POLDIS
rapportage 2013
met themarapportage moslimdiscriminatie

Bas Tierolf
Aukelien Scheffelaar
Niels Hermens
Lisanne Drost

POLDIS rapportage 2013
met themarapportage moslimdiscriminatie

Bas Tierolf
Aukelien Scheffelaar
Niels Hermens
Lisanne Drost

November 2014

Inhoudsopgave
1

Inleiding

3

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Discriminatie en aanpak van discriminatie in Nederland
Definitie discriminatie
Politieke en maatschappelijke aandacht
Registratie discriminatoire incidenten: het zaaksformulier
Van zaaksformulier naar POLDIS rapportage

5
5
6
7
8

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Discriminatoire incidenten 2013
Aantal incidenten naar politie-eenheid
Discriminatiegronden
Discriminatiegronden: de cijfers
Discriminatiegronden naar subcategorie

11
11
13
15
17

4
4.1
4.2
4.3

23
23
24

4.4

Wijze van discriminatie
Wijze van discriminatie: totaaloverzicht
Inhoud verschillende wijzen van discriminatie
Verschijningsvormen naar politie-eenheid
en naar discriminatiegrond
Locatie incidenten

5
5.1
5.2
5.3

Daders en slachtoffers van discriminatie
Achtergrond daders
Achtergrond slachtoffers
Organisatie gerelateerde incidenten

31
31
32
33

6
6.1
6.2
6.3

Trends 2008 - 2013
Aantal incidenten
Trends discriminatiegronden
Verschijningsvormen discriminatie

39
39
41
42

7
7.1

Conclusie en duiding bevindingen
Bevindingen

45
45

Bijlage POLDIS themaonderzoek: Moslimiscriminatie

2

26
28

51

VerweyJonker
Instituut

1

Inleiding
Het Landelijk ExpertiseCentrum Diversiteit (LECD) van de politie heeft als
taak de strafrechtelijke handhaving van discriminatie in de samenleving te
optimaliseren. De Aanwijzing discriminatie1 van het openbaar ministerie is
daarbij leidend. Volgens de Aanwijzing rapporteert het LECD jaarlijks over
de aard en de omvang van de bij de politie bekend geworden discriminatoire incidenten. Dit doet het LECD door sinds 2008 jaarlijks voor de
politie het Criminaliteitsbeeld Discriminatie (POLDIS) te publiceren.
In deze zesde POLDIS rapportage – POLDIS 2013 – worden de discriminatoire incidenten gerapporteerd, die door de politie in 2013 zijn geregistreerd. Hiernaast worden de aantallen en de aard van de incidenten in
2013 vergeleken met de aantallen en de aard van de incidenten in de
jaren ervoor. POLDIS 2013 geeft hiermee antwoord op drie vragen.
1. Hoeveel discriminatoire incidenten heeft de politie in 2013 in de
regionale eenheden geregistreerd?
2. Wat was bij de in 2013 door de politie geregistreerde discriminatoire
incidenten, de discriminatiegrond, de wijze van discriminatie, de
locatie van de incidenten, en wat waren de achtergrondkenmerken van
de daders en de slachtoffers?
3. Welke trends en ontwikkelingen op de thema’s uit onderzoeksvraag 1
en 2, nemen we waar ten opzichte van voorgaande jaren (2008-2012)?
De aantallen en kenmerken van de incidenten worden gepresenteerd voor
de tien regionale eenheden van de politie. Tot 1 januari 2013 was de
politie onderverdeeld in 25 politieregio’s en de KLPD. Voor de vergelijking
met de jaren 2008 tot en met 2012 hanteren we in deze rapportage de
indeling die is ingegaan vanaf 1 januari 2013. Naast het cijfermatige beeld
van de discriminatoire incidenten, schetsen we met enkele voorbeelden
een beeld van de aard van de incidenten.
POLDIS 2012 gaf aanleiding tot een thematische verdieping over
antisemitisme. Dit jaar geven we een verdieping van het thema moslimdiscriminatie. In deze verdieping van de incidenten van moslimdiscriminatie
gaan we nader in op de inhoud van deze incidenten. Op welke wijze
1

http://wetten.overheid.nl/BWBR0022927/geldigheidsdatum_13-09-2012.

3

worden moslims volgens de registraties van de politie in Nederland
gediscrimineerd? De verdieping van moslimdiscriminatie is toegevoegd als
bijlage.
Eind 2014 zal het LECD worden geborgd binnen de Nationale Politie. Dit
lijkt een goed moment voor een meer centraal georganiseerde aanpak van
de dataverzameling ten aanzien van discriminatie in de politieregistratie.
Tot dusver werden alle discriminatoire incidenten binnen de afzonderlijke
regio’s opgezocht en bij elkaar gebracht in de zaaksformulieren. Dit heeft
alle jaren geleid tot grote regionale verschillen, waarvoor niet direct een
verklaring was. Sinds 2012 is het mogelijk om eenduidige query’s op de
landelijke database van de politie te draaien. Hierdoor is het in theorie
mogelijk in alle regio’s op dezelfde manier de data te selecteren die door
de betreffende regio’s moet worden beoordeeld op het discriminatoir
karakter. Om deze query’s zo volledig en tegelijkertijd zo relevant
mogelijk te maken, is in 2014 een zogenaamd verbetertraject ingezet. De
verwachting is dat dit eind 2014 in zoverre gereed zal zijn dat een nieuwe,
centraal aangestuurde uniforme manier van gegevenslevering ingevoerd
kan worden. Ten aanzien van twee thema’s is deze nieuwe manier van
gegevensverzameling al verder uitgewerkt, antisemitisme en moslimdiscriminatie. In deze rapportage worden naast de POLDIS gegevens uit de
zaaksformulieren over deze twee thema’s ook de gegevens uit de nieuwe
landelijke query’s weergegeven.

Leeswijzer

Deze rapportage heeft vijf hoofdstukken. In hoofdstuk 2 schetsen we de
achtergrond van deze rapportage. Hierin geven we de definitie van
discriminatie die in de POLDIS rapportages wordt gehanteerd en beschrijven we de verantwoordelijkheden van de politie op het gebied van de
opsporing en vervolging van discriminatie. Vervolgens geven we in hoofdstuk 3 een beeld van de discriminatoire incidenten die in 2013 door de
politie zijn geregistreerd en gaan we dieper in op de discriminatiegronden
en hoe vaak de verschillende discriminatiegronden voorkomen. In hoofdstuk 4 gaan we dieper in op de wijze van discriminatie en de locatie waar
de incidenten plaatsvonden. Hoofdstuk 5 beschrijft de daders en de
slachtoffers bij de incidenten en geeft daarnaast een beeld van de
organisaties die bij de discriminatoire incidenten zijn betrokken. In
hoofdstuk 6 vergelijken we de aantallen incidenten en de achtergrond van
de incidenten die in 2013 door de politie zijn geregistreerd met de
aantallen incidenten en de achtergrond van de incidenten die de politie in
de jaren 2008 tot en met 2012 registreerde. Ten slotte worden in hoofdstuk 7 de belangrijkste bevindingen samengevat.

4

VerweyJonker
Instituut

2

Discriminatie en aanpak van discriminatie in
Nederland
Discriminatie is een hardnekkig en complex maatschappelijk fenomeen.
Niet elk geval van discriminatie levert ook een gevoel van discriminatie
op. Ook het omgekeerde komt voor. Mensen kunnen zich soms gediscrimineerd voelen, terwijl dit niet de bedoeling is van de degene die de uiting
deed. Om de plek van de POLDIS rapportage binnen dit maatschappelijke
fenomeen te schetsen, geven we in dit hoofdstuk allereerst de definitie
van discriminatie die in de POLDIS rapportage wordt gehanteerd en
beschrijven we de rol van de politie bij het tegengaan van discriminatie in
de Nederlandse samenleving en de wijze waarop de politie incidenten
met een discriminatoir karakter registreert.

2.1 Definitie discriminatie
Bij het opsporen van strafbare feiten baseert de politie zich op de
definities in het Wetboek van Strafrecht. Om die reden hanteren wij in de
POLDIS rapportage de definitie van discriminatie uit het Wetboek van
Strafrecht, deze luidt als volgt:

Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan elke vorm van
onderscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of
ten gevolge kan hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op
voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op
andere terreinen van maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of
aangetast. (artikel 90quater Sr)
Naast een definitie van discriminatie is in het Wetboek van Strafrecht
(artikel 137c tot en met 137g, en artikel 429quater Sr) opgenomen welke
vormen van discriminatie strafbaar zijn. Dit zijn groepsbelediging (137c),
aanzetten tot haat, discriminatie of geweld (137d), het verspreidingsdelict
(137e), het deelnemen of steun verlenen aan activiteiten gericht op
discriminatie (137f) en discrimineren in de uitoefening van ambt, beroep
of bedrijf (137g en 429quater).

5

De wetsartikelen 137c (discriminatoire groepsbelediging), 137d (aanzetten
tot haat, discriminatie en geweld) en artikel 137e (het verspreidingsdelict
van de artikelen 137c en 137d) gaan over discriminatoire uitlatingen en
uitingen in plaats van om discriminatoire handelingen, zoals in artikel
90quater. Niettemin vallen ook discriminatoire groepsbeledigingen, het
aanzetten tot haat, discriminatie en geweld, en het verspreiden van
discriminatoire uitingen in het strafrecht onder de noemer discriminatie.
Naast deze specifieke vormen van discriminatie die strafbaar zijn
gesteld in het Wetboek van Strafrecht, kan discriminatie ook een rol
spelen bij commune - ‘gewone’ – delicten, bijvoorbeeld als motief voor
het delict. Deze delicten worden in het strafrecht ‘commune delicten met
een discriminatoir aspect’ genoemd. Het gaat hierbij onder meer om
bedreigingen, mishandelingen en/of vernielingen.
In deze rapportage wordt op een aantal plaatsen gesproken over
‘intentionele’ en ‘ongerichte’ vormen van discriminatie, deze termen zijn
niet ontleend aan jurisprudentie of wetgeving, maar het betreft interpretaties van de inhoudelijke achtergronden van een incident.

2.2 Politieke en maatschappelijke aandacht
De aanpak van discriminatie staat permanent in de politieke en maatschappelijke belangstelling. Een belangrijk aandachtspunt is de meldingsbereidheid. Mensen die worden gediscrimineerd zijn niet snel geneigd dit
te melden en/of weten niet goed waar zij discriminatie kunnen melden.
Om de meldingsbereidheid onder kwetsbare groeperingen te vergroten,
werd in 2013 een gerichte campagne gevoerd voor LHBT’s, de website
www.politie.nl aangepast en verscheen er een Meldings-App tegen
discriminatie.
Extra aandacht voor discriminatie wordt daarnaast veroorzaakt door
zaken die in de media komen. Zo werd eind 2013 discriminatie door
werkgevers een belangrijk maatschappelijk thema, omdat een elektronicawinkel in opspraak kwam nadat een interne e-mail met discriminatoire
uitingen per ongeluk naar de afgewezen sollicitant werd gestuurd. In deze
e-mail stond dat de sollicitant ongeschikt was voor de functie omdat het
‘een donker gekleurde neger’ was. Inmiddels is in deze zaak een veroordeling uitgesproken. Om meer zicht te krijgen op discriminatie door
organisaties beschrijven we in POLDIS 2013 wat de politie hierover in 2012
en 2013 registreerde.

Aanwijzing discriminatie

De Aanwijzing discriminatie stelt regels voor de opsporing en vervolging
van discriminatie. Een van de afspraken is dat de politie zorgt voor een

6

eenduidige registratie van discriminatoire incidenten (artikel 137c tot en
met artikel 137g en artikel 429quater van het Wetboek van Strafrecht, en
commune delicten met een discriminatoir aspect). Concreet betekent dit
dat de politie meldingen en aangiften van discriminatie registreert in een
zogenoemd zaaksformulier. Naast meldingen en aangiften registreert de
politie in dit zaaksformulier ook op eigen initiatief opgemaakte processenverbaal van discriminatoire incidenten.
Het LECD van de politie heeft binnen de Aanwijzing discriminatie
enkele specifieke taken. Een daarvan is de jaarlijkse publicatie van een
cijfermatig overzicht van bij de politie bekende discriminatiezaken: de
POLDIS rapportage.
Een ander onderdeel van de Aanwijzing discriminatie is dat periodiek,
maar minstens tweemaal per jaar, een regionaal discriminatieoverleg
(RDO) bij elkaar komt. In het RDO bespreken de discriminatieofficier van
het arrondissementsparket, de politie en de regionale Anti Discriminatie
Voorziening (ADV) discriminatoire incidenten in hun regio. Alle partijen
die deelnemen aan het RDO kunnen zaken inbrengen. Hierdoor worden
niet alleen politiezaken besproken. Het RDO bespreekt de incidenten die
volgens de deelnemers extra aandacht nodig hebben. Alleen strafrechtelijk relevante zaken moeten worden besproken indien één van de deelnemers aan het overleg dat wenst. De bedoeling is dat de politie de incidenten over discriminatoire incidenten zodanig vastlegt in het zaaksformulier,
dat de informatie over de incidenten bruikbaar is voor de POLDIS
rapportage.

2.3 Registratie discriminatoire incidenten: het zaaksformulier
De politie registreert sinds 2008 incidenten met een discriminatoir
karakter in het zaaksformulier. Het zaaksformulier is een Excel overzicht
dat door het LECD van de politie is opgesteld. Elke politie-eenheid neemt
in het zaaksformulier informatie op over de incidenten met een discriminatoir karakter. Per incident geeft het informatie over de discriminatiegrond, over de verschijningsvorm van discriminatie, over de locatie en
over de achtergrondkenmerken van verdachten en slachtoffers. Om uit
iedere eenheid uniforme informatie te ontvangen voerde het LECD van de
politie begin 2012 een vernieuwd en gestandaardiseerd zaaksformulier in.
Daarnaast organiseerde het LECD van de politie in het najaar van 2012
voor politiemedewerkers en contactpersonen discriminatie een uitgebreide instructie over de gegevensonttrekking en de registratie ervan in het
nieuwe zaaksformulier.
Om een beeld te krijgen van de discriminatoire incidenten, is het
noodzakelijk ook op andere manieren in de databases van de politie te

7

zoeken naar deze incidenten dan alleen op basis van de incidentcode voor
discriminatie (F50). Eén soort discriminatoire incidenten, namelijk de
commune delicten met een discriminatoir karakter, is immers niet gelabeld met de code F50. Hierdoor blijft ook de aandacht van de betrokken
politiemedewerkers, de contactpersonen discriminatie en het Openbaar
Ministerie, belangrijk in de registratie en behandeling van discriminatiezaken. Ter ondersteuning van de verzameling van discriminatoire
incidenten heeft het LECD van de politie een zoekopdracht – zogenoemde
query – ontwikkeld.
De huidige aanpak en registratie van discriminatie binnen de politie is
gebaseerd op een regionale aanpak. De overgang naar de Nationale Politie
(per 1 januari 2013) heeft hierin verandering gebracht. Deze transitie is
een belangrijk momentum geweest voor een meer centraal gestuurde
aanpak van discriminatie en de registratie ervan. Het is echter belangrijk
deze nationale aanpak nog verder uit te werken en te implementeren bij
de regionale eenheden.

2.4 Van zaaksformulier naar POLDIS rapportage
In de POLDIS rapportage worden jaarlijks de discriminatoire incidenten
beschreven die de politie registreert.
Voor POLDIS 2013 hebben wij de inhoud van de in de zaaksformulieren
geregistreerde incidenten nagelezen. Incidenten zonder discriminatoir
karakter zijn verwijderd uit de zaaksformulieren en ontbrekende informatie is ingevuld op basis van de inhoudelijke beschrijving van de incidenten. Indien een organisatie betrokken was bij het incident hebben wij
hierover informatie toegevoegd. Ten slotte zijn de zaaksformulieren
samengevoegd tot één groot bestand met alle incidenten over 2013.

Aantal incidenten

In 2013 zijn door de politie 3.794 incidenten met een discriminatoir aspect
of karakter geregistreerd. Van deze incidenten hebben wij er 180 verwijderd, omdat ze geen discriminatoir karakter hadden (n=59) of omdat zij
dubbel waren geregistreerd in het zaaksformulier (n=121). In POLDIS 2013
rapporteren wij dus over 3.614 discriminatoire incidenten. Ten opzichte
van 2012 (3.292 incidenten) is dit een toename van bijna 10 procent (zie
tabel 1).

8

Tabel 1 Aantal door de politie geregistreerde discriminatoire incidenten per jaar
(2008-2013)
Aantal incidenten aangeleverd
door de Politie-eenheden
Aantal verwijderde incidenten
(dubbel geregistreerde incidenten
of incidenten uit voorgaande jaar)
Netto aantal incidenten

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2.275

2.577

2.777

3.021

3.452

3.794

37

365

239

219

160

180

2.238

2.212

2.538

2.802

3.292

3.614

In tabel 2 is te zien op welke manieren de incidenten in de zaaksformulieren bij de politie terecht zijn gekomen: 43 procent waren aangiften, 38
procent meldingen en 18 procent eigen waarnemingen van politiemedewerkers. Van 1 procent van de discriminatoire incidenten is de wijze van
kennisname onbekend.
Tabel 2 Wijze van kennisname discriminatore incidenten bij de politie
2012

% 2012

2013

% 2013

Aangifte

1465

45%

1560

43%

Melding

1043

32%

1373

38%

Eigen waarneming politie

541

7%

631

18%

Overig/onbekend

225

16%

50

1%

Totaal

3.292

3.614

Het valt op dat de politie dit onderdeel van het zaaksformulier steeds
zorgvuldiger is gaan invullen. In 2012 was nog van 16 procent van de
discriminatoire incidenten de wijze van kennisname onbekend, en in 2011
zelfs nog bij 58 procent.

9

10

3

Discriminatoire incidenten 2013
In dit hoofdstuk presenteren we de in 2013 door de politie geregistreerde
discriminatoire incidenten. Allereerst tonen we het aantal geregistreerde
incidenten per politie-eenheid. Daarna geven we een overzicht van de
discriminatiegronden. Deze splitsten we ook uit in subcategorieën.
Vervolgens zetten we de strafbare gedragingen - de wijze van discriminatie – bij de incidenten met een discriminatoir karakter uiteen en gaan we
in op de achtergrondkenmerken van de betrokken personen en de locaties
van de incidenten. Ten slotte bespreken we de betrokkenheid van bedrijven en andere organisaties bij discriminatoire incidenten.

3.1 Aantal incidenten naar politie-eenheid
In figuur 1 wordt het aantal discriminatoire incidenten getoond dat per
politie-eenheid in 2013 is geregistreerd.
Figuur 1 Aantal discriminatoire incidenten per politie-eenheid in 2013 (n= 3.614)

Limburg
Midden-Nederland
Oost-Brabant
Den Haag
Noord-Nederland
Noord-Holland
Zeeland - West-Brabant
Oost-Nederland
Amsterdam
Rotterdam
0

100

200

300

400

500

600

700

800

Het aantal geregistreerde incidenten verschilt sterk per politie-eenheid.
De politie-eenheid Rotterdam registreerde bijvoorbeeld 753 discriminatoire incidenten, terwijl de politie-eenheid Limburg 117 discriminatoire
incidenten registreerde. Een verklaring voor het verschil in het aantal
incidenten per politie-eenheid is lastig te geven. Verklaringen voor een
hoog aantal geregistreerde discriminatoire incidenten waar vaak als
eerste aan wordt gedacht, zoals een hoog inwonersaantal of grootstedelijkheid, blijken namelijk niet zomaar op te gaan. In de eenheden MiddenNederland en Den Haag is het inwoneraantal bijvoorbeeld relatief hoog,

11

maar registreert de politie in vergelijking met andere eenheden juist
relatief weinig discriminatoire incidenten. In de grootstedelijke regio’s
Amsterdam en Rotterdam registreert de politie wel relatief veel discriminatoire incidenten, waarbij de regionale eenheid Amsterdam relatief
weinig inwoners heeft.
In figuur 2 geven we schematisch de verhouding weer tussen het aantal
geregistreerde discriminatoire incidenten (verticale as) en het aantal
inwoners in een politie-eenheid. In de figuur is te zien dat het inwonersaantal van een politie-eenheid geen verklaring is voor het aantal geregistreerde discriminatoire incidenten. De wijze van registreren, de wijze
van case-screening en de prioriteit die een politie-eenheid toekent aan de
registratie van discriminatie, zijn waarschijnlijk meer van invloed op het
aantal geregistreerde discriminatoire incidenten.
Figuur 2 Aantal geregistreerde discriminatoire incidenten in verhouding tot het
inwoneraantal van de politie-eenheden
3500000

Oost-Nederland
3000000

Totale bevolking

2500000

Midden-Nederland
Den Haag

2000000

Rotterdam
Noord-Nederland

1500000

Oost-Brabant
1000000

Limburg

Zeeland - West-Brabant

Noord-Holland

Amsterdam

500000
0
0

100

200

300

400

500

600

700

800

Aantal incidenten

Het verschil in aantal geregistreerde discriminatoire incidenten per
politie-eenheid wordt ook duidelijk als we kijken naar het aantal incidenten per 1.000 inwoners (zie tabel 3). De politie-eenheden MiddenNederland (0,06 discriminatoire incidenten per 1.000 inwoners) en Den
Haag (0,07 per 1.000 inwoners) registreren relatief gezien de minste
discriminatoire incidenten, de eenheden Amsterdam (0,76) en Rotterdam
(0,43) relatief gezien de meeste.

12

Tabel 3 Aantal geregistreerde incidenten per 1.000 inwoners per politie-eenheid
Eenheid
Noord-Nederland

Promillage

Aantal

0,13

230

Oost-Nederland

0,16

492

Midden-Nederland

0,06

119

Noord-Holland

0,29

441

Amsterdam

0,76

743

Den Haag

0,07

122

Rotterdam

0,43

753

Zeeland – West-Brabant

0,33

477

Oost-Brabant

0,09

120

Limburg

0,10

117

3.2 Discriminatiegronden
Deze paragraaf geeft een overzicht van de discriminatiegronden bij de
3.614 geregistreerde discriminatoire incidenten. We onderscheiden hierbij
de discriminatiegronden die in het Wetboek van Strafrecht strafbaar
gesteld zijn: ras, godsdienst, levensovertuiging, seksuele gerichtheid,
geslacht en handicap. Antisemitisme onderscheiden we als een aparte
discriminatiegrond en nemen we niet mee onder discriminatie op grond
van godsdienst of ras. De discriminatiegrond ‘levensovertuiging’ is een
fundamentele overtuiging, levenshouding of gedachtegoed waarbij geen
godheid wordt erkend.
De politie registreert per incident de discriminatiegrond op basis van
de inhoud van het incident. Hier bestaan definities voor die landelijk door
het LECD van de politie zijn vastgesteld en meerdere malen aan de
contactpersonen discriminatie zijn toegelicht. Dit toelichten gebeurt
onder meer tijdens de bijeenkomsten voor contactpersonen discriminatie
die meerdere keren per jaar plaatsvinden. Niettemin blijft bij de kwalificatie van de discriminatoire incidenten een subjectieve component
meespelen omdat er binnen de gebruikte definities ruimte bestaat voor
interpretatieverschillen. Als de politie de discriminatiegrond bij een
incident niet heeft geregistreerd, hebben wij deze - indien mogelijk - op
basis van de beschrijving van het incident geregistreerd in het
zaaksformulier.
Van 3.362 van de door de politie geregistreerde discriminatoire
incidenten weten we de discriminatiegrond. Sommige discriminatoire
incidenten hebben meerdere discriminatiegronden (zie tabel 4): bij de
3.362 discriminatoire incidenten waarvan de discriminatiegrond bekend is,
zijn in totaal 3.605 discriminatiegronden geregistreerd. Van 252 van de

13

3.614 discriminatoire incidenten is de discriminatiegrond niet bekend. Dit
zijn bijvoorbeeld incidenten waarbij de politie niet zelf een discriminatiegrond heeft aangekruist en waar wij deze niet op basis van de beschrijving konden toevoegen. Een voorbeeld van een dergelijke beschrijving van
een incident is: ‘Melder heeft meerdere meldingen gemaakt over de
buurman die hem discrimineert.’
Tabel 4 Aantal discriminatiegronden per incident (n=3.614 incidenten)
Aantal discriminatiegronden

Aantal incidenten

Discriminatiegrond onbekend

252

1 Discriminatiegrond

3.128

2 Discriminatiegronden

225

3 Discriminatiegronden

9

In totaal is bij 234 incidenten meer dan 1 discriminatiegrond geregistreerd. Bij 225 incidenten zijn twee discriminatiegronden geregistreerd
en bij 9 incidenten zijn drie discriminatiegronden geregistreerd.
Onderstaande beschrijving is een voorbeeld van een discriminatoir
incident met zowel de discriminatiegrond ‘ras’ als de discriminatiegrond
‘godsdienst’.

‘Aangeefster van Marokkaanse afkomst is slachtoffer van incident op de
weg. Zij is moeder van een zoontje en is met bakfiets bezig over te steken
als ze agressief en met snelheid wordt benaderd en geraakt door een
auto. Bestuurder roept volgens een getuige: “Rot op naar je eigen land
(ras/herkomst). Ik trek je hoofddoek van je kop (godsdienst), ga ergens
anders geld verdienen door te gaan werken of zo”. Verdachten zijn
vermoedelijk onder invloed, gaven gas bij in plaats van te remmen.
Daders zijn twee blanke jongemannen. Ze rijden door na aangeefster te
hebben geraakt.’

3.3 Discriminatiegronden: de cijfers
Onder de in 2013 door de politie geregistreerde discriminatoire incidenten, komen de discriminatiegronden seksuele gerichtheid (1.343 incidenten) en ras (1.313 incidenten) het meest voor. De politie registreerde
daarnaast 717 incidenten met een antisemitische grondslag. Incidenten
met de discriminatiegronden godsdienst, geslacht, levensovertuiging en
handicap komen veel minder voor (zie figuur 3).

14

Figuur 3 Aantal incidenten naar discriminatiegrond (N=3.605 discriminatiegronden)

Levensovertuiging

Handicap
Geslacht

Godsdienst
Antisemitisme

Ras
Seksuele gerichtheid
0

200

400

600

800

1000

1200

1400

1600

Vergelijking discriminatiegronden 2012 en 2013

In tabel 5 vergelijken we de discriminatiegronden bij de discriminatoire
incidenten in 2013 met die in 2012. De percentages in de tabel geven het
percentage van de betreffende discriminatiegrond weer van de 3.362
incidenten waarvan de discriminatiegrond bekend is. Omdat per incident
meerdere discriminatiegronden geregistreerd kunnen zijn, is het aantal
discriminatiegronden hoger dan het aantal incidenten met discriminatiegrond. Hierdoor zijn de percentages in tabel 5 per jaar bij elkaar opgeteld
meer dan 100 procent. Uit de tabel kunnen we het volgende afleiden:

•

•

Het aantal geregistreerde incidenten met discriminatiegrond ‘ras’ en
het aantal geregistreerde incidenten met discriminatiegrond ‘seksuele
gerichtheid’ is ten opzichte van 2012 toegenomen. De verhouding met
de andere discriminatiegronden is echter gelijk gebleven.
In 2013 werden minder incidenten met discriminatiegrond ‘antisemitisme’ geregistreerd dan in 2012.
Tabel 5 Aantal en percentage incidenten per discriminatiegrond van het totaal aantal
incidenten waarvan een discriminatiegrond bekend is
(n=3.605 discriminatiegronden).
Discriminatiegrond

2012

% 2012

2013

% 2013

Seksuele gerichtheid

1.143

35%

1.343

36%

Ras

1.161

35%

1.313

36%

859

26%

717

21%

Antisemitisme
Godsdienst

113

3%

143

4%

Geslacht

110

3%

55

2%

Handicap

23

1%

33

1%

Levensovertuiging

53

2%

1

0%

Totaal

3.462

3.605

15

Discriminatiegronden naar politie-eenheden

In tabel 6 geven we de discriminatiegronden per politie-eenheid weer.
Opvallende cijfers zijn hieronder opgesomd.
●● In de eenheden Noord-Nederland, Rotterdam, en vooral Zeeland
- West-Brabant en Den Haag, zijn in vergelijking met de andere
politie-eenheden veel incidenten met de discriminatiegrond ras
geregistreerd.
●● In de eenheid Amsterdam zijn in vergelijking met de andere politieeenheden relatief veel incidenten op grond van seksuele gerichtheid
geregistreerd en relatief weinig incidenten op grond van
antisemitisme.
●● In de eenheid Noord-Nederland zijn in vergelijking met de andere
politie-eenheden veel incidenten op grond van antisemitisme
geregistreerd.
Tabel 6 Aantal incidenten naar discriminatiegrond per politie-eenheid (percentages
geven het percentage incidenten met de betreffende discriminatiegrond van
het totaal aantal discriminatoire incidenten in de betreffende politie eenheid
waarvan de discriminatiegrond bekend is (n=3.614 incidenten))
Levensovertuiging

5
(2%)

27
(12%)

94
(43%)

0
(0%)

5
(2%)

1
(1%)

221

Oost-Nederland

143
(37%)

8
(2%)

156
(40%)

90
(23%)

0
(0%)

8
(2%)

3
(1%)

392

MiddenNederland

37
(35%)

6
(6%)

44
(42%)

23
(22%)

0
(0%)

0
(0%)

0
(0%)

106

Noord-Holland

107
(28%)

26
(7%)

177
(46%)

83
(22%)

0
(0%)

11
(3%)

11
(3%)

382

Amsterdam

144
(20%)

5
(1%)

530
(74%)

46
(6%)

0
(0%)

13
(2%)

0
(0%)

716

Den Haag

67
(60%)

8
(7%)

25
(23%)

12
(11%)

0
(0%)

1
(1%)

1
(1%)

111

Rotterdam

378
(50%)

49
(7%)

231
(31%)

194
(26%)

1
(0%)

8
(1%)

4
(1%)

752

Zeeland  
West-Brabant

266
(58%)

28
(6%)

82
(18%)

101
(22%)

0
(0%)

9
(2%)

11
(2%)

459

Oost-Brabant

48
(43%)

6
(5%)

23
(21%)

38
(34%)

0
(0%)

0
(0%)

1
(1%)

111

Limburg

28
(25%)

2
(2%)

48
(43%)

36
(32%)

0
(0%)

0
(0%)

1
(1%)

112

Totaal

1.313

143

1.343

717

1

55

33

3.362

16

Geslacht

Handicap

Aantal incidenten
waarvan
discriminatiegrond bekend

Antisemitisme

95
(43%)

Godsdienst

Noord-Nederland

Ras

Seksuele
gerichtheid

Politie eenheid

3.4 Discriminatiegronden naar subcategorie
De discriminatiegronden zijn onder te verdelen in subcategorieën. Hoe
vaak is er bij discriminatie op grond van ras bijvoorbeeld sprake van
discriminatie van niet-westerse allochtonen? En hoe vaak is er bij discriminatie op grond van godsdienst sprake van discriminatie van moslims? Deze
paragraaf geeft de antwoorden op dit type vragen. In tabel 7 is een
overzicht te zien van de aantallen per subcategorie. Vervolgens gaan we
in losse paragrafen per discriminatiegrond dieper in op de subcategorieën.
Tabel 7 Discriminatiegronden naar subcategorie (per hoofdcategorie, exclusief
antisemitisme omdat antisemitisme geen subcategorieën heeft)
Hoofdcategorie

Subcategorieën

Aantal incidenten

Percentage
incidenten binnen categorie

Seksuele gerichtheid
(n=1.343)

Homoseksualiteit

1.341

100%

Heteroseksualiteit

1

0%

Onbekend
Ras (n=1.313)

Godsdienst
(n=143)

Geslacht (n=55)

Handicap (n=33)

Levensovertuiging (n=1)

1

0%

1.025

78%

Westerse allochtoon

117

9%

Autochtoon

27

2%

Niet-Westerse allochtoon

Roma/Sinti

2

0%

Onbekend

142

11%

Islam

117

82%

Christendom

14

10%

Hindoeïsme

3

2%

Onbekend

9

6%

Transseksueel

40

73%

Vrouw

15

27%

Man

0

0%

Psychisch

23

70%

Lichamelijk

9

27%

Onbekend

1

3%

Overig

1

100%

Ras

Bij de incidenten met als discriminatiegrond ras worden mensen beledigd,
achtergesteld of  mishandeld vanwege hun etnische achtergrond. De
meeste discriminatoire incidenten op grond van ras die de politie heeft
geregistreerd, zijn gericht tegen mensen met een niet-westerse achtergrond, namelijk 78 procent oftewel 1.025 van de 1.313 discriminatoire

17

incidenten op grond van ras (zie tabel 7). Slachtoffers met een niet-westerse allochtone achtergrond werden onder andere discriminerend
uitgescholden, vervelend bejegend in de eigen woonomgeving, een winkel
of op kantoor. Ook zijn er incidenten geregistreerd waarbij zij werden
mishandeld in en rond uitgaansgelegenheden en incidenten waarbij zij
werden bedreigd in het verkeer. Onderstaande registratie van de politie is
een voorbeeld van een discriminatoir incident op grond van ras.

‘Vrouw laat ‘s avonds laat haar hondje nog uit, ziet een andere vrouw met
haar hond staan en bij het passeren groet zij deze vrouw. Ze hoort deze vrouw
zeggen: “ daar komt die domme buitenlandse trut”. Als ze vraagt of ze dit tegen
haar zegt, antwoordt de vrouw: “ ja, stom wijf, je moet je hond aan de riem
lopen” en ook “ dat komt omdat buitenlanders de regels niet kennen”. Meldster
is van Colombiaanse origine en geeft Spaanse les. Er ontstaat onenigheid tussen
de vrouwen en meldster wordt bij haar sjaal gegrepen en krijgt twee klappen
met de vlakke hand in het gelaat.’
Bij een ander incident werd de aangever door de verdachte uitgescholden
voor ‘vieze rotte kut Surinamer’ en werd geroepen dat Surinamers ‘vieze
vuile honden’ zijn. Ook riep de verdachte dat hij alle Surinamers kapot
zou maken. Ook lazen we incidenten waarbij mensen met een
Marokkaanse achtergrond worden uitgescholden voor ‘vieze kut
Marokkaan’.
De politie maakt bij de registratie van discriminatie op grond van ras
geen onderscheid tussen mensen met een Oost-Europese of West-Europese
achtergrond. Beide categorieën vallen onder de subcategorie ‘Westerse
allochtoon’. Omdat de groep Oost-Europese migranten in Nederland groter
wordt, zou het interessant kunnen zijn om dit onderscheid in de toekomst
wel te maken.

Seksuele gerichtheid

Bij 1.342 van de discriminatoire incidenten met als discriminatiegrond
seksuele gerichtheid is sprake van discriminatie op grond van homoseksualiteit. Slechts één van de 1.343 discriminatoire incidenten met als discriminatiegrond seksuele gerichtheid is door de politie geregistreerd als
discriminatie op grond van heteroseksuele gerichtheid.
Discriminatie op grond van seksuele gerichtheid betreft gerichte
discriminatie van homoseksuelen (waaronder het uitschelden van homoseksuelen) en het willekeurig gebruik van het woord ‘homo’ als scheldwoord, ongeacht de seksuele geaardheid tegenover wie het schelden is
gericht. Ruim 60% (836) van de incidenten in de categorie seksuele
gerichtheid, betreft scheldincidenten waarbij mensen – waaronder ook
mensen met publieke zoals straatcoaches, en medewerkers in het openbaar vervoer – voor ‘…homo’ worden uitgescholden, vaak zonder dat de

18

seksuele gerichtheid van het slachtoffer bekend is. De politie registreerde
in 2013 in de zaaksformulieren bijvoorbeeld 474 keer een incident waarbij
politiemedewerkers werden beledigd voor ‘vieze homo’ of ‘kankerhomo’
zonder dat er enige aanleiding was te veronderstellen dat de betreffende
medewerkers homoseksueel waren. De mensen die een politiemedewerker uitschelden voor ‘homo’ doen dit vaak in hun boosheid of uit frustratie, bijvoorbeeld bij een bekeuring of aanhouding.
Een ander deel van deze incidenten betreft duidelijk homogerichte
discriminatie. Een voorbeeld van een incident van gerichte discriminatie
van homoseksuelen, is een incident waarbij de Facebook-account van een
homoseksuele man werd gehackt. Op de Facebook-account plaatste de
dader een foto van de man met zijn pasgeboren zoontje. De foto was
bewerkt met opmerkingen als: ‘het zou verboden moet worden’, ‘ik pijp
pik’, en ‘HIV flikkers’. Bij een ander incident werd een homoseksuele
eigenaar van een kapsalon tijdens zijn werk uitgescholden voor ‘homo’. En
onderstaand incident vond plaats in een asielzoekerscentrum:

‘Meneer van Somalische komaf wordt door medebewoners van het
Asielzoekerscentrum gediscrimineerd, genegeerd en gepest vanwege zijn
geaardheid. Hij is homoseksueel. In een gesprek gaf hij aan dat de groep
Somaliërs waarin hij verblijft hem negeert. Hij mag niet met de groep
mee eten en als hij televisie kijkt zet men het ding op een andere zender
en ze doen het raam dicht wanneer hij hem open heeft gedaan.’

Antisemitisme

In POLDIS 2012 werd antisemitisme uitgediept in een themarapportage. In
die verdieping bleek dat met een speciale zoekopdracht (query) in de BVH
meer incidenten met een antisemitisch karakter werden gevonden dan
door de politie werden geregistreerd in de zaaksformulieren. Daarnaast
was het mogelijk een onderverdeling te maken in de aard van de incidenten. Het ging hierbij om een onderverdeling naar intentioneel antisemitisme (incidenten met een duidelijk antisemitisch karakter gericht tegen
Joodse personen of Joodse doelwitten) en ongericht antisemitisme
(bekladdingen en lukrake beledigingen met een antisemitisch karakter
niet specifiek gericht tegen Joodse doelwitten of personen).
Door de politie werden in 2013 717 discriminatoire incidenten met als
discriminatiegrond antisemitisme geregistreerd, 34 hiervan zijn intentioneel antisemitisme. Een voorbeeld van een incident van intentioneel
antisemitisme in 2013 is de aangifte van een conflict tussen buurtbewoners en een eigenaar van een kantoorpand. Een bewoner beledigde de
(Joodse) eigenaresse door te zeggen:

19

’Ze hadden jou in de oorlog met de joden moeten vergassen, ik krijg je
nog wel, ik weet je te vinden.’
Een ander intentioneel antisemitisch incident vond plaats in een
verzorgingstehuis:

‘Bezoeker van verzorgingshuis scheldt Joodse bewoonster uit. Zegt dat
ze ‘ haar zijn vergeten te vergassen’ en ‘Heil Hitler’.’
In totaal vonden we over 2013 in de zaaksformulieren van de politie en via
de extra zoekopdracht in de BVH 61 incidenten van intentioneel antisemitisme, 34 hiervan waren ook geregistreerd in de zaaksformulieren, 27
vonden wij alleen met de query en niet in POLDIS. Van de 34 POLDIS
zaken vonden we 7 zaken niet met de query, dus 27 zaken vonden we in
beide bestanden. In 2012 vonden we in totaal 58 intentioneel antisemitische incidenten.
In 2013 registreerde de politie in de zaaksformulieren 157 keer dat
politieagenten werden uitgescholden voor ‘kutjood’, ‘vuile jood’, etc., ook
bekladdingen van willekeurige gebouwen met hakenkruisen troffen wij
weer veelvuldig aan in de zaaksformulieren.
Over 2012 vonden we in de database van de politie met de voor
antisemitisme ontwikkelde zoekopdracht in totaal 2.354 incidenten met
een antisemitisch aspect, we hebben ook over 2013 met de zoekvraag
kunnen zoeken in de bestanden van de politie, dit leverde 2.188 zaken op
met een antisemitisch aspect. Dus zowel bij de intentionele antisemitische incidenten als bij de incidenten met een antisemitisch aspect is in
2013 sprake van een (lichte) afname.

Godsdienst

De discriminatiegrond godsdienst omvat 4 procent van alle door de politie
geregistreerde discriminatoire incidenten. Bij discriminatie op grond van
godsdienst gaat het hoofdzakelijk om discriminatie van moslims: in 117 van
de 143 onder godsdienst geregistreerde incidenten werden slachtoffers
gediscrimineerd op grond van hun islamitische religieuze achtergrond. Zo
werd een vrouw op straat uitgescholden voor ‘Kankermoslim’. Bij een
ander incident werd een vrouw de toegang tot haar flat ontzegd door een
man die haar dreigde te slaan en zei dat haar ‘soort’ niet in de flat werd
geduld. Ze zou haar bourka moeten afdoen omdat dat niet normaal zou
zijn Nederland. Onderstaande registratie van de politie is een ander
voorbeeld van discriminatie van moslims:

20

‘Aangever wordt al een tijd bedreigd en lastig gevallen door de ex van
zijn dochter. Hierbij gebruikt hij scheldwoorden als: “ kankermoslim”,
“ ik haat moslims” en bedreigt hij het slachtoffer met: “Ik ga jullie
afschieten. Ik ga jullie zoveel kogels door jullie hoofd schieten.”
Naast discriminatie van moslims, registreerde de politie in 2013 ook
discriminatie van Hindoestanen (3 keer) en Christenen (14 keer). Een
jongen deed melding van een discriminatoir incident op grond van zijn
christelijke geloof. Vijf jongens hielden hem op straat tegen en vroegen
hem of hij christen of moslim is. De jongen antwoordde dat hij christen is,
en werd daarop van zijn fiets getrapt en met een tak in zijn gezicht
geslagen.
In de themarapportage over moslimdiscriminatie (zie bijlage) hebben we
op dezelfde manier als bij antisemitisme een aantal query’s in BVH
gedraaid om een compleet beeld van moslimdiscriminatie te genereren.
Dit leverde uiteindelijk 150 incidenten moslimdiscriminatie op, waar een
deel van de 117 incidenten moslimdiscriminatie uit de zaaksformulieren
dus onderdeel van uitmaken (zie de bijlage Moslimdiscriminatie).

Geslacht en handicap

Twee procent van het totaal aantal door de politie geregistreerde discriminatoire incidenten betreft discriminatie op grond van geslacht. Bij
discriminatie op grond van geslacht zien we relatief veel meldingen van
discriminatie van transseksuelen (40 van de 55). Bij de overige 15 incidenten werd een vrouw gediscrimineerd. Onderstaande registratie is een
voorbeeld van discriminatie van transseksuelen:

‘Transseksuele student wil graag aangifte doen van belediging en
discriminatie. Zij (volgens aangifte ‘ hij’) heeft haar mentor op school in
vertrouwen genomen over haar transseksualiteit en het feit dat de vader
van haar zoon is overleden. De zoon is via draagmoederschap ter wereld
gekomen. Deze mentor heeft vervolgens tijdens de les in haar afwezigheid andere leerlingen vertelt over haar transseksualiteit; over hoe zij
haar kind heeft gekregen; de mentor liet de klas filmpjes van haar zien
terwijl zij met een man zoent (via Facebook).’
Discriminatie op grond van handicap (1%) is in 2013 door de politie 33 keer
geregistreerd. Bij 23 incidenten was sprake van discriminatie op grond van
een psychische handicap, bij 9 incidenten werd discriminatie geregistreerd op grond van een lichamelijke handicap. Het betreft voornamelijk
beledigingen en/of bedreigingen. Een voorbeeld van een aangifte van een
incident is dat naar een lichamelijk gehandicapte man met een donkere
huidskleur het volgende werd geroepen: “daar heb je die manke zwarte

21

weer”. De verdachte deed de handicap van de man na, smeet een deur in
zijn gezicht dicht en liet hem struikelen. Een voorbeeld van een incident
ten aanzien van mensen met een geestelijke beperking betrof het bekladden van de schutting, ruit en muur van een wooncomplex voor mensen
met een geestelijke beperking met ‘mongool’ en hakenkruizen.

22

VerweyJonker
Instituut

4

Wijze van discriminatie
In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de verschijningsvormen die
door de politie bij de discriminatoire incidenten uit 2013 zijn geregistreerd. In het zaaksformulier kan de politie per incident één of meerdere
verschijningsvormen van discriminatie aanvinken. Dit zijn belediging,
discriminatie, mishandeling, vernieling, bedreiging, beroving en diefstal.
Deze verschijningsvormen dekken de strafbaar gestelde vormen van
discriminatie in het Wetboek van Strafrecht.

4.1 Wijze van discriminatie: totaaloverzicht
In totaal is bij 3.348 van de 3.614 door de politie in 2012 geregistreerde
discriminatoire incidenten bekend op welke wijze is gediscrimineerd. Bij
2.133 van deze 3.348 incidenten is één verschijningsvorm geregistreerd.
Bij 1.022 incidenten zijn twee verschijningsvormen geregistreerd en bij
165 incidenten zijn drie verschijningsvormen geregistreerd. Bij de 28
overige incidenten zijn vier of meer verschijningsvormen geregistreerd.
Figuur 4 Aantal incidenten naar verschijningsvorm discriminatie
(N = 4.785 verschijningsvormen)

Beroving
Diefstal
Mishandeling

Bedreiging
Vernieling
Discriminatie
Belediging

0

500

1000

1500

2000

2500

Belediging is de verschijningsvorm die door de politie in 2013 het meest is
geregistreerd bij de discriminatoire incidenten, namelijk 2.105 keer.
Discriminatie is 1.028 keer geregistreerd, bedreiging 579 en vernieling 588
keer. Mishandelingen met een discriminatoir karakter registreerde de
23

politie in 2013 444 keer. Beroving (11 incidenten) en diefstal (30 incidenten) met een discriminatoir karakter zijn zeer zelden geregistreerd.

4.2 Inhoud verschillende wijzen van discriminatie
In deze paragraaf beschrijven we wat de verschillende wijzen van discriminatie inhouden.

Belediging

Bij discriminatoire incidenten met de verschijningsvorm ‘belediging’ gaat
het hoofdzakelijk om het uitschelden van mensen op basis van zaken als
ras, geloof, seksuele gerichtheid, handicap en geslacht. Dit valt in juridisch opzicht onder groepsbelediging (artikel 137c Sr) of gewone belediging (artikel 266/267 Sr). Bij discriminatoire incidenten gericht tegen
politieagenten worden discriminatoire scheldwoorden vaak willekeurig
gebruikt, bijvoorbeeld als agenten worden uitgescholden voor ‘homo’ of
‘jood’, zonder dat er kennis is over de seksuele voorkeur of geloofsovertuiging van de betreffende agenten. In het onderstaande voorbeeld wordt
een politieambtenaar beledigd op grond van seksuele gerichtheid.

‘Politie ambtenaren belast met horecadienst houden toezicht op uitloop
discotheek. Door een manspersoon wordt “flikkers” geroepen. Hierbij
keek hij in de richting van de politie ambtenaren. Hij herhaalde de
woorden verschillende malen. Op dat moment is veel publiek op straat
aanwezig.’

Discriminatie

Als de politie een discriminatoir incident onder de verschijningsvorm
‘discriminatie’ registreert, wordt er vaak gericht gescholden, vernield of
uitgesloten, of hebben mensen het gevoel dat dit gebeurt. Zo deed
iemand aangifte tegen de Partij voor de Vrijheid, omdat hij zich als
moslim in zijn eer en naam voelde aangetast door een uitspraak van Geert
Wilders. Dit type incidenten registreert de politie overigens vaak onder
twee verschijningsvormen, namelijk ‘discriminatie’ en ‘belediging’ (in het
zaaksformulier kan één incident tegelijkertijd onder maximaal acht
verschijningsvormen worden geregistreerd). Onderstaande registratie van
de politie is een ander voorbeeld van een incident dat de politie als
discriminatie en als belediging registreerde:

‘Mevrouw komt aan de balie om te melden dat er een steen over de
schutting is gegooid. Om de steen zat een briefje met de tekst “Cut jood

24

kun je niet zorgen dat die auto voor je deur weg gaat, je weet toch van
wie die is, iedereen heeft er last van”. Het briefje is gericht aan haar
partner die inderdaad joods is.’
In het volgende incident dat onder de verschijningsvorm ‘discriminatie’ is
geregistreerd, wordt de melder met een Turkse achtergrond buitengesloten bij een discotheek.

‘Aangever is geweigerd bij discotheek. De portier heeft de woorden
gezegd: ‘Ga weg Turk’ toen de aangever om een verklaring vroeg.
Aangever heeft contact opgenomen met de Nationale Ombudsman, die
verzocht hem nu om aangifte te doen.’

Mishandeling, vernieling, bedreiging, diefstal en beroving

De politie registreerde in 2013 bij 444 discriminatoire incidenten de
verschijningsvorm ‘mishandeling’. Onder mishandeling vallen alle vormen
van fysiek geweld, zoals een trap, een vuistslag, vechtpartijen en zware
mishandeling. Als de mishandeling een bewijsbaar discriminatoir aspect
heeft, kan bij een vervolging de strafeis worden verhoogd.
Bij de verschijningsvorm ‘vernieling’ is vaak sprake van discriminatie
tegen een groep in plaats van een individu, zoals bij bekladding van een
moskee of een Joods monument. Ook is er bij deze verschijningsvorm
vaak sprake van ongerichte discriminatie, zoals bij hakenkruizen op
willekeurige plekken of een bekrassing van een willekeurige auto met het
woord ‘homo’.
Onder de verschijningsvorm ‘bedreiging’ vallen doodsbedreigingen en
geweldsbedreigingen (vooral van toepassing bij familie- en burenruzies).
Deze verschijningsvorm komt vooral voor bij de discriminatiegronden ras
en seksuele gerichtheid. Zo werd een sportinstructeur bij een begeleidingsinstituut van jongeren bedreigd en uitgescholden door een deelnemer. Hij werd meerdere keren uitgescholden voor ‘flikker’ gescholden en
bedreigd met de dood.
Diefstallen en berovingen met een discriminatoir aspect komen in de
registratie zelden voor. Bij een voorbeeld van een diefstal met een
discriminatoir aspect werd een jongen door 7 jongens aangesproken en
uitgescholden voor homo en brillie. Vervolgens werd hij door hen naar zijn
huis gevolgd en geslagen in zijn gezicht. Daarbij viel zijn bril af en werd
deze door een andere jongen opgeraapt en meegenomen. Onderstaand
incident is een voorbeeld van een beroving met een discriminatoir
karakter of aspect.

‘Jongen beroofd van zijn fiets door jongens met een lichtgetinte huid.
Hierbij werd gezegd dat hij zeker een ‘ jodenvriend’ was.’

25

4.3 Verschijningsvormen naar politie-eenheid en naar discriminatiegrond
Tabel 8 toont de geregistreerde verschijningsvormen per politie-eenheid. Tabel 9 de verschijningsvormen van discriminatie naar
discriminatiegrond.

Belediging

Discriminatie

Mishandeling

Vernieling

Bedrei-ging

Diefstal

Beroving

Overig

Aantal incidenten
met een of meerdere verschijningsvormen

Tabel 8 Aantal incidenten naar verschijningsvorm per regionale eenheid (n = 5.115),
(percentages geven het percentage incidenten met de betreffende wijze van
iscriminatie van het totaal aantal incidenten met een wijze van discriminatie in
de betreffende politie eenheid)

1 NoordNederland

116
(51%)

146
(64%)

21
(9%)

89
(39%)

28
(12%)

1
(0%)

2
(0%)

0
(0%)

227

2 OostNederland

338
(71%)

169
(35%)

47
(10%)

87
(18%)

75
(16%)

6
(1%)

0
(0%)

20
(4%)

477

3 MiddenNederland

57
(70%)

26
(32%)

8
(10%)

11
(14%)

14
(17%)

1
(1%)

1
(1%)

0
(0%)

81

4 NoordHolland

240
(61%)

96
(24%)

72
(18%)

69
(18%)

96
(24%)

6
(2%)

1
(0%)

182
(46%)

394

5 Amsterdam

283
(45%)

351
(56%)

80
(13%)

42
(7%)

97
(16%)

7
(1%)

2
(0%)

57
(9%)

624

6 Den Haag

82
(69%)

108
(91%)

16
(13%)

14
(12%)

21
(18%)

0
(0%)

0
()%)

2
(2%)

119

7 Rotterdam

557
(75%)

16
(2%)

73
(10%)

98
(13%)

114
(15%)

4
(1%)

4
(1%)

5
(1%)

743

8 Zeeland  
West-Brabant

343
(74%)

55
(12%)

99
(21%)

109
(23%)

103
(22%)

3
(1%)

1
(0%)

21
(5%)

466

9 Oost-Brabant

21
(21%)

27
(27%)

15
(15%)

35
(35%)

11
(11%)

1
(1%)

0
(0%)

17
(17%)

100

10 Limburg

69
(59%)

34
(29%)

14
(12%)

34
(29%)

20
(17%)

1
(1%)

0
(0%)

1
(1%)

117

Politie
eenheid

De vorm waarin discriminatie voorkomt verschilt voor sommige discriminatiegronden (zie tabel 9). Bij discriminatie op grond van ras en seksuele
gerichtheid is in vergelijking met de andere discriminatiegronden bijvoorbeeld vaak sprake van belediging. Bij antisemitisme (intentioneel en
ongericht samen) komt vernieling juist relatief vaak voor.

26

Belediging

Discriminatie

Mishandeling

Vernieling

Bedreiging

Diefstal

Beroving

Overige

Aantal verschijningsvormen

Tabel 9 Verschijningsvormen naar discriminatiegrond

Ras

849
(43%)

463
(23%)

208
(11%)

122
(6%)

245
(12%)

10
(1%)

3
(0%)

78
(4%)

1978

Seksuele gerichtheid

835
(45%)

372
(20%)

163
(9%)

113
(6%)

226
(12%)

15
(1%)

6
(0%)

127
(7%)

1857

Antisemitisme

266
(30%)

115
(13%)

25
(3%)

365
(42%)

48
(5%)

2
(0%)

2
(0%)

54
(6%)

877

Godsdienst

73
(35%)

45
(22%)

20
(10%)

17
(8%)

35
(17%)

0
(0%)

0
(0%)

16
(8%)

206

Geslacht

30
(42%)

13
(18%)

12
(17%)

3
(4%)

8
(11%)

0
(0%)

0
(0%)

5
(7%)

71

Handicap

16
(31%)

11
(22%)

6
(12%)

3
(6%)

8
(16%)

0
(0%)

0
(0%)

7
(14%)

51

Levensovertuiging

1
(100%)

0
(0%)

0
(0%)

0
(0%)

0
(0%)

0
(0%)

0
(0%)

0
(0%)

1

4.4 Locatie incidenten
In tabel 10 en figuur 5 geven we weer waar de door de politie 2013
geregistreerde discriminatoire incidenten plaatsvonden. De meeste
incidenten vonden plaats in de directe woonomgeving (30%) van de
slachtoffers. Daarnaast zijn relatief veel incidenten geregistreerd op een
openbare weg (17%) of tijdens het werk (17%). Veel van de discriminatoire
incidenten tijdens werktijd waren gericht tegen mensen in een openbare
functie, zoals conducteurs of politieagenten.
Op bepaalde locaties komen bepaalde discriminatiegronden relatief
vaker voor dan op andere locaties. Zo betroffen de incidenten die plaatsvonden bij een gebedshuis vooral discriminatie op grond van godsdienst
en antisemitisme. Discriminatie op grond van ras en op grond van seksuele
gerichtheid kwamen juist vaker voor bij horecagelegenheden, festivals en
andere uitgaansgelegenheden. Discriminatoire incidenten die geregistreerd worden op een homo ontmoetingsplek (HOP) zijn alleen incidenten op grond van seksuele gerichtheid. Verder zien we dat discriminatoire
incidenten in de commerciële dienstverlening vooral discriminatie is op
grond van ras of seksuele gerichtheid.

27

Tabel 10 Incidenten naar locatie (n = 3.356, bij 258 niet ingevuld)
Locatie
Directe woonomgeving

Aantal

Percentage

1016

30%

Openbare weg

574

17%

Werksituatie/werkgerelateerd

568

17%
8%

Verkeer

270

Horeca/festival/uitgaan

247

7%

School/schoolgerelateerd

144

4%

Commerciële dienstverlening (o.a. winkel)

124

4%

Openbaar vervoer (incl. halte en station)

85

3%

Sportcomplex (tijdens of in relatie tot sportbeoefening)

59

2%

Gebedshuis (kerk, moskee, synagoge e.d.)

24

1%

HOP (Homo-ontmoetingsplaats)
Overige/Onbekend/Niet van toepassing
Totaal

7

4%

238

7%

3.356

Figuur 5 Incidenten naar locatie (N=3.356, bij 238 niet ingevuld)
Homo Ontmoetingsplek HOP
Gebedshuis, kerk, moskee en synagoge
Sportcomplex
Openbaar vervoer incl. halte en station
Commerciële dinestverlening, winkel
School/schoolgerelateerd
Overig/onbekend/nvt

Horeca, festival, uitgaan
Verkeer
Werksituatie/werkgerelateerd

Openbare weg
directe woonomgeving, binnen en buiten
0

200

400

600

800

1000

Discriminatie op internet

In het zaaksformulier kon de politie ook aangeven of de discriminatie
plaatsvond op internet. Dit was bij 143 incidenten het geval, dit is fors
meer dan in 2012, toen we maar 46 van dergelijke incidenten vonden.
Deze 143 discriminatoire incidenten via internet zijn vooral beledigingen
(99), bedreigingen (48) en discriminatie (43).2 Een voorbeeld van discriminatie op grond van sekse op internet staat hieronder beschreven:

2

28

Het hogere aantal verschijningsvormen dan incidenten wordt veroorzaakt doordat bij een deel
van de incidenten meerdere verschijningsvormen zijn geregistreerd.

‘Transseksueel (nu vrouw) kreeg negatieve reactie op contactadvertentie:
“ hang je op viezerik”.’
Een ander voorbeeld is de aangifte van een (discriminerende) discussie
rondom de plaatsing van een kind bij een homoseksueel stel via de
crisisopvang:

‘Aangever deed aangifte van smaad/belediging groep mensen om
geaardheid op Facebook. Dit naar aanleiding van de plaatsing van een
Turks kind bij crisisopvang gezin wat uit een homoseksueel stel bestaat.
Dit incident zorgde voor internationale onrust in een aantal
Islamitische landen.’
Het aantal incidenten dat de politie in 2013 registreerde van discriminatie
op het internet is relatief laag in vergelijking met de meldingen bij de
twee landelijke organisaties die zich bezig houden met internetdiscrimnatie: het meldpunt internet discriminatie (MiND) en het Meldpunt
Discriminatie Internet (MDI). Uit de registratie van deze organisaties blijkt
het volgende: het MDI geeft in haar jaarrapportage 2013 aan dat er 809
meldingen zijn binnengekomen (MDI, 2014), het betrof in 64% van de
gevallen discriminatie op grond van ras, 25% betrof antisemitisme, 5%
betrof seksuele voorkeur en 6% overig. In het eerste jaar kreeg het
nieuwe MiND 251 meldingen binnen. Meer dan de helft van deze meldingen (51%) ging over discriminatie op grond van ras, verder ontving het
MiND in 2013 meldingen over seksuele voorkeur (7%), antisemitisme (6%)
en godsdienst (5%). De mate van overlap in de meldingen tussen deze
twee organisaties is onbekend. Een mogelijke verklaring voor het verschil
in meldingen bij de politie en de twee meldpunten is dat de mogelijkheid
om discriminatie te melden via een internetwebsite eenvoudiger is dan
een melding bij de politie. Bij het MDI moet men een email sturen en bij
het MiND kan men een eenvoudig webformulier invullen. Tegelijkertijd
zien we dat zowel het MDI als het MiND in 2013 veel minder aangifte
hebben gedaan, het MDI namelijk maar twee keer in vergelijking met 18
keer in 2012. Beide aangiftes vinden we in ons bestand terug. Vanuit het
MiND zijn geen aangiftes gedaan in 2013. Ook melden beide meldpunten
dat zij steeds succesvoller zijn in het laten verwijderen van discriminatoire uitingen op het internet, dit kan ook een verklaring zijn voor het
lage aantal discriminatoire incidenten op het internet dat bij de politie
terecht komt.

29

30

VerweyJonker
Instituut

5

Daders en slachtoffers van discriminatie
In dit hoofdstuk bespreken we de achtergrondkenmerken van de vermeende daders en slachtoffers, die de politie heeft geregistreerd bij de
discriminatoire incidenten in 2013. Met het containerbegrip ‘daders’
worden de vastgestelde daders, de vermeende daders en de verdachten
bedoeld. Per incident kunnen meerdere daders en/of slachtoffers betrokken zijn. Na de daders en slachtoffers bespreken we discriminatie waar
organisaties bij betrokken zijn.

5.1 Achtergrond daders
Bij 1.525 van de discriminatie incidenten is het geboorteland van de
daders onbekend. Van de daders van geregistreerde discriminatoire
incidenten waarvan het geboorteland bekend is, is het grootste deel (83
procent) in Nederland geboren.  Bij twee procent van de incidenten zijn
de daders geboren in een ander westers land dan Nederland, en bij
vijftien procent van de incidenten zijn de daders geboren in een nietwesters land (zie tabel 11). Bij de overgrote meerderheid (87 procent) van
de incidenten, waren alleen mannelijke daders betrokken (zie tabel 12).
Tabel 11 Geboorteland daders, bij 1.525 incidenten onbekend
Nederland

Aantal

Percentage

1.736

83%

Westers

51

2%

Marokko

84

4%

Antillen

22

1%

Turkije

32

2%

Suriname

68

3%

Overig niet-westers

96

5%

Totaal aantal incidenten waarbij
geboorteland daders bekend is

2.089

31

Tabel 12 Sekse daders, bij 1.155 incidenten onbekend
Aantal

Percentage

Man

2.136

87%

Vrouw

292

12%

Zowel man als vrouw

31

1%

Totaal aantal incidenten waarbij
sekse daders bekend is

2.459

5.2 Achtergrond slachtoffers
Ook van de slachtoffers van geregistreerde discriminatoire incidenten
waarvan het geboorteland bekend is, is het grootste deel (63%) in
Nederland geboren (zie tabel 13). Van de slachtoffers van 1.803 incidenten
is het geboorteland onbekend. Van de slachtoffers is een groter gedeelte
buiten Nederland geboren (37%) dan van de daders. Dit komt overeen met
de cijfers van voorgaande jaren. Net als bij de daders zijn ook bij de
slachtoffers mannen oververtegenwoordigd ten opzichte van vrouwen (zie
tabel 14).
Tabel 13 Geboorteland slachtoffers, bij 1.803 incidenten onbekend
Nederland

Aantal

Percentage

1.148

63%

Westers

95

5%

Marokko

117

6%

Antillen

34

2%

Turkije

13

1%

Suriname

99

5%

Overig niet-westers

307

17%

Totaal aantal incidenten waarbij
het geboorteland van de slachtoffers bekend is

1.813

Tabel 14 Sekse (vermeende) slachtoffers, bij 987 onbekend
Aantal

Percentage

Man

2.024

77%

Vrouw

558

21%

Zowel man als vrouw

35

1%

Transseksueel

10

0%

Totaal aantal incidenten waarbij de sekse van de slachtoffers
bekend is

32

2.627

5.3 Organisatie gerelateerde incidenten
Bij 1.207 (33%) van de geregistreerde discriminatoire incidenten in 2013
was een bedrijf betrokken. In 2012 was dit het geval bij 1.042 incidenten
ofwel 32%. In deze paragraaf beschrijven we op welke manier de organisaties betrokken waren bij de geregistreerde discriminatoire incidenten.
Als een bedrijf betrokken is bij een discriminatoir incident, dan is
meestal een medewerker van het bedrijf slachtoffer van discriminatie (zie
tabel 15). Zelden werken de dader en het slachtoffer bij dezelfde
organisatie.
Tabel 15 Betrokkenheid bedrijf
2012

Percentage
2012

2013

Percentage
2013
85%

Slachtoffer

759

73%

1028

Dader

136

13%

101

8%

Betrokkene

97

9%

49

4%

Zowel dader als slachtoffer werken
bij bedrijf

36

3%

28

2%

Onbekend

14

1%

1

0%

Als een organisatie betrokken is, dan is dit vaak de politie: in 2012 in 47
procent van de gevallen, in 2013 in 61 procent van de gevallen. Dit is
vooral te verklaren doordat politiemedewerkers weten hoe zij discriminatoire incidenten kunnen registreren. Als zij discriminatoir beledigd
worden, staat dit hierdoor sneller in het registratiesysteem3. Daarnaast
waren in 2013 horeca- en uitgaansgelegenheden (8%), winkels (5%),
onderwijsinstellingen (5%) en openbaar vervoer organisaties (4%) geregistreerd als betrokkenen bij discriminatoire incidenten. In 2012 was dit
beeld ongeveer gelijk (zie tabel 16).
Tabel 16 Soort bedrijf betrokken bij discriminatoir incident

3

Soort bedrijf

2012

Politie

490

Horeca&uitgaan

103

Percentage 2012

2013

Percentage 2013

47%

738

61%

10%

97

8%

Winkel

81

8%

64

5%

Onderwijs

75

7%

56

5%

Openbaar vervoer

41

4%

51

4%

Welzijn

30

3%

39

3%

Gemeente

19

2%

30

2%

Bon, van, S. & Mink, I. (2014) Trendrapport Discriminatie 2011-2013: Over discriminatie in de
politie-eenheid Rotterdam. Radar Rotterdam.

33

Soort bedrijf

2012

Percentage 2012

2013

Percentage 2013

Zorg

25

2%

28

2%

Parkeerwacht

38

4%

25

2%

Taxi

11

1%

22

2%

Overige/Onbekend

129

12%

57

5%

Totaal

1042

1207

Discriminatie tegen politie ambtenaren in functie

Bij 99% van de discriminatoire incidenten waarbij de politie in 2013
betrokken was, waren zij het slachtoffer van discriminatie. Meestal was er
dan sprake van beledigingen op grond van seksuele gerichtheid (zie tabel
17). Bij deze incidenten wordt een politiemedewerker, tijdens een
aanhouding of willekeurig op straat tijdens het surveilleren, uitgescholden
voor ‘…homo’. De discriminatiegronden antisemitisme (18%) en ras (14%)
komen ook regelmatig voor bij incidenten tegen de politie.
Als de politie als dader van discriminatie is geregistreerd (1%), vond
een verdachte dat de politie hem/haar op discriminatoire gronden ergens
van verdacht. Zo deed een man met een Marokkaanse achtergrond
aangifte omdat hij van mening was dat hij de boete die hij kreeg niet zou
hebben gekregen als hij een autochtone achtergrond had gehad.
Tabel 17 Discriminatiegronden bij incidenten tegen politieambtenaren in functie
(n = 691, bij 93 incidenten is de discriminatiegrond onbekend)
Aantal

Percentage

Ras

94

14%

Godsdienst

4

1%

Levensovertuiging

1

0%

Seksuele gerichtheid

467

68%

Geslacht

2

0%

Handicap

1

0%

122

18%

Antisemitisme

Het aantal discriminatie incidenten tegen politieambtenaren in functie
verschilt sterk per politie-eenheid (zie tabel 18). In de eenheden Den
Haag, Oost-Brabant, Noord-Nederland en Zeeland - West-Brabant wordt
weinig discriminatie tegen de politie geregistreerd. Bij de eenheden
Amsterdam (31%), Oost-Nederland (32%) en Rotterdam (22%) worden
incidenten tegen politiemedewerkers vaker geregistreerd.  

34

Tabel 18 Aantal discriminatie incidenten tegen politieambtenaren in
functie per politie-eenheid
Aantal

Percentage van
totaal aantal
incidenten in
eenheid

Den Haag

2

2%

Midden-Nederland

24

20%

Limburg

23

20%

Oost-Brabant

3

3%

Noord-Nederland

13

6%

Noord-Holland

96

22%

Politie-eenheid

Oost-Nederland

158

32%

Amsterdam

235

31%

Zeeland – West-Brabant

19

4%

Rotterdam

165

22%

Totaal

738

De meeste discriminatoire incidenten tegen politieambtenaren (63%)
worden geregistreerd onder de verschijningsvorm ‘belediging’ (zie tabel
19). Dit percentage ligt hoger dan de 41 procent van het totaal aantal
geregistreerde incidenten met de verschijningsvorm ‘belediging’.
Daarnaast worden veel incidenten tegen politiemedewerkers als ‘discriminatie’ gerapporteerd (19%).
Tabel 19 Wijze van discriminatie bij incidenten tegen politieambtenaren in functie
(n = 974, meerdere verschijningsvormen mogelijk per incident)
Aantal

Percentage

Belediging

618

63%

Discriminatie

183

19%

Mishandeling

26

3%

Vernieling

20

2%

Bedreiging

55

6%

Diefstal

9

1%

Beroving

0

0%

Overige wijzen

63

6%

Totaal

974

Betrokkenheid organisaties anders dan de politie

Hieronder beschrijven we de discriminatoire incidenten waarbij andere
organisaties betrokken waren dan de politie. In tabel 20 worden de
aantallen daders en slachtoffers onder de bij de discriminatoire

35

incidenten betrokken organisaties weergegeven. De organisaties konden
ook als getuige betrokken zijn een incident. Dit is niet meegenomen in de
tabel.
Tabel 20 Rol van de organisaties betrokken bij de discriminatoire incidenten
Aantal
keer dader

Aantal keer
slachtoffer

Aantal waarbij zowel dader
als slachtoffer werken bij
dezelfde organisatie

Winkel

11

44

3

Horeca & Uitgaan

45

46

4

Onderwijs

7

16

0

Openbaar Vervoer

6

45

0

Gemeente

5

21

2

Taxi

7

12

2

Zorg

4

23

1

Welzijn

0

39

0

Parkeerwacht

2

23

0

Overig

6

21

5

Totaal

93

290

17

Soort bedrijf betrokken

Horeca

In 2013 was bij 97 discriminatoire incidenten een horeca- of uitgaansgelegenheid, zoals een restaurant, café of discotheek, betrokken. Opmerkelijk
is dat bij 45 van deze incidenten horecapersoneel als dader werd geregistreerd. Meestal is klanten dan de toegang tot een uitgaansgelegenheid
ontzegd. Ter illustratie volgt hieronder een voorbeeld van een klant
waarvan de toegang tot een uitgaansgelegenheid is ontzegd:

‘Groep vrienden wil bij een café in Venlo centrum naar binnen. Dit is
geen probleem, mits 1 vriend buiten blijft (deze jongen heeft een donkere
huidskleur). Er zou letterlijk gezegd zijn: “ hij is zwart en komt hier niet
naar binnen.”
Bij 46 door de politie in 2013 geregistreerde discriminatoire incidenten
was horecapersoneel het slachtoffer. Zo werd een portier uitgescholden
voor ‘kutturk’, nadat hij iemand een club had uitgezet. Bij vier van de in
2013 geregistreerde discriminatoire incidenten was horecapersoneel zowel
dader als slachtoffer van discriminatie. Onderstaand incident is hiervan
een voorbeeld.

‘Melder vertelt dat hij wordt gediscrimineerd door zijn werkgever. Hij
werkt via een uitzendbureau in een strandtent bij (plaats). Hij wordt
gepest vanwege zijn huidskleur, fietsband wordt lek gemaakt, sleutels

36

worden verstopt etc. Melder verwacht verdere moeilijkheden. Zijn baas
is nogal agressief.’

Winkels

Bij de in 2013 geregistreerde discriminatoire incidenten was 64 keer een
winkel betrokken.  Bij 44 van deze incidenten was het winkelpersoneel
het slachtoffer. Zo deed een vakkenvuller met Somalische achtergrond
bijvoorbeeld aangifte van eenvoudige mishandeling, nadat hij in de winkel
werd uitgescholden voor ‘kanker zwarte’ en een klap kreeg. Bij elf
incidenten was de dader werkzaam bij een winkel, en drie keer was zowel
de dader als het slachtoffer werkzaam bij een winkel. In vijf van de in
2013 geregistreerde discriminatoire incidenten was winkelpersoneel als
getuige betrokken bij een incident, bijvoorbeeld doordat zij zich mengen
in een conflict tussen consumenten of doordat zij melding van discriminatie in hun winkel maken.

Onderwijs

Als onderwijsinstellingen – of medewerkers van onderwijsinstellingen
– betrokken zijn bij discriminatoire incidenten, dan is dit voornamelijk als
getuige. Dit is bijvoorbeeld zo bij discriminatie van leerlingen onderling.
Leerkrachten melden dan wel eens bij de politie.
Bij 16 van de 56 discriminatoire incidenten waarbij een onderwijsinstelling betrokken was, was een medewerker van een school slachtoffer
van discriminatie. Zo werd een toezichthoudster van een school door een
groepje leerlingen uitgelachen en plaatsten zij op Facebook discriminerende berichten over haar niet-westerse achtergrond. In zeven gevallen is
een schoolmedewerker geregistreerd als dader van discriminatie, zoals in
onderstaand incident.

‘Aangeefster geeft aan dat ze wordt gediscrimineerd door twee docenten
vanaf het begin dat ze op deze school zit. Zij geeft aan dat er door deze
docenten duidelijk onderscheid word gemaakt tussen gekleurde leerlingen en niet gekleurde leerlingen. Aangever zou het meest door de docent
uit de klas gestuurd worden zonder reden, dit geldt ook voor andere
gekleurde leerlingen van buitenlandse komaf.’

Openbaar vervoer

Wanneer medewerkers in het openbaar vervoer betrokken zijn bij discriminatoire incidenten, dan is dit vrijwel altijd als slachtoffer (45 keer ten
opzichte van 6 keer als dader). Vaak wordt iemand gediscrimineerd naar
aanleiding van een conflict over een al dan niet gekocht vervoersbewijs.
Dit was bijvoorbeeld het geval in onderstaand incident.

37

‘Trambestuurder (aangever) spreekt een reiziger (verdachte) aan op zijn
ongeldige vervoersbewijs. Verdachte roept vervolgens naar aangever: “Ik
onthoud je kop, kankerneger, kutafrikaan, ik kom je nog wel tegen. Ik
maak je af!’
Bij zes van de in 2013 geregistreerde discriminatoire incidenten was een
medewerker van het openbaar vervoer de dader. Bij een van deze incidenten wilde een man de bus in terwijl de bus wachtte voor een stoplicht
vlak na de bushalte. De chauffeur deed de deur open, waarna de aangever
naar binnen stapte en de chauffeur bedankte. De chauffeur begon hierna
echter te schelden: “Godverdomme ben jij helemaal gek geworden jullie
soort doen dit altijd”. De aangever begreep niets van de uitval en voelde
zich gediscrimineerd vanwege zijn Marokkaanse achtergrond.

38

VerweyJonker
Instituut

6

Trends 2008 - 2013
In dit hoofdstuk beschrijven we de algemene trends in de POLDIS gegevens over de jaren 2008-2013.

6.1 Aantal incidenten
De politie registreert sinds 2009 ieder jaar meer discriminatoire incidenten (zie figuur 6). Er lijkt zowel sprake van een feitelijke toename van
discriminatie in de samenleving als vanverbeteringen in de registratie,
welk deel door beiden wordt veroorzaakt is echter niet bekend..
Figuur 6 Aantal discriminatoire incidenten per jaar

39

Ontwikkeling aantal incidenten per eenheid

In tabel 21 en figuur 7 worden het aantal door de politie geregistreerde
discriminatoire incidenten vergeleken over de jaren 2008-2013. We
zoomen hier in op de ontwikkeling in de laatste jaren.
Het aantal discriminatoire incidenten dat de politie in Oost-Nederland,
Noord-Holland, Amsterdam, Rotterdam en Den Haag registreert, is in 2013
toegenomen ten opzichte van 2012. In Noord-Nederland, MiddenNederland, Zeeland - West-Brabant, Oost-Brabant en Limburg registreerde
de politie in 2013 minder discriminatoire incidenten dan in 2012. In de
eenheden Zeeland - West-Brabant en Noord-Nederland was het aantal
geregistreerde incidenten in 2012 echter sterk toegenomen ten opzichte
van 2011. Een mogelijke verklaring voor de toename in 2012 en de daaropvolgende afname in 2013 Noord-Nederland is dat binnen de politie-eenheid
Noord-Nederland alleen in 2012 het nieuwe zaaksformulier is gebruikt. In
2013 zijn deze regio’s weer overgegaan op het zaaksformulier dat zij voor
2011 gebruikten.
Tabel 21 Aantal discriminatoire incidenten in de jaren 2008 tot en met 2013 naar
eenheid

40

Politie-eenheid

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Noord-Nederland

50

70

140

206

282

230

Oost-Nederland

516

387

351

331

378

492

Midden-Nederland

95

166

121

128

126

119

Noord-Holland

324

98

230

245

276

441

Amsterdam

354

269

476

588

506

743

Den Haag

89

78

39

114

91

122

Rotterdam

245

383

560

368

726

753

Zeeland - West-Brabant

123

267

209

216

503

477

Oost-Brabant

64

148

163

442

211

120

Limburg

367

343

249

157

182

117

Figuur 7a Aantal discriminatoire incidenten in de jaren 2008 tot en met 2013 naar
eenheid

800

Noord Nederland
Oost-Nederland
Midden Nederland
Noord-Holland
Amsterdam

700
600
500

588
516

400
300

354
324

506

476
387
269

200
100

752

166

95
50

98
70

2008

2009

351

493
445

378
331
282
276

230

245
206

140
121

128

126

122

2010

2011

2012

2013

230

0

Figuur 7b Aantal discriminatoire incidenten in de jaren 2008 tot en met 2013 naar
eenheid

800

Den Haag
Rotterdam
Zeeland-West Brabant
Oost Brabant
Limburg

700
600

726

753

560
503

500
442

400

367

300
245

383
343
267

200
100

123
89
64

148
78

0
2008

2009

479

368

249
209
163

216
157
114

211
182
91

128
120
117

39

2010

2011

2012

2013

41

6.2 Trends discriminatiegronden
In 2013 waren er meer discriminatoire incidenten met de discriminatiegronden ras en seksuele gerichtheid dan in 2012 (zie tabel 22).
Procentueel zien we echter geen toename, omdat ook het aantal discriminatoire incidenten dat de politie registreerde met andere discriminatiegronden, is toegenomen. Procentueel is het aantal geregistreerde incidenten op grond van antisemitisme gedaald in 2013 na een piek in 2012.
Tabel 22 Trends incidenten naar discriminatiegrond
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Ras

898
(37%)

762
(33%)

774
(29%)

929
(39%)

1.161
(34%)

1.308
(34%)

Godsdienst en levensovertuiging

270
(11%)

231
(10%)

247
(9%)

440
(18%)

166
(5%)

143
(4%)

Seksuele gerichtheid

380
(16%)

428
(19%)

660
(25%)

622
(26%)

1.143
(33%)

1.321
(34%)

Geslacht

9
(0%)

10
(0%)

17
(1%)

15
(1%)

110
(3%)

55
(1%)

Handicap

0
(0%)

5
(0%)

7
(0%)

13
(1%)

23
(1%)

33
(1%)

Antisemitisme

141
(6%)

209
(9%)

286
(11%)

293
(12%)

859
(25%)

711
(19%)

Discriminatiegrond
onbekend

723
(30%)

649
(28%)

668
(25%)

74
(3%)

0
(0%)

252
(7%)

In figuur 8 worden de geregistreerde discriminatoire incidenten op grond
van ras, seksuele gerichtheid, antisemitisme en godsdienst in de jaren
2008-1013 weergegeven. Dit zijn de vier discriminatoire gronden waarvan
de meeste incidenten werden geregistreerd. Het aantal incidenten op
grond van ras en seksuele gerichtheid is in de afgelopen vijf jaar sterk
toegenomen.

42

Figuur 8 Aantal incidenten naar discriminatiegrond over de jaren heen

6.3 Verschijningsvormen discriminatie
Over de jaren heen zijn er procentueel gezien geen grote veranderingen
in de vormen waarin discriminatie voorkomt (zie tabel 23). Belediging
komt verreweg het meeste voor.

Discriminatie

Vernieling

Mishandeling

Bedreiging

Beroving

Diefstal

Overige

2008

Belediging

Tabel 23 Trends aantal incidenten naar verschijningsvorm van discriminatie

1.367

0

126

226

429

0

0

230

2009

1.282

0

86

141

204

0

7

80

2010

1.485

0

31

184

215

6

4

78

2011

1.717

0

564

186

365

2

5

80

2012

1.518

847

624

438

373

6

30

162

2013

2.105

1028

588

444

579

11

30

303

43

44

VerweyJonker
Instituut

7

Conclusie en duiding bevindingen
In deze Poldis rapportage zijn de aard en de omvang van discriminatoire
incidenten beschreven die de politie in 2013 registreerde. In dit hoofdstuk
worden de bevindingen samengevat.

7.1 Bevindingen
●● De politie registreerde in 2013 in totaal 3.614 discriminatoire incidenten. Dit is - in vergelijking met 2012 - een toename van bijna 10
procent. De toename van het aantal door de politie geregistreerde
discriminatoire incidenten tot aan 2012 zet zich dus voort.
●● Er zijn meerdere verklaringen mogelijk voor de jaarlijkse toename van
door de politie geregistreerde discriminatoire incidenten. Extra
aandacht en prioriteit voor de registratie van discriminatoire incidenten bij de politie-eenheden kan resulteren in hogere aantallen geregistreerde discriminatoire incidenten. Daarnaast kunnen de landelijke
discriminatie bijeenkomsten, die worden georganiseerd door het
Landelijk Expertisecentrum Diversiteit van de politie, hebben bijgedragen aan de kwaliteit van de registratie van discriminatoire incidenten.
Ook zou de meldingsbereidheid van slachtoffers van een discriminatoir
incident verhoogd kunnen zijn door de vergrote maatschappelijke
aandacht voor discriminatie. Ten slotte zou er sprake kunnen zijn van
een feitelijke toename van het aantal discriminatoire incidenten.
●● Er zijn grote verschillen in het aantal geregistreerde discriminatoire
incidenten tussen de politie-eenheden, alsmede in de precisie van de
verslaglegging in het zaaksoverzicht. In de eenheden Rotterdam,
Amsterdam en Zeeland - West-Brabant zijn veel discriminatoire
incidenten geregistreerd in verhouding tot het inwoneraantal van deze
eenheden. Deze bevinding kan verklaard worden door de extra
capaciteit die in deze eenheden vrijgemaakt is voor de registratie van
discriminatie, de hoge prioriteit die aan de registratie van discriminatie wordt gegeven en de hechte samenwerking met externe partners
zoals anti-discriminatievoorzieningen in de bestrijding van

45

discriminatie in deze regio’s. In de eenheden Den Haag en MiddenNederland zijn relatief weinig incidenten geregistreerd in verhouding
tot het inwoneraantal.
●● De discriminatiegronden ras (1313) en seksuele gerichtheid (1343)
komen in 2013 het meeste voor bij de door de politie geregistreerde
discriminatoire incidenten. Dit komt overeen met voorgaande jaren.
●● Ruim 35% van de discriminatoire incidenten met grondslag seksuele
gerichtheid betrof het uitschelden van politie agenten voor ‘…homo’.
●● Het aantal discriminatoire incidenten met als discriminatiegrond
antisemitisme, is ten opzichte van 2012 gedaald. Door de invoering van
het nieuwe zaaksformulier kunnen antisemitische incidenten preciezer
worden geregistreerd vanaf 2012. Dit heeft echter niet tot een blijvende stijging in geregistreerde antisemitische incidenten geleid (in
2012 was het aantal door de politie geregistreerde discriminatoire
incidenten sterk toegenomen ten opzichte van 2011).
●● De meeste discriminatoire incidenten (2105) zijn beledigingen, 1028
incidenten staan geregistreerd onder de verschijningsvorm ‘discriminatie’. Mishandeling (444), bedreiging (579) en vernieling (588) komen ook
veel voor als verschijningsvorm bij discriminatoire incidenten. Dit
beeld komt overeen met het beeld in voorgaande jaren.
●● De meeste discriminatoire incidenten (30%) vonden plaats in de directe
woonomgeving van de slachtoffers. Daarnaast waren er relatief veel
geregistreerde incidenten op een openbare weg (17%) en tijdens het
werk (17%). Vooral politieagenten werden gediscrimineerd tijdens hun
werk. 143 incidenten vonden plaats op internet.
●● Bij ongeveer 30% van de incidenten ontbreken de achtergrondgegevens
van daders en/of slachtoffers, hier is duidelijk nog een verbeterslag
mogelijk.
●● Dit jaar hebben we voor het eerst op basis van de gegevens in de
zaaksformulieren bekeken op welke manier (medewerkers van) organisaties betrokken zijn bij discriminatoire incidenten. Als een organisatie
betrokken is dan is dat vooral als slachtoffer. Personeel van horecauitgaansgelegenheden zijn relatief gezien vaker dader van discriminatie dan personeel van bijvoorbeeld winkels, onderwijsinstellingen of
het openbaar vervoer.

46

●● Discriminatie is niet altijd zichtbaar, wordt niet altijd als zodanig
herkend en mede daarom wordt het niet altijd gemeld bij de politie.
Het aantal discriminatoire incidenten in dit rapport is een onderschatting van het werkelijke aantal discriminatoire incidenten in Nederland.
Vooral de onderwerpen die ook door andere partijen in dit veld
behandeld worden, internet discriminatie door het MDI en het MiND en
arbeidsmarktgerelateerde discriminatie door de antidiscriminatie
voorzieningen, zien we bij de politie duidelijk minder terug.
●● Verschillen in de aantallen geregistreerde discriminatoire incidenten
en registratieverschillen tussen politie-eenheden zijn (evenals vorige
jaren) ook in de gegevens van 2013 terug te vinden. Het toepassen van
een landelijke query op twee thema’s in deze rapportage, antisemitisme en moslimdiscriminatie, laat zien dat een dergelijke query een
veel completer beeld geeft van het aantal discriminatoire incidenten
dat door de politie wordt geregistreerd, dan alleen de zaaksformulieren. Regelmatige kwaliteitscontrole, extra aandacht voor discriminatie
binnen de politieopleiding, voortzetting van regelmatige bijeenkomsten van politiemedewerkers die nauw betrokken zijn bij de registratie
van discriminatie en eventueel het centraliseren van de registratie
door de Nationale Politie, kunnen de kwaliteit van de geregistreerde
discriminatoire incidenten in de toekomst verder verbeteren.
Eind 2014 wordt het Landelijk Expertisecentrum Diversiteit van de politie
geborgd binnen de Nationale Politie, eenheid Den Haag. Het LECD heeft
altijd een belangrijke stimulerende rol gespeeld bij de registratie van
discriminatie bij de politie. De Aanwijzing Discriminatie heeft geleid tot
extra aandacht en prioriteit bij de politie voor het thema discriminatie.
De continue aandacht voor het thema  is noodzakelijk om ook in de
toekomst te garanderen dat discriminatie een belangrijk thema blijft dat
kan worden onderscheiden in de politiegegevens. Hiertoe zijn reeds een
aantal belangrijke stappen gezet, maar aandacht hiervoor blijft
noodzakelijk.

47

48

Bijlage POLDIS themaonderzoek:
Moslimdiscriminatie

49

Inhoudsopgave

50

1

Inleiding

51

2
2.1
2.2

Moslimdiscriminatie in Nederland 
Registratie moslimsdiscriminatie incidenten 
Categorieën van moslimdiscriminatie incidenten  

53
53
54

3
3.1
3.2

Verdieping 
Moslimschelden 
Intentionele moslimdiscriminatie 

57
57
61

4

Conclusies 

65

VerweyJonker
Instituut

1

Inleiding
In de POLDIS rapportage wordt elk jaar een thema er uitgelicht voor een
diepere analyse. De keuze voor het thema is afhankelijk van verschillende
zaken, zoals bepaalde incidenten die in de samenleving veel aandacht
hebben gekregen, of internationale ontwikkelingen ten aanzien van
bepaalde onderwerpen. Het Landelijk Expertise Centrum Diversiteit van
de politie (LECD) neemt uiteindelijk de beslissing welk thema verder
wordt uitgediept, maar zij laat zich daarbij ook inspireren door andere
belanghebbenden.
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft het LECD
gevraagd om binnen de POLDIS 2013 rapportage een verdiepende studie
uit te voeren naar het thema moslimdiscriminatie.
In deze themarapportage moslimdiscriminatie 2013 gaan we dieper in op
de incidenten met een anti-moslim karakter die in 2013 plaatsvonden en
bij de politie werden geregistreerd. Deze themarapportage is, in tegenstelling tot de algemene POLDIS-rapportage 2013, meer kwalitatief van
aard.
We beantwoorden daartoe in dit onderzoek de volgende
onderzoeksvragen.
1. Hoeveel moslimdiscriminatie incidenten hebben in 2013 plaatsgevonden en zijn door de politie geregistreerd, en waar hebben deze
incidenten plaatsgevonden?
2. Hoe kunnen de incidenten worden verdeeld over de categorieën
moslimdiscriminatie en moslimschelden?  En wat is de overlap tussen
deze categorieën?
3. Hoe zien de verschillende categorieën moslimdiscriminatie incidenten
eruit op basis van een kwalitatieve beoordeling van deze incidenten?
Wat was de achtergrond van de incidenten als het gaat om de achtergrondkenmerken van daders en slachtoffers (waaronder de etniciteit),
de wijze van discriminatie, en de locatie en omstandigheden waaronder de incidenten plaatsvonden?

51

In deze themarapportage wordt op een aantal plaatsen gesproken over
‘intentionele’ en ‘ongerichte’ vormen van discriminatie, deze termen zijn
niet ontleend aan jurisprudentie of wetgeving, maar het betreft interpretaties van de inhoudelijke achtergronden van een incident.

Leeswijzer

In het volgende hoofdstuk schetsen we een beeld van moslimdiscriminatie
in Nederland op basis van gegevens die worden verzameld door de politie.
We staan kort stil bij de onderzoeksverantwoording en vervolgens zoomen
we in op de door de politie geregistreerde incidenten ten aanzien van
moslimdiscriminatie. In hoofdstuk 3 gaan we nader in op de incidenten
waarbij sprake is van intentionele moslimdiscriminatie, onderscheiden van
incidenten waarbij willekeurig beledigend of racistisch wordt gehandeld
waarbij de moslimachtergrond weliswaar als minderwaardig wordt betiteld, maar die niet specifiek gericht waren tegen moslims. Daarnaast
kijken we naar incidenten van  moslimschelden waarbij moslims worden
uitgescholden met voor moslims beledigend taalgebruik. We beschrijven
de verschillende soorten incidenten en kijken naar de achtergrondkenmerken ervan. Tot slot sluiten we af met een samenvattende conclusie.

52

VerweyJonker
Instituut

2

Moslimdiscriminatie in Nederland
In deze paragraaf beschrijven we allereerst hoe moslimdiscriminatie-incidenten in Nederland zijn geregistreerd en op welke wijze de gegevens
voor dit onderzoek zijn verkregen en gebruikt. Vervolgens beschrijven we
de verschillende vormen van moslimdiscriminatie-incidenten en hoe vaak
ze in 2013 in Nederland zijn voorgekomen. Ook staan we stil bij enkele
kwantitatieve kenmerken van de incidenten die in het politiesysteem
staan geregistreerd.

2.1 Registratie moslimsdiscriminatie incidenten
‘Moslimsdiscriminatie’ is niet een feit waarop door de politie afzonderlijk
wordt geregistreerd. Echter, in het kader van POLDIS registreert de politie
sinds 2008 wel incidenten met een discriminatoir karakter. Sinds 2009
gebeurt dit op basis van het registratiesysteem Basisvoorziening
Handhaving (BVH). Elke eenheid brengt de gegevens van incidenten met
een discriminatoir karakter over naar het landelijke uniforme regionale
zaaksoverzicht, een Excel overzicht dat door het LECD is opgesteld. De
incidenten uit het zaaksoverzicht worden besproken in een Regionaal
Discriminatie Overleg (RDO). De zaaksoverzichten zijn de primaire bron
voor het jaarlijkse criminaliteitsbeeld discriminatie, de POLDIS rapportage. In het zaaksformulier wordt bij de discriminatiegrondslag ‘godsdienst’ apart gescoord op ‘islam’. In die zin kunnen we de informatie
daaruit gebruiken voor deze thema-uitwerking. De thema-uitwerking
‘antisemitisme’ van 2013 toonde aan dat de zaaksformulieren alleen, geen
volledig beeld geven van de door de politie geregistreerde incidenten over
dit thema. Vandaar dat we (net als vorig jaar met antisemitisme) ook hier
gekozen hebben voor een nadere uitwerking van de query’s binnen BVH
met een nadruk op terminologie die specifiek gericht is op het vinden van
moslimdiscriminatie incidenten. Uitgangspunt hierbij is dat moslimdiscriminatie meer is dan alleen specifieke discriminatie van moslims, want
moslims worden ook op andere termen gediscrimineerd, vooral de
herkomst wordt vaak gebruikt als onderwerp om op te discrimineren,
hierdoor kunnen moslims zich ook gediscrimineerd voelen. Deze vormen
van discriminatie worden met onze query’s ook meegenomen.

53

Deze werkwijze leverde meer incidenten op dan binnen de zaaksformulieren werden gevonden. Om meer over de achtergronden van deze zaken
te weten te komen en om de diepere achtergronden bij de anti-moslim
incidenten te achterhalen hebben we de politiedossiers van de betreffende incidenten in BVH nagelezen, om zo een volledig beeld te krijgen
van de incidenten.

2.2 Categorieën van moslimdiscriminatie incidenten
In deze themarapportage kijken we specifiek naar incidenten met een
tegen moslims gericht discriminatoir karakter, oftewel intentionele
moslimdiscriminatie. Het gaat bij deze categorie om incidenten
waarbij personen met een moslimachtergrond ongelijk worden behandeld, of wanneer er onrechtmatig onderscheid wordt gemaakt naar
geloofsovertuiging of waarbij het moslim zijn als ‘minder’ wordt
aangeduid.  Daarnaast onderscheiden we de categorie ‘moslimschelden’. Dit zijn scheldpartijen waarbij het woord moslim of het geloof
islam als scheldwoord wordt gebruikt tegen iemand met een (vermeende) moslimachtergrond en er meestal een heel scala aan krachttermen aan wordt toegevoegd.  Bij beide categorieën gaat het om
incidenten waarbij iemand met een (vermeende) moslim achtergrond,
onheus werd bejegend.

Totaal aantal incidenten

In het registratiesysteem van de politie vonden we in 2013 150 incidenten
die onder de noemer moslimdiscriminatie vallen. Binnen het POLDISbestand vonden we 117 incidenten ten aanzien van moslimdiscriminatie
(dit betreft 3,2% van alle POLDIS incidenten), bij nalezing van deze
mutaties bleek echter dat maar 75 van deze incidenten daadwerkelijk
intentionele moslimdiscriminatie betroffen. Naast deze 75 zaken vonden
we via de query’s nog 75 andere moslimdiscriminatie incidenten in 2013.
Op basis van het soort incidenten, hebben we een indeling gemaakt in, in
eerste instantie, twee categorieën. De eerste categorie betreft het
zogenaamde moslimschelden, waarbij moslims worden uitgescholden met
voor hen beledigende terminologie, waarin het geloof een rol speelt. De
tweede categorie betreft intentionele moslimdiscriminatie waarbij
moslims vanwege hun geloofsovertuiging worden gediscrimineerd op een
andere manier dan alleen via schelden (hoewel het schelden ook bij deze
categorie voorkomt). Discriminatie via schelden komt bij moslims dus
verreweg het meest voor (zie Tabel 1). Bij vier van de 35 intentionele
moslimdiscriminatie zaken werd naast andere vormen van discriminatie,
ook gescholden met voor moslims beledigende teksten.  

54

Tabel 1 Moslimdiscriminatie incidenten naar soort op basis van POLDIS
Aantal incidenten

Percentage

115

76,67%

Intentionele moslimdiscriminatie

35

23,33%

Totaal

150

100%

moslimschelden

Incidenten per politie-eenheid

In de onderstaande tabel zien we de verdeling naar de politie-eenheden
van alle incidenten moslimdiscriminatie. Hierbij hebben we de nieuwe
regio-indeling van de politie gehanteerd.
Tabel 2 Aantal incidenten per politie-eenheid
Politieregio

aantal

Percentage

Rotterdam

32

21,3%

Midden-Nederland

19

12,7%

Den Haag

16

10,7%

Noord-Holland

16

10,7%

Amsterdam

15

10,0%

Oost-Nederland

14

9,3%

Zeeland – West-Brabant

12

8,0%

Limburg

9

6,0%

Noord-Nederland

9

6,0%

Oost-Brabant

8

5,3%

150

100%

Totaal

We zien dat verreweg de meeste incidenten in de regio Rotterdam worden
geregistreerd (ruim één vijfde van alle incidenten moslimdiscriminatie).
Ook in Midden-Nederland worden relatief veel incidenten geregistreerd.
De minste geregistreerde incidenten vinden we in Limburg, NoordNederland en Oost-Brabant.

Soort incidenten

De politie registreert bij alle incidenten een incidentcode, deze code
geeft een indicatie van wat voor soort incident er sprake was (diefstal,
geweld, verkeer, milieu, enzovoort). Hoewel dit geen sluitend beeld
geeft, omdat agenten bij elk incident één keuze moeten maken wat voor
soort incident het betreft, geeft het toch een eerste indicatie van de
verdieping die we in hoofdstuk drie verder uitwerken. In de onderstaande
tabel zien we de verdeling van de soort incidenten op basis van de
incidentcodes, waarbij de incidentcodes zijn gegroepeerd rond een aantal
grotere noemers.

55

Tabel 3 Soort incidenten naar incidentcode
aantal

Percentage

Belediging

56

37,3%

Discriminatie

23

15,3%

Geweld

23

15,3%

Bedreiging

18

12,0%

Overig

17

11,3%

Vernieling

9

6,0%

Aandachtsvestigingen en algemene mutaties

3

2,0%

Overlast

1

0,7%

150

100%

Total

Zoals mag worden verwacht valt de grootste groep incidenten onder de
noemer ‘belediging’, gevolgd door ‘discriminatie’ en ‘geweld’.
Bij 75% van de zaken is proces-verbaal opgemaakt, en in 70% van de
zaken is aangifte gedaan. Bij meer dan de helft van de zaken (54%) is een
verdachte geregistreerd.
De (veronderstelde) daders zijn over het algemeen van het mannelijk
geslacht (ruim 76%), en (voor zover bekend) geboren in Nederland (80%).
Onder de (veronderstelde) slachtoffers zijn nog altijd meer mannen
dan vrouwen (60% tegenover 40%), en ook daar is de grootste groep (bijna
30%) in Nederland geboren.

56

VerweyJonker
Instituut

3

Verdieping
In dit hoofdstuk schetsen we de meer kwalitatieve kenmerken van de
moslimdiscriminatie incidenten. Deze incidenten zijn onderverdeeld over
de twee categorieën ‘moslimschelden’ en ‘intentionele moslimdiscriminatie’. Bij beide categorieën gaat het om incidenten waarbij iemand met
een (vermeende) moslimachtergrond, onheus werd bejegend. Voor deze
kwalitatieve beschrijving hebben we de politiemutaties van de moslimdiscriminatie incidenten van beide categorieën nader bestudeerd en bekeken. Op basis van de beschrijvingen in het registratiesystem krijgen we
meer zicht op vragen als: wat is de aard van de incidenten, op welke
manier is de moslimdiscriminatie geuit, wie is erbij betrokken en in welke
situatie vond het incident plaats?

3.1 Moslimschelden
Zoals reeds in het vorige hoofdstuk staat beschreven bestaan de meeste
moslimdiscriminatie incidenten uit ‘moslimschelden’. Dat wil zeggen
incidenten waarbij het woord ‘moslim’ of het geloof islam als scheldwoord
wordt gebruikt tegen iemand met een (vermeende) moslimachtergrond. In
2013 zijn er 115 incidenten geregistreerd die vallen in de categorie moslimschelden. Als we deze 115 incidenten onder de loep nemen en kijken naar
wie er bij deze incidenten betrokken is, dan kunnen we een onderverdeling maken in twee groepen; enerzijds zien we incidenten waarbij de
betrokkenen bekenden van elkaar zijn en anderzijds zien we incidenten
waarbij de betrokkenen onbekenden van elkaar zijn (zie tabel 4)
Tabel 4 Onderverdeling moslimschelden incidenten

Moslimschelden

Onbekenden van elkaar:
Burgers
Ambtenaar in functie

44
22

Bekenden van elkaar:
Buren
Leerlingen
Overig

36
9
4
115

57

Onbekenden van elkaar
Burgers
De meeste incidenten van moslimschelden (57%) vinden plaats tussen
personen die onbekenden van elkaar zijn. Het gaat hierbij voornamelijk
(n=44) om burgers die andere burgers met een moslimachtergrond of
-uiterlijk, uitschelden en hierbij het woord ‘moslim’  of ‘islam’ gebruiken
waaraan vaak een heel scala aan krachttermen wordt toegevoegd. Het
scheldwoord ‘Kankermoslim’ is bij veel van de incidenten gebruikt, al dan
niet in combinatie met andere scheldwoorden. Ook verwijzingen naar het
dragen van een hoofddoek en verwensingen om terug te keren naar het
land van herkomst zien we veelvuldig terug bij de scheldincidenten.
Bijvoorbeeld; ‘Jij met je kankerhoofddoek’ of ‘Kutmoslim, rot op naar je
eigen land’.
Uit de politiemutaties komt naar voren dat de situationele context en de
aanleiding voor de scheldpartijen uiteenlopen. Verkeersgerelateerde
incidenten, zoals parkeerproblemen, niet stoppen van een voertuig of
roekeloos rijden, kunnen een aanleiding zijn om een burger uit te schelden met moslim en/of islam gerelateerde scheldwoorden. Zo is te lezen in
een politiemutatie dat een vrouw wordt uitgescholden nadat zij haar auto
parkeert op een plek waar iemand anders ook zijn auto wilde parkeren.
De persoon in kwestie roept vervolgens naar de vrouw; ‘Dit is mijn land,
jij met je theedoek op je hoofd, jullie moslims zijn allemaal hetzelfde,
wat doen jullie hier, rot op naar je eigen land’. Een ander voorbeeld van
een verkeersgerelateerd incident vindt plaats op straat waarbij een vrouw
op haar bakfiets met haar kind wil oversteken en vervolgens wordt
geraakt door een voorbijrijdende auto. De automobilist scheld de vrouw
vervolgens uit; ‘Kutmoslim, rot op naar je eigen land’.
Een aantal scheld incidenten speelt zich af in of nabij een winkel of
winkelcentra. Eén incident deed zich voor in een lift van een warenhuis.
Twee vrouwen met een hoofddoek stappen in de lift waar reeds een man
en vrouw met kinderwagen in staan. De vrouw die al in de lift staat zegt
tegen de twee moslima’s: ‘Jullie hebben toch benen en voeten gekregen
en kunnen toch met de trap’, waarop een woordenwisseling ontstaat en
de twee moslimvrouwen worden uitgescholden voor ‘Kankermoslims’ en
dat ze ‘moeten oprotten’ naar hun eigen land. Een ander incident speelt
zich af in de supermarkt waarbij een man wordt uitgescholden voor
‘Kankerturk, kankermoslim’.
Uit de politiemutaties blijkt dat er vaak geen aanleiding is te achterhalen voor het schelden. Het feit dat de persoon (mogelijk) moslim is en/of
een hoofddoek of andere kenmerkende islamitische kleding draagt zoals
een boerka of djellaba kan al voldoende aanleiding zijn. Zo loopt een

58

moslima met hoofddoek samen met haar twee kinderen langs twee
vrouwen op een bankje. Een van deze twee vrouwen maakt naar het
zoontje van de moslima met haar hand een snijbeweging langs haar keel
en roept naar de vrouw en haar kinderen ‘Hoer, kutmarokkaan, kutmoslims!’. Een andere politiemutatie betreft een scheldincident waarbij twee
meisjes die een hoofddoek dragen bij de bushalte door een voorbijganger
worden uitgescholden voor ‘Hoofdoekenhoer’.
Als we kijken naar de betrokken personen, zowel ‘slachtoffer’ als ‘dader’,
dan zien we, voor zover vermeld, dat de meeste betrokkenen volwassen
personen zijn. Bij ten minste drie incidenten zijn het kinderen die
moslimschelden. In vier politiemutaties is te lezen dat de dader dronken
of verward was. En bij ten minste 18 incidenten is een vrouw die een
hoofddoek draagt het slachtoffer van moslimschelden. Niet bij alle
politiemutaties staat vermeld of de persoon die wordt uitgescholden ook
daadwerkelijk moslim is. Maar wanneer uit de context bleek dat het
waarschijnlijk wel een moslim was zijn deze mutaties wel meegenomen in
dit overzicht.
Ambtenaar in functie
Van de 115 moslimscheld-incidenten betreffen 22 incidenten het beledigen
of uitschelden van een ambtenaar in functie, en dan voornamelijk politieambtenaren. Aan het woord moslim wordt een heel scala aan krachttermen toegevoegd en dat wordt vervolgens geuit naar de ambtenaar in
functie. De aanleiding voor de scheldpartijen loopt uiteen. Een aanhouding, insluiting op cel, of het enkel aanspreken van de persoon kan een
reden zijn om de ambtenaar/ambtenaren in functie uit te schelden. Zo is
in een politiemutatie te lezen hoe een arrestantenbewaarder wordt
uitgescholden voor ‘kankermoslim’ nadat hij een verdachte verzocht zijn
cel op te ruimen. In een andere mutatie staat beschreven hoe een
politieagent tijdens zijn dienst voor een horecagelegenheid wordt uitgescholden voor ‘vuile varkenskop’ en ‘kutmoslim’. Maar ook personen die
een andere publieke functie bekleden, zoals een conducteur, gemeenteambtenaar of buschauffeur moeten het ontgelden. Zo wordt een conducteur bespuugd door een zwartrijder en uitgescholden voor ‘Kankermoslim,
ik heb je moeder geneukt’. En een medewerker van de sociale dienst
krijgt diverse verwensingen naar zijn hoofd en wordt hem medegedeeld
‘Ik haat jouw moslimvolk’.
Van de 22 moslimscheld-incidenten tegen ambtenaren, zijn er 17
incidenten mondeling geuit, viermaal is er een brief gestuurd en één keer
een email naar een ambtenaar waarin de ambtenaar werd uitgescholden.

59

Bekenden van elkaar
Buren
Er zijn 49 politiemutaties in 2013 geregistreerd waarbij de incidenten zich
afspelen tussen bekenden van elkaar. Een ruime meerderheid (n=36) van
de moslimscheld-incidenten tussen bekenden speelt zich af tussen buren
of buurtgenoten. Het gaat hierbij meestal om personen met een moslimachtergrond die door hun buren worden beledigd, bedreigd en/of
uitgescholden. Zij worden veelal uitgescholden voor ‘kankermoslim’ of
‘kutmoslim’ en krijgen dikwijls verwensingen te horen om terug te keren
naar het land van herkomst. Ook worden er verwijzingen gemaakt naar de
islamitische kleding die de slachtoffers dragen, bijvoorbeeld ‘Jij met je
kankerhoofddoek’.
Bij meerdere incidenten is er sprake van stelselmatige pesterijen en
scheldpartijen, soms over een periode van meerdere jaren. Slechts in
enkele gevallen wordt er een directe aanleiding in de politiemutatie
beschreven, bijvoorbeeld geluidsoverlast, stankoverlast of het niet
opruimen van troep. Maar ook bij deze incidenten was er doorgaans
sprake van een opeenstapeling van (kleine) incidenten.
Enkele slachtoffers geven aan dat het voor hun volstrekt onduidelijk is
wat de aanleiding is geweest voor de scheldpartij. Het enkel ‘zijn’ van
moslim of het dragen van islamitische kleding is voor sommige personen al
voldoende aanleiding om hun buren uit te schelden. Zo wordt een vrouw
met een hoofddoek stelselmatig gepest en uitgescholden door haar
benedenbuurman. Een andere mutatie beschrijft het voorbeeld van een
moslimgezin die door hun buren dikwijls worden uitgescholden om
onbekende reden. Zo krijgt de man te horen van zijn buurman; ‘Vieze
moslim, ga terug naar je eigen land of ik snij je keel door’.
De moslimscheld-incidenten spelen zich voornamelijk af tussen volwassenen. Bij drie mutaties wordt vermeld dat de daders de buurkinderen
zijn van het slachtoffer. Alle 36 moslimscheld-incidenten tussen buren zijn
mondeling geuit.
Leerlingen
Er zijn ook enkele incidenten die zich af hebben gespeeld tussen ‘bekenden’ waarbij het niet gaat om buren. Negen moslimscheld-incidenten
spelen zich af op school, waarbij het leerlingen zijn die een medeleerling
die moslim is uitschelden en hierbij het woord ‘moslim’ gebruiken en
diverse krachttermen eraan toevoegen. De aanleiding voor het moslimschelden is bij de meeste incidenten onduidelijk. Eenmaal betreft het een
ruzie tussen twee klasgenoten om een meisje. Een jongen is moslim en
wordt door zijn klasgenoot uitgescholden voor ‘Halalmoslim’, ‘Allah
kutaap’ en ‘Alle moslims zijn kankerapen’. Acht incidenten van

60

moslimschelden tussen leerlingen zijn mondeling/persoonlijk geuit.
Eenmaal betreft het moslimschelden via social media.
Overig
Er zijn vier incidenten van moslimschelden tussen bekenden geregistreerd
die zich niet hebben afgespeeld tussen buren of leerlingen. Tweemaal
gaat het om een ruzie tussen collega’s waarbij de ene collega de andere
collega (een moslim) uitscheldt en hierbij het woord moslim gebruikt. De
aanleiding voor het moslimschelden is onduidelijk. En tweemaal gaat het
om een ruzie binnen familiaire kring, waarbij een van de familieleden
moslim is en de ander niet. De aanleiding voor het moslimschelden lag in
de relationele sfeer.

3.2 Intentionele moslimdiscriminatie
In 2013 zijn er 35 incidenten bij de politie geregistreerd die een tegen
moslims gericht discriminatoir karakter hebben waarbij meer aan de hand
is dan alleen schelden. We spreken hierbij van intentionele moslimdiscriminatie. Het gaat om incidenten waarbij personen met een moslimachtergrond ongelijk worden behandeld, er onrechtmatig onderscheid wordt
gemaakt naar geloofsovertuiging of waarbij het moslim zijn als ‘minder’
wordt aangeduid. Deze politiemutaties zijn gelezen en kennen verschillende uitingsvormen. Deze zijn grofweg in te delen in vijf categorieën:
1. bekladding en vernieling
2. werk gerelateerd
3. sociale media
4. ontzeggen van toegang
5. overig
Wij zullen hieronder elk van deze categorieën toelichten.
Tabel 5 Onderverdeling intentionele moslimdiscriminatie incidenten

Intentionele moslim discriminatie

Bekladding en vernieling

17

Werk

5

Sociale media

3

Ontzeggen van toegang

2

Overig

8
35

Bekladding en vernieling
Incidenten waarbij sprake is van bekladding of vernieling komen het
vaakst voor (n=17). Het gaat hierbij om vernieling van moslim/islamitische

61

locaties, zoals een moskee of een islamitische school of een woning van
een moslim. Of het gaat om bekladdingen met voor moslims kwetsende
teksten, tekens of leuzen.
Uit de mutaties komt naar voren dat zich in 2013 zeven incidenten
hebben voorgedaan waarbij er sprake was van intentionele moslimdiscriminatie bij een moskee in de vorm van bekladding of vernieling.  Driemaal
is er sprake van brandstichting, waarbij de moskee of een bijgebouw van
de moskee getracht werd in brand te steken. Twee maal is een varkenskop
aangetroffen bij een moskee; eenmaal is er een varkenskop geplaatst aan
de deurklink van de moskee en eenmaal is er een varkenskop aan het
hekwerk bevestigd en zijn er verschillende varkenskoppen op het terrein
van de moskee achtergelaten. Er zijn tevens twee incidenten geregistreerd waarbij sprake is van bekladding van een moskee. Eenmaal is er
met een gele spuitbus op de moskee een swastika, “WP” en “ACAB”
gespoten. Bij het andere incident zijn de ramen van een moskee beklad
met frituurolie. Bij geen van de incidenten is er een verdachte bekend.
Werk
Er zijn vijf incidenten terug te vinden in de politiemutaties van 2013
waarbij sprake is van werkgerelateerde intentionele moslimdiscriminatie.
Bij vier incidenten is het dragen van een hoofddoek een reden om een
sollicitant niet aan te nemen. Zo wil een jonge moslima solliciteren in een
kledingwinkel, zij loopt de winkel binnen en vraagt aan de manager naar
de vacature waarop de manager zegt: ‘Wij nemen geen hoofddoekjes aan’.
Bij een ander incident is tijdens het sollicitatiegesprek aan een moslima
gevraagd of zij tijdens haar werkzaamheden haar hoofddoek zou willen
afdoen. Een ander incident betreft een moslima die geen stage mag lopen
op een christelijke basisschool vanwege haar hoofddoek. Tot slot is er nog
een incident waarbij een moslima die werkt in de thuiszorg door de
dochter van een van de cliënten wordt verboden nogmaals haar moeder te
bezoeken. De dochter geeft aan dat haar moeder niet mag worden
geholpen door moslims.
Sociale media
Er is driemaal aangifte gedaan van een intentioneel moslimdiscriminatie
incident dat is geuit via sociale media. Eenmaal is er aangifte gedaan van
discriminatie vanwege anti-islamitische teksten en afbeeldingen op een
weblog. En tweemaal is er aangifte gedaan vanwege voor moslim kwetsende teksten, geuit op een sociale netwerk website.
Ontzeggen van toegang
Uit de politiemutaties komen twee incidenten naar voren waarbij moslims
de toegang is geweigerd vanwege hun geloof. Het betreft een incident
waarbij tijdens Sint-Maarten een aantal kinderen samen met twee

62

moslima’s een winkel willen binnentreden. Waarop een vrouw hen de weg
verspert en zegt: ‘Dit is een Christelijk feest’. Bij het andere incident wil
een vrouw die een boerka draagt een flatgebouw binnen lopen, haar
wordt echter de toegang tot de flat ontzegd door een van de bewoners
van de flat. Hij zegt tegen de vrouw dat ‘haar soort’ niet wordt geduld in
de flat en dat ze in Nederland woont dus haar boerka uit moet doen.
Overig
Tot slot zijn er nog acht incidenten van intentionele moslimdiscriminatie
die niet in een van de bovenstaande categorieën passen. Het gaat bijvoorbeeld om een aangifte tegen een politieke partij die discriminerende
teksten over de islam en moslims uit. Of om een protest van een groepering tegen de ‘islamisering’. Tevens is er aangifte door een moskee gedaan
die diverse dreigbrieven heeft ontvangen met daarin voor moslims
kwetsende teksten.

63

64

VerweyJonker
Instituut

4

Conclusies
In dit hoofdstuk komen puntsgewijs de conclusies aan de orde die voortkomen uit de door de politie geregistreerde moslimdiscriminatie incidenten.
Het gaat hierbij om incidenten waarbij iemand met een (vermeende)
moslim achtergrond, onheus werd bejegend. We richten ons in de rapportage op incidenten met een tegen moslims gericht discriminatoir karakter,
oftewel intentionele moslimdiscriminatie. Het gaat hierbij om incidenten
waarbij personen met een moslimachtergrond ongelijk worden behandeld,
er onrechtmatig onderscheid wordt gemaakt naar geloofsovertuiging of
waarbij het moslim zijn als ‘minder’ wordt aangeduid. Daarnaast onderscheiden we incidenten van moslimschelden. Dit zijn scheldpartijen
waarbij het woord moslim of het geloof islam als scheldwoord wordt
gebruikt tegen iemand met een (vermeende) moslimachtergrond en er
meestal een aantal krachttermen aan wordt toegevoegd.  
Een belangrijk aandachtspunt is dat het in deze rapportage gaat om de
door de politie geregistreerde moslimdiscriminatie incidenten. Dit kan
geen volledig beeld geven van de werkelijke stand van zaken op het
gebied van moslimdiscriminatie in Nederland.
We vinden uiteindelijk 150 incidenten van moslimdiscriminatie terug in de
politiegegevens van 2013. Dit is ongeveer 3% van alle discriminatiezaken
die door de politie worden geregistreerd. Scheldincidenten komen
verreweg het meeste voor (bij 79% van de incidenten is sprake van
moslimschelden, eventueel naast andere vormen van discriminatie). De
meeste incidenten worden geregistreerd in de regio Rotterdam. De
veronderstelde daders zijn over het algemeen mannen van Nederlandse
herkomst. Onder de veronderstelde slachtoffers zien we meer vrouwen
terug, maar nog altijd minder dan de helft (40%). Bij 27 incidenten, bijna
20%, is sprake van bedreiging of mishandeling, in vergelijking met het
gehele POLDIS bestand, waar bij 30% sprake is van bedreiging of mishandeling, is dit dus iets lager.
Op basis van de kwalitatieve bevindingen zien we dat het moslimschelden
vooral plaats vindt tussen onbekenden van elkaar en buren. Een burger
scheld een onbekend persoon met een (vermeende) moslim achtergrond

65

uit, of een moslim persoon/gezin wordt door zijn of haar buren uitgescholden. Een directe aanleiding is veelal niet aanwezig. Het lijkt er soms op
dat een willekeurige gelegenheid wordt aangegrepen om de (vermeende)
moslim uit te schelden. Het enkel ‘zijn’ van moslim lijkt voldoende.
Moslima’s die een hoofddoek dragen worden het vaakst uitgescholden. Het
lijkt er soms op dat de hoofddoek als een soort van trigger werkt om
beledigingen te uiten.
Ambtenaren in functie met een (vermeende) moslim achtergrond
moeten het ook ontgelden. Hier is echter wel veelal een directe(re)
aanleiding te achterhalen, bijvoorbeeld een bekeuring of arrestatie.  
Bij de incidenten waarvan sprake is van intentionele moslimdiscriminatie
zien we dat verreweg de meeste incidenten te maken hebben met
bekladding of vernieling. Het gaat hierbij vooral om brandstichting bij, en
vernielingen en bekladdingen van moskeeën.
In een aantal gevallen lijkt het er op dat de interpretatie van de
situationele context er voor zorgt dat iemand zich wel of niet gediscrimineerd voelt. Het gaat om het gevoel dat de persoon bij een bepaalde
situatie heeft, zonder dat die situatie op zichzelf beledigend of discriminerend hoeft te zijn. Bijvoorbeeld een moslima die een hoofddoek draagt
en staat te wachten op de bus. De bus rijdt door en de vrouw doet bij de
politie melding van discriminatie omdat ze zich door de buschauffeur
gediscrimineerd voelt. Maar de bus kan ook vol zijn. De reden voor het
doorrijden is onbekend en hoeft niks te maken hebben met discriminatie.
Het eenduidig interpreteren van dergelijke zaken is dus uitermate lastig.
Tegelijkertijd is het ook mogelijk dat een moslim zich als moslim gediscrimineerd voelt omdat hij wordt uitgescholden voor ‘k..marrokkaan’, op
basis van de belediging zou dit vallen onder racisme, maar vanwege het
feit dat het slachtoffer zich als moslim gediscrimineerd voelt, wordt dit
toch als moslimdiscriminatie benoemd.

66

Colofon
Opdrachtgever
Auteurs

Omslag:
Uitgave

Landelijk ExpertiseCentrum Diversiteit (LECD)
Drs. Bas Tierolf
Aukelien Scheffelaar, Msc
Drs. Niels Hermens
Mr. drs. Lisanne Drost
Ontwerppartners, Breda
Verwey-Jonker Instituut
Kromme Nieuwegracht 6
3512 HG Utrecht
T (030) 230 07 99
E secr@verwey-jonker.nl
I www.verwey-jonker.nl

De publicatie kan gedownload en/of besteld worden via onze website:
http://www.verwey-jonker.nl.
ISBN 978-90-5830-661-6
© Verwey-Jonker Instituut, Utrecht 2014.
Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut.
Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld.
The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute.
Partial reproduction of the text is allowed, on condition that the source is mentioned.

67

In samenwerking met de regionale politie eenheden publiceert
het Verwey-Jonker Instituut sinds 2008, in opdracht van het
LECD-politie, jaarlijks het Criminaliteitsbeeld Discriminatie
(POLDIS). De rapportage gaat in op de achtergronden van
daders en slachtoffers van discriminatoire incidenten en op de
ontwikkeling in de loop der jaren. De regionale politie eenheden
leveren alle gegevens van geregistreerde incidenten aan.
In 2013 is het totaal aantal incidenten fors gestegen, net als
in de voorgaande jaren. Ras en seksuele gerichtheid zijn de
meest voorkomende discriminatiegronden. Dit keer is er ook een
verdiepende studie over moslimdiscriminatie toegevoegd aan het
POLDIS-rapport. De gebruikelijke achtergrondkenmerken worden
beschreven, maar bijvoorbeeld ook hoe vaak verschillende typen
moslimdiscriminatie voorkomen in de politieregistratie.