Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 873

Voorlopige rekening 2008

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 13 mei 2009
De vaste commissie voor Financiën1, heeft over de Voorlopige rekening
2008 (Kamerstuk 31 873, nr. 1) de navolgende vragen ter beantwoording
aan de regering voorgelegd.
De vragen zijn op 15 april 2009 aan de minister van Financiën voorgelegd.
Bij brief van 13 mei 2009 zijn ze door de minister van Financiën beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Blok
De griffier van de commissie,
Berck

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Blok (VVD), voorzitter, Ten Hoopen (CDA), ondervoorzitter,
Weekers (VVD), Van Haersma Buma (CDA), De
Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Irrgang (SP), Luijben
(SP), Kalma (PvdA), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Cramer (CU), Van der Burg (VVD), Van
Dijck (PVV), Spekman (PvdA), Gesthuizen (SP),
Ouwehand (PvdD), Tang (PvdA), Vos (PvdA),
Bashir (SP), Sap (GL) en Linhard (PvdA).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Remkes
(VVD), Pieper (CDA), Aptroot (VVD), De Vries
(CDA), Van Hijum (CDA), Mastwijk (CDA), Elias
(VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Pechtold
(D66), Kant (SP), Ulenbelt (SP), Van der Veen
(PvdA), Smilde (CDA), Anker (CU), Nicolaï
(VVD), De Roon (PVV), Kuiken (PvdA), Karabulut (SP), Thieme (PvdD), Heijnen (PvdA),
Roefs (PvdA), Van Gerven (SP), Vendrik (GL)
en Smeets (PvdA).

KST130814
0809tkkst31873-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

1

1 en 17
Is er met het oog op het veranderende economische beeld in het laatste
kwartaal 2008 gestuurd op onderuitputting (terughoudend uitgavenbeleid)? Zo ja, waar en hoe? Zo nee, waarom niet?
Is er met het oog op het veranderende economisch beeld in het laatste
kwartaal 2008 gestuurd op onderuitputting (terughoudend uitgavenbeleid)? Zo ja, waar en hoe? Zo neen, waarom niet?
Nee, aan de uitgavenkant is met het oog op het veranderende economische beeld niet bewust gestuurd op een terughoudend uitgavenbeleid.
Het kabinet hanteert het trendmatig begrotingsbeleid, met een scheiding
tussen uitgaven en inkomsten. In het algemeen geldt dat een verslechterend economisch beeld zorgt voor hogere uitgaven en lagere inkomsten.
Voor wat betreft de uitgaven hanteert het kabinet het uitgavenkader. Voor
wat betreft de inkomstenkant geldt dat het kabinet de automatische stabilisatoren volledig laat werken. Dat betekent dat in tijden van economische
neergang en tegenvallende inkomsten niet meteen hoeft te worden ingegrepen. Dit geldt voor zowel de inkomsten- als de uitgavenkant.
2 en 3
Hoe komt het dat de gezamenlijke tegenvaller van circa € 2 miljard bij de
voorlopige rekening nog niet bekend was?
Wat is de achterliggende reden per ministerie van de tegenvaller van € 2
miljard?
De voorlopige rekening gaat over 2008, terwijl de uitvoeringstegenvallers
van in totaal circa € 2 miljard in 2009 plaatsvinden. De uitvoeringsproblematiek in 2009 zal in de Voorjaarsnota 2009 worden besproken.
4
Waarom vallen de EU afdrachten € 400 mln. hoger uit dan verwacht?
De verhoging is het gevolg van mutaties bij twee van de vier componenten van de EU-afdrachten. De BNI-afdrachten zijn met name hoger
uitgevallen als gevolg van een herziening van de BNI-grondslagen over de
periode 1989–2007. Het Nederlandse BNI over deze jaren is hoger uitgevallen, waardoor Nederland een nabetaling diende te verrichten. Een klein
deel van de mutatie is het gevolg van hogere afdrachten van ontvangen
invoerrechten.
5, 15 en 16
Kan per begroting uiteengezet worden of en hoeveel onderuitputting er
nog na de Najaarsnota is opgetreden en hoe dat verklaard kan worden?
Kan per begroting uiteen worden gezet of en hoeveel onderuitputting er
nog na de Najaarsnota is opgetreden en hoe dat verklaard kan worden?
Welke bestedingen hebben er niet plaatsgevonden? Wat is hiervan structureel?
Kan per begroting ook worden aangegeven hoeveel er in 2008 is overschreden en welk deel daarvan doorwerkt in 2009?
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderuitputting (of overschrijdingen) per begroting (kader «Rijksbegroting in enge zin») van de
opgetreden onderputting t/m NJN en bij de Voorlopige Rekening. De
bedragen zijn in miljoenen euro’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

2

Begroting

1
2A
2B

17
50
55
cat 1

Huis der Koning
Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges
van Staat
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Justitie
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (incl.
Arbeidsvoorwaarden)
Arbeidsvoorwaarden
Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap
Financiën ( IX B)
Nationale Schuld
Financiën ?
Defensie
Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer
Wonen, Wijken en
Integratie
Verkeer en Waterstaat
Economische Zaken
Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit
Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
(Rbg-eng)
Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (Rbg-eng)
Jeugd & Gezin
Gemeentefonds
Infrastructuurfonds
Buitenlandse Zaken/HGIS

R

Totaal Rgb eng (incl. HGIS)

3
4
6
7

8
9B

10
11

18
12
13
14
15

16

Onderuitputting
t/m NJN

Onderuitputting
tussen NJN – VR

Onderuitputting
totaal

– 0,1
– 1,4

– 2,5
– 0,8

– 2,6
– 2,2

– 8,5
– 5,0
37,8
– 10,2

– 3,8
– 9,7
– 14,2
21,9

– 12,3
– 14,7
23,6
– 32,1

– 86,9

– 139,0

0,0
– 225,9

– 69,7
0,0
– 69,7
0,0
– 64,9

– 113,7
– 8,5
– 105,2
63,5
– 3,9

– 183,4
– 8,5
– 174,9
63,5
– 68,7

– 7,9

– 8,2

– 16,1

0,0
– 30,0
23,6

– 25,7
21,9
– 24,5

– 25,7
– 8,1
– 0,9

– 1,5

– 26,2

– 27,7

– 21,1

0,0

– 21,1

– 6,0
0,0
0,0
– 52,0

0,0
66,1
– 255,0
– 98,9

– 6,0
66,1
– 255,0
– 150,9

– 303,8

– 596,3

– 900,0

De mutaties uit de Voorlopige Rekening worden uiteindelijk verwerkt in de
Slotwetten per departement. Deze worden, samen met de departementale
jaarverslagen, op woensdag 20 mei aan de Tweede Kamer aangeboden. In
de departementale jaarverslagen worden de belangrijkste mutaties per
begroting toegelicht, waaronder ook de onderuitputting. De budgettaire
consequenties van deze onderuitputting/overschrijdingen voor latere
jaren worden per begroting toegelicht in de (departementale) eerste
suppletoire begroting.
Bij Najaarsnota was deze onderuitputting nog niet geheel bekend.
6 t/m 8
Waarom is de volledige € 300 mln. voor de OV-kaart niet betaald zoals
aangekondigd in de najaarsnota?
Is de meevaller OV-kaart 2008 een even grote tegenvaller voor 2009?
Waarom kon de OV-kaart niet deels al in 2008 worden betaald? Waarom
leek dat in november (Najaarsnota) wel te kunnen? Is achteraf gezien het
parlement op het verkeerde been gezet door dit voorgenomen beslag op
de uitgaven 2008?
Waaraan is de € 0,1 miljard ten behoeve van de OV-kaart concreet
besteed?
Bij Najaarsnota was het stellige voornemen om een bedrag ter waarde
van € 300 mln, bestemd voor de financiering van de OV-kaart voor
studenten, niet in 2009 maar al in 2008 te betalen. Het doel hiervan was
om het kasritme van de staat te optimaliseren. Het bleek onverwacht niet
mogelijk hierover met alle betrokken OV-bedrijven overeenstemming te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

3

bereiken. Hierdoor is een bedrag van 114,8 mln niet in 2008 maar in 2009
tot besteding gekomen.
9
Op welke onderdelen zijn de grondslagen van het BNI herzien? Heeft dat
gevolgen voor uitgaven- of inkomstenposten in 2009? Welke?
De systematiek is zo dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de
informatie over de Nationale Rekeningen (inclusief het BNI) levert aan
Eurostat. Ieder jaar in augustus levert het CBS deze gegevens over het
jaar t-1 en t-2. De cijfers voor t-1 zijn voorlopige cijfers, de cijfers voor t-2
hebben een definitieve status. Eurostat verzamelt van alle lidstaten de
BNI’s en mede op basis van deze BNI’s worden de afdrachten van de
lidstaten bepaald. Aanpassingen in het BNI van individuele lidstaten
leiden zodoende tot veranderingen in de afdrachten die de lidstaten aan
de EU betalen. Aangezien deze aanpassingen teruggaan tot t-2 vinden de
wijzigingen in de EU-afdrachten plaats over deze jaren. Toch zijn er
lidstaten die nog niet alle cijfers definitief op orde hebben. Dit resulteert in
wijzigingen in het BNI van deze lidstaten over een periode die verder
terugloopt dan t-2. De afdrachten van Nederland aan de EU wijzigen hierdoor eveneens. Nota bene: wijzigingen in het BNI die verder teruggaan
dan t-2 betreffen doorgaans kleine wijzigingen en leiden derhalve tot
marginale aanpassingen van de Nederlandse EU-afdrachten. De wijziging
in de EU-afdrachten, zoals aangegeven in de Voorlopige Rekening 2008,
wordt grotendeels bepaald door wijzigingen in de jaren t-1 en t-2. De
EU-afdrachten hebben alleen invloed op de uitgaven vallende onder
RBG-eng; er zijn geen gevolgen voor de inkomsten. Zie eveneens de
antwoorden op de vragen 4 en 12.
10
Waarom en in welke zin is de verdeelsleutel van renteontvangsten tussen
Rijk en Sociale Fondsen gewijzigd? Waarom was dit niet al opgenomen in
de Najaarsnota? Welke gevolgen heeft de aanpassing voor de raming
2009?
De inkomstenbelasting en de premies volksverzekeringen vormen samen
een gecombineerde heffing. De geïnde belasting en premies, en ook de
renteontvangsten en -uitgaven daarover, worden met een voorlopige
(door CPB geraamde) verdeelsleutel gesplitst in een aandeel voor Financiën (begroting IXB) en een aandeel voor de sociale fondsen. Enige tijd na
afloop van het belastingjaar vindt een nacalculatie plaats waarbij een
definitieve verdeelsleutel wordt vastgesteld. De definitieve verdeelsleutel
over belastingjaar 2004 is eind 2008 vastgesteld en kon dus niet meer
worden opgenomen in de raming voor de Najaarsnota. De aanpassing
heeft verder geen gevolgen voor de raming 2009.
11
Waarom zijn de subsidieverplichtingen in verband met de MEP lager
uitgevallen? Bevat de regeling obstakels om er gebruik van te maken?
Welke gevolgen heeft dit voor het beleid en de kabinetsdoelstelling (20%
duurzame energie in 2020)?
14
Betreft het alleen de subsidie op biomassa of zijn er ook andere stromen?
Zo ja, welke dan nog meer? Worden bij de lager uitvallende subsidieverplichtingen de Cramercriteria bij het alsnog uitkeren strikter nageleefd?
Zo nee, waarom niet?
De MEP is op 18 augustus 2006 gesloten voor nieuwe aanvragen. Alleen
vóór die datum ingediende aanvragen kregen, mits men voldeed aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

4

voorwaarden, een beschikking. Men krijgt subsidie voor elke kWh die men
opwekt. In het jaar 2008 is er minder subsidie uitbetaald dan bij de opstelling van de begroting voor het jaar 2008 was geraamd omdat de gerealiseerde elektriciteitsproductie is achtergebleven bij de raming. Dit wordt
voornamelijk veroorzaakt door lagere bij- en meestook van biomassa; dit
wordt niet veroorzaakt door het hanteren van strengere criteria. Bij reeds
verleende beschikkingen worden gedurende de gehele looptijd de criteria
gehanteerd zoals deze bij het verlenen van de beschikking van toepassing
zijn verklaard. Geld dat vrijvalt binnen de MEP zal opnieuw worden ingezet voor het totaal van de MEP en de SDE (Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie). Bij de stimulering van biomassa binnen de SDE
wordt wel rekening gehouden met de duurzaamheid van de biomassa. De
lagere MEP-uitgaven in het jaar 2008 hebben geen invloed op het halen
van de kabinetsdoelstelling in het jaar 2020.
12 en 13
Kan de minister uitleggen waarom de verhoging van 0,5 miljard aan
EU-afdrachten nog niet kon worden voorzien bij Najaarsnota?
Hoe verhoudt deze verhoging zich met andere lidstaten?
Dit hangt samen met de vaststelling door het Europees Parlement van de
gewijzigde begroting nr. 9 van de Europese Unie voor het begrotingsjaar
2008 op 18 december 2008 (gepubliceerd in het Publicatieblad L 27 van
30 januari 2009). Deze gewijzigde begroting bevat enerzijds een correctie
op de uitgaven (met name lagere uitgaven voor structuurfondsen) en
anderzijds een correctie op de ontvangsten deels voortvloeiend uit de
lagere uitgaven en deels samenhangend met een herziening van de
grondslagen voor de BTW en BNI-afdrachten voor voorafgaande
begrotingsjaren. Voor het merendeel van de lidstaten betekende deze
aanpassing van de grondslagen een nabetaling aan de EU en voor een
enkele lidstaat per saldo een teruggave. Voor Italië bedroeg de nabetaling
uit hoofde van BTW en BNI-grondslagen bijv. 964 mln en voor Duitsland
500 mln. Een volledig beeld van de nabetalingen per lidstaat is te vinden
in de gewijzigde begroting nr. 9 van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2008 (Publicatieblad L27 van 30 januari blz. 25 en 27).
Echter, de lidstaten dienen de nabetalingen uit hoofde van voorafgaande
begrotingsjaren direct te voldoen, terwijl de teruggaven aan de lidstaten
uit hoofde van de lagere uitgaven afhankelijk zijn van goedkeuring van het
Europees Parlement. Hierdoor is in de EU-afdrachten in 2008 alleen de
mutatie van de grondslagen (te weten 267 mln) te zien terwijl de lagere
afdrachten als gevolg van lagere EU-uitgaven in 2008 verrekend wordt
met de afdrachten in 2009. De hogere EU-afdrachten uit hoofde van de
herziening van de BTW/BNI-grondslagen kon niet worden voorzien bij de
opstelling van de Najaarsnota 2008.
15 en 16
Kan per begroting uiteen worden gezet of en hoeveel onderuitputting er
nog na de Najaarsnota is opgetreden en hoe dat verklaard kan worden?
Welke bestedingen hebben er niet plaatsgevonden? Wat is hiervan structureel?
Kan per begroting ook worden aangegeven hoeveel er in 2008 is overschreden en welk deel daarvan doorwerkt in 2009?
Zie antwoord op vraag 5.
17
Is er met het oog op het veranderende economisch beeld in het laatste
kwartaal 2008 gestuurd op onderuitputting (terughoudend uitgavenbeleid)? Zo ja, waar en hoe? Zo neen, waarom niet?
Zie antwoord op vraag 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

5

18
Welke projecten die worden gefinancierd uit het Infrastructuurfonds (IF)
zijn vertraagd of zijn in hun geheel niet van start gegaan die de onderuitputting van dit fonds verklaren? Wat is de prognose hiervan voor 2009?
De onderuitputting bij de uitgaven op het IF is het gevolg van een saldo
van projecten over de gehele breedte van het IF. In de Slotwet 2008 van
het Infrastructuurfonds (IF) wordt een volledig inzicht verstrekt in de
hogere dan wel lagere kasrealisaties t.o.v. de Najaarsnota 2008. Daarnaast
bevat het Jaarverslag 2008 een uitvoerige verklaring over de voortgang
van ieder project. De beide documenten worden op 20 mei aan de Kamer
aangeboden.
Tot nu toe wordt uitgegaan van de ramingen in de ontwerpbegroting
2009. In de ontwerpbegroting van 2010 zal een geactualiseerde prognose
worden verstrekt van de ramingen per project naar aanleiding van de
uitkomsten 2008.
19
Met welke onderuitputtingen wordt de volledige in=uittaakstelling ingevuld? Is dit alleen de onderuitputting van het Infrastructuurfonds of zijn dit
ook onderuitputtingen van andere begrotingen? Zo ja, welke?
Departementen mogen hun onderuitputting, tot een maximum van 1%
van hun begrotingsuitgaven, meenemen naar het volgende jaar. Deze
zogenoemde «eindejaarsmarge» wordt in het voorjaar uitgekeerd. Om te
voorkomen dat de uitkering van deze eindejaarsmarge het uitgavenkader
belast, wordt tegelijkertijd op de aanvullende post van het rijk een taakstellende onderuitputting (de zogenoemde «in=uittaakstelling») ingeboekt.
Deze taakstelling is precies gelijk aan het totaal aan eindejaarsmarge dat
in het voorjaar wordt uitgekeerd, omdat de ramingstechnische veronderstelling wordt gehanteerd dat de onderuitputting aan het einde van het
jaar weer zal optreden.
Deze taakstelling geldt voor het uitgavenkader als totaal en wordt niet
naar departementen toegedeeld, maar geldt voor de verschillende kaders.
Concreet kan dus niet aangewezen worden welke (departementale) onderuitputting aangewend wordt voor de in=uit-taakstelling.
20, 24 en 25
De uitgaven van het SZA kader liggen lager dan verwacht vanwege onderuitputting en uitvoering sociale zekerheid. Kunt u dit toelichten?
Kan nader uiteen worden gezet wat precies de oorzaak is van het feit dat
de onderuitputting onder het kader SZA van € 0,3 miljard in de Voorlopige
Rekening verder is opgelopen tot € 0,4 miljard?
Waarom was de onderschrijding van € 0,4 miljard in 2008 onder het kader
SZA niet al bij Najaarsnota voorzien?
De onderschrijding op het SZA-kader bedraagt 357 mln bij de Voorlopige
Rekening. Dit is 26 mln hoger ten opzichte van de onderschrijding bij de
Najaarsnota. De onderuitputting aan de uitgavenkant wordt veroorzaakt
door het saldo van meevallers en tegenvallers op basis van de uitvoeringsinformatie van het Uitvoeringsorgaan Werknemers Verzekeringen (UWV).
De meevallers zijn o.a. ontstaan door een neerwaartse bijstelling van het
volume van de Ziektewet en de Re-integratie van Arbeidsongeschikten en
een lagere gemiddelde uitkering van de Ziektewet, welke volgen uit de
realisatiegegevens van het UWV. Daarnaast zijn er uitvoeringstegenvallers
bij de WGA, Wajong en Re-integratie Wajong. Per saldo zijn de meevallers
hoger dan de tegenvallers, waardoor er een onderschrijding onder het
SZA-kader is. Overigens wordt in het Financieel Jaarverslag een gedetailleerde uitsplitsing van de uitgaven gepresenteerd bij Slotwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

6

21
Betekent de zin: «Op dit moment geven de uitvoeringsgegevens geen
aanleiding om de raming van de uitgaven onder het budgettair kader Zorg
aan te passen» (een zin die gelijkluidend is aan die in de Najaarsnota) in
gewoon Nederlands dat er nog helemaal geen betrouwbare cijfers over de
uitvoering zijn? Kan de regering een overzicht geven van het moment
waarop realisatiecijfers van de Zorg gewoonlijk binnenkomen? Als de
cijfers voortdurend zo laat beschikbaar zijn, waarop worden ramingen
voor de Zorg dan gebaseerd? Betekent het laat binnenkomen van realisatiecijfers dat het risico op een forse overschrijding in 2009 daardoor is
vergroot?
Op basis van gegevensleveringen van de NZa en het CVZ wordt enkele
malen per jaar bepaald of de zorgcijfers aanpassing behoeven. Wanneer
de externe cijfers daartoe aanleiding geven én de verwachte uitkomst een
relatief beperkte onzekerheid kent, worden de zorgcijfers geactualiseerd.
De evaluatie van de zorgcijfers vindt plaats ten behoeve van de begroting,
de 1e en 2e suppletore begroting en het jaarverslag. De gegevensleveringen van de NZa en het CVZ zijn hierop afgestemd.
In januari heeft het CVZ gegevens aangeleverd over de eerste drie kwartalen van 2008. Deze voorlopige cijfers gaven geen aanleiding om in de
Voorlopige Rekening de raming van de uitgaven aan te passen. In maart
hebben de NZa en het CVZ geactualiseerde gegevens aangeleverd over
heel 2008 en eerdere jaren. De op basis daarvan aangepaste zorguitgaven
worden gepresenteerd in het VWS-jaarverslag 2008. Deze cijfers geven
een voorlopig beeld van de zorguitgaven in 2008. In juli komen aanvullende cijfers over 2008 beschikbaar, die dan ook weer aanleiding kunnen
zijn om de uitgavenraming aan te passen. De verwachte gevolgen voor
2009 en latere jaren worden betrokken bij de voorjaarsbesluitvorming.
De aanlevering van cijfers van het NZa/CVZ is dus als volgt:
Januari – eerste 3 kwartalen t-1
Maart – 4 kwartalen t-1
Juni – 4 kwartalen incl. correcties t-1
Oktober – eerste 2 kwartalen t
De raming van de volumegroei van de zorguitgaven is gebaseerd op
CPB-analyses voor de middellange termijn bij ongewijzigd beleid. De voor
deze kabinetsperiode beschikbare volumegroeiruimte is opgenomen in de
begroting 2008 (pagina 169).
Het laat binnenkomen van de cijfers betekent dat er een risico is dat er bij
eventuele overschrijding van het kader niet tijdig voldoende maatregelen
kunnen worden genomen, voor met name het lopende en daaropvolgende jaar.
22
Hoe kan het dat nu pas – na afloop van het jaar – blijkt dat de realisatie
van de zorgtoeslag lager uitvalt?
De bekendmaking van de lagere realisatie van de zorgtoeslag, ten opzichte van de geraamde uitgaven aan zorgtoeslag, na afloop van het jaar
heeft te maken met de systematiek van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir). Op basis van voorlopige schattingen van
inkomensgegevens wordt een voorschot betaald aan een toeslaggerechtigde. Pas achteraf, na afloop van het betreffende jaar, wordt de definitieve toeslag vastgesteld en toegekend.
23 en 26
Wordt de systematiek van de kaders voor 2009 nog aangepast vanwege
de uitzonderlijke economische ontwikkelingen? Zo ja, hoe? Zo nee, is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

7

Voorjaarsnota 2009 dan het eerstvolgende moment waarop de Kamer
geïnformeerd zal worden over de kaders en de toetsing van de uitgavenontwikkeling aan deze kaders?
Wordt de systematiek van de kaders voor 2009 nog aangepast vanwege
de uitzonderlijke economische ontwikkelingen? Zo ja, hoe? Zo neen, is de
Voorjaarsnota 2009 dan het eerstvolgende moment waarop de Kamer
geïnformeerd zal worden over de kaders en de toetsing van de uitgavenontwikkeling aan deze kaders?
In het aanvullend beleidsakkoord valt te lezen hoe het kabinet met de
kaders voor 2009 en verder omgaat. Deze veranderingen zullen worden
doorgevoerd in de Voorjaarsnota 2009 en Miljoenennota 2010.
24
Waarom was de onderschrijding van € 0,4 miljard in 2008 onder het kader
SZA niet al bij Najaarsnota voorzien?
Zie antwoord vraag 20.
25
Kan nader uiteen worden gezet wat precies de oorzaak is van het feit dat
de onderuitputting onder het kader SZA van € 0,3 miljard in de Voorlopige
Rekening verder is opgelopen tot € 0,4 miljard?
Zie antwoord op vraag 20.
26
Wordt de systematiek van de kaders voor 2009 nog aangepast vanwege
de uitzonderlijke economische ontwikkelingen? Zo ja, hoe? Zo neen, is de
Voorjaarsnota 2009 dan het eerstvolgende moment waarop de Kamer
geïnformeerd zal worden over de kaders en de toetsing van de uitgavenontwikkeling aan deze kaders?
Zie antwoord op vraag 23.
27
Kan precies worden aangegeven welke FES-projecten vertraging hebben
en wat de oorzaak en omvang is van de vertraging per project? Welke
gevolgen hebben deze vertragingen voor het beleid?
De onderuitputting bij de uitgaven uit het FES (circa 550 mln) is niet het
gevolg van één of enkele projecten, maar doet zich binnen de hele breedte
van het FES voor. Daarbij geldt een aantal oorzaken en omstandigheden.
In het algemeen geldt voor investeringsprojecten – ook die projecten die
(mede) uit FES worden bekostigd – dat kasuitgaven met onzekerheden zijn
omgeven. Bij het opstellen van de FES-ramingen is het streven om
voldoende ruimte beschikbaar te hebben voor investeringsplannen, ook al
zijn exacte uitgavenramingen op dat moment niet bekend. Dit laatste
speelt a fortiori bij programmafinanciering, waarvan te voren niet bekend
is welke projectvoorstellen zullen worden ingediend. Dit geldt bijvoorbeeld voor de vierde tender onder de Unieke Kansenregeling. Evenmin
zijn tevoren de uitkomsten bekend van de afgesproken toetsingsprocedure, waaraan projecten en programma’s zijn onderworpen. Ten slotte
kunnen zich ook in de uitvoering van projecten vertragingen voordoen,
onder andere omdat bij vanuit het FES ondersteunde projecten ook
andere partijen betrokken zijn, hetzij in de financiering hetzij in de besluitvorming (zoals medeoverheden). Dit laatste geldt bijvoorbeeld voor het
project voor CO2-afvangtechnologie, ook onderdeel van de Unieke
Kansenregeling van EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

8

Het optreden van onderuitputting is helaas niet altijd te voorkomen. Wel
hebben de FES-beheerders samen met betrokken departementen – het
FES is immers «slechts» een verdeelfonds – aangegeven nog eens goed te
kijken naar de kwaliteit van de ramingen om daarmee ook onderuitputting
zoveel mogelijk te voorkomen.
28
Kunt u een overzicht geven van de voorspelde en gerealiseerde waarden
van alle relevante parameters voor de aardgasbatenraming, zoals olieprijs, dollarkoers en productievolume?
De gasbaten worden bepaald door een veelheid van factoren, waarvan
olieprijs, euro/dollar koers en productie de belangrijkste grootheden zijn.
Bij de raming van aardgasbaten in 2008 is gerekend met een euro/dollarkoers van 1,35, een prijs van 75 dollar per vat en een productie van
80 miljard kubieke meter. Bij de uiteindelijke realisatie van aardgasbaten
was de euro/dollarkoers 1,47, de olieprijs 97 dollar per vat en de productie
78 miljard kubieke meter.
29
Hoeveel vallen de realisatiecijfers van de zorgtoeslag en studiefinancieringleningen lager uit en wat zijn hier de onderliggende oorzaken van?
Met betrekking tot de zorgtoeslag heeft de Belastingdienst in totaal
€ 3 681 miljoen aan voorschotten, met betrekking tot de jaren 2008 en
2009, en nabetalingen voor de definitieve tegemoetkomingen 2006 en
2007 uitbetaald. Dit leidt tot een bijstelling van de geraamde uitgaven aan
zorgtoeslag van € 194,5 miljoen. Daarnaast is door de Belastingdienst een
bedrag van € 353,3 miljoen terugontvangen als gevolg van zowel verrekeningen van verstrekte voorschotten als terugvorderingen op definitief
vastgestelde tegemoetkomingen.
Een belangrijke reden voor het hoger/lager uitvallen van de realisatiecijfers is dat achteraf kan blijken dat een onjuiste schatting van het
inkomen is gemaakt in de voorschotfase. Verder kan het zo zijn dat de
huishoudsituatie bij de definitieve toekenning anders is dan bij de verstrekking van het voorschot.
De lagere studiefinancieringleningen (prestatiebeurzen) over 2008 bedroegen ca. € 90 mln. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan een lager
gebruik van de aanvullende beurs en een op de ramingen achterblijvend
gebruik van de basisbeurs.
30
Hoe groot is de meevaller bij de rentebaten en waar wordt deze door
veroorzaakt?
De rentebaten op IXA artikel 1 over 2008 zijn in de voorlopige rekening
€ 112 mln hoger dan geraamd in de Najaarsnota 2008. In de eerste plaats
is er sprake van hogere (netto) rentebaten op Euribor swaps (€ 18 mln)
door de hoge variabele rente (6 maands euribor) in 2008. In de tweede
plaats is er sprake van hogere (netto) rentebaten op Eonia swaps (€ 65
mln). Dit wordt mede veroorzaakt door de daling van de door de Nederlandse staat te betalen EONIA-rente van ca. 4% naar 2,25% in het vierde
kwartaal van 2008. Tot slot zijn er ten behoeve van de financiering van
kredietcrisis gerelateerde uitgaven in het laatste kwartaal van 2008 regelmatig overtollige gelden aangehouden en tijdelijk uitgezet. Hierdoor zijn
de rentebaten op tijdelijk uitgezette gelden hoger dan geraamd (€ 30 mln).
Door afronding in € mln wijkt de som van de onderlinge mutaties af van
de totale mutatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

9

31
Hoe kan het dat zelfs op dit moment de realisatiecijfers van de nominale
zorgpremie nog steeds niet bekend zijn?
De nominale zorgpremie per volwassene over 2008 bedraagt € 1053 (zie
CEP2009). Dit bedrag betreft een gewogen gemiddelde van de verschillende nominale zorgpremies 2008 per verzekeraar en zoals door verzekeraars bekend gemaakt. Dit bedrag is exclusief de eigen betalingen van
individuen als gevolg van eigen risico. Op het moment dat de Voorlopige
Rekening 2008 wordt vastgesteld, zijn nog niet alle onderliggende gegevens van verzekeraars bekend om de totale ontvangsten nominale zorgpremies 2008 definitief te kunnen vaststellen. Daarom betreft dit cijfer in
de Voorlopige Rekening 2008 nog een raming. De totale ontvangsten
nominale zorgpremies 2008 worden vastgesteld door het CBS. Een eerste
voorlopig realisatiecijfer van het CBS over het jaar 2008 volgt uit de Nationale Rekeningen 2008, die in augustus 2009 wordt gepubliceerd. In de
Nationale Rekeningen 2010 van het CBS wordt het definitieve cijfer over
het jaar 2008 gepubliceerd.
32 en 33
Waarom wordt iets dat het kabinet als opvallend bestempeld, vervolgens
niet toegelicht aan de Kamer? Wat is de toelichting bij de opvallende
meevaller uit de vennootschapsbelasting?
Waarom noemt u de forse meevaller van € 1,1 miljard ten opzichte van de
Najaarsnota bij de opbrengsten uit de vennootschapsbelasting opvallend?
Komt dit doordat de andere winstbelasting voor bedrijven (inkomensheffing) lager uitvalt dan in de Najaarsnota voorzien? Waarom is de
meevaller uit de vennootschapsbelasting niet voorzien bij de Najaarsnota
2008?
De meevaller bij de Vpb is opvallend genoemd omdat bij Najaarsnota
2008 verwacht werd dat de Vpb-ontvangsten 0,5 miljard lager zouden
uitvallen dan bij Miljoenennota 2009 geraamd, terwijl de Vpb-ontvangsten
2008 uiteindelijk een 0,5 miljard hoger zijn uitgekomen dan de Miljoenennota 2009.
Vanaf augustus 2008 tot en met oktober 2008 verliep de aanslagontwikkeling Vpb veel minder gunstig dan het eerste half jaar van 2008, dat juist
nog bijzonder gunstig verliep. Het aantal verminderingen op reeds opgelegde positieve aanslagen nam vanaf augustus flink toe. Verminderingen
leiden in latere maanden tot negatieve kasontvangsten (terugbetalingen)
voor zover bedrijven al hebben betaald op eerdere positieve aanslagen
met betrekking tot een bepaald jaar. In oktober 2008 bleven de kasontvangsten Vpb inderdaad sterk achter. Verwacht werd dat deze ontwikkeling in de laatste maanden van 2008 zich zou voortzetten, enerzijds gezien
het patroon van de aanslagontwikkeling in 2006 en 2007 en anderzijds
gezien de verslechterde economische omstandigheden vanaf de zomer.
Als bedrijven tot aan het eind van 2008 massaal verminderingen blijven
aanvragen op eerder positieve aanslagen zou dat in de laatste 2 maanden
van 2008 ook nog tot forse negatieve kaseffecten kunnen leiden. Op basis
van deze verwachting is de raming voor 2008 met – 0,5 miljard bijgesteld.
Gebleken is echter dat de ontwikkeling in de omvang van de verminderingen in de laatste 2 maanden van het jaar veel gunstiger heeft uitgepakt
dan verwacht, evenals de kasontvangsten.
34
Kunt u de onderliggende oorzaken van de tegenvallers in de omzetbelasting, de belasting van rechtsverkeer, de inkomensheffing, de loonheffing
en de dividendbelasting uiteenzetten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

10

De tegenvaller bij de omzetbelasting laat zich verklaren doordat de ontvangsten vanaf de maand november achterbleven bij wat logischerwijs
zou volgen uit het ontvangstenpatroon tot en met oktober en vergeleken
met het patroon van voorgaande jaren. In januari 2009 (nog relevant voor
EMU-saldo 2008) bleven de BTW-ontvangsten eveneens achter bij het
verwachtingspatroon. De ontwikkeling van de BTW-ontvangsten over
2008 verliep tot en met oktober 2008 vrij stabiel en week niet af van het
patroon van voorgaande jaren. Per saldo kwamen de BTW-ontvangsten in
2008 2,6% hoger uit ten opzichte 2007 waarbij de laatste maanden van
2008 de ontwikkeling ten opzichte van 2007 wat hebben gedrukt. De
verslechterde economische vooruitzichten, met als gevolg achterblijvende
consumptieve bestedingen, kan als belangrijkste oorzaak worden gezien
van deze ontwikkeling.
De tegenvaller bij de belastingen van rechtsverkeer betreft voor – 0,1
miljard de overdrachtsbelasting en voor de andere – 0,1 miljard de
assurantiebelasting. Deze tegenvallers zijn relatief beperkt. Wat betreft de
overdrachtsbelasting geldt dat de ontvangsten reeds vanaf begin 2008
achterbleven bij wat oorspronkelijk bij Miljoenennota 2008 voor de
overdrachtsbelasting is geraamd. De achterblijvende ontvangsten correspondeerden met de negatieve ontwikkeling in het aantal huizenverkopen
in 2008. Bij achtereenvolgens de Miljoenennota 2009 en de Najaarsnota
2008 is de raming van de overdrachtsbelasting dan ook neerwaarts bijgesteld (met in totaal – 0,7 miljard). Achteraf blijkt dat het volume verkopen
woningen zich nog negatiever heeft ontwikkeld dan bij Najaarsnota is
verondersteld.
De tegenvaller bij de loonheffing (– 0,3 miljard) is op een totaal bedrag
van afgerond 83 miljard euro relatief zeer beperkt.
De tegenvaller bij de inkomensheffing (– 0,3 miljard) laat zich verklaren uit
het relatief hoge aantal opgelegde negatieve aanslagen in november.
Deze ontwikkeling moet worden afgezet tegen een relatief zeer gunstige
ontwikkeling in de aanslagen eerder in 2008 op basis waarvan de inkomensheffing bij Najaarsnota nog met 0,9 miljard naar boven is bijgesteld. Per saldo valt de inkomensheffing daarmee 0,6 miljard hoger uit
dan bij Miljoenennota 2009 geraamd. Deze meevaller betreft met name de
winstbelasting van IB-ondernemers.
Ten slotte de dividendbelasting: de ontvangsten dividendbelasting ontwikkelden zich in eerste helft van 2008 nog gunstig en de ontvangsten liepen
voor op de raming. Vanaf de tweede helft 2008 sloeg deze ontwikkeling
om. De omslag is nog iets groter gebleken dan waar bij Najaarsnota 2008
vanuit is gegaan, wat heeft geleid tot een relatief beperkte tegenvaller van
0,1 miljard.
35
Kunt u een overzicht geven van de maandelijkse ontwikkelingen van de
inkomsten sinds de najaarsnota 2008?
De volgende tabel laat de kwartaalontvangsten van de belastingen en
premies volksverzekeringen 2008 zien ten opzichte van 2007. Te zien valt
dat in de eerste drie kwartalen van 2008 de ontvangsten een gunstige
ontwikkeling kende ten opzichte van de eerste drie kwartalen van 2007 en
dat in laatste kwartaal van 2008 een kentering teweeg bracht in de deze
ontwikkeling doordat in het laatste kwartaal 2008 de ontvangsten achterblijven bij hetzelfde kwartaal in 2007.
Ontwikkeling kwartaalontvangsten 2008 tov 2007

realisatie bij VR2008

1e kwartaal

2e kwartaal

3e kwartaal

4e kwartaal

totaal

6,0%

9,1%

5,1%

– 1,4%

4,4%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

11

De totale ontvangsten belastingen en premies volksverzekeringen over
2008 bedragen bij VR2008175,2 miljoen euro (EMU-basis).
36, 37 en 39
Zijn de middelen van de sociale fondsen pas in 2008 opgenomen in het
geïntegreerd middelenbeheer? Hoe kan de EMU-schuld hierdoor toenemen? De cijfers van de sociale fondsen worden toch altijd al meegenomen in de EMU-cijfers.
Wat wordt bedoeld met «de inleg van de sociale fondsen in het geïntegreerd middelenbeheer»? Wat zijn hier de voordelen van als het leidt tot
een forse verslechtering van het saldo?
Kunt u nader toelichten wat de relatie is tussen de stijging van de EMUschuld en de inleg in het geïntegreerd middelenbeheer door de sociale
fondsen? Wat wordt hiermee bedoeld? Wat zijn de voordelen van een
dergelijke inleg door de sociale fondsen als het leidt tot een hogere
EMU-schuld zonder dat het EMU-saldo wijzigt?
De sociale fondsen nemen deel aan het geïntegreerd middelenbeheer. Dit
betekent dat de sociale fondsen hun liquide middelen aanhouden in de
schatkist bij de Staat (via rekening courant tegoeden) en eventueel kunnen
lenen bij de Staat (via een roodstand op de rekening courant). Er zijn twee
voordelen verbonden aan de deelname. Op de eerste plaats werkt de
Staat met gunstige tarieven. Dit levert voordeel op voor de deelnemers. In
de tweede plaats neemt de EMU-schuld af door deelname aan het geïntegreerd middelenbeheer. De afname van de EMU-schuld loopt als volgt.
Als sociale fondsen hun liquide middelen inleggen in de schatkist betekent dit dat de staat een deel van de financieringsbehoefte kan dekken via
die ingelegde middelen. Per saldo komt de EMU-schuld dan lager uit in
vergelijking met de situatie van voor de deelname aan het geïntegreerd
middelen beheer.
In 2008 is van Najaarsnota 2008 naar Voorlopige Rekening 2008 de
EMU-schuld toegenomen. Dit hangt niet samen met de deelname aan het
geïntegreerd middelenbeheer, ook als de liquide middelen waren aangehouden bij een private bank was de EMU-schuld toegenomen. Kern is dat
het beroep op de rekening courant van de sociale fondsen hoger is uitgekomen dan bij Najaarsnota was ingeschat. De EMU-schuld is hierdoor
groter geworden dan eerder geraamd.
38
Kan de minister toelichten waarom Nederland in vergelijking met de Eurozone een tegengestelde beweging laat zien in de ontwikkeling van de
EMU-schuld en het EMU-saldo?
In 2008 laat de ontwikkeling van het EMU-saldo en de EMU-schuld van
Nederland inderdaad een andere ontwikkeling zien dan die in de meeste
andere lidstaten. De zogenoemde stock-flowadjustment (= het verschil
tussen het EMU-saldo en de mutatie in de EMU-schuld) voor Nederland
bedroeg in 2008 zelfs het hoogste van alle landen van de Eurozone en
EU-27. De verklarende factor is het geheel van maatregelen getroffen in
2008 in het kader van de financiële crisis. Deze maatregelen zelf hadden
geen effect op het EMU-saldo (er was sprake van zogenoemde financiële
transacties) maar wel effect op de EMU-schuld. Aangezien veel EU-landen
in 2008 maatregelen hebben genomen om de financiële sector te ondersteunen, doet dit fenomeen zich in verscheidene landen voor in 2008.
39
Kunt u nader toelichten wat de relatie is tussen de stijging van de EMUschuld en de inleg in het geïntegreerd middelenbeheer door de sociale
fondsen? Wat wordt hiermee bedoeld? Wat zijn de voordelen van een
dergelijke inleg door de sociale fondsen als het leidt tot een hogere
EMU-schuld zonder dat het EMU-saldo wijzigt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

12

Zie antwoord vragen 36 en 37.
40
Hoe groot is de verwachting dat een nog groter deel van het overbruggingskrediet aan Fortis wordt omgezet in een belang? Hoe wordt de
Kamer geïnformeerd indien dit het geval is?
Er bestaan geen voornemens het belang in Fortis uit te breiden, noch om
het overbruggingskrediet daarvoor te gebruiken. De Staat heeft op dit
moment 100% van de gewone aandelen en ruim 97% van het totale
aandelenkapitaal (het resterend belang bestaat uit een financieringsconstructie waarin twee institutionele beleggers participeren). Voor het
doel dat de Staat zich heeft gesteld, is een groter belang niet nodig. Mocht
die stap toch genomen worden, dan is daarop de voorhangprocedure van
artikel 34 Comptabiliteitswet 2001 van toepassing.
41
Wanneer worden de overbruggingskredieten naar verwachting afgelost?
Fortis Bank Nederland lost volgens afspraak maandelijks een deel van het
overbruggingskrediet af, met als doel eind 2009 het volledige overbruggingskrediet te hebben afgelost. De verwachting is dus dat Fortis Bank
Nederland het overbruggingskrediet eind 2009 volledig zal hebben terugbetaald. Dit wordt zichtbaar bij Voorjaarsnota 2009 en de eerste suppletoire wet 2009.
42
Hoe wordt naast figuur 1 inzicht gegeven in het maximale risico dat overheden op zich hebben genomen door garantieregelingen vergelijkbaar
met de back-upfaciliteit voor ING? Welke andere landen hebben een vergelijkbare regeling en hoe verschilt deze met back-upfaciliteit voor ING?
De door Nederland geconstrueerde illiquid assets back-up facility is toegesneden op de situatie bij ING, en verschilt op enkele punten van regelingen in andere landen. Zo richt de illiquid assets back-up facility zich op
illiquide activa. In het Verenigd Koninkrijk en Duitsland wordt een diversiteit aan activa gegarandeerd voor aanzienlijk grotere bedragen. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het Duitse en het Zwitserse plan betreft de Nederlandse transactie er een tussen de Staat en ING zelf, zonder tussenkomst
van een speciaal daarvoor opgericht vehikel waarin de activa worden
ondergebracht. De activa blijven juridisch eigendom van ING. Al deze
factoren maken dat een specifieke vergelijking, tussen de details van de
back-up faciliteit en de algemene maatregelen zoals aangekondigd in
andere landen, niet goed mogelijk is.
43
Wanneer wordt er een update gemaakt van de ramingen van de kasstromen van de back-up faciliteit voor ING? Betekent het ongewijzigd
overnemen van de ramingen uit het schriftelijk overleg dat er in de
tussentijd niets is veranderd in de inzichten ten aanzien van de verwachte
kasstromen?
De Tweede Kamer zal in mei per brief geïnformeerd worden over de
laatste ontwikkelingen rondom de kasstromen van de illiquid back-up
faciliteit voor ING.
44
Waarom staan de verwachte dividenden Fortis en RFS/AA op nul voor
2008 en 2009? Welke conclusies kunnen hieraan verbonden worden ten
aanzien van de winstverwachting van deze ondernemingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

13

De reden dat de verwachte dividenden van Fortis Bank Nederland, ABN
AMRO, ASR Nederland en Fortis Corporate Insurance op nul staan voor
2008 en 2009 is gelegen in de marktomstandigheden en de verwachting
dat eventuele winsten beperkt zullen zijn voor de genoemde jaren. In 2008
is geen of zeer weinig winst gemaakt en gegeven de resultaten en kapitaalpositie een dividenduitkering ongewenst. Over dividenduitkeringen in de
jaren na 2009 kan pas op termijn, wanneer markten zich normaliseren, een
goede inschatting worden gemaakt. Fortis Bank Nederland en ABN Amro
worden in die periode naar verwachting samengevoegd. De uit te keren
dividenden hangen nauw samen met de te volgen strategie van de gecombineerde bank. Het is zeker niet uitgesloten dat er in de toekomstige jaren
winst gemaakt zal worden. Hoe hoog de dividenden zullen zijn is echter
nog niet te voorspellen. Hierbij spelen marktomstandigheden een bepalende rol.
45
In 2008 zijn er wel garanties voor interbancaire leningen geëffectueerd,
maar hiervoor zijn geen premieontvangsten in 2008 ingeboekt. Daarnaast
zijn er geen couponbetalingen voor 2008 ingeboekt terwijl er wel gebruik
is gemaakt van de kapitaalversterkingsfaciliteit. Wat zijn hier de redenen
voor?
De premies ten aanzien van de in 2008 geëffectueerde garanties zijn in
2009 ontvangen. In 2008 is wel een vordering ontstaan, maar er zijn geen
ontvangsten gerealiseerd. De garantiepremies moeten na effectuering van
de garantie binnen 40 dagen vanaf datum afgifte garantiecertificaat
worden betaald (zie ook de voorwaarden van de garantieregeling op de
website van het agentschap).
De couponbetalingen over de kapitaalinjecties worden halfjaarlijks
geboekt, de eerste couponbetalingen zullen in het tweede kwartaal van
2009 plaatsvinden.
46
Waarom wordt de totale voorfinanciering van de uitkeringen uit het
depositogarantiestelsel Icesave over 2008 en 2009 niet teruggevorderd?
De totale kosten als gevolge van de uitkeringen uit hoofde van het
IJslandse en het Nederlandse DGS aan depositohouders bij het Nederlandse bijkantoor van de IJslandse bank Landsbanki (Icesave) kan in drie
tranches worden verdeeld. De eerste tranche (tot € 20 887) komt voor
rekening van het IJslandse DGS. De tweede tranche (90 procent van het
bedrag tussen € 20 887 en € 40 000) zal worden omgeslagen over de
Nederlandse banken. De derde tranche (10 procent van het bedrag tussen
€20 887 en €40 000 en het bedrag tussen € 40 000 en € 100 000) zal
worden bekostigd door de Staat.
Het bedrag van € 1,236 mld. betreft de uitgaven in 2008 die voortkomen
uit het feit dat de Nederlandse Staat de uitkeringen die hebben plaatsgevonden uit hoofde van het IJslandse depositogarantiestelsel voorfinanciert (de eerste tranche). Dit bedrag zal in 2009 nog toenemen aangezien
depositohouders de mogelijkheid hadden om tot 16 maart 2009 een claim
in te dienen ten laste van het DGS. De totale voorfinanciering van het
IJslandse DGS zal worden teruggevorderd.
47
De Staat heeft voor € 21 miljard aan risico’s van ING overgenomen via de
back-up faciliteit en betaalt in 2009 daarvoor een funding fee van € 3,8
miljard. Is het juist om te concluderen dat de funding fee 18% bedraagt
van de vastgestelde waarde van de risico’s? Zo neen, wat is het juiste
percentage? De funding fee bestaat uit een vaste component van 3% en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

14

een variabele. Is een variabele component op basis van Libor van de
funding fee van 15% marktconform? Is het juist dat Libor wordt gebruikt
om tussen banken vergoedingen voor onderlinge leningen te berekenen?
Hoe kunnen banken dan op dit moment nog kapitaal verstrekken aan
consumenten en bedrijven voor rentepercentages van 5 à 6 procent?
De funding fee omvat drie componenten: een gegarandeerde kasstroom,
een vaste rentecomponent over het gedeelte van het gegarandeerde
bedrag waarvan de onderliggende hypotheken vast rentend zijn en een
1 maands dollar Libor rentecomponent over het gedeelte van het gegarandeerde bedrag waarvan de onderliggende hypotheken variabel
rentend zijn.
Het is juist dat Libor wordt gebruikt om tussen banken de rente voor
onderlinge leningen te berekenen. De 1 maands dollar Libor schommelt
nu rond de 0,5%.
De Tweede Kamer wordt in mei met een aparte brief geïnformeerd over
de laatste ontwikkelingen rondom de kasstromen van de back-up faciliteit,
waaronder de funding fee. In deze brief worden ook de hierboven gestelde vragen over de funding fee meegenomen.
48
Kunt u een volledige specificatie geven van de uitvoeringskosten en
inhuur externen? Welke afspraken bestaan er over de verdeling van deze
kosten tussen de Staat en de betrokkenen?
De uitvoeringskosten en kosten van inhuur externen bedragen € 11 mln.
Dat bedrag heeft betrekking op de uitvoeringskosten die gemaakt zijn voor
de benodigde juridische, strategische, financiële en HR ondersteuning bij
de verwerving van aandelen Fortis Bank Nederland Holding N.V., Fortis
Verzekeringen Nederland N.V., Fortis Corporate Insurance N.V. en het door
Fortis gekochte deel van ABN AMRO, de ontvlechting daarvan en vervolgens de uitwerking van strategische vraagstukken.
Uitgesplitst is dit voor organis atieadvies € 0,5 mln, beleidsadvies € 4,5
mln, juridisch advies € 1 mln. en financieel advies € 5 mln.
Hierover zijn geen afspraken gemaakt met Fortis bank NL. De transactie is
gedaan met Fortis S.A. Daarbij heeft iedere partij de eigen kosten van de
eigen adviseurs gedragen.
49
Kan er een overzicht worden gegeven van de meest actuele waardering
van respectievelijk alle staatsdeelnemingen, kapitaalversterkingen, afgegeven garanties en de netto waarde van de back-up faciliteit voor ING, zo
mogelijk op basis van marktwaarde?

Waardering staatsdeelnemingen
De verkrijgingwaarde van de aandelen in de nieuwe financiële staatsdeelnemingen, Fortis Bank Nederland Holding NV, Fortis FBN(H) Preferred
Investments BV, Fortis Verzekeringen Nederland NV en Fortis Corporate
Insurance NV is € 16,8 miljard. Daarnaast heeft De Nederlandse Staat
voor € 6,54 miljard een belang van 33,8% in RFS Holding verkregen.

Waardering kapitaalversterkingen
De verkrijgingwaarde van de core tier 1 securities in ING, Aegon en SNS
Reaal bedraagt respectievelijk € 10 miljard, € 3 miljard en € 750 miljoen.
Voor deze assets bestaat geen marktprijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

15

Waardering Illiquid backup facility
Ten aanzien van de illiquid asset back-up facility is de Staat een kasstromentransactie aangegaan. Eerder is u geïnformeerd dat deze gepaard
ging met een verwachte netto contante waarde van € 2 miljard op het
moment van de transactie, wanneer de voorspelde base case cash flows
zich materialiseren. De ramingen van de kasstromen zullen voor de jaren
2009 e.v. bij 1e suppletoire 2009 verwerkt worden.
De Tweede Kamer wordt in mei met een aparte brief geïnformeerd over
de laatste ontwikkelingen rondom de kasstromen van de back-up faciliteit.

Waardering afgegeven garanties
In het onderstaande overzicht staan de bedragen waarvoor garanties zijn
afgegeven. De bedragen in de linkerkolom zijn de bedragen waarvoor
binnen 30 dagen na afgifte van de garantie maximaal kon/kan worden
uitgegeven. De bedragen in de rechterkolom zijn de bedragen aan gegarandeerde leningen die op basis van de corresponderende garanties zijn
uitgegeven. In totaal is er op dit moment een bedrag van EUR 26,7 miljard
gegarandeerd (exclusief couponbetalingen).
Bank

Guarantee
amount

Maturity

Issued amount

ISIN/CUSIP

Date guarantee

LeasePlan Corp. N.V.

€ 1.6 billion

€ 1.45 billion

XS0404430299

9-12-2008

NIBC Bank N.V.

€ 1.7 billion

€ 1.35 billion

XS0405794941

NIBC Bank N.V.

€ 40 million

€ 40 million

XS0406494848

27-11-2008/
24-12-2008
17-12-2008

SNS Bank N.V.

€ 2 billion

€ 2 billion

XS0410870991

19-1-2009

LeasePlan Corp. N.V.

€ 1.5 billion

€ 1.25 billion

XS0412950072

23-1-2009

ING Bank N.V.

$ 5 billion

2 year fixed
interest
3 year fixed
interest
1 year fixed
interest
3 year fixed
interest
3 year fixed
interest
3 year fixed
interest

$ 5 billion

30-1-2009

ING Bank N.V.

$ 1 billion

3 year floating
interest

$ 1 billion

NIBC Bank N.V.

€ 1.5 billion

€ 1.5 billion

9-2-2009

NIBC Bank N.V.

€ 50 million

€ 50 million

XS0414886621

18-2-2009

ING Bank N.V.

€ 5 billion

3 year fixed
interest
3 year floating
interest
5 year fixed
interest
1.5 year floating
interest

US45324QAB23/
45324QAB2
USN31288AB45/
N31288AB4
US45324QAA40/
45324QAA4
USN31288AA61/
N31288AA6
XS0413550343

€ 4 billion

XS0415072098

19-2-2009

€ 50 million

XS0419407860

€ 100 million
€ 1.6 billion

XS041973773
XS0416768686

$ 2.25 billion

€ 1.5 billion

US45324QAC06/
45324QAC0
USN31288AC28/
N31288AC2
US45324QAD88/
45324QAD8
XS0422411214

30-3-2009

€ 5 billion

XS0423724987

6-4-2009

SNS Bank N.V.

€ 1.6 billion

ING Bank N.V.

$ 3 billion

NIBC Bank N.V.

€ 1.5 billion

Fortis Bank Ned. (Holding) NV

€ 5 billion

SNS Bank N.V.

€ 230 million

SNS Bank N.V.

€ 50 million

5 year fixed
interest
5 year fixed
interest

5 year floating
interest
5 year fixed
interest
3 year fixed
interest
2 year fixed
interest
5 year floating
interest

$ 400 million

30-1-2009

5-3-2009
10-3-2009

15-4-2009
€ 50 million

XS0424066784

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

15-4-2009

16

Bank

Guarantee
amount

Maturity

SNS Bank N.V.

$ 900 million

LeasePlan Corp. N.V.

$ 1.5 billion

SNS Bank N.V.

€ 400 million

SNS Bank N.V.

£ 500 million

5 year floating
interest
2–3 year fixed
interest
5 year fixed
interest
3 year floating
interest

Issued amount

ISIN/CUSIP

Date guarantee

21-4-2009
21-4-2009
22-4-2009
22-4-2009

50 en 51
Duidt het fraaie ronde getal van – € 1000 mln. Als EMU-saldo Lokale Overheid op een gok? Waarom wijkt deze raming zo sterk af van de oorspronkelijke raming van € 300 mln.?
Wat zijn de onderliggende oorzaken van het negatieve EMU-saldo van de
lokale overheid van € 1 miljard? Was deze ontwikkeling voorzien? Zo
neen, waarom niet? Zo ja, welke overwegingen en argumenten liggen
hieraan ten grondslag?
Reeds bij Najaarsnota 2008 is het saldo van de overige publieke lichamen
neerwaarts bijgesteld en deze is bij de Voorlopige Rekening aangehouden.
De verwachting was dat de economische omstandigheden negatieve
gevolgen zouden hebben voor de opbrengsten uit grondverkopen van
gemeenten.
Inmiddels zijn de definitieve cijfers beschikbaar: het decentrale EMU-saldo
is volgens de realisatiecijfers van het CBS uitgekomen op € 3,1 mld. negatief over 2008 (zie persbericht CBS 31 maart 2009). De belangrijkste negatieve factor in het decentrale EMU-saldo is de toename van investeringen
door gemeenten.
52
Kunt u inzicht geven in de maandelijkse ontwikkeling van de inkomsten
over geheel 2008 en daarbij ook de oorspronkelijke ramingen weergeven?
Zie het antwoord op vraag 35 voor een antwoord op de maandelijkse
ontwikkeling van de inkomsten. De totale ontvangsten belastingen en
premies volksverzekeringen over 2008 bedragen bij VR2008 175,2 miljoen
euro (EMU-basis). De volgende tabel laat de achtereenvolgende jaarramingen zien voor de belasting- en premieontvangsten 2008.
Ramingstanden belasting- en premieontvangsten 2008 (in mld euro)
Miljoenennota 2008
Voorjaarsnota 2008
Miljoenennota 2009
Najaarsnota 2009
Voorlopige Rekening 2008

175,9
179,0
178,0
176,2
175,2

In het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 zal de ontwikkeling van de
belasting- en premieontvangsten uitgebreid worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 873, nr. 2

17