Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 620

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 oktober 2020
Ik ben verheugd u mee te kunnen delen dat de Eerste Kamer afgelopen
dinsdag heeft ingestemd met het wetsvoorstel voor de Tijdelijke wet
notificatieapplicatie covid-19 (Kamerstuk 35 538). Vrijdag a.s. zal de wet in
het Staatsblad worden gepubliceerd en dan ook in werking treden. Dit
betekent dat de wettelijke grondslag voor het gebruik van CoronaMelder
is geëxpliciteerd en dat daarmee de weg vrij is voor landelijke introductie
van de app. Ik zal daarom op zaterdag 10 oktober het startschot geven
voor de landelijke introductie van CoronaMelder.
CoronaMelder is vanaf dat moment voor iedereen in Nederland te
downloaden en het gebruik van de app zal door alle GGD-en worden
ondersteund. Dit houdt in dat in alle GGD-regio’s een melding van
besmetting kan worden gedaan om mensen te waarschuwen dat zij in
contact zijn geweest met iemand die besmet is gebleken met het virus. Ik
ben van mening hiermee een waardevol instrument toe te voegen aan het
pakket van maatregelen en instrumenten in de strijd tegen covid-19.
Op 2 september heb ik met uw Kamer gedebatteerd over het eerder
genoemde wetvoorstel. Ik heb uw Kamer in dat debat een aantal
toezeggingen gedaan en uw Kamer heeft een motie1 aangenomen over
het uitbreiden van het evaluatieprotocol. In deze brief kom ik op de
uitvoering van deze motie en de door mij gedane toezeggingen terug.
Tevens stuur ik u bij deze brief de definitieve uitvoeringstoets die
gezamenlijk met de GGD-en is uitgevoerd2. De begeleidingscommissie
heeft recent een tiende en een elfde advies uitgebracht. Deze adviezen zijn
als bijlagen bij deze brief gevoegd3.

1

Kamerstuk 35 538, nr. 16
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-25295-620
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 620

1

Naast CoronaMelder heb ik mij de afgelopen periode, samen met de GGD,
ook beziggehouden met het ontwikkelen van een tweede digitale
oplossing die de GGD zal ondersteunen bij het uitvoeren van de bron- en
contactopsporing. Het primaire doel van deze tweede digitale oplossing is
het verkorten en daarmee versnellen van het reguliere bron- en contactonderzoek. Dit onder meer door met Corona besmette personen in staat te
stellen zelf digitaal gegevens over hun contacten aan te leveren bij de
GGD. Ik informeer u in deze brief over de ontwikkelingen rond «Oplossing
2».
Doorlopende evaluatie
Op 28 augustus4 heb ik uw Kamer het evaluatieprotocol gestuurd dat
wordt gebruikt bij de doorlopende evaluatie van CoronaMelder. Het
evaluatieprotocol beslaat de volgende vijf onderzoeksgebieden: adoptie,
gebruik, direct beoogde effecten, indirect beoogde effecten en niet
beoogde effecten. Naar aanleiding van het debat op 2 september en de
motie van het lid Middendorp c.s., zal ik bij de doorlopende evaluatie
extra inzetten op het onderzoeken van (negatieve) onbeoogde (gedrags)effecten zoals bijvoorbeeld de verslapping van navolging van andere
maatregelen, impact van het gebruik van CoronaMelder op het
werkproces en de werklast van de GGD en/of huisartsen en het
voorkomen van onterechte notificaties. Ook zal in de doorlopende
evaluatie gekeken worden naar de effecten die het gebruik van CoronaMelder heeft op het percentage mensen dat zich meldt voor een test na
een notificatie te hebben gehad en het percentage hiervan dat vervolgens
besmet blijkt te zijn. Vanaf het moment van de landelijke introductie van
CoronaMelder zal ik uw Kamer maandelijks informeren over de resultaten
en inzichten van de doorlopende evaluatie.
De gegevens op basis waarvan het onderzoek kan plaatsvinden kunnen
niet via CoronaMelder zelf verzameld worden. Dit is een bewuste
ontwerpkeuze. Het waarborgen van de privacy betekent namelijk dat er in
de app zo weinig mogelijk gegevens geregistreerd worden. De gegevens
ten behoeve van de evaluatie, met name waar het de maatschappelijke en
gedragseffecten betreft, worden verzameld aan de hand van surveys.
Hiertoe worden via een aantal kanalen (zoals het RIVM) vragenlijsten
uitgezet onder representatieve panels Nederlanders en ook onder
GGD-medewerkers en huisartsen om de impact van CoronaMelder goed
in beeld te brengen.
De nulmeting over de attitude van mensen ten aanzien van de app is
inmiddels uitgevoerd. De resultaten van het gedragsonderzoek van het
RIVM laten zien dat voor afgaand aan landelijke introductie en de
bijbehorende publiekscampagne 44% van de mensen positief tegenover
het invoeren van CoronaMelder staat, 34% hier licht positief tot neutraal
over is en 22% er niet positief tegenover staat. Daarnaast geeft 54% van
de ondervraagden meer of minder stellig aan van plan te zijn om de app
te gebruiken, 20% weet het nog niet en 26% denkt de app niet te gaan
gebruiken. Van de ondervraagden verwacht 39% dat het gebruik van de
app ook bijdraagt aan de bestrijding van het virus5.
Bij de uitvoering van het evaluatieonderzoek wordt samengewerkt met
onderzoekers van andere EU-lidstaten die, net als Nederland, het effect
van hun notificatie-apps onderzoeken. Om de laatste stand van de
wetenschap in binnen- en buitenland te benutten bij de evaluatie, vindt
daarnaast doorlopend literatuuronderzoek plaats. We blijven de gedrags4
5

Kamerstuk 25 295, nr. 511
https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelen-welbevinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 620

2

wetenschappelijke en epidemiologische literatuur in relatie tot innovaties
in de zorg bekijken om nieuwe inzichten te betrekken bij het onderzoek.
Vervolg praktijktest
Op 17 augustus ben ik gestart met de praktijktest van CoronaMelder in vijf
regio’s in Nederland. Hierbij is de werking van de app in de praktijk getest
en tegelijkertijd gekeken naar de technische werking van CoronaMelder bij
grotere aantallen gebruikers. Op dinsdag 6 oktober hadden ruim 1,4
miljoen mensen de app gedownload. In de vijf GGD regio’s die de app
ondersteunen tijdens deze testperiode is er tot op dinsdag 6 oktober door
615 personen aangegeven dat zij positief getest zijn. Dit is samen met de
GGD en op vrijwillige basis gebeurd. Contacten van de betreffende
personen zijn op deze wijze via CoronaMelder gewaarschuwd. Op basis
van ruwe cijfers uit de praktijktest, die nog nader moeten worden
onderzocht, is het percentage van positieve testen na notificatie in week
40 10,5%. In het reguliere BCO bleek bij huisgenoten over het gemiddelde
van de weken 27 tot en met 37 13,3% besmet, van overige nauwe
contacten in dezelfde periode lag dit percentage op 5,8%. Ik constateer
daarmee, op basis van deze eerste cijfers, dat het vindpercentage van de
app veel dichter blijkt te zitten bij het vindpercentage onder huisgenoten
dan onder overige nauwe contacten.
Europese samenwerking in contacten Apple en Google
Tijdens het debat dat ik met uw Kamer heb gevoerd op 2 september heb ik
uw Kamer toegezegd in overleg te gaan met mijn Europese collega’s over
het maken van afspraken met Apple en Google over het uitzetten van het
exposure notifcation framework als de Nederlandse regering bepaalt dat
dit niet meer nodig is. In Europees verband wordt momenteel hard
gewerkt aan de uitrol van de European Federated Gateway Service (EFGS)
die het mogelijk maakt om nationale notificatie-apps zoals CoronaMelder
interoperabel te maken met apps van andere landen. Deze interoperabiliteitsoplossing werkt ook conform het GAEN (Google/Apple Exposure
Notification) protocol. Hier is in Europees verband doorlopend overleg
over met Apple en Google. Op Europees niveau is door mijn ministerie
ingebracht dat Nederland graag gezamenlijk op wil trekken bij het maken
van afspraken over hoe het framework uit te schakelen is. In eerste
instantie is door de andere lidstaten aangegeven dat ze dit niet als
aandachtspunt beschouwen. Ik zal dit op korte termijn opnieuw inbrengen
in het overleg.
Ik heb u ook toegezegd bij de Ierse collega’s na te gaan hoe het zit met het
bericht dat de Ierse app sinds lancering al 500.000 keer is verwijderd.
Navraag leert dat het gaat om een ruwe schatting op basis van statistieken uit de app. Ierland houdt in de app, op basis van toestemming van
de gebruiker, statistieken bij over het gebruik van de app. Een groot deel
van deze verwijderingen komt van Android telefoons, wat waarschijnlijk te
wijten aan een softwarefout in de Ierse app. Door deze fout liep de batterij
van Android telefoons snel leeg wat dus mogelijk heeft geresulteerd in het
verwijderen van de app door gebruikers. Deze softwarefout is binnen 36
uur hersteld. Eind september was het aantal downloads van de Ierse app
weer toegenomen en lag dit op 1.970.000 gebruikers, wat neer komt op
zo’n 40% van de bevolking. Dit getal is al gecorrigeerd voor de eerdere
500.000 verwijderingen.
Definitieve uitvoeringstoets
Zoals in mijn vorige brief aangegeven2, is gedurende de praktijktest door
Berenschot een uitvoeringstoets uitgevoerd. Het doel van de uitvoerings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 620

3

toets was zicht te krijgen op de impact van de introductie van CoronaMelder op de GGD-en. De managementsamenvatting van de tussenrapportage van dit onderzoek heb ik u bij mijn vorige brief toegestuurd. Bij
deze brief vindt u het definitieve rapport.
De conclusie van de uitvoeringstoets is dat de GGD-en positief kritisch
staan tegenover CoronaMelder als aanvulling op de reguliere bron- en
contactonderzoek. Wel kwam uit het onderzoek naar voren dat de
onduidelijkheid over testen na notificatie, maar zonder klachten, het
draagvlak voor het gebruik van CoronaMelder verminderde. Het beeld van
een aantal GGD-en was dat testen zonder klachten leidt tot een toename
van testen bij een schaarste aan testcapaciteit. Vanwege de schaarse
testcapaciteit is het onderdeel «testen zonder klachten» na notificatie als
onderdeel van de praktijktest stop gezet6.
Uit de uitvoeringstoets bleek ook dat de beschikbaarheid van een
e-learning module de werkzaamheden voor de GGD-medewerkers die het
bron-en contactonderzoek in de testregio’s doen heeft vergemakkelijkt. De
aanvullende taken in het reguliere bron- en contactonderzoek vanwege
CoronaMelder blijken goed uitvoerbaar en weinig extra tijd te kosten.
Deze taken worden door BCO-medewerkers uitgevoerd. Een aantal
GGD-en ervaren wel dat CoronaMelder de regie over het reguliere BCO
kan bemoeilijken. In de uitvoeringstoets zijn verschillende aanbevelingen
gedaan, die ik samen met GGD GHOR Nederland heb opgevolgd. Zo is
meer bekendheid gegeven aan de Helpdesk CoronaMelder. GGD GHOR
Nederland heeft mij laten weten klaar te zijn voor de introductie van
CoronaMelder.
Adviezen 10 en 11 Begeleidingscommissie
Op 28 augustus heeft de Begeleidingscommissie haar tiende advies
uitgebracht waarin de begeleidingscommissie aandacht vraagt voor de
noodzaak van voldoende testcapaciteit om opvolging te kunnen geven
aan de notificaties van CoronaMelder. Zij is van mening dat de effectiviteit
van de app in gevaar komt indien genotificeerden zich niet kunnen laten
testen. Het advies is om spoedig de testcapaciteit uit te breiden, zodat ook
mensen zonder symptomen die een notificatie van CoronaMelder hebben
ontvangen, getest kunnen worden. Indien de LCI-richtlijnen in de
toekomst zo worden aangepast dat dit wordt aanbevolen zal ook
CoronaMelder dat handelingsadvies bevatten. Daarnaast wordt ook
geadviseerd om een wettelijke basis te creëren voor vrijwillige, geanonimiseerde gegevensverwerking om de effectiviteit van de app te kunnen
meten. In overleg met de commissie wordt nu beoordeeld of dit met
behoud van de privacy van gebruikers mogelijk is.
Hierop volgend bracht de commissie op 3 september haar elfde advies uit
waarin wordt ingegaan op het belang van testen zonder klachten na
notificatie. Dit handelingsperspectief draagt volgens de commissie bij aan
de kans dat mensen de app installeren en ook blijven gebruiken. Indien de
testcapaciteit nog niet voldoende is om dit handelingsperspectief van
direct testen bij een notificatie te garanderen, adviseren zij om nog niet
over te gaan tot landelijke introductie. Naar aanleiding van dit advies ben
ik in gesprek gegaan met de commissie. De voorzitter heeft mij laten
weten dat dit het ideale scenario is en wat de commissie betreft het meest
effectief is. Maar meldde daarbij ook dat in de huidige situatie met
beperkte testcapaciteit de landelijke introductie van CoronaMelder zonder
testen zonder klachten al een bijdrage kan leveren aan het bestrijden van
de epidemie.
6

Kamerstuk 25 295, nr. 537

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 620

4

Gedurende de praktijktest in de 5 GGD-regio’s in Nederland konden
gebruikers die een notificatie kregen zich wel als proef enige tijd zonder
klachten laten testen. Door de toegenomen druk op de testcapaciteit is dit
handelingsperspectief, zoals ook eerder in deze brief beschreven,
gewijzigd en in lijn gebracht met de algemene LCI-richtlijn. Bij landelijke
introductie zal het op dat moment geldende advies na notificatie worden
gehanteerd. Het RIVM doet onderzoek naar de toegevoegde waarde van
asymptomatisch en presymptomatisch testen. Als dit leidt tot nieuwe
inzichten zal het OMT gevraagd worden te adviseren over andere
afwegingen in het testbeleid. Zoals ook toegelicht in mijn brieven van
28 augustus en 11 september7 werk ik op dit moment aan het verruimen
van de testcapaciteit. Op de langere termijn wordt daarnaast gewerkt aan
het op grotere schaal kunnen inzetten van innovatieve testmethoden.
Geleerde lessen toepassen
Zoals ik u op 2 september heb toegezegd, is er contact geweest tussen
mijn ministerie en het Ministerie van BZK over het borgen van de
geleerde lessen die te trekken zijn uit de ontwikkeling van CoronaMelder.
Deze lessen kunnen worden ingezet bij het verbeteren van de omgang van
de overheid met ICT. Afgesproken is dat Bureau ICT-toetsing betrokken
wordt bij de evaluatie van dit traject. De reikwijdte en het moment van
deze evaluatie worden nader uitgewerkt. De evaluatie zal onder andere
worden gebruikt om de afweging omtrent het gebruik van open source
software te kunnen concretiseren. Naar verwachting zal deze evaluatie
begin komend jaar starten. Ik verwacht u voor de zomer over de
uitkomsten van deze evaluatie en de lessen voor de rijksoverheid te
kunnen informeren.
«Oplossing 2»
In mijn Kamerbrief dd. 22 april8 heb ik u, met verwijzing naar het
OMT-advies van 6 april, geïnformeerd over het tweede thema dat ik zou
onderzoeken in het kader van digitale ondersteuning van het bron- en
contactonderzoek; de inzet van apps bij thuisrapportage. Dit stelt mensen
die positief zijn getest op het coronavirus onder meer in staat zelf digitaal
gegevens over hun contacten aan te leveren bij de GGD. Hierdoor hoeft
die inventarisatie niet (in zijn geheel) uitgevoerd te worden door een
GGD-medewerker, wat veelal telefonisch gebeurt, en wordt de tijd van het
bron- en contactonderzoek verkort. Ook de kans op fouten bij overname
van gegevens wordt zo verminderd. Gedurende de marktconsultatie van
april zijn meerdere oplossingen ingebracht, maar geen van de ingezonden
oplossingen adresseerde het doel van deze tweede digitale oplossing; het
verkorten en daarmee versnellen van het bron- en contactonderzoek.
Met de tweede digitale oplossing, met als werktitel «Oplossing 2», wordt
mogelijk gemaakt dat een besmet persoon, na een positieve testuitslag of
wanneer de test wordt aangevraagd of afgenomen, contactgegevens van
relevante contacten zelf kan verzamelen en met de GGD kan delen. De
GGD-medewerker beschikt op deze manier sneller over de relevante
contactgegevens van contacten van een besmet persoon. Ook zijn deze
contactgegevens mogelijk van een betere kwaliteit dan bij het reguliere
bron- en contactonderzoek-proces doordat deze niet telefonisch worden
doorgegeven en vervolgens moeten worden ingetypt door de
GGD-medewerker.

7
8

Kamerstuk 25 295, nrs. 511 en 537
Kamerstuk 25 295, nr. 277

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 620

5

De GGD heeft specificaties voor deze tweede digitale oplossing vastgesteld. De eerste versie, die op korte termijn beschikbaar zal komen, bevat
op verzoek van de GGD GHOR Nederland de volgende functionaliteiten:
«installeren en aanmelden», «contactgegevens verzamelen» en «contactgegevens delen met GGD (zonder automatische koppeling met de
systemen van de GGD)». Onderzocht wordt of met het toevoegen van
functionaliteiten zoals «klachten registreren» en «informeren en ondersteunen» de ondersteuning van het BCO-proces verder kan verbeteren.
Ik ondersteun de GGD bij het realiseren van deze toepassing. Net als bij
CoronaMelder doe ik daarbij geen concessies ten aanzien van privacy,
informatieveiligheid, grondrechten, nationale veiligheid en toegankelijkheid en vrijwillig gebruik. Hiermee beoog ik het noodzakelijke
draagvlak en vertrouwen te creëren en te komen tot een solide implementatie op basis van geldende wet- en regelgeving.
Rectificatie antwoord
Geconstateerd is dat bij de beantwoording van uw vragen in het kader
van de wetsbehandeling van de Tijdelijke wet notificatie-applicatie
covid-19 een fout is geslopen in de beantwoording van vraag 239 in de
Nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk 35 538, nr. 10). Hierbij is
geantwoord dat het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens op
maandag 10 augustus is ontvangen. De AP heeft mij erop gewezen dat het
advies op vrijdag al 7 augustus op mijn ministerie is bezorgd. Dit blijkt
inderdaad correct. Het advies is 7 augustus bezorgd en op 10 augustus
overhandigd aan de verantwoordelijke beleidsdirectie.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 620

6