Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 835

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)

Nr. 4

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 8 april 2014
De vaste commissie voor Economische Zaken en de vaste commissie voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben op 6 februari 2014 overleg
gevoerd met Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken en minister
Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.)
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Neppérus
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-33835-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

1

Voorzitter: Graus
Griffier: Van Bree
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Van Dekken, Dik-Faber,
Van Gerven, Geurts, Graus, Lodders en Thieme,
en Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken, en minister
Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die vergezeld zijn van
enkele ambtenaren van hun ministeries.
Aanvang 14.00 uur.
De voorzitter: Ik open dit algemeen overleg en heet van harte welkom
allereerst de mensen op de publieke tribune en de kijkers en luisteraars
thuis, de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en ook de
Staatssecretaris van Economische Zaken, evenals de aanwezige leden van
de commissie Economische Zaken. Dit overleg gaat maximaal vier uur
duren. Uiterlijk om 18.00 uur zal ik afhameren, wat er ook gebeurt. Ik stel
voor dat er in ieder geval acht minuten spreektijd geldt per fractie en ik
hoop dat wij vanuit de Kamercommissie kort kunnen zijn in de interrupties. Ik wil maximaal twee interrupties toestaan. Hoe we het in tweede
termijn doen met de interrupties, moeten we nog bezien. Dat is afhankelijk
van hoeveel tijd we nodig hebben voor de eerste termijn. Ik wil nog even
melden dat de heer Dijkgraaf van de SGP zich heeft afgemeld. De heer
Geurts van de CDA-fractie zal voor hem waarnemen.
Dan geef ik als eerste het woord aan mevrouw Thieme van de Partij voor
de Dieren.
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Gaan we de voedselveiligheid, de
volksgezondheid en het dierenwelzijn meer of minder bevorderen? Dat is
de vraag die vandaag centraal staat in dit debat. Inmiddels is duidelijk
geworden dat de coalitiepartijen van deze coalitie van water en vuur
lijnrecht tegenover elkaar staan bij het beantwoorden van die vraag. De
VVD wil minder toezicht en de Partij van de Arbeid wil meer. De vraag is
wie de rug recht houdt en hoeveel de principes van de PvdA waard zullen
blijken. De makkelijkste weg is minder NVWA, minder toezicht en de boel
de boel laten, exact waar de VVD voor pleit. Daarmee negeert de VVD
talloze rapporten waarin Nederland een zware onvoldoende krijgt voor
toezicht op voedselfraude, voedselveiligheid en dierenwelzijn. Directeur
Opperhuizen van de NVWA zegt dat verschillende bedrijven in de
vleesketen, inclusief de handel, geen verantwoordelijkheid nemen voor de
voedselveiligheid. Ook Dirk Duijzer, directeur Coöperatie, Bestuur en
Duurzaamheid bij de Rabobank, zegt: «voedselschandalen zijn geen
incidenten meer. Het zelfreinigend vermogen van de sector is bedroevend.
Ik ken geen sector waarin bestuurders en ondernemers zo weinig
verantwoordelijkheid nemen voor elkaar». Het is aan dovemans oren
gericht bij de VVD. Structurele wetsovertreding vraagt om een sterke
voedselwaakhond, die afrekent met wangedrag, maar de NVWA is in tien
jaar tijd welbewust verzwakt: de NVWA is kapot bezuinigd en uitgebeend.
De onafhankelijkheid is in het geding geraakt en expertise is verloren
gegaan. De vleeskeuring werd ondergebracht bij de private onderneming
KDS. De mislukte privatisering van de vleeskeuring kostte de overheid 50
miljoen euro en leidde alleen maar tot een toename van het aantal
vleesschandalen.
Ik ken de Staatssecretaris als een politica met idealen en als een bewindspersoon die zich daadkrachtig kan opstellen. Het verbaasde me dan ook
niet dat de Staatssecretaris de voedselveiligheid, het dierenwelzijn en het
NVWA-toezicht daarop een centrale plek heeft gegeven in het kabinetsbeleid. Hulde daarvoor. Onderzoek van de Stichting Dier&Recht over de
naleving van dierenwelzijnswetgeving in de vee-industrie door de NVWA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

2

leert dat er in 2013 2,7 miljard wetsovertredingen hebben plaatsgevonden.
Ondanks «law and order»-coalitiegenoot VVD is het blijkbaar toch zeer
moeilijk om de stelselmatige wetsovertredingen in de veehouderij aan te
pakken. Veehouders blijken zelden te worden geverbaliseerd en als er al
proces-verbaal wordt opgemaakt, wordt dit vaak door kennistekort
geseponeerd door het Openbaar Ministerie. De optelsom van een zeer
kleine pakkans plus een zeer lage boete levert als uitkomst fraude en
misstanden op. Paardenvlees wordt omgekat tot rundvlees, nota bene
door een recidivist, een slachterij waar sinds 2012 overtredingen zijn
geconstateerd. Het onvoldoende fixeren bij onverdoofde slacht, het
kappen van snavels bij eenden, poepvlees en intimidatie van
NVWA-medewerkers: men kan in dat bedrijf ongestoord zijn gang gaan.
Kan de Staatssecretaris uitleggen waarom ze dit bedrijf niet sluit?
Het klinkt mooi, 175 fte, oplopend tot 245 fte extra erbij bij de NVWA. Er is
echter meer dan 1.500 fte wegbezuinigd. Dit is dus slechts een druppel op
een gloeiende plaat.
De Algemene Rekenkamer constateert dat de nieuwe toezichtsmethoden,
die minder geld zouden kosten, zoals risicogericht toezicht, helemaal geen
besparing zullen opleveren, dat er geen scherp inzicht is bij de NVWA in
de naleving van wetgeving en dat de kwaliteitssystemen van de vleessector zich tot nu toe niet hebben bewezen. Investeren of minder doen,
dat is de keuze volgens de Rekenkamer. Minder doen is alleen geen optie,
de maatschappij eist meer toezicht na de aanhoudende voedselschandalen. De rek is er dus uit bij de NVWA. Ze moet versterkt worden, en niet
alleen ten aanzien van het toezicht op de vleessector. Gisteravond hebben
we de schokkende EO-reportage kunnen zien over hoe Nederland de spil
vormt bij de illegale handel in exotische dieren, terwijl toezicht en
handhaving volkomen falen. Geen expertise, geen mankracht. De illegale
exotenhandel is immens en te vergelijken met de drugshandel. Is de
Staatssecretaris bereid om een expertteam te vormen voor het toezicht op
de illegale handel en smokkel?
Tijdens het rondetafelgesprek dat deze Kamer heeft gehouden, waren alle
toezichtexperts het erover eens: er moeten meer onafhankelijke controles
komen. De Staatssecretaris reserveert hiervoor slechts 6 fte. Dat is
volstrekt onvoldoende. Is de Staatssecretaris bereid om de capaciteit voor
onaangekondigde controles te verhogen? Meer straf en minder begrip
voor wetsovertreders. Niet vooruitschuiven, maar aanpakken. Is de
Staatssecretaris van mening dat het Bureau Risicobeoordeling &
onderzoeksprogrammering (BuRO) een bijdrage kan leveren aan het
gebrek aan kennis over dierenwelzijn? Is de Staatssecretaris bereid om de
Wet onafhankelijke risicobeoordeling Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit aan te passen, zodat het bureau hierin een wettelijke taak krijgt?
Graag hoor ik hierop een reactie. Ik overweeg een motie op dit punt.
Het plan van aanpak van de Staatssecretaris metselt scheurtjes dicht,
maar zorgt niet voor een herstructurering van een falend systeem van
toezicht en handhaving. Wat zijn de prioriteiten? Hoe wordt de onafhankelijkheid gewaarborgd en hoe krijgt de NVWA weer expertise? Hoe wordt
het toezicht weer effectief en intensief, waar nodig? De Staatssecretaris
levert de Kamer geen antwoorden en afrekenbare doelstellingen, ondanks
alle beloftes. Graag een reactie.
De slachterijen hebben een aantal jaren geleden omwille van kostenreducties de kans gegrepen om de slachtkeuringen aan de lopende band te
versnellen, door enkel op afstand te laten kijken naar de karkassen.
«Zichtkeuring» heet dat met een mooi woord. Zo zijn ze in staat om de
lopende band te versnellen, en maar liefst 650 varkens per uur te slachten.
Keurmeesters hebben de noodklok geluid. Dit kan zo niet langer. Is de
Staatssecretaris bereid om niet langer zichtkeuringen in de slachterijen
toe te staan? Ze zei dat deze ter discussie staan, maar wanneer gaat ze nu
iets doen? Ik overweeg een motie op dit punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

3

Voorzitter. Ik rond af. De VVD heeft inmiddels hard en duidelijk positie
gekozen. Geen extra toezicht, geen extra handhaving. Vandaag zal
duidelijk worden of de PvdA daarvoor zwicht, omdat dit onderwerp geen
crisis waard zou zijn, of dat de PvdA kiest voor aanpakken in plaats van
doorschuiven, en straf voor iedereen die straf verdient. Meer straf en
minder begrip voor criminelen. Als dat het geval is, zal de Partij voor de
Dieren dat van harte steunen. Law and order. Het welzijn van mensen en
dieren verdient niet alleen wettelijke bescherming, maar ook werkelijke
bescherming.
De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Thieme. U bent netjes binnen de tijd
gebleven. Ik hoop dat de heer Van Gerven dat goede voorbeeld zal volgen.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Dat is bij mij altijd afwachten. Ik wil
beginnen met het standpunt van mr. Pieter van Vollenhoven uit het najaar
van 2013, bij het verschijnen van de voorpublicatie van Uitgebeend. Hij zei
daarin het volgende. Het is een tamelijk lang citaat, maar toch wel
belangrijk. «Uit vele onderzoeken valt te constateren dat door de
introductie van het begrip zelfregulering een onbalans is ontstaan tussen
de verantwoordelijkheid van de overheid voor veiligheid enerzijds en die
van de onderneming of organisatie anderzijds. Met de introductie van de
zelfregulering zijn wij immers terechtgekomen in het tijdperk van: laat de
veiligheid aan de sector of de organisaties zelf over, en iedere organisatie
wordt nu geacht, zijn eigen verantwoordelijkheid voor veiligheid te
nemen. Geen betutteling meer door de overheid en de overheid op
afstand. Voor de handhaving van deze normen en richtlijnen zijn wij als
samenleving dus zeer afhankelijk van het interne toezicht van de
organisaties zelf. Zelf heb ik bij vele onafhankelijke onderzoeken mogen
ervaren dat de organisaties zich regelmatig niet hielden aan hun eigen
afspraken of aan de regels van de sector, vaak op grond van economische
motieven – winst prevaleerde boven de veiligheid – of op grond van het
gegeven dat deze regels toch geen verbindende voorschriften waren». Tot
zover mr. Pieter van Vollenhoven en de Stichting Maatschappij en
Veiligheid.
De vraag aan het kabinet is hoe het deze stellingname van Pieter van
Vollenhoven beoordeelt. Moeten wij niet het primaat herstellen van de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, die te allen tijde de volksgezondheid laat prevaleren boven de economische belangen? Van Vollenhoven staat niet alleen, want ook oud-minister Veerman en oud-minister
Brinkhorst vinden dat VWS de eerstverantwoordelijke moet zijn. Veerman
zegt dat het volksgezondheidstoezicht van de Keuringsdienst van Waren
op de achtergrond is geraakt. Graag hoor ik daar een reactie op.
Niet alleen het overhevelen naar Economische Zaken heeft heel slecht
uitgepakt. Ook de reorganisatie en de bezuinigingen eisen hun tol.
«Goedkoop is duurkoop»: het is niet altijd waar, maar in het geval van de
Voedsel en Warenautoriteit zeker wel. Balkenende en Rutte I dachten
goedkoop uit te zijn door het mes te zetten in de controlerende instantie
en door een reorganisatie en een fusie, maar we weten uit het rapport van
de Algemene Rekenkamer dat daar niets van terecht is gekomen. We
struikelen van het ene voedselschandaal naar het andere en van het ene
geval van het niet-naleven van dierenwelzijnsregels naar het andere. Er
komt sterk het beeld naar voren dat de organisatie op zijn kop heeft
gestaan, heel veel mensen zijn ontslagen en dat dit alles bij elkaar een
heel explosief mengsel was, dat heeft geleid tot enorm kwaliteitsverlies en
ook een verlies aan vertrouwen in de Voedsel- en Warenautoriteit.
De SP is van meet af aan heel kritisch geweest over deze ontwikkelingen
en deze plannen. Nu kunnen we zien dat er een koerswijziging is. Dat kan
niet miskend worden. Er wordt weer gewerkt aan capaciteitsvermeerdering. Als we echter kijken naar 2018, zien we toch dat de middelen
eigenlijk hetzelfde blijven, begrotingstechnisch. Kan nog eens worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

4

toegelicht hoe je 175 fte kunt winnen, zonder dat de begroting hoger
wordt? Er wordt grofweg een vijfde van het personeel teruggehaald dat is
wegbezuinigd, want er zijn rond de 1.000 mensen wegbezuinigd. Is dat
voldoende? Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat de Voedsel- en Warenautoriteit weer een leeuw wordt, in plaats van het lam dat ze geworden is? Hoe
gaan we dat doen?
De dierenrechten zijn al genoemd. Heel veel zaken gebeuren gewoon
zonder dat er iets tegen wordt ondernomen. Hoe kunnen we die trend
keren? Als je immers de mentaliteit van de sector wilt verbeteren, dan
moet de sector erop kunnen vertrouwen dat de inspectie elk moment voor
de deur kan staan. De kans dat er gecontroleerd wordt, moet reëel zijn. Als
dat één keer in een eeuw is, gaat dat niet werken.
Ik wil ook nog even stilstaan bij de zalmaffaire bij Foppe. Ik heb het
rapport gelezen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en ik ben daar erg
van geschrokken. Het was eigenlijk het grootste geval van voedselbesmetting aller tijden, of in ieder geval van de laatste decennia. Als je bij
het monitoren dan ziet hoe lang het vanaf het moment dat volstrekt
duidelijk is waar de bron zit, duurt voordat die bron geëlimineerd is en alle
producten zijn teruggehaald en er krachtdadig is opgetreden, dan blijkt
heel duidelijk dat Foppe in dit geval alles gedaan heeft om zo min
mogelijk waren te hoeven terughalen. De retail heeft zitten aarzelen. Dat
brengt mij weer terug op mijn stelling. Moet de Voedsel- en Warenautoriteit niet toch onder VWS worden gebracht, zodat er doorgepakt kan
worden? De Staatssecretaris heeft in haar beleidsbrief het belang van de
sector uitdrukkelijk als criterium opgenomen. Volgens mij is dat een
principiële denkfout. Economische Zaken moet denken aan de sector,
maar de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit niet. Die moet denken
aan de volksgezondheid. Is het kabinet bereid om dat criterium eruit te
halen of om toch te zeggen: wij brengen het terug bij VWS, waar het in
principe gewoon thuishoort?
Dan had ik nog een voorstel. Ik wil toch één fte eraf halen bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Ik hoop dat het kabinet dat over wil
nemen. Die ene fte moet dan officier van justitie worden, gespecialiseerd
in het bestrijden van voedselfraude en het garanderen van de voedselveiligheid. Het is immers een vaak gehoorde klacht dat een zaak bij de
landelijke inspectiedienst wordt aangedragen, maar dat er dan weer een
probleem is bij het OM of bij de officier van justitie, want die hebben ook
weer prioriteiten, waardoor de zaak in de la blijft liggen. Als we het doen
zoals ik voorstel, komen we misschien echt tot het aanpakken van
geconstateerde grote zaken. Dan komen we weer een stap verder.
Mevrouw Thieme (PvdD): Het is natuurlijk een sympathieke gedachte om
één fte daarvoor te gebruiken, alleen zou ik het ontzettend jammer vinden
als de NVWA daarmee verzwakt wordt, terwijl we in de controle en het
toezicht juist ook meer mensen nodig hebben. Het lijk mij eerder dat we
aan de minister van Veiligheid en Justitie moeten vragen om een officier
van justitie vrij te maken voor dit soort zaken. Is de SP dat met mij eens?
De heer Van Gerven (SP): Ik heb een dekkingsvoorstel gedaan, omdat ik
wil voorkomen dat er gezegd wordt: mijnheer Van Gerven, geweldig,
maar u hebt geen dekking. Ik wil gewoon het principiële punt maken.
Waar dat geld uiteindelijk vandaan komt ... Wij hebben minister Opstelten
hier niet bij zitten en kunnen niet direct zaken met hem doen. Ik heb
slechts het principiële punt willen maken: moet er niet een gespecialiseerde officier van justitie komen die de zaken gaat aanpakken waar we
het vandaag over hebben?
Mevrouw Thieme (PvdD): Zeker, die moet er komen, daar pleiten wij ook
al jaren voor. Ik zou de capaciteit echter niet bij de NVWA weg willen
halen, maar ik begrijp uw punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

5

De heer Van Gerven (SP): Ik kom nog even terug op de fundamentele
herbezinning. Ik vind ook dat een aantal controlerende ...
De voorzitter: U hebt nog een halve minuut. Dat wil ik er even bij
vermeld hebben.
De heer Van Gerven (SP): Oké. Ja, dat is ernstig.
Instanties als QLL en KDS hebben private belangen en moeten toch
toezicht houden. Wil men daar toch eens op ingaan? Ik noemde al de
motie over de Gezondheidsdienst voor Dieren enzovoorts. Moeten we
daarin toch niet gewoon heel straight te werk gaan?
Afrondend nog twee korte punten. Kan er een meldplicht komen voor
voedselfraude? Dat is een vraag. Wat zijn de gedachten daarover?
Tot slot een heel specifieke vraag. De Staatssecretaris heeft openbaarheid
van zaken gegeven inzake de MKZ-zaak Kootwijkerbroek. Wil het kabinet
inzicht geven in de testresultaten behorend tot de zaak van Jack
Gommers? Dat is een boer die grote problemen heeft ondervonden. Zijn
zaak ligt bij de Ombudsman en die heeft gezegd dat de zaak gegrond is en
dat er transparantie moest komen.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. De NVWA is een kaartenhuis en dit
kabinet van PvdA en VVD gaat in zo’n kaartenhuis een verbouwing
houden. De kans van slagen is klein. Er is een groot gevaar van instorting
en deze verbouwing moet grotendeels betaald worden door de ondernemers in de agrarische sector, terwijl die geen betrokkenheid hebben
gehad bij de verbouwplannen. Wat het CDA betreft, wordt de bouwvergunning zo niet verleend. Eerst moet er orde op zaken worden gesteld
binnen de NVWA. Van het agrarisch importplatform tot de palingsector
heeft de Kamer waarschuwingen gekregen. Het agrocomplex is een van
de belangrijkste steunpijlers van de huidige Nederlandse economie. De
voorgestelde tariefverhogingen en de andere lastenverzwaringen van dit
kabinet hebben tot gevolg dat de Nederlandse land- en tuinbouw niet
meer kan concurreren met het buitenland.
Dit PvdA- en VVD-kabinet draait onze exportpositie de nek om. Het CDA
heeft vijf speerpunten. Punt één: het CDA wil een adviesraad van
landbouwvertegenwoordigers en de dierenbescherming bij de NVWA. De
NVWA moet goed gaan functioneren in het belang van binnenlandse afzet
en export. Punt twee: het CDA wil dat de slager ook zijn eigen vlees keurt.
Bedrijven moeten hun eigen verantwoordelijkheid kunnen blijven nemen.
Dat houdt ook de kosten in de hand. Het CDA wil een kleinere overheid in
plaats van een grotere. De NVWA moet een klantvriendelijke organisatie
worden, die tegen lage kosten haar diensten aanbiedt. Punt drie: alle
branches en sectoren die onder toezicht staan van de NVWA gaan naar
rato bijdragen. Het kabinet moet hierover met een voorstel komen. Punt
vier: het CDA wil een onafhankelijk rapport over de effecten van de
voorgestelde NVWA-tariefverhogingen. Tot de uitkomsten duidelijk zijn en
besproken met de Kamer, komt er geen prijsverhoging voor het bedrijfsleven. En punt vijf: het CDA wil dat de NVWA toezicht houdt als een
autoriteit. De NVWA moet vertrouwen wekken, gezag uitstralen en respect
afdwingen, kortom: een echte autoriteit zijn. Fraudeurs moeten keihard
aangepakt worden. Graag hoor ik een reactie van het kabinet op onze vijf
speerpunten. Ik zal ze ook nog iets duidelijker toelichten.
Punt één, de adviesraad. Het lijkt erop dat de NVWA efficiënter wil gaan
werken, maar dit kabinet wil dat het bedrijfsleven onmiddellijk veel meer
moet bijdragen. Een dierenarts kost per dag al meer dan € 1.000. Daar zit
een overhead van 45% in en nu komt daar nog een verhoging van 20%
bovenop. Het verbeterplan lijkt alleen van en door de overheid gemaakt.
Waarom heeft dit PvdA- en VVD-kabinet daarvoor gekozen? Dat vraag ik
de beide bewindslieden. Het CDA wil dat de NVWA de landbouwvertegenwoordigers en de dierenbescherming nauw betrekt bij het opstellen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

6

het uitvoeren van het verbeterplan. Het wil een NVWA die in dit traject
naast de gebruiker staat en niet tegenover de gebruiker.
Punt twee: de slager keurt ook zijn eigen vlees. De verantwoordelijkheid
voor kwaliteit en veiligheid van voedingsmiddelen ligt bij de producent.
Elke schakel is verantwoordelijk voor zijn eigen toevoeging. De varkenshouderij en de pluimveehouderij worden door dit kabinet onevenredig
hard getroffen. In het mestbeleid blijven ze vooralsnog opgezadeld met
productierechten. Het CDA is tegen het intrekken van de erkenning voor
QLL en daarmee ook tegen het herinvoeren van de klepkeuring en tegen
het schrappen van de tweede verzamelslag voor schapen en kalveren. De
overtredingen die zijn geconstateerd, betreffen vooral administratieve
fouten zonder nadelige gevolgen voor de diergezondheid en het dierenwelzijn. Verder is intrekken van het QLL weer een lastenverzwaring voor
de sector. Waarom gaat de Staatssecretaris tegen het advies van de
NVWA in? In de varkenshouderij is de vierdagenregeling een nationale
kop, terwijl in de EU-verordening sprake is van 28 dagen. Als Nederland
bij Europese regelgeving zou aansluiten, scheelt dat weer NVWA-kosten.
Dit kabinet zet de NVWA dus in voor nationale koppen en de boer betaalt
het gelag.
Dan een voorbeeld uit de pluimveehouderij. De export van mestverwerkingsproducten is door de verplichte mestverwerking erg belangrijk
geworden voor de Nederlandse veehouderij. Bij de export van mest zijn
gezondheidsverklaringen nodig. Deze worden vrijwel volledig geautomatiseerd door de NVWA afgegeven. Toch worden de tarieven daarvoor in de
huidige voorstellen verder verhoogd. Voor de export van mest uit de
gemiddelde vleeskuikenstal – dat zijn twaalf vrachtwagens vol mest,
hebben ze mij verteld – betekent dit een prijsstijging van maar liefst 225%.
Met deze prijsstijging wordt het certificeren van deze vrachten door een
inspecteur van de NVWA die naar het pluimveebedrijf moet komen, zelfs
goedkoper. Dit kan toch niet de bedoeling zijn van geautomatiseerd
certificeren op afstand?
Dan een voorbeeld uit de scheepvaart. Bij de bevoorraders worden zowel
starttarief als kwartierkosten verhoogd. De tarieven gaan voor hen met
ruim 80% stijgen en de NVWA is al een stuk duurder dan de collega’s in
de rest van de EU. Internationale schepen zullen uitwijken naar andere
havens om bevoorraad te worden. Is het kabinet zich hier wel van
bewust? Of zijn de schepen in onze havens niet belangrijk meer?
Punt drie: branches en sectoren dragen naar rato bij. Toezicht is een
overheidstaak. In heel veel sectoren hoeft het bedrijfsleven daar niet aan
mee te betalen. In Nederland moeten met name de voedselproducenten
wel betalen aan de NVWA. Het CDA is van mening dat de NVWA moet
kiezen voor risicogericht toezicht. Waarom kiest het kabinet niet voor het
naar rato laten bijdragen van alle branches en sectoren waarin de NVWA
controleert? Waarom kiest het kabinet niet voor vernieuwende vormen
van toezicht, zoals het ondernemingsdossier en de inspectieview?
Punt vier: het CDA wil een onafhankelijk rapport over de effecten van de
voorgestelde NVWA-tariefverhoging. Ik herhaal het nog maar een keer: tot
de uitkomsten duidelijk zijn, komt er geen prijsverhoging voor het
bedrijfsleven.
Mijn laatste punt: de NVWA als autoriteit. In het belang van de aanpak
NVWA die we van dit kabinet hebben mogen ontvangen, lees ik geen
woorden als «gezag», «autoriteit» of «respect». Bij autoriteit hoort gezag,
vertrouwen en respect. Een gemiste kans, want hoe wil je zonder deze
woorden een autoriteit worden? Verwachten dat je dit soort respect
gewoon in je schoot geworpen krijgt, is dwaas.
Voorzitter. Aan het begin van mijn bijdrage vergeleek ik de NVWA met een
kaartenhuis. Als deze vijf punten niet op enige manier worden ingewilligd,
dan blijft de NVWA een kaartenhuis. Het is dan niet de vraag óf de NVWA
gaat omvallen, maar wanneer dat gebeurt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

7

De heer Van Gerven (SP): Het CDA heeft een krachtig lobbyverhaal
gehouden voor het zo min mogelijk doorberekenen van tarieven naar de
sector. Ik vat het zo maar even samen. Kan de heer Geurts ingaan op het
beleid van de afgelopen tien jaar, zoals ik het heb geschetst, waardoor er
een dramatische fusie heeft plaatsgevonden en er enorm is bezuinigd?
Een derde van het personeel is wegbezuinigd, waardoor de sector in
verwarring is geraakt, ook door het feit dat het bij VWS is weggehaald.
Zouden die factoren niet van wezenlijk invloed zijn geweest op – laat ik het
voorzichtig formuleren – het verlies aan kracht en autoriteit van de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit?
De heer Geurts (CDA): Als je goed kijkt naar de geschiedenis, dan heeft
de politiek in het verleden besloten dat er een goed toezicht op controle
gevormd zou moeten worden. Daar bedoelen we mee dat controles
gedaan kunnen worden door de mensen die de producten maken; die zijn
daar ook voor verantwoordelijk. We bedoelen er ook mee dat ze dat met
elkaar doen en binnen bepaalde kwaliteitssystemen kunnen borgen. Dat is
de controle. De overheid zou daar dan heel strikt toezicht op moeten
houden. Dan kan het met veel minder mensen en ook veel goedkoper. Dat
was de bedoeling in het verleden. Helaas is het nooit tot invulling
gekomen van het toezicht op controle en mijn pleidooi vandaag is: ga dat
wel doen!
De heer Van Gerven (SP): Ik constateer dus dat het CDA op deze
desastreuze weg voort wil gaan. Nog meer toezicht op afstand. Nog
minder personeel, begrijp ik, want het geld moet ergens vandaan komen.
We mogen geen retributies meer heffen, begrijp ik van het CDA. Wat vindt
de heer Geurts van de stelling die ik heb neergelegd van mr. Pieter van
Vollenhoven?
De heer Geurts (CDA): Ik zal heel kort reageren Ik laat het citaat voor
rekening van mr. Pieter van Vollenhoven.
De heer Van Dekken (PvdA): Voorzitter. Ik ga college Geurts mee het
kaartenhuis in leiden. De PvdA vindt dat voedsel veilig moet zijn en is
ontzettend geschrokken van de vele voedselschandalen van de afgelopen
tijd. Het is elke week wel een keertje raak. Misstanden bij het veevervoer
naar slachterijen; de paardenvleesaffaire; regulier varkensvlees en
reguliere eieren, die werden verkocht als biologisch. Het laatste hoogte- of
beter gezegd dieptepunt is mensenhaar in broodverbeteraar. Ik weet niet
of het waar is, maar misschien kan de Staatssecretaris daar zo meteen iets
over zeggen. Het lijkt mij wel een onsmakelijk tafereel.
Jarenlang leek er weinig aan de hand met het voedsel dat in Nederland
werd geproduceerd. Incidenteel waren er weleens problemen, maar
meestal leek het niet om systeemfouten te gaan. Door de vele voedselschandalen van de laatste tijd is inmiddels wel helder dat er wel degelijk
systeemfouten aanwezig zijn in de productieketen van ons voedsel. Het is
goed dat de problemen met de voedselproductie aan het licht gekomen
zijn, want dan kan daar ook echt actie op gepleegd worden. Als er
problemen bestaan in de productieketen van voedsel, is het aan de
toezichthouder om die te signaleren en actie te ondernemen. Helaas is
gebleken dat de toezichthouder dat werk in de laatste jaren niet altijd
optimaal heeft kunnen doen.
De NVWA is onvoldoende in staat geweest, zicht te houden op de
naleving van de regels door bedrijven. Uit het onderzoek van de
Algemene Rekenkamer blijkt dat het fusiebesluit van 2007 niet goed is
onderbouwd. De mogelijkheden en de beperkingen van nieuwe toezichtmethoden zijn niet goed onderzocht, waardoor het risicogestuurd toezicht
heeft gefaald. De structurele besparing van 50 miljoen in 2012 is bij lange
na niet gehaald, en de taakstelling voor 2018 is ook in verzachte vorm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

8

moeilijk haalbaar gebleken. De toenmalige PvdA-fractie – ik refereer aan
de heer Harm Evert Waalkens – had bij de fusie al twijfels over het nut van
de fusie van de NVWA. Helaas moet ik constateren dat die twijfels
bewaarheid zijn. Daarom is de PvdA-fractie tevreden dat de Staatssecretaris, maar natuurlijk ook de minister, harde maatregelen heeft genomen
om het toezicht op de voedselveiligheid te verbeteren. Het kabinet heeft
de conclusies en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer in het
verbeterplan verwerkt en de PvdA wil dan ook zeggen dat zij dit goed
onderbouwde en overwogen maatregelenpakket om het functioneren van
de NVWA te verbeteren, daadwerkelijk en heel concreet steunt.
De PvdA heeft wel vaker gezegd dat de NVWA meer middelen nodig heeft
om haar taken goed uit te kunnen uitvoeren. Wij zijn blij met de 33 miljoen
extra, waarmee de NVWA 100 fte’s structureel en 60 fte’s tijdelijk ter
beschikking krijgt. Deze extra slagkracht is nu noodzakelijk, omdat alle
incidenten hebben aangetoond dat de sector de voedselveiligheid feitelijk
onvoldoende kan garanderen. De PvdA is er ook voorstander van dat een
gedeelte van dat bedrag in rekening wordt gebracht bij het bedrijfsleven.
Het is immers ook een verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven dat
consumenten in Nederland kunnen vertrouwen op de veiligheid van in
Nederland geproduceerd voedsel. Ook is het in het belang van de sector
dat in het buitenland vertrouwen blijft bestaan in de veiligheid van
Nederlandse exportproducten. Naast de extra slagkracht in de vorm van
extra controleurs, zal de NVWA ook anders gaan werken. De dienst krijgt
een nieuw keuringssysteem, zodat er beter en gerichter kan worden
gecontroleerd op misstanden. Als er incidenten zijn, zal extra menskracht
beschikbaar zijn van interventieteams en fraudeurs zullen hard worden
aangepakt met hogere boetes. Een modernisering van de ICT-systemen
zorgt ervoor dat inspecteurs sneller en gerichter hun werk kunnen doen.
Daarnaast zullen de uitvoeringsteams kleiner worden gemaakt, zodat er
ook meer aandacht is voor de begeleiding en aansturing van de
medewerkers. De PvdA verwacht dat de NVWA beter zal gaan functioneren door deze maatregelen, die de efficiëntie en de effectiviteit van de
organisatie verbeteren.
Toch kan meer toezicht het vraagstuk van de voedselveiligheid nooit
helemaal oplossen. Dat moet de samenleving verwachten van de
voedselproducenten, maar ook van tussenhandelaars en retailers. Als
voedselproducenten de regels beter naleven, zullen fraude, foute
voorlichting en het bewust verwisselen van producten minder
voorkomen. Er zijn dan minder schandalen, er is meer vertrouwen en er is
dan ook minder toezicht nodig. Naast een betere controle moet er in de
sector dus ook een betere moraal komen. Er moet geproduceerd worden
volgens de regels en transparantie tegenover de consument. Juist gezien
het grote belang van de voedselproducerende sector voor de Nederlandse
economie moet de sector investeren in de betrouwbaarheid van de
Nederlandse producten.
Tot slot: voor de PvdA zijn er geen taboes bij het verbeteren van het
functioneren van de NVWA. Wat mijn fractie betreft, komt er dan ook meer
transparantie over bedrijven die het niet zo nauw nemen met de regels.
De NVWA dient de consument hierover duidelijker voor te lichten, zodat
de consument dergelijk gedrag kan meewegen in zijn of haar afweging
voor welk product hij of zij kiest.
De voorzitter: Er is een interruptie van de heer Van Gerven van de
Socialistische Partij. Ik wil de heer Van Gerven erop wijzen dat dit zijn
tweede interruptie is.
De heer Van Gerven (SP): Daar ben ik mij van bewust, voorzitter.
Wij hebben een rondetafelgesprek gehad, waarin professor Van Knapen in
zijn oordeel over de NVWA zei: daar lopen allerlei managers rond die geen
flauw idee hebben waar het over gaat. Grofweg twee derde van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

9

nieuwe arbeidsplaatsen komt bij het toezicht terecht en de rest bij een
versterking van de organisatie en het management. Deelt de Partij van de
Arbeid die indruk – laat ik het voorzichtig formuleren – en zou de balans
niet wat meer moeten doorslaan naar mensen op de werkvloer, met
minder managers en minder overhead?
De heer Van Dekken (PvdA): Ik ga niet over de interne bedrijfsvoering
van de NVWA. Waar het mij om gaat, is dat wij de voedselveiligheid, de
controles en alles wat ik zonet opnoemde, op een goede manier borgen.
Volgens mij ligt er een ultieme kans om dat nu voor eens en altijd beter te
doen, goed te doen. Dat is ons uitgangspunt. Dat is de opvatting van
mijzelf, van de Staatssecretaris, van de minister en van het kabinet. Dus
geef het nieuwe plan vooral de kans die het verdient.
De heer Van Gerven (SP): Natuurlijk krijgt het plan een kans, dat heb ik
ook gezegd. Ik zou echter graag het accent nog wat meer verleggen. Het is
te simpel om te zeggen: wij gaan niet over de bedrijfsvoering, want in het
plan van het kabinet staan natuurlijk nadrukkelijk ook dingen over de
bedrijfsvoering, wat ze willen veranderen, accenten enzovoorts. We weten
allemaal hoe in de afgelopen tien, vijftien, twintig jaar de bureaucratie, de
overhead een gezel is geworden. Daar heeft ook de NVWA ontzettend veel
last van. Misschien moeten we wel een norm stellen. Kunnen we niet een
maximum stellen, zodat toch de verhouding nog wat meer naar actieve
rechercheurs op de werkvloer gaat en minder naar overhead?
De heer Van Dekken (PvdA): Er wordt van alles en nog wat gezegd,
gesuggereerd en lichtelijk voorgesteld door de heer Van Gerven. Ik zei het
zonet al: er ligt een plan van aanpak, er is goed gekeken naar alles wat
fout is gegaan en volgens mij is het de bedoeling dat het nu allemaal
beter moet en ook daadwerkelijk beter zal gaan. Daar is geld voor, daar
zijn de mensen voor en daar is ook een visie op ontwikkeld. Laten we dat
nu eerst eens gaan doen, voordat we allemaal normstellende afspraken
gaan maken. Ik heb er vertrouwen in dat de NVWA op deze manier haar
werk kan doen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Er ligt inderdaad een plan van
aanpak. We gaan nu orde op zaken stellen. Dit is het moment. We horen
allemaal goede woorden van de Partij van de Arbeid, maar de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) is nu ook met onderzoek bezig, dat
ongeveer over anderhalve maand gereed zal zijn. Zou het niet heel
verstandig zijn om misschien toch nog een paar weken te wachten? Dan
kunnen we dat onderzoek erbij betrekken, voordat we zeggen: dit is de
weg die we moeten gaan. Ik denk dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid
zeer relevante aanbevelingen zal doen. Dan kunnen we die betrekken bij
ons oordeel over het plan van aanpak, en dat plan indien nodig bijstellen.
De heer Van Dekken (PvdA): Dat laatste zou kunnen, mochten daar heel
bijzondere conclusies en aanbevelingen uit voortkomen. Ik heb echter al
gezegd dat wij het plan willen steunen dat er nu ligt. Daar moet voortvarend mee aan de slag worden gegaan. Daar is geen tijd mee te
verspillen. Als dat rapport komt en zich een nieuwe situatie voordoet,
wachten we de uitkomst van het debat daarover wel af.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik ben het er uiteraard helemaal mee
eens dat we geen tijd moeten verspillen. Ik vind het ook heel belangrijk
dat we nu wel de goede stappen zetten. In het verleden heeft de politiek te
vaak gezegd: zo gaan we het doen, waarna achteraf toch geconcludeerd
moest worden – ik verwijs naar het rapport van de Algemene Rekenkamer
– dat we iets niet goed hadden gedaan. Laten we zeer goed kijken naar het
advies van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en laten we de weg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

10

openhouden om het plan op punten aan te passen. Dat onderzoek wordt
er immers niet voor niets gedaan. Ik hoop dat de Partij van de Arbeid die
openheid wil bieden.
De heer Van Dekken (PvdA): Volgens mij heb ik al gezegd dat die
openheid er natuurlijk is. Er ligt op dit moment echter al een plan en wij
vinden dat een goed plan. Mocht er bijsturing nodig zijn, omdat die
belangrijk en relevant kan zijn, dan kunnen we er nog steeds over
nadenken hoe we daar invulling aan geven.
De voorzitter: U had uw betoog afgerond en bent helemaal klaar?
De heer Van Dekken (PvdA): Ik wou de voorzitter nog even bedanken.
De voorzitter: Prima. Dan gaan we meteen door naar mevrouw Lodders,
de afgevaardigde van de VVD.
Mevrouw Lodders (VVD): Voorzitter. Asbest in brood, afgekeurd
paardenvlees in de pizza: het is allemaal waar, en toch is Nederland het
allerbeste land in de wereld wat voedsel betreft. Volgens Oxfam Novib
heeft Nederland het meest gevarieerde, gezonde, betaalbare en voedselrijke dieet. Op deze prestatie mag Nederland heel trots zijn, maar daarmee
zijn we er nog niet. Afgelopen week werden we namelijk weer opgeschrikt
door het bericht dat er in een slachthuis paardenvlees gemengd zou zijn in
rundvlees. De betreffende slachterij heeft het vlees inmiddels teruggeroepen. Het standpunt van de VVD is helder: bedrijven die frauderen,
brengen de volksgezondheid in gevaar, schaden het imago van de sector
en moeten keihard worden gestraft. Mede op aandringen van de VVD zijn
de boetes recentelijk verhoogd, zodat het voor bedrijven minder aantrekkelijk wordt om te frauderen. Kan de Staatssecretaris aangeven of deze
hogere boetes inmiddels in de praktijk worden toegepast?
Een bedrijf is pas schuldig als aangetoond is dat het gesjoemeld heeft. Nu
lijkt het soms zo te zijn dat bedrijven publiekelijk aan de schandpaal
worden genageld, zonder dat er een definitieve uitspraak is gedaan. Op
basis van welke criteria wordt er besloten dat de naam van een bedrijf
naar buiten wordt gebracht? Worden de consequenties afgewogen,
voordat een dergelijk verregaande maatregel wordt genomen? Wat zijn de
criteria bij notoire overtreders? De afgelopen jaren hebben diverse
incidenten en crises aangetoond dat het toezicht van de NVWA verbetering en versterking behoeft. De bewindslieden hebben een plan van
aanpak opgesteld om orde op zaken te stellen binnen de organisatie. Om
deze plannen te financieren, stellen zij voor om de opgelegde taakstellingen terug te draaien en de heffingen voor het bedrijfsleven flink te
verhogen. Dat laatste is een schop tegen het zere been van de VVD-fractie.
Die heeft er de afgelopen maanden steeds voor gepleit, eerst orde op
zaken te stellen binnen de NVWA, voordat er besluiten worden genomen
over extra mankracht en middelen. Ik ben teleurgesteld dat het kabinet
anders heeft besloten.
Voorgesteld wordt om de heffingen voor het bedrijfsleven aanzienlijk te
verhogen, zonder dat is aangetoond dat de organisatie en dienstverlening
echt op orde zijn. Dit kan de nekslag betekenen voor verschillende
sectoren. Sinds ik woordvoerder ben, heb ik uit het bedrijfsleven talloze
voorbeelden ontvangen van de inefficiënte NVWA. De teller gaat lopen
zodra een dierenarts in de auto stapt. Reistijd is namelijk ook werktijd en
wordt in rekening gebracht bij de ondernemer. Er wordt niet gestuurd op
korte reistijden, integendeel. Een dierenarts woonachtig in Brabant kan
zomaar naar Friesland worden gestuurd of vice versa; het toppunt van
inefficiëntie. Ik wil van de bewindspersonen graag horen of er bij de
NVWA al stappen zijn gezet in het verbeteren van de planning, het indelen
van teamleden en de inzet van de juiste expertise op de juiste dossiers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

11

Dat is immers ook aanbevolen in het rapport van PwC. Ook wil ik graag
van de Staatssecretaris horen of controles plaatsvinden conform de
opgestelde richtlijnen van de NVWA en hoe die richtlijnen zich verhouden
tot de Europese voorschriften. Graag zou ik een overzicht ontvangen van
deze richtlijnen en voorschriften. Voorts wil ik weten of de richtlijnen van
de NVWA strenger zijn dan de Europese voorschriften.
Het plan van aanpak dat nu op tafel ligt, biedt een aantal goede uitgangspunten. De voorstellen om het systeem van toezicht opnieuw in te richten,
het risicogebaseerd toezicht, maar ook het op orde brengen van de
interne organisatie – ik noem het aanpassen van de arbeidsvoorwaarden
en het op orde brengen van het ICT-systeem – kunnen op steun van de
VVD rekenen. Uitgangspunt moet zijn dat iedere producent verantwoordelijk is voor de kwaliteit van zijn product, en dat de overheid erop moet
toezien dat de voedselveiligheid in orde is. Dat is een van de aspecten die
ook bij de rondetafel nadrukkelijk naar voren zijn gebracht.
Wij zijn overtuigd dat de NVWA haar slagkracht alleen door de implementatie van deze maatregelen kan vergroten. De VVD acht de kans zeer groot
dat de organisatie anders op eenzelfde manier blijft werken, omdat de
prikkels om te veranderen, weg zijn. Kunnen de bewindslieden aangeven
hoe het staat met de implementatie van deze voorstellen? Willen zij
expliciet ingaan op het op orde brengen van de ICT-systematiek? We zijn
namelijk geschrokken toen we in het PwC-rapport lazen dat er nog ten
minste tot 2016 een tekort zal zijn op dat ICT-budget.
De VVD kan zich niet vinden in de voorstellen uit het plan van aanpak om
de toezichts- en handhavingscapaciteit uit te breiden en daarvoor de
rekening neer te leggen bij het bedrijfsleven. De VVD heeft ernstige
zorgen over de gevolgen van deze voorstellen.
Mevrouw Thieme (PvdD): De VVD kan zich niet vinden in het uitbreiden
van toezicht en handhaving. Nu wil ik mevrouw Lodders graag iets
voorleggen. Boeren hebben onlangs gemeld dat in Zuid-Nederland 30%
tot 40% van de mest illegaal wordt verhandeld. De NVWA kwam bij een
steekproef uit op 10%. Wat bedoelt de partij van mevrouw Lodders nu
eigenlijk als op haar verkiezingsposters staat: meer straf, minder begrip
voor de criminelen en niet doorschuiven, maar aanpakken? De NVWA is
niet in staat om criminelen in de mestsector aan te pakken.
Mevrouw Lodders (VVD): Nee, en ik kan mevrouw Thieme precies
vertellen hoe dat komt. Dat komt namelijk omdat we bij het toezicht niet
de goede prioriteiten stellen. Als we alle controles laten doen die heel
goed ook door private instanties kunnen worden gedaan – ik noem
Quality system Livestock Logistics (QLL), waar ik aan het eind van mijn
betoog nog op terugkom, dan scheelt dat capaciteit bij de NVWA. Als we
efficiënter en doelgerichter gaan werken, scheelt dat in de capaciteit van
de NVWA. Als de dierenartsen controles uitvoeren in hun eigen regio, dan
scheelt dat enorm veel reistijd en gaat de productiviteit omhoog.
Mevrouw Thieme (PvdD): Mevrouw Lodders wordt niet gehinderd door
enige kennis van zaken. De Algemene Rekenkamer heeft duidelijk
aangegeven dat de kwaliteitssystemen zoals ze zijn georganiseerd, niet
zorgen voor besparingen en dat het risicogericht toezicht dat de afgelopen
jaren als toezichtsmaatregel is genomen niet heeft geleid tot besparingsmaatregelen. De voorganger van mevrouw Lodders heeft ook altijd al
geroepen dat er een efficiëntieslag moest worden gemaakt, en zie waar
dat toe heeft geleid: onveiligheid, voedselonveiligheid. Daarom stel ik
nogmaals mijn vraag. De partij van mevrouw Lodders had op haar
verkiezingsposter staan: meer straf en minder begrip voor criminelen,
maar als ik mevrouw Lodders nu hoor, is het vooral minder straf en meer
begrip voor criminelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

12

Mevrouw Lodders (VVD): Dan heeft mevrouw Thieme toch echt niet naar
mijn inbreng geluisterd, want volgens mij ben ik juist begonnen met
hogere straffen, mede op aandringen van de VVD. Volgens mij waren we
aan deze tafel collectief voor hogere straffen. Zijn die ingevoerd en
worden ze in de praktijk gebracht? Die vraag heb ik gesteld en ik ga er van
harte van uit dat dit het geval is. Daar heb ik overigens ook alle
vertrouwen in.
Wat het rapport van de Algemene Rekenkamer betreft, ben ik blij dat
mevrouw Thieme dat aanhaalt in haar interruptie. Dat is een rapport dat is
opgesteld voor de crisis van de laatste jaren. Dat betekent dat er alvorens
te fuseren, onvoldoende is nagedacht over hoe zo’n fusie in gang wordt
gezet. Daar hebben wij als VVD in ieder geval lessen uit getrokken en
schriftelijke vragen over gesteld. Vervolgens is er bij nader inzien nog een
tweede schriftelijke ronde bij gekomen. Over toekomstige fusies moeten
we beter nadenken.
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter ...
De voorzitter: Sorry, mevrouw Thieme, maar u hebt uw interrupties nu
allemaal verbruikt.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ja, maar ik begrijp haar niet als ze het heeft
over crisisjaren! Geldt dan dat rapport ineens niet meer?
De voorzitter: Mevrouw Thieme, ik gaf u het woord niet! Mevrouw
Lodders vervolgt nu haar betoog en u kunt er mogelijk in uw tweede
termijn op terugkomen.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik wil alleen zeggen dat de interviews in het
rapport van de Algemene Rekenkamer van voor 2012 zijn. Dat geldt nog
steeds en daar hebben wij lering uit getrokken.
Voorzitter. De rekening wordt dus te gemakkelijk bij het bedrijfsleven
neergelegd, zonder dat aangetoond is dat de organisatie en de dienstverlening aan het bedrijfsleven ook echt op orde zijn. Kostenverhogingen
leiden ertoe dat bepaalde sectoren – ik noem kleine slachterijen – dreigen
om te vallen, want zij krijgen te maken met kostprijsverhogingen van
maar liefst 400%. Naast de agrarische sector horen we ook verontrustende
berichten van bedrijven en organisaties die zich bezighouden met de
import en export. Handelsstromen via de haven van Rotterdam,
Amsterdam, inclusief luchthaven, zien zich geconfronteerd met hoge
kosten. Nederland is al het duurst, zeker in vergelijking met de omliggende landen. Door deze tariefsverhogingen zullen de handelsstromen
zich verplaatsen naar andere Europese landen, gewoon omdat Nederland
zich uit de markt prijst. Dat gaat ten koste van de export, maar nog
belangrijker of evenzo belangrijk, de werkgelegenheid. Het gaat ten koste
van banen. Delen de bewindspersonen deze zorg? Zo ja, hoe borgen zij
dat deze gevolgen niet optreden?
In de brief hebben we kunnen lezen dat er een interdepartementale
werkgroep bezig is om te kijken naar de uitgangspunten van het rapport
Maat houden uit 1996, waarop de herziening van het retributiestelsel
gebaseerd is en of deze nog actueel is. De VVD vindt het opmerkelijk dat
het kabinet besluit om de retributies te verhogen, terwijl er nog een
herziening van dit rapport gaande is. Graag wil ik een toelichting op de
vraag waarom het voorliggende besluit is genomen, terwijl het onderzoek
nog aan de gang is. Waarom wachten we niet eerst het onderzoek af en
betrekken we het bij de besluitvorming? Dat geldt ook voor de vragen die
de VVD-fractie gesteld heeft over de verbreding van het retributiestelsel.
Ook hierop is al gewezen in het PwC- rapport. Mijn laatste vraag op dit
onderdeel: ik zou graag van beide bewindspersonen horen op welke wijze
de kosten worden gedekt die door beide ministeries worden gedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

13

Het laatste punt dat ik aan de orde wil stellen, is QLL.
De heer Schouw (D66): Ik ben op zoek naar de politieke betekenis van
deze opmerkingen. Het is slecht voor het bedrijfsleven en het kost
allemaal geld. Ik snap het allemaal wel, maar aan de andere kant willen
we ook een sterke NVWA. Ik heb het vermoeden dat een meerderheid hier
in de Kamer de voorliggende plannen gaat steunen. Wat gaat de
VVD-fractie dan doen, anders dan tetteren?
Mevrouw Lodders (VVD): Ik ben niet aan het tetteren, geenszins. Ik maak
mij oprecht zorgen over de Nederlandse exportpositie, over de lasten voor
het bedrijfsleven, over de banen die op het spel staan in diverse sectoren.
Die zorg breng ik naar voren. Ik heb een aantal heel concrete vragen
gesteld aan de bewindspersonen. En ik herhaal: de lastenverhoging van
10 miljoen die nu voorligt, is voor mijn fractie veel en veel te hoog.
De heer Schouw (D66): Ik hoef mevrouw Lodders niet uit te leggen welke
parlementaire instrumenten je hebt om een plan tegen te houden als je er
echt tegen bent. Ik kan het ook eenvoudiger maken. Heeft mevrouw
Lodders een alternatieve dekking, bijvoorbeeld uit een andere begroting?
Dan hoef je de retributies niet te verhogen. Of zegt ze: voer dan de helft
van het plan maar niet uit, dan gaan we met een gemankeerde NVWA
verder? Dan maak je echt keuzes!
Mevrouw Lodders (VVD): Ik heb, denk ik, in mijn betoog heel goed
aangegeven waar de VVD naar streeft. Wij vinden dat het plan van aanpak
een aantal heel goede instrumenten behelst om zaken op te pakken
binnen de NVWA. Dan heb ik het over effectievere aansturing, over
efficiënter werken en over risicogebaseerd toezicht. Daar moet je
capaciteit mee vrijspelen. Daarbij komt dat we prioriteiten moeten stellen.
Daar zijn wij als Kamer ook verantwoordelijk voor. Ik kan mij nog
herinneren dat er vorig jaar zomaar een motie werd aangenomen om
extra controles in een bepaalde sector uit te oefenen, zonder te zeggen ten
laste waarvan dat moest gebeuren. Daar wil de VVD-fractie op inzetten.
De voorzitter: Dank u, mevrouw Lodders. U kunt uw betoog vervolgen. U
hebt daarvoor nog één minuut en zes seconden de tijd. Ik vermeld ook
gelijk dat de heer Van Gerven zich heeft moeten verontschuldigen tot half
vier. Hij zal zich dadelijk weer bij ons voegen.
Mevrouw Lodders (VVD): De VVD is teleurgesteld in het besluit van de
Staatssecretaris om QLL in te trekken. Dit besluit leidt ertoe dat privileges
zoals de klepkeuring in plaats van de stalkeuring voor de sectoren
ingetrokken worden en dat de overheid het toezicht op diertransporten
zelf gaat uitvoeren. Naast het feit dat dit weer een Nederlandse kop is op
Europees beleid, is dat ook een forse kostenpost voor het bedrijfsleven en
– zeg ik tegen mevrouw Thieme – een aantasting van het dierenwelzijn. De
laadtijd gaat immers langer duren. Ook het verdwijnen van de tweede
verzamelslag, bijvoorbeeld schapen en kalveren, leidt tot extra kosten.
Ook op de milieubelasting daarvan wil ik wijzen. Voor de NVWA wordt het
moeilijker om de toezichtskosten te reduceren, omdat niet kan worden
aangesloten bij de sectorale kwaliteitssystemen, aangezien de Staatssecretaris hier niet de stekker heeft uitgetrokken. Ook hierop is in het
PwC-rapport gewezen. Ik wil de Staatssecretaris dan ook oproepen om af
te zien van haar besluit en samen met QLL strikte, haalbare en aan tijd
gebonden afspraken te maken. Indien zij hier niet toe bereid is, wil ik haar
oproepen om de taken van QLL over te hevelen naar het private kwaliteitssysteem van de primaire sector. Dit systeem heeft aangetoond, goed te
functioneren. Enerzijds blijft de sector de privileges houden en wordt de
sector niet geconfronteerd met heel hoge kosten. Anderzijds komen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

14

tegemoet aan de ambitie van het kabinet om een kleine en compacte
overheid na te streven. Kan de Staatssecretaris aangeven of zij bereid is te
onderzoeken of taken overgeheveld kunnen worden naar het private
kwaliteitssysteem van de primaire sector? In het kader van het schriftelijk
overleg lijkt zij hiervoor een opening te hebben geboden.
Hiermee rond ik mijn eerste termijn af.
De heer Geurts (CDA): Mevrouw Lodders is snoeihard en duidelijk in de
media. In haar bijdrage merk ik een meer beschouwende en ook mildere
taal op. Ik noem dat belletje trekken en daarna hard wegrennen. Het lijkt
stoer, maar in de praktijk is het pijnlijk voor ondernemers. Ik heb een
vraag en meld bij dezen dat ik een VAO wil aanvragen, waarin ik
voornemens ben om met moties te komen die vooralsnog de prijsverhoging voor het bedrijfsleven en ook de QLL-intrekking tegengaan. Gaan
mevrouw Lodders en de VVD-fractie mij bij de stemming daarin steunen?
Mevrouw Lodders (VVD): Wij zitten op dit moment nog in de eerste
termijn van een debat. Ik begrijp de nieuwsgierigheid van de heer Geurts.
Ik begrijp overigens niet waar hij het verschil ziet tussen wat ik in de
media heb gezegd enerzijds en mijn inbreng anderzijds. Een en ander is
op exact dezelfde informatie gebaseerd. Sterker nog, ik zat gisteren met
mijn spreektekst van vandaag voor mijn neus. Er is dus geen verschil. Ik
heb ook in de media aangegeven dat mijn fractie tegen de retributieverhoging voor het bedrijfsleven is en dat ik een motie in de achterzak heb.
Maar mag ik alstublieft eerst het kabinet de gelegenheid geven om te
antwoorden? Daarna hebben wij nog een tweede termijn. Wellicht kondig
ik daarin een VAO aan, maar daar loop ik niet op vooruit.
De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Lodders, dan weten wij in ieder
geval dat er een VAO komt. Mevrouw Thieme had het ook al over moties
en de heer Geurts heeft al een VAO aangekondigd. Heeft de heer Geurts
nog een korte vervolgvraag?
De heer Geurts (CDA): Ik heb heel goede ervaringen met mevrouw
Lodders en de VVD-fractie, maar ik heb ook minder goede ervaringen.
Daarom heb ik ervoor gekozen om dit in eerste termijn te noemen. Ten
aanzien van het gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt in de media
snoeihard uitgehaald naar braaklegging. De CDA-fractie komt met een
motie om de braaklegging tegen te gaan, maar de VVD-fractie steunt de
CDA-fractie daarin niet. Ik heb er dan ook voor gekozen om het op deze
manier te doen.
Mevrouw Lodders (VVD): Nu vraagt de heer Geurts toch echt om een
reactie op het GLB. Wij voeren hier geen debat over het GLB, maar zoals
de heer Geurts weet is de VVD altijd tegen braaklegging geweest. Ik vind
eerlijk gezegd dat je geen knip voor de neus waard bent als je een motie
indient om goede sier te maken, terwijl je weet dat er in Brussel afspraken
zijn gemaakt.
De heer Schouw (D66): Voorzitter. Het was een zwaar jaar voor de NVWA.
Een jaar getekend door incidenten: paardenvlees, salmonella in zalm,
plastic in vlees. Er waren vernietigende rapporten, onder andere van de
Algemene Rekenkamer. Die concludeerde – dat is eigenlijk wel funest –
dat de fusie van de NVWA mislukt is. Een kleine greep uit de conclusies.
Volgens de Rekenkamer was er eigenlijk geen sprake van een gedegen
analyse van de voor- en nadelen van de fusie. Het is wat, als dat zomaar
zwart op wit staat! In dat rapport van de Rekenkamer staat ook dat alle
efficiencywinst en alle voordelen van de fusie eigenlijk enorm overschat
zijn, een enorm planningsoptimisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

15

Met deze lessen in het achterhoofd heeft mijn fractie gekeken naar de
plannen van het kabinet. Wij vinden het heel goed en ook dapper van het
kabinet – wij hebben er wel aan moeten trekken en duwen met elkaar, de
afgelopen tijd – dat er nu een verbeterplan ligt. Nog maar een jaar
geleden zeiden de bewindspersonen: wij moeten het doen met wat er is
en er komt geen cent bij. Gelukkig is men tot een ander inzicht gekomen.
Ik vind het ontzettend belangrijk dat we de fouten uit het verleden niet
gaan herhalen; een ezel moet zich niet twee keer aan dezelfde steen
stoten, vandaar nog een aantal opmerkingen.
Mijn eerste opmerking gaat over die fundamentele herbezinning die met
zoveel woorden in de brief van het kabinet staat. Ik heb mij rot gezocht
naar een goede, fundamentele analyse van de vraag waar het nu fout zit
in deze organisatie. Welke verbetermaatregelen passen dan? Ik zoek dus
naar een causaal verband. Het is – vergeef mij de woorden – een beetje
een happy briefing: wij gaan dit doen en wij gaan dat doen; alles
efficiënter, leuker, knapper en vollediger. Maar of al die maatregelen ook
passen bij de gesignaleerde problemen, kan ik niet zien, die connectie mis
ik. Ik daag beide bewindslieden uit om die te verduidelijken.
Ik kom op mijn tweede opmerking. De Rekenkamer concludeerde niet
voor niets dat er allerlei maatregelen genomen zijn die veronderstelde
bezuinigingen moesten opleveren en dat de voordelen van de fusie enorm
zijn overschat. Nu lees ik in het plan van aanpak de enthousiaste zin: «De
NVWA onderneemt de nodige stappen om inefficiënties weg te nemen,
zodat de verwachte besparingen vanaf 2015 zullen worden gerealiseerd.»
Maken wij onszelf het hier niet een beetje te makkelijk? Zou het niet wijs
zijn om nog eens een heldere analyse te maken? Wat ging er eigenlijk
mis? Passen die voorgestelde maatregelen wel bij dat verbeterplan?
Het volgende punt is het versterken van de kennisbasis voor risicogericht
toezicht. In onze hoorzitting hebben wij hierover uitgebreid gesproken. Ik
neem aan dat de bewindslieden daarvan kennis hebben genomen. Het is
heel noodzakelijk om die kennisbasis te versterken en om de beperkte
capaciteit goed en risicogericht in te zetten. Ik wil beide bewindslieden
uitdagen om hier iets meer over te zeggen. Om de hoeveel tijd komen wij
met zo’n risicoanalyse? Hoe robuust is die? Wat is het tijdpad voor het
instellen van de eerste risicoanalyse?
Mijn buurvrouw sprak al over modernisering van de ICT. In het verleden is
dat ook niet goed gegaan. Daarmee is veel geld gemoeid. Ik lees de
optimistische woorden dat de NVWA een businesscase gaat opstellen met
een meerjarenplan om de ICT te moderniseren. Wie is daar niet voor, zou
je kunnen zeggen. Maar gezien de eerder problemen met ICT-systemen bij
departementen – ik noem INDiGO – denk ik dat er wat meer vlees op de
botten moet komen. Wanneer krijgen wij inzicht in de inhoud van de
businesscase? Welke garanties kan het kabinet geven dat er geen
problemen gaan ontstaan?
Een volgend punt is transparantie. Ik heb het een paar keer gelezen en ik
denk dat ik het goed heb gelezen. Er staat dat in het kader van de
versterking van het primaire proces 10 fte beschikbaar wordt gesteld voor
het verwerken van de grote hoeveelheid WOB-verzoeken. Dat is nogal
veel. Nu kunnen we ons natuurlijk niet van de buitenwereld afsluiten en
de buitenwereld de schuld geven – «u mag geen WOB-verzoeken meer
indienen» – maar is het niet interessant om eens na te gaan waarom er zo
veel WOB-verzoeken komen? Kun je die niet voorkomen door een
proactieve houding van de NVWA wat het verspreiden van informatie
betreft? Ik heb weleens een avondje gesurft op de website van de NVWA.
De bewindslieden weten dat ik al eerder hierop kritiek heb geleverd.
Daarop staat weinig informatie. Je roept het dan ook over je af. Ik vind dit
typisch zo’n maatregel waarvan ik denk: een rare maatregel. Probeer
WOB-verzoeken te voorkomen, dan kun je die 10 fte op een andere,
slimmere en intelligentere manier inzetten. Ik hoop niet dat dit voorbeeld
exemplarisch is voor de rest van de zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

16

Een ander punt betreft ook een «hobby» van mij. Het is van fundamenteel
belang om de bedreigingen van de voedselveiligheid aan te pakken. Ik
doel dan op de hogere boetes. Naast een goede en robuuste NVWA
moeten wij ook wat doen aan de boetes. Daarover is ook al eerder
gesproken. Klopt het dat een bedrijf dat een ernstige overtreding van de
Warenwet begaat – denk aan het niet-terugroepen van met dioxine
besmet vlees – ook na alle beloftes over verhogingen een boete krijgt van
slechts € 1.050? Als de verhoging is ingevoerd, is de boete maximaal
€ 2.100. Klopt dat? Dat is echt te laag, dat is geen prikkel om problemen te
voorkomen. Ik heb nog meer van dat soort voorbeelden, maar die laat ik
even achterwege. Ik vind het boete-instrument onvoldoende ontwikkeld.
Verder heb ik nog een vraag over de financiële paragraaf en de herziening
van de retributies. Hoe wordt die 8 miljoen efficienywinst van de NVWA
ingeboekt? Ik vind het te gemakkelijk opgeschreven en dadelijk hebben wij
weer een tegenvaller.
Als parlementariër ben ik geen bedrijvendokter. Ik kan eigenlijk onvoldoende beoordelen of dit plan de zieke patiënt beter maakt. Ik kan het
alleen hopen. Ik zou willen dat de Staatssecretaris bijvoorbeeld de
Algemene Rekenkamer vraagt om een second opinion over dit plan. Is dit
plan nu de oplossing voor de problemen die de Algemene Rekenkamer
heeft gesignaleerd, ja of nee? De Tweede Kamer is geen organisatieadviesbureau. Zij kan het niet beoordelen, laat een externe partij dat doen.
Mevrouw Lodders (VVD): Een mooie constructieve bijdrage van de heer
Schouw, gericht op het op orde brengen van de NVWA als organisatie en
als controle-instrument. De heer Schouw haalt een aantal onderwerpen
aan zoals ICT en WOB-verzoeken. Dat laatste is een terecht punt. Ik heb
daar ook over nagedacht. De heer Schouw zei ook dat die 8 miljoen zijns
inziens te gemakkelijk is opgeschreven. Nu ken ik D66 als een partij die het
belangrijk vindt om werkgelegenheid te creëren. Kan de heer Schouw nog
eens nadrukkelijk ingaan op de lastenverhoging in dit voorstel van 10
miljoen voor het bedrijfsleven en dan met name op de exportpositie en de
werkgelegenheid?
De heer Schouw (D66): Je moet – daarvan zijn wij overtuigd – willen
investeren in een robuuste NVWA. Dat is één. Twee. Dat moet gefinancierd worden. Ik zie dat uit alle hoeken en gaten iets is gehaald: de
minister van Volksgezondheid haalt wat uit haar departement, efficiency,
retributie, et cetera. Het geld wordt dus bij elkaar gesprokkeld, het groeit
niet aan de boom. Met wat er nu ligt, moeten wij het proberen te doen.
Wat de verhoging voor het bedrijfsleven betreft het volgende. Ik kan
krokodillentranen huilen dat het allemaal zo vreselijk is, maar ik kan ook
zeggen: met steun van de VVD en D66 hebben wij de productschappen
afgeschaft, inclusief de daarmee gepaard gaande verplichte kosten, en dat
heeft het bedrijfsleven weer geld opgeleverd. Volgens mij was dat vele
malen meer dan in dit geval. Er is dus een batensaldo als je die twee
dingen tegen elkaar afweegt.
Mevrouw Lodders (VVD): Maar de rekening wordt nu wel heel eenzijdig
neergelegd bij de agrarische sector als het gaat om im- en export van
agrarische producten. Ik heb de heer Schouw niet gehoord over het
rapport Maat houden. Volgens mij is dit ook een van de onderwerpen die
hem bezighouden. Ik constateer dat er onvoldoende oog is voor werkgelegenheid, voor banen die op het spel staan, juist door deze eenzijdige
lastenverhoging van 10 miljoen voor bepaalde sectoren in het
bedrijfsleven.
De heer Schouw (D66): Waar is het financiële dekkingsalternatief van de
VVD? Als je vindt dat er te veel lasten komen te liggen bij het bedrijfsleven, dan zul je met een alternatieve dekking moeten komen. Of je moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

17

een stuk uit het plan halen. Dat is mijn fractie niet van plan. Wij vinden dat
dit plan moet worden uitgevoerd. Het is vervelend, maar het moet wel
worden betaald. De verdeling zoals die er nu ligt, lijkt mij acceptabel. Als
ik dat niet zou vinden, zou ik mij verplicht voelen om een alternatieve
dekking aan te dragen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik wil even aanhaken op het punt van
het afschaffen van de productschappen. De fracties van D66 en de VVD
kloppen zichzelf op de borst dat hiermee een besparing is gerealiseerd.
Laat ik mij nu vooral richten op de fractie van D66. Met die besparing voor
het bedrijfsleven kan een extra kostenverhoging wel gedekt worden, zo is
de redenering. Maar is de heer Schouw ervan op de hoogte dat er nu
taken wegvallen die voor de sector ontzettend lastig zelf te organiseren
zijn, dat het heel lastig is om het bij de ministeries in te brengen en dat nu
al bekend is dat de voorspelde besparing in de verste verte niet zal
worden gehaald? Hoe komt de D66-fractie erbij dat de besparing op de
productschappen wel kan dienen als bijdrage in de kosten voor de NVWA?
Dat kan helemaal niet.
De heer Schouw (D66): Ik denk dat ik mij niet goed heb uitgedrukt als ik
mevrouw Dik-Faber zo hoor. Het gaat om de lasten voor het bedrijfsleven.
Ik betoog dat door een andere maatregel er minder lasten zijn voor een
deel van het bedrijfsleven. Men kan daarover met mij van mening
verschillen, maar het is wel zo. Dit is natuurlijk niet iets waarvan je kunt
zeggen: als wij dit doorvoeren, is dat een ramp voor het land, dan komt er
zand in de radaren van ons exportvehikel. Dat kun je echt niet betogen.
De voorzitter: Graag kort, mevrouw Dik-Faber, want ik krijg net te horen
dat er waarschijnlijk om 17.00 uur stemmingen zullen plaatsvinden in de
plenaire zaal. Wij zullen de vergadering dus moeten schorsen, waardoor
wij tijd verliezen. Vanaf nu zullen wij dus echt kort maar krachtig moeten
zijn.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Van het bedrijfsleven wordt een
eigen organisatie gevraagd, alsof zoiets gratis zou zijn. Ik denk dat de
beoogde lastenverlichting helemaal niet aan de orde is. Wij blijven langs
elkaar heen praten. De ChristenUnie is van mening dat de lasten van de
NVWA en de extra kosten niet op het bordje van de ondernemers mogen
komen. Iedere keer weer zie ik dat door voorstellen van de overheid de
lasten toenemen en de sector onder druk staat.
De heer Schouw (D66): Met alle permissie, ik vind dit een goedkoop
verhaal van mevrouw Dik-Faber. Dag in, dag uit betoogt zij dat er een
goede voedselpolitie moet zijn, dat de controle spic en span moet zijn. Dat
betekent dan ook dat er geld geleverd moet worden. Ik ga straks met
interesse luisteren naar het verhaal van mevrouw Dik-Faber. Maar als zij
niet met een alternatieve dekking komt, dan is zij toch wel even door het
ijs gezakt. Dat kondig ik alvast maar even aan; er komt geen motie over.
De heer Geurts (CDA): Ik zal proberen kort maar krachtig te zijn. Het punt
van de productschappen zal ik niet meer aanhalen, maar ik roep de heer
Schouw op om naar de brief te kijken die wij vorige week hebben
gekregen naar aanleiding van de vraag van de CDA-fractie over de PBO.
Daarin staat letterlijk dat het kabinet niet kan aangeven hoeveel de
financiële besparing is van de afbraak van de productschappen. Dat geef
ik de heer Schouw alvast mee.
Dan iets positiefs. De heer Schouw vroeg of het kabinet kan overwegen
om een onafhankelijke partij hier nog eens naar te laten kijken. Het gaat
dan om de uitvoering et cetera. De heer Schouw noemde de Rekenkamer.
Kunnen wij tot overeenstemming komen dat hierin ook de effecten van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

18

voorgestelde tariefverhogingen voor het bedrijfsleven meegenomen
worden?
De heer Schouw (D66): Het is een beetje een judo-oefening, vind ik. Wij
moeten wel door met die verbeteringen, wij kunnen niet even kiezen voor
een standstill. Tegelijkertijd vind ik dat het plan goed beoordeeld moet
worden op basis van de fundamentele vraag of dit een oplossing is voor
de eerder gesignaleerde problemen. Dat kan heel kort en heel snel. Dat is
wat anders dan de dekkingsvraag, maar dat snapt de heer Geurts ook.
De heer Geurts (CDA): Ik probeer vriendelijk te formuleren, in de hoop
dat de D66-fractie hierin meegaat. Ik weet dat D66 regelmatig pleit voor
het ondernemerschap in Nederland. Het mkb, de land- en tuinbouwers
zijn ook ondernemers. Ik vraag u nog een keer of u in overweging wilt
nemen om dit punt mee te nemen in een eventuele motie.
De heer Schouw (D66): Op het gevaar af dat ik mezelf ga herhalen, het
volgende. Wij willen investeren in de NVWA. Dat moet linksom of
rechtsom betaald worden. Als een deel van de dekking je niet bevalt, wees
dan zo moedig om te komen met een alternatief. Zo zit ik in elkaar. Ik
nodig de heer Geurts uit om met een alternatieve dekking te komen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Helaas zijn wij de
afgelopen weken weer geconfronteerd met verschillende incidenten van
voedselfraude: biologische ham die niet biologisch bleek te zijn en
opnieuw een geval van paardenvleessnippers verwerkt in rundvlees. De
reactie hierop is elke keer dat wij het toezicht en de handhaving moeten
versterken en dat de overheid nog steviger moet optreden. Dat is in de
afgelopen tijd ook vaak gebeurd. Maar wat mijn fractie betreft ligt de
primaire verantwoordelijkheid bij de sector. Het begint allereerst bij goede
naleving en controle. Strenge private kwaliteit- en keuringssystemen
kunnen hierbij helpen, waarbij de sector niet alleen de morele plicht heeft
om rotte appels hard aan te pakken, maar daar ook een duidelijk belang
bij heeft.
Inmiddels liggen er aardig wat rapporten over het functioneren van de
NVWA. Wij hebben de rapporten-Hoekstra gehad. Afgelopen september
bleek dat deze rapporten tot op heden niet hebben geleid tot een
verbetering van het toezicht en de handhaving. De Staatssecretaris stelde
zelfs dat mogelijk de drijfveren om niet te handhaven sterker zijn dan die
om wel te handhaven. Nu ligt er ook een kritisch rapport van de Algemene
Rekenkamer. De Rekenkamer concludeert dat ook de beoogde besparingen bij de NVWA niet worden gehaald. Sterker nog, de NVWA kost
bijna net zo veel geld als de voormalige drie inspectiediensten samen. De
Rekenkamer wijst erop dat de uitgaven voor de NVWA structureel uit de
pas lopen met de begrotingen. In de Najaarsnota 2013 moest de begroting
van EZ met 38% naar boven worden bijgesteld. Enerzijds schiet het
veterinaire toezicht tekort, anderzijds hebben wij te maken met een
organisatie die structureel meer geld kost. De ChristenUnie vindt het te
makkelijk om dan alleen maar te wijzen op de extra opdrachten die de
NVWA tussentijds krijgt.
Voor het kerstreces heeft de Staatssecretaris een omvangrijk plan van
aanpak gepresenteerd. Voor een deel bevat het maatregelen die al in gang
zijn gezet en voor een deel bevat het nieuwe maatregelen. De
ChristenUnie vindt het terecht dat de Staatssecretaris ingrijpt, maar wij
moeten er wel voor zorgen dan wij aan de goede knoppen draaien. We
kunnen ons niet opnieuw misstappen veroorloven. De ChristenUnie mist
in dit verband een fundamentele, gedegen analyse van de NVWA door de
Staatssecretaris zelf. Heeft zij ook een soort evaluatie uitgevoerd? Of
baseert zij zich alleen op rapporten van derden, zoals de OvV of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

19

Rekenkamer? Beide instanties hebben deelproblemen bij de NVWA
onderzocht.
Laat het duidelijk zijn, ik pleit niet voor weer een nieuw onderzoek, maar
de Staatssecretaris zou er wellicht goed aan doen om de rapporten die ik
hiervoor noemde weer eens uit de kast te halen om te kijken welke
aanbevelingen nog steeds valide zijn. Bovendien komt er nog een
belangrijk rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Dat zou eind
vorig jaar klaar zijn. Bij mijn weten is het ergens in maart gereed. Hoe wil
de Staatssecretaris dit rapport gaan betrekken bij haar plan van aanpak? Is
het niet verstandig om nu even een pas op de plaats te maken en dat
rapport af te wachten?
Ik kom op het plan van aanpak. Maar liefst 140 van de 244 extra fte moet
via een efficiencyslag worden vrijgemaakt. Er komen slechts 104 nieuwe
mensen bij, dus niet 150 nieuwe dierenartsen maar misschien maar 40. De
Rekenkamer heeft er juist op gewezen dat efficiencybesparingen niet zijn
gerealiseerd. Waarom zou het nu wel gaan lukken? Waarom wordt er
verhoudingsgewijs zo veel geld besteed aan consument en veiligheid,
terwijl de grote problemen van de laatste tijd voornamelijk op het
veterinaire vlak spelen?
Als het aan de ChristenUnie ligt, moet de NVWA eerst een verbeterslag
maken alvorens de rekening bij het bedrijfsleven wordt neergelegd via
hogere retributies. De verhoging met ruim 9 miljoen euro, 16% ten
opzichte van 2013, is veel te fors. Bovendien zullen waarschijnlijk
uiteindelijk de boeren de rekening betalen. De ChristenUnie – de heer
Schouw mag even goed opletten – is een sterk voorstander van risicogericht toezicht. Hierop moet het systeem met private keuringssystemen ook
worden ingericht. De vraag is of een private keuringsinstantie zoals KDS
de keuringen niet veel goedkoper kan doen. Dan is het wel zaak dat de
NVWA en KDS een heldere taakverdeling afspreken en dat de NVWA
wordt toegerust om leiding te geven aan de private instanties. Hoever is
men daarmee? Is de Staatssecretaris bereid om private keuringsinstanties
te betrekken bij de uitwerking van het plan van aanpak, ook om ervoor te
zorgen dat er echt een efficiencyslag wordt gemaakt en de tarieven
omlaag kunnen?
De heer Schouw (D66): Dit was het dekkingsvoorstel van de
ChristenUnie. Hoeveel gaat dat opleveren, zodat wij het bedrijfsleven niet
op kosten jagen? Ik vraag dit in alle vriendelijkheid aan mijn collega.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb duidelijk gezegd dat de
overheid eerst aan zet is als het gaat om de handhavingstaken van de
NVWA. Ik heb ook duidelijk aangegeven dat ik het niet goed vind dat de
rekening van bijna 10 miljoen bij de private sector wordt neergelegd. Als
wij risicogericht optreden en ook kijken naar private keuringsinstanties,
dan kunnen wij daarmee een aanzienlijke besparing realiseren. Haal ik
daarmee die bijna 10 miljoen euro? Dat kan ik nu niet aangeven. Dat is 1–0
voor de heer Schouw. Maar dit is wel de richting die wij moeten inslaan.
Nu wordt de rekening immers te makkelijk neergelegd bij de sector zelf.
Dat kan niet aan de orde zijn. Als die 10 miljoen volledig gedekt kan
worden door risicogericht toezicht, dan moeten wij dat plan van aanpak
nog eens goed tegen het licht houden. Ik heb ook gewezen op het rapport
van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Ik heb gevraagd of het niet tijd
wordt – dat heb ik de heer Schouw ook horen vragen – om zelf een
gedegen en fundamentele analyse te maken. Dit zijn voorstellen die, denk
ik, meer hout snijden dan nu direct stappen zetten en de rekening
neerleggen bij het bedrijfsleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

20

De heer Schouw (D66): Ik stel vast dat er dus geen betrouwbare
alternatieve dekking is. Dat is allemaal niet erg, dat verwijt ik ook
niemand, maar toeter dan niet zo hard over het dekkingspakketje dat er nu
ligt.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik hoop dat de D66-fractie ook inziet
dat wij in Nederland een zeer sterke voedselsector hebben en dat zij
samen met de fractie van de ChristenUnie en andere fracties wil optrekken
om lastenverhogingen te beperken. De extra lasten mogen niet bij de
sector worden neergelegd. Ik zou de D66-fractie willen uitdagen om
samen met alle andere politieke partijen te bekijken hoe wij dat kunnen
voorkomen. Ik kan mij niet voorstellen dat dit een weg is die de
D66-fractie omarmt. Eenzijdig wordt een rekening neergelegd bij een
sector. Dat is mijns inziens niet terecht. Ik blijf mezelf herhalen.
Mijn laatste punt gaat over QLL. Dit controlesysteem is mede op
aandringen van de overheid tot stand gekomen, een systeem ook dat de
afgelopen drie jaar te kampen heeft gehad met kinderziektes, maar nu op
de goede weg is. Recentelijk zijn er goede afspraken gemaakt over
verbetering, maar helaas krijgt de sector geen kans om die waar te maken.
De Staatssecretaris heeft het voornemen om de erkenning van QLL per
1 maart 2014 geheel in te trekken. Daarmee zouden alle faciliteiten komen
te vervallen. De grote vraag die bij mij blijft hangen is: waarom gaat de
Staatssecretaris hiermee verder dan de NVWA aanbeveelt? Waarom kiest
zij ervoor om deze flinke stap terug te zetten, terwijl dierenwelzijn en
diergezondheid niet in het geding zijn volgens de NVWA? Ik ben bang dat
het dierenwelzijn onder druk komt te staan als de klepkeuring weer wordt
ingevoerd. Die leidt immers tot langere laadtijden en wachttijden bij de
slachterij. Daar zijn de dieren niet bij gebaat. Bovendien geeft de
Staatssecretaris nu al aan dat de capaciteit van de NVWA niet voldoende
zal zijn, met alle problemen van dien. En dan heb ik het nog niet eens over
de economische effecten van deze maatregelen. Die leiden tot een
kostenverhoging van 4 miljoen. QLL moet absoluut verbeterd worden. De
ChristenUnie-fractie pleit ervoor om de sector hiertoe een paar maanden
extra de tijd te geven, opdat men met een deugdelijk alternatief kan
komen. Varkenshouders hebben al een concreet voorstel gedaan. Zij
willen aanhaken via IKB Varken. Is de Staatssecretaris bereid om de sector
een laatste kans te geven om te laten zien dat men de stalkeuring waard
is? Is de Staatssecretaris bereid om de faciliteit van verzamelcentra voor
bijvoorbeeld schapen in stand te houden? Daar gaat het immers goed.
Waarom wordt er dan ingegrepen?
Voorzitter: Thieme
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Vanaf 2006 zit ik in de Kamer. Een van de
eerste moties die ik heb ingediend, ging over meer controle, toezicht en
handhaving en ook over bestraffing. Eigenlijk is dit al die jaren de
lijn-Graus geweest ten aanzien van dierenwelzijn en de toenmalige VWA.
Ik heb laatst een boekje gegeven aan een journalist met al die moties. Hij
was er niet van op de hoogte doordat ik er vrijwel nooit de pers mee heb
gehaald. Dat zou natuurlijk weleens sympathiek gevonden kunnen
worden. Eindelijk gaat er nu iets gebeuren. Ik maak mij eerlijk gezegd wel
zorgen over de aanpassing van het plan en de herziening van het
retributiestelsel. Daarmee wil de NVWA 10 miljoen ophalen. Waar wordt
dit geld exact vandaan gehaald? Waar is dit bedrag op gebaseerd?
Waaraan zal het besteed worden? Welke kostenposten zijn straks
retribueerbaar? Ik wil dit weten, ook voor de sector.
Ik vraag speciale aandacht voor Foppen. Al die schandalen die er zijn
geweest, zijn allemaal even erg. Maar ik vind dat Foppen veel te weinig
aandacht heeft gekregen in de pers. Daar zijn doden bij gevallen. Er zijn
gewoon mensen overleden! Een journalist van TV Gelderland heeft er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

21

heel veel aandacht aan besteed. Ik ben eens in zijn uitzending verschenen.
Hij was het met mij eens dat aan deze zaak relatief weinig aandacht is
besteed. Het schijnt dat de directie helemaal niet vervolgd wordt. Dat lijkt
mij echt onwaarschijnlijk. Als er doden in het spel zijn, zijn er ook
verantwoordelijken aan te wijzen en die verantwoordelijken moeten
worden gestraft, hoe dan ook. Als er doden vallen, moeten er desnoods
gevangenisstraffen worden gegeven. Wij kunnen dit immers echt niet
toelaten. Ik weet dat dit niet zozeer een zaak is die de twee bewindspersonen direct raakt, maar indirect wel. Zij zitten immers wel in het kabinet,
samen met de bewindspersonen die over bestraffing gaan, namelijk de
bewindspersonen van Veiligheid en Justitie. Ik wil beide aanwezige
bewindspersonen dan ook vragen deze kwestie aan te kaarten in het
kabinet, want dit kan gewoon niet.
De NVWA heeft de opdracht gekregen per direct de invoering van de
klepkeuring bij varkenstransporten per 1 januari 2014 voor te bereiden, zo
schrijft de Staatssecretaris in haar brief van 26 juni 2013. Voor dierenartsen is 20 fte voorzien. Hoe worden die geworven? Ik maak mij daar
ernstig zorgen over. Ik heb begrepen dat er vaak dierenartsen worden
ingevlogen uit landen waar ze het woord «dierenwelzijn» nog moeten
uitvinden. Mogelijk kan de Staatssecretaris mij geruststellen. Ik heb de
informatie van een voormalig NVWA-dierenarts. Ik hoor graag een reactie.
Waarom? Niet alleen is onze opleiding van een hoger niveau, maar in ons
land is er ook meer respect ten opzichte van dieren dan in bijvoorbeeld
Oost-Europese landen, waar dieren dingen zijn.
Er is een groot aantal pootfracturen. Ik heb de Staatssecretaris hier al
eerder naar gevraagd. Hoe hoog is dat aantal precies? Ik wil ook dat
hierop vaker wordt gecontroleerd en dat wordt nagegaan wat de oorzaak
is. Volgens mij is er namelijk veel dierenleed tijdens het laden en lossen
van dieren. De politiek vestigt de aandacht vaak op de bio-industrie, maar
volgens deskundigen doet het meeste dierenleed zich juist voor tijdens
het laden en lossen. Hierop moet gewoon meer controle komen.
De PVV vraagt al vanaf 2006 om meer controleurs en handhavers. Wij
voorspelden de fusie-ellende en de schandalen ten aanzien van voedsel
en het dierenwelzijn jaar in jaar uit. Degenen die daarvoor de moeite
nemen, kunnen het allemaal nagaan. Tientallen verzoeken mijnerzijds zijn
afgewezen. Mondelinge vragen werden keer op keer afgewezen. Ik heb
mijn best gedaan. Ik heb wel vertrouwen in de nieuwe bewindspersoon
op EZ, de Staatssecretaris, en ik heb ook vertrouwen in de minister van
VWS.
Mevrouw Lodders (VVD): We kennen de heer Graus als iemand die zeer
begaan is met het dierenwelzijn. Zijn betoog is er vol van. Ik heb een
vraag over de klepkeuring. Ik heb begrepen dat zo’n keuring juist de
oorzaak kan zijn van extra dierenleed. Vrachtwagens moeten, zoals
mevrouw Dik-Faber zei, langere tijd wachten bij de slachthuizen. Dat gaat
wel ten koste van het dierenwelzijn. Hoe kijkt de heer Graus daartegenaan?
De heer Graus (PVV): Een keuring zal altijd leiden tot enige vertraging.
Maar wij hebben te maken met levende wezentjes met een intrinsieke
waarde en een zeer complex zenuwstelsel. Sommige dieren zijn gevoeliger dan wij zijn. Wij hebben daar goed mee om te gaan. Het rare is dat
iedereen uit de sector die ik spreek, meer dan 90%, het eigenlijk met ons
eens is. Iedere goede boer of transporteur is het ermee eens dat dieren
niet half lam of met een gebroken poot horen aan te komen. Ik ben een
groot voorstander van die controles. Ik ben er ook een groot voorstander
van dat die worden uitgevoerd door de Staat. Ik heb er zelfs voor gepleit
dat iedere NVWA-dierenarts wordt begeleid door een dierenpolitieagent
of desnoods, als second-best, door een boa. Ik kom daar nog op terug. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

22

is dus logisch dat die keuring enig tijdverlies met zich meebrengt, maar
wij werken wel met levende wezentjes.
Mevrouw Lodders (VVD): Als wij het hebben over dierenwelzijn en het
feit dat de dieren ’s ochtends vroeg een veewagen ingaan of bij een
klepkeuring langere tijd bij het slachthuis moeten wachten doordat de
openingstijden van de NVWA niet matchen met die van de slachthuizen ...
De voorzitter: Wat is uw vraag?
Mevrouw Lodders (VVD): Kan de heer Graus daarop ingaan? Wil hij ook
reageren op de kosten die nu wel heel eenzijdig bij het bedrijfsleven
worden neergelegd? De PVV zegt altijd ook de partij van de agrarische
sector te zijn.
De heer Graus (PVV): Zeker. Los van het feit dat ik mij er niet aan schuldig
maak – ik eet geen dieren, maar dat is geen fractiestandpunt – heb ik als
eerste in de Kamer – de heer Van Gerven heeft mij een paar jaar later
gesteund – gevraagd om mobiele slachtstations. Eigenlijk moet je
helemaal niet gaan rondrijden en moet je stoppen met al die nare
diertransporten. Maar daar is gewoon geen Kamermeerderheid voor en
dan houdt het op. Zolang er geen Kamermeerderheid is en de dieren dus
levend zullen worden vervoerd, heb je ook transportellende en zul je ook
volop moeten controleren. Veel transporteurs voldoen aan de eisen en de
meeste boeren ook, dus die maken zich nergens zorgen over. Ze weten
gewoon: it’s all in the game. Het zijn professionals.
Er is al veel gezegd over voedselschandalen. Ik wil nog iets zeggen over
de toegankelijkheid. Dat heeft ook te maken met de NVWA. De dierenpolitie heeft in het verleden vaker geklaagd over ambtenaren van de NVWA.
Dat is de Staatssecretaris bekend. Ik vraag voor een tweede keer om een
perceelregistratie. De vorige keer was de Staatssecretaris het niet
helemaal met mij eens. De dierenpolitie bestaat uit slechts 180 man. De
agenten moeten parttime werken. Vaak zijn ze een hele dag bezig met het
achterhalen van de eigenaar van verwaarloosde dieren. Dat kan natuurlijk
niet. Wij vragen om herkenbare contactgegevens aan de perceelafscheiding. Dat is belangrijk, ook voor de NVWA. Het zou goed werken en
de heren en de dames zijn daardoor veel minder lang bezig.
De door mij gevraagde kabinetsreactie is uitgebleven op de melding dat
slachterij VION met permissie van de NVWA in het geniep bezig is met
veldproeven om dierenwelzijnskeurmerken in te voeren. Hierop zijn wat
korte reacties gekomen, maar die zijn niet voldoende. Ik wil weten wat er
exact aan de hand is.
Ik heb verder gevraagd om een overzicht van het aantal pootfracturen
ontstaan voor, tijdens en na het transport. Diverse dierenartsen hebben bij
mij aan de bel getrokken. Het aantal breuken bij dieren als gevolg van
dierenmishandeling – dierenartsen hebben dat vastgesteld, niet ik –
schijnt gigantisch te zijn. Dat kan natuurlijk niet! Bovendien, als je dan
vlees eet – ik eet geen vlees – is het vlees van een dier dat het goed heeft
gehad beter en malser dan dat van een dier dat stress heeft gehad. In het
laatste geval komt er immers allerlei rotzooi in zijn bloed en zijn spieren
terecht, en daar wordt de kwaliteit niet beter van. Wij zouden dus eigenlijk
heel goed met dieren moeten omgaan. Ik wil de reden van die fracturen
weten en ik wil ook dat er een landelijke database komt. Slachterijen zijn
wel verplicht om fracturen te registreren, maar dat schijnt nattevingerwerk
te zijn. Daar houden wij niet van en, naar ik hoop, de Kamer ook niet.
Ik ga afronden. Er schijnt regelmatig sprake te zijn van intimidatie en
bedreiging van NVWA-personeel, en niet alleen bij rituele slachting, voor
men denkt: daar komt Dion weer. Keer op keer moeten wij dierenartsen
laten begeleiden door politiemensen en eventueel door boa’s. Ik wil dat
de motie-Graus op stuk nr. 128 (33 000-XIII) waarin de regering wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

23

verzocht om gecertificeerde veetransporteurs die de wet overtreden per
direct hun certificering te ontnemen, onmiddellijk wordt uitgevoerd.
Verder vragen wij om NVWA-personeel in risicovolle situaties vaker te
laten begeleiden door boa’s en politiemensen. Ik zal de motie die is
aangehouden in stemming brengen. Het gaat dus om risicovolle
controles. De Staatssecretaris heeft eerder over de motie gezegd dat zij
zich daarin kon vinden als ik dat erbij zou vermelden.
De voorzitter: U hebt nog een halve minuut.
De heer Graus (PVV): Dan heb ik alleen nog een vraag over de uitzending
van 3Onderzoekt over de verschrikkelijke handel in aapjes en krokodillen,
waarover mevrouw Thieme het ook al had. Ik vraag de Staatssecretaris
om een reactie. Dan kunnen wij er in ieder geval een debat over voeren.
Tot slot een opmerking over L-cysteïne. Eén haar in het eten is al vies, laat
staan miljoenen Chinese haren in ons brood. Ik wil daar helemaal niet aan
denken! Kan de Staatssecretaris een korte reactie geven?
Voorzitter: Graus
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste
termijn van de Kamer. De bewindspersonen hebben maximaal tien
minuten voorbereidingstijd nodig.
De vergadering wordt van 15.35 uur tot 15.45 uur geschorst.
De voorzitter: Voordat ik de Staatssecretaris het woord geef, meld ik de
commissieleden dat de Staatssecretaris haar betoog heeft opgedeeld in
blokjes. Zij zal beginnen met een inleiding. Blokje 1 heet «verbeterplan»,
blokje 2 «toezicht en opsporing», blokje 3 «keuring» en blokje 4
«financiën, waaronder tarieven, en retributie». Ieder commissielid kan aan
het einde van een blokje een vraag stellen als iets onduidelijk is, mits het
punt ook ter sprake is gekomen. Wij moeten ons dus wel aan onze
inbreng houden, anders loopt het uit de hand. Ik geef het woord aan de
Staatssecretaris.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik begin op een ietwat ongebruikelijke manier. Ik wil de Kamer namelijk graag op de hoogte brengen van de
stand van zaken met betrekking tot het onderzoek naar een slachthuis in
Gelderland. Ook vandaag zijn er weer ontwikkelingen en wij vinden dat de
Kamer hiervan op de hoogte moet zijn. Men weet dat ik normaal
gesproken bij wijze van spreken uit de losse pols antwoord, zij het niet
minder serieus. Het lijkt mij goed om dit even heel precies te doen.
Op 30 januari jongstleden heb ik de Kamer geïnformeerd over een
onderzoek van de NVWA naar een slachthuis in Gelderland. Het bedrijf
heeft op eigen initiatief op 2 februari jongstleden een recall in gang gezet
voor een gedeelte van zijn geproduceerde vlees. De NVWA heeft op basis
van de door het bedrijf aangeleverde traceringsgegevens over de periode
1 januari 2012 tot 22 januari 2014 een analyse uitgevoerd van de traceerbaarheid van de producten. Uit een steekproef van de aangeleverde
gegevens komt naar voren dat het door het bedrijf gehanteerde systeem
van tracking en tracing onvoldoende borging biedt over de herkomst van
vlees en vleesproducten. Vanwege de onduidelijke herkomst van de
partijen vlees is niet zeker dat dit vlees aan alle voedselveiligheidsvoorschriften voldoet. Daarom is de NVWA op grond van wet- en regelgeving
genoodzaakt het product als niet geschikt voor humane consumptie of
diervoer aan te merken. De NVWA heeft daarom besloten tot het opleggen
van een volledige recall aan het bedrijf voor alle door het bedrijf
geleverde producten geproduceerd in de periode van 1 januari 2012 tot en
met 22 januari 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

24

Ondanks deze bevindingen wil ik benadrukken dat er geen aantoonbaar
gevaar is voor de volksgezondheid. Er is niet aangetoond dat er vlees van
ongekeurde dieren is verwerkt. De verantwoordelijkheid voor deze recall
ligt bij het bedrijf. De NVWA zal erop toezien dat dit besluit wordt
uitgevoerd. Daarnaast heeft het bedrijf een plan van aanpak ingediend bij
de NVWA om aan te geven hoe het in de nabije toekomst wil gaan
voldoen aan de wettelijke traceringseisen. Dit plan van aanpak is
eveneens door de NVWA beoordeeld en onvoldoende bevonden om de
toekomstige tracering door het bedrijf voldoende te borgen. Gisteren
heeft het bedrijf daarom een brief ontvangen met aanpassingen die
moeten worden gedaan in het plan van aanpak om de tracering
voldoende te kunnen borgen. Het bedrijf heeft hiervoor tot maandag
10 februari de tijd. Aangezien de tracering van producten in het verleden
en het toekomstige plan van aanpak onvoldoende garanties bieden om
aan de wettelijke eisen tegemoet te komen, kijkt de NVWA nu naar de
mogelijkheden om de erkenning te schorsen.
Voorzitter, dat was mijn mededeling. Aangezien dit een grote zaak is, vind
ik dat de Kamer recht heeft op deze informatie. Ik zou willen zeggen dat
ook deze zaak aantoont dat de toezichthouder er echt bovenop moet
zitten. Dat vereist een sterke NVWA die voldoende capaciteit en kunde
heeft. Daar praten wij vandaag over. Met het plan van aanpak dat ik
samen met minister Schippers aan de Kamer stuurde, willen wij investeren in het vergroten van de toezichts- en handhavingscapaciteit van de
NVWA en in het op orde brengen van de organisatie. Hierover zijn veel
vragen gesteld. Ik zal die in het eerste blok graag beantwoorden. Ik hecht
eraan op voorhand te zeggen dat het leeuwendeel van de bijdrage die
nodig is voor dat plan van aanpak, wordt gedragen door de overheid en
daarmee door de belastingbetaler. Het grootste deel van de rekening
wordt dus bij de belastingbetaler neergelegd. Ik vind het in het licht van
het feit dat structureel 33 miljoen door zowel het ministerie van VWS als
door het departement van EZ en door de dienst zelf wordt ingebracht, fair
om daarnaast ook een bijdrage van het bedrijfsleven te vragen.
Mag ik de Kamer eraan herinneren dat wij per jaar een export hebben ter
waarde van bijna 80 miljard? In dat licht vind ik een bijdrage van 10
miljoen gerechtvaardigd. In het laatste blok zal ik uitgebreid verantwoording afleggen over de wijze waarop wij kijken naar de retributies en
ook graag de zorgen bespreken die er leven in de Kamer. Ik zal haar ook
een voorstel doen over de manier waarop wij er samen naar kunnen
kijken. Wij bespreken nu of het voorliggende plan goed genoeg is, maar
het weghalen van een element slaat een groot gat in het plan, een gat dat
ik niet uit andere bronnen kan financieren.
De NVWA levert zoals gezegd ook een bijdrage, door efficiënter te gaan
werken. Hierover zijn ook vragen gesteld. Wij kijken natuurlijk naar het
functioneren van het hele systeem. Ik hecht eraan te zeggen dat wij
vandaag eigenlijk maar een eerste stap in een hele rij bespreken.
Mevrouw Dik-Faber zei terecht dat er nog een rapport komt van de OvV.
Die kijkt verder dan naar alleen de NVWA, namelijk naar het hele systeem
van de vleesketen en het functioneren van de verschillende verantwoordelijkheden daarin. De fundamentele herbezinning op de vraag wat je
privaat kunt doen en wat publiek moet zijn en hoe zich dat tot elkaar
verhoudt – sommige sprekers vroegen hierom – wordt inderdaad niet
beantwoord vandaag. Vandaag zetten wij alleen een eerste stap, namelijk:
hoe zorgen wij ervoor dat de NVWA zelf als een van de spelers in die hele
keten haar zaken op orde krijgt? Dat er ook een verantwoordelijkheid is
voor het bedrijfsleven en dat een en ander ook met moraliteit te maken
heeft, zoals sommigen hebben gezegd, is zeer wel waar. Immers, hoe
minder mensen frauderen, hoe beter het toezicht op orde kan zijn. Dat is
evident. Ook vanuit die hoek kan er dus een bijdrage worden geleverd
door het bedrijfsleven. We zetten nu stappen, maar daarnaast moeten we
op basis van het advies van de OvV het meer principiële debat voeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

25

over private keuring versus publieke keuring. Wat is de positie van de
overheid? Wat mij betreft wordt dit een praktisch debat en geen ideologisch debat. Ik zit er zelf ook niet ideologisch in. Ik vind wel dat je een
systeem moet hebben dat functioneert. Ik wil alvast vaststellen dat de
afgelopen tijd heeft laten zien dat het systeem zoals het nu in elkaar zit in
elk geval niet functioneert. Op verschillende momenten hebben we ook
noodingrepen moeten doen in het systeem, al was het maar om onze
exportpositie te kunnen blijven garanderen. Overigens waren dit
noodingrepen die er vaker toe geleid hebben dat bepaalde verantwoordelijkheden toch vanuit de overheid moesten worden gegarandeerd omdat
bepaalde landen om ons heen het anders niet begrepen.
Wij gaan dat debat op termijn met elkaar voeren. Ik wil verder gaan met
het verbeterplan waarover vele vragen zijn gesteld.
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter ...
De voorzitter: Mevrouw Thieme heeft een vraag, maar we hebben
afgesproken dat aan het einde van ieder blokje vragen kunnen worden
gesteld. Dit was de inleiding en die hebben wij extra, als een bonus. De
Staatssecretaris begint nu aan het blokje over het verbeterplan. Daarna
kunt u vragen stellen.
Mevrouw Thieme (PvdD): Dat wil ik op zich natuurlijk respecteren, maar
ik wil alleen vragen of ook bekend wordt gemaakt aan welke bedrijven
deze slachterij heeft geleverd, zodat de consumenten weten waar ze aan
toe zijn.
Staatssecretaris Dijksma: Zoals mevrouw Thieme weet, is dat aan het
bedrijf. Ik moet het even heel precies zeggen. Bij de beperkte recall heeft
het bedrijf zelf zijn verantwoordelijkheid genomen en ook de afnemers
geïnformeerd. Meer dan dat kan ik er nu mede in het licht van de situatie
niet over zeggen.
De voorzitter: Ik stel voor dat de Staatssecretaris niet meer wordt
geïnterrumpeerd, tot aan het einde van het eerste blokje, «verbeterplan».
Dank u wel voor de medewerking.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Onder meer de heer Schouw en
mevrouw Dik-Faber hebben gevraagd naar de analyse die ten grondslag
ligt aan het plan van aanpak. Wij hebben op basis van de verschillende
rapporten die er liggen, ook van de Algemene Rekenkamer, vastgesteld
dat er heel nadrukkelijk een patroon naar voren komt. Wij zien dat kennis
en expertise op sommige terreinen kwetsbaar zijn gebleken. Wij zien dat
de ICT-systematiek moet worden gemoderniseerd. We hebben gezien dat
de aansturing van de medewerkers moet worden versterkt en dat de
handhavingsgerichte cultuur van de NVWA verbetering behoeft. We
hebben daarnaast ook gezien dat er meer tijd moet komen om te kunnen
inspelen op incidenten. Dat is het patroon dat uit alle rapporten die tot nu
toe zijn opgesteld en uit alle signalen die wij hebben gekregen naar voren
komt. De maatregelen in het plan van aanpak sluiten ook precies op die
issues aan.
De heer Schouw heeft gevraagd of wij het ons niet gemakkelijk maken, of
wij nu wel precies weten waar het misging en of wij maatregelen nemen
die daarop effect hebben. Zoals ik net heb gezegd, hebben wij de zwakke
plekken eigenlijk gewoon geïdentificeerd, die ik daarnet ook heb
benoemd. We hebben in de afgelopen periode met name in de vleesketen
en in de zuivelsector gezien dat het op een aantal punten misgaat.
Daarom is het ook noodzakelijk dat wij het versterken van het toezicht op
die terreinen nu oppakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

26

Mevrouw Dik-Faber en anderen wijs ik erop dat wij daarnaast het
OvV-rapport krijgen, waarop wij ook met een reactie zullen moeten komen
die veel breder is dan alleen maar het functioneren van de NVWA. Het
gaat dan ook heel nadrukkelijk om de vraag of je bijvoorbeeld wel of geen
private keuring wilt en wie er vervolgens toezicht houdt. Ik heb daarover
daarnet al gezegd dat ik in ieder geval uit de ervaring die we nu hebben,
zoals ook blijkt uit de interne rapportage van de NVWA zelf, moet
vaststellen dat het systeem zoals dat nu in elkaar steekt onvoldoende is.
Dit zal dus een volgende stap worden in datgene wat wij werkelijk met de
Kamer moeten bespreken. Daarin moet u zelf ook met ons keuzes gaan
maken.
De heer Schouw heeft verder gevraagd of ik bereid ben tot externe
toetsing. Dat lijkt mij een goede zaak. Ik zou dit ook graag in de voortgang
willen betrekken. Onze gedachte is dat de oude dienst van het Rijk daarin
een goede rol kan spelen. De Kamer krijgt steeds rapportages over de
voortgang. Daarin kunnen wij, zeg ik aan het adres van mevrouw Thieme,
heel precies laten zien welke voortgang wij maken. Ook op dit punt zal ik
met een uitwerking komen.
Een aantal van uw leden heeft zelf ook een analyse gemaakt hoe de
situatie ervoor staat. De heer Van Gerven heeft gezegd dat de reorganisatie haar tol heeft geëist. Daarbij heeft hij verwezen naar het indringende
rapport van de Algemene Rekenkamer, dat wij heel serieus hebben
genomen.
De heer Geurts zei dat het kabinet als het niet uitkijkt nu juist fouten gaat
maken. Ik wil mij in dit debat niet al te veel laten meeslepen in politiek, al
is dat verleidelijk, want dit was wel een open uitnodiging van de heer
Geurts. Ik stel vast dat met name een aantal problemen is gerezen in de
afgelopen jaren en dat wij nu voor de oplossing daarvan staan. Volgens
mij moeten wij nu gewoon vaststellen dat het het beste is om heel precies
dit debat te voeren langs de lijn waar wij inhoudelijk tegenaan lopen en
wat wij kunnen doen om de problemen praktisch op te lossen. Zowel de
consumenten als de mensen bij de dienst en al die andere betrokkenen
hebben er niets aan als wij in de politieke sfeer de zaak gaan scherpslijpen. Ik waardeer het wel dat de heer Geurts hier als een echte politicus
optreedt. Ik houd daar zelf ook wel van, maar in dit debat vind ik dat toch
eigenlijk niet zo verstandig. Hij heeft mij wel erg verleid, maar ik moet
daar toch maar niet op ingaan.
We moeten voorstellen dat het noodzakelijk is dat wij de capaciteit van de
NVWA gaan uitbreiden. Een onderdeel van dat plan is ook dat de NVWA
zelf efficiënter gaat werken. Sommigen van u zeggen dat dat eigenlijk dé
oplossing is, anderen van u zijn veel kritischer over de vraag of het
überhaupt wel kan. Ik denk dat de waarheid hier letterlijk ergens in het
midden ligt. Een aantal zaken binnen de organisatie kan werkelijk beter.
Daarover zijn we het ook met elkaar eens. Maar het is niet zo dat wij
daarmee het probleem hebben opgelost. Dat zou onrecht doen aan de
problemen waarmee wij te maken hebben en ook onrecht aan al het
goede werk dat door de mensen van de NVWA zelf wordt gedaan. Dus ik
denk dat de oplossing voor het op orde krijgen zit in een verstandige mix
van extra capaciteit die wij ook financieel van buitenaf leveren en het
bezien van de mogelijkheid wat er nog te doen valt, bijvoorbeeld op het
terrein van ICT, maar ook op het punt van de arbeidsvoorwaarden, als het
gaat om werktijd versus reistijd. Ik ben het met de heer Schouw eens dat
het niet gemakkelijk zal zijn om dat voor elkaar te krijgen. Daarvan moet je
ook niet te hoge verwachtingen hebben, maar het is andersom ook fair
om het wel te doen. Want als je van anderen, ook van buiten de dienst,
vraagt om hun steentje bij te dragen, dan moet je dat ook van binnenuit
doen. Dat vind ik een faire benadering. Bij alles wat we hier tegenkomen
is het altijd de vraag of het helemaal precies zo zal lukken.
De heer Schouw heeft gevraagd of er nu geen fouten komen rondom de
ICT. Ik geef daarvoor geen garanties. Ik heb wel een inspanningsver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

27

plichting, want dit moet op orde komen. Wij zullen ongetwijfeld onderweg
hobbels tegenkomen, zoals wij inderdaad ook in andere situaties hebben
gezien, dus daarin moet je naar mijn mening fair zijn. Maar u mag van mij,
van de diensten en van ons allemaal vragen dat we alles doen wat er in
ons vermogen ligt om de zaak zo goed mogelijk op orde te krijgen.
De heer Geurts heeft een aantal stappen voorgesteld. Over een paar
daarvan wil ik graag iets zeggen. Het QLL-transport leeft hier zoals ik merk
al heel lang en de Kamer heeft daarover ook al eens een uitspraak gedaan.
Om daarop te reageren: de heer Geurts zei dat er eigenlijk een klankbord
nodig is. Dat is het geval. Ook afgelopen vrijdag weer is er gesproken met
LTO, de productschappen, de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor
Diergeneeskunde, de Consumentenbond en VNO-NCW. Ik zat er niet zelf
bij maar ik heb begrepen dat het een positief gesprek was. Over retributies is vanuit ons ministerie ook gesproken met, bijvoorbeeld, vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven. De indruk moet dus niet worden gewekt
dat die gesprekken niet zouden plaatsvinden. Wel is het zo dat wij, zoals
dat wel vaker gebeurt, het niet op elk front altijd helemaal met elkaar eens
zijn. Dat hoort erbij.
Als het gaat om het hele systeem van QLL heeft een aantal van uw leden
bezwaar gemaakt tegen het intrekken van de erkenning. Ik wil hier graag
verantwoorden waarom ik dat heb gedaan. In de afgelopen jaren is door
mijn voorgangers, en zoals u weet, ook door mij, meermalen geconstateerd dat er ondanks de doorgevoerde verbeterplannen tekortkomingen
blijven in het QLL-systeem. In juli 2013 heb ik meegedeeld aan QLL dat de
toezichtsmodaliteiten per 1 januari 2014 zouden worden ingetrokken en
dat dit besluit alleen zou kunnen worden heroverwogen als alle geconstateerde gebreken zijn opgeheven, en het verbeterplan volledig is uitgevoerd. Een recente audit van de NVWA toont aan dat dit onvoldoende is
gebeurd. Dat heeft inderdaad consequenties, dat zie ik ook, voor de sector
en voor de NVWA. De NVWA zal dus per 1 maart aanstaande de
klepkleuring gaan verrichten. De kosten hiervan zijn inderdaad voor
rekening van de sector. De NVWA zal zijn uiterste best doen om de
gevraagde dienstverlening te blijven bieden door inzet van alle dierenartsen, inclusief practitioners, en er zijn ook al extra dierenartsen
aangetrokken.
Tegen mevrouw Lodders zeg ik dat het klopt dat ik in mijn brieven een
opening heb geboden om met de sectoren afspraken te maken over
nieuwe sluitende privaatrechtelijke systemen, maar dat moeten dus wel
systemen zijn die kloppen en die voldoen. Want anders kun je wel zeggen
dat je iets intrekt, maar als dat vervolgens geen inhoudelijke gevolgen
heeft, dan ben je jezelf natuurlijk voornamelijk voor de gek aan het
houden.
Een aantal van u heeft gezegd dat het dierenwelzijn niet in het geding was
maar dat er slechts sprake was van administratieve tekortkomingen. De
risico’s als gevolg van een tekortschietend QLL-systeem zijn echt groter
dan u denkt. Een tekortschietende bescherming tegen insleep van
besmettelijke dierziekten in Nederland is een risico op uitbraak van
dierziekten in ons land en daarmee direct niet alleen een dierenwelzijnsmaar ook een exportrisico.
Dit betekent dus dat er een onvoldoende garantie is dat voor export
goedgekeurde dieren ook daadwerkelijk worden opgeladen. Dat moet je
niet hebben. Het laden van andere aantallen dieren dan in een exportcertificaat is vermeld, betekent een risico op overbelading van transportmiddelen. Het is wel degelijk een risico dat je dan ook loopt voor het
dierenwelzijn. Als er met van het exportcertificaat afwijkende vertrektijden
wordt gewerkt, zijn er langere reistijden dan daadwerkelijk toegestaan.
Dat betekent dus dat wat u ogenschijnlijk kleine tekortkomingen noemt,
misschien klein lijkt maar potentieel heel grote effecten kan hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

28

U hebt allen naar mijn mening terecht het belang van onze exportpositie
genoemd. Dat is ook precies een van de belangen, naast dierenwelzijn, die
hierbij een rol moeten spelen.
De heer Geurts heeft voorts gezegd, als het derde punt in zijn stappenverhaal, dat met name de voedselproducenten hieraan moeten bijdragen.
Alle sectoren moeten eigenlijk bijdragen aan het plan. Het huidige kader is
inderdaad Maat houden. Op basis daarvan, en op basis van Europese
regelgeving, is het niet mogelijk om het preventieve en repressieve
toezicht retribueerbaar te maken. Het is op dit moment alleen retribueerbaar wanneer er Europese verplichtingen zijn en er vervolgens sprake
is van nationaal berekenbaar profijt, ofwel het profijtbeginsel. Dit betekent
dat de huidige systematiek van wet- en regelgeving beperkte mogelijkheden biedt.
Verder heeft de heer Geurts gevraagd of er niet een onafhankelijk rapport
moet komen over de effecten van de tariefsverhoging. Ik stel voor dat ik
die vraag aan het eind van mijn betoog beantwoord. Stap 4 van de heer
Geurts kon dus later in blok 4, dat matcht tenminste.
Daarnaast heeft hij terecht gezegd dat de NVWA een autoriteit moet zijn
die fraudeurs aanpakt en met gezag optreedt. Ik ben het absoluut met
hem eens, dat is gewoon zo. Dit is volgens mij ook de reden waarom wij
hier nu bij elkaar zitten en waarom wij ook bezig zijn met een plan van
aanpak om deze organisatie ook die autoriteit en dat gezag te laten
uitstralen. Het is vandaag aan u of u met het plan dat nu voorligt wilt
meewerken om dat mogelijk te maken. Ik weet wel dat autoriteit en gezag
iets is wat je moet verdienen, maar dat heeft ook te maken maken met de
wijze waarop wij samen, vanuit de Kamer en vanuit het kabinet, deze
organisatie een steun in de rug willen bieden. Dus ik hoop toch van harte
ook op de steun van de heer Geurts.
De heer Van Gerven heeft een aantal opmerkingen gemaakt over de
verhouding tussen de departementen en heeft gevraagd hoe het nu zit
met de relatie tussen volksgezondheid en de organisatie van de voedselveiligheid. Ik heb al meerdere malen tegen de heer Van Gerven gezegd,
dus hij weet dat en ik hoop dat hij het ook in de praktijk ziet, dat volksgezondheid voor het hele kabinet vooropstaat. Als het om voedselveiligheid
gaat, zijn VWS en EZ samen verantwoordelijk. Wij zijn ook beiden
opdrachtgever voor de NVWA.
Mevrouw Thieme heeft gevraagd of wij een bijdrage zouden kunnen laten
leveren door het Bureau Risicobeoordeling & onderzoeksprogrammering
(BuRO) om de NVWA een wettelijke taak te laten krijgen voor dierenwelzijn. Het is waar dat dierenwelzijn niet in de wettelijke taakomschrijving van het Bureau Risicobeoordeling & onderzoeksprogrammering
van de NVWA staat, maar in de praktijk geeft dit bureau al adviezen. Ons
voornemen is om het bureau verder te versterken, met name op het punt
van de risicobeoordeling, dus dat gaan wij wel doen. Mijn indruk is dat dit
eigenlijk in de praktijk al geregeld is. Dat vind ik belangrijk. Mevrouw
Thieme vindt dat je dit wettelijk moet borgen. Ik zeg haar heel eerlijk dat
dat nu voor mij niet per se het eerste punt is dat ik zou willen oppakken.
Het is volgens mij niet een principieel punt, dus het is goed dat men
hiervoor in de praktijk wel aandacht heeft. Dat lijkt mij belangrijk.
Vervolgens zijn er met name vragen gesteld over de ICT. Het lijkt mij goed
om daarover iets preciezer te zijn in antwoord op vragen van mevrouw
Lodders en de heer Schouw. Zoals ik net al zei, is dit een grote operatie,
die niet ineens klaar is. Ik zou ook willen dat het overmorgen klaar was,
zeg ik tegen mevrouw Lodders, maar dat gaat niet gebeuren. Dit kost tijd.
We zullen in de voortgangsrapportage vóór de zomer daarop uitgebreid
terugkomen om u te laten zien hoe wij vorderingen maken. Er zijn
natuurlijk in de afgelopen jaren ook al stappen gezet, zoals de digitalisering van de facturen en de mobiele applicatie voor de registratie van
bevindingen van controleurs. Dus het is niet zo dat wij helemaal vanaf nul
beginnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

29

De heer Schouw heeft een interessant en begrijpelijk punt rondom de
WOB-verzoeken en het aantal fte’s. Het is inderdaad waar dat er op dit
moment echt een berg aan WOB-verzoeken ligt. Ik ben het met de heer
Schouw eens dat wij zeker ook kunnen kijken naar transparantie, want
voorkomen is beter dan genezen. Ik moet er ook eerlijk bij zeggen dat ik
niet zeker weet of dat in dit geval helemaal opgaat, maar dat kun je ook
wel zien aan de aard van de verzoeken. Dus het zal misschien wel helpen
om dit te doen, en we moeten het ook zeker doen, maar ik zeg er ook
eerlijk bij dat wij merken dat de organisatie met een enorme hoeveelheid
WOB-verzoeken wordt geconfronteerd. Ja, er zal in de toekomst steeds
meer openbaar worden gemaakt. Daarover zal de minister volgens mij
ook iets zeggen. Op dat punt zult u dus op uw wenken worden bediend. Ik
zeg van mijn kant dat dit niet betekent dat je zomaar heel veel minder fte’s
nodig hebt. Hoe minder wij nodig hebben, hoe beter het is. Daarover zijn
wij het zeker met elkaar eens.
De heer Van Gerven heeft opnieuw aandacht gevraagd voor de Gezondheidsdienst voor Dieren. Daar hebben wij 15 januari over gesproken. Het
zou een herhaling van zetten worden om dat nu weer te doen. Wij moeten
hierop nog wel terugkomen in de bredere discussie rondom datgene waar
de onderzoeksraad mee komt. Daarom vraag ik de heer Van Gerven om,
voordat wij nu weer – wat zomaar zou kunnen gebeuren – tegen elkaar
hetzelfde gaan zeggen, nog even te wachten of dat rapport ook inzichten
biedt die daarbij behulpzaam kunnen zijn.
Dan ben ik aan het einde van dit blokje.
Mevrouw Thieme (PvdD): Dank voor de heldere beantwoording van de
vragen door de Staatssecretaris. Een van de constateringen van de
Algemene Rekenkamer is dat er bij de NVWA een gebrek is aan inzicht in
de wet- en regelgeving op het gebied van dierenwelzijn. Ook Stichting
Dier&Recht wijst in haar onderzoek op het feit dat er 2,7 miljard wetsovertredingen per jaar zijn. Ik zie daarvan weinig terug in het verbeterplan van
de Staatssecretaris. Hoe krijgen wij de expertise weer bij de NVWA, zodat
die inderdaad ook weer met autoriteit de sector tegemoet kan treden en
ook met autoriteit kan optreden?
Staatssecretaris Dijksma: Misschien is het goed om vast te stellen dat ik
met een aparte brief kom, ook in reactie op datgene wat Dier&Recht naar
voren heeft gebracht. Dit punt zal ook terugkomen in het grotere debat
over het het onderzoeksrapport. Het lijkt mij goed om dat te doen. Ik heb
ook geprobeerd aan te geven dat het verbeterplan een eerste stap is.
Daarmee zijn wij er nog niet.
Daarnaast is in het verbeterplan heel duidelijk aangegeven dat het lastig is
dat er nu soms toezicht is, ook heel precies op veel vormen van wet- en
regelgeving, maar dat dit niet altijd correspondeert met de risico’s in de
samenleving. Ook op dit punt zal inderdaad als het om kennis gaat het
een het ander moeten gebeuren. Daarin heeft mevrouw Thieme gewoon
gelijk. Dat zien wij wel degelijk, maar laten wij hierop preciezer terugkomen in een brief, als mevrouw Thieme dat goed vindt.
Mevrouw Thieme (PvdD): Goed om te horen dat de Staatssecretaris de
expertise dus ook van groot belang acht. Alleen hebben wij ook tijdens
het rondetafelgesprek gemerkt dat er zorgen zijn bij de toezichtexperts
over de manier waarop de toezichthouders bij de NVWA worden opgeleid.
Dat gebeurt vaak intern. Men leidt elkaar op. Daardoor is er eigenlijk
weinig opbouw van expertise. Hoe wordt dit dan veranderd?
De voorzitter: Ik neem aan dat dit ook later terugkomt bij de Staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

30

Staatssecretaris Dijksma: Ja, voorzitter, dat is inderdaad een punt waar
wij ook zeker naar moeten kijken. Wij hebben dit niet alleen in dat
rondetafelgesprek gehoord maar het zelf ook, natuurlijk in meer algemene
termen, in het plan van aanpak vastgesteld.
De heer Van Gerven (SP): 87% van de Nederlandse bevolking, althans
volgens een onderzoek van de Consumentenbond, vindt dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit bij het ministerie van Volksgezondheid
moet worden ondergebracht. Nu zegt de Staatssecretaris, of het kabinet:
wij borgen dat. Ik lees bij de prioritaire maatschappelijke belangen die de
NVWA noemt in de nota onder punt 3: handelspositie. Dat is nu juist het
probleem. Dus er worden belangenafwegingen gemaakt bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit zelf tussen enerzijds de economie en
anderzijds de volksgezondheid. Wij gaan dit nu niet uitgebreid uitdiscussiëren, zo heb ik begrepen van de Staatssecretaris, maar kan dit als wij
hier later over spreken ter discussie komen? Is het dus mogelijk dat uit dat
debat naar voren komt dat de Voedsel- en Warenautoriteit weer bij VWS
wordt ondergebracht? Of wordt dat uitgesloten?
Staatssecretaris Dijksma: Ik zou nooit op voorhand discussies met taboes
willen omringen, maar tegelijk ben ik wel altijd op zoek naar de vraag voor
welk probleem dit een oplossing is. U weet dat voor het kabinet volksgezondheid leidend is, zoals ik niet alleen vandaag heb gezegd maar zoals ik
ook vorig jaar eigenlijk in elk debat tegen u heb gezegd. Daarnaast kijkt de
NVWA natuurlijk ook naar de export, want zij is verantwoordelijk voor de
certificering daarvan. Dat moet u niet zo lezen als: wanneer het om
exportbelangen gaat, stellen wij die boven het belang van de volksgezondheid. Als u dat zo leest, zeg ik u meteen: dat is niet wat er staat. Dus
het is klip-en-klaar dat de volksgezondheid altijd op nummer één staat. Ik
ben gewoon op zoek – vergeef mij dat ik dat doe – naar praktische
oplossingen voor de problemen waar wij nu voor staan. Als twee
departementen al op dit belangrijke thema aan de slag zijn, dan zou ik het
zelf niet in die oplossingen zoeken. Volgens mij is het goed dat beide
betrokken zijn. Volgens mij moet u ons afrekenen op de inhoud. Ik heb de
indruk dat wij het daar gewoon over eens zijn.
De heer Van Gerven (SP): Ik krijg een déjà vu-gevoel, want er was een
minister – we noemen geen namen – die zei: volksgezondheid staat
centraal. Toen kregen we de Q-koortsaffaire. We hebben veel rapporten
gezien, we hebben het onderzoek gezien naar de kwestie-Foppen met de
zalm. Daaraan kun je gewoon zien dat de Voedsel- en Warenautoriteit niet
slagvaardig optreedt vanwege financiële belangen, waardoor ze niet
doorpakt. Dat constateert de Onderzoeksraad voor Veiligheid.
De voorzitter: Wat is uw vraag?
De heer Van Gerven (SP): Dat constateert mr. Pieter van Vollenhoven.
Dus er is naar mijn idee wel degelijk een verband tussen de manier
waarop iets gesitueerd is en de mogelijkheden om te doen wat men moet
doen, namelijk uitgaan van de volksgezondheid. Dat is de taak van de
Voedsel- en Warenautoriteit.
De voorzitter: Uw vraag?
De heer Van Gerven (SP): Wij hebben een ministerie van Economische
Zaken dat moet kijken naar de belangen van de sector. Daarom denk ik dat
het goed is dat die twee uit elkaar worden gehaald en dat het primaat
weer teruggaat naar VWS. We komen daar nu niet uit, maar ...
De voorzitter: Dit is een betoog. U moet echt een vraag stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

31

De heer Van Gerven (SP): ... ik hoop dat het kabinet openstaat voor het
debat en dat dan mogelijk ook de uitkomst kan zijn dat wij mét 87% van
de samenleving constateren dat wij een andere weg moeten bewandelen.
Staatssecretaris Dijksma: Ik zou het zelf wel van een heel beperkt blikveld
vinden getuigen als u mij nu zou opdragen dat ik alleen nog maar mag
kijken naar de handelsbelangen. Ik moet er niet aan denken! Als verantwoordelijke voor de kwaliteit van voedsel bekijk ik in eerste instantie
natuurlijk ook wat de veiligheid voor consumenten betekent. Ik vind eerlijk
gezegd dat je elk lid van dit kabinet daarop mag aanspreken. Ik hoop ook
dat ik laat zien dat ik daar verantwoordelijkheid voor neem. Ik hoop dat de
heer Van Gerven niet blijft vastzitten in zijn eigen déjà vu-gevoelens, want
ik heb daar geen last van.
De heer Geurts (CDA): We zullen het maar niet over déjà vu-gevoelens
gaan hebben, maar ik zal de woorden van de Staatssecretaris over mijn
optreden als politicus doorgeleiden naar mijn fractievoorzitter. Ik denk dat
ik dan weer een plusje achter mijn naam krijg. Maar even over de inhoud.
De Staatssecretaris haalt in mijn ogen – met alle respect, want dit is een
heel dik en breed dossier en ik vind het knap hoe zij daarmee omgaat –
een aantal dingen door elkaar. Dan gaat het om het verbinden van de 78
miljard aan de bijdrage van de boer en de tuinder. Daar zit absoluut geen
recht evenredige relatie tussen.
De voorzitter: Uw vraag alstublieft. U moet echt concrete vragen gaan
stellen, anders redden wij het niet.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Ik zeg u toe dat ik mijn tweede termijn
heel kort zal houden. U weet dat ik dat doe als ik dat zeg, maar dat deel
van de sector dat die 10 miljoen moet ophoesten is, zoals de Staatssecretaris net ook al heeft aangegeven, maar een heel beperkt deel van de hele
keten in de voedselproductie, een deel waar de rest van de keten niet bij
kan komen. Is zij bereid om nog eens goed op papier te zetten wat er nu
wel en niet kan om in de rest van de keten – dit is punt 3 van mijn bijdrage
– ook te gaan kijken of men daar ook naar rato kan gaan bijdragen aan de
NVWA?
Staatssecretaris Dijksma: Ik kom daarop in mijn vierde blok op terug,
want dan hebben wij het over het hele systeem van retributies.
Mevrouw Lodders (VVD): De heer Geurts wees op de bedragen van 80
miljard versus 10 miljoen. Ik vind dat de Staatssecretaris voorbijgaat aan
de stapeling van maatregelen waar de veehouderij op dit moment mee te
maken heeft: de vierdageneis, dierenrechten, het ingrepenbesluit
enzovoort. Wil de Staatssecretaris daarop ingaan?
Naar aanleiding van de blokjesverdeling wil ik graag weten of de
Staatssecretaris in een ander blokje nog op het rapport Maat houden
terugkomt. Datzelfde geldt eigenlijk voor QLL. Anders vraag ik of de
Staatssecretaris een concrete datum kan noemen, wat zij beoogt en of zij
een inschatting kan geven van de wachttijd bij een klepkeuring bij de
slachthuizen.
Staatssecretaris Dijksma: Ik heb ook in de beantwoording van schriftelijke vragen al uitgebreid de verschillende maatregelen die de intensieve
veehouderij treffen besproken. Als ik er een uit mag pikken, de vierdageneis kwam van het kabinet-Balkenende I. Daar zat ik in ieder geval niet
in. Dat is tien jaar geleden. Na tien jaar hebben wij vastgesteld dat wij die
eis ook zouden gaan handhaven. Dus de suggestie die hier en daar nog
wel eens wordt gewekt alsof ik dat allemaal zelf zou hebben verzonnen,
werp ik toch één keer ver van mij. Tien jaar lang weet men in de sector al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

32

waar men aan toe is. Dan komt het moment dat het moet worden
gehandhaafd, en wordt er gesuggereerd alsof het gisteren bedacht is.
Volgens mij weet de sector zelfs al langer dan tien jaar dat dit aan de orde
is, want in 1998 werd daarover al voor het eerst gesproken.
Als het gaat om de dierenrechten, dan gaan wij een heel debat met elkaar
overdoen dat wij voor een deel nog krijgen en voor een deel al achter de
rug hebben. Daarvan denk ik, alles afwegende – ook om ons derogatiebelang te beschermen – dat het echt noodzakelijk is dat we evenwicht
gaan bereiken op de mestmarkt en dat we daar vertrouwen winnen. Dat is
niet omdat ik de sector geen vrijheden zou willen gunnen maar omdat ik
uiteindelijk ook verantwoordelijkheid moet dragen voor de mestmarkt die
in evenwicht moet zijn. Dat betekent dat wij evalueren en ook bekijken hoe
wij voor een deel de sector kunnen tegemoetkomen, zeker daar waar er
vertrouwen is dat het goed komt. Maar ik moet ook vaststellen dat met
name hier de sector het meest achterblijft, waar er heel veel geluiden
vanuit NVV en LTO komen, bijvoorbeeld over de varkenshouderijen, de
mestverwerking en hoe het daar gaat. Dus ik wil met u van harte het
brede debat voeren. We zijn uiteraard ook bezig om zo veel mogelijk te
kijken hoe wij met de sector samen de goede stappen kunnen zetten en ik
heb oprecht bijzonder veel waardering voor alles wat men daar
zelfstandig doet. Ik probeer ook altijd om zij aan zij met de sector te staan
en ik probeer aan de de hand van een paar van de voorbeelden die u zelf
noemt te laten zien dat het idee dat het ons allemaal overkomt en dat we
overal van moeten worden gevrijwaard niet terecht is. Zo is de vierdageneis ooit bedacht door de sector zelf, laten wij dat ook niet vergeten.
De voorzitter: Wij moeten echt de boel korter gaan houden, want anders
komt de bewindspersoon van Volksgezondheid tussen de soep en de
aardappelen terecht.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik had twee concrete vragen gesteld over het
rapport Maat houden en over QLL, namelijk of dat in een ander blokje
terugkomt. De Staatssecretaris daagt mij wel heel erg uit door in eerste
instantie te zeggen dat zij zelf niet politiek antwoordt en dat dan
vervolgens, bijvoorbeeld over dierenrechten en het mestbeleid, wel te
doen. Wij hadden nu juist de nieuwe Mestwet om via verplichte mestverwerking de mestproblematiek aan te pakken. Dus die uitdaging gaan wij
tijdens het AO Mest met elkaar aan. Maar mijn eerste twee vragen staan
echt nog open.
Staatssecretaris Dijksma: Op het rapport Maat houden kom ik nog terug.
Wat QLL betreft kan ik niet een precieze datum noemen. Ik kijk daar nog
even voor u naar. Ik moet dit gewoon even afwegen, want natuurlijk wil ik
ook graag het gesprek verder voeren met sectoren, maar hier geldt dat je
soms ook iets meer tijd moet nemen, want als je te snel gaat is dat ook
niet goed.
Mevrouw Lodders (VVD): Een datum in tweede termijn horen vind ik
prima. Verder herinner ik aan mijn vraag naar de wachttijd voor klepkeuringen bij de slachthuizen.
De voorzitter: Ik dacht dat de keuring ook zou komen bij blokje 3.
Mevrouw Lodders (VVD): De Staatssecretaris is ingegaan op QLL. Als zij
hier later op terugkomt ...
De voorzitter: Dat gebeurt bij blokje 3.
Staatssecretaris Dijksma: Anders gaat het te veel door elkaar heen lopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

33

De voorzitter: Wij gaan nu naar mevrouw Dik-Faber. Wij moeten nu
helaas een ander regime gaan toepassen. De Staatssecretaris gaat straks
de andere drie blokjes beantwoorden zonder interrupties. Pas op het
einde van die drie blokjes vinden er interrupties plaats, want anders halen
wij het niet.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Wij hebben het vandaag over de
NVWA en het positioneren van de NVWA als autoriteit. De NVWA heeft
geadviseerd over QLL in een zeer genuanceerd advies. De Staatssecretaris
zegt echter dat zij dat toch helemaal gaat intrekken. Waarom gaat zij
hiermee verder dan de NVWA aanbeveelt? Heb ik het goed begrepen dat
er toch nog een gesprek plaatsvindt met de sector, die toch nog een kans
krijgt om verbetermaatregelen door te voeren?
Staatssecretaris Dijksma: Ja, dat is zo, maar het punt is dat ik wel eerst
een erkenning moet intrekken. Ik kan die erkenning niet deels overeind
houden. Dat kan ook statutair niet. Dus wij willen dat gesprek voeren. Dat
heb ik overigens al eerder gemeld, ook op schrift, maar dat betekent wel
dat eerst de erkenning moet worden ingetrokken en dat wij vervolgens
kijken waar wij elkaar vertrouwen en of het systeem robuust genoeg is om
het eventueel te doen, maar het moet wel in die volgorde.
De voorzitter: De Staatssecretaris begint nu aan blokje 2 over toezicht en
opsporing, en aan blokje 3 over keuring, financiën, tarieven en retributie.
Die punten komen allemaal achter elkaar. Aansluitend kunnen de
Kamerleden vragen stellen. De Staatssecretaris heeft dus de tijd om alles
op te lezen.
Staatssecretaris Dijksma: Ik ga proberen om het snel te doen.
De illegale handel in exotische dieren is een groot probleem. De NVWA
heeft al een gespecialiseerd team van 22 fte en op Schiphol zijn er ook
permanent dierenartsen aanwezig voor inspectie van dieren en ook in het
kader van CITES. Misschien is het goed om heel kort te zeggen dat ik
volgende week, waarvoor u zelfs een AO met mij hebt willen verschuiven,
op 12 en 13 februari in Londen zal zijn voor een high level conferentie met
onder andere de Britse regering, het Britse koningshuis en een heleboel
andere mensen over het onderwerp wildlife crime en hoe wij gezamenlijk,
ook vanuit Nederland, een bijdrage kunnen leveren om dat tegen te gaan.
Het moet hard worden aangepakt. Dit vraagt ook vanuit Europa om een
internationale aanpak. U krijgt vanzelfsprekend een brief daarover.
Dan de capaciteit van de onaangekondigde controles. Is die straks 6 fte
rijker? De NVWA heeft zowel aangekondigde als onaangekondigde
controles. Audits worden vaak aangekondigd, maar inspecties in de regel
niet. De inspectie heeft nu de capaciteit van 2200 fte. Wat er nu bijkomt,
zijn mensen die vooral in de analyse de zaak gaan verscherpen. Dus de 6
fte zijn de extra mensen op de vloer, maar meer de mensen die op het
punt van kennis en risicoanalyse ook aan versterking gaan doen.
Diverse van uw leden hebben gevraagd hoe ik aankijk tegen het risicogericht toezicht. Dat is niet zomaar een panacee voor alle kwalen. De
gedachte dat je bijvoorbeeld een geringere bijdrage kunt leveren vanuit
het bedrijfsleven door dat beter op orde te hebben, wordt inderdaad door
het rapport van de Algemene Rekenkamer vrij stevig weersproken. Het is
niet zo dat het risicogebaseerd toezicht geen kracht kan hebben. Ik kan
vanuit mijn verleden in het onderwijs ook vaststellen dat dat wel degelijk
kan, maar dat vraagt wel het een en ander. Dat is wat ook door de NVWA
nu zal worden opgepakt, namelijk echt een strategie voor dat risicogebaseerd toezicht met de vraag of je de goede markers in beeld hebt op basis
waarvan je ook risico’s kunt waarnemen en of je vervolgens kunt zorgen
dat je dan ook op de mensen of de bedrijven waar potentieel de grootste
risico’s zitten kunt ingrijpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

34

De officier van justitie valt inderdaad onder de verantwoordelijkheid van
de minister van Veiligheid en Justitie. Er wordt wel, zeg ik tegen de heer
Van Gerven, in het overleg met het OM vaak stilgestaan bij de prioriteiten
in de opsporing. Voedselveiligheid en fraude behoren tot die prioriteiten.
Ik kan uiteraard zijn suggestie onder de aandacht brengen van de minister,
maar ik ga er niet over. Dat wil ik hier wel in alle eerlijkheid zeggen, want
anders is hij heel blij maar hoeft dit niet per se tot succes te leiden, want
dat kan ik gewoon niet overzien.
De heer Van Dekken heeft gezegd dat het niet alleen maar om meer
toezicht gaat, maar ook om de verantwoordelijkheid die bedrijven zelf
nemen, en dat er ook door bedrijven zelf moet worden geïnvesteerd in de
betrouwbaarheid van producten. Ik kan er een heel lang verhaal over
houden, maar ik ben het eigenlijk hartgrondig met de heer Van Dekken
eens. Overigens heeft het bedrijfsleven in de Taskforce Voedselvertrouwen ook zelf uitgesproken dat het dit van belang vindt.
Mevrouw Lodders en anderen hebben gevraagd hoe het nu precies zit
met hogere boetes en of die ook worden opgelegd. De NVWA kan
verschillende bestuursrechtelijke maatregelen inzetten bij overtreding en
fraude: boetes, last onder dwangsom, schorsing, intrekking van de
erkenning of vergunning. Ook de bestuurlijke boete wordt inderdaad
ingezet. Voor de Wet dieren wordt momenteel verkend welke mogelijkheden er zijn om de boetes te verhogen. Dat hebben wij de Kamer ook al
in december gemeld.
De heer Schouw vroeg of ik over het versterken van de kennisbasis nog
iets meer kan zeggen. De NVWA werkt op 23 toezichtsdomeinen waarop
risicoanalyses zullen worden uitgevoerd. Waar mogelijk worden die ook
gecombineerd. Voor rood vlees is die risicoanalyse op dit moment al
uitgevoerd. Het vergt wel enige tijd, maar dit betekent dus dat men op die
manier eigenlijk ook al die domeinen aan het doorlichten is om heel
precies te kijken waar men de vinger op moet leggen.
De heer Graus heeft gezegd dat boa’s bij controles van de NVWA van
groot belang zijn. Een deel van de controleurs is ook boa. De NVWA zet
dus ook al een grotere groep boa’s bij haar toezicht in.
Mevrouw Lodders vroeg naar het naar buiten brengen van namen van
bedrijven. De NVWA toetst dat op basis van de Wet openbaarheid van
bestuur en de privacywetgeving. Misschien is het goed om te zeggen dat
de NVWA in recente zaken zelf geen naam naar buiten heeft gebracht.
Soms komt men er kennelijk achter, soms gaat het ook via bedrijven die
afnemer zijn. En bedrijven brengen zelf natuurlijk ook soms informatie
naar buiten, bijvoorbeeld op het moment dat zij een recall doen.
Verder heeft mevrouw Lodders gevraagd of ik een overzicht kan geven
van richtlijnen en voorschriften voor de NVWA. Zij wil weten of wij
strenger zijn dan andere landen binnen de EU. De NVWA houdt toezicht
op basis van de wetgeving. Dat kan inderdaad Europese of nationale
wetgeving zijn. De NVWA kan daar bovenop niet zelf regels vaststellen,
want daar is geen wettelijke basis voor. Ik zal de Kamer graag een
overzicht toesturen.
Mevrouw Dik-Faber vroeg specifiek of de KDS niet goedkoper is dan de
NVWA. Ik denk dat wij in het debat net hebben vastgesteld dat de manier
waarop het nu is geregeld met de KDS ook tot heel veel discussie en
problemen heeft geleid. U hebt namelijk de brief gekregen over de
bevindingen van de NVWA zelf, waarin staat wat er gaande is in het
toezicht op en de keuring van slachterijen. Ik wil op dit punt terugkomen,
ook naar aanleiding van het OvV-rapport, want de OvV zal met name naar
die hele keten kijken en op dit vraagstuk ingaan. Dus ik denk dat het echte
antwoord op deze vraag daar komt.
Ik kan er nu alvast wel iets over zeggen op basis van de bevindingen die u
al kent. Die waren overigens niet positief. Het vraagstuk hoe je verder gaat
en hoe publiek toezicht zich verhoudt tot wat private partijen kunnen doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

35

wil ik met u bespreken aan de hand van het OvV-rapport, omdat ik weet
dat men daar ook specifiek op zal ingaan.
Mevrouw Dik-Faber heeft gezegd dat het ook van belang is dat de sector
zelf met private kwaliteits- en keursystemen een bijdrage kan leveren. Ja,
dat is zo. Alleen moet het wel werken. Dat zijn de twee zaken die dan wel
bij elkaar horen. Daar hebben wij natuurlijk af en toe wel discussie over
gehad. Dus dit is iets waar wij nogmaals op terugkomen.
Ik heb net al het een en ander gezegd over de manier waarop wij nog over
de keuring en de opmerkingen van de heer Van Vollenhoven over
zelfregulering met de Kamer willen spreken. Wel hebben wij ook te maken
met Europese regelgeving waarin op detailniveau is vastgelegd op welke
wijze wij keuring moeten laten plaatvinden. Het systeem gaat ook uit van
een eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven. Daarmee begint in
principe natuurlijk alles. Het bedrijfsleven is verantwoordelijk voor de
veiligheid en de kwaliteit van de producten, maar er moet ook wel toezicht
zijn dat geborgd is. Dat is de andere kant van het verhaal. Ik denk dat dat
ook voor iedereen helder is.
Mevrouw Thieme heeft gevraagd of ik vanaf nu zou willen verbieden dat
er zichtkeuringen plaatsvinden. De zichtkeuring is nu op Europees niveau
onder bepaalde voorwaarden toegestaan bij de slacht van varkens. Die
wijze van keuren sluit in principe ook aan bij de adviezen van de EFSA, die
om meer hygiënische reden eigenlijk aanbeveelt dat er niet wordt
gesneden in varkens. De kans op besmetting vergroot daardoor namelijk,
maar er wordt nu wel, ook in Europees verband, gekeken naar een
herziening van de wetgeving. Wij moeten bekijken, ook in het hele verhaal
rondom toezicht en keuring waarover wij het net hadden, of dit te doen is,
dat is wel een kern. Uiteindelijk merk je dat er een economisch motief is
en dat het allemaal heel snel moet, waardoor er te weinig tijd is om in
zo’n systeem goed te draaien. Dan heb je wel een probleem. Dus het lijkt
mij goed om op het punt van toezicht en keuring, waar ik net al van zei dat
wij daar nog het een en ander van zullen gaan horen, ook van de heer
Joustra, hierop terug te komen.
Dan eindig ik met mijn laatste blok. De verhoging van de tarieven gaat, zo
zegt de heer Geurts, ten koste van de exportpositie. Ik zou andersom
willen zeggen dat het cruciaal is voor de Nederlandse exportpositie dat de
voedselveiligheid en kwaliteit van onze producten op orde is. Daar heb je
dus ook gewoon goed toezicht voor nodig. Als dat niet zo is, zoals wij de
afgelopen weken nog af en toe hebben gezien, en als daarover discussie
ontstaat, dan gaan er grenzen dicht. Dat heeft vaak ook grote financiële
gevolgen voor het bedrijfsleven. Ja, in een aantal gevallen liggen tarieven
van de NVWA hoger dan in omringende landen, maar laten wij ook
vaststellen dat de intensiteit van wat er allemaal plaatsvindt aan
keuringen ook hoger is dan in sommige andere landen. Wij zijn de tweede
wereldspeler. Wij hebben een belangrijke positie. Er gaat waanzinnig veel
ons land uit en overigens ook in. Dat betekent dus ook gewoon dat het
werk dat dat met zich meebrengt ook heel intensief is. Om onze exportpositie te behouden, moeten wij dus onze NVWA versterken.
De heer Graus heeft gevraagd of wij, als wij iets vragen van het bedrijfsleven, dan wel waar voor ons geld krijgen als het gaat om de 10 miljoen
waaraan de retributies worden besteed. Deze 10 miljoen is gebaseerd op
het feit dat op dit moment de tarieven niet kostendekkend zijn. Het is een
heel eerlijke vraag of wij dan aan de belastingbetaler, aan ons allemaal,
vragen om dat als het ware te doen, of daarbij ook een bijdrage vragen
van het bedrijfsleven. Ik denk dat wij de dienst moeten versterken. Er
moet ook bijvoorbeeld een borging van dierenwelzijn zijn. Ik vind het ook
belangrijk dat wij onze positie behouden. De heer Schouw zei terecht dat
wij in alle hoeken en gaten hebben gezocht. De minister van VWS heeft
dat gedaan met een fikse bijdrage, wij hebben dat gedaan met een fikse
bijdrage, de dienst doet het zelf ook met een fikse bijdrage in de dekking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

36

van het totale plan. Ik vraag u toch echt om ons de kans te geven om dat
plan samen uit te rollen.
De heer Geurts heeft gevraagd naar prijsstijgingen bij de exportcertificering. De tarieven voor de exportcertificering zijn op dit moment niet
kostendekkend. Daar willen wij wel naartoe. Daarom hebben wij een stap
gezet. Wij hebben oprecht geprobeerd in het hele verhaal om niet alles te
doen wat wij zouden kunnen. Kennelijk zouden andere staffels nog royaler
kunnen zijn, maar wij hebben geprobeerd om dat niet te doen. De
gemiddelde stijging van exportcertificaten op afstand is niet 225% maar
40%. Wel zitten daar ook uitschieters bij. Als je een uitschieter pakt, kun je
zo’n voorbeeld ongetwijfeld vinden, dat geef ik toe. Ik heb ook zelf eerder
bekeken hoe wij bijvoorbeeld kunnen voorkomen dat de zelfslachtende
slagers helemaal verdwijnen, dus wij hebben ook eerdere voorstellen wel
aangepast om situaties waarbij je het echt heel moeilijk maakt voor een
sector te voorkomen. Als er sectoren zijn waarvan u zegt «hier gaat het
echt mis», is het voor mij niet zo dat daarvoor geen open oor zou zijn. Dat
zeg ik ook tegen sommigen van u, maar ik vind wel dat u zich moet
realiseren dat wij dan elders binnen datzelfde bedrag moeten gaan zoeken
naar een dekking.
Dus als je ergens iemand helpt, krijg je er een vriend bij maar misschien
ook weer een vijand, want het betekent gewoon dat iemand anders
daarvoor de rekening betaalt. Dus als de Kamer zegt dat er binnen de
voorstellen een aantal evidenties zijn die echt niet kunnen, dan kunnen wij
daar heus naar kijken, maar ik zeg u wel dat je het dan ook moet dekken.
Dat betekent dan dus dat je elders in dat systeem de retributies nog wat
moet aanscherpen. Dan betaalt dus iemand anders het gelag. Als ik het
geld op mijn begroting had en dacht dat het verantwoord was, zou ik het
hebben gedaan, maar bij ons is natuurlijk ook het einde van de kam in
zicht. Dat heeft er ook mee te maken dat er nog wel wat taakstellingen hier
en daar zijn gekomen, met steun van meerderen van u, zeg ik er maar bij.
Dat begrijp ik, maar het leidt er wel toe dat de pijn nu overal wordt
gevoeld. Dat wil ik toch nog maar een keer zeggen.
Hoe wordt de efficiency van 8 miljoen ingevuld? Dat was nog een precieze
vraag, gericht op arbeidsvoorwaarden, reistijd, werktijd, hogere productiviteit en moderne ICT. Dat is inderdaad al een enorme toer, dus de heer
Schouw heeft hierin gewoon gelijk. Het klinkt allemaal heel mooi, maar
het zal echt nog wat vragen om dat voor elkaar te krijgen, ook van de
mensen, die soms het gevoel hebben dat zij al heel wat voor hun kiezen
hebben gehad. Dat begrijp ik, maar het moet wel, dus daar staan wij ook
voor.
De heer Van Gerven heeft een specifieke vraag gesteld over de
openbaarheid in relatie tot Kootwijkerbroek. Ik vind het zelf heel lastig om
hier over individuele gevallen te spreken, maar het is niet zo dat de
persoon die de heer Van Gerven heeft genoemd destijds besmet is
verklaard. Hij heeft alleen wel. last gehad van de maatregelen die in de
omgeving zijn genomen. Er is op dit moment ook een. gesprek gaande,
dus eigenlijk vind ik niet dat wij ons nu daarin zouden moeten mengen.
Mevrouw Lodders heeft nog gevraagd naar de wachttijd voor de
klepkeuring. Het intrekken van QLL heeft geen consequentie voor de
wachttijd bij de Nederlandse slachterijen, want er is geen klepkeuring bij
slachterijen, alleen een antemortemkeuring, en die blijft ongewijzigd. Bij
de klepkeuring gaat het om de exportcertificering. Ik denk dat het goed is
om dat te zeggen.
De heer Graus vroeg naar pootbreuken. Die worden niet geregistreerd,
want de NVWA staat niet bij het vangen van het pluimvee op de bedrijven.
Dat gebeurt ook vaak ’s nachts. Dan zijn kippen wat makkelijker te vangen,
zoals u weet. Er loopt wel een project bij de NVWA, waarover ik u vóór het
zomerreces zal informeren als u dat goed vindt.
Herkenbare contactgegevens op de erfafscheiding zijn echt heel lastig,
ook in verband met privacy, zeg ik heel eerlijk. Mensen die denken dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

37

een kwestie is die om aandacht vraagt, kunnen altijd bellen, zoals u weet
naar 144 of naar de NVWA. Als er contactgegevens nodig zijn, dan bestaat
ook de praktische afspraak dat er contact kan worden opgenomen tussen
de LID, de politie en de NVWA. Gezien de tijd wil ik het daar nu echt bij
laten.
De voorzitter: Dan is er nu gelegenheid voor interrupties vanuit de
Kamer.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik zal snel zijn. Ik had nog een vraag gesteld
over de slachterij waar sinds 2012 overtredingen zijn geconstateerd, zoals
onvoldoende fixeren bij onverdoofd slachten en het snavelkappen van
eenden. Gaat die nu eindelijk eens dicht?
De Kamer tast nog in het duister over het plan van aanpak voor het
toezicht en de handhaving. Gaat de NVWA nu meer onaangekondigd
controleren op dierenwelzijn? Wat is de verhouding tussen het aantal
audits dat wordt uitgevoerd en het aantal onaangekondigde controles?
Kan de Staatssecretaris daar informatie over geven?
De Algemene Rekenkamer adviseert de bewindspersonen om zich te
verantwoorden tegenover de Kamer over de vraag welke risico’s worden
ingeperkt en welke niet. Ik wil graag weten of, en zo ja wanneer, de Kamer
daarin inzicht gaat krijgen.
Staatssecretaris Dijksma: Op de eerste vraag krijgt u schriftelijk
antwoord, want dat moeten wij echt even uitzoeken.
Er worden meer onaangekondigde controles uitgevoerd. In de eerste
voortgangsrapportage krijgt u antwoord op uw vraag over de risico’s en
de analyse daarvan.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik had ook gevraagd om informatie over de
verhouding tussen het aantal audits dat op het gebied van dierenwelzijn
wordt uitgevoerd en het aantal onaangekondigde controles. De Staatssecretaris zei dat er een verschil was: het één was aangekondigd en het
ander niet. Ik wil graag de verhouding daartussen weten. Met betrekking
tot de vraag welke risico’s worden ingeperkt en welke niet: begrijp ik goed
van de Staatssecretaris dat zij daarover inderdaad verantwoording gaat
afleggen aan de Kamer? Gaat dat regelmatig gebeuren?
Staatssecretaris Dijksma: Ja, want daar hebben wij de voortgangsrapportages voor. Dan kunt u letterlijk de vinger aan de pols houden. Wat uw
eerste punt betreft lijkt het mij goed om schriftelijk aan te geven hoe het
precies met de getalsmatige verhouding zit.
De heer Van Gerven (SP): Ik kom even terug op die persoonlijke kwestie.
Ik zal het desbetreffende stuk na de vergadering aan de Staatssecretaris
geven. Het gaat over een NPA-kwestie. De Ombudsman heeft er een
uitspraak over gedaan en advies gegeven aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Dijksma: We zijn al in gesprek met de desbetreffende
persoon, maar als u mij het stuk wilt geven, vind ik dat prima.
De heer Geurts (CDA): Ik heb één stelling. De Staatssecretaris hoeft daar
niet vandaag op te reageren, maar als zij dat op een ander moment wil
doen, dan graag. De stelling is: de NVWA is op dit moment niet in staat
haar kostprijs te bepalen. Het gaat dan om het bedrag van 10 miljoen. De
Staatssecretaris wil bepaalde overheadkosten, bepaalde vormen van
interne begeleiding en de inzet van toezichtontwikkelingen retribueerbaar
maken. Dat is een moeilijk woord, maar het betekent gewoon bij de boer
en de tuinder in rekening brengen. Wij vinden dat dit niet kan. Dit zijn
geen kostenposten voor werkzaamheden waarvan partijen specifiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

38

toerekenbaar profijt hebben en op grond waarvan retributie aan de orde
zou zijn. Het is juridische taal, maar dat is wel de feitelijkheid.
Staatssecretaris Dijksma: Daar ben ik het niet mee eens. Wij hebben
natuurlijk ook het rapport van Price Waterhouse Coopers, waarin iets staat
over de reële kostprijs. Het is dus niet allemaal uit de lucht gegrepen. U
kunt het er niet mee eens zijn; dat begrijp ik. Ik begrijp ook dat u een
bepaalde positie voor een bepaalde doelgroep inneemt. Dat siert u. Ik
begrijp ook, vanuit uw achtergrond, waarom u dit doet, maar ik wijs op
wat er allemaal voorligt. Kijk ook naar wie er allemaal belang bij hebben,
door de hele keten heen, dat onze voedselveiligheid «top of the bill» blijft.
En ja, zeg ik tegen mevrouw Lodders: u hebt gelijk, wij doen het hartstikke
goed. Dat mag best gezegd worden. Maar daar is wel iets voor nodig. Het
is echt niet unfair, wanneer 33 miljoen structureel bij de overheid vandaan
komt, en daarmee bij ons allemaal, dat je ook een bijdrage vraagt van het
bedrijfsleven, dat zo’n groot belang heeft bij datgene wat voorligt. Ik zou
het jammer vinden om dat te ontkennen.
De heer Geurts (CDA): De kern van het probleem dat ik met de Staatssecretaris heb, is dat een groot bedrag bij een klein deel in de sector in
rekening wordt gebracht. Ik blijf erop hameren dat dit verderop in de
schakels wordt bekeken. Ik zal niet de vergelijking maken met het bedrijf
dat in het begin ter sprake kwam, maar ik zou weleens willen weten wat
dat soort bedrijven vorig jaar ongeveer heeft betaald aan NVWA-kosten.
Staatssecretaris Dijksma: Dat is iets wat natuurlijk ook in het bedrijfsleven, in de keten zelf besproken zou kunnen worden. Ik begrijp wel waar
u naartoe wilt, maar het is ook een onderwerp van gesprek in het
bedrijfsleven. Als u nu een heel bedrag weghaalt uit het plan van aanpak,
zadelt u ons met een probleem op, want dan slaat u een gat in het hele
voorstel. Ik heb van u nog niet vernomen, zeg ik er in alle eerlijkheid bij,
hoe u gedacht had dat op te vangen. Van elke geoliede bestuurderspartij
mag toch worden gevraagd dat zij ook op zo’n punt haar verantwoordelijkheid neemt.
De heer Geurts (CDA): Ik word nu uitgedaagd, voorzitter. Ik verwijs de
Staatssecretaris naar punt drie van mijn bijdrage.
De voorzitter: Dat is voor kennisgeving aangenomen.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik ga ervan uit dat wij nog een korte tweede
termijn hebben, dus ik zal nu kort een aantal vragen stellen. Een belangrijk
element van het feit dat de tarieven niet kostendekkend zijn, is het
gegeven dat de organisatie niet op orde is. Wil de Staatssecretaris nog
eens ingaan op het in rekening brengen van die niet-kostendekkende
tarieven bij het bedrijfsleven?
Mijn tweede vraag betreft QLL. Het gaat inderdaad om de export, maar
dan nog hebben wij wachttijden voor de slachthuizen. Daar doel ik op. Ik
hoop dat de Staatssecretaris hierop kan ingaan.
Mijn vraag over het rapport Maat houden en de werkgroep die aan de slag
is, is nog steeds niet beantwoord. Ik weet niet of dat een vraag is voor de
Staatssecretaris of voor de minister.
Staatssecretaris Dijksma: Ik denk dat het te gemakkelijk is om te
suggereren dat wij nu niet over een probleem zouden praten, als de
NVWA haar zaken helemaal op orde had. Misschien kunnen wij toch even
op de kern der dingen ingaan. Wij hebben een probleem, omdat er
stelselmatig incidenten zijn – dan druk ik mij mild uit – waarbij er twijfel is
over de vraag of het voedsel is wat het is, dan wel aan de kwaliteitsnormen voldoet die wij stellen. Op dat punt ligt er een gemeenschappe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

39

lijke verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven. U hebt volstrekt gelijk dat
de NVWA moet zorgen dat zij op haar eigen punten haar zaken op orde
heeft. Dat hebt u ook belegd gezien in het plan van aanpak. Zelfs als dat
allemaal als een zonnetje zou lopen, zouden wij vandaag nog dit debat
hebben gevoerd. Er is dus meer nodig, en daarvoor hebben wij het plan
van aanpak.
Wat de wachttijden betreft: ik denk niet dat deze worden veroorzaakt door
gebrek aan capaciteit bij de NVWA, want er is permanent een dierenarts
bij de grote slachthuizen voor de antemortemkeuring.
Ik kom in tweede termijn nog terug op het rapport Maat houden.
Mevrouw Lodders (VVD): Over het stelselmatige probleem dat de
Staatssecretaris aangeeft, zeg ik: ja, wij hebben een gemeenschappelijk
belang. Dat is de reden waarom de sector al bijdraagt. Het gaat mij dus
juist om die belangrijke maatregelen. De Staatssecretaris heeft aangegeven dat het bedrag van 18 miljoen een enorme toer zal worden. Dat
roept bij mij veel vragen op. Ik krijg graag een korte toelichting van de
Staatssecretaris, maar ik kom er in tweede termijn graag op terug.
Hetzelfde geldt voor de klepkeuring. Dat is weer iets anders dan de
dierenartscontrole bij het slachthuis.
Staatssecretaris Dijksma: Ik zie voor een deel de vragen in tweede
termijn tegemoet. Ik denk dat alle bijdragen aan het plan van aanpak een
hele toer zullen worden, ook de bijdragen vanuit de departementen. Het
wordt niet gemakkelijk om dat voor elkaar te krijgen. Niemand die een
bijdrage levert, zal die even fluitend uit de achterzak halen. Helemaal
niemand: wij niet, de NVWA niet en het bedrijfsleven net zo min. Het is
voor ons allemaal een hard gelag, maar het zal wel moeten gebeuren.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb nog een vraag over de private
keuringsinstanties. Wij krijgen het rapport van de OvV, maar is de
Staatssecretaris bereid om private keuringsinstanties te betrekken bij de
uitwerking van het plan van aanpak? Ik stel de vraag nu, maar ik weet dat
wij daar nog een debat over gaan voeren. Dat is tegelijkertijd waar ik
moeite mee heb: wij stellen nu met elkaar een plan van aanpak vast, maar
wij krijgen nog een cruciaal debat. Het blijft een beetje voelen als de
omgekeerde volgorde, maar wellicht kan de Staatssecretaris mijn zorgen
daarover wegnemen.
Dan is er nog één vraag blijven liggen – maar misschien is die voor de
minister – namelijk de afweging tussen, aan de ene kant, de consumentenveiligheid en, aan de andere kant, het veterinaire vlak. Er wordt vooral
ingezet op het eerste, terwijl het tweede volgens mij minder aandacht
krijgt, ook budgettair.
Staatssecretaris Dijksma: Als u heel precies naar het plan kijkt, ziet u in
de domeinen dat er juist ook veel aandacht is voor het veterinaire vlak.
Dat heeft overigens vaak wel een relatie met consumentenbescherming.
Vanzelfsprekend zullen wij, als het gaat om het vraagstuk van toezicht en
keuring en om de vraag hoe beide zich tot elkaar verhouden, ook met de
desbetreffende organisaties spreken. Daarvoor is het rapport van de OvV
van groot belang. Ik heb niet het gevoel dat wij de zaken in de verkeerde
volgorde doen. Het begint ermee, het huis op orde te brengen en ervoor
te zorgen dat de toezichthouder weer sterk staat. Vervolgens gaat het om
de vraag wat de rol van de toezichthouder is ten opzichte van eventuele
private keuringen en om de vraag hoe een en ander zich verhoudt tot de
borging van, aan de ene kant, voedselveiligheid en, aan de andere kant,
bijvoorbeeld export en nog een aantal andere zaken die daarbij een rol
spelen. In die zin gaan wij stap voor stap vooruit, maar wij lopen niet
achteruit. Ik verwacht niet dat het rapport van de OvV datgene wat wij nu
hier doen, zal weerspreken. Overigens vind ik dat je altijd open moet staan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

40

voor suggesties die er nog komen. Daar bent u zelf ook bij. Laten wij dit
vooral snel bespreken.
De voorzitter: De stemmingen zullen rond 17.45 uur plaatsvinden, dus
het is mogelijk dat wij het gaan halen. Ik geef nu het woord aan de
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ook zij zal alle blokjes
netjes afhandelen. Pas daarna kunnen er interrupties worden geplaatst.
Minister Schippers: Voorzitter. Consumenten moeten kunnen vertrouwen
op de veiligheid van voedsel en producten. Dat staat hier vandaag
centraal. Wij hebben een fijnmazig web aan regelgeving. Het bedrijfsleven
kent deze regels over het algemeen goed en het bedrijfsleven is, was en
blijft primair verantwoordelijk voor de naleving daarvan. De Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit ziet toe op de naleving. Staatssecretaris
Dijksma en ik dienen ervoor te zorgen dat de NVWA daadwerkelijk goed is
toegerust om haar taak naar behoren te vervullen. Voor mij betreft dit het
toezien op de naleving van voedselveiligheid en productveiligheid.
Hoewel in Nederland de veiligheid van het voedsel relatief van een hoog
niveau is – mevrouw Lodders zei het al – zijn er in de afgelopen periode
toch diverse incidenten geweest, zoals de paardenvleesaffaire en de
salmonella in zalm. Gaandeweg kwamen hierdoor zwakke plekken in de
voedselketen en bij de NVWA aan het licht. Ik heb hieraan twee belangrijke noties overgehouden. Ten eerste moeten deze zwakke plekken in de
voedselketen en bij de NVWA worden opgelost. Ten tweede: incidenten
zullen er altijd zijn. Sterker nog, hoe harder wij gaan zoeken, hoe meer wij
er misschien vinden. Dat is niet erg, want dat is dan ook de bedoeling.
Ik vind dat de NVWA een sterke autoriteit moet zijn. Dit houdt in dat zij
voldoende capaciteit moet hebben om de benodigde werkzaamheden te
kunnen uitvoeren. Ook moet de kennis bij het personeel op peil zijn. De
NVWA moet de beschikbare capaciteit en kennis goed kunnen inzetten.
Hiervoor heeft zij de beschikking over een divers instrumentarium. Het
komt aan op effectief toezicht en handhaving, maar ook op transparantie,
zoals bijvoorbeeld de openbaarmaking van controlegegevens. Met dit
plan van aanpak zorgen de Staatssecretaris en ik ervoor dat de capaciteit
en de kwaliteit van het toezicht bij de NVWA fors kunnen worden
versterkt. Dit is evident een trendbreuk, en dat in een periode waarin wij
allemaal fors moeten bezuinigen. De middelen die wij vanuit de overheid
hebben vrijgemaakt om deze versterking te realiseren, zijn niet gratis.
Iemand vroeg mij waar de VWS-bijdrage vandaan komt. Welnu, die komt
uit de medische hulpmiddelen. Daarom is het heel belangrijk voor de
mensen die medische hulpmiddelen nodig hebben, dat wij daarbij op de
efficiency drukken. Daardoor kunnen wij hierin investeren. Ik heb ook
geen potje waar ik zomaar 10 miljoen uit kan halen. Maar ik vind het heel
belangrijk dat wij een autoriteit hebben waar wij ons goed bij voelen, in
de zin dat wij het vertrouwen hebben dat deze autoriteit voldoende is
toegerust om daadwerkelijk de verantwoordelijkheid die wij bij die
autoriteit neerleggen, waar te maken. Ik vind dat ongelooflijk belangrijk en
dat is de reden waarom de Staatssecretaris en ik tegen elkaar hebben
gezegd: wij gaan alles op alles zetten. Wij gaan alle potjes langs. Wij gaan
persen en drukken, maar wij zullen het geld vrijmaken om deze dienst op
orde te brengen. Dat hebben wij gedaan en ik denk dat het nodig is.
Een aantal van de zwakke plekken waar ik het over had, is door de
Taskforce Voedselvertrouwen opgepakt. Zo werkt de NVWA aan betere
opsporings- en handhavingstechnieken om voedselfraude eerder op te
sporen en gerichter te kunnen aanpakken. Ik zie zeker ook ruimte voor
efficiency, waaraan niet alleen de Staatssecretaris en VWS, maar ook de
NVWA zelf moet bijdragen. Ik heb er wel vertrouwen in dat die efficiencyslagen kunnen worden gemaakt. Wij hebben daarover gesprekken gehad,
en er is wel degelijk ruimte om die slagen te maken. Een aantal woordvoerders heeft voorbeelden genoemd van situaties waarin het functio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

41

neren effectiever kan, waarin de productiviteit van mensen omhoog kan
en waarin je slimmer kunt organiseren en handhaven, zodat de resultaten
beter worden. Ik zie daar duidelijk ruimte.
Het plan van aanpak sluit ook aan op de bevindingen uit het rapport
«Salmonella in gerookte zalm» van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. De
Onderzoeksraad voor Veiligheid constateerde dat verbeterde risicoanalyses en vergroting van de capaciteit nodig zijn om crises en incidenten te
voorkomen en indien nodig snel en effectief te kunnen handelen.
Ik noem nu een aantal wezenlijke aanpassingen die wij met het plan van
aanpak gaan doorvoeren. In de eerste plaats kiezen wij ervoor om fors te
investeren in het vergroten van de toezicht- en handhavingscapaciteit van
de dienst, ondanks de financieel moeilijke tijden. De inspectiefrequentie
bij de bedrijven op het gebied van voedsel- en productveiligheid zal
toenemen. Het is echt nodig dat inspecteurs vaker en eerder bij de
bedrijven langskomen om eventuele fouten te constateren en preventief
ervoor te zorgen dat de naleving toeneemt. Er komen meer inspecteurs
om toezicht te houden op locaties waar direct producten aan de
consument worden geleverd, zoals de horeca, supermarkten, bakkers,
slagers en ambachtelijke bedrijven. Ook worden meer inspecteurs ingezet
voor het toezicht op de voedselveiligheid, bijvoorbeeld bij productie- en
distributiebedrijven.
Ten tweede: bij het versterken van het toezicht op deze terreinen hoort ook
het op orde brengen van de organisatie, zoals het versterken van de
kwaliteit van het management en aandacht voor diversiteit van het
personeel. Dit moet leiden tot een hogere productiviteit en tot meer
efficiency bij de NVWA. Dat is hiervan uitdrukkelijk onderdeel. Door de
inzet van verbeterde risicoanalyses, bijvoorbeeld door samen te werken
met andere autoriteiten, door de inzet van nieuwe data-analysetechnieken
en gerichte opsporingstechnieken, worden risico’s en onregelmatigheden
vroeger gesignaleerd. Met dit inzicht kan beter richting worden gegeven
aan de inzet van het toezicht en de handhaving, waar dat nodig is.
Toezicht en handhaving worden effectiever en tekortkomingen komen
eerder aan het licht.
Ondanks deze investeringen kan de NVWA niet alle crises en incidenten
voorkomen, maar de NVWA moet er wel goed op zijn voorbereid. Men
werkt dan ook aan een verbeterde crisisstructuur. In tijden van crises en
incidenten moet er bij de NVWA voldoende capaciteit beschikbaar zijn. De
organisatie moet kunnen inspelen op actuele situaties en snel en effectief
kunnen handelen.
Qua financiering hebben wij samen met de Kamer de taakstelling van
Rutte I grotendeels weggewerkt door af te zien van de korting van 4,2
miljoen op het budget van de NVWA. Dat is structureel in de begroting
doorgevoerd; ik heb dat vrijgemaakt voor de jaren daarna. Wij beginnen
dit jaar met 8 miljoen en vanaf 2015 10 miljoen extra te investeren.
Driekwart van dit geld wordt gestoken in de investering in het primaire
proces.
Stel dat wij de dienst bij Economische Zaken zouden weghalen en
onderbrengen bij VWS. De Staatssecretaris heeft zich hierover al
verantwoord, dus kortheidshalve verwijs ik naar haar inbreng, maar ik wil
er nog het volgende over zeggen. Mijn vraag aan de leden is: weet u wat
voor kosten, onrust en gedoe dat met zich meebrengt? Wij verspillen dan
weer tijd en energie. Ik zou dat echt niet willen. Ik heb niet anders ervaren
dan dat er heel goede samenwerking is als er iets aan de hand is. Er is
heel snel contact en wij kunnen precies met elkaar de punten doornemen.
Voedselveiligheid staat voorop, waar de NVWA ook is gesitueerd. Ik vind
dat het vanzelf spreekt dat dit gebeurt.
Er is ook gevraagd waarom wij zo veel versterken op het gebied van
consumentenveiligheid. Over de hele linie van de NVWA zijn zwakke
plekken geconstateerd; ook op het terrein van het toezicht op voedsel- en
productveiligheid. Zo is het aantal inspecteurs dat op horeca en ambach-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

42

telijke productie toezicht houdt beperkt, zeker gezien het grote aantal
locaties in Nederland. Blootstelling aan ziekmakende micro-organismen
afkomstig van levende dieren vormt een belangrijk gezondheidsrisico. Het
aantal inspecteurs dat toezicht houdt op onder meer risicovolle producten
is beperkt. In overleg met de NVWA zijn de knelpunten rond het toezicht
geïnventariseerd. De inzet is in lijn met wat ik in eerdere debatten al heb
aangegeven, namelijk dat ik het toezicht op voedselveiligheid en
productveiligheid belangrijk vind en op basis van de analyses wil
versterken.
Hoe zit het nu met het totale budget van VWS voor de NVWA? Op de
lange termijn is er slechts van een lichte stijging sprake. Wordt de
investering grotendeels tenietgedaan door een verkapte bezuiniging?
Welnu, er gaan ook taken af. Een heel belangrijke is de naleving van de
Drank- en horecawet. Het toezicht daarop gaat naar de gemeenten. Het
geld gaat dan mee. Als je daarbovenop investeert, maar minder taken
hebt, heb je hetzelfde geld en dus een investering. Wij moeten dus wel
goed naar de plussen en minnen kijken. Als je dat te oppervlakkig doet,
kun je geen goede conclusies trekken.
Er is al een meldplicht voor voedselfraude. Supermarkten en fabrikanten
moeten voedselveiligheidscalamiteiten verplicht melden bij de autoriteit
en bij de consument, als de desbetreffende producten al bij de consument
zijn. Meldingen van etiketteringsfouten kunnen hier ook onder vallen,
omdat een etiketteringsfout ook consequenties kan hebben voor de
veiligheid van het product. Voor zover het gesjoemel consequenties kan
hebben voor de veiligheid – en dat is al heel snel – is melding op grond
van artikel 16 van de Generaal Food Law (GFL), de Algemene Levensmiddelenwetgeving, verplicht. Voor de overheid is toezicht op voedselveiligheid prioritair. Ook hebben wij nog een extra afspraak gemaakt. Door
de overheid en het bedrijfsleven is afgesproken dat binnen de ketens en
tussen de ketens en de overheid informatie over verdachte partijen en
producenten onderling wordt gemeld. Dat is eigenlijk een uitbreiding van
de al bestaande meldplicht.
Dan kom ik op Chinees mensenhaar als broodverbeteraar. Ik vond het
eerlijk gezegd zelf ook een behoorlijk vies bericht. Ik kan het niet bevestigen. Wat additieven betreft is sinds 2012 in de regelgeving van de
Europese Unie vastgelegd dat geen mensenhaar mag worden gebruikt als
grondstof voor L-cysteïne. L-cysteïne dat gebruikt wordt in broodverbeteraars kan van dierlijke of plantaardige oorsprong zijn. De eiwitten zijn
gezuiverd en daarmee niet meer te herleiden naar de oorsprong. In
Nederland gebruiken de meeste producenten, 90%, broodverbeteraars
van plantaardige oorsprong. Voor wat betreft de door de Kamer aangehaalde casus moeten in de eerste plaats de importeurs de verantwoordelijkheid nemen om de oorsprong na te gaan bij de toeleveranciers. De
NVWA zal in contact treden met de brancheorganisaties om de bedrijven
hierop aan te spreken.
De heer Van Dekken stelde een vraag over meer transparantie voor
consumenten over bedrijven die de regels overtreden. Op dit moment
worden er al op een aantal terreinen inspectiegegevens openbaar
gemaakt. Deze informatie wordt openbaar gemaakt op grond van de
WOB, de Wet openbaarheid van bestuur. Het betreft alle controlegegevens, zowel over de naleving als over de overtreding. Dit is heel erg
arbeidsintensief. Om de procedures te kunnen vereenvoudigen, ben ik
voornemens, de Gezondheidswet aan te passen. Dat heb ik de Kamer al
gemeld. Ook wordt een verbeterde presentatie conform het stoplichtenmodel binnenkort getest voor controlegegevens van lunchrooms in de
horeca. Dat is de eerste pilot die gaat lopen. Na vaststelling van de
Gezondheidswet kan dit breed worden geïmplementeerd. In het algemeen
overleg over voedsel op 18 december heb ik de Kamer toegezegd, voor de
zomer met een aanpassing van de Gezondheidswet te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

43

Ik heb even snel de WOB-verzoeken geïnventariseerd. Volgens mij heeft
de NVWA er net zo veel als VWS. Het zijn er heel veel, kan ik u melden.
Wij hebben daarvoor tien mensen in dienst. De NVWA krijgt er ook tien
mensen voor in dienst. De NVWA huurt een en ander nu extern in. Ik hoop
dat met de aanpassing van de wet het aantal WOB-verzoeken gaat
teruglopen. Heb ik er veel fiducie in? Bij de IGZ hebben wij ook een
enorme hoeveelheid WOB-verzoeken. Wij moeten er dus wel aan werken
dat wij transparanter zijn in wat wij doen. Dat doen wij ook. Laten wij nu
die mensen aannemen; dan kunnen wij ze laten afvloeien naar andere
banen als het aantal WOB-verzoeken enorm gaat teruglopen. Dat zou ik
een heel goed idee vinden.
Dan kom ik nu op de boetes. Boetes voor overtredingen van Warenwetregels bedragen over het algemeen € 525 voor kleine bedrijven en
€ 1.050 voor grote bedrijven. Ik heb al aangekondigd, dat te zullen
verdubbelen naar € 2.100. De streefdatum daarvoor is 1 juli aanstaande.
Dat heb ik met de Kamer gewisseld. Daarbij is rekening gehouden met
proportionaliteit; voor een bakker en een slager zijn dit al behoorlijke
bedragen. Er is nu een wettelijk plafond van € 4.500 voor bestuurlijke
boetes. Dat wordt binnenkort verhoogd naar € 78.000. Dat is een
behoorlijke stap. Dit geldt voor de gehele Warenwet. Je kunt steeds die
boetes krijgen en die stapelen dan tot € 78.000.
Dan kom ik nu op de zalm. Waarom duurt het zo lang voordat alles is
teruggehaald? Het onderzoek naar de bron van de besmetting bij
uitbraken duurt lang en vergt veel tijd, omdat er veel getest en geanalyseerd moet worden. Bij dit brononderzoek wordt steeds duidelijker waar
de bron zit. Na verloop van tijd kom je er steeds dichter bij. Dat is het
moment waarop de producten uit de schappen kunnen worden gehaald.
De vraagsteller heeft een punt dat Foppen heeft geaarzeld om de
producten terug te halen. De NVWA heeft hier druk op gezet. Het maakt
daarbij niet uit of de NVWA onder EZ of VWS valt, maar dat hadden wij al
besproken. Er zijn afspraken gemaakt met de brancheorganisaties, onder
andere CBL (Centraal Bureau Levensmiddelenhandel) en FNLI (Federatie
Nederlandse Levensmiddelen Industrie), waardoor er bij crises en
incidenten sneller kan worden gehandeld. De heer Graus vroeg of de
kwestie eigenlijk wel serieus is genomen. Welnu, ik heb de casus van
salmonella in zalm zeer serieus genomen. Er is een extern onderzoek
uitgezet bij de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Ook is er een juridisch
onderzoek ingesteld naar deze zaak. De strafrechtzaak is inmiddels
afgesloten. Het OM en de IOD (NVWA-Inlichtingen- en Opsporingsdienst)
zien geen aanknopingspunten voor vervolging. Een en ander wordt wel
bestuursrechtelijk afgehandeld. Bestuursrechtelijk is aan het bedrijf ten
laste gelegd: verkeerd gebruik van de Nederlandse erkenning van
producten die in Griekenland werden gemaakt of verpakt; het in de handel
brengen van een schadelijk product en het niet op tijd aanleveren van
distributiegegevens. Dit proces loopt nog, omdat Foppen de tijd wil
nemen om zijn verklaring voor te bereiden. Ik kan daarover dus nog geen
uitsluitsel geven.
De voorzitter: Dan zijn wij nu toe aan de tweede termijn van de Kamer.
De spreektijd bedraagt één minuut per lid. Daar gaan wij ons strikt aan
houden.
Het woord is aan mevrouw Thieme.
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Ik heb in mijn eerste termijn
aangegeven dat ik het verbeterplan van dit kabinet een stap in de goede
richting vind, maar dat ik nog steeds wacht op goede, afrekenbare
doelstellingen. Dat zal de komende periode duidelijk worden, als het
kabinet komt met rapportages over de vraag waar risico’s worden
ingeperkt en waar dat niet het geval is. Ik heb het gehad over slachthuizen
die stelselmatig de wet overtreden. Ik heb de Staatssecretaris gevraagd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

44

om nadere informatie over «slachthuis V» zoals zij het zelf noemde in een
brief die zij eerder naar de Kamer heeft gestuurd. In dat slachthuis was er
sprake van onverdoofd ritueel slachten met onvoldoende fixatie en
werden snavels van eenden gekapt. Ik kan u vertellen dat dit een
gruwelijke bezigheid is. Omdat ik vind dat de consumenten moeten weten
of zij eventueel verdacht vlees hebben gegeten, vind ik het van groot
belang dat slachthuizen worden verplicht om duidelijk te maken aan wie
zij hebben geleverd. Nu wordt het aan de slachthuizen zelf overgelaten
om dat te doen. Ik wil weten van het kabinet of het bereid is om dat
verplicht te stellen.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Gezien de tijd en gezien het feit dat
wij later nog terugkomen op de positionering van de NVWA in bestuurlijk
opzicht, wil ik nu nog even op één punt terugkomen, te weten de
financiering van de NVWA. Zou het kabinet willen ingaan op het
commentaar van de Algemene Rekenkamer, die daarover behartigenswaardige dingen heeft gezegd? De Rekenkamer zegt dat het kabinet
eigenlijk niet antwoordt op de vragen die men daarover heeft gesteld. Is
de taakstelling reëel? Het gaat om dat element. Zelf heb ik het in mijn
eerste termijn gehad over 2018. Dan zijn er eigenlijk niet wezenlijk meer
middelen. Wij hebben het personeelsverlies maar gedeeltelijk kunnen
repareren. Is met de middelen zoals nu begroot alles wat ons voor ogen
staat haalbaar en realiseerbaar?
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Wij hebben het een aantal keren over
de dekking gehad. Ik roep de Staatssecretaris op om samen met de Kamer
te bezien hoe wij een dekking krijgen door branches en sectoren die wel
onder toezicht staan van de NVWA, maar nu niet bijdragen, wel te laten
bijdragen. Het lijkt mij dat wij ons daarbij niet moeten laten tegenhouden
door regelgeving vanuit Brussel.
Een ander punt betreft de regionalisering. Ik heb dit in de eerste termijn
niet genoemd, maar ik wil het meegeven. Het kwam naar voren tijdens het
rondetafelgesprek. Professor Van Knapen gaf ons heel duidelijk aan dat de
inspecteurs van de NVWA hun pappenheimers, de bedrijfsgenoten, niet
meer kennen. Het gevolg is dat er veel administratieve fouten worden
gevonden bij goedwillende bedrijfsgenoten. De echte boosdoeners
worden echter niet aangepakt. Ik heb ongeveer geciteerd wat hij zei. Ik
ben met hem van mening dat dit anders moet en anders kan. Het
regionaal organiseren van de NVWA op een aantal fronten zal daarbij
kunnen helpen. Ik geef dit mee aan de Staatssecretaris.
De heer Van Dekken (PvdA): Voorzitter. Ik kan kort en duidelijk zijn. Ik
dank overigens de Staatssecretaris en de minister voor hun beantwoording. Wij zijn blij met het verbeterplan van de NVWA. Wij begrijpen
de stevige missie. Die is niet zomaar klaar, maar het is wel een goede
missie. Er moet inderdaad een autoriteit zijn. Wij moeten overigens niet
de suggestie wekken dat zij dit niet zou zijn geweest. Dat vind ik ook een
belangrijke nuance. Ik wil ook een opmerking maken over de veiligheid
van de NVWA-medewerkers. In de rapportages staat dat zij nog wel eens
worden belaagd op een manier waar de honden geen brood van lusten.
Dat moet echt afgelopen zijn. Dat wil ik heel nadrukkelijk gesteld hebben.
Ook benadruk ik dat de volksgezondheid in relatie tot de voedselveiligheid
van cruciaal belang is. Ik wens de bewindslieden alle succes.
Mevrouw Lodders (VVD): Voorzitter. Ik licht er een viertal punten uit. Ik
dank overigens de beide bewindspersonen voor de uitgebreide beantwoording. Ik dank de Staatssecretaris voor haar toezegging om ons een
overzicht van de richtlijnen te sturen. Ik ga ervan uit dat hierin ook het
verschil met de richtlijnen vanuit Europa komt te staan, zoals gevraagd. Ik
zie het overzicht graag tegemoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

45

Dan heb ik een vraag over de import en export. Ik heb aangegeven dat de
signalen breder bij ons binnenkomen als het gaat om de havens en
Schiphol. Ik vraag de Staatssecretaris om daar nog eens op in te gaan,
maar dan niet in de trant van «wij hebben heel veel te controleren», zoals
zij in haar eerste termijn aangaf. Juist daarom kan het efficiënter, denk ik.
Mijn vraag over het rapport Maat houden uit 1996 staat nog open. Op dit
moment is er een interdepartementale werkgroep aan de slag, die volgens
mij tussen nu en anderhalve maand met een uitkomst zou komen.
Waarom wordt daarop niet gewacht en wordt die uitkomst niet meegenomen?
Mijn laatste vraag gaat over QLL. Het is ontzettend belangrijk om de
stalkeuring te behouden, maar ook de tweede verzamelslag. Ik vraag de
Staatssecretaris of zij bereid is om de sector, het ministerie en uiteraard
de NVWA de gelegenheid te geven om te bezien hoe een en ander in de
private kwaliteitssystemen kan worden geborgd. Maak er wat mij betreft
15 maart van. Ik houd hiervoor een nadrukkelijk pleidooi.
De heer Schouw (D66): Ook ik dank de bewindslieden voor de beantwoording. Het is heel goed dat dit plan er ligt. Het is ook heel goed dat
met behulp van dit plan de Voedsel- en Warenautoriteit weer aan gezag
kan winnen. Dat is van cruciaal belang, ook voor onze exportpositie. Dat
zeg ik de beide bewindslieden na. Zijn wij er dan? Nee, het blijft volgens
mij toch een breekbaar geheel, dat wij met elkaar moeten stutten. Wij
moeten het elke keer goed bespreken en de vinger aan de pols houden. Ik
heb zeer veel vertrouwen, niet alleen in de politieke aansturing, maar ook
in de leiding van deze organisatie. Wij moeten er met elkaar echt een
succes van maken. Ik ben blij met de externe toetsing en ga er echt werk
van maken. Ik vind dat de Kamer de plicht heeft om een en ander de
komende twee jaar goed te volgen, als er toetsingsrapporten komen en
als er nog verbeterslagen te maken zijn.
Voorzitter: Thieme
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Met de perceelsregistratie bedoelde ik
natuurlijk dat het voor de dierenpolitie en voor de politie leesbaar moet
kunnen zijn, maar niet dat er een telefoonnummer hangt van een of
andere burger. Voorts hoop ik dat het team van de Staatssecretaris van
Economische Zaken zich blijft inzetten voor een betere samenwerking
tussen de NVWA en de dierenpolitie. Daar ontbreekt het nog steeds aan. Ik
blijf geluiden horen van de dierenpolitiemensen in het veld dat er geen
informatie wordt gedeeld en dat iedereen voor eigen parochie bezig is.
Dat kan niet. Ik hoop dat daar een einde aan komt.
Wat het «tracking and tracing»-systeem betreft, bedoelde ik dat de zalm
niet vlug genoeg uit de winkels kon worden teruggehaald, omdat men
sommige zalm een bepaalde tijd kwijt is geweest.
Voorzitter: Graus
De voorzitter: Daarmee zijn wij gekomen aan het einde van de tweede
termijn van de kant van de Kamer. Ik hoop dat de beide bewindspersonen
staccato kunnen antwoorden, want wij moeten over een dik kwartier in de
plenaire zaal zitten.
Staatssecretaris Dijksma: Mevrouw Thieme zei het goed te vinden dat wij
in de voortgangsrapportages de afrekenbare doelstellingen zichtbaar
maken. Ik heb haar al toegezegd dat ik schriftelijk zal ingaan op het punt
van het bewuste slachthuis. Wat de openbaarheid van zaken betreft heb ik
zojuist aangegeven dat dit binnen de huidige wet- en regelgeving niet
zomaar mogelijk is. Ik wil er nog wel een keer naar kijken, en misschien
moeten wij naar aanleiding van het rapport van de OvV op dat punt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

46

terugkomen. Dat gaat namelijk ook over de relatie met derden. Aan de ene
kant moeten wij zorgvuldig zijn. Dat is iets wat mevrouw Lodders terecht
eerder in het debat naar voren bracht. Aan de andere kant begrijp ik ook
dat je, als je eenmaal tot bepaalde conclusies bent gekomen, aan mensen
weer duidelijkheid wilt verschaffen. Dat is een broos evenwicht. De
overheid moet altijd balanceren tussen transparantie en zorgvuldigheid.
Het zou te gemakkelijk zijn om er nu even een antwoord op te geven,
maar het is een kwestie die al langer onderwerp van debat is. Daar
moeten wij op terugkomen. Het is iets wat voor een deel ook privaat kan
worden geregeld. Men is daarover in de hele keten met elkaar in gesprek.
Dat zou misschien ook perspectief kunnen bieden.
De heer Van Gerven heeft een vraag gesteld over de financiering van de
NVWA. Hoe reëel was de taakstelling? Wij hebben een deel van de
eerdere taakstelling teruggedraaid. De minister heeft dat zojuist met zo
veel worden gezegd. Het gemakkelijkste en eerlijkste antwoord is dat niet
de gehele taakstelling, in relatie tot datgene wat er nu op die dienst
afkomt, één op één gematcht kan worden. Dat is precies de reden waarom
wij vandaag met elkaar in de slag zijn over het verbeterplan, want dat is
natuurlijk voor een deel het antwoord op hetgeen de Algemene Rekenkamer naar voren heeft gebracht.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter ...
De voorzitter: Wij laten de Staatssecretaris nu haar beantwoording in
één keer afmaken. U zult een motie moeten indienen. Er komt al een VAO;
dan moet u het daar maar doen.
Staatssecretaris Dijksma: De heer Geurts heeft gezegd dat wij op het
punt van de retributies nu samen met de branches en sectoren moeten
bezien hoe men kan bijdragen en dat wij ons niets aantrekken van
regelgeving. Dat hij dat niet doet, begrijp ik, maar ik moet het wel doen.
Nogmaals, als er mogelijkheden zijn om binnen de vastgestelde kaders –
ook het bedrag dat het moet opleveren – te schuiven, dan moeten wij daar
met elkaar altijd voor openstaan. Als de heer Geurts dat zou willen, dan
blijft hij met een gedekt plan komen. Maar dat is iets anders dan zeggen:
laten wij geen 10 miljoen vragen aan het bedrijfsleven. Dan komen wij
namelijk echt in de problemen. Ik wil hem graag de hand reiken, maar het
moet wel ergens over gaan. Ik vind het persoonlijk eerlijk gezegd niet zo’n
goede route om te zeggen «laten we de problemen maar bij anderen
neerleggen», niet zeker wetende dat zij het gaan oplossen. Dan komen wij
niet tot een plan dat ook een adequate financiële dekking heeft. Als er
ergens iets helemaal mis zou gaan, waarvan je zegt «dat moet opgelost
worden binnen het systeem», dan vind ik dat wij dat binnen het hele
retributieverhaal met elkaar moeten dekken. Dan moeten wij dus een
ander voorstel doen. Wij kunnen daarbij altijd technische assistentie
verlenen. Dat wil ik zeker aanbieden, maar het wordt nooit pijnloos. Dat
gaat gewoon niet. De minister heeft u uitgelegd dat iedereen pijn lijdt en
dat er in heel veel andere dossiers pijn geleden wordt om dit mogelijk te
maken. Dat moet u wel even op uw netvlies houden.
De heer Geurts zei ook dat de inspecteurs van de NVWA hun pappenheimers onvoldoende kennen. Kunnen wij een en ander nu niet regionaal
gaan organiseren? Welnu, dat gaan wij doen. Dat is misschien een stukje
vertrouwen dat wij kunnen boeken.
De heer Van Dekken is blij met het verbeterplan. Ik stel wel vast dat hij
gelukkig niet de enige is. Volgens mij is uiteindelijk iedereen wel blij met
het plan als zodanig, maar is er nog discussie over een stuk van de
dekking.
De veiligheid van de medewerkers is een zeer belangrijk punt. De heer
Graus heeft daar terecht stevige woorden over gesproken. Het is
onacceptabel als de veiligheid van de medewerkers in het geding is. Als er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

47

sprake is van bedreiging en intimidatie aan de slachtlijnen, is het meest
effectieve handelen: direct stilleggen. Dat is de oekaze die is uitgegaan. Ik
hoop echt dat het in de praktijk zo werkt.
Mevrouw Lodders krijgt het gevraagde overzicht van de richtlijnen. Over
de signalen met betrekking tot de retributies heb ik zojuist gezegd: als u
iets niet wilt, moet u mij aangeven hoe u het dan binnen de retributies wel
wilt. Dat is volgens mij een eerlijke manier van politiek bedrijven. Het
rapport Maat houden is de basis voor de tariefverhoging, maar ook
Europese regelgeving. Die regelgeving geeft gedetailleerde voorschriften
voor de keuring, waarbij wordt uitgegaan van kostendekkende tarieven. In
het eerste kwartaal van 2014 komt de werkgroep inderdaad met een
rapportage aan het kabinet, maar nu al is duidelijk dat de kostendekkendheid van de tarieven daarbij niet ter discussie zal staan. Het is dus
niet zo dat er zo meteen een rapport komt waarin staat: wij hebben er nog
eens naar gekeken, maar jullie zijn helemaal op de verkeerde weg met die
retributies. Mevrouw Lodders heeft gelijk dat dit heel relevant zou zijn,
maar zo is het in ieder geval niet. Daarom wil ik er niet op wachten, omdat
ik weet dat dit geen haakje oplevert voor de mensen die zeggen: ik wil het
eigenlijk niet. Voor de mensen die graag naar kostendekkendheid toe
willen, is het eigenlijk een bevestiging.
Wat QLL betreft zeg ik tegen mevrouw Lodders: als u echt gaat drukken op
de tijd, zeg maar 15 maart of 1 april, dan zeg ik: dat is gewoon echt te snel.
Dat gaat nooit lukken. U hebt uw toezegging. Het gesprek komt er. Hoe
meer solide voorstellen er op tafel liggen, des te sneller het gaat. Ik ga
echter niet vanwege de tijd voorstellen toestaan die het misschien net niet
zijn, terwijl ik net een erkenning intrek. Dat is niet fair tegenover de sector.
Je moet wel gewoon weten wat er geleverd gaat worden.
Tegen de heer Schouw zeg ik: wij zijn er inderdaad nog niet en ja, wij
moeten er met elkaar een succes van maken. Dat wil ik van harte
onderstrepen. Ik denk met u dat het belangrijk is dat wij ons inderdaad in
de voortgang openstellen voor de externe toetsing. Dat is ook een les uit
het verleden. Dat gaan wij wat mij betreft doen.
Wat de perceelsregistratie betreft moet ik nog eens bezien wat er nu
precies gaande is. Daar hebben we het dan nog met elkaar over; niet nu,
maar op enig moment. Wat de betere samenwerking tussen de NVWA en
de dierenpolitie betreft: daar heeft de heer Graus volstrekt gelijk in. Ik
weet van de inspecteur-generaal dat hij dit van hart onderschrijft. Als er
signalen zijn en concrete voorbeelden, lever die dan aan. Wij hebben al
afgesproken dat de heer Graus dat zal doen. Blijf dat ook doen, want het
helpt ons.
Minister Schippers: Ik heb nog één opmerking, namelijk naar aanleiding
van de stelling van de heer Graus dat het «tracking and tracing»- systeem
niet snel genoeg werkte. Dat is juist; het is niet goed gegaan. Naar
aanleiding van deze zaak hebben wij aanvullende maatregelen genomen
en afspraken gemaakt. Het moet sneller en ik hoop dat het in de toekomst
door de nieuwe en aanvullende maatregelen inderdaad beter gaat.
De voorzitter: De bewindslieden hebben de volgende toezeggingen
gedaan.
– De Kamer zal met voortgangsrapportages worden geïnformeerd over
de voortgang in de uitwerking en uitvoering van het verbeterplan. Bij
de eerste rapportage zal worden ingegaan op de uitwerking van de
externe toetsingen en de ICT-modernisering, voor de zomer van 2014.
– De Kamer zal per brief worden geïnformeerd over het borgen van de
toezichtsexpertise bij de NVWA.
– De Staatssecretaris zal de Kamer een overzicht sturen van de voorschriften en richtlijnen van de NVWA.
– De Kamer zal voor het zomerreces van 2014 worden geïnformeerd
over het project bij de NVWA over pootfracturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

48

–
–
–
–

De Kamer zal worden geïnformeerd over de stand van zaken rondom
slachterij V.
De minister van VWS zal voor de zomer van 2014 de aanpassing van
de Gezondheidswet naar de Kamer sturen.
In de eerste voortgangsrapportage zal de Kamer worden geïnformeerd
over de risico’s en over de vraag waar deze worden ingeperkt.
In de kabinetsreactie op het rapport van de OvV, de Onderzoeksraad
voor Veiligheid, zal de Kamer worden geïnformeerd over de mogelijkheid van het openbaar maken van NVWA-zaken.

Mevrouw Thieme (PvdD): Ik mis de toezegging van de Staatssecretaris
om te komen met een overzicht waarin staat hoe vaak er onaangekondigde controles plaatsvinden ten opzichte van audits.
De voorzitter: Dat staat genoteerd. Er is een VAO aangevraagd. Het is
heel sportief van de heer Geurts van het CDA dat de eerste spreker
mevrouw Thieme is, die ook als eerste het woord motie in de mond heeft
genomen.
Verder wil ik iedereen bedanken. Alles is zeer geordend en heel netjes
verlopen. Ik dank ook de mensen op de publieke tribune en de mensen die
thuis het debat hebben gevolgd. Ik dank verder de minister en haar
gevolg, de Staatssecretaris en haar gevolg en de Kamerleden.
Ik wens iedereen smakelijk eten, straks, al dan niet met Chinese haren
erin.
De heer Van Gerven (SP): Ik kom nog even terug op die speciale officier
van justitie. De Staatssecretaris zei dat zij dit onder de aandacht zou
brengen. Ik wil nog even als een soort toezegging arresteren dat dit
besproken zal worden, want het ligt bij een ander ministerie. Het lijkt mij
een heel sympathiek idee, al heb ik het zelf bedacht.
De voorzitter: Mijnheer Van Gerven, u bent onverbeterlijk.
Sluiting 17.40 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

49

Volledige agenda
1. Toezeggingen tijdens het AO Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit
(NVWA)
Kamerstuk 26 991, nr. 345 – Brief regering d.d. 22-03-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
2. Stand van zaken Salmonellabesmettingen in Nederland
Kamerstuk 26 991, nr. 344 – Brief regering d.d. 21-03-2013
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers
3. Beschikbaarheid babymelkpoeder in Nederlandse detailhandel
Kamerstuk 31 532, nr. 113 – Brief regering d.d. 08-05-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
4. Beschikbaarheid van babymelkpoeder
Kamerstuk 31 532, nr. 114 – Brief regering d.d. 16-05-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
5. Voortgangsrapportage van de onderzoeken over paardenvlees
Kamerstuk 26 991, nr. 358 – Brief regering d.d. 16-05-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
6. Onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit over
honden- en kattenvlees in gehaktballetjes
26 991–359 – Brief regering d.d. 17-05-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
7. Jaarverslag 2012 van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)
Kamerstuk 32 262, nr. 10 – Brief regering d.d. 20-06-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
8. Rapportage van de onderzoeken naar fraude met paardenvlees
Kamerstuk 26 991, nr. 365 – Brief regering d.d. 21-06-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
9. Resultaat van het onderzoek naar export van babymelkpoeder naar
China
Kamerstuk 31 532, nr. 117 – Brief regering d.d. 21-06-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
10. Kwaliteitssysteem QLL (diertransport- en verzamelsector)
Kamerstuk 26 991, nr. 363 – Brief regering d.d. 26-06-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

50

11. Kabinetsreactie inzake de berichtgeving dat voedselfraude meestal
niet wordt gemeld
Kamerstuk 26 991, nr. 366 – Brief regering d.d. 01-07-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
12. Antwoorden op vragen van de vaste commissie voor Economische
Zaken betreffende de wet verbod op de pelsdierhouderij
Kamerstuk 30 826, nr. 33 – Brief regering d.d. 12-07-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
13. Uitvoering van de motie van het lid Ouwehand inzake extra stalklimaatcontrole
Kamerstuk 28 286, nr. 645 – Brief regering d.d. 18-07-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
14. Uitvoering van de motie van Gerven over het gebruik van moderne
hulpmiddelen bij controle en over het onderzoek naar het euthanaseren
van wrak vee
Kamerstuk 26 991, nr. 364 – Brief regering d.d. 02-07-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
15. Kabinetsreactie op proef NVWA/VION controle welzijnscomponenten
voor de slacht
Kamerstuk 28 286, nr. 647 – Brief regering d.d. 12-08-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
16. Controles door de NVWA op de temperatuur en luchtkwaliteit in
stallen
Kamerstuk 28 286, nr. 650 – Brief regering d.d. 26-09-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
17. Plan van aanpak NVWA
Kamerstuk 26 991, nr. 374 – Brief regering d.d. 30-10-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
18. Rapportage van de Raad van Advies over onafhankelijke risicobeoordeling Voedsel en Waren Autoriteit over het jaar 2012
Kamerstuk 32 886, nr. 2 – Brief regering d.d. 06-11-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
19. Aanbieding van het rapport «Salmonella in zalm» van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV)
Kamerstuk 26 991, nr. 385 – Brief regering d.d. 19-11-2013
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers
20. Aanbieding van het rapport «Toezicht bij de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit na de fusie»
Kamerstuk 26 991, nr. 386 – Rapport/brief Algemene Rekenkamer d.d.
20-11-2013
president van de Algemene Rekenkamer, S.J. Stuiveling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

51

21. Reactie op het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid
«Salmonella in zalm»
Kamerstuk 26 991, nr. 389 – Brief regering d.d. 16-12-2013
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers
22. Plan van aanpak van De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)
Kamerstuk 33 835, nr. 1 – Brief regering d.d. 19-12-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
23. Herziening van het NVWA-retributiestelsel
Kamerstuk 33 835, nr. 2 – Brief regering d.d. 20-12-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
24. Voedselfraude incidenten
Kamerstuk 26 991, nr. 392 – Brief regering d.d. 13-01-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
25. Beantwoording vragen naar aanleiding van het jaarverslag NVWA
2012
Kamerstuk 33 835, nr. 3 – Brief regering d.d. 27-01-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
26. QLL-systeem
Kamerstuk 26 991, nr. 393 – Brief regering d.d. 27-01-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
27. Antwoorden op vragen van de commissie inzake mijn voorgenomen
besluit ten aanzien van QLL (Kamerstuk 26 991, nr. 393)
Kamerstuk 26 991, nr. 397 – Brief regering d.d. 04-02-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
28. Onderzoek naar mogelijk strafbare feiten gepleegd bij de productie
van en/of handel in rundvlees bij een slachthuis in Gelderland
Kamerstuk 26 991, nr. 395 – Brief regering d.d. 30-01-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 4

52