Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1478
Vragen van het lid Segers (ChristenUnie) aan de Minister en de
Staatssecretaris van Defensie over het bericht «Luitenant-Kolonel Van
Woensel: «De landmachtbrigades schieten op meerdere punten tekort»»
(ingezonden 23 december 2022).
Antwoord van Minister Ollongren (Defensie) en van Staatssecretaris
Van der Maat (Defensie) (ontvangen 7 februari 2023). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1239
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Luitenant-Kolonel Van Woensel: «De
landmachtbrigades schieten op meerdere punten tekort»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het eens met de stelling van de voorzitter van de Nederlandse
Officieren Vereniging (NOV) dat Nederland ervoor kiest de hoogtechnologische dingen te doen en van de landen in Oost-Europa vraagt de
lasten en risico’s van een grondoorlog te dragen?
Antwoord 2
Nederland is voorstander van het verdelen van lasten en risico’s tussen de
bondgenoten (risk- en burden-sharing) en levert daar ook een militaire
bijdrage aan. De drie gevechtsbrigades van de Nederlandse krijgsmacht, te
weten de 11 Luchtmobiele Brigade, 13 Lichte Brigade en 43 Gemechaniseerde
Brigade, zijn door NAVO beoordeeld als geavanceerd, interoperabel en van
hoge kwaliteit. Nederland levert met deze brigades een belangrijke bijdrage
aan het gevecht dichtbij in het landdomein, als onderdeel van het NAVObondgenootschap. Zo stationeert Nederland militairen bij de vooruitgeschoven aanwezigheid in Litouwen en Roemenië en staan ook bijna 3.000 militairen in 2023 klaar voor de NATO Response Force (NRF). Naast dit
grondoptreden staat Nederland in 2023 ook klaar in het lucht- en zeedomein,

1

ah-tk-20222023-1478
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

NRC, 22 november 2022, «Luitenant-Kolonel Van Woensel: «De landmachtbrigades schieten op
meerdere punten tekort»» (https://www.nrc.nl/nieuws/2022/11/22/we-moeten-ons-versterkenmet-tanks-en-grondtroepen-weet-de-luitenant-kolonel-a4149109).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

met de inzet van F-35»s voor air policing vanuit Polen en de bijdragen van
schepen aan de NATO Standing Naval Forces (zie Kamerstuk 28 676, nr. 425,
d.d. 22 december 2022).
Het kenmerk «hoog-technologisch» zegt niets over de taken of de rol van
Nederland binnen het bondgenootschap, over in welk domein kan worden
opgetreden, of over de risico’s die Nederland daarbij bereid is te accepteren.
Het kenmerk «hoog-technologisch» betreft vooral het type middelen dat
Nederland bij voorkeur kiest om bepaalde taken uit te voeren. De benadering
om daarbij zoveel mogelijk gebruik te maken van hoog-technologische
middelen in alle domeinen, bij alle krijgsmachtdelen, komt voort uit de
ambitie onze mensen bij inzet te laten werken met de modernste middelen,
zodat ze op het hoogste niveau en zo veilig mogelijk hun werk kunnen doen.
Bij toekomstige internationale samenwerkingsafspraken en bij de toekomstige
keuzes over de inrichting van de Nederlandse defensieorganisatie zijn het
evenredig delen van de risico’s en de lasten met de bondgenoten essentiële
uitgangspunten voor Nederland.
Vraag 3
Is de keuze voor de hoog-technologische inzet afgestemd met bondgenoten
binnen NAVO en EU? Zo ja, hoe is die afweging gemaakt?
Antwoord 3
Nederland spreekt met bondgenoten over (internationale) capaciteiten,
bijvoorbeeld via het NATO Defence Planning Process (NDPP) van de NAVO en
de Coordinated Annual Review on Defence(CARD) van de EU. Bondgenoten
(NAVO) en lidstaten (EU) spreken uitvoerig met elkaar over hoe de capaciteiten die landen (gezamenlijk) hebben of opbouwen zo effectief en efficiënt
mogelijk kunnen worden ingezet. Hierbij is ook het technologische aspect
onderwerp van gesprek. In de Defensienota 2022 zijn keuzes gemaakt binnen
het beschikbare budget, waarbij Nederland ook inzet op versterking van de
internationale samenwerking.
Vraag 4
Bent u bereid om de door de NAVO geïdentificeerde ernstige tekortkomingen
zonder verbeteringsplannen alsnog te voorzien van een verbeteringsplan?
Antwoord 4
Met de huidige investeringen zet Defensie forse stappen in het herstellen,
moderniseren en versterken van de organisatie. Hierbij zijn keuzes gemaakt.
Dit betekent dus dat niet alle tekortkomingen die de NAVO constateert
kunnen worden geadresseerd. Zo is er bijvoorbeeld in de Defensienota 2022
gekozen om onder meer de Combat Support en Combat Service Support van
de prioriteitsdoelstelling zware en medium infanteriebrigade te versterken,
maar andere delen van deze doelstelling niet in te vullen. Hiermee brengt
Defensie de basis op orde.
Voor de volgende vierjarige NDPP-cyclus, die in 2023 start, onderzoeken
Nederland en Duitsland hoe zij, in lijn met de motie-Boswijk (Kamerstuk
36 200-X, nr. 37, d.d. 17 november 2022), de capaciteitendoelstellingen van
beide landen in het landdomein gezamenlijk kunnen invullen. In de komende
cyclus zet Nederland in op meer Europese en multinationale samenwerking
binnen de NAVO-defensieplanning. Wij informeren uw Kamer in de loop van
dit jaar over de voortgang en inzet voor het NDPP.
Vraag 5
Hoe reageert u op de stelling van de voorzitter van de NOV dat de samenwerking in het gezamenlijke Duits-Nederlandse tankbataljon in de praktijk nog
niet echt goed is?
Antwoord 5
Deze stelling herkennen wij niet. De nauwe en bijzondere samenwerking met
Duitsland op strategisch en operationeel niveau wordt als goed ervaren en er
wordt voortdurend gewerkt aan verdere verdieping en verbetering hiervan.
De landmachtsamenwerking met Duitsland is ook onderwerp van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

beleidsdoorlichting die is aangekondigd in de Strategische Evaluatie Agenda
(Kamerstuk 35 925-X, nr. 2, tabel2.
Vraag 6
Klopt het dat de Nederlandse eenheid nauwelijks oefent met de Duitsers?
Antwoord 6
Nee. De Nederlandse eenheid maakt integraal onderdeel uit van het
Duits-Nederlandse 414 Tankbataljon. Deze eenheid is in 2021 ingezet in
Litouwen als onderdeel van Enhanced Forward Presence (eFP). Bij de
voorbereiding en uitvoering van die inzet is intensief met elkaar geoefend,
zowel in Duitsland als in Litouwen.
Vraag 7
Klopt het dat de inzetbaarheid van de voertuigen vaak schrikbarend laag is?
Antwoord 7
Nee. De huidige uitdaging bij 414 Tankbataljon is niet zozeer de inzetgereedheid van de systemen, maar betreft momenteel de fysieke beschikbaarheid
van de tanks. Het bataljon heeft zowel de Leopard 2a6Ma2 als 2a6Ma3 in zijn
bestand. De Leopard 2a6ma2 ondergaat een Midlife Update naar de 2a6Ma3,
waardoor dit type systeem enige tijd niet beschikbaar is voor opleiding en
training. Het bataljon prioriteert de toewijzing van deze middelen op basis
van de opdracht. Daarbij maakt de nationaliteit niet uit. De inzetbaarheid van
de Leopard 2a6Ma3 in gebruik bij dit bataljon is voldoende om de opdracht
uit te voeren.
Vraag 8
Bent u bereid de Kamer in een brief te informeren over de manier waarop de
samenwerking in de praktijk vorm krijgt en daarbij in te gaan op de bovengenoemde punten?
Antwoord 8
Ja. Conform motie Boswijk (Kamerstuk 36 124, nr. 23, d.d. 22 december 2022)
zullen wij de Kamer informeren over de verdere integratie van de Nederlandse en Duitse landmachten in het licht van de ontwikkeling van de nieuwe
capaciteitsdoelstellingen van de NAVO.
Vraag 9
Vindt u het noodzakelijk om te streven naar tanks in eigen beheer? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
Voor Defensie is het belangrijk om over wapensystemen te beschikken
wanneer deze voor inzet of gereedstelling nodig zijn.
Als onderdeel van 43 Gemechaniseerde Brigade (de Heavy Infantry Brigade)
in Havelte beschikken Nederland en Duitsland op dit moment over een
gezamenlijke tankeenheid, namelijk 414 Tankbataljon. Duitsland is eigenaar
van de gevechtstanks en stelt deze voor het binationale bataljon beschikbaar,
ook voor het Nederlandse eskadron. Wanneer deze eenheid wordt ingezet,
autonoom of als onderdeel van de NAVO, is het belangrijk dat de wapensystemen hiervoor beschikbaar zijn.
Voor wat betreft de huidige tankcapaciteit heeft Defensie dat in 2008 in een
zogenaamde Technical Arrangement (TA) vastgelegd (Kamerstuk 33 279,
nr. 28, d.d. 13 december 2018). Indien Nederland het Nederlandse tankeskadron autonoom wil inzetten, dus zonder Duitsland, is in deze overeenkomst
een mogelijkheid opgenomen om de gevechtstanks – die in Duits eigendom
zijn – daartoe te leasen. Daarmee zijn de tanks bij Nederlandse inzet in eigen
beheer, maar zijn ze niet in eigen bezit.

2

NRC, 22 november 2022, «Luitenant-Kolonel Van Woensel: «De landmachtbrigades schieten op
meerdere punten tekort»» (https://www.nrc.nl/nieuws/2022/11/22/we-moeten-ons-versterkenmet-tanks-en-grondtroepen-weet-de-luitenant-kolonel-a4149109)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 10
Hoe beoordeelt u zelf de militaire samenwerking met Duitsland op dit gebied?
Antwoord 10
Duitsland is een zeer belangrijke strategische partner. De integratie met
Duitsland wordt als goed ervaren, zoals gesteld in vraag 5. Door de geïntegreerde samenwerking in 414 Tankbataljon heeft Nederland kennis over en
ervaring met het tankoptreden kunnen behouden. Ook kunnen we door deze
integratie nauwer en beter samenwerken in NAVO-verband en geven we een
impuls aan verdere Europese defensiesamenwerking. Zoals aangekondigd in
de Strategische Evaluatie Agenda zal de samenwerking nader worden
doorgelicht.
Vraag 11
Op welke manier kunt u de militaire samenwerking met Duitsland verstevigen
en praktisch uitvoerbaarder te maken?
Antwoord 11
Over eerdere intenties en afspraken op politiek niveau met betrekking tot
integratie van capaciteiten met Duitsland is uw Kamer reeds geïnformeerd
(zie ook Kamerstuk 33 279, 36 124 nr. 34, d.d. 7 juli 2022). Op 28 november
2022 hebben de commandanten van de Duitse en Nederlandse landmacht
een gezamenlijk visiedocument ondertekend over verdere integratie.
Onderdeel daarvan is het voornemen de Nederlandse 13 Lichte Brigade te
integreren in de Duitse 10e Pantserdivisie.
Andere belangrijke onderdelen zijn: de opbouw en inrichting van landeenheden verder op elkaar afstemmen; het versterken van de binationale commandostructuur met geharmoniseerde procedures en interoperabele systemen;
het synchroniseren van kennis- en doctrineontwikkeling; het afstemmen van
behoeftestellingen, nationale verwervingsprocessen en instandhouding en het
herdefiniëren van de rol van het 1 Duits-Nederlands Legerkorps (1GNC) in lijn
met het NAVO New Force Model.
Vraag 12
Herkent u zich in de bewering dat de Nederlandse brigades onderling te
verschillend zijn om elkaar af te wisselen in het gevecht? Zo ja, op welke
manier zet u zich ervoor in om dit in de toekomst te voorkomen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 12
De indeling in een heavy, een medium en een light brigade stelt Nederland in
staat om diverse typen grondeenheden in te kunnen zetten en bovendien ook
breed in het landdomein kennis op te bouwen en te behouden. Dit vergroot
de mogelijkheden van Nederlandse inzet op het land nu en in de toekomst.
Twee van deze brigades zijn reeds ingebed in Duitse divisies. Ook Duitsland
beschikt over een mix aan verschillende typen eenheden. De Duitse divisies
waarin de Nederlandse brigades zijn ingebed, zijn tevens verschillend van
aard, waardoor de Nederlandse eenheden hierin goed passen. De veelzijdigheid van Nederlandse landeenheden is dan ook vooral een kracht, die zowel
de Nederlandse inzetmogelijkheden, als ook de internationale bijdrage van
Nederland aan bijvoorbeeld de NAVO vergroot.
Bij inzet, zeker in het hogere geweldspectrum, zal veelal sprake zijn van een
internationale constructie, voornamelijk in NAVO-verband. Dit maakt dat
Nederlandse eenheden niet alleen op elkaar moeten kunnen aansluiten, maar
vooral in het bredere NAVO-verband moeten passen.
Vraag 13
Kunt u de vragen elk afzonderlijk beantwoorden?
Antwoord 13
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4