geval�niet
over�eens�worden.�De�minister�van�Financiën�mag�altijd
een�kop�koffie�bij�mij�komen�drinken.�Dat�heb�ik�hem�ook
beloofd.�Zaken�zullen�we�echter�niet�doen,�want�wij�zullen
dit�kabinet�niet�steunen.�Laten�we�het�op�z'n�minst�over
één�ding�eens�zijn:�laat�die�helden�uit�de�zorg�met�rust.
Schrap�die�nullijn�in�de�zorg�en�haal�dat�geld�elders.
Minister�Rutte:
Ik�ben�het�totaal,�maar�dan�ook�totaal�met�de�heer�Wilders
eens�dat�mensen�die�in�de�gezondheidszorg�werken,�ons
aller�respect�verdienen.�Totaal.�Ik�maak�bezwaar�tegen
het�maken�van�onderscheid�tussen�iemand�die�op�de�ambulance�rijdt�of�iemand�die�in�de�zorg�werkt�ten�opzichte�van�iemand�die�als�conciërge�werkt,�die�op�de�postkamer�werkt�of�die�aan�het�eind�van�de�opleiding�tot�politieagent�zit.�Daar�maak�ik�bezwaar�tegen.�Dan�wordt�het�oneigenlijk.�Met�de�eerste�helft�van�het�betoog�van�de�heer
Wilders�ben�ik�het�volkomen�eens,�maar�met�de�tweede
helft�volkomen�oneens.
De�heer�Roemer�(SP):
Nu�de�minister-president�dit�onderwerp�behandelt,�hoef�ik
de�volgende�vraag�niet�meer�bij�een�andere�bewindspersoon�te�stellen.�Ik�heb�hier�namelijk�ook�een�punt�van�gemaakt.�Ik�heb�de�vergelijking�gemaakt�met�de�bestuurders
in�de�zorg,�die�er�zeven�jaar�over�mogen�doen�om�onder
de�balkenendenorm�te�komen.�Daarnaast�heb�ik�erop�gewezen�dat�de�zorgverzekeraars�in�het�afgelopen�jaar�meer
dan�een�miljard�winst�hebben�geboekt.�Die�leggen�dat
geld�op�de�schap.�Mevrouw�Schippers�verwacht�1,1�miljard�winst.�De�zorgverzekeraars�zelf�denken�dat�het�nog
veel�meer�is.�Het�is�in�ieder�geval�meer�dan�een�miljard.
Dat�ligt�ver�boven�de�buffer�die�we�verwachten�van�zorgverzekeraars.�Is�het�een�optie�voor�de�minister-president
en�voor�het�kabinet�om�het�miljard�aan�bezuinigingen�op
de�salarissen�in�de�zorg�in�te�ruilen�voor�het�afromen�bij
de�zorgverzekeraars�van�dit�miljard�aan�winst?
Minister�Rutte:
Ik�begrijp�de�combinatie�van�feiten�die�de�heer�Roemer
aanbrengt.�Ik�wijs�er�wel�op�dat�wij�bezig�zijn�om�de�dramatische�kostenstijging�in�de�gezondheidszorg�onder�controle�te�krijgen.�In�de�cure�was�er�een�stijging�van�soms
wel�9%�per�jaar,�zo�zeg�ik�uit�mijn�hoofd.�De�stijging�van
de�uitgaven�in�de�care�is�ook�zeer�aanzienlijk,�maar�die
raakt�natuurlijk�in�belangrijke�mate�aan�de�kostenstijging
in�de�curatieve�zorg.�Het�kabinet�streeft�ernaar�om�onder
andere�via�afspraken�met�verzekeraars�de�kostenstijging
onder�controle�te�krijgen.�Dat�geldt�voor�zowel�het�vori-

5 maart 2013
TK�57

57-21-87

Rutte
ge�als�het�huidige�kabinet.�Het�is�dus�onvermijdelijk�dat
er�ook�bij�verzekeraars�een�zekere�buffer�ontstaat,�omdat
een�en�ander�anders�niet�op�te�vangen�is.�Als�hier�sprake
was�van�idiote�overwinsten,�zou�ik�het�geheel�met�de�heer
Roemer�eens�zijn�dat�je�daarnaar�moet�kijken.�In�deze�situatie�is�het�echter�van�belang�dat�zorgverzekeraars�en�instellingen�in�staat�zijn�om�de�klappen�zelf�op�te�vangen�en
niet�meer�automatisch�nacalculatie�van�de�overheid�krijgen.�De�ijslaag�moet�daar�dik�genoeg�voor�zijn.
De�heer�Roemer�(SP):
Ik�zou�dit�niet�gezegd�hebben�als�daarmee�geen�rekening
gehouden�was.�Er�zijn�afspraken�gemaakt�over�de�buffer
van�zorgverzekeraars,�maar�daar�zitten�zij�al�ver�boven.
De�afspraak�was�een�buffer�van�maximaal�5�miljard,�maar
er�is�nu�al�een�buffer�van�7�miljard.�Met�het�miljard�winst
van�2012�–�de�winst�ligt�waarschijnlijk�nog�veel�hoger�–
komt�de�buffer�boven�de�8�miljard;�en�dan�gaat�het�kabinet�de�mensen�in�de�zorg�een�jaar�op�de�nullijn�zetten!�Ik
zal�in�tweede�termijn�een�motie�indienen�om�het�bedrag
van�een�miljard�af�te�romen�bij�de�zorgverzekeraars�om
de�nullijn�voor�het�personeel�in�de�zorg�daarmee�te�voorkomen.
Minister�Rutte:
Ik�heb�net�uitgelegd�dat�het�appels�met�peren�vergelijken
is,�hoezeer�ik�het�ook�eens�ben�met�het�punt�van�de�heer
Roemer,�dat�hij�echoot�van�de�heer�Wilders,�namelijk�dat
de�mensen�in�de�gezondheidszorg�van�groot�belang�zijn.
Niemand�hier�doet�dit�voor�de�lol.�Ook�in�de�zorg�wordt
gevraagd�om�een�bijdrage�in�de�vorm�van�de�nullijn,�nadat�wij�al�zolang�een�bijdrage�hebben�gevraagd�van�andere�werkers�bij�de�overheid.�De�vergelijking�met�de�zorgverzekeraars�is�echt�een�vergelijking�tussen�appels�en�peren.
De�heer�Roemer�(SP):
Dit�maakt�mij�bijna�boos.�Er�wordt�meer�dan�een�miljard�nettowinst�gemaakt�door�zorgverzekeraars.�Dit�zorggeld�verdwijnt�op�de�schappen.�Er�gebeurt�niets�mee.�Het
komt�bovenop�de�buffer�van�7�miljard�die�zij�nu�al�hebben.�Vervolgens�gaan�wij�de�mensen�in�de�zorg�op�de�nullijn�zetten,�terwijl�zij�al�zo�weinig�verdienen,�zoals�de�heer
Wilders�terecht�gezegd�heeft.�Het�geld�wordt�uit�de�zorg
gehaald�en�op�de�schappen�gelegd.�Wij�doen�een�voorstel
dat�budgettair�neutraal�is:�wij�willen�dat�geld�niet�op�de
schappen�laten�liggen,�maar�wij�willen�het�gebruiken�om
te�voorkomen�dat�mensen�nog�verder�in�de�problemen
komen�door�de�nullijn�en�om�te�voorkomen�dat�de�zorg
nog�onaantrekkelijker�wordt.�Dan�krijg�je�zo'n�kulverhaal
van�de�minister-president.�Ik�hoop�dat�de�minister-president�straks�door�de�kabinetsleden�wordt�bijgepraat�en�dat
wij�een�positief�advies�krijgen�over�mijn�nog�in�te�dienen
motie.
Minister�Rutte:
Ik�heb�in�ieder�geval�een�eerste�appreciatie�gegeven.�Ik
zal�het�antwoord�geven�dat�ik�net�ook�aan�de�heer�Van
Haersma�Buma�heb�gegeven:�ik�neem�kennis�van�deze
suggestie;�in�het�kader�van�het�overleg�dat�later�zal�plaatsvinden,�hopelijk�na�een�succesvolle�afsluiting�van�een�sociaal�akkoord,�komen�wij�nog�over�allerlei�zaken�te�spreken�met�de�Kamer.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

Minister�Asscher:
Voorzitter.�Ik�beperk�mij�tot�het�beantwoorden�van�de�vragen�die�aan�mij�gesteld�zijn.�Ik�begin�met�de�vraag�van
de�heer�Roemer�over�het�wetsvoorstel-Ulenbelt,�dat�voorheen�het�wetsvoorstel-Ulenbelt/Hamer�was.�Hij�vroeg
naar�de�verbetering�van�de�positie�van�flexwerkers�en�gaf
aan�dat�dit�een�belangrijk�thema�is�voor�de�SP. Hetzelfde
kwam�terug�in�het�betoog�van�de�heer�Samsom�namens
de�Partij�van�de�Arbeid.�Hij�vroeg�waarom�de�regering�het
initiatiefvoorstel�niet�gewoon�overneemt.�Ik�ben�het�met
de�heer�Roemer�eens�dat�de�verbetering�van�de�positie
van�flexwerkers�ongelooflijk�belangrijk�is.�De�afstand�tussen�mensen�met�een�vast�contract�en�mensen�met�een
flexibel�contract�is�te�groot�geworden.�Daarom�staat�ook
in�het�regeerakkoord�dat�wij�initiatieven�nemen�om�flexibele�en�vaste�arbeid�beter�met�elkaar�in�balans�te�brengen.�In�het�coalitieakkoord�is�afgesproken�om�daar�samen
met�de�sociale�partners�werk�van�te�maken�en�onder�andere�te�kijken�naar�de�verbetering�van�de�wettelijke�bescherming�van�verschillende�vormen�van�flexibel�werken.
De�uitkomst�daarvan�ken�ik�vandaag�nog�niet,�maar�die
zou�best�kunnen�lijken�op�het�wetsvoorstel-Ulenbelt.�Volgens�mij�heb�ik�dat�de�Kamer�bij�een�eerdere�gelegenheid
ook�laten�weten.�Wij�willen�dit�nadrukkelijk�betrekken�bij
het�sociaal�overleg.�Het�speelt�natuurlijk�vooral�een�rol
tussen�werkgevers�en�werknemers.�Wij�hebben�gezien
dat�dit�voor�een�van�de�deelnemers�aan�het�sociaal�overleg�een�hoofdpunt�is.�Het�is�bekend�dat�het�ook�in�het�regeerakkoord�staat.�Misschien�is�dit�wel�een�onderwerp
waarvan�wij�over�niet�al�te�lange�tijd�inderdaad�kunnen
zeggen�dat�kabinet�en�oppositie,�in�dit�geval�ook�de�oppositie�van�de�SP,�goed�hebben�kunnen�samenwerken.�Dat
zou�mij�zeer�verheugen.
De�heren�Roemer,�Van�Ojik�en�Slob�hebben�gevraagd
of�het�bespreekbaar�is�om�de�plannen�voor�WW�en�ontslag�van�tafel�te�halen.�Zou�het�niet�een�goed�idee�zijn�om
dat�vanavond�met�een�breed�gebaar�te�doen?�Hoewel�ik
best�begrip�heb�voor�de�gevoeligheid�van�de�maatregelen,�sluit�ik�mij�aan�bij�wat�de�minister-president�erover
heeft�gezegd.�Wij�gaan�in�overleg�met�sociale�partners.�De
FNV�heeft�gisteren�mandaat�gekregen�om�in�gesprek�te
gaan.�In�het�regeerakkoord�staat:�het�kabinet�wil�met�sociale�partners�over�de�invulling�en�de�uitwerking�van�de
maatregelen�op�de�arbeidsmarkt,�in�het�bijzonder�WW�en
ontslag,�in�gesprek�gaan.�Daar�zat�die�uitnodiging�in.�Daar
staat�dus�ook�al�dat�zowel�de�invulling�als�de�uitwerking
voor�wijziging�vatbaar�zijn.�De�minister-president�heeft
dat�in�het�debat�over�de�regeringsverklaring�ook�gezegd.
En�dat�is�vandaag�nog�steeds�de�situatie.�Er�is�één�ding
veranderd:�wij�krijgen�een�sociaal�overleg�en�het�begint
nu.�Gisteren�is�een�mandaat�verleend.�De�komende�weken�gaat�het�plaatsvinden.�Laten�wij�dat�een�kans�geven.
Laten�wij�het�niet�belasten�met�een�stapel�eisen,�garanties
of�wensen,�maar�laten�wij�de�gedachte�achter�die�passage�in�het�regeerakkoord�eer�aandoen.�Laten�wij�met�elkaar
praten�over�de�invulling�en�de�uitwerking.
De�heer�Roemer�(SP):
Als�ik�minister�Asscher�zo�hoor,�dan�kan�het�wat�die�afspraken�betreft�alle�kanten�op�gaan.�Als�de�sociale�partners�er�samen�uitkomen�en�naar�het�kabinet�gaan�met
de�mededeling�dat�zij�het�erg�onverstandig�vinden�om�in
2013�en�2014�de�WW-duur�te�verkorten�en�de�ontslagbe-

5 maart 2013
TK�57

57-21-88

Asscher
scherming�aan�te�pakken,�dan�is�dat�een�theoretische�optie�die�volgens�de�vicepremier�dus�mogelijk�is.
Minister�Asscher:
Mevrouw�de�voorzitter,�ik�zou�u�en�de�geachte�afgevaardigde�Roemer�geen�recht�doen�als�ik�hier�theoretische�opties�ging�bespreken.�Dat�moet�ik�niet�doen.�Naar�die�onderhandelingstafel�gaan�namens�het�kabinet�de�minister-president�en�ik,�de�verschillende�leden�van�de�vakbeweging�en�de�werkgevers.�En�ieder�bepaalt�daarbij�zijn�inzet,�zijn�eisen,�zijn�wensenlijst.�Wij�gaan�er�naartoe�met
het�regeerakkoord,�waarin�staat�dat�het�voor�wijziging
vatbaar�is.�Wij�hebben�gezien�dat�de�FNV�ook�eisen�en
wensen�heeft�geformuleerd.�Vervolgens�vindt�dat�proces
plaats.�Het�zou�niet�goed�zijn�als�wij�nu�in�een�theoretische�exercitie�belanden�van�wat�er�mogelijk�is.�Onze�inzet�is�bekend.�Het�is�bekend�dat�die�niet�in�beton�gegoten
is,�om�dat�cliché�nog�maar�eens�te�debiteren.�Laten�wij
het�een�kans�geven.�Volgens�mij�hechten�zowel�de�heer
Roemer�als�het�kabinet�hieraan.
De�heer�Roemer�(SP):
Ik�heb�heel�goed�geluisterd�naar�de�woordkeuze�van�de
premier�en�van�de�vicepremier,�en�daar�zit�een�wereld�van
verschil�tussen.�De�vicepremier�geeft�heel�duidelijk�aan
dat�het�bespreekbaar�is,�dat�het�alle�kanten�op�kan,�maar
dat�hij�daar�niet�op�vooruit�wil�lopen.�Zo�staat�het�ook�in
de�afspraken.�Dat�geeft�mij�het�gevoel�dat�het�ook�echt�alle�kanten�op�kan.�De�vicepremier�staat�daar�open�voor.�De
premier�was�echter�klip-en-klaar�tegen�de�heer�Pechtold:
de�hervormingsagenda�staat�als�een�paal�boven�water.�Hij
maakte�duidelijk�dat�het�hele�kabinet�aan�hetzelfde�touw
trekt�als�de�heer�Pechtold.�Nou,�de�heer�Pechtold�trekt
echt�niet�aan�het�touw�van�een�kortere�WW. Helaas,�zeg�ik
erbij.�Dat�is�dus�een�wereld�van�verschil.�Heel�Nederland
heeft�dat�inmiddels�kunnen�horen.
Minister�Asscher:
De�heer�Roemer�heeft�in�ieder�geval�een�wereld�van�verschil�gehoord.�Daar�heb�ik�goed�naar�geluisterd.�Ik�heb
willen�zeggen�dat�het�regeerakkoord�onze�inzet�is.�De�heer
Pechtold�vroeg�daar�in�drie�gelegenheden�naar�bij�de�minister-president,�die�mede�namens�mij�heeft�geantwoord
dat�het�regeerakkoord�inderdaad�onze�inzet�is.�Vervolgens
vraagt�de�heer�Roemer�wat�de�uitkomsten�kunnen�zijn.�Hij
wil�garanties.�Kan�het�allemaal�van�tafel,�blijft�het�helemaal�hetzelfde?�Ik�heb�geprobeerd�uit�te�leggen�waarom
ik�op�die�vraag�geen�antwoord�wil�geven.�Dat�is�niet�omdat�wij�daar�geen�opvatting�over�hebben,�dat�is�niet�omdat�wij�die�duidelijkheid�niet�willen�geven,�maar�als�je�met
elkaar�afspreekt�een�open�overleg�aan�te�gaan�waarbij�iedereen�wensen,�eisen,�ambities�en�dromen�voor�de�toekomst�van�Nederland�heeft,�dan�moet�je�niet�van�tevoren
zeggen�wat�eruit�moet�komen,�want�dan�heb�je�geen�open
overleg.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Maar�we�willen�wel�dat�er,�als�het�kan,�binnen�niet�al�te
lange�tijd�een�sociaal�akkoord�ligt�dat�breed�wordt�gedragen�door�werkgevers�en�werknemers�en�waarin�ook�keuzes�gemaakt�moeten�worden.�Als�ik�u�goed�heb�begrepen,
zegt�u�dat�in�het�regeerakkoord�inderdaad�iets�is�opgeschreven�over�verlaging�van�de�WW-duur,�waar�ook�een
bedrag�bij�is�gezet,�maar�dat�de�sociale�partners�nu�alle
ruimte�hebben�om�te�komen�met�een�breed�gedragen�alternatief.�Heb�ik�dat�goed�begrepen?

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

Minister�Asscher:
De�heer�Slob�heeft�in�mijn�brief�van�19 december�naar
aanleiding�van�het�midwinteroverleg�–�eigenlijk:�de�hereniging�van�"de�polder"�–�gelezen�dat�wij�bereid�zijn�om
met�de�sociale�partners�in�gesprek�te�gaan�over�een�reeks
van�ingewikkelde�onderwerpen.�Daarbij�zijn�wel�keuzes
nodig;�dat�zeg�ik�de�heer�Slob�na.�Daarbij�gaat�het�om�de
pensioenen,�de�participatie�van�arbeidsgehandicapten,
de�WW-duur,�het�ontslag�en�–�laten�we�dat�niet�vergeten
–�de�thans�hoog�opgelopen�werkloosheid�en�de�aanpak
daarvan,�inclusief�de�positie�van�de�ouderen�op�de�arbeidsmarkt�en�de�toegenomen�jeugdwerkloosheid.�Over
al�die�onderwerpen�hebben�wij�bij�het�presenteren�van
het�regeerakkoord,�in�de�brief�van�19 december�en�nu�opnieuw�aangegeven�dat�wij�openstaan�voor�alternatieven.
De�financiële�kaders�blijven�leidend,�het�moet�goed�zijn
voor�Nederland�en�we�hebben�daar�onze�eigen�inzet�bij,
maar�wij�staan�daarvoor�open;�dat�klopt.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Toch�even�wat�scherper,�want�er�valt�natuurlijk�over�heel
veel�dingen�te�praten�en�daar�moet�ook�over�gesproken
worden.�Dat�willen�de�sociale�partners�ook,�maar�we�weten�dat�er�een�zeer�duidelijke�grote�angel�in�zit�die�het�hun
heel�lastig�maakt�om�elkaar�uiteindelijk�te�kunnen�benaderen,�namelijk�de�verlaging�van�de�WW-duur.�Ik�zeg�het
hen�na:�het�wordt�echt�als�pervers�beschouwd,�zeker�in
een�tijd�van�crisis,�dat�mensen�zo�snel�in�de�bijstand�terecht�gaan�komen.�Dat�zal�met�name�oudere�werknemers
treffen.�Daar�moeten�we�gewoon�een�goede�afspraak�over
maken.�Ik�zou�graag�willen�dat�u�uw�boodschap,�waarmee
u�herhaalt�wat�u�in�december�hebt�gezegd,�helder�uitspreekt�in�de�richting�van�de�sociale�partners.�Die�boodschap�is:�als�jullie�nu�met�een�alternatief�komen�voor�datgene�wat�wij�in�ons�regeerakkoord�hebben�gezet�en�wat
voor�velen�echt�aanstootgevend�is,�is�dat�wat�ons�betreft
bespreekbaar�en�is�daar�ruimte�voor.
Minister�Asscher:
Ik�zou�het�heel�verdrietig�vinden�als�ik�u�zou�gaan�vervelen�met�een�herhaling�van�wat�ik�net�zei.�Toch�doe�ik�dat
één�keer:�het�kabinet�gaat�een�open�en�reëel�overleg�aan
met�de�sociale�partners.�Daarbij�zijn�alle�heikele�onderwerpen�die�ik�zojuist�opsomde,�aan�bod.�We�doen�dat�niet
blanco.�We�gaan�daar�niet�zomaar�in�met:�wat�zullen�we
nu�eens�afspreken?�We�hebben�een�regeerakkoord�en�dat
is�onze�inzet.�Dat�regeerakkoord�heeft�verschillende�pijlers,�zoals�de�minister-president�al�aangaf:�de�overheidsfinanciën�op�orde�brengen,�noodzakelijke�hervormingen
om�Nederland�klaar�te�maken�voor�de�toekomst,�eerlijk
delen�en�investeren�in�de�toekomst�door�onderwijs�en
innovatie.�Die�inzet�in�het�regeerakkoord�is�ook�de�inzet
van�het�kabinet�in�dat�overleg.�Ik�herhaal�echter�dat�ik�hier
vandaag�niet�bepaal�wat�de�uitkomsten�moeten�zijn,�ik
geen�garanties�afgeef�en�ik�niet�onder�de�streep�vertel�hoe
dat�akkoord,�als�het�er�komt,�eruit�zou�moeten�zien,�net
zoals�ik�dat�niet�heb�gedaan�op�19 december�en�net�zoals
dat�niet�in�het�regeerakkoord�is�gebeurd.�Nee,�we�willen
dat�akkoord�een�goede�kans�geven.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Ik�zeg�dat�de�minister�na.�Natuurlijk�moet�dat�akkoord�een
goede�kans�krijgen.�Het�zou�echt�fantastisch�zijn�en�ook
passend�in�de�Nederlandse�traditie�als�we�in�een�tijd�van
crisis�weer�gewoon�een�stevig�sociaal�akkoord�hebben.
Als�dat�akkoord�er�ligt,�kan�het�ook�niet�vrijblijvend�zijn

5 maart 2013
TK�57

57-21-89

Asscher
voor�de�politiek�om�daar�weer�uitgebreid�in�te�gaan�shoppen.�Het�is�dus�een�grote�kans,�maar�ook�een�grote�verantwoordelijkheid�voor�werkgevers�en�werknemers.�Daarbij�is�het�echter�wel�plezierig�dat�men,�als�er�stenen�des
aanstoots�zijn,�de�ruimte�krijgt�om�die�weg�te�nemen�zonder�dat�u�hun�nu�gaat�dicteren�waarop�zij�moeten�uitkomen.�Als�dat�uw�boodschap�aan�de�sociale�partners�is,
denk�ik�dat�er�de�komende�tijd�misschien�nog�iets�heel
moois�zou�kunnen�gebeuren.
Minister�Asscher:
Dat�hoop�ik�ook.�Ik�heb�heel�goed�gehoord�wat�u�zei�over
de�steun�die�ook�uw�partij�bereid�zou�zijn�te�geven�als�het
tot�zo'n�akkoord�zou�komen.�Dat�kan�ik�alleen�maar�heel
erg�op�prijs�stellen,�want�ook�dat�is�een�signaal�aan�de�sociale�partners.�Het�is�ongelooflijk�belangrijk�dat�verschillende�partijen�in�de�Kamer�–�zoals�eerder�het�CDA�en�andere�partijen�–�hebben�aangegeven�dat�zij�hechten�aan
dat�sociaal�overleg�en�aan�de�mogelijkheid�van�afspraken.
Daarmee�stralen�zij�ook�uit�dat,�als�het�zou�lukken�om�een
akkoord�te�sluiten,�dat�akkoord�hier�niet�aan�flarden�wordt
geschoten�maar�ook�in�dit�huis�een�kans�krijgt.�Ik�stel�dat
dus�zeer�op�prijs.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Voorzitter.�Ik�wil�het�nog�eens�langs�de�andere�weg�proberen.�Of�we�ze�nu�wel�of�niet�hardop�mogen�benoemen
of�het�sociaal�overleg�ermee�mogen�belasten,�die�hervormingen�zijn�geen�doel�op�zichzelf;�ze�hebben�een�doel.�Als
ik�het�regeerakkoord�goed�begrijp,�hebben�de�hervorming
of�versoepeling�van�het�ontslagrecht�en�de�verkorting�van
de�WW�het�doel�om�mensen�sneller�van�werk�naar�werk
te�helpen.�Ik�heb�gezegd�dat�dit�alleen�werkt�als�de�instrumenten�worden�verschaft�om�die�begeleiding�van�werk
naar�werk�daadwerkelijk�te�effectueren.�Ik�vraag�de�minister�om�een�reactie�hierop.�Er�is�een�groot�scala�aan�snelle
maatregelen�voor�het�terugdringen�van�het�begrotingstekort,�maar�op�het�punt�van�ambitie,�doelstellingen�en�instrumentarium�op�het�gebied�van�het�werkgelegenheidsbeleid�worden�die�niet�geëvenaard.�Ik�vraag�de�minister
of�hij�bereid�is�om�zich�het�instrumentarium�te�verschaffen�dat�hij�nodig�heeft�om�het�doel�van�die�hervormingen
te�realiseren.
Minister�Asscher:
Gevoelsmatig�ben�ik�het�eens�met�de�heer�Van�Ojik,�maar
op�de�inhoud�ben�ik�het�niet�met�hem�eens.�Inderdaad�is
het�niet�het�doel�om�dingen�te�veranderen�om�ze�maar
te�veranderen;�je�wilt�er�wel�wat�mee�bereiken.�Het�gaat
ons�niet�om�het�verkorten�van�de�WW-duur;�het�gaat�ons
om�het�verkorten�van�de�tijd�die�mensen�in�een�uitkering
zitten.�Het�gaat�ons�niet�om�het�beperken�van�de�ontbindingsvergoeding;�het�gaat�erom�die�te�veranderen�in�een
verbindingsvergoeding,�om�mensen�van�de�ene�baan
naar�de�andere�te�helpen.�Als�u�zegt�dat�wij�daar�geen�instrumentarium�voor�hebben,�ben�ik�dat�niet�met�u�eens.
In�het�gesprek�met�de�sociale�partners�ligt�250�miljoen�op
tafel�voor�de�sociale�agenda,�300�miljoen�voor�Van�Werk
Naar�Werk.�Dat�is�het�instrumentarium�waarover�het�nu
gaat.�Sinds�19 december�is�er�ruim�100�miljoen�voor�de
aanpak�van�jeugdwerkloosheid�en�voor�kansen�van�ouderen�op�de�arbeidsmarkt.�Voorwaar,�in�tijden�van�crisis�en
grote�bezuinigingen�is�dat�echt�geld�voor�echte�maatregelen,�die�mensen�aan�echte�banen�kunnen�helpen.�Volgens
mij�is�dat�precies�wat�u�ook�wilt.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Ik�vraag�de�minister�hoe�datgene�wat�in�al�die�potjes�op
het�vuur�staat,�middels�het�instrumentarium�dat�doel�gaat
bereiken.�Hij�heeft�de�brief�van�het�FNV�gelezen�die�ik�in
mijn�bijdrage�heb�genoemd,�waarin�volgens�mij�wel�tientallen�maatregelen�worden�opgesomd�die�daarbij�een�rol
zouden�kunnen�spelen.�Ik�heb�zelf�de�fiscale�vergroening
genoemd.�Ik�heb�de�publieke�werken�genoemd,�die�een
mogelijkheid�zijn�om�banen�te�scheppen.�Waar�het�om
gaat,�is�dat�het�kabinet�zo�weinig�specifiek�is�om�aan�te
geven�wat�er�op�al�die�terreinen�gaat�gebeuren.�Vandaar
mijn�vraag�aan�de�minister�of�het�kabinet�bereid�is�om�in
een�–�noem�het�een�–�banenplan,�expliciet�te�maken�op
welke�manieren�die�potjes�die�op�het�vuur�staan,�straks
gaan�leiden�tot�meer�werkgelegenheid.
Minister�Asscher:
De�echte�uitgestoken�hand�naar�de�sociale�partners�zit
echt�niet�in�het�feit�dat�er�alternatieven�mogelijk�zijn.�Die
uitgestoken�hand�gaat�over�de�mogelijkheid�om�nu�met
elkaar�plannen�te�maken�voor�sectoren�die�het�moeilijk
hebben,�maar�ook�om�mensen�van�de�ene�sector�naar�de
andere�te�brengen.�Als�dit�concrete�plannen�zijn,�die�niet
zijn�gebaseerd�op�goede�bedoelingen,�maar�laten�zien
dat�mensen�erin�worden�geschoold�en�van�de�ene�baan
naar�de�andere�worden�gebracht;�of�als�het�gaat�om�O&Ofondsen,�waar�soms�heel�veel�geld�in�zit,�die�eindelijk
worden�benut�en�niet�op�de�plank�blijven�staan�maar�nu
worden�gebruikt�om�mensen�aan�het�werk�te�houden�en
te�krijgen;�als�in�die�plannen�stages�zijn�opgenomen,�ervaringskansen�voor�jongeren;�als�er�de�taboes�in�worden
doorbroken�over�de�kracht�van�ouderen�in�onze�samenleving,�dan�gaat�het�kabinet�daaraan�meedoen,�dan�gaat
het�kabinet�die�meefinancieren.�Ik�heb�het�niet�over�een
banenplan.�Een�banenplan�verwordt�veel�te�snel�tot�een
hobby�van�een�politicus�die�toevallig�minister�van�Sociale�Zaken�is.�Het�gaat�om�die�sectorplannen.�Het�gaat�erom
dat�werkgevers�en�werknemers�met�ons�kunnen�afspreken�om�mensen�echt�aan�het�werk�te�helpen.�Die�uitnodiging�hebben�wij�gedaan,�op�19 december.�Ik�heb�het�u�geschreven,�nu�gaan�we�eindelijk�beginnen�met�dat�gesprek.
Als�daar�goede�plannen�uit�komen,�zijn�dat�stuk�voor�stuk
banenplannen.�Dan�moeten�we�daar�geld�voor�over�hebben�en�doen�we�ook�echt�iets�aan�de�nood�van�vandaag
van�mensen�die�zonder�werk�zitten.
De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Wij�verschillen�op�één�punt�van�mening.�Ik�denk�dat�het
dit�kabinet�juist�zou�sieren�als�het�ook�op�dit�gebied�zelf
een�aantal�initiatieven�zou�nemen,�en�niet�alleen�om�te
laten�zien�dat�het�geld�heeft�als�men�met�goede�plannen
komt.�Toen�het�begrotingstekort�vorige�week�bleek�te�zijn
opgelopen�tot�3,6%,�lag�er�de�volgende�dag�een�lijstje�van
het�kabinet�met�nieuwe�bezuinigingen,�vrij�specifiek�ingevuld�tot�twee�cijfers�achter�de�komma.�Ik�vraag�de�minister�van�Sociale�Zaken�om�zelf�ambitie�aan�de�dag�te�leggen�waar�het�gaat�om�het�creëren�van�werk.
Minister�Asscher:
Als�het�gaat�om�die�ambitie�kan�de�heer�Van�Ojik�echt�op
mij�rekenen.�Als�het�gaat�om�de�snelheid�zijn�er�weinigen
die�kunnen�tippen�aan�minister�Dijsselbloem.�Ik�heb�vanochtend�wel�een�aanpak�van�de�jeugdwerkloosheid�gepresenteerd.�Ik�ben�u�en�andere�sprekers�zeer�erkentelijk
dat�u�daar�een�paar�aardige�woorden�over�hebt�gezegd,

5 maart 2013
TK�57

57-21-90

Asscher
want�het�is�een�heel�acuut�probleem.�Ik�kom�er�straks�inhoudelijk�nog�wat�nader�op�terug.
De�heer�Krol�vroeg�namens�de�fractie�van�50PLUS�naar
het�koopkrachteffect�van�het�aanvullende�pakket�en�de
300�miljoen�die�daarin�is�opgenomen.�Hij�vroeg�welke
groepen�en�welke�effecten�wij�daarin�precies�denken�te
bereiken.�Hij�en�ik�kunnen�wel�wat�groepen�bedenken�die
een�extraatje�zouden�kunnen�gebruiken.�Immers,�als�gevolg�van�de�lange�crisis�en�ook�als�gevolg�van�de�maatregelen�van�dit�kabinet�en�vorige�kabinetten�hebben�veel
mensen�te�maken�met�een�sterk�gedaalde�koopkracht.
Toch�wil�ik�dat�nu�niet�vastleggen.�Ik�wil�mensen�nu�niet
blij�maken�met�wat�mogelijk�een�dode�mus�zou�kunnen
zijn.�In�een�eerder�debat�met�de�heer�Krol�heb�ik�aangegeven�dat�het�kabinet�in�augustus�wil�kijken�naar�de�koopkrachtramingen,�de�voorspellingen�voor�de�portemonnees�voor�2014.�Als�we�dat�in�augustus�van�dit�jaar�doen,
zullen�er�vast�problemen�opduiken�en�zal�er�een�beeld�zijn
waar�je�wat�aan�wilt�doen.�Toen�we�er�eerder�over�spraken,�zei�ik�dat�ik�er�weinig�extra�middelen�voor�zag.�Als
dit�pakket�op�deze�manier�de�eindstreep�haalt,�is�er�300
miljoen�om�te�proberen�de�ergste�nood�te�lenigen.�Ongetwijfeld�weet�de�heer�Krol�mij�dan�ook�te�vinden�om�me
te�helpen�herinneren�aan�groepen�die�daaraan�behoefte
hebben.
De�heer�Roemer�vroeg�of�het�kabinet�bereid�is�om�resultaatverplichtingen�aan�te�gaan�voor�het�percentage
jeugdwerkloosheid�aan�het�einde�van�het�jaar�en�zo�ja,
met�welk�percentage.�Dat�zou�ik�natuurlijk�wel�willen,
maar�dat�is�niet�reëel.�Helaas�stijgt�bij�de�voorspellingen
die�we�nu�kennen,�de�werkloosheid�gedurende�het�jaar
door�tot�7,75%,�een�hoog�percentage.�We�weten�ook�dat
de�jeugdwerkloosheid�meestal�ongeveer�het�dubbele�bedraagt�van�de�gewone�werkloosheid.�We�weten�ook�dat
als�de�conjunctuur�weer�aantrekt,�jongeren�snel�weer
aan�de�bak�kunnen.�Dat�kun�je�niet�keren�met�een�aanpak�van�de�jeugdwerkloosheid.�Toch�hoorde�ik�in�de�toon
van�sommigen�de�zweem�van�de�suggestie�dat�die�50�miljoen�dan�te�weinig�zou�voorstellen.�Natuurlijk�kun�je�met
meer�geld�meer�doen,�maar�toch�wil�ik�dit�met�kracht�bestrijden.�Naast�al�het�geld�dat�al�wordt�geïnvesteerd�in
de�verbetering�van�het�onderwijs,�naast�alle�initiatieven
die�er�al�zijn�in�provincies�en�in�gemeenten�om�jongeren
aan�het�werk�te�helpen,�naast�initiatieven�die�al�worden
ontplooid�door�werkgevers�en�werknemers,�kunnen�we
met�dit�extra�geld�een�ongelooflijk�grote�groep�jongeren,
voor�wie�anders�het�perspectief�van�de�bank�thuis�dreigt,
hoop�geven�op�een�betere�toekomst.�We�kunnen�voorkomen�dat�ze�komen�thuis�te�zitten�door�een�dringend�gesprek�met�ze�te�voeren:�jongere,�doe�je�de�juiste�studie,
zou�je�niet�overstappen�naar�de�techniek�want�daar�zijn
wel�banen?�Misschien�lukt�het�ons�onder�leiding�van�collega�Kamp�wel�om�in�het�techniekpact�banen-�of�stagegaranties�af�te�spreken�en�de�jongeren�daar�naartoe�te�helpen.�De�beste�plannen�van�gemeenten�en�provincies�kunnen�we�een�extra�duwtje�geven.�We�kunnen�ervoor�zorgen�dat�jongeren�misschien�een�hoger�niveau�bereiken�in
hun�opleiding.�Dat�is�een�ongelooflijk�verschil�in�het�leven
van�zo'n�jongere.�De�heer�Roemer�heeft�genoeg�voorbeelden�genoemd�in�de�debatten�en�hetzelfde�geldt�voor�zijn
collega's.�Ik�ga�niet�tegen�zo'n�jongere�zeggen:�50�miljoen
euro�in�een�tijd�van�crisis�is�zo�weinig,�we�doen�het�maar
niet.�Nee,�ik�wil�woekeren�met�die�hoeveelheid�geld.�Ik�wil
daarmee�zo�veel�mogelijk�bereiken�voor�zo�veel�mogelijk
jongeren.�Dan�doen�we�echt�wat�aan�de�jeugdwerkloosheid.�Ik�reken�echt�op�steun,�ook�van�de�heer�Roemer.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�heb�zojuist�in�mijn�bijdrage�aangegeven�dat�ik�de�verhoging�van�6�miljard�naar�50�miljard�een�substantiële
vind.�Ik�heb�het�kabinet�ook�opgeroepen�om�in�de�plannen�voor�Van�Werk�Naar�Werk,�waarvoor�300�miljoen
staat,�alleen�de�titel�al�uit�te�breiden�met�"van�school�naar
werk".�Hoe�kijkt�de�minister�daar�tegenaan?
Minister�Asscher:
Ik�zeg�de�heer�Pechtold�dank�voor�zijn�genereuze�commentaar�op�de�aanpak�van�de�jeugdwerkloosheid.�Ik�heb
er�met�de�heer�Van�Weyenberg�al�vele�malen�over�gediscussieerd,�dus�dat�stel�ik�zeer�op�prijs.�Ik�kan�ruiterlijk�toezeggen�dat,�wat�het�kabinet�betreft,�de�inzet�van�de�300
miljoen�ook�moet�zien�op�kansen�voor�jongeren.�Ik�heb
het�dan�over�stageplaatsen,�werkervaring�en�het�openstellen�van�banen,�ook�als�het�nu�geen�betaalde�banen�zijn,
zodat�straks,�als�de�behoefte�aan�vakkrachten�weer�toeneemt,�de�jongeren�die�werkervaring�hebben�opgedaan,
de�bedrijven�kennen�en�veel�sneller�kunnen�doorstromen.
Wat�ik�nu�niet�zou�willen�toezeggen,�is�een�suggestie�die
eerder�door�de�geachte�afgevaardigde�Van�Weyenberg�is
gedaan,�namelijk�om�er�nu�100�miljoen�uit�te�nemen�en
die�apart�in�de�aanpak�te�versleutelen.�Ik�zeg�wel�toe�om
in�het�sociaal�overleg,�juist�bij�de�inzet�van�die�middelen,
ervoor�te�zorgen�dat�perspectief�voor�jongeren�onderdeel
uitmaakt�van�de�Van-Werk-Naar-Werkplannen.�In�die�gevallen�spreek�je�dus�over�"van�school�naar�werk'.�Eerder
heeft�de�heer�Van�Weyenberg�al�een�motie�ingediend�met
zijn�collega�Krol�waarin�staat�dat�de�participatie�van�ouderen�daarin�een�plek�moet�krijgen.�Dat�ben�ik�bepaald�niet
vergeten.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dat�is�hoopgevend.�Aangezien�veel�hier�vandaag�niet-definitief�is�verklaard,�steek�ik�voor�dit�moment�maar�in�de
zak�dat�ook�het�bedrag�van�50�miljard�niet�definitief�is.�Ik
zal�daarbij�hopen�dat�het�omhoog�kan,�en�de�minister�zal
moeten�bedenken�dat�het�ook�nog�omlaag�zou�kunnen
als�anderen�dat�bedenken.�Aangezien�bijna�niemand�hier
dat�bepleit,�steek�ik�voor�dit�moment�even�in�mijn�zak�dat
goede�plannen�leiden�tot�een�mogelijkheid�tot�verhoging
van�dit�budget.
Minister�Asscher:
Zeer�zeker.�Ik�hoop�overigens�niet�dat�ik�de�indruk�heb�gewekt�dat�het�om�50�miljard�gaat,�want�dan�moet�ik�heel
veel�mensen�tegelijk�teleurstellen.
De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�beweeg�mij�in�goed�gezelschap.�Ik�kan�mij�herinneren
dat�de�premier�op�een�persconferentie�er�ook�een�keer�50
miljard�naast�zat.
Minister�Asscher:
Dat�schijnt�een�heel�gebruikelijke�marge�te�zijn,�maar�ik
probeer�nog�even�voorzichtig�te�blijven.
Ik�kom�toe�aan�de�beantwoording�van�een�aantal�vragen�over�de�loonontwikkeling,�gesteld�door�D66,�door�de
heer�Roemer�en�de�heer�Buma.�Die�vragen�waren�meer
specifiek�aan�mij�gericht,�naar�aanleiding�van�de�uitspraken�die�ik�heb�gedaan�in�het�Financieele�Dagblad�over
loonontwikkeling�en�koopkracht.�Laat�ik�vooropstellen
dat�ik�heel�goed�begrijp�dat�men�mij�die�vragen�stelt.�Die
pijnlijke�vraag�kon�ik�ook�goed�bedenken�toen�wij�vrijdag�met�dat�pakket�kwamen.�Toch�is�het�zo�dat�wij�vrezen

5 maart 2013
TK�57

57-21-91

Asscher
en�menen�dat�het�nodig�is�om�opnieuw�in�de�collectieve�sector�een�offer�te�vragen�en�de�zorg�daarvan�niet�uit
te�zonderen.�De�minister-president�heeft�dat�zojuist�ook
namens�mij�verdedigd.�Wij�realiseren�ons�donders�goed
dat�het�geen�gemakkelijke�weg�is�en�dat�het�ook�economisch�allemaal�niet�zo�geweldig�is.�Wij�moeten�nu�met
een�aantal�generieke�maatregelen�komen,�om�naast�het
hervormingspakket�dat�er�is�de�overheidsfinanciën�op�orde�te�houden.�Ik�vond�dat�de�heer�Zijlstra�dit�in�zijn�betoog
goed�uitlegde.�Ik�zie�dat�de�heer�Pechtold�wil�interrumperen.�Ik�weet�nooit�precies�wanneer�ik�moet�ophouden
voor�een�interruptie.

De�heer�Roemer�(SP):
Hoe�kan�een�sociaal-democraat�dit�nu�met�droge�ogen
verkondigen,�een�nullijn�in�de�zorg�terwijl�bestuurders�er
zeven�jaar�over�mogen�doen�om�onder�de�balkenendenorm�te�komen�en�de�zorgverzekeraars�er�met�meer�dan
een�miljard�winst�vandoor�lopen,�een�buffer�hebben�die
meer�overvol�is?�Hoe�kun�je�dan�tegen�verpleegsters�met
€ 1.200�netto�zeggen�dat�zij�maar�loon�moeten�inleveren?

Minister�Asscher:
Ik�heb�net�de�minister-president�horen�zeggen�dat�wij�de
suggestie�van�de�heer�Roemer�hebben�gehoord�en�zullen
bekijken.�Daar�sluit�ik�mij�van�harte�bij�aan.�Waar�mogelijkheden�zijn�om�het�zo�eerlijk�mogelijk�te�doen�en�tegelijkertijd�het�probleem�met�de�overheidsfinanciën�op�te�lossen,�is�het�kabinet�daar�zeer�in�geïnteresseerd.
De�heer�Krol�en�de�heer�Slob�vroegen�naar�de�positie
van�50-plussers.�Het�gaat�natuurlijk�over�de�kansen�op�de
arbeidsmarkt�voor�die�50-plussers�die�nu�hun�baan�kwijt
zijn.�De�werkloosheid�onder�50-plussers�is�namelijk�lager�dan�de�gemiddelde�werkloosheid,�lager�dan�die�onder�mensen�jonger�dan�50.�Het�is�absoluut�waar�dat�het
voor�mensen�ouder�dan�50�moeilijker�is�om�aan�het�werk
te�komen.�Wij�doen�daar�wel�veel�aan,�laten�wij�dat�niet
vergeten.�Dat�is�soms�te�weinig�bekend,�ook�bij�werkgevers.�Er�is�een�mobiliteitsbonus�voor�oudere�werklozen
van�€ 7.000�per�jaar,�drie�jaar�lang.�Bij�de�afspraken�van
eind�december�hebben�wij�geld�uitgetrokken�om�oudere�werkzoekenden�te�re-integreren�op�een�effectieve�manier.�Dat�gebeurt�door�ze�in�contact�te�brengen�met�werkgevers.�De�bedoeling�is�om�ze�niet�alleen�maar�brieven
blijven�sturen�die�leiden�tot�frustratie�en�het�contact�ook
niet�alleen�via�de�computer�te�laten�verlopen,�maar�door
ze�daadwerkelijk�te�koppelen�aan�werk.�Wij�zien�dat�de
uitstroomcijfers�dan�veel�beter�zijn.�Voor�werkloze�ouderen�die�aan�het�einde�van�hun�WW-duur�komen�is�er�de
IOW�die�voorkomt�dat�het�huis�moet�worden�opgegeten,
het�angstbeeld�dat�velen�hebben�en�dat�net�ook�werd�geschetst.�Laten�wij�niet�vergeten�dat�wij�dat�allemaal�al
doen.�Daarnaast�proberen�wij�sectorplannen�te�maken.
Conform�de�motie-Krol/Pechtold�–�of�Pechtold/Krol,�dat
moet�u�mij�even�schenken�–�moeten�die�sectorplannen
afspraken�bevatten�over�arbeidsparticipatie�van�oudere
werknemers.
Er�is�één�ding�dat�wij�niet�moeten�doen:�pas�kijken�wat
er�aan�de�hand�is�als�mensen�hun�baan�kwijt�zijn.�De�echte�mentaliteitsverandering�is�tweeërlei.�Wij�moeten�mensen�van�boven�de�50�niet�meer�oud�vinden.�Zij�zien�er
ook�een�stuk�jonger�uit�dan�mensen�van�boven�de�50�van
30�of�40�jaar�geleden.�Zij�zijn�dus�niet�zo�oud.�Daarnaast
moeten�wij�veel�meer�in�ze�investeren,�door�scholen�en
ontwikkelen.�Er�moet�een�goede�manier�van�flexibiliteit
worden�ontwikkeld�om�aan�het�werk�te�kunnen,�ook�als
banen�veranderen.�Daar�zal�de�mentaliteitsverandering
van�moeten�komen.�Je�ziet�dat�bedrijven�die�dat�al�doen
een�lager�ziekteverzuim�hebben.�Zij�hebben�loyale�werknemers�die�waarde�toevoegen�en�die�jongere�werknemers�begeleiden�in�hun�werk.�Zij�hebben�meer�innovatiekracht.�Kortom,�zij�hebben�hun�winstgevendheid�vergroot
en�ook�de�kosten�voor�de�samenleving�als�geheel�verlaagd.�Dat�is�de�omslag�die�wij�moeten�maken.�Daar�moeten�wij�met�sociale�partners�afspraken�over�maken.�Als�je
dat�doet,�zul�je�de�kansen�van�oudere�werkzoekenden�niet
meer�zo�penibel�zien�als�ze�nu�zijn.�Nu�zitten�wij�ook�nog
in�heel�negatieve�conjunctuur.�Dan�is�dat�onderscheid�tussen�50-plus�en�50-min�–�ik�meen�dat�de�heer�Krol�in�een
interview�die�wens�heeft�uitgesproken�–�irrelevant�geworden.
De�vraag�is�of�dat�moet�gebeuren�in�de�vorm�van�een
taskforce,�een�ambassadeur�of�een�aparte�taak-�of�werkgroep.�Wij�staan�daarvoor�open,�maar�wij�vinden�het�een
instrument,�een�middel.�Het�gaat�ons�vooral�om�de�inhoud�van�de�plannen,�het�bereik�van�die�mentaliteits-�en
cultuurverandering.�Er�moeten�concrete�afspraken�worden�gemaakt�waar�mensen�wat�aan�hebben.�Als�een�tas-

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

De�voorzitter:
U�hoeft�pas�op�te�houden�als�ik�de�heer�Pechtold�het
woord�heb�gegeven,�maar�omdat�u�nu�al�bent�opgehouden,�geef�ik�de�heer�Pechtold�het�woord.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dank�u�wel,�voorzitter.�Ik�vond�het�een�mooi�moment.�Wij
moeten�toch�eerlijk�zijn�over�het�begrip�"vrijwillige�nullijn
in�de�zorg"?�U�hebt�deze�financieel�voor�1,1�miljard�ingeboekt.�Als�die�vrijwilligheid�niet�doorgaat�betekent�dat�banenverlies�in�de�zorg.�Allemaal�wat�minder�salaris,�of�minder�collega's;�dat�is�wat�het�kabinet�voorstelt.
Minister�Asscher:
Daarin�heeft�de�heer�Pechtold�op�zichzelf�genomen�gelijk.
Sterker�nog,�door�verschillende�sprekers,�leden�van�het
kabinet,�is�de�suggestie�gedaan�dat�er�bij�zo'n�vrijwillige
nullijn�ook�ruimte�zou�kunnen�ontstaan�om�weer�wat�van
de�andere�noodzakelijke,�maar�pijnlijke,�bezuinigingen�terug�te�draaien.�Dat�kan�een�aantrekkelijk�perspectief�zijn
voor�werkenden�in�de�zorg.�Maar�wij�realiseren�ons�heel
goed�dat�het�geen�gelopen�race�is�en�dat�het�geen�gemakkelijk�verhaal�is.
De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�vind�het�toch�een�moeilijke�figuur�dat�een�kabinet�meer
dan�een�miljard�aan�bezuinigingen�inboekt�en�vervolgens
tegen�de�mensen�in�de�zorg�zegt:�minder�loon�of�minder
collega's.�Dit�is�niet�ontstaan�vanuit�een�visie�op�de�zorg,
en�er�is�veel�over�gesproken�vandaag.�Ik�vind�dat�het�kabinet�zelf�daarin�een�keuze�dient�te�maken�en�de�bal�niet�bij
de�beroepsgroep�moet�neerleggen.
Minister�Asscher:
Ja,�maar�de�voorkeur�van�het�kabinet,�de�grote�wens�die
ook�tot�uitdrukking�komt�in�het�feit�dat�wij�zo�hechten�aan
het�sociaal�overleg,�is�dat�wij�er�opnieuw�in�slagen�in�Nederland�om�de�moeilijke�keuze,�de�solidaire�keuze,�te�maken�om�in�te�leveren�ten�behoeve�van�werk.�Werk�boven
inkomen,�zei�de�minister-president�in�zijn�persconferentie�na�de�ministerraad.�Ik�ben�het�helemaal�met�de�heer
Pechtold�eens�dat�het�niet�makkelijk�is.�Het�zou�echter�wel
verkieslijk�zijn.�Het�zou�beter�zijn�voor�Nederland�en�ook
beter�voor�de�zorg�als�geheel.

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-92

Asscher
kforce�daaraan�kan�bijdragen,�staan�wij�daar�zeer�voor
open.�Het�is�echt�een�onderwerp�voor�het�overleg�met�de
sociale�partners.�Wij�moeten�de�juiste�instrumenten�kiezen�bij�het�probleem.�Bij�de�jeugdwerkloosheid�hebben
wij�het�gevoel�dat�een�ambassadeur,�die�eraan�gaat�sleuren�en�die�deals�moet�gaan�maken�tussen�werkgevers,
opleidingsinstituten,�gemeenten�en�jonkies,�nut�heeft.�Hij
moet�ook�bezielen.�Een�ambassadeur�moet�ervoor�zorgen�dat�jongeren�nooit�vergeten�dat�ze�ook�zelf�de�verantwoordelijkheid�hebben�om�hun�best�te�doen�en�op�zoek
te�gaan�naar�werk.�Een�ambassadeur�moet�bedrijven�bezielen�om�die�jongeren�weer�een�kans�te�geven.�Daar�kan
het�een�toegevoegde�waarde�zijn.�Bij�de�ouderen�moet�je
geen�ouderenambassadeur�neerzetten,�want�die�past�daar
niet.�We�staan�ervoor�open�om�die�instrumenten�in�te�zetten�die�helpen,�maar�belangrijker�dan�een�taskforce�al�dan
niet�is�de�mentaliteits-�en�cultuurverandering.
Voorzitter.�Hiermee�heb�ik�de�vragen�beantwoord.
De�heer�Pechtold�(D66):
We�hebben�veel�antwoorden�gekregen,�maar�er�was�ooit
een�aanleiding�voor�dit�debat.
De�voorzitter:
Diverse�aanleidingen.
De�heer�Pechtold�(D66):
Zeker,�maar�de�moeder�der�aanleidingen�was�een�uitspraak�van�deze�minister�in�het�Financieel�Dagblad.�Ik
haal�die�nog�even�voor�de�geest:�het�zou�helpen�als�Nederlanders�wat�meer�koopkracht�krijgen.�Dat�kan�onder
meer�via�de�loonontwikkeling.�Inmiddels�zijn�er�een�aantal
weken�voorbij.�Ik�heb�de�vraag�gesteld,�maar�die�is�even
ontschoten�aan�de�aandacht�van�de�minister.�Hoe�kijkt�de
vicepremier�op�deze�boude�uitspraak�terug?
Minister�Asscher:
De�heer�Van�Ojik�gaf�net�aan�dat�hij�geen�behoefte�had
aan�een�college�macro-economie�voor�eerstejaars.�Niet
dat�ik�in�staat�zou�zijn�om�dat�college�te�geven,�maar�mijn
antwoord�moet�er�ook�niet�op�lijken.�Op�zichzelf�zou�ik
het�verbazingwekkend�vinden�als�de�heer�Pechtold�die
uitspraak�als�zodanig,�separaat�genomen,�een�boude�uitspraak�noemt,�want�het�is�een�feit�dat,�als�mensen�meer
loon�krijgen,�ze�meer�koopkracht�hebben�en�dus�meer
geld�kunnen�uitgeven.�De�heer�Pechtold�doelt�natuurlijk
op�de�vraag�of�ik�namens�het�kabinet�al�dan�niet�heb�gepleit�voor�een�loongolf,�een�loonstijging,�en�of�ik�zou�hebben�geïnterfereerd�of�zou�hebben�willen�interfereren�in
het�proces�tussen�werkgevers�en�werknemers�als�het�gaat
om�de�loonvorming.�Ik�geef�toe�dat�de�allergrootste�urgentie�van�dat�moment�er�inmiddels�wat�van�af�is,�maar
ik�wil�de�heer�Pechtold�opnieuw�geruststellen.�Het�kabinet
is�voorstander�van�een�verantwoorde�loonontwikkeling.
Zoals�ik�in�de�brief�van�25 januari�mede�namens�de�minister-president�aan�de�Kamer�heb�geschreven:�in�sommige
gevallen�betekent�dit�een�gematigde�loonontwikkeling,�in
andere�gevallen�is�er�ruimte�voor�loonstijgingen,�maar�het
is�aan�de�sociale�partners�om�daar�afspraken�over�te�maken.
De�heer�Pechtold�(D66):
Ik�zie�het�antwoord�van�de�vicepremier�als�een�behoorlijke
bijstelling�van�zijn�uitspraken.�Hij�ziet�dat�het�licht�eromheen�flink�is�veranderd.�Het�getuigt�van�ongelooflijk�politiek�vernuft�van�de�vicepremier�dat�hij�het�oorspronkelij-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

ke�dertigledendebat�over�deze�uitspraken�met�zoveel�kabinetsbeleid�en�akkoorden�op�de�hand�zodanig�weet�te�verbreden�dat�de�gehele�top�van�het�kabinet�hem�uiteindelijk
ondersteunt.�Ik�moet�zeggen:�dat�is�politiek�vernuft.
Minister�Asscher:
Als�er�al�sprake�zou�zijn�van�enig�politiek�vernuft�bij�dit�kabinet,�dan�staat�dat�in�schril�contract�met�het�veel�grotere�vernuft�van�de�heer�Pechtold�dat�hij�telkenmale�demonstreert�en�waar�wij�graag�een�beroep�op�doen�bij�het�sluiten�van�toekomstige�akkoorden.
De�voorzitter:
Het�woord�is�aan�de�minister�van�Financiën.

Minister�Dijsselbloem:
Voorzitter.�Aan�mij�zijn�zeer�weinig�vragen�gesteld.�Alle
betogen�zijn�door�de�collega's�gedaan.�Ik�ga�slechts�in�op
de�vragen.�Mij�is�een�verwijt�gemaakt�dat�tegelijkertijd
een�compliment�was;�althans�in�het�ene�betoog�was�het
een�verwijt�en�in�het�andere�een�compliment.�Het�ging
erom�dat�wij�de�problemen�zoals�die�door�het�CPB�zijn
blootgelegd�wel�heel�snel�hebben�voorzien�van�een�antwoord.�Voor�de�een�was�dat�verwijtbaar,�maar�voor�de�ander�was�het�een�compliment;�waarvan�akte.
De�inhoud�ervan�was�onmiddellijk�omstreden.�Daar
hebben�wij�ons�van�te�voren�ook�op�geprepareerd,�want
dit�was�te�verwachten.�Tegelijkertijd�hebben�wij�aangegeven�dat�wij�open�staan�voor�nog�betere�alternatieven�voor
de�problemen�die�zich�aandienen.�Daar�zijn�door�enkelen
suggesties�voor�gedaan�en�door�anderen�vragen�over�gesteld.�Ik�zal�er�een�aantal�punten�uitlichten.�De�heer�Buma
heeft�gesproken�over�het�alternatief�van�de�doorwerkbonus.�Hij�heeft�gevraagd�of�dat�bespreekbaar�was.�Inhoudelijk�is�dat�niet�mijn�portefeuille,�maar�in�principe�is�alles�bespreekbaar.�De�heer�Buma�vroeg�ook�naar�andere
cadeautjes,�zoals�hij�het�noemde,�die�de�coalitiepartners
voor�zichzelf�hadden�bedacht.�Daar�is�veel�over�te�zeggen,
maar�de�doorwerkbonus�is�voor�2014�voorzien�voor�een
bedrag�van�70�miljoen.�Dat�is�op�zichzelf�als�alternatief
voor�het�pakket�van�4,3�miljard�niet�een�heel�grote�bijdrage,�maar�het�zou�een�bijdrage�kunnen�leveren.�Dit�gezegd
hebbende:�sommige�fracties�hebben�gewezen�op�de�positie�van�oudere�werklozen,�en�dit�instrument�is�juist�voor
die�doelgroep�beschikbaar.�Ik�kan�me�dus�voorstellen�dat
dit�nog�tot�discussie�leidt.
Ik�kom�op�de�"cadeautjes".�Het�aantal�intensiveringen
in�het�regeerakkoord�voor�2014�is�beperkt;�ik�zeg�het�met
weinig�blijdschap.�Ze�tellen�op�tot�714�miljoen�maar,�in�alle�eerlijkheid,�er�zitten�elementen�in�die�echt�bedoeld�zijn
als�compensatie�voor�bezuinigingen.�Ik�noem�een�voorbeeld.�Van�het�revolverende�fonds�op�het�gebied�van�ontwikkelingssamenwerking,�250�miljoen,�zouden�wij�kunnen
zeggen�dat�het�een�cadeautje�van�de�coalitie�is,�een�beetje
in�het�lijstje�van�de�heer�Buma,�en�wij�zouden�het�kunnen
schrappen.�Dit�was�echter�bedoeld�als�een�andere�manier
om�het�ontwikkelingssamenwerkingsbeleid�vorm�te�geven�en�er�staat�een�bezuiniging�tegenover.�De�bezuiniging
blijft�staan�en�dit�nieuwe�instrument�zou�dan�worden�geschrapt.�Kortom,�het�is�allemaal�nog�niet�eenvoudig�als
het�om�alternatieven�gaat.�Op�dit�alles�zullen�wij�terugkomen�als�wij�meer�in�detail�gaan�praten�over�het�begrotingspakket.

5 maart 2013
TK�57

57-21-93

Dijsselbloem
Er�zijn�opmerkingen�gemaakt�over�de�lasten�in�het�geheel.�Het�is�waar�dat�in�het�begrotingsakkoord�of�Lenteakkoord�veel�lasten�zaten.�Voorzien�is�dat�met�het�pakket�dat
wij�nu�hebben�gepresenteerd,�de�lasten�voor�2013�worden
verlaagd�met�337�miljoen.�Volgend�jaar�zit�er�wel�een�element�op�het�gebied�van�lasten�in�de�4,3�miljard,�zeg�1,8
miljard,�waarvan�één�deel,�500�miljoen,�eenmalig�is,�namelijk�de�verlenging�van�de�crisisheffing.�Structureel�is
het�1,2�miljard�van�de�4,3.�De�som,�zo�heb�ik�gezegd,�is
50%�lasten.�Dat�is�feitelijk�niet�juist.�Het�is�1,2�miljard�van
de�4,3.�Daarbij�betrek�ik�natuurlijk�ook�de�lastenverlichting
die�bijvoorbeeld�in�het�woonpakket�zat�op�het�gebied�van
btw�en�dergelijke.�Ook�daarbij�helpt�het�ons�dus�om�de
cijfers�goed�in�ogenschouw�te�nemen.

fonds�gaan�voor�huisvestingsgelden�voor�het�onderwijs
daar�niet�aan�besteed�worden.�Dat�is�meerdere�keren�aangetoond.�Het�kabinet�heeft�gezegd:�wij�zijn�daar�wel�een
beetje�klaar�mee,�we�halen�het�geld�eruit�en�dat�gaat�naar
de�scholen,�want�het�moet�ten�goede�komen�aan�onderwijs.�Wij�vinden�dat�dus�een�intensivering�in�het�onderwijs.�Het�geld�kwam�er�niet�aan�ten�goede.�Daar�zat�inderdaad�de�plus�voor�de�komende�jaren,�zeg�200�miljoen.�Nu
gaat�er�200�miljoen�af�met�de�prijsbijstelling.�Het�is�zoals
het�is.�Bij�de�begrotingsbespreking�zullen�we�er�met�elkaar�op�terugkomen.�Als�een�Kamermeerderheid�daarbij
andere�prioriteiten�stelt,�kan�dat,�liefst�met�dekking,�zeg
ik�als�minister�van�Financiën.�Dat�is�overigens�altijd�zo�bij
begrotingsbehandelingen.

De�heer�Pechtold�(D66):
Heeft�de�minister�van�Financiën�dit�ook�doorgenomen
met�de�minister-president?�Die�erkende�zojuist�immers
het�getal�van�45%�lasten.

De�heer�Pechtold�(D66):
Dat�snap�ik�vanuit�de�rol�van�de�minister�van�Financiën.
Maar�vanavond�maken�wij�mee�dat�terwijl�VVD�en�PvdA
allebei�in�hun�verkiezingsprogramma's�nog�honderden
miljoenen�extra�beloofden�om�jongeren�perspectief�te
bieden�–�we�hebben�het�nu�niet�over�al�die�andere�dingen,
bijvoorbeeld�rondom�hypotheekrente,�de�Grieken�en�weet
ik�wat�–�het�rekensommetje�dat�tot�een�kleine�plus�leidde
nu�definitief�in�een�min�valt.�Ik�geef�het�signaal�maar:�hulp
voor�het�sociaal�leenstelsel,�hulp�voor�welk�akkoord�dan
ook,�is�vandaag�een�stap�verder�weg.

Minister�Dijsselbloem:
Dan�kom�ik�terug�op�wat�ik�zojuist�heb�gezegd.�In�2014�is
het�bijna�1,8�miljard.�Dat�heeft�te�maken�met�dat�eenmalige�bedrag�van�de�crisisheffing.�Het�jaar�daarna�is�dat�er
weer�uit�en�dan�is�het�structureel�1,2�van�de�4,3.�Ik�ben
hier�slechts�om�de�leden�van�de�cijfers�te�voorzien,�zodat
wij�een�nog�beter�debat�met�elkaar�kunnen�hebben,�en�ik
vervul�die�rol�graag.
De�heer�Pechtold�van�D66�heeft�gevraagd�naar�de�bezuinigingen�op�het�onderwijs.�Hij�kent�ze�heel�goed.�Er�is
ook�vaak�over�gedebatteerd.�De�prijsbijstelling�–�dat�is�het
nieuwe�element�–�zal�naar�de�begroting�van�OCW�doorwerken�voor�215�miljoen.�Wat�doet�dat�voor�het�geheel?
Dat�zal�tot�hetzelfde�debat�leiden�als�wij�vaker�hebben�gehad�met�de�fractievoorzitter�van�D66.�Het�totaal�van�de
onderwijsmaatregelen�had�nog�een�plus�in�de�plannen
van�het�kabinet,�structureel�196�miljoen.�Daar�staat�nu�dit
bedrag�tegenover�van�min�215.�Wij�komen�nu�dus�uit�op
een�heel�kleine�min�voor�het�onderwijs.�Hiermee�wordt�op
zichzelf�in�deze�tijden�van�barre�crisis�een�politieke�prioriteit�tot�uitdrukking�gebracht.�Ik�heb�heel�goed�de�commentaren�van�de�heer�Pechtold�daarop�gehoord,�en�ik�begrijp�dat�hij�het�de�verkeerde�prioriteiten�vindt�en�dat�hij
daarvoor�meer�geld�zou�willen�vrijmaken.�Dat�zal�dan�onderdeel�zijn�van�onze�discussies�over�dit�begrotingspakket.

Minister�Dijsselbloem:
We�kunnen�het�debat�hervatten�over�wat�ik�maar�even
aanduid�als�de�motie�van�Van�Haersma�Buma.�Dat�ging
over�wat�bij�herhaling�is�aangetoond,�namelijk�dat�middelen,�richting�de�300�miljoen,�die�jaarlijks�in�het�Gemeente-

Minister�Dijsselbloem:
Ik�begrijp�het�zo�dat�de�heer�Pechtold�zegt�dat�hoewel�het
kabinet�aanvankelijk�nog�een�plus�van�200�miljoen�had,
nu�ook�OCW�200�miljoen�moet�bijdragen�aan�de�prijsbijstelling�en�we�dus�nagenoeg�op�nul�uitkomen.�De�heer
Pechtold�zegt�dat�voor�hem�steun�een�prijs�zal�hebben�in
termen�van�onderwijsgeld.�Ik�noteer�dat.�Ik�heb�vele�wensen�gehoord�op�vele�punten.�Ik�heb�tot�nu�toe�iets�minder
dekkingsmogelijkheden�aangereikt�gekregen,�maar�ook
dat�punt�zal�ongetwijfeld�terugkomen.�Dit�is�precies�het
type�gesprek�dat�we�met�elkaar�moeten�voeren.
Voorzitter.�De�heer�Krol�sprak�namens�de�fractie�van
50PLUS�over�het�ene�begrotingskeurslijf�voor�sterk�uiteenlopende�Europese�landen.�Hij�deed�een�klemmend�beroep�op�mij�om�deze�benadering�op�te�breken.�Ik�wil�erop�wijzen�dat�de�Europese�afspraak�ten�aanzien�van�begrotingsdiscipline�en�ook�ten�aanzien�van�macro-economische�onevenwichtigheden,�zeg�maar�de�hervormingsagenda,�heel�veel�ruimte�laat�voor�differentiatie,�afhankelijk�van�wordt�genoemd�"lidstaatspecifieke�omstandigheden".�Dat�blijkt�uit�een�aantal�zaken.
De�begrotingsdoelstellingen�zijn�niet�voor�alle�landen
min�drie.�Ook�vallen�ze�niet�allemaal�in�hetzelfde�jaar.
Ik�geef�een�voorbeeld.�Van�sommige�lidstaten�werd�gevraagd�om�de�tekorten�al�in�2012�te�hebben�teruggebracht
onder�de�min�drie.�Dat�gold�bijvoorbeeld�voor�België
en�Italië.�Van�andere�landen,�bijvoorbeeld�Nederland�en
Frankrijk,�werd�gevraagd�om�dat�in�2013�te�hebben�gedaan.�Voor�weer�andere�landen�lag�het�nog�later.�Voor
Slovenië�en�Slowakije�geldt�ook�2013,�Spanje�en�Portugal�hebben�de�tijd�gekregen�tot�2014�en�het�Verenigd�Koninkrijk�zelfs�tot�2015.�Vervolgens�zit�er�ook�in�de�beoordeling�differentiatie.�Commissaris�Rehn�heeft�al�gezegd
dat�er�rekening�wordt�gehouden�met�de�vraag�of�er�bijzondere�economische�omstandigheden�zijn.�De�Commissaris�heeft�aangegeven�dat�die�er�voor�Nederland�zijn.�Hij
is�zelfs�specifiek�geweest�na�de�redding�van�de�SNS. Ook
wordt�er�gekeken�of�er�voldoende�inspanningen�worden
gepleegd�op�het�structurele�aanpassingspad�van�de�be-

Tweede�Kamer

5 maart 2013
TK�57

De�heer�Pechtold�(D66):
Met�name�rond�de�Buma-gelden�kon�je�nog�wat�rekenen
om�op�een�kleine�plus�of�toch�een�kleine�min�uit�te�komen.�Ik�zeg�het�met�pijn�in�het�hart:�wij�maken�vandaag
mee�dat�het�kabinet�een�voorstel�doet�waardoor�wij,�als
het�aan�het�kabinet�ligt,�nu�definitief�op�onderwijs�gaan
bezuinigen.�Veel�van�uw�collega's,�zojuist�nog�uw�collega
Asscher,�hadden�het�over�nieuwe�onderwijsuitgaven.�Ook
woordvoerders�van�de�coalitie�hebben�het�keer�op�keer�in
de�media�over�investeringen�in�het�onderwijs.�Daar�zou�ik
–�ik�zeg�het�met�pijn�in�het�hart�–�van�verschoond�willen
blijven.�Dit�kabinet�stelt�voor�om�te�bezuinigen�op�onderwijs.

Kabinetsbeleid�crisis

57-21-94

Dijsselbloem
groting.�Ook�op�dit�punt�heeft�de�Commissaris�zich�al�positief�uitgelaten�over�de�Nederlandse�inspanningen.�Tot
slot�wordt�bij�de�beoordeling�gekeken�naar�de�vraag�of
er�in�de�verschillende�landen�voldoende�wordt�gedaan�in
termen�van�structurele�hervormingen.�Dat�leidt�er�bijvoorbeeld�toe�dat�de�Commissaris�nu�al�heeft�aangegeven�dat
Nederland�aanspraak�zou�kunnen�maken�op�een�verlenging�van�de�termijn.�Wij�krijgen�meer�tijd.�Over�andere
landen�heeft�hij�gezegd�dat�zij�echt�nog�aan�de�bak�moeten.�Over�weer�andere�landen�heeft�hij�gezegd�dat�hij�kan
overwegen�om�hen�meer�tijd�te�geven,�maar�dat�hij�dan
een�extra�inspanning�wil�zien.�Ook�dat�is�dus�gedifferentieerd.�Het�beeld�is�dat�iedereen�in�dezelfde�mal�wordt�geduwd,�maar�de�praktijk�is�gedifferentieerd.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
De�heer�Zijlstra�suggereerde�in�zijn�termijn�een�beetje�dat
het�niet�direct�nodig�is�dat�we�in�april�al�tot�een�akkoord
komen,�maar�dat�de�plannen�van�het�kabinet�ook�gewoon
met�het�lijstje�van�afgelopen�vrijdag�wel�naar�Brussel�kunnen�worden�gestuurd.�Is�dat�ook�de�beleving�van�de�minister�van�Financiën?
Minister�Dijsselbloem:
Dat�zou�op�zichzelf�kunnen,�denk�ik,�omdat�je�je�aanpassingsprogramma�vrij�globaal�naar�Brussel�mag�sturen.
Wij�doen�dat�liever�niet,�omdat�wij�ons�graag�verzekeren
van�steun.�Dat�doen�wij�niet�omdat�het�moet�van�Brussel,
maar�omdat�wij�zelf�een�begroting�moeten�voorbereiden
voor�volgend�jaar�en�de�jaren�daarna.�Wij�willen�ons�zo
vroeg�mogelijk�verzekeren�van�zo�breed�mogelijke�steun,
maar�op�zichzelf�kan�wat�de�heer�Zijlstra�zegt.
De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Vorige�week�is�ons�de�procedure�geschetst�waaraan�de
minister-president�nu�ook�woorden�heeft�gewijd,�waarin
alles�erop�gericht�is�om�zo�snel�en�verantwoord�als�mogelijk�tot�een�sociaal�akkoord�te�komen�en�waarvan�daarna�wordt�gekeken�of�er�in�beide�Kamers�voldoende�steun
is.�Dat�blijft�dus�nog�wel�de�inzet�van�het�kabinet,�maar
als�dat�niet�echt�gaat�lukken�en�allemaal�meer�tijd�nodig
heeft,�dan�is�dat�eigenlijk�geen�probleem?
Minister�Dijsselbloem:
Wij�staan�voor�moeilijke�tijden.�De�heer�Slob�heeft�dat�zelf
ook�in�zijn�bijdrage�gezegd�en�daarmee�het�belang�van
draagvlak�benadrukt,�ook�in�de�samenleving.�Dit�is�precies�hoe�wij�erin�zitten.�Wij�kunnen�wel�zeggen�dat�wij
meer�tijd�nemen,�maar�ik�ben�er�zeer�voor�om�te�mikken
op�eind�april,�zodat�wij�dan�het�gedragen�verhaal�kunnen
communiceren�aan�Brussel�maar�ook�aan�de�Nederlandse�samenleving:�mensen,�dit�is�waar�draagvlak�voor�is;�dit
is�waar�steun�voor�is�in�het�parlement.�Veel�fractievoorzitters�hebben�vandaag�gesproken�over�het�belang�om�die
zekerheid�en�helderheid�zo�snel�mogelijk�te�bieden.�Dat�is
precies�de�ambitie�van�het�kabinet,�maar�dat�vergt�de�komende�weken,�tot�en�met�eind�april,�een�gezamenlijke�inspanning�om�die�zekerheid�dan�ook�te�kunnen�bieden.�Ik
dank�de�fractievoorzitters�ervoor�dat�zij�mij�hebben�ontvangen.�Sommigen�dank�ik�in�het�bijzonder�voor�de�uitstekende�koffie.�Die�kom�ik�misschien�voor�een�tweede
keer�halen.�De�meesten�hebben�ook�aangegeven�dat�zij�in
de�loop�van�maart�graag�het�inhoudelijke�gesprek�aan�willen�gaan.�Het�zal�niet�altijd�eenvoudig�worden,�maar�wij
zien�ernaar�uit.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

Minister�Kamp:
Mevrouw�de�voorzitter.�De�woordvoerders�vroegen�naar
de�economische�agenda�van�het�kabinet.�Ons�past�het�in
de�eerste�plaats�om�bezorgd�te�zijn�over�het�feit�dat�wij
er�in�2013�niet�in�slagen�om�het�overheidstekort�terug�te
dringen�tot�onder�de�3%.�Bezorgdheid�ook�omdat�wij�dit
jaar�verwachten�een�economische�krimp�te�hebben�van
0,5%,�nadat�wij�vorig�jaar�bijna�1%�economische�krimp
hadden.�Bezorgdheid�ook�over�de�stijgende�werkloosheid.
Het�gaat�niet�om�iets�vaags,�niet�om�grote�getallen,�maar
om�de�mensen�die�wij�kennen,�de�mensen�in�onze�omgeving,�die�daar�heel�pijnlijk�mee�geconfronteerd�worden.
Maar�ons�past�het�ook�om�nuchter,�realistisch�en�zelfbewust�te�zijn.�De�werkloosheid�in�Nederland�is�namelijk
de�helft�van�het�Europese�gemiddelde.�Ons�bedrijfsleven,
dat�moet�zorgen�voor�het�werk,�staat�sterk�in�de�wereld�en
heeft�een�grote�concurrentiekracht.�Onze�agrarische�sector,�de�op�een�na�grootste�exporteur�van�de�wereld,�heeft
toch�weer�groei�van�de�export�weten�te�realiseren.�Onze
technologische�industrie�weet�ieder�jaar,�vorig�jaar�en�dit
jaar,�4%�tot�5%�exportgroei�te�realiseren.�Onze�Rotterdamse�haven,�waar�nu�de�Tweede�Maasvlakte�en�de�Betuwelijn�beschikbaar�zijn,�denkt�ook�dit�jaar�weer�te�groeien.
Zo�werken�wij�ons�weer�uit�de�economische�crisis,�zo�werken�de�ondernemers�ons�eruit�en�zo�werken�ook�de�Nederlandse�werknemers�zich�eruit,�die�een�hogere�arbeidsproductiviteit�hebben�dan�in�vergelijkbare�landen.
Het�kabinet�ondersteunt�hen.�Dat�is�ons�economische
plan.�Wij�ondersteunen�hen�door�financieel�orde�op�zaken�te�stellen,�ook�in�de�huidige,�moeilijke�economische
omstandigheden.�Wij�gaan�daarmee�door.�Wij�gaan�hervormen�op�de�woningmarkt,�op�de�arbeidsmarkt�en�in
de�zorg.�Wij�gaan�de�pensioenen�hervormen.�Wij�zorgen
voor�een�kleinere�overheid�en�een�lagere�regeldruk.�In
2011�en�2012�is�de�regeldruk�met�een�miljard�verlaagd.�In
deze�kabinetsperiode�gebeurt�dat�nog�eens�met�2,5�miljard.�Zo�bieden�wij�ruimte,�die�benut�gaat�worden�door
het�bedrijfsleven�door�die�om�te�zetten�in�werk.
Wij�doen�dat�ook�door�het�verdienvermogen�van�het
bedrijfsleven�te�versterken.�Er�is�bijna�geen�land�in�de�wereld�waar�zo�vruchtbaar�samengewerkt�wordt�tussen�kennisinstellingen,�wetenschappelijke�onderzoekers�en�ondernemers.�Wij�doen�dat�door�de�aansluiting�van�onderwijs�op�de�arbeidsmarkt�te�verbeteren.�Wij�realiseren�ons
dat�het�daar�echt�niet�goed�gaat.�Wij�realiseren�ons�dat,
als�wij�erin�slagen�om�die�aansluiting�wel�voor�elkaar�te
krijgen,�de�dreiging�die�er�nu�is�van�170.000�vacatures
voor�technici�in�2016,�geen�dreiging�meer�is,�maar�dat�dat
170.000�kansen�zijn�voor�zij-instromers�of�voor�mensen
die�van�school�af�komen,�technisch�opgeleid�zijn�en�die
banen�kunnen�pakken.
We�doen�dat�ook�door�de�financiering�van�de�bedrijven�te�faciliteren.�Als�bedrijven�met�hun�financiering�in
de�problemen�komen,�hebben�wij�een�breed�scala�van
mogelijkheden�om�hen�te�ondersteunen.�En�we�doen�het
door�nu,�terwijl�we�de�overheidsfinanciën�op�orde�aan�het
brengen�zijn�en�we�dus�financieel�heel�krap�zitten,�toch�de
economie�te�stimuleren,�te�beginnen�bij�de�bouw.�We�zijn
daarmee�begonnen�door�de�overdrachtsbelasting�van�6%
naar�2%�terug�te�brengen.�We�doen�dat�voor�een�jaar�door
de�btw�op�de�arbeid�aan�onderhoud�en�renovatie�terug
te�brengen�van�21%�naar�6%.�We�doen�dat�door�versnelde�aanleg�in�het�jaar�2014�van�infrastructuur,�waardoor�er
voor�300�miljoen�extra�werk�beschikbaar�komt�voor�men-

5 maart 2013
TK�57

57-21-95

Kamp
sen�in�de�bouw�aan�de�wegen.�We�doen�dat�met�een�revolverend�fonds�voor�energiebesparing�van�185�miljoen,
ook�weer�te�benutten�door�mensen�in�de�bouw.�We�doen
het�door�50%�vervroegde�afschrijving�mogelijk�te�maken
op�investeringen�van�het�bedrijfsleven�in�het�jaar�2013.�En
we�doen�het�door�juist�de�laagste�inkomens�gericht�een
koopkrachtondersteuning�te�geven,�omdat�we�ook�nu,
en�juist�nu,�bescherming�willen�bieden�aan�wie�dat�het
meeste�nodig�heeft.
In�deze�moeilijke�omstandigheden�doen�wij�wat�nodig
is�voor�de�economie�en�de�werkgelegenheid.�Wij�saneren,�wij�hervormen�en�wij�stimuleren.�Onze�economische
agenda�hebben�wij�deze�keer�vertaald�in�een�goed�doordachte�mix�voor�het�jaar�2013�en�voor�het�jaar�2014,�die
we�gepresenteerd�hebben�aan�de�Kamer�en�waarvoor�we
steun�vragen,�waarover�we�willen�praten�en�waarin�we
graag�met�elkaar�tot�breed�gedragen�conclusies�willen�komen�in�het�belang�van�economisch�herstel.
De�voorzitter:
Dank�u�wel.�Hiermee�is�een�einde�gekomen�aan�de�eerste
termijn�van�de�zijde�van�de�regering.�Wij�gaan�direct�door
naar�de�tweede�termijn,�en�daarin�geef�ik�het�eerste�het
woord�aan�de�heer�Buma.�Terwijl�hij�hiernaartoe�loopt,
spreek�ik�de�rest�van�de�Kamer�toe.�Ik�heb�u�allen�de�mogelijkheid�gegeven�om�ruim�te�interrumperen.�Ik�stel�dus
voor�om�in�de�tweede�termijn�de�spreker�de�kans�te�geven
om�zijn�tekst�uit�te�spreken�en�eventueel�moties�in�te�dienen.�Ik�wil�de�interrupties�beperken�tot�een�verduidelijkende�vraag�over�ingediende�moties.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Dat�is�ook�gericht�aan�de�heer�Wilders,�hoop�ik.
De�voorzitter:
Dat�is�gericht�aan�alle�deelnemers�aan�dit�debat.

De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Voorzitter.�Bij�wasmiddelen�trap�je�er�soms�in:�vernieuwd,
wast�nu�nog�witter!�Na�een�paar�maanden�hoor�je�het
weer:�vernieuwd,�wast�nu�nog�witter!�Kan�dat�ook�met�regeringen�en�met�regeerakkoorden?�De�PvdA�en�de�VVD
sloten�een�regeerakkoord.�Wat�waren�ze�trots.�En�toen
werd�het�vernieuwd,�na�de�opstand�over�de�ziektekostenpremie.�Het�regeerakkoord�werd�aangepast:�nu�nog�beter!�Vervolgens�kwam�het�woonakkoord,�en�weer�hoorden�we�allemaal:�het�is�nu�nog�beter�geworden!�En�dan
nu�de�aanpassingen�voor�2014.�De�minister-president�was
in�ieder�geval�enthousiast�over�de�afgelopen�week.�Het
wordt�allemaal�nog�beter.
Nu�nog�beter!�Hoe�vaak�kun�je�dat�zeggen�voordat�het
ongeloofwaardig�wordt?�Niet�vaak.�Ik�zie�namelijk�geen
verbeterd�regeerakkoord.�Ik�zie�vooral�een�kabinet�dat�de
handen�ten�hemel�heft�en�dat�de�oppositie�smeekt�om
een�reddingsboei.�De�wereld�buiten�draait�echter�door.
Die�wacht�niet.�Iedere�dag�verliezen�mensen�hun�baan.�De
werkloosheid�als�grote�opdracht�om�te�bestrijden,�wacht
op�ons.�Mensen�kunnen�hun�hypotheek�niet�meer�betalen
en�zien�hun�pensioen�verdampen.
Voor�het�CDA�geldt:�als�het�kabinet�met�goede�plannen�komt,�steunen�we�die,�maar�slechte�plannen�steunen
we�niet.�Lastenverhoging�onder�deze�omstandigheden�is
slecht,�en�meer�bezuinigen�om�vervolgens�weer�meer�uit
te�kunnen�geven,�is�onnodig.�Ik�vraag�het�kabinet�dan�ook

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

om�te�komen�met�alternatieven�voor�lastenverhogingen.
Snij�eerst�eens�in�de�eigen�wensenlijst.�Doe�uitgaven�niet
of,�zo�zeg�ik�tegen�de�minister�van�Financiën,�doe�ze�later.
Daarom�dien�ik�de�volgende�motie�in.
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,
constaterende�dat�het�kabinet�het�begrotingstekort�in�2014
wil�terugbrengen�tot�rnaximaal�3%�van�het�bbp;
constaterende�dat�het�regeerakkoord�van�VVD�en�PvdA
voor�miljarden�aan�extra�uitgaven�bevat;
overwegende�dat�de�coalitiepartijen�zelf�een�bijdrage
moeten�leveren�aan�de�totstandkoming�van�een�aanvullend�pakket;
verzoekt�de�regering,�de�extra�uitgaven�uit�het�regeerakkoord�te�beperken�om�daarmee�een�forse�bijdrage�te�leveren�aan�het�aanvullend�pakket�voor�de�begrotingsdoelstelling�van�2014,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�de�leden�Van�Haersma
Buma�en�Pechtold.�Naar�mij�blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�2�(33566).
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Het�kabinet�heeft�bij�monde�van�de�premier�helder�aangegeven�dat�een�dergelijk�verzoek�in�het�proces�zeer�serieus�genomen�zou�worden.�Deze�motie�lokt�bij�mij�een�wedervraag�aan�de�heer�Buma�uit.�Als�het�kabinet�en�de�ondersteunende�partijen�hierin�mee�willen�gaan,�betekent
dat�dan�ook�dat�de�heer�Buma�het�voorliggende�pakket�zal
steunen�en�door�het�parlement�heen�zal�halen?�Ik�zal�dit
straks�ook�aan�de�heer�Pechtold�vragen.

De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Ha!�Dat�is�stijl.�Het�gaat�mij�erom�dat�er�een�goed�pakket
komt.�Als�ik�het�goed�vind,�steun�ik�het.�Een�goed�pakket�kan�beter�worden�als�het�kabinet�eerst�eens�naar�de
extra�uitgaven�kijkt�die�het�zelf�doet.�Ik�wil�geen�lastenverhogingen,�want�er�zijn�alternatieven.�Er�zijn�wel�meer
dingen�die�ik�wil�veranderen.�De�heer�Zijlstra�mag�van
mij�verwachten�dat�ik�meedenk�over�oplossingen�voor�de
komende�tijd.�Ik�teken�echter�niet�bij�kruisjes.�Ik�wil�echt
goede�oplossingen.�Dit�is�een�aanzet�om�tot�iets�beters�te
komen.�Maar�de�heer�Zijlstra�kan�mij�niet�laten�zeggen:
we�doen�een�paar�dingen�en�dan�is�het�CDA�akkoord.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Ik�realiseerde�me�dat�ik�een�tikje�ambitieus�was,�maar�je
weet�maar�nooit.�Het�is�helder.�Uit�het�debat,�uit�wat�de
heer�Buma�nu�zegt�en�uit�het�feit�dat�hij�op�dit�specifieke
punt�een�motie�indient,�concludeer�ik�dat�dit�voor�het�CDA
een�belangrijke�aanduiding�is�inzake�goede�plannen�die�in

5 maart 2013
TK�57

57-21-96

Van�Haersma�Buma
de�toekomst�mogelijk�op�steun�van�het�CDA�kunnen�rekenen.
De�heer�Van�Haersma�Buma�(CDA):
Alle�goede�plannen�kunnen�op�steun�van�het�CDA�rekenen.�Slechte�plannen�steunen�wij�niet.�Ik�geef�aan�wat�ik
belangrijk�vind.�Vervolgens�zie�ik�het�wel.

De�heer�Roemer�(SP):
Voorzitter.�Ik�wil�de�leden�van�het�kabinet�bedanken�voor
de�beantwoording�in�eerste�termijn.�Ik�was�niet�met�alle
antwoorden�even�blij,�maar�dat�is�wat�anders.�Als�ik�het
kabinet�moet�geloven,�gaat�het�heel�erg�de�goede�kant
op.�Het�is�alleen�jammer�dat�we�dit�niet�terugzien�in�de�cijfers.�De�werkloosheidscijfers�worden�alleen�maar�dramatischer.�We�zien�het�ook�niet�terug�in�het�aantal�bedrijven
dat�per�dag�failliet�gaat.�Ik�blijf�erbij�dat�dit�geen�deltaplan
voor�de�economie�is,�ook�al�bevat�het�lijstje�van�de�heer
Kamp�goede�dingen.�Dat�is�het�zeker�niet�gezien�de�bezuinigingen�die�ertegenover�staan.�We�hebben�dit�al�jaren
op�rij�en�elke�keer�is�bewezen�dat�het�van�kwaad�tot�erger
leidt�en�dat�de�negatieve�effecten�levensgroot�zijn.
De�minister�van�Sociale�Zaken�had�het�over�zijn�jeugdwerkloosheidplan.�Daar�zitten�natuurlijk�dingen�in�die�we
moeten�proberen.�Het�is�helemaal�niet�verkeerd�om�jongeren�aan�te�sporen.�Maar�als�je�de�jeugdwerkloosheid
echt�wilt�aanpakken,�kom�je�er�niet�met�een�aantal�enthousiaste�ambassadeurs.�Dan�moet�je�met�banen�komen.
Dan�moet�je�ervoor�zorgen�dat�jongeren�banen�krijgen.
Als�de�minister�daar�zo�enthousiast�over�is,�snap�ik�niet
dat�hij�niet�het�lef�heeft�om�uit�te�spreken�wat�zijn�doelstelling�is.�Jammer�dat�die�uitblijft.
Ik�heb�de�minister-president�en�de�heer�Pechtold�heel
goed�gehoord�toen�het�ging�over�de�bespreekbaarheid
van�de�WW�en�de�ontslagbescherming.�Dat�zal�een�grote
splijtzwam�blijken�te�zijn,�want�de�minister�sprak�daar�heldere�taal�over.�Dit�tot�mijn�grote�spijt�en�ongetwijfeld�ook
tot�grote�spijt�van�de�vakbeweging.�Dat�wordt�een�groot
probleem.
Tot�slot�de�nullijn�in�de�zorg.�Ik�heb�daar�al�een�paar�opmerkingen�over�gemaakt.�Vandaar�de�volgende�motie.
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,
constaterende�dat�de�minister�van�Volksgezondheid,�Welzijn�en�Sport�over�2012�bij�de�zorgverzekeraars�1,1�miljard
winst�verwacht;
tevens�constaterende�dat�de�regering�een�nullijn�voorstelt
voor�het�zorgpersoneel;
van�mening�dat�het�ongewenst�is�dat�de�verpleegkundigen,�ambulancebroeders�en�ander�zorgpersoneel�vanaf
2014�op�de�nullijn�worden�gezet;
verzoekt�de�regering�om�de�nullijn�in�de�zorg�te�schrappen
en�dat�te�dekken�door�de�winst�van�de�zorgverzekeraars�af
te�romen,

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�het�lid�Roemer.�Naar�mij
blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�3�(33566).
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Een�van�de�zorgverzekeraars�heeft�recentelijk�aangegeven�dat�er�inderdaad�winst�overblijft,�die�deels�nodig�is
om�risico's�af�te�dekken.�Bijvoorbeeld�DSW�heeft�helder
aangegeven�dat�de�winst�wordt�gebruikt�voor�lagere�premies.�Legt�de�heer�Roemer�met�het�verzoek�in�zijn�motie
niet�feitelijk�een�beslag�op�alle�Nederlanders�die�zorgpremie�betalen,�aangezien�de�zorgpremies�omhoog�zullen
gaan�omdat�de�winst�niet�ingezet�kan�worden�voor�verlaging,�zoals�wordt�voorgesteld�door�een�van�de�zorgverzekeraars?�Is�de�heer�Roemer�het�met�de�VVD�eens�dat�het
verlagen�van�zorgpremies�te�prefereren�is�boven�de�motie
die�hij�heeft�ingediend?

De�heer�Roemer�(SP):
Nee,�want�dat�gaat�ook�niet�gebeuren.�Het�wordt�op�de
stapel�gelegd.�De�winsten�worden�alleen�maar�hoger,�hoger�en�hoger.�Tot�dusver�is�nog�nooit�gebleken�dat�de
winst�gebruikt�wordt�voor�het�verlagen�van�de�premies.
We�willen�de�winst�graag�afromen�omdat�die�ver�boven
de�afgesproken�buffer�zit.�Hiermee�willen�wij�de�nullijn
van�tafel�halen,�zoals�in�de�motie�staat.�Ik�reken�op�steun
van�de�VVD.
De�heer�Zijlstra�(VVD):
Ik�begrijp�dat�de�SP�het�signaal�negeert�dat�door�bijvoorbeeld�DSW�is�afgegeven.
De�heer�Roemer�(SP):
Dezelfde�zorgverzekeraars�hebben�aan�de�SP�ook�aangegeven�dat�zij�verwachten�dat�de�winst�nog�vele�malen�hoger�zal�uitpakken.�Er�blijven�nog�winsten�genoeg�over�om
de�premies�naar�beneden�te�krijgen.

De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Voorzitter.�Ik�dank�de�bewindslieden�voor�de�beantwoording�van�alle�vragen.�Ik�heb�nog�twee�punten.�Het�eerste
punt�betreft�het�banenplan.�Ik�heb�het�kabinet�gevraagd
om�zo'n�banenplan�op�te�stellen.�Dat�is�een�beetje�in�de
traditie�van�de�laatste�drie�jaar�in�deze�Kamer.�Er�wordt
bij�oplopende�werkloosheid�voortdurend�om�zo'n�plan
gevraagd.�Ik�zet�die�traditie�graag�voort.�De�minister�van
SZW�heeft�gezegd:�we�hebben�allerlei�potjes�en�daar�zit
geld�in;�we�wachten�eerst�af�welke�suggesties�er�komen
en�we�zullen�die�uiteindelijk�al�of�niet�honoreren.�Ik�vind
dat�te�weinig.�Het�kabinet�moet�zelf�met�een�plan�komen.
Het�moet�zelf�aangeven�wat�het�zichzelf�voor�instrumentarium�wil�verschaffen�–�daar�gaat�het�uiteindelijk�om�–�om
niet�alleen�een�heel�concrete�begrotingsnorm�van�3%�te
kunnen�nastreven,�maar�ook�een�werkgelegenheidsnorm.
Dat�plan�mag�van�mij�overigens�best�komen�na�het�gesprek�met�de�sociale�partners.�Ik�dien�in�dat�kader�de�volgende�motie�in.

5 maart 2013
TK�57

57-21-97

Van�Ojik
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,
constaterende�dat�een�deel�van�de�Kamer�al�sinds�2010�bij
het�kabinet�aandringt�op�een�nationaal�banenplan;
constaterende�dat�het�kabinet�in�het�kader�van�het�Europees�semester�voor�30 april�een�nationaal�banenplan�naar
de�Europese�Commissie�moet�sturen;
verzoekt�de�regering,�zo�spoedig�mogelijk�een�nationaal
banenplan�op�te�stellen�en�dit�aan�de�Kamer�voor�te�leggen,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�het�lid�Van�Ojik.�Naar�mij
blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�4�(33566).

De�heer�Van�Ojik�(GroenLinks):
Het�tweede�punt�betreft�het�investeringspakket.�De�minister�van�Economische�Zaken�heeft�daar�kort�over�gesproken.�Mij�valt�op�in�het�investeringspakket�dat�het�voornamelijk�heel�specifiek�is�op�het�gebied�van�infrastructuur,
namelijk�op�het�gebied�van�wegen.�En�als�ik�zeg�"heel
specifiek",�is�het�echt�heel�specifiek.�Ter�wille�van�de�tijd
zal�ik�er�niet�op�ingaan�welke�B-wegen�en�A-wegen�allemaal�met�verbreding�worden�aangemerkt�in�de�plannen
van�het�kabinet.�Dat�is�niet�prima�omdat�het�geen�principiële�keuze�voor�verduurzaming�is.�Ik�denk�dat�je�dat�geld
veel�beter�kunt�inzetten.�Daarom�dien�ik�de�volgende�motie�in.

De�heer�Wilders�(PVV):
Voorzitter.�Ik�dank�de�bewindslieden�voor�de�beantwoording,�maar�wat�een�arrogantie�van�de�premier!�Hij�lacht
de�tegenstanders,�in�dit�geval�van�de�PVV,�gewoon�uit.�Hij
ontkent�en�verdraait�de�feiten.�Wat�zijn�de�feiten?�Feit�is
dat�Nederland�door�Rutte�II�kapot�wordt�bezuinigd�en�kapot�wordt�belast.�Feit�is�dat�de�VVD�de�kiezer�vorig�jaar
belastingverlaging�beloofde,�maar�belastingverhoging
gaf,�zoals�de�verhoging�van�de�btw.�Daardoor�stijgt�het
aantal�werklozen�met�20.000�mensen�per�maand.�Daardoor�gaan�1.000�bedrijven�per�maand�failliet.�Daardoor
krimpt�de�economie,�daalt�de�koopkracht�en�is�het�consumentenvertrouwen�op�een�historisch�dieptepunt�beland.
Dat�zijn�de�feiten�en�die�veranderen�niet�door�arrogant
gedrag.�Feit�is�ook�dat�premier�Rutte�en�zijn�kabinet�miljarden�van�onze�euro's�stoppen�in�de�Europese�Unie�–�ik
denk�aan�Brussel,�Griekenland�en�Spanje�–�en�in�ontwikkelingshulp�en�tegelijkertijd�nog�meer�willen�korten�op�de
portemonnee�van�onze�werkenden,�onze�ouderen�en�onze
werklozen.�Dat�zijn�de�feiten�en�die�veranderen�niet�door
arrogant�verdrag.�Feit�is�dat�het�kabinet�ervoor�kiest�om
de�helden�uit�de�zorg,�de�verplegenden�en�de�verzorgenden,�op�de�nullijn�te�zetten.�Dat�is�asociaal,�onrechtvaardig�en�oneerlijk.�Dat�zijn�de�feiten�en�die�veranderen�niet
door�arrogant�gedrag.
Ik�kan�zo�nog�duizenden�voorbeelden�noemen,�maar�ik
zal�mijn�punt�herhalen.�Wij�pleiten�voor�een�belastingverlaging;�dat�is�de�enige�oplossing�om�uit�deze�crisis�te�komen.�Ik�wil�één�voorstel�daartoe,�in�een�motie�vervat,�aan
de�Kamer�voorleggen.
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,

Motie

verzoekt�de�regering,�het�budget�voor�ontwikkelingshulp
te�schrappen�en�deze�gelden�te�gebruiken�voor�lastenverlichting�voor�de�Nederlandse�burgers,

De�Kamer,

en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.

gehoord�de�beraadslaging,

De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�het�lid�Wilders.�Naar�mij
blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�6�(33566).

constaterende�dat�het�kabinet�voornemens�is�500�miljoen
euro�te�investeren�om�de�werkloosheid�te�lijf�te�gaan;
overwegende�dat�het�wenselijk�is�dat�deze�investeringen
naast�meer�werk�tevens�leiden�tot�milieuwinst;
verzoekt�de�regering,�de�beschikbare�500�miljoen�euro�te
investeren�in�de�verduurzaming�van�de�economie,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�het�lid�Van�Ojik.�Naar�mij
blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�5�(33566).

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

De�heer�Wilders�(PVV):
Ik�rond�af.�Het�moge�helder�zijn�dat�het�kabinet�op�geen
enkele�wijze�op�steun�van�mijn�partij,�de�Partij�voor�de
Vrijheid,�hoeft�te�rekenen.�Integendeel,�wij�gaan�het�land
in�om�het�verzet�tegen�het�kabinet�en�zijn�beleid�te�leiden.
Heel�veel�Nederlanders�steunen�ons�verzet.�Die�mensen
houden�van�Nederland,�maar�hebben�genoeg�van�dit�vreselijke�kabinet.�Het�zijn�mensen�die�niet�snappen�dat�wij
miljarden�verspillen�aan�het�buitenland,�maar�dat�zij�daarvoor�moeten�bloeden�en�betalen.�Het�zijn�mensen�die�hun
geld�willen�houden,�die�hun�baan�willen�houden,�die�hun
studie�willen�afmaken,�die�hun�pensioen�willen�houden.
Voor�die�mensen�strijden�wij,�iedere�dag�opnieuw,�met

5 maart 2013
TK�57

57-21-98

Wilders
heel�veel�trots,�niet�alleen�binnen�de�Kamer,�maar�de�komende�tijd�ook�daarbuiten.

De�heer�Samsom�(PvdA):
Voorzitter.�Ik�dank�het�kabinet,�de�vier�bewindslieden,
voor�de�uitgebreide�beantwoording�van�de�vragen.�Het
was�een�goede�start�van�het�proces�dat�wij�nu�ingaan.
Mijn�fractie�had�al�in�eerste�termijn�aangegeven�dat�zij
kon�leven�met�het�voorstel�dat�het�kabinet�had�gedaan�en
het�bijbehorende�proces.�Dit�debat�was�bedoeld�om�te�bekijken�in�hoeverre�die�steun�breder�in�deze�Kamer�leeft.�Ik
heb�tot�mijn�vreugde�mogen�constateren�dat�op�hoofdlijnen�d�ie�steun�wel�ongeveer�te�vinden�is.�Ik�heb�er�alle�begrip�voor�dat�niet�iedereen�hetzelfde�enthousiasme�heeft.
Soms�is�dat�er�helemaal�niet.�Dat�is�heel�duidelijk�geworden,�zo�zeg�ik�tegen�de�heer�Wilders.
De�hoofdlijn�om�in�2013�de�economie�een�kans�te�geven�en�wat�extra�mogelijkheden�te�scheppen�voor�investeringen�door�bedrijven,�wordt�gedeeld.�In�2014,�als�de�economie�weer�groeit,�wordt�een�begin�gemaakt�met�begrotingsherstel,�maar�zal�het�kabinet�vooral�met�een�pakket
komen�dat�ook�oog�heeft�voor�werkgelegenheid�en�een
herstel�van�de�economie.�Die�lijn�wordt�gesteund.�Mijn
eerder�gememoreerde�enthousiasme�wordt�niet�door�iedereen�even�sterk�gedeeld,�maar�dat�geeft�ook�helemaal
niet,�want�het�proces�begint�vandaag�pas.�En�het�begint
via�de�sociale�partners.�Ook�dat�voorstel�van�het�kabinet
kan�op�steun�rekenen.�Ik�ben�heel�benieuwd�en�ook�enigszins�hoopvol�over�wat�dat�proces�kan�opleveren,�zoals
draagvlak�voor�belangrijke�maatregelen�die�herstel�van
werkgelegenheid�met�zich�mee�kunnen�brengen.�Aan�het
eind�van�het�proces�of�halverwege�zal�de�minister�van�Financiën�zijn�tweede�ronde�starten�om�dan�eens�te�kijken
op�welke�meerderheden�dat�in�de�Kamer�kan�rekenen.�Het
wordt�een�ingewikkeld�schouwspel�en�ik�denk�dat�wij�hier
nog�een�aantal�keren�met�z'n�allen�zullen�staan,�maar�ik
ben�hoopvol�over�het�eindresultaat,�waar�Nederland�sterker�en�socialer�van�kan�worden.

overwegende�dat�het�belasten�van�onttrokken�waarde�een
gunstig�effect�zou�hebben�op�een�zorgvuldiger�gebruik
van�schaarse�grondstoffen�en�milieugebruiksruimte;
verzoekt�de�regering,�een�onderzoek�in�te�stellen�naar�de
mogelijkheden�om�belasting�toegevoegde�waarde�en�belasting�op�arbeid�geheel�of�gedeeltelijk�te�vervangen�door
een�belasting�onttrokken�waarde,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�de�leden�Ouwehand�en
Thieme.�Naar�mij�blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�7�(33566).

De�heer�Pechtold�(D66):
Voorzitter.�Ik�dank�het�kabinet�voor�de�antwoorden�in�eerste�termijn.�Wij�gaan�niet�alles�herhalen,�maar�ik�ben�blij
met�een�aantal�van�de�piketpalen�die�met�name�door�de
leden�van�het�kabinet�zijn�geslagen.�Zij�dienen�dat�ook�te
doen.�Een�akkoord�–�welk�akkoord�dan�ook�–�bestaat�uit
bezuinigingen,�hervormingen,�belastingen�en�investeringen.�Ik�voeg�daaraan�toe�de�balans,�de�evenwichtige�verdeling.�De�minister-president�zei�het�al.�Dit�moet�leiden
tot�werk,�duurzame�welvaart,�een�gezonde�begroting�en
vertrouwen.�Het�Oranjeakkoord,�de�Oranjecoalitie�is�van
tafel.�Laten�wij�hopen�dat�er�geen�oranjebitter�voor�in�de
plaats�komt.
Ik�heb�al�een�motie�samen�met�het�CDA�ingediend.�Ik
dien�er�zelf�een�in�waarin�ik�nog�eens�aangeef�dat�Van
Werk�Naar�Werk�ook�voor�school�moet�gelden.
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,

Mevrouw�Ouwehand�(PvdD):
Voorzitter.�Einstein�wist�het�al:�je�lost�een�crisis�niet�op
met�dezelfde�inzichten�als�waarmee�die�is�ontstaan.�Bij
een�systeemcrisis�hebben�wij�dus�niet�meer�van�hetzelfde
nodig,�maar�fundamentele�verandering.�Ik�dien�een�motie
in.
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,
overwegende�dat�de�crises�in�samenhang�dienen�te�worden�opgelost;
overwegende�dat�het�belasten�van�toegevoegde�waarde
en�arbeid�een�remmende�werking�heeft�op�een�reële�economie�en�werkgelegenheid;

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

constaterende�dat�het�kabinet�300�miljoen�euro�per�jaar
beschikbaar�heeft�voor�Van-Werk-Naar-Werktrajecten;
overwegende�dat�dit�belangrijk�is�om�mensen�te�helpen
snel�weer�een�baan�te�vinden�als�ze�hun�baan�verliezen;
overwegende�dat�ook�extra�inzet�nodig�is�om�jongeren
van�school�naar�werk�te�helpen;
overwegende�dat�het�actieplan�jeugdwerkloosheid�van
het�kabinet�een�eerste�stap�is,�maar�dat�meer�actie�nodig
is;
verzoekt�de�regering,�een�substantieel�deel�van�de�beschikbare�300�miljoen�euro�te�gebruiken�voor�de�aanpak
van�de�jeugdwerkloosheid�en�zo�"van�school�naar�werk"
te�ondersteunen,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�het�lid�Pechtold.�Naar�mij
blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.

5 maart 2013
TK�57

57-21-99

Pechtold
Zij�krijgt�nr.�8�(33566).

De�heer�Pechtold�(D66):
De�minister-president�was�positief�over�mijn�oproep�om�te
kijken�naar�onderwijs�en�CPB-modellen,�maar�aangezien
hij�geen�meerderheid�heeft,�krijg�ik�ook�graag�een�Kameruitspraak�die�dat�vastlegt.�Ik�hoor�de�minister-president�nu
zeggen�dat�hij�dit�gaat�doen�en�heeft�toegezegd,�maar�de
motie�heeft�zo'n�mooie�ondersteuning!
De�voorzitter:
Dit�stukje�maakt�geen�onderdeel�uit�van�het�debat.�Dient�u
vooral�de�motie�in.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dat�zal�ik�doen.
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,
constaterende�dat�het�evident�is�dat�vele�onderwijsinvesteringen�positieve�effecten�hebben�op�de�economie;
constaterende�dat�deze�positieve�effecten�niet�altijd�voldoende�tot�uiting�komen�in�de�economische�modellen
van�het�CPB;
overwegende�dat�de�voorzitter�van�de�Koninklijke�Nederlandse�Akademie�van�Wetenschappen�ervoor�pleit�om�de
CPB-modellen�op�dit�punt�te�verbeteren;
verzoekt�de�regering,�het�CPB�te�vragen�om�te�onderzoeken�hoe�de�economische�effecten�van�investering�in�onderwijs�beter�tot�hun�recht�kunnen�komen�in�de�modellen,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�de�leden�Pechtold,�Van
Haersma�Buma,�Samsom�en�Zijlstra.�Naar�mij�blijkt,�wordt
de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�9�(33566).

De�heer�Pechtold�(D66):
De�heer�Krol�zal�straks�een�motie�indienen�over�de�oudere�mensen,�die�weer�aan�een�baan�moeten�komen.�D66�zit
graag�tussen�jong�en�oud�in,�maar�kijkt�naar�beide�kanten.

De�heer�Zijlstra�(VVD):
Voorzitter.�Ik�gaf�in�de�eerste�termijn�al�aan�en�herhaal�nu
dat�er�een�grote�uitdaging�voor�ons�ligt.�Het�kabinet�heeft
helder�aangegeven�hoe�het�die�uitdaging�wil�aangaan:
met�het�regeerakkoord�en�met�het�aanvullende�pakket�van
afgelopen�vrijdag.�Dat�is�helder;�dat�is�de�inzet�en�dat�is
de�lijn�die�gevolgd�wordt,�maar�om�een�breed�draagvlak
te�krijgen�–�dat�is�verstandig�en,�laten�we�eerlijk�zijn,�ook

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

nodig�om�in�de�Eerste�Kamer�wat�meer�comfort�te�krijgen
–�wordt�er�gezocht�naar�aanvullingen.�Die�openheid�is�er,
die�bieden�wij�en�dat�proces�gaan�wij�nu�in.
Ik�ben�blij�dat�ik�vandaag�van�diverse�partijen�heb�gehoord�dat�zij�bereid�zijn�om�dat�proces�in�te�gaan.�Zij�tekenen�niet�bij�het�kruisje;�dat�doen�wij�overigens�ook�niet.
Om�meteen�te�voorkomen�dat�dit�een�eigen�leven�gaat�leiden,�zeg�ik�wel�dat�er�allerlei�moties�zijn�ingediend�waarin
partijen�nu�al�vragen�om�een�uitspraak�van�de�Kamer�over
wens�X�of�wens�Y. Bij�dit�proces�hoort,�zoals�wij�als�VVD
maar�ook�collega�Samsom�van�de�PvdA�hebben�gezegd,
dat�van�tevoren�geen�uitspraken�moeten�worden�gedaan
die�precies�aangeven�wat�er�wel�of�niet�moet�gebeuren.
Dat�doen�wij,�wat�de�VVD�betreft,�dus�ook�niet�met�die
moties.�Dat�betekent�niet�dat�wij�die�moties�niet�serieus
nemen.�Wij�zien�die�moties�als�belangrijke�richtinggevende�signalen�van�de�oppositie,�maar�omdat�wij�zelf�openheid�bieden,�willen�wij�niet�de�fout�maken�om�die�openheid�aan�de�andere�kant�meteen�dicht�te�timmeren.�Wij
gaan�dit�proces�met�z'n�allen�in.
Het�wordt�een�interessant�gebeuren.�Ik�denk�dat�over
een�aantal�jaren�veel�mensen,�inclusief�veel�staatsrechtgeleerden,�hele�boeken�hierover�zullen�volschrijven.�Wat
de�VVD�betreft,�is�er�maar�één�uitkomst,�namelijk�een�pakket�dat�de�financiële�degelijkheid,�de�herstructurering�van
onze�economie�en�de�werkgelegenheid�op�lange�termijn
zeker�stellen,�omdat�dat�nodig�is�voor�ons,�onze�kinderen
en�onze�kleinkinderen.

De�heer�Van�der�Staaij�(SGP):
Mevrouw�de�voorzitter.�Ik�bedank�de�bewindslieden�graag
voor�de�beantwoording.�Laat�ik�positief�beginnen:�één
klacht�heeft�vanavond�niet�weerklonken,�namelijk�de
klacht�over�dichtgetimmerde�regeerakkoorden�waarin
maar�geen�beweging�te�krijgen�is.�Inderdaad,�ik�zal�er�ook
niet�over�klagen�dat�er�in�deze�tijd�meer�ruimte�is�voor
een�constructieve�oppositie.�Aan�de�andere�kant�heeft�van
diverse�kanten�geklonken�–�en�daar�sluit�ik�mij�wel�bij�aan
–�dat�mensen�juist�in�deze�onzekere�tijden�behoefte�hebben�aan�zo�snel�mogelijk�duidelijkheid�over�wat�allerlei
maatregelen�en�bezuinigingen�voor�hen�betekenen.�Het
uitblijven�van�duidelijkheid�daarover�heeft�natuurlijk�wel
een�negatief�effect.�Het�appel�dat�daarvan�uitgaat,�is�om
juist�in�deze�crisistijd�zo�snel�mogelijk�te�werken�aan�een
breed�draagvlak�voor�noodzakelijke�maatregelen.�Dat�is
een�opdracht�aan�de�sociale�partners,�dat�is�ook�een�opdracht�aan�de�politiek.
De�SGP�zal�ook�de�verdere�maatregelen�nadrukkelijk
toetsen�aan�de�elementen�die�in�het�debat�vaak�naar�voren�komen:�wordt�de�economie�daadwerkelijk�versterkt,
brengen�we�de�overheidsfinanciën�op�orde�en�hebben�we
ook�oog�voor�mensen�in�kwetsbare�omstandigheden?�Een
sociaal�beleid,�met�oog�voor�kwetsbaren;�dat�is�waar�de
SGP�de�plannen�ook�aan�zal�toetsen.

De�heer�Krol�(50PLUS):
Voorzitter.�Ik�dank�het�kabinet�voor�de�uitgebreide�beantwoording�van�de�vragen�van�50PLUS.�50PLUS�wil�twee
moties�indienen.�De�eerste�kost�het�kabinet�geen�geld,
maar�zou�het�consumentenvertrouwen�wel�versterken.

5 maart 2013
TK�57

57-21-100

Krol
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�de�leden�Krol,�Klein,�Slob,
Pechtold�en�Van�Haersma�Buma.
Zij�krijgt�nr.�11�(33566).

Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,
constaterende:
- dat�uit�de�CPB-cijfers�blijkt�dat�de�consumptiebestedingen�negatief�zijn;
- dat�dit�onder�meer�een�gevolg�is�van�gebrek�aan�consumentenvertrouwen,�onzekerheden�bij�mensen�over�hun
werk�en�inkomen;
- dat�dit�extra�speelt�bij�de�gepensioneerden�omdat�zij
hun�inkomen�en�vermogen�aangetast�zien�zonder�uitzicht
op�verbetering;

constaterende�dat�werkloosheid�de�jeugd�en�oudere�werknemers�zwaar�treft;

De�heer�Slob�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Het�is�goed�dat�wij�dit�debat�vanavond�hebben�gevoerd,�maar�de�eerlijkheid�gebiedt�mij�ook�te�zeggen�dat�dit�debat�geen�echt�nieuwe�inzichten�heeft�opgeleverd.�Het�debat�heeft�wel�duidelijk�gemaakt�dat�het�in
deze�tijd,�waarin�er�grote�economische�problemen�zijn,�de
werkloosheid�oploopt�en�er�heel�veel�wantrouwen�is,�voor
de�politiek�verdraaid�lastig�is�om�op�een�adequate�manier
tot�oplossingen�te�komen.�Dat�is�jammer,�want�ik�denk�dat
de�samenleving�van�ons�mag�verwachten�dat�wij�proberen�om�die�crisis�eendrachtig�te�lijf�te�gaan�en�ervoor�zorgen�dat�mensen�gewoon�weer�aan�het�werk�kunnen,�zodat�er�weer�vertrouwen�zal�komen.
In�tegenstelling�tot�het�vorige,�kiest�dit�kabinet�ervoor
om�zich�niet�achter�de�hekken�van�het�Catshuis�terug�te
trekken,�maar�om�de�handen�uit�te�strekken�naar�de�sociale�partners�en�naar�het�parlement.�De�procedure�die
daarbij�wordt�gevolgd�is�helder.�Die�is�vorige�week�uitgelegd�door�de�minister�van�Financiën�en�vandaag�nog�een
keer�benadrukt�door�de�minister-president.�Dat�de�procedure�helder�is,�laat�onverlet�dat�het�nog�erg�onduidelijk�en
ook�onzeker�is�of�zij�uiteindelijk�ook�nog�tot�iets�zal�leiden.
Mijn�fractie�respecteert�de�situatie�dat�nu�eerst�de�sociale�partners�zich�kunnen�uitspreken.�Ik�ben�ook�blij�dat
ze�om�tafel�zijn�gaan�zitten.�Ik�noteer�de�ruimte�die�minister�Asscher�ook�vanavond�weer�gaf�dat�zij�met�een�alternatief�kunnen�komen�voor�onder�meer�het�kabinetsvoornemen�met�betrekking�tot�de�WW-duur.�We�zullen�dat�afwachten.�Ik�verwacht�ook�dat�ze�met�een�alternatief�komen,�omdat�het�in�ieder�geval�voor�een�deel�van�de�sociale�partners�absoluut�onbestaanbaar�is�dat�het�huidige
plan�blijft�bestaan.�Dat�zeg�ik�ook�namens�mijn�fractie.�Wij
zullen�nooit�instemmen�met�het�handhaven�van�de�huidige�WW-plannen.�Ik�verwijs�naar�ons�eigen�programma:
een�goed�alternatief�dat�ook�nog�geld�oplevert,�zoals�de
heer�Samsom�als�rekenmeester�al�had�gezien.
Ik�hoop�dat�er�een�sociaal�akkoord�komt.�Dat�is�nodig�in
deze�tijd�van�crisis.�Zo'n�akkoord�zal�niet�vrijblijvend�zijn,
al�zal�het�parlement�altijd�nog�een�eigenstandige�verantwoordelijkheid�houden�voor�keuzes�die�moeten�worden
gemaakt.�Zo'n�sociaal�akkoord�is,�nogmaals,�niet�vrijblijvend�als�het�naar�ons�toe�zal�komen.�Wij�wachten�het�vervolg�af.�Wat�de�ChristenUnie�betreft�is�er�altijd�ruimte�om
te�spreken,�maar�zijn�er�geen�garanties�dat�we�uiteindelijk
zullen�instemmen�met�de�akkoorden.

overwegende�dat�de�regering�terecht�een�Ambassadeur
Aanpak�Jeugdwerkloosheid�wil�instellen;

De�vergadering�wordt�van�00.30�uur�tot�00.40�uur�geschorst.

constaterende�dat�veel�gepensioneerden�met�ingang�van
1 april�van�dit�jaar�wederom�geconfronteerd�worden�met
een�teruggang�in�inkomen�door�een�korting�op�hun�pensioen;
verzoekt�de�regering,�zich�in�te�zetten�om�de�met�ingang
van�1 april�2013�aangekondigde�kortingen�op�te�schorten,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�de�leden�Krol�en�Klein.
Naar�mij�blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�10�(33566).

De�heer�Krol�(50PLUS):
Ten�slotte�mijn�speciale�dank�aan�minister�Asscher�voor
zijn�gloedvolle�en�mij�uit�het�hart�gegrepen�betoog�over
ouderen.�50PLUS�wil�vasthouden�aan�een�ambassadeur
voor�vijfenveertigplussers;�niet�als�oplossing,�wel�als�signaal.�Daarom�deze�reeds�door�de�heer�Pechtold�aangekondigde�motie,�ter�ondersteuning�van�het�beleid.
Motie
De�Kamer,
gehoord�de�beraadslaging,

overwegende�dat�het�kabinetsbeleid�ook�gericht�is�op�langere�deelname�van�ouderen�aan�het�arbeidsproces;
verzoekt�de�regering�om�ook�een�Ambassadeur�Aanpak
Werkloosheid�Oudere�Werknemers�in�te�stellen,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

Minister�Rutte:
Voorzitter.�De�motie-Van�Haersma�Buma/Pechtold�op
stuk�nr.�2�gaat�over�de�extra�uitgaven�uit�het�regeerakkoord.�Daar�werd�al�even�aan�gerefereerd�door�de�heer
Dijsselbloem.�Het�gaat�in�2014�om�een�bedrag�van�714
miljoen.�Daar�zit�ook�een�bedrag�in�van�234�miljoen�voor
intensivering�op�het�terrein�van�het�onderwijs.�Dat�even
daargelaten,�zou�mijn�vraag�aan�de�indieners�zijn�of�zij�in

5 maart 2013
TK�57

57-21-101

Rutte
overweging�willen�nemen,�de�motie�aan�te�houden.�Wij
gaan�nu�het�gesprek�aan�met�de�sociale�partners.�Daarna�komen�wij�bij�de�Kamer�terug.�Dan�is�deze�motie�nog
steeds�onderdeel�van�de�beraadslaging�en�niet�in�stemming�gekomen.�Mijn�verzoek�aan�beide�indieners�is�dus
om�de�motie�de�komende�weken�aan�te�houden�en�deze
de�komende�weken�boven�de�markt�te�laten�zweven.�Ik�zal
dat�straks�bij�een�aantal�andere�moties�ook�suggereren,
die�direct�refereren�aan�een�nog�niet�afgerond�proces.
De�voorzitter:
De�indieners�kunnen�daartoe�besluiten,�maar�wat�is�uw
oordeel�als�zij�besluiten�om�de�motie�niet�aan�te�houden?
Minister�Rutte:
Dan�kan�ik�niet�anders�dan�de�motie�ontraden,�omdat�wij
nu�moeten�terugvallen�op�het�pakket�van�het�kabinet.�Dat
zou�ik�echter�zeer�vervelend�vinden.�Het�is�mijn�indruk�dat
er�verschillende�beelden�zijn�van�wat�er�in�2014�aan�intensiveringen�in�zit.�Wij�komen�op�niet�meer�dan�ruim�700
miljoen.�Daarvan�is�een�belangrijk�onderdeel�voor�onderwijs.�Dat�zullen�de�heren�niet�willen�schrappen,�lijkt�mij,�in
ieder�geval�een�van�de�twee�indieners�niet,�maar�ik�denk
de�andere�ook�niet.�Per�saldo�zou�mijn�suggestie�zijn�om
de�motie�aan�te�houden.
Dan�kom�ik�nu�op�de�motie-Roemer�op�stuk�nr.�3�over
de�verzekeraars.�Ik�ben�er�nog�eens�ingedoken.�De�verwachting�is�dat�het�operationele�resultaat�op�de�basisverzekering�voor�2011�251�miljoen�bedraagt.�De�uitgaven
voor�de�zorgverzekering�bedroegen�in�2011�36�miljard.�De
operationele�winst�is�daarmee�0,7%.�Daar�staat�tegenover
–�ik�heb�er�in�mijn�termijn�al�even�aan�gerefereerd�–�dat
in�de�komende�jaren�de�risicoverevening�in�de�zorgverzekering�wordt�afgebouwd.�Allerlei�vormen�van�verevening
gaan�verdwijnen.�Hierover�zijn�afspraken�gemaakt.�Nogmaals,�de�bedragen�zijn�zodanig,�dat�het�ons�als�kabinet
echt�onverantwoord�lijkt�om�dit�te�gaan�doen.�Het�betekent�in�feite�dat,�waar�verzekeraars�meer�risico's�gaan�lopen,�die�ook�noodzakelijk�zijn�om�de�kostenbesparing�in
de�zorg�tot�stand�te�brengen,�deze�risico's�niet�gedekt�kunnen�worden.�Daarmee�ontstaat�het�risico�dat�de�premie
omhoog�gaat.�Mijn�advies�op�deze�motie�moet�zijn�dat�ik
de�aanneming�ervan�ontraad.
De�heer�Roemer�(SP):
Dat�is�echt�allemaal�onzin.�Eén:�de�minister-president
heeft�het�over�cijfers�uit�2011�en�de�motie�gaat�over�2012.
Twee:�de�buffers�zijn�al�veel�hoger�dan�was�afgesproken
en�dan�wijs�is.�Men�zit�daar�al�fors�boven.�Het�is�een�eenmalige�afroming.�Het�is�niets�structureels.�Je�kunt�eenmalig�de�salarissen�in�de�zorg�in�stand�houden,�door�eenmalig�dat�bedrag�af�te�romen;�het�betreft�nota�bene�cijfers
van�de�minister�zelf.
Minister�Rutte:
Dit�zijn�de�cijfers�die�ik�heb.�Wat�ook�kan�is�dat�wij�nog�nadere�schriftelijke�uitleg�geven�op�dit�punt�en�dat�de�heer
Roemer,�hangende�de�schriftelijke�uitleg,�de�motie�aanhoudt.�Maar�in�de�schriftelijke�uitleg�zal�niet�meer�staan
dan�ik�nu�meld.�Misschien�is�het�toch�maar�het�beste�om
de�motie�wel�in�stemming�te�brengen.�Dan�moet�ik�aanneming�ervan�ontraden.
De�heer�Van�Ojik�refereert�in�zijn�motie�op�stuk�nr.�4�aan
het�nationaal�banenplan.�Het�overleg�met�de�sociale�partners�is�er�uiteraard�op�gericht�om�tot�zo'n�banenplan�te
komen.�Het�is�een�verplichting�die�voortkomt�uit�het�Euro-

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

pees�Semester.�Het�moet�op�30 april�worden�ingediend.
In�die�zin�kan�het�kabinet�geen�bezwaar�hebben�tegen�deze�motie.�Deze�hoeft�wat�mij�betreft�niet�te�worden�betrokken�bij�de�discussies�over�het�sociaal�overleg,�omdat�dit
een�motie�is�die�refereert�aan�een�bestaande�procedure.
Wij�laten�het�oordeel�over�de�motie�aan�de�Kamer�over,
omdat�wij�geen�bezwaar�hebben�tegen�de�aanneming�ervan.�In�zijn�motie�op�stuk�nr.�5�verzoekt�de�heer�van�de
heer�Van�Ojik�de�regering�om�het�investeringspakket�te
richten�op�verduurzaming.�Mijn�suggestie�is�om�die�motie
aan�te�houden�en�om�deze�te�betrekken�bij�de�gesprekken
die�gaan�plaatsvinden,�dus�vergelijkbaar�met�mijn�advies
over�de�motie-Van�Haersma�Buma/Pechtold.�Deze�motie�loopt�vooruit�op�die�gesprekken.�Ik�wijs�er�wel�op�dat
een�deel�van�het�pakket�van�500�miljoen�dat�gebruikt�gaat
worden�om�de�werkloosheid�te�bestrijden,�zal�worden�gestoken�in�verduurzaming,�zoals�in�het�revolverend�fonds
voor�energiebesparing�in�de�gebouwde�omgeving.�Een
deel�van�die�500�miljoen�gaat�daar�dus�al�naartoe.�Als�de
motie�nu�in�stemming�wordt�gebracht,�moet�ik�haar�ontraden�omdat�zij�fundamenteel�anders�is�dan�wat�het�kabinet�voorstelt.�Het�kabinet�stelt�de�heer�Van�Ojik�voor�om
de�motie�aan�te�houden,�zodat�zij�onderdeel�kan�zijn�van
de�gesprekken�die�de�komende�weken�plaatsvinden.
De�motie�op�stuk�nr.�6�van�de�heer�Wilders�ontraad�ik.
De�motie�op�stuk�nr.�7�van�de�dames�Ouwehand�en
Thieme�gaat�over�de�belasting�op�onttrokken�waarde,�de
zogenaamde�BOW. Het�kabinet�is�bereid�om�dat�te�onderzoeken�als�een�meerderheid�van�de�Kamer�dat�wil.�Het�is
voor�mij�wat�lastig�om�een�advies�te�geven�op�deze�motie.�De�fracties�moeten�maar�bekijken�of�zij�geïnteresseerd
zijn�in�dat�instrument.�Als�een�meerderheid�van�de�Kamer
dat�interessant�vindt�en�de�motie�dus�wordt�aangenomen,
zullen�wij�zo'n�onderzoek�doen.�Het�is�in�feite�een�verzoek
aan�het�kabinet�om�iets�te�onderzoeken�waarvan�kabinet
nu�zelf�niet�het�voornemen�heeft�om�daar�morgen�grotelijks�in�te�gaan�investeren.�Ik�wil�eigenlijk�geen�oordeel
of�mening�over�die�motie�geven.�De�fracties�moeten�het
maar�bezien.�Als�zij�wordt�aangenomen�dan�gaan�wij�het
doen�en�als�zij�niet�wordt�aangenomen�dan�doen�wij�het
niet.
De�heer�Pechtold�(D66):
Dat�is�altijd�zo.
Minister�Rutte:
Ja,�maar�wij�kunnen�ook�moties�uitvoeren�die�niet�zijn
aangenomen.
De�heer�Pechtold�heeft�op�stuk�nr.�8�een�motie�ingediend�met�een�verzoek�om�de�300�miljoen�die�beschikbaar�is�voor�van-werk-naar-werk�te�betrekken�bij�de�Aanpak�Jeugdwerkloosheid.�Mijn�verzoek�is�om�ook�deze�motie�aan�te�houden�en�te�betrekken�bij�de�gesprekken�die
plaatsvinden�in�het�kader�van�het�sociaal�overleg.
De�volgende�motie�is�de�motie�op�stuk�nr.�9.�Mijn�haarfijne�politieke�gevoel�doet�mij�vermoeden�dat�die�motie
wordt�aangenomen.�Ik�haast�mij�dan�ook�te�zeggen�dat
wij�die�motie�zullen�uitvoeren.
De�voorzitter:
Wij�moeten�even�terug�naar�de�motie�op�stuk�nr.�8�van�de
heer�Pechtold.�Ik�weet�dat�ik�klink�als�een�zeurpiet,�maar
ook�daarover�hebt�u�gezegd�"aanhouden".�Ik�neem�aan
dat�als�zij�in�stemming�wordt�gebracht,�u�haar�ook�moet
ontraden�met�pijn�in�uw�hart,�zoals�u�dat�eerder�ook�hebt
gezegd.

5 maart 2013
TK�57

57-21-102

Rutte
Minister�Rutte:
Ja,�omdat�zij�echt�afwijkt�van�wat�het�kabinet�voornemens
is�te�doen.�Ik�zou�het�wel�echt�doodzonde�vinden.�Ik�zie�de
heer�Pechtold�al�ja�knikken.�Ik�hoop�dat�hij�de�motie�wil
aanhouden�–�niet�te�haastig,�zegt�hij�–�zodat�het�effect�ervan�maximaal�kan�zijn.
De�motie�op�stuk�nr.�10�van�de�heren�Krol�en�Klein�betreft�het�opschorten�van�de�kortingen.�Die�wil�ik�echt�ontraden.�Vanuit�het�oogpunt�van�intergenerationele�solidariteit�is�dat�volgens�mij�laatste�wat�wij�nu�moeten�willen,�nu
ineens�ingrijpen�op�deze�wijze�in�de�tweede�pijler�van�de
pensioenen.�Ik�ontraad�haar�dus.
Daarentegen,�de�motie�op�stuk�nr.�11.�Voor�die�ambassadeurspositie�komt�maar�één�iemand�in�aanmerking
denken�wij,�maar�hij�is�te�jong.�Het�is�de�heer�Krol�zelf.
Dat�is�reden�dat�ik�het�oordeel�over�de�motie�aan�de�Kamer�wil�laten.�Wij�hebben�er�geen�bezwaar�tegen.�Ik�wil
de�Kamer�dan�wel�vragen�om�ons�bij�de�uitvoering�van
deze�motie�enige�ruimte�te�laten�zodat�wij�niet�per�se�hoeven�te�komen�tot�een�ambassadeur,�omdat�enig�denkbare�kandidaat�niet�beschikbaar�is.�Bovendien�willen�wij�een
proliferatie�van�ambassadeurs�voorkomen,�althans�ambassadeurs�op�dit�terrein.�Als�deze�motie�wordt�aangenomen,�wat�wij�hopen,�vragen�wij�de�Kamer�om�daar�in�de
uitvoering�een�vorm�aan�te�geven�die�ons�enige�ruimte
laat�wat�betreft�de�precieze�aanpak�van�werkloosheid�onder�oudere�werknemers.�Ik�stel�mij�voor�dat�de�betrokken
minister�daar�contact�over�houdt�met�de�indiener�van�de
motie,�de�heer�Krol.�Het�is�dan�niet�per�se�een�ambassadeur,�want�dan�wordt�dat�ineens�het�nieuwe�instrument.
Dat�werkt�goed�bij�de�jeugdwerkloosheid,�maar�wellicht
zijn�hier�andere�instrumenten�denkbaar.�In�ieder�geval�laat
ik�het�oordeel�over�deze�motie�aan�de�Kamer.�Wij�hopen
dat�zij�het�haalt.
Hiermee�ben�ik�aan�het�einde�gekomen�van�mijn�beantwoording.�Nogmaals,�ik�suggereer�om�een�aantal�moties
aan�te�houden�omdat�ik�nu�niet�anders�kan�op�grond�van
de�kabinetsplannen.�Ik�moet�ze�ontraden�als�ze�niet�worden�aangehouden.�Dat�zou�ik�zonde�vinden.�Ik�zou�graag
willen�dat�de�moties�waarvan�ik�heb�gevraagd�om�ze�aan
te�houden�onderdeel�zijn�van�de�gesprekken�die�de�komende�weken�plaatsvinden.
De�beraadslaging�wordt�gesloten.
De�voorzitter:
Stemming�over�de�moties�vindt�plaats�op�dinsdag
12 maart.
Sluiting�00.50�uur.

Tweede�Kamer

Kabinetsbeleid�crisis

5 maart 2013
TK�57

57-21-103