Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 598

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs,
de Wet op de expertisecentra en de Wet primair
onderwijs BES in verband met de stichting en
opheffing van openbare scholen door
verzelfstandigde besturen in het primair
onderwijs

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING1

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend
luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele
aard bevat (artikel 26, vijfde lid, van de Wet op
de Raad van State).

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel strekt ertoe de stichtings- en opheffingssystematiek in
het primair onderwijs voor verzelfstandigde besturen van openbaar
onderwijs en voor de besturen van bijzonder onderwijs meer met elkaar
gelijk te trekken.
Het openbaar onderwijs is in nagenoeg iedere gemeente verzelfstandigd.
Met die verzelfstandiging is het bevoegd gezag van openbare scholen op
afstand van de gemeente geplaatst. Verzelfstandigde besturen voor
openbaar onderwijs oefenen dan ook, net als besturen voor bijzonder
onderwijs, alle taken van het bevoegd gezag uit. Vooralsnog is de
bevoegdheid om scholen te stichten en op te heffen echter voorbehouden
gebleven aan de gemeente. Het stichten en opheffen van scholen is een
wezenlijk onderdeel van het besturen van een onderwijsorganisatie. Door
verzelfstandigde besturen de mogelijkheid te bieden zelf te besluiten over
stichting en opheffing van scholen, brengt dit wetsvoorstel hen in een
volwaardige positie als bevoegd gezag. Tevens worden hiermee de
voorschriften voor openbaar en bijzonder onderwijs meer gelijkwaardig
aan elkaar, hetgeen past binnen het duale onderwijsstelsel.
Dit wetsvoorstel ziet niet op het voortgezet onderwijs, omdat daarvoor
een enigszins andere stichtings- en opheffingssystematiek geldt en de
problematiek die dit wetsvoorstel voor het primair onderwijs beoogt op te
lossen in het voortgezet onderwijs niet speelt. De mogelijkheden die dit
wetsvoorstel biedt voor het primair onderwijs, bestaan al in het voortgezet onderwijs.

1

kst-33598-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

1

1.1 Stichten en opheffen openbare school door verzelfstandigd bestuur
Stichten openbare school door verzelfstandigd bestuur
In de eerste plaats maakt dit wetsvoorstel het stichten van een openbare
school door een verzelfstandigd bestuur voor openbaar onderwijs
mogelijk.
Een verzelfstandigd bestuur voor openbaar onderwijs is een openbare
rechtspersoon of stichting die in plaats van een of meerdere gemeenten
een of meerdere openbare scholen in stand houdt. Deze openbare
rechtspersoon of stichting is tevens het bevoegd gezag (hierna: verzelfstandigd bestuur).
Ook een bevoegd gezag dat na een fusie zowel openbare als bijzondere
scholen in stand houdt (een samenwerkingsbestuur) zal deze stichtingsmogelijkheid krijgen. Het (voorgaande) bevoegd gezag van deze openbare
scholen is immers in het verleden verzelfstandigd. In dit wetsvoorstel zal
kortheidshalve alleen gesproken worden over verzelfstandigd bestuur.
Opheffen openbare school door verzelfstandigd bestuur
In de tweede plaats wordt in lijn met de stichtingsmogelijkheid de
besluitvorming over de opheffing van een eigen openbare school
neergelegd bij het verzelfstandigde bestuur. Hieraan zijn wel waarborgen
verbonden. Bijvoorbeeld dat een verzelfstandigd bestuur van een
basisschool pas kan overgaan tot het opheffen van een openbare school
als de gemeenteraad over het voornemen daartoe is geïnformeerd. De
gemeenteraad kan hierdoor de keuze maken om de openbare school over
te nemen. In dat geval wordt de openbare school niet opgeheven, maar
overgedragen aan de gemeente.
Verder wordt voor de eenvoud in de paragrafen die over de stichtingsmogelijkheid of opheffingsbevoegdheid van een verzelfstandigd bestuur
gaan, onder «school» het volgende verstaan (tenzij het tegendeel blijkt):
– basisschool,
– speciale school voor basisonderwijs,
– school voor speciaal onderwijs,
– school voor voortgezet speciaal onderwijs, of
– school voor speciaal en voortgezet speciaal onderwijs.
Voor een verzelfstandigd bestuur is het overigens al wel mogelijk om een
openbare speciale school voor basisonderwijs te stichten. Op grond van
de Wet op het primair onderwijs (hierna: WPO) kan namelijk een bevoegd
gezag, dat zowel het college van burgemeester en wethouders als het
verzelfstandigde bestuur kan zijn, een verzoek indienen bij de minister om
een openbare speciale school voor basisonderwijs voor bekostiging in
aanmerking te brengen (zie artikel 87). De paragrafen die over de
stichtingsmogelijkheid en opheffingsbevoegdheid van een verzelfstandigd
bestuur gaan, zullen wat betreft verzelfstandigde besturen met speciale
scholen voor basisonderwijs daarom alleen betrekking hebben op de
mogelijkheid om deze scholen op te heffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

2

1.2 Initiatiefrecht ouders voor stichten openbare school voor basisonderwijs
In het verlengde hiervan zal dit wetsvoorstel het in de derde plaats
mogelijk maken dat ouders2 een verzoek kunnen doen om een school
voor openbaar basisonderwijs voor bekostiging in aanmerking te
brengen.
Wat betreft het stichten van openbare scholen in het speciaal (voortgezet)
onderwijs of voortgezet onderwijs hebben ouders deze mogelijkheid al.
Ouders in deze sectoren kunnen dus al het initiatief nemen tot het stichten
van een openbare school als er naar hun mening behoefte is aan
openbaar onderwijs en hierin niet wordt voorzien.
1.3 Scholen in Caribisch Nederland
De systematiek voor het stichten en opheffen van scholen is in beginsel
per onderwijssector op een gelijke wijze geregeld, maar kent verschillen.
Deze verschillen houden verband met de aard van de betreffende
onderwijssector en de hoeveelheid scholen en spreiding van scholen in
die sector.
Dit is niet anders voor de stichtings- en opheffingssystematiek voor
scholen in Caribisch Nederland. Toch is er gelet op de leesbaarheid van
deze memorie van toelichting voor gekozen om apart in te gaan op de
gevolgen van dit wetsvoorstel voor scholen in Caribisch Nederland (zie
paragraaf 4).
De reden daarvoor is allereerst dat Bonaire, Sint Eustatius en Saba geen
gemeenten, maar openbare lichamen binnen Nederland zijn. De bestuursorganen op deze eilanden zijn dus niet de gemeenteraad of het college
van burgemeester en wethouders, maar de eilandsraad respectievelijk het
bestuurscollege.
Daarnaast zijn er voor kinderen in de basisschoolleeftijd in Caribisch
Nederland geen scholen voor speciaal onderwijs of speciale scholen voor
basisonderwijs.3 Het onderwijs aan leerlingen met een specifieke
onderwijsbehoefte wordt binnen de scholen voor basisonderwijs verzorgd
en zo nodig binnen het expertisecentrum onderwijszorg.
Voor een nadere uiteenzetting hiervan en de gedachte hierachter wordt
verder verwezen naar de memorie van toelichting bij de wet die de Wet
primair onderwijs BES (hierna: WPO BES) wijzigde in verband met de
nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als
openbaar lichaam binnen Nederland.4
Van de bovenstaande voorgestelde wijzigingen wordt het volgende
overgenomen in de WPO BES:
– de mogelijkheid voor een verzelfstandigd bestuur om een openbare
school op te heffen na het melden van het voornemen daartoe aan de
eilandsraad, en
– het initiatiefrecht van ouders om een openbare school voor basisonderwijs te laten stichten.

2

Op grond van artikel 1 van de WPO worden onder «ouders» ook verzorgers en voogden
verstaan.
In Caribisch Nederland zijn er ook geen scholen voor voortgezet speciaal onderwijs of
scholen voor speciaal en voortgezet speciaal onderwijs.
4
Kamerstukken II 2009/10, 32 419, nr. 3, blz. 63–64.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

3

De andere voorgestelde wijzigingen worden niet voorgesteld voor de
WPO BES, omdat die wet al stichtingsmogelijkheden voor verzelfstandigde besturen kent. Ook hierop zal in paragraaf 4 nader worden
ingegaan.
2. Stichten en opheffen openbare school door verzelfstandigd bestuur en
initiatiefrecht ouders voor stichten openbare school voor basisonderwijs
2.1 Aanleiding
Stichten en opheffen openbare school door verzelfstandigd bestuur
In de afgelopen decennia zijn er in het onderwijs de nodige ontwikkelingen geweest op het bestuurlijke vlak. Deze ontwikkelingen beoogden
onder andere meer maatwerk mogelijk te maken binnen de school.
Hierdoor kunnen scholen meer dan voorheen zelf bepalen hoe zij het best
onderwijs en ondersteuning geven aan kinderen. Zo kunnen zij rekening
houden met de specifieke omstandigheden van de kinderen in hun school
en met omgevingsfactoren zoals de wijk en het gezin waarin de kinderen
opgroeien.
In lijn met deze ontwikkelingen kregen gemeenten de mogelijkheid om
een openbare school in stand te laten houden door een openbare
rechtspersoon of stichting. Dit kwam voort uit de wens dat de gemeente
meer op afstand haar specifieke verantwoordelijkheid voor de openbare
scholen moet kunnen nemen. De school wordt immers steeds zelfstandiger en de gemeente kreeg meer taken ten aanzien van alle scholen,
zoals de verantwoordelijkheid voor de huisvesting van scholen.5
Mede tegen deze achtergrond hebben veel gemeenten de laatste jaren
gebruik gemaakt van de mogelijkheid om het bestuur van het openbaar
onderwijs onder te brengen in een verzelfstandigd bestuur.
Deze verzelfstandigingen hebben geleid tot een rolverdeling tussen de
gemeente en het verzelfstandigd bestuur die afwijkt van de bestuurlijke
traditie. Uit de dagelijkse praktijk blijkt echter dat de WPO en de Wet op de
expertisecentra (hierna: WEC) op een aantal specifieke punten nog niet
zijn ingericht op deze rolverdeling. Vooral op het punt dat het voor een
verzelfstandigd schoolbestuur niet mogelijk is om een openbare school te
stichten en in lijn daarmee op te heffen. Dit bestuur kan dus geen verzoek
indienen bij de betreffende lokale overheid tot het opnemen van een
openbare school op het plan van nieuwe scholen.
Een bevoegd gezag voor bijzondere scholen heeft deze mogelijkheid wel.
Het ligt in de rede dat ook verzelfstandigde besturen het recht krijgen een
verzoek tot oprichting te doen bij de gemeente.6 Te meer omdat in het
voortgezet onderwijs voor verzelfstandigde besturen het initiatiefrecht tot
het stichten van een of meer openbare scholen voor voortgezet onderwijs
al bestaat sinds 1 februari 1997.7
Een openbare school kan pas worden bestuurd door een openbare
rechtspersoon of stichting als het bevoegd gezag van die openbare school
daaraan is overgedragen door de gemeenteraad. Een verzelfstandigd

5

Zie ook Kamerstukken II 1994/95, 24 138, nr. 3, blz. 1–2.
Zie ook de brief van 21 mei 2009 van de toenmalige Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap Dijksma over de positie van het openbaar onderwijs binnen het duaal bestel;
Kamerstukken II 2008/09, 31 293, nr. 40.
7
Wet van 14 november 1996 tot wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op
het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet
onderwijs inzake de bestuursvorm van het openbaar onderwijs (Stb. 1996, 580).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

4

bestuur kan alleen een openbare school stichten in een gemeente waar dit
bestuur reeds een of meer openbare scholen heeft. Wat betreft de
overheersende overheidsinvloed bepalen de WPO en de WEC onder meer
dat de gemeenteraad wat betreft het openbaar onderwijs bevoegd is de
bestuursleden te benoemen. Verder zijn er verschillende toezichtsfiguren
geregeld, zoals het goedkeuringsrecht van de gemeenteraad ten aanzien
van de begroting, jaarrekening of wijziging van de statuten van de
stichting.
In overeenstemming met bovenstaand uitgangspunt zal de besluitvorming over de opheffing van een openbare school die in stand wordt
gehouden door een verzelfstandigd bestuur, worden neergelegd bij dit
bestuur. Een openbare basisschool kan pas worden opgeheven door een
verzelfstandigd bestuur als de gemeenteraad de kans heeft gekregen de
school over te nemen, maar daartoe niet besluit. De gemeenteraad dient
immers vanuit zijn verantwoordelijkheid voor voldoende en kwalitatief
goed openbaar onderwijs in een gemeente die mogelijkheid te hebben.
Hiertoe dient het verzelfstandigd bestuur het besluit tot opheffing aan de
gemeente te melden. Voor het opheffen van een speciale school voor
basisonderwijs of een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs is een
dergelijke meldingsplicht niet nodig, omdat voor het opheffen van deze
scholen al waarborgen gelden. Voor het opheffen hiervan is namelijk de
goedkeuring van de minister of gedeputeerde staten nodig. Zij verlenen
alleen goedkeuring als er sprake blijft van voldoende openbaar onderwijs.
Initiatiefrecht ouders voor stichten openbare school voor basisonderwijs
Voor ouders in de sectoren van het speciaal (voortgezet) onderwijs of
voortgezet onderwijs staat in de wet dat zij het betreffende lokaal bestuur
kunnen verzoeken een openbare school op te richten. Als aan bepaalde
voorwaarden is voldaan, zal dat lokale bestuur de openbare school
daadwerkelijk stichten. Voor ouders met kinderen in het basisonderwijs is
dat niet geregeld. Ook hierbij ligt het in de rede dat ook die ouders het
initiatief kunnen nemen tot het laten stichten van een openbare school
voor basisonderwijs.
Voor speciale scholen voor basisonderwijs wordt geen initiatiefrecht voor
ouders geregeld. Dit houdt verband met het feit dat voor deze scholen
geen stichtingsnormen (en geen opheffingsnormen) in het leven zijn
geroepen. Dit omdat dergelijke normen niet passen bij de gedachte
waarin het samenwerkingsverband zelf beslist over de inzet van formatie
bij deze scholen. Een speciale school voor basisonderwijs kan pas worden
gesticht als alle bevoegde gezagsorganen in het samenwerkingsverband
met het verzoek tot stichting instemmen. Voorts is er volgens de parlementaire geschiedenis geen noodzaak om nieuwe speciale scholen voor
basisonderwijs te stichten. Met het bestaande bestand is het haalbaar om
binnen de samenwerkingsverbanden plaatsingsbeleid te voeren dat recht
doet aan de behoefte aan extra ondersteuning van leerlingen.8
2.2 Doelen en noodzaak
Stichten en opheffen openbare school door verzelfstandigd bestuur
Dit wetsvoorstel beoogt de WPO en WEC meer in lijn met de bestaande
bestuurlijke praktijk te brengen. Een praktijk waarin het overgrote deel van
de openbare scholen wordt geleid door een verzelfstandigd bestuur. Maar
op grond van de huidige wetgeving heeft dit bestuur geen mogelijkheid
een openbare school te stichten. Die mogelijkheid krijgt het verzelfstandigd bestuur met dit wetsvoorstel wel.

8

Kamerstukken II 1996/97, 25 409, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

5

Hiermee wordt tegemoetgekomen aan een breed gedragen wens uit het
onderwijsveld.9 Het veld acht het vanwege deze veranderingen noodzakelijk om deze wetten aan de rolverdeling tussen gemeenten en verzelfstandigde besturen aan te passen (zie paragraaf 2.1). Dat de gemeente
besluit over stichting en opheffing wordt door verzelfstandigde besturen
als onrechtvaardig ervaren. Ten aanzien van het bijzonder onderwijs heeft
de gemeente die rol immers niet.
Het stichten en sluiten van een bijzondere school zijn mogelijkheden die
een bevoegd gezag van een bijzondere school wel heeft. Door dit
wetsvoorstel wordt dus de positie van bijzonder en openbaar onderwijs
meer gelijk getrokken. Dit is wenselijk, omdat hiermee het grondwettelijk
geborgde duale onderwijsstelsel beter tot zijn recht komt. Op grond van
artikel 23, vijfde en zesde lid, van de Grondwet dienen voor het openbaar
en bijzonder onderwijs zoveel mogelijk gelijkwaardige voorschriften te
gelden.10 De bevoegdheid om een openbare school te stichten en op te
heffen door een verzelfstandigd bestuur sluit hier dus bij aan.
Daarnaast moet de gemeente, op grond van artikel 23, vierde lid, van de
Grondwet, zorgen voor voldoende openbaar onderwijs. Om deze
grondwettelijke waarborg na te kunnen komen, is het nodig dat de
gemeente tijdig op de hoogte wordt gebracht van een eventuele sluiting
van een school van een verzelfstandigd bestuur. De gemeente heeft dan
de tijd om eventueel de school over te nemen.
Initiatiefrecht ouders voor stichten openbare school voor basisonderwijs
Met betrekking tot het basisonderwijs heeft dit wetsvoorstel verder tot
doel de positie van ouders te versterken door hen een initiatiefrecht te
geven voor het laten stichten van een openbare school. Zij krijgen
hierdoor eenzelfde recht als ouders met kinderen die (naar verwachting)
naar het (voortgezet) speciaal onderwijs of voortgezet onderwijs gaan. In
het bijzonder onderwijs kunnen ouders al initiatief nemen tot het stichten
van een school, maar in het openbaar onderwijs nog niet. Ook op dit punt
zorgt dit wetsvoorstel dus voor meer gelijkwaardige voorschriften voor
het openbaar en bijzonder onderwijs.
Dit is nodig om de toegankelijkheid van het openbaar basisonderwijs te
waarborgen. Vanwege de jonge leeftijd van leerlingen in het basisonderwijs is een school binnen een redelijke afstand van de woning van de
ouders belangrijk. Ouders worden via dit wetsvoorstel in een juridisch
sterker positie gebracht doordat een verzoek dat wordt ondersteund door
50 ouders door een gemeente onderzocht moet worden op haalbaarheid.
Een gemeente mag dit niet zomaar naast zich neerleggen.11
2.3 Wettelijke uitwerking
Huidige stichtingssystematiek
Een openbare of bijzondere school kan alleen voor bekostiging in
aanmerking komen als de school is opgenomen op een plan van scholen.
Voor basisscholen stelt de gemeenteraad het plan van nieuwe scholen
vast (artikel 74 van de WPO). Het verzoek aan de gemeenteraad tot
opname van een nieuwe openbare basisschool kan nu alleen worden
gedaan door het college van burgemeester en wethouders (artikel 75 van
de WPO).

9

Kamerstukken II 2010/11, 31 293, nr. 112.
Zie ook: B.P. Vermeulen, Constitutioneel onderwijsrecht, Amsterdam: Elsevier 1999, blz. 28.
11
Kamerstukken II 2010/11, 31 293, nr. 131, blz. 10.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

6

Bij scholen voor speciaal onderwijs, scholen voor voortgezet speciaal
onderwijs of scholen voor speciaal en voortgezet speciaal onderwijs is de
stichtingsprocedure afhankelijk van de doelgroep kinderen waarvoor de
school is bedoeld. Voor scholen voor slechthorende kinderen, lichamelijk
gehandicapte kinderen, langdurig zieke kinderen, zeer moeilijk lerende
kinderen, zeer moeilijk opvoedbare kinderen en meervoudig gehandicapte
kinderen geldt dat provinciale staten het plan van nieuwe scholen
vaststelt op voordracht van gedeputeerde staten (artikel 78 van de WEC).
Bij scholen voor dove kinderen, kinderen met ernstige spraakmoeilijkheden of die verbonden zijn aan pedologische instituten en instellingen
stelt de minister een plan van nieuwe scholen vast (artikel 86 van de
WEC). Volgens de WEC kunnen alleen de gemeenteraad of ouders een
verzoek indienen bij gedeputeerde staten of de minister tot opname van
een dergelijke openbare school (artikelen 81 en 86, derde lid).12
Voorstel stichtingsmogelijkheid verzelfstandigd bestuur
Een verzelfstandigd bestuur kan kortom geen openbare school stichten.
Daarom wordt voorgesteld om het ook voor verzelfstandigde besturen
mogelijk te maken een verzoek aan het betreffende lokaal bestuur of de
minister te richten tot opname van een openbare school op het plan van
nieuwe scholen.
Dit betekent wat betreft de stichtingsmogelijkheid dat naast het college
van burgemeester en wethouders ook een verzelfstandigd bestuur een
verzoek kan indienen tot opneming van een openbare school op het plan
van nieuwe scholen.
Huidige opheffingssystematiek
Een verzelfstandigd bestuur heeft verder dezelfde taken en bevoegdheden
die een gemeente als bevoegd gezag heeft ten aanzien van openbare
scholen. Uitzondering hierop is echter de besluitvorming over de
opheffing van een openbare school. Die bevoegdheid heeft thans – ook
als het om een openbare school van een verzelfstandigd bestuur gaat – de
gemeenteraad (zie de artikelen 47, 48, 159 en 162 van de WPO en 50, 51
en 149 van de WEC).
In de huidige systematiek zijn er wettelijke bepalingen die het hebben van
voldoende openbaar onderwijs borgen, maar die verschillen per sector.
Hieronder worden de waarborgen per sector in het kort uiteengezet.
Een openbare basisschool mag niet worden opgeheven als binnen 10 km
van die school – over de weg gemeten – geen andere openbare basisschool of samenwerkingsbasisschool aanwezig is en aan openbaar
onderwijs behoefte is (zie artikel 153, vijfde lid, van de WPO). Voor
opheffing van de laatste speciale school voor basisonderwijs van een
samenwerkingsverband is de goedkeuring van de minister vereist (zie
artikel 162 in samenhang met artikel 18, zevende lid, van de WPO).
Het besluit om een school voor slechthorende kinderen, lichamelijk
gehandicapte kinderen, langdurig zieke kinderen, zeer moeilijk lerende
kinderen, zeer moeilijk opvoedbare kinderen en meervoudig gehandicapte
kinderen op te heffen, moet door gedeputeerde staten worden goedgekeurd. Bij scholen voor dove kinderen, voor kinderen met ernstige
spraakmoeilijkheden of die verbonden zijn aan pedologische instituten en
instellingen dient de minister dat besluit goed te keuren. Gedeputeerde
12

Opgemerkt zij dat op grond van artikel 75 van de WEC de planningsprocedure voor
WEC-scholen tot een bij wet te bepalen datum niet van toepassing is. In die periode kan de
minister in uitzonderlijke situaties een WEC-school voor bekostiging in aanmerking brengen
(artikel 75, tweede lid, van de WEC).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

7

staten en de minister onthouden hun goedkeuring als door de opheffing
van de school op regionaal, provinciaal of landelijk niveau niet meer
voldoende voorzien wordt in de behoefte aan openbaar onderwijs (zie
artikel 149 van de WEC).
Voorstel opheffingsmogelijkheid verzelfstandigd bestuur
Door dit wetsvoorstel zal het verzelfstandigde bestuur – net als de
gemeenteraad – de mogelijkheid krijgen om een openbare school
vrijwillig op te heffen. Wel zal het verzelfstandigd bestuur met betrekking
tot basisscholen de gemeenteraad moeten informeren over de sluiting
van deze scholen, zodat deze raad de mogelijkheid heeft deze school over
te nemen. Deze melding dient vóór 1 augustus van het schooljaar
voorafgaand aan de beoogde sluiting plaats te vinden. Indien de
gemeenteraad voor 1 februari daaropvolgend besluit dat hij de school in
stand wenst te houden, wordt de school niet opgeheven maar wordt de
instandhouding daarvan overgedragen aan de gemeente.
Hiermee wordt het uitgangspunt geborgd dat de sluiting van een
openbare school niet plaatsvindt indien die school noodzakelijk is om te
voorzien in voldoende openbaar onderwijs.
Voorstel initiatiefrecht ouders voor stichten openbare school voor
basisonderwijs
In het verlengde van de stichtingsmogelijkheid van verzelfstandigde
besturen wordt voorgesteld dat ouders het initiatiefrecht krijgen om een
openbare school voor basisonderwijs voor bekostiging in aanmerking te
laten brengen.
De procedure van het initiatiefrecht van ouders voor het stichten van een
openbare basisschool is als volgt. Als ouders een openbare school
wensen, zullen zij dat kenbaar moeten maken bij het betreffende college
van burgemeester en wethouders. Dit wetsvoorstel regelt dat het college
van burgemeester en wethouders een onderzoek naar de haalbaarheid
van het stichten van een openbare school moet uitvoeren als een ouder in
totaal minimaal 50 schriftelijke verklaringen van verschillende ouders kan
overleggen. Dit betekent ook dat beide ouders van een kind een verklaring
kunnen afgeven. De verklaringen moeten wel afkomstig zijn van ouders
van kinderen in de leeftijd tot en met 12 jaar.
Het onderzoek van het college van burgemeester en wethouders
resulteert in een regulier voorstel voor plaatsing op het plan van nieuwe
scholen dat dit college indient bij de gemeenteraad. Dit betekent dat de
ouders slechts hun verzoek kenbaar hoeven te maken. Indien voldaan is
aan de wettelijke eisen voor het ouderinitiatief zal het college van
burgemeester en wethouders dit verzoek verder uitwerken tot een
voorstel aan de gemeenteraad tot opneming van een openbare school in
het plan van nieuwe scholen. Het college van burgemeester en
wethouders stelt dus een prognose op van het te verwachten aantal
leerlingen.
Het voorstel dat het college van burgemeester en wethouders indient naar
aanleiding van een ouderinitiatief, wordt door de gemeenteraad getoetst
aan dezelfde eisen die gelden voor verzoeken die het college van
burgemeester en wethouders op eigen initiatief bij de gemeenteraad
indient. De gemeenteraad toetst het voorstel van burgemeester en
wethouders dus aan de voor de gemeente geldende stichtingsnorm en
aan de overige eisen (artikel 75 juncto 77, eerste lid, WPO). Vervolgens
neemt de gemeenteraad de school in het plan op indien aan de
voorwaarden is voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

8

2.4 Relatie tot artikel 23 Grondwet
Het wetsvoorstel wijzigt de huidige systematiek van het opheffen van
openbare scholen en raakt daardoor aan artikel 23 Grondwet. De
Grondwet bepaalt dat in elke gemeente van overheidswege voldoende
openbaar onderwijs moet worden gegeven. Het uitbreiden van de
bevoegdheid van het opheffen van openbare scholen naar de verzelfstandigde besturen voor openbaar onderwijs is niet strijdig met de Grondwet.
In de bepaling over het opheffen van scholen is opgenomen dat een
voorgenomen besluit tot sluiting van een school tijdig aan de gemeente
dient te worden voorgelegd. De gemeente is vervolgens in de
gelegenheid om zich te beraden op de wenselijkheid van de sluiting.
Mocht de gemeente concluderen dat het sluiten van de school onwenselijk is, dan kan de instandhouding worden overgedragen aan de
gemeente. De gemeente blijft hierdoor in positie om haar garantiefunctie
ten aanzien van voldoende openbaar onderwijs waar te maken.
Herziening van de WPO binnen de kaders van artikel 23 Grondwet is
noodzakelijk. Het verzelfstandigd bestuur voor het openbaar onderwijs
heeft conform de WPO alle taken van het bevoegd gezag overgenomen,
alleen de zeggenschap over opheffing van scholen is daarvan uitgezonderd. Deze uitzondering is destijds in de wet opgenomen om de
invloed van de overheid op voldoende aanbod van openbaar onderwijs te
garanderen. In de praktijk zijn de verzelfstandigde besturen integraal
verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs en de financiële
continuïteit van de openbare rechtspersoon of stichting. Zij dragen de
volledige verantwoordelijkheid voor de continuïteit van alle openbare
scholen onder hun bevoegd gezag. Op het moment dat besturen
geconfronteerd worden met een situatie waarin de kwaliteit van het
onderwijs op een van hun scholen niet te garanderen valt, bijvoorbeeld
door teruglopende leerlingaantallen, moet een schoolbestuur de
bevoegdheid hebben om een dergelijke school te kunnen sluiten (net
zoals in het bijzonder onderwijs). Daarbij wordt opgemerkt dat de
belangen van een gemeente en van het verzelfstandigde bestuur in deze
uiteen kunnen lopen. Een gemeente kan vanwege de leefbaarheid van een
dorp of wijk de instandhouding van een school in een dorp wenselijk
achten, maar het verzelfstandigd bestuur komt vervolgens door teruglopende leerlingaantallen ernstig in de financiële problemen waardoor de
continuïteit van het gehele onderwijs in het geding komt. In de huidige
situatie draagt het verzelfstandigde bestuur wel de volledige verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de school en voor de financiën, maar
ontbreekt een belangrijke bevoegdheid om de verantwoordelijkheid onder
alle omstandigheden waar te kunnen maken, namelijk de bevoegdheid
om een school te sluiten. Aan een dergelijke ongezonde situatie maakt dit
wetsvoorstel een einde, zonder dat daarbij de grondwettelijke taak van de
overheid om te voorzien in voldoende openbaar onderwijs in het gedrang
komt.
2.5 Varianten
In de uitwerking van het recht voor verzelfstandigde besturen tot het doen
van een verzoek om een openbare school te stichten, zijn er verschillende
varianten denkbaar. De varianten zijn besproken met de VOS/ABB, VOO,
VNG en PO-Raad om zo de oplossingsrichtingen te verkennen (zie ook
paragraaf 3.1). Het merendeel van deze organisaties is voor de variant
zoals deze is beschreven in paragraaf 2.3. De bevoegdheid van een
verzelfstandigd bestuur om een eigen openbare school op te heffen sluit
hierbij aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

9

3. Gevoerd overleg
3.1 Stichten en opheffen openbare school door verzelfstandigd bestuur
Over het stichten van een openbare school door een verzelfstandigd
bestuur heeft in januari 2009 overleg plaats gevonden met de VOS/ABB,
VOO, VNG en PO-Raad.
De VOS/ABB, VOO en PO-Raad geven de voorkeur aan een «exclusieve
bevoegdheid» voor verzelfstandigde besturen. Dat houdt in dat wanneer
de gemeenteraad de instandhouding van één of meer openbare scholen
heeft overgedragen aan een verzelfstandigd bestuur in eerste instantie
alleen die verzelfstandigde besturen een verzoek kunnen indienen tot
opneming van een school op het plan van nieuwe scholen.
Het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad
kunnen alleen een verzoek indienen om een openbare school op te nemen
op het plan van nieuwe scholen wanneer een verzelfstandigd bestuur dat
niet doet en er wel behoefte bestaat aan openbaar onderwijs.
De VNG is van mening dat zowel verzelfstandigde besturen als het college
van burgemeester en wethouders (of de gemeenteraad) het initiatief
moeten kunnen nemen tot het doen van een verzoek tot opneming van
een openbare school op het plan van nieuwe scholen. Bij meerdere
verzoeken, die verschillende nieuwe scholen aangaan, maakt de gemeenteraad (of gedeputeerde staten) de afweging welke school wordt
opgenomen op het plan.
3.2 Initiatiefrecht ouders voor stichten openbare school voor basisonderwijs
Alle in paragraaf 3.1 genoemde organisaties zijn het erover eens dat
aanvullend op bovenstaande varianten moet worden geregeld dat, net als
in het (voortgezet) speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs, ouders
kunnen optreden wanneer er naar hun mening behoefte is aan openbaar
basisonderwijs en hierin niet wordt voorzien.
4. Scholen Caribisch Nederland
4.1 Stichten en opheffen openbare school door verzelfstandigd bestuur
In Caribisch Nederland is er ten opzichte van de stichtingssystematiek in
Nederland een vereenvoudigde systematiek. Voor het stichten van een
openbare school in Caribisch Nederland kan een verzoek worden
ingediend bij de minister door zowel het bestuurscollege als een
verzelfstandigd bestuur. Aanpassing van de WPO BES op dit punt is dus
niet nodig (artikel 72 van de WPO BES).
Net als voor het basisonderwijs in continentaal Nederland bepaalt dit
wetsvoorstel wel dat een verzelfstandigd bestuur in Caribisch Nederland
de bevoegdheid zal krijgen om een door dit bestuur in stand gehouden
openbare school te kunnen opheffen. In lijn met de beschrijving in
paragraaf 2.3 zal opheffing alleen mogelijk zijn als de eilandsraad via een
melding de mogelijkheid heeft gekregen de openbare school zo nodig
over te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

10

4.2 Initiatiefrecht ouders voor stichten openbare school voor basisonderwijs
Net als in continentaal Nederland kunnen ouders in Caribisch Nederland
op dit moment het stichten van een openbare school voor basisonderwijs
niet afdwingen. Ook zij zullen deze mogelijkheid krijgen die op een
vergelijkbare manier wordt ingevuld als het initiatiefrecht van ouders bij
het stichten van een openbare school voor basisonderwijs. Zie ook de
toelichting in paragraaf 2.3 onder het kopje «Initiatiefrecht ouders voor
stichten openbare school voor basisonderwijs».
5. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
Een ontwerp van dit wetsvoorstel is voor een toets op uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid voorgelegd aan DUO, de Inspectie van het onderwijs
en de Auditdienst. DUO heeft geoordeeld dat het wetsvoorstel uitvoerbaar
is. De inspectie en de Auditdienst hadden geen opmerkingen.
6. Consultaties en advies
Internetconsultatie
Een eerder concept van dit wetsvoorstel is voorgelegd voor openbare
internetconsultatie. Hierop zijn 22 reacties ontvangen van met name
leidinggevenden op scholen in het primair onderwijs, maar ook van
VOS/ABB en het openbaar lichaam Sint Eustatius.
De reacties op de internetconsultatie zijn overwegend positief van aard.
Naar aanleiding van de reacties is het wetsvoorstel op het punt van de
betrokkenheid van de gemeente bij het opheffen van een openbare school
voor basisonderwijs bijgesteld. Om te voorkomen dat gemeenten of de
openbare lichamen te weinig tijd krijgen om een school voor basisonderwijs «terug te nemen», wordt nu geregeld dat de voorgenomen
opheffing een jaar voorafgaand aan de daadwerkelijke opheffingsdatum
gemeld moet worden aan de gemeente respectievelijk het openbaar
lichaam. Als de gemeente of het openbaar lichaam niet voor 1 februari
daaropvolgend besluit tot het overnemen van de school, kan dit worden
opgevat als goedkeuring en kan de school worden opgeheven.13
Advies VNG en consultatie BES-eilanden
In het kader van de Code Interbestuurlijke Verhoudingen is het
wetsvoorstel voorgelegd aan de VNG voor advies. De VNG staat positief
tegenover het wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel is eveneens voorgelegd aan de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Vanuit Bonaire en Saba zijn geen
opmerkingen ten aanzien van het wetsvoorstel ontvangen. Vanuit Sint
Eustatius is een opmerking gemaakt omtrent het initiatiefrecht van ouders
in relatie tot de stichting van een nieuwe school voor openbaar onderwijs.
Indien een voldoende groot aantal ouders op een van de BES-eilanden bij
het bestuurscollege aangeeft behoefte te hebben aan openbaar onderwijs,
dan moet het bestuurscollege op grond van dit wetsvoorstel een aanvraag
voor bekostiging van een openbare school doen bij de minister. De
minister beoordeelt de aanvraag en zal slechts een nieuwe school voor
bekostiging in aanmerking brengen indien is voldaan aan de voorwaarden
van artikel 72 WPO BES.

13

Het volledige verslag van de internetconsultatie is te vinden via de link: http://
www.internetconsultatie.nl/stichtenopheffenpo/berichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

11

Advies Onderwijsraad14
Een concept van dit wetsvoorstel is voorgelegd aan de Onderwijsraad. De
raad kan zich vinden in de voorgestelde verruiming van de stichtingsmogelijkheden, met name als het gaat om het initiatiefrecht van ouders. De
raad vraagt zich af of het wenselijk is verzelfstandigde besturen de
mogelijkheid te geven om scholen op te heffen zonder toestemming van
de gemeente. Hieronder wordt ingegaan op de opmerkingen van de
Onderwijsraad ten aanzien van dit wetsvoorstel.
Het initiatiefrecht van ouders om een openbare school te stichten sluit wat
de Onderwijsraad betreft aan bij zijn advies Artikel 23 Grondwet in
maatschappelijk perspectief. Ten aanzien van de ouderverklaringen vraagt
de raad zich wel af of het benodigde aantal verklaringen niet afhankelijk
gemaakt zou moeten worden van de stichtingsnormen. De drempel van
50 ouderverklaringen die in dit wetsvoorstel wordt voorgesteld, dient om
de belangstelling van ouders voor een nieuwe openbare school te meten.
Het is daarmee een indicatie of het initiatief voor een nieuwe openbare
school breder leeft binnen een gemeente. Het is niet bedoeld om te
bepalen of er voldoende kinderen naar de school zullen gaan. Daarvoor
dient het college van burgemeester en wethouders nog steeds een
prognose overeenkomstig artikel 75, eerste lid, onderdeel a, juncto derde
lid, van de WPO te maken. Indien de prognose niet voldoet aan de in de
wet gestelde eisen wordt de school niet op het plan van scholen geplaatst.
Daarnaast pleit de regering voor duidelijkheid, kenbaarheid en zo min
mogelijk regels. Daarom is er niet geopteerd voor een stelsel dat het
aantal verklaringen bijvoorbeeld een kwart van de betreffende stichtingsnorm moet zijn (anders zou het betekenen dat bij elke herziening van
de opheffingsnorm de gemeente de drempel voor het uitvoeren van een
haalbaarheidsonderzoek moet aanpassen).
De raad vraagt zich af of het wenselijk is verzelfstandigde besturen de
mogelijkheid te geven om scholen op te heffen zonder toestemming van
de gemeente. De raad heeft vraagtekens bij de mogelijke dubbelrol waar
de gemeente weer in terecht komt. Het recht van een verzelfstandigd
bestuur om een school te sluiten is van belang omdat het verzelfstandigd
bestuur verantwoordelijk is voor de kwaliteit en het financieel beheer van
de school. Het is dan ter beoordeling aan het schoolbestuur of het
openhouden van de school vanuit het oogpunt van kwaliteit en doelmatigheid nog langer verantwoord is.
De opheffingsnormen geven de wettelijke ondergrens aan voor het in
stand houden van een school. Daarnaast kent de wet tal van uitzonderingsbepalingen die het mogelijk maken om scholen onder de opheffingsnorm in stand te houden. Schoolbesturen zijn niet verplicht om van
deze bepalingen in de wet gebruik te maken, zij hebben een eigen
verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en de doelmatigheid van het
onderwijsaanbod.
Als een schoolbestuur goede overwegingen heeft om de school op te
heffen, voorziet het wetsvoorstel erin dat de gemeente er voor kan kiezen
de school open te houden in eigen beheer. Dat de school dan onder
bevoegd gezag van de gemeente komt is nodig, omdat het schoolbestuur
anders de verantwoordelijkheid houdt voor de kwaliteit en het financieel
beheer van de school, terwijl het schoolbestuur in het algemeen zal
hebben besloten tot sluiting, juist omdat de kwaliteit en de financiële
gezondheid van de school te veel onder druk staan. Als de gemeente kan
beslissen dat de school open blijft onder bevoegd gezag van een
14

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

12

verzelfstandigd bestuur, dan is het bestuur wel verantwoordelijk, maar
heeft het niet de volledige zeggenschap om die verantwoordelijkheid waar
te kunnen maken. Aan die ongezonde situatie wordt met dit voorstel van
wet een eind gemaakt. Gemeenten en verzelfstandigde besturen
overleggen periodiek over de stand van zaken ten aanzien van het
openbaar onderwijs waardoor een mogelijke sluiting van een school ook
vroegtijdig aan de orde is. Deze maatregel zal dus enkel toegepast worden
in uitzonderingssituaties.
Overigens zijn er tot op heden nog steeds gemeenten waarin sprake is
van een dubbelrol ten aanzien van het openbaar onderwijs, aangezien het
openbaar onderwijs niet in het hele land is verzelfstandigd.
7. Administratieve lasten
Bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel is nagegaan of sprake is van
administratieve lasten voor instellingen en burgers. Daarbij is de regeling
intern ter beoordeling voorgelegd voor toetsing op administratieve lasten.
Verzelfstandigde besturen
OCW voorziet dat aan dit voorstel geen administratieve lasten zijn
verbonden voor instellingen, omdat de bestaande informatieverplichtingen niet wijzigen.
Als er behoefte is aan een extra openbare school zal op dit moment de
gemeente deze school moeten oprichten. In bijna alle gevallen zal de
gemeente deze school vervolgens overdragen aan een verzelfstandigd
bevoegd gezag. Dit wetsvoorstel maakt een einde aan deze huidige en
omslachtige praktijk en creëert een meer gelijkwaardige positie van het
openbaar onderwijs ten opzichte van het bijzonder onderwijs. Het
overdragen van de openbare school gaat wel gepaard met administratieve lasten. Vanuit het oogpunt van een verzelfstandigd bestuur zullen de
administratieve lasten echter niet toenemen, omdat de lasten van het
overgedragen krijgen van de school weg te strepen zijn tegen de lasten
van het zelf stichten. Bovendien worden er jaarlijks zeer weinig scholen
gesticht.
Initiatiefnemende ouders
Wel heeft dit wetsvoorstel zeer beperkte gevolgen voor de administratieve
lasten van ouders. Ouders die gebruik willen maken van het recht om een
gemeente te verzoeken onderzoek te doen naar de haalbaarheid van een
openbare school, zullen hiertoe een verzoekschrift moeten opstellen
voorzien van 50 handtekeningen van deze en andere belangstellende
ouders.
De verwachting is dat er sporadisch gebruik zal worden gemaakt van deze
mogelijkheid, daar tevens met dit wetsvoorstel verzelfstandigde besturen
voor openbaar onderwijs in positie worden gebracht om scholen te
stichten. Bovendien worden per jaar überhaupt zeer weinig scholen
gesticht en neemt het aantal leerlingen per jaar af. Ervan uitgaande dat er
per jaar één keer een beroep wordt gedaan op het initiatiefrecht betekent
dit dat eenmaal per jaar een initiatiefnemer in totaal voor (minimaal) 50
ouderverklaringen moet zorgen en deze moet aanbieden aan de betreffende gemeente. De administratieve lasten zijn in dat geval verwaarloosbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

13

8. Financiële gevolgen
Aan de mogelijkheid voor een verzelfstandigd bestuur van openbare
scholen om een openbare school te stichten of op te heffen, en aan het
initiatiefrecht van ouders voor het stichten van een school voor openbaar
basisonderwijs zijn geen extra kosten verbonden.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdelen A, B, I en J (artikelen 17, 17d, 47, 48, 159 en 162 WPO)
Tot nog toe zijn verzelfstandigde besturen niet bevoegd om zelf te
besluiten over de opheffing van een onder hun bestuur vallende openbare
school. Door het schrappen van de uitzondering die hierover is
opgenomen in de artikelen 17, 47 en 48 wordt het verzelfstandigde
besturen toegestaan om ook over opheffing van een openbare school zelf
te besluiten. Hiermee worden de bevoegdheden van verzelfstandigde
besturen van openbare scholen meer in lijn gebracht met de bevoegdheden van besturen van bijzondere scholen, die immers ook zelf over
instandhouding kunnen beslissen.
In artikel 17d, eerste lid, wordt verwezen naar de uitzondering in de
artikelen 17, derde lid, 47, derde lid, en 48, vijfde lid. Nu in die artikelen de
uitzondering met betrekking tot besluitvorming over opheffing wordt
geschrapt, kan de verwijzing daarnaar in artikel 17d ook vervallen.
Wel moet de gemeenteraad voorafgaand aan de opheffing van een
openbare basisschool door een verzelfstandigd bestuur worden geïnformeerd (artikel 159, tweede lid, van de WPO). De gemeente is immers
grondwettelijk verplicht te zorgen voor voldoende aanbod van basisonderwijs (artikel 23, vierde lid, van de Grondwet). Indien de gemeenteraad
de school in stand wenst te houden, wordt deze niet opgeheven door het
verzelfstandigd bestuur, maar wordt het bevoegd gezag over die school
overgedragen aan de gemeente. Artikel 49 van de WPO is van toepassing
op de bestuursoverdracht aan de gemeente. De overdracht geschiedt bij
notariële akte. Daarbij worden ook de rechten ten aanzien van gebouwen
en terreinen alsmede de roerende zaken overgedragen (artikel 49, tweede
lid).
Wat betreft de opheffing van de laatste openbare speciale school voor
basisonderwijs van een samenwerkingsverband door een verzelfstandigd
bestuur is goedkeuring van de minister vereist (artikel 162 van de WPO).
Artikel I, onderdeel C, en artikel II, onderdeel C (artikel 64 WPO en artikel
66 WEC)
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk dat een verzelfstandigd bestuur, na
melding aan de gemeenteraad, zelf kan besluiten tot opheffing van een
openbare basisschool. Indien de gemeenteraad naar aanleiding van de
melding besluit om de instandhouding van die school van het verzelfstandigd bestuur over te nemen, dan vindt een bestuurlijke overdracht
aan de gemeenteraad plaats. Om te voorkomen dat in die situatie de
fusietoets van toepassing zou zijn, wordt voorgesteld om een dergelijke
bestuurlijke overdracht uit te zonderen van de fusietoets.
Dit is in lijn met het huidige artikel 64, tweede lid, van de WPO, waarin
reeds is bepaald dat de fusietoets niet van toepassing is op de bestuurlijke
overdracht door een gemeenteraad die resulteert in verzelfstandiging van
het openbare onderwijs in die gemeente. De bestuurlijke overdracht van
een verzelfstandigd bestuur naar de gemeenteraad, bedoeld in artikel 159,
tweede lid, van de WPO, vormt hiervan de omgekeerde situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

14

In artikel 66 van de WEC wordt slechts een onjuiste verwijzing gecorrigeerd.
Artikelen I, onderdeel D, II, onderdeel D, en III, onderdelen C en D (artikel
75 WPO, artikel 81 WEC en de artikelen 72 en 73 WPO BES)
De wijzigingen in deze artikelen hebben betrekking op de uitbreiding van
de mogelijkheden tot het stichten van een openbare school.
Enerzijds wordt beoogd om het voor verzelfstandigde besturen mogelijk
te maken zelf een verzoek om opneming in het plan van nieuwe scholen te
doen aan de gemeenteraad respectievelijk gedeputeerde staten (artikel 75
van de WPO en artikel 81 van de WEC).
In Caribisch Nederland is er geen plan van nieuwe scholen. Een aanvraag
om een nieuwe school op een van de BES-eilanden voor bekostiging in
aanmerking te brengen kan rechtstreeks bij de minister worden gedaan.
De huidige tekst van artikel 72 van de WPO BES maakt daarmee al
mogelijk dat ook besturen van verzelfstandigde scholen een nieuwe
school kunnen stichten. In het vierde lid van dat artikel wordt slechts een
taalkundige correctie aangebracht.
Anderzijds wordt in de WPO en de WPO BES meer initiatief tot het
stichten van een openbare school gelegd bij de ouders. Indien een
voldoende groot aantal ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd
aangeeft dat ze behoefte hebben aan openbaar onderwijs, en dat wordt
nog niet of naar het oordeel van die ouders onvoldoende aangeboden,
dan kunnen zij het college van burgemeester en wethouders verzoeken
om een school te stichten. Het verzoek van de ouders aan het college van
burgemeester en wethouders is vormvrij. De ouders hoeven dus zelf geen
prognose van het te verwachten aantal leerlingen aan te leveren. Als het
verzoek door een voldoende groot aantal ouders wordt ondersteund, dan
doet het college van burgemeester en wethouders vervolgens een
voorstel aan de gemeenteraad tot plaatsing van een openbare school op
het plan van nieuwe scholen. Voor het voorstel gelden dezelfde eisen als
de eisen die worden gesteld aan voorstellen die het college van burgemeester en wethouders op eigen initiatief indient bij de gemeenteraad.
Het college stelt dus onder andere de prognose op.
De gemeenteraad besluit welke scholen worden opgenomen op het plan
van nieuwe scholen. Ouders die het college van burgemeester en
wethouders hebben verzocht om een nieuwe openbare school te stichten,
kunnen ten aanzien van dit besluit van de gemeenteraad niet gezien
worden als belanghebbenden in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. In het belang dat zij hebben bij het besluit om een school al dan niet
op te nemen in het plan van nieuwe scholen onderscheiden ze zich niet
van grote aantallen andere ouders.
Voor Caribisch Nederland geldt dat ouders het bestuurscollege kunnen
verzoeken om een aanvraag tot bekostiging van een school te doen bij de
minister.
In de WEC is al voorzien in een mogelijkheid voor ouders om het initiatief
tot het stichten van een openbare school te nemen. Artikel 81 van de WEC
wordt op dit punt dan ook niet aangepast.
Artikel I, onderdelen E tot en met H (artikelen 76, 79, 83 en 84a WPO)
De voorgestelde wijzigingen in de artikelen 76, 79, 83 en 84a van de WPO
betreffen slechts aanpassingen van de verwijzingen naar artikel 75 van die
wet, die samenhangen met de invoeging van twee nieuwe leden in dat
artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

15

Artikel II, onderdelen A, B en G (artikelen 28, 28j, 50, 51 en 149 WEC)
De wijzigingen in de artikelen 28, 28j, 50, 51 en 149 van de WEC hebben
betrekking op de opheffing van een openbare school voor (voortgezet)
speciaal onderwijs door het verzelfstandigd bestuur van die school. Met
betrekking tot de opheffing van een school voor (voortgezet) speciaal
onderwijs is altijd goedkeuring vereist van gedeputeerde staten respectievelijk de minister.
Op grond van de huidige tekst van artikel 149 van de WEC zou het besluit
tot opheffing van een school genomen moeten worden voor 16 februari
voorafgaand aan het schooljaar waarin de opheffing geschiedt (tweede
lid). Goedkeuring van dit besluit door gedeputeerde staten, respectievelijk
de minister, dient vervolgens plaats te vinden voor 16 februari daaropvolgend (derde lid). Die laatste datum ligt echter ná het moment van
opheffing van de school.
Eerder blijkt abusievelijk een onjuiste datum in een voorloper van het
huidige artikel 149, tweede lid, WEC terechtgekomen te zijn. Artikel 149
van de WEC vindt zijn oorsprong in artikel 104b van de Interimwet op het
speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs (ISOVSO). Bij
nota van wijziging15 is de in artikel 104b, tweede lid, van de ISOVSO
opgenomen datum destijds gewijzigd van 1 oktober in 16 februari. Gelet
op de systematiek had de datum in het tweede lid echter 16 oktober
moeten worden. Die omissie wordt in artikel II, onderdeel G, onder 2, van
dit wetsvoorstel hersteld.
Artikel II, onderdelen E en F (artikelen 145 en 146 WEC)
De Wet van 4 februari 2010 tot wijziging van de Wet op het primair
onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het voortgezet
onderwijs, de Wet medezeggenschap op scholen en de Leerplichtwet 1969
in verband met de invoering van bekostigingsvoorschriften voor
minimumleerresultaten, alsmede een aanvulling van de interventiemogelijkheden in het kader van het overheidstoezicht, en de verbetering van het
intern toezicht (Stb. 2010, 80) heeft abusievelijk een artikel 145 ingevoegd
in paragraaf 8 van titel IV van de WEC, terwijl in paragraaf 7 reeds een
artikel met dat nummer bestaat. Het eerstgenoemd artikel wordt
vernummerd tot artikel 145a. In artikel 146 wordt de verwijzing naar het
betreffende artikel gecorrigeerd.
Artikel III, onderdelen A, B en F (artikelen 22, 53, 54 en 124 WPO BES)
De wijzigingen in de artikelen 22, 53, 54 en 124 van de WPO BES hebben
betrekking op de opheffing van een openbare school door het verzelfstandigd bestuur van die school, in Caribisch Nederland. Deze artikelen
zijn vergelijkbaar met respectievelijk artikel 17, 47, 48 en 159 van de WPO.
In Caribisch Nederland heeft de eilandsraad de positie van de gemeenteraad in continentaal Nederland.
Indien de eilandsraad de school in stand wil houden, wordt het bevoegd
gezag over die school overgedragen van het verzelfstandigd bestuur aan
het openbaar lichaam. Op deze bestuursoverdracht is artikel 55 van de
WPO BES van toepassing.

15

Kamerstukken II 1990/91, 22 106, nr. 7; Nota van wijziging bij de Wijziging van de Wet op het
basisonderwijs en de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal
onderwijs in verband met wijziging van de teldatum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

16

Artikel III, onderdeel E (artikel 123 WPO BES)
Overeenkomstig het gebruik elders in de WPO BES wordt «Onze Minister»
geschreven zoals in de begripsbepaling in artikel 1 van de WPO BES.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 598, nr. 3

17