Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

28 676

NAVO

Nr. 384

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 januari 2022
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over:
– de brief van 5 januari 2022 inzake de geannoteerde agenda voor de
NAVO ministeriële bijeenkomst van 7 januari 2022 (Kamerstuk 28 676,
nr. 383) en
– de brief van 13 december 2021 inzake het verslag van de NAVO
ministeriële bijeenkomst van 30 november en 1 december 2021
(Kamerstuk 28 676, nr. 382).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 januari 2022 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 7 januari 2022 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Wilders
De griffier van de commissie,
Westerhoff

kst-28676-384
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de NAVO ministeriële van 7 januari 2022. Zij
hebben hierover nog de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie maken zich ernstige zorgen over de veiligheidssituatie in het oosten van Europa door de oplopende agressie en de
troepenopbouw aan de Russische grens met Oekraïne. Gezien het grote
belang is het daarom goed dat het onderwerp «Oekraïne» op de agenda
van de aanstaande NAVO-Rusland Raad (NRR) staat. Deze leden vinden
de-escalatie wenselijk, zonder daarbij afbreuk te doen aan de collectieve
veiligheid en het principe van soevereiniteit. Welke stappen richting
de-escalatie verwacht de Minister dat er realistisch gezien mogelijk zijn?
Deelt de Minister de mening dat het van belang is dat deze discussie niet
alleen tussen Rusland en de VS plaatsvindt, maar ook met relevante
betrokkenen zoals de overige NAVO-landen, de EU en Oekraïne zelf?
1. Antwoord van het kabinet
Het kabinet zet in op de-escalatie van de situatie enerzijds sterk
in te zetten op afschrikking door duidelijk te maken dat Rusland
een hoge prijs zal betalen voor verdere agressie en anderzijds
door sterke inzet op diplomatie. Dit doet Nederland in nauwe
samenwerking met bondgenoten en partners in de NAVO, de EU
en de OVSE en in gesprek met Oekraïne en met gelijkgestemden.
De Verenigde Staten en Rusland spreken op 9 en 10 januari a.s. in
Geneve op onderministerniveau met elkaar. Daarnaast zal de
dialoog met Rusland in verschillende bestaande fora plaatsvinden
zoals tijdens de NAVO-Rusland Raad op 12 januari a.s. en de
OVSE Permanente Raad op 13 januari a.s. De veiligheidssituatie
in Oost-Europa staat tevens geagendeerd voor de informele RBZ
(Gymnich) van 13 en 14 januari a.s.
Het kabinet deelt de mening dat overleg met alle relevante
betrokkenen van belang is en kan bevestigen dat dit ook plaatsvindt, zo is er bijvoorbeeld op maandag 10 januari een bijeenkomst van de NAVO-Oekraïne Commissie (NUC) voor consultaties
met Oekraïne. De Hoge Vertegenwoordiger van de EU reisde deze
week af naar Oekraïne, waar hij onder andere de contactlijn
bezocht. Op donderdag 6 januari is het Normandie4 format
(Oekraïne, Rusland, Duitsland en Frankrijk) bij elkaar gekomen in
Moskou. Oekraïne blijkt daar niet bij aanwezig geweest te zijn.
Op het vlak van afschrikking gaven de Noord-Atlantische Raad en
de Europese Raad op 16 december jl. een stevig gezamenlijk
signaal af door in respectievelijk een NAR-verklaring en in de
Raadsconclusies steun uit te spreken voor de soevereiniteit en
territoriale integriteit van Oekraïne en te benadrukken dat
verdere militaire agressie serieuze gevolgen zal hebben en er een
hoge prijs door Rusland betaald zal worden, waaronder met
behulp van restrictieve maatregelen in nauwe coördinatie met
partners.
Zoals aangegeven in een verklaring van de Noord-Atlantische
Raad op 16 december jl. is de NAVO voorbereid op alle scenario’s
en worden alle noodzakelijke stappen ondernomen om de
collectieve veiligheid van bondgenoten blijvend te garanderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

2

Binnen de NAVO worden in dat kader momenteel verschillende
handelingsopties uitgewerkt
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de conceptteksten voor nieuwe afspraken tussen Rusland en de NAVO, die Rusland
december jongstleden heeft gepubliceerd. Deze leden vinden deze
voorgestelde afspraken niet acceptabel, aangezien staten soeverein zijn in
hun voorkeuren voor aansluiting bij bondgenootschappen. Het onderschrijven van deze voorstellen zou de soevereiniteit van onder andere
Oekraïne en de collectieve veiligheid van NAVO-lidstaten aantasten en is
dus niet gewenst. Tegelijkertijd wordt er gevreesd dat Rusland deze
concept-afspraken wil gebruiken als «excuus» of aanleiding voor verdere
agressie, indien deze niet door de NAVO worden geaccepteerd. Hoe
beoordeelt de Minister deze kans? Wat is de inzet van Nederland om dit
risico te mitigeren? Vindt de Minister dat de NAVO alternatieve afspraken
moet voorstellen? En indien Rusland mislukte onderhandelingen aangrijpt
voor een offensieve reactie, is de NAVO hier voldoende voorbereid op
mogelijke scenario’s?
2. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat het belangrijk is om met Rusland in
gesprek te gaan over de situatie bij de grens tussen Rusland en
Oekraïne en bredere Europese veiligheidskwesties. Dialoog past
immers binnen het streven van het kabinet naar de-escalatie van
de situatie. Het valt te verwachten dat de NAVO ook inhoudelijk
zal willen reageren op de Russische voorstellen, het kabinet kan
echter niet vooruitlopen op de precieze inhoud van deze reactie,
hierover wordt momenteel nog gesproken in Brussel.
Tegelijkertijd is het kabinet van mening dat we ook bedacht
moeten zijn op het scenario dat de gesprekken tot weinig
resultaat leiden. Om dit te mitigeren blijft het kabinet, als
onderdeel van het onder vraag 1 genoemde tweesporenbeleid,
ook inzetten op afschrikking om Rusland af te houden van
verdere agressie.
Zoals aangegeven in een gezamenlijke verklaring van de NoordAtlantische Raad op 16 december jl. is de NAVO voorbereid op
alle scenario’s en worden alle noodzakelijke stappen ondernomen
om de collectieve veiligheid van bondgenoten blijvend te
garanderen.
De leden van de VVD-fractie steunen de inzet van het kabinet om in een
veiligheidsdialoog met Rusland afspraken te maken over wapenbeheersing, transparantie en vertrouwenwekkende maatregelen. Kan de
Minister aangeven welke vertrouwenwekkende maatregelen het kabinet
voor ogen heeft? En wat is het standpunt van het kabinet ten aanzien van
militaire ondersteuning van Oekraïne, juist nu er dreiging is van een
Russische invasie? Is de Minister van mening dat NAVO-lidstaten wapens
en militair materieel aan Oekraïne moeten kunnen blijven leveren en dat
gezamenlijke trainingen mogelijk moeten blijven? Zo ja, hoe verhoudt zich
dit tot eventuele afspraken met Rusland rondom wapenbeheersing?
3. Antwoord van het kabinet
Nederland zet zich in vele formele en informele fora en overlegstructuren in voor wapenbeheersing, ontwapening en
non-proliferatie. Transparantie en (nucleaire) risicobeperking zijn
daarbij belangrijke maatregelen om wederzijds vertrouwen te
wekken. Ook kan specifiek gedacht worden aan het Weens
Document. In het najaar van 2019 is een pakket voorstellen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

3

actualisering van dit document («modernisering») ingediend, dat
inmiddels door 34 landen wordt ondersteund. Rusland heeft tot
nu toe bespreking van deze voorstellen geweigerd. Nederland
blijft zich binnen de OVSE inzetten voor het belang van de
modernisering van het Weens Document.
Gelet op het toenemende assertieve gedrag van Rusland, onder
andere aan de grens met Oekraïne, acht het kabinet het essentieel om de steun voor de territoriale integriteit en soevereiniteit
van Oekraïne te blijven benadrukken. Nederland levert
momenteel geen letale steun aan Oekraïne. NAVO-bondgenoten
kunnen op individuele basis besluiten of ze Oekraïne steunen
middels trainingen en/of militair materieel. Als Enhanced Opportunity Partner van de NAVO is momenteel al zeer nauwe samenwerking tussen NAVO en Oekraïne mogelijk. Zo is er deelname
van Oekraïne aan oefeningen, en is er sprake van het delen van
informatie en best practices.
Deelt de Minister de mening van de leden van de VVD-fractie dat de
vooruitgeschoven aanwezigheid van de NAVO in onder andere de
Baltische Staten gehandhaafd dient te blijven zolang het dreigingsbeeld
daar aanleiding toe geeft? En deelt de Minister de mening dat een
verslechtering van het dreigingsbeeld ertoe kan leiden dat de militaire
inzet wordt uitgebreid?
4. Antwoord van het kabinet
De vooruitgeschoven NAVO-aanwezigheid in de Baltische staten
en Polen dient als geruststellende maatregel voor deze bondgenoten en ter geloofwaardige afschrikking van Rusland. Gezien
het toenemende assertieve gedrag van Rusland en het onverminderd sombere dreigingsbeeld voor de Baltische staten en
Polen blijft de vooruitgeschoven NAVO-aanwezigheid van groot
belang. Het kabinet wil niet speculeren over een situatie waarin
het dreigingsbeeld verslechtert en over eventuele aanpassingen
van de vooruitgeschoven NAVO-aanwezigheid in dat kader.
De leden van de VVD-fractie ondersteunen het kabinet in de heldere
boodschap aan Rusland dat agressief optreden tot scherpe verzwaring
van sancties zal leiden. Op welke sancties zet het kabinet (in EU-verband)
in? In hoeverre vindt het kabinet dat dit sanctiepakket concreet richting
Rusland dient te worden gecommuniceerd? Deze leden zien hierin een
dilemma. Enerzijds dient de boodschap over het sanctiepakket voldoende
afschrikkende werking te hebben, anderzijds zorgt concrete communicatie
voor minder verrassingseffect en stelt het Rusland in staat zich hierop
voor te bereiden en een concrete afweging te maken. Los van dit dilemma
hechten de leden van de VVD-fractie het grootste belang aan de voorbereiding van sanctiepakketten, zodat er geen tijd verspeeld wordt indien
een slecht scenario zich voordoet. Zal Nederland erop aandringen dat
specifieke sancties worden voorbereid?
5. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat een eventuele inval van Rusland in
Oekraïne zware consequenties moet hebben, zie ook het
antwoord op vraag 1 en 8.
Verder hebben de leden van de VVD-fractie onlangs kennisgenomen van
de valse Russische aantijgingen dat Amerikaanse defensiebedrijven
«tanks met niet-geïdentificeerde chemische componenten» in de
Donetsk-regio gesmokkeld zouden hebben. Hoe vindt de Minister dat de
NAVO op dergelijke vormen van desinformatie moet reageren? Vindt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

4

Minister dat dergelijke aantijgingen systematisch moeten worden
ontkracht door zowel individuele landen als de NAVO?
6. Antwoord van het kabinet
De NAVO weerlegt momenteel op basis van feiten desinformatieberichten die over de NAVO gaan. Dit gebeurt via strategische
communicatie middels de eigen kanalen van de NAVO. Het
kabinet ondersteunt deze werkwijze. Ook staat het kabinet
achter het voornemen voor verdere uitbreiding van de gereedschapskist om militaire en hybride dreigingen tegen te gaan,
hieronder valt ook het gerichter inzetten van strategische
communicatie. Het is vervolgens aan individuele NAVO lidstaten
zelf om af te wegen of zij ook deze desinformatie willen
weerspreken.
Tot slot, in hoeverre acht de Minister de actuele ontwikkelingen in
Kazachstan van invloed op de Russische dreiging ten aanzien van
Oekraïne en de Russische inzet in de veiligheidsdialoog met de NAVO?
7. Antwoord van het kabinet
Veel over de ontwikkelingen in Kazachstan is op dit moment nog
onduidelijk, het kabinet volgt de ontwikkelingen daar op de voet.
Het is nog te vroeg om in te gaan op eventuele mogelijke invloed
van de situatie in Kazachstan op de spanningen aan de Oekraïense grens met Rusland en de Russische inzet in de veiligheidsdialoog met de NAVO.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geagendeerde stukken voor de ingelaste NAVO ministeriële d.d. 7 januari
2022. Deze leden hebben nog enkele vragen aan de Minister. Zij lezen dat
Nederland voorstander is van een heldere boodschap aan Rusland en dat
agressief optreden tot scherpe verzwaring van sancties zal leiden. Kan de
Minister verder uitweiden over de precieze aard van deze mogelijke
sancties? Is de Minister het met deze leden eens dat de afschrikkende
werking van deze sancties alleen effectief zal zijn, als ze van tevoren
duidelijk gecommuniceerd worden richting het Kremlin? Zo ja, zijn de
gevolgen van agressief optreden en daaropvolgende precieze sancties
duidelijk gecommuniceerd richting het Kremlin? Zo nee, kan de Minister
toezeggen om dit op te brengen bij de aankomende ingelaste NAVO
ministeriële, zodat dit mogelijk wel wordt gecommuniceerd?
8. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat een eventuele inval van Rusland in
Oekraïne zware consequenties moet hebben. De op elkaar
afgestemde conclusies van de Noord-Atlantische Raad en de
Europese Raad van 16 december jl. onderstrepen deze boodschap
en zijn daarom zeer welkom. Conform de motie van het lid
Brekelmans c.s.1, zet Nederland zich actief in binnen EU-kader
om een geloofwaardig en zwaar pakket afschrikwekkende
maatregelen voor te bereiden.
Daarbij is het van belang om alle opties op tafel te houden. Op de
precieze aard van mogelijke sancties die worden overwogen kan
op dit moment echter nog niet verder worden ingegaan.

1

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2433.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

5

Als algemeen principe is het belangrijk te benadrukken dat
verdere militaire agressie serieuze gevolgen zal hebben en er een
hoge prijs door Rusland betaald zal worden, waaronder met
behulp van restrictieve maatregelen in nauwe coördinatie met
partners. Tijdens de ingelaste NAVO-ministeriële zal Nederland
onderstrepen dat gezamenlijke actie van NAVO en EU essentieel
blijft in het ontmoedigen van verdere escalerende stappen van
Rusland.
De leden van de D66-fractie kijken met belangstelling naar de exacte
definitie van mogelijke «»verdere agressie»» van Rusland waarop sancties
zouden volgen. Wanneer is er volgens het kabinet sprake van «»verdere
Russische agressie»»? Waar ligt volgens het kabinet de grens? Hoe
definieert het kabinet deze twee elementen precies? Hoe denken de
NAVO-bondgenoten hierover? Hoe denken de verschillende EU-lidstaten
hierover? Is de Minister het met deze leden eens dat het bereiken van
consensus, zowel binnen NAVO als in EU-verband, over zowel de definitie
van «»verdere Russische agressie»» als over de hierop volgende precieze
maatregelen, op korte termijn zeer urgent is? Indien deze consensus er
nog niet is, kan de Minister toezeggen dat hij deze onderwerpen zal
opbrengen bij de aankomende ingelaste NAVO ministeriële om vóór het
overleg tussen de VS en Rusland van 9 en 10 januari tot een consensus te
kunnen komen?
9. Antwoord van het kabinet
De EU en de NAVO volgen de ontwikkelingen aan de grens tussen
Oekraïne en Rusland nauwgezet, en hebben hier ook nauw
contact over. Beide organisaties werken, binnen hun mandaat en
mogelijkheden, aan verschillende maatregelen om eventuele
verdere Russische agressie richting Oekraïne af te schrikken,
zoals ook beschreven onder antwoord 1 en 8.
Wanneer de situatie daar aanleiding toe geeft zullen verdere
stappen genomen worden. Daarbij zijn geldende normen van
soevereiniteit, territoriale integriteit en politieke onafhankelijk
leidend waarbij extra aandacht is voor eventuele inzet van
hybride oorlogsvoering.
De leden van de D66-fractie zijn ontevreden met het feit dat de EU
vooralsnog niet is uitgenodigd voor het overleg tussen Rusland en de VS
van 9 en 10 januari. Hoe beoordeelt de Minister deze situatie? Is de
Minister het met deze leden eens dat de EU aan tafel hoort te zitten bij dit
overleg, aangezien het onder andere over een conflict gaat op ons eigen
continent? Wat zijn de achterliggende redenen dat de EU vooralsnog niet
is uitgenodigd voor dit overleg? Welke dialoog heeft er tussen de EU en
de VS hierover plaatsgevonden? Op welke manier is de EU op dit moment
wel betrokken bij dialogen tussen de VS en Rusland over Europese
veiligheid? Wat is de inzet van de kabinet om de belangen van de EU en
dus van Nederland aangaande dit onderwerp zo goed mogelijk te
waarborgen, ook tijdens de aankomende ingelaste NAVO ministeriële?
Kan de Minister toezeggen dat hij deze onderwerpen zal opbrengen bij
deze aankomende ministeriële?
10. Antwoord van het kabinet
Het aankomende bilaterale overleg tussen Rusland en de VS is
een direct vervolg op het tweede telefoongesprek van President
Biden met President Poetin op 30 december jl. en bouwt voort op
de voorziene gesprekken in de Strategic Security Dialogue (SSD)
die de VS en Rusland hebben afgesproken na de verlenging van
New Start over toekomstige arrangementen voor strategische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

6

stabiliteit en wapenbeheersing. Zowel de VS, individuele EU
lidstaten alsook vertegenwoordigers van de EU instellingen
onderhouden intensief contact en hechten sterk aan een
onderling gecoördineerde aanpak, gericht op de-escalatie en
afschrikking alsook dialoog.
Het kabinet deelt de mening van de D66-fractie dat de EU, naast
de NAVO en de OVSE, een belangrijke rol speelt bij stabiliteit,
vrede en veiligheid op het Europese continent. Er is daarom nauw
contact tussen de EU en de NAVO, zowel tussen de instellingen
als tussen de lidstaten en bondgenoten. Zo consulteert de VS
regelmatig en uitvoerig met partners om te zorgen dat er niet
zonder Europa over Europa gesproken wordt. Nederland is
voornemens om tijdens de aankomende Ministeriele andermaal
het belang van nauwe samenwerking en een gecoördineerde
aanpak tussen de EU en NAVO op dit dossier te onderstrepen. De
inzet van de Europese Unie t.b.v. de ontwikkeling van een sterk
sanctiepakket is daarbij essentieel.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de Nederlandse inzet bij
de aankomende ingelaste NAVO ministeriële en de daaropvolgende
NAVO-Rusland Raad (NRR). Wat is de Nederlandse inzet hierbij? Hoe
oordeelt de Minister over de voorstellen die Rusland publiekelijk heeft
gedaan in december jongstleden over de veiligheidssituatie in Europa?
Deze leden constateren dat er bij deze voorstellen over de hoofden van de
Oekraïne en de EU wordt onderhandeld zonder enige inspraak van beide
partijen. Is de Minister het met deze leden eens dat deze voorstellen
onacceptabel zijn en deze dus niet enigszins gehonoreerd kunnen
worden? Is de Minister het ook eens met de constatering van deze leden
dat er niet op enige manier onderhandeld kan worden over deze
Russische voorstellen? Is de Minister het verder eens met deze leden dat
elk land in Europa zelf mag bepalen of het lid wil worden van de NAVO?
Hoe beoordeelt de Minister verder de analyse en het bijhorende risico dat
Rusland een afwijzing van dergelijke voorstellen zou kunnen gebruiken als
rechtvaardiging voor militaire actie in Oekraïne? Hoe groot acht de
Minister dit risico? Welke precieze maatregelen kan de NAVO verder eisen
van Rusland om het vertrouwen te wekken dat Rusland af zal zien van
enige vorm van verdere agressie? Hoe denken de andere bondgenoten
binnen de NAVO over de bovengenoemde vragen? Hoe denken de
verschillende EU-lidstaten hierover?
11. Antwoord van het kabinet
De NAVO-Rusland Raad (NRR) van 12 januari zal voornamelijk in
het teken staan van de Russische troepenopbouw aan de grens
met Oekraïne, waarbij Rusland ook wil spreken over de
voorstellen die het publiekelijk heeft gedaan t.a.v. de relatie met
de NAVO. De ingelaste NAVO ministeriële op 7 januari a.s. zal
hoofdzakelijk worden gebruikt om deze bijeenkomst voor te
bereiden.
Nederland staat positief tegenover het bijeenkomen van de NRR
om te spreken over de veiligheidssituatie in Oekraïne. Tegelijkertijd is helder dat de NAVO niet naïef is over de intenties van
Rusland en moet blijven werken aan afschrikking. Nederland zal
daarom blijven inzetten op een tweesporenbeleid van
afschrikking en dialoog, het bevorderen van bondgenootschappelijke eenheid en het belang van gecoördineerd optreden tussen de
NAVO en de EU onderstrepen. Nederland acht de Russische
voorstellen over de veiligheidsarchitectuur in Europa niet
realistisch, maar is tegelijk van mening dat het van belang is in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

7

gesprek te komen over veiligheidskwesties in Europa, die de
NAVO en in OVSE-kader spelen, zoals de modernisering van het
Weens Document en post-INF.
Het kabinet is enerzijds voorstander van een veiligheidsdialoog
met Rusland via onder andere deze NRR en fora als de OVSE om
waar mogelijk afspraken te maken over wapenbeheersing,
militaire transparantie en vertrouwenwekkende maatregelen
mogelijk. Dit kan bijdragen aan de-escalatie van de situatie en
het stabiliseren van de verhoudingen tussen Rusland en Oekraïne.
Voor Nederland staan daarbij de afspraken uit de Slotakte van
Helsinki voorop, waarin is afgesproken dat het aan soevereine
staten zelf is of zij een bondgenootschap aangaan en hoe zij dat
doen. De voorstellen voor een nieuwe «veiligheidsarchitectuur»
die Rusland publiekelijk heeft gedeeld in twee ontwerpverdragen
met de NAVO en de VS, staan haaks op het principe van soevereiniteit en druisen in tegen de uitgangspunten waarop de Europese
veiligheidsordening sinds de Helsinki Slotakte is gebaseerd.
Naast dialoog zal het kabinet ook het belang van verdere
afschrikking d.m.v. een duidelijke boodschap aan Rusland
onderstrepen, zoals aangegeven onder de beantwoording van
vraag 1. In EU- en NAVO-verband blijft het kabinet inzetten op
een eensgezinde en heldere boodschap aan Moskou dat een
nieuwe Russische schending van de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne ernstige consequenties zullen
hebben. Zie voor risico op afwijzing van dergelijke voorstellen
antwoord vraag 2.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie stellen dat de toenemende spanningen tussen
het Westen en Rusland duidelijk niet in het belang zijn van Nederland.
Deze leden zijn van mening dat Nederland gebaat zou zijn bij een goede
verstandhouding met Rusland. Een dergelijke goede verstandhouding is
alleen mogelijk als Rusland en de NAVO af zien van gebiedsuitbreiding in
Europa. De leden van de PVV-fractie onderschrijven dat soevereine staten,
zoals Oekraïne, zelf vrijelijk moeten kunnen beslissen of zij tot een
bondgenootschap als de NAVO willen toetreden. Als er op Oekraïne van
buitenaf dwang wordt uitgeoefend om te besluiten niet tot de NAVO toe te
treden, dan is het uitsluitend aan Oekraïne om te beslissen hoe dat land
daarop wil reageren. Er is geen belang voor Nederland om zich daar mee
te bemoeien, aldus de leden van de PVV-fractie. Echter, dit laat onverlet
dat het aan de landen van de NAVO is om te beslissen of zij wensen dat
Oekraïne tot de NAVO zal toetreden. Wat deze leden betreft is dat in de
huidige omstandigheden onwenselijk en zij dringen er dan ook op aan dat
Nederland dat standpunt stellig zal uitdragen.
12. Antwoord van het kabinet
Zie beantwoording vraag 28.
Ook de militaire samenwerking tussen NAVO en NAVO-lidstaten enerzijds
en Oekraïne anderzijds is volgens de leden van de PVV-fractie onwenselijk. Nederland zou daar niet aan moeten deelnemen. Een toetreding
van Oekraïne tot de NAVO c.q. militaire samenwerking met Oekraïne zal
naar verwachting leiden tot escalatie van de spanningen met Rusland. Dat
is niet in het belang van Nederland, vinden zij.
Een eventuele Russische interventie in Oekraïne zou een slechte ontwikkeling zijn. Het is goed om in een dergelijke situatie te bezien hoe daarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

8

gereageerd zou moeten worden. De leden van de PVV-fractie vinden het
daarnaast van belang dat Rusland afziet van bemoeienis met de gang van
zaken binnen Oekraïne en andere Europese buurlanden van Rusland. In
het verlengde daarvan zal van Rusland gevraagd kunnen worden om te
erkennen dat de soevereiniteit van die landen binnen hun grondgebied
hersteld moet worden en zal van Rusland gevraagd kunnen worden om
daar ook aan mee te werken. Tot slot zij opgemerkt, dat de leden van de
PVV-fractie geen prijs stellen op bemoeienis van de EU met buitenlands
beleid. Nederland moet niet door ambitieuze grotere landen worden
meegesleept in risicovolle avonturen die niet in het Nederlands belang
zijn.
13. Antwoord van het kabinet
Het kabinet hecht aan samenwerking tussen de NAVO en
Oekraïne, Nederland is van mening dat de huidige Enhanced
Opportunities Partner-status van Oekraïne daarvoor voldoende
mogelijkheden biedt.
Voor kabinetsstandpunt inzake toetredingsperspectief NAVO
Oekraïne, zie beantwoording vraag 28.
Het kabinet is voorstander van een heldere boodschap aan
Rusland dat agressief optreden tot scherpe verzwaring van
sancties zal leiden, zoals ook aangegeven onder beantwoording
van vraag 1. In dat licht hecht Nederland aan een gecoördineerd
optreden tussen de NAVO en de EU. Het is van groot belang dat
de EU en de NAVO zich eensgezind opstellen om elkaar te
versterken en daarmee duidelijk stelling te nemen richting
Rusland. Daarbij moet ook oog gehouden worden voor de
verschillende rollen van de beide organisaties.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de NAVO ministeriele bijeenkomst van 7 januari
aanstaande. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie vinden de Russische militaire opbouw bij
Oekraïne en de dreigementen vanuit Moskou jegens Oekraïne en het
NAVO-bondgenootschap uiterst zorgwekkend en onacceptabel. Wat deze
leden betreft, dient Rusland de soevereiniteit van Oekraïne volledig te
respecteren en af te zien van militaire invasie en destabiliserende acties.
Rusland bepaalt niet welke landen al dan niet lid worden van de NAVO. De
internationale rechtsorde dient te worden gerespecteerd. Soevereine
staten hebben het recht om hun eigen keuzes te maken.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de inzet van het kabinet om
een heldere boodschap af te geven aan Rusland dat agressief optreden zal
leiden tot scherpe verzwaring van sancties. De leden van de CDA-fractie
zijn benieuwd naar de sancties die Nederland voor zal stellen tijdens de
NAVO-vergadering. De afgelopen weken is uitgelekt dat Washington
overweegt om Russische banken en financiële instellingen uit te sluiten
van het internationale betalingsverkeer. Hoe kijkt de Minister aan tegen dit
voorstel, vragen deze leden, en hoe wordt hier in EU-verband over
gedacht?
14. Antwoord van het kabinet
Zie beantwoording vraag 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

9

Daarnaast heeft de Amerikaanse president Joe Biden zijn Oekraïense
ambtgenoot verzekerd dat de Verenigde Staten en hun bondgenoten
«resoluut» zullen reageren als Rusland Oekraïne binnenvalt. De leden van
de CDA-fractie zijn benieuwd naar de concrete invulling van het begrip
«resoluut». Kan de Minister bevestigen dat militair optreden vanuit de
NAVO is uitgesloten, vragen deze leden.
15. Antwoord van het kabinet
Zowel de NAVO als de EU zullen reageren bij verdere Russische
agressie, zie voor meer duiding beantwoording vraag 1. Het
draagt echter niet bij aan de situatie om publiekelijk verdere
invulling te geven aan de precieze reactie in geval van Russische
agressie.
Omdat Oekraïne geen NAVO-lid is bestaat er ook geen bijstandsverplichting onder artikel 5 van het NAVO-verdrag zoals dat
onder bondgenoten wel bestaat.
Tevens zijn de leden van de CDA-fractie benieuwd hoe het kabinet ervoor
wil zorgen dat de belangen van de Europese Unie voldoende worden
gediend. In de geannoteerde agenda staat dat Nederland hecht aan
gecoördineerd optreden tussen de NAVO en de EU. Hebben de lidstaten
van de Europese Unie die tevens lid zijn van de NAVO, al een gezamenlijk
standpunt ingenomen voorafgaand aan het NAVO-overleg, vragen deze
leden. En zal de EU Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid deelnemen aan de NAVO ministeriele,
vragen deze leden.
16. Antwoord van het kabinet
Het is van groot belang dat de EU en de NAVO zich eensgezind
opstellen om elkaar te versterken en daarmee duidelijk stelling te
nemen richting Rusland. De Hoge Vertegenwoordiger van de EU
reisde deze week naar Oekraïne, waar hij onder andere de
contactlijn bezocht. Voorafgaand aan zijn bezoek sprak hij met de
NAVO Secretaris-Generaal Jens Stoltenberg. De gelijkluidende
verklaring van de Noord-Atlantische Raad en de Raadsconclusies
van 16 december jl. waren een duidelijk voorbeeld van
eensgezind optreden. Nederland is voornemens om tijdens de
aankomende Ministeriele andermaal het belang van nauwe
samenwerking en een gecoördineerde aanpak tussen de EU en
NAVO op dit dossier te onderstrepen. Verder staat de veiligheidssituatie in Oost-Europa tevens op de agenda van de informele
RBZ (Gymnich) van 13 en 14 januari.
De leden van de CDA-fractie zijn bezorgd over de beperkte Russische
gasleveranties aan de Europese Unie. Gedurende het afgelopen jaar
kwam de gasstroom vanuit Rusland via de Yamal-leiding op een steeds
lager pitje te staan en ongeveer een week voor Kerst viel die helemaal stil.
Hoe kunnen we Rusland ertoe bewegen voldoende gas te blijven leveren
aan de EU, ongeacht het conflict in Oekraïne, vragen deze leden. Worden
de contracten aan Russische zijde in voldoende mate nageleefd? En hoe
gaan we Russische gasleveranciers aan hun contracten houden, indien
dat niet het geval is?
17. Antwoord van het kabinet
De stand van zaken is zoals eerder gedeeld met uw Kamer (o.a. in
de Kamerstuk 29 023, nr. 276 en Handelingen II 2021/22, nr. 23,
item 3): Gazprom voldoet aan zijn contractuele verplichtingen
voor gasleveringen aan de EU (en er zijn geen indicaties dat dit
zal veranderen), maar zou wel meer gas kúnnen leveren op basis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

10

van leveringsvolumes in eerdere jaren. Extra gasleveringen
zouden wenselijk zijn, maar gasaanbieders, ongeacht uit welk
land, kunnen hiertoe niet worden gedwongen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie delen de zorg over dreigende escalatie aan de
oostflank van Europa. Een zorgvuldige reactie op Rusland is nodig.
Inzetten op de-escalatie is van groot belang. Deze leden keuren Russische
inmenging in Oekraïne ten zeerste af, maar vragen ook hoe het kabinet
kijkt naar de zorg van Poetin over de aanwezigheid van NAVO-eenheden
dan wel materieel in Oekraïne. Kan het kabinet aangeven hoeveel
NAVO-troepen zich bevinden in Oekraïne? Wat voor NAVO-materieel
bevindt zich in Oekraïne? Voor welk bedrag zijn de afgelopen jaren door
NAVO-lidstaten wapens geëxporteerd naar Oekraïne? Om welke wapens
ging het?
18. Antwoord van het kabinet
Er bevinden zich geen NAVO- troepen en materieel in Oekraïne.
Een aantal NAVO-bondgenoten steunt Oekraïne op individuele
basis middels trainingsprogramma’s en materiaal. Daarnaast
dragen sommige NAVO-landen bij aan de EU Advisory Mission
Ukraine (EUAM), de OVSE Special Monitoring Mission to Ukraine
(SMM) en de NATO Liaison Office (NLO) in Oekraïne. Ook draagt
de NAVO bij capaciteitsopbouw van defensie- en veiligheidssector in Oekraïne via het Enhanced Opportunity Partnership, zie
ook beantwoording vraag 3.
De VS is de belangrijkste militaire partner van Oekraïne. In 2021
leverde de VS voor meer dan 400 miljoen dollar aan militaire
steun aan Oekraïne, waaronder training en wapens. Vorig jaar
kondigde de VS ook een extra veiligheidsbijdrage van 60 miljoen
dollar aan voor Oekraïne, waaronder de levering van additionele
anti-tanksystemen en andere defensieve lethale en non-lethale
capaciteiten. Nederland levert momenteel geen letale steun aan
Oekraïne.
Uit oogpunt van de gewenste de-escalatie is het niet verstandig om
NAVO-lidmaatschap van Oekraïne te bevorderen. De leden van de
SP-fractie vragen of het kabinet deze mening deelt.
Het kabinet verwijst naar de Slotakte van Helsinki, waarin is afgesproken
dat het aan soevereine staten zelf is of zij een bondgenootschap aangaan
en hoe zij dat doen, daarmee implicerend dat Oekraïne zelf mag bepalen
of het al dan niet NAVO-lid wil worden. De leden van de SP-fractie vragen
wat in de jaren negentig precies is afgesproken over NAVO-lidmaatschap
van Oekraïne. Is het juist dat de NAVO heeft beloofd om niet richting het
oosten uit te breiden? Zo nee, wat is dan wel afgesproken?
19. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is niet bekend met afspraken in de jaren ’90 over een
eventueel lidmaatschap van Oekraïne, noch met Oekraïne zelf,
noch met derde landen. Voor de kabinetsappreciatie inzake
NAVO-lidmaatschapsperspectief voor Oekraïne zie beantwoording vraag 28.
De Minister wijst op een «prominente rol» van de OVSE. De leden van de
SP-fractie onderschrijven dit en zouden graag van de Minister vernemen
hoe de OVSE kan bijdragen aan de-escalatie van de spanning met
Rusland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

11

20. Antwoord van het kabinet
De wekelijkse bijeenkomsten van de Permanente Raad van de
OVSE bieden een platform voor overleg met de Russische
Federatie, momenteel het enige reguliere forum waar Rusland en
Westerse landen met elkaar aan tafel zitten. Ook speelt de OVSE
een bemiddelende rol bij diverse conflicten, zoals het conflict in
Oekraïne als lid van de Trilateral Contact Group die is ingesteld in
de Minsk-akkoorden, bij het overleg over Transnistrië en in de
Geneefse besprekingen over Abchazië en Zuid-Ossetië.
De leden van de SP-fractie vragen tot slot of het kabinet de mening deelt
dat kernwapens de wereld uit moeten. Op welke manier gaat het kabinet
dit doel bevorderen, aangezien het ook in het regeerakkoord staat? Deelt
het kabinet de mening dat kernontwapening noodzakelijk onderdeel is van
de-escalatie tussen Rusland en de NAVO?
21. Antwoord van het kabinet
Nederland blijft zich binnen bondgenootschappelijke kaders
onverminderd inzetten voor een kernwapenvrije wereld.
Nederland neemt deel aan tal van formele en informele fora en
overlegstructuren. Voor voorbeelden verwijs ik u graag naar de
antwoorden op vragen gesteld in het schriftelijk overleg inzake
de «Inzet Nederland tijdens de Tiende Toetsingsconferentie van
het Non-Proliferatieverdrag».2 Overleggen en onderhandelingen
over wapenbeheersing, non-proliferatie en ontwapening kunnen
een belangrijke rol spelen bij de-escalatie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie delen de zorgen van het kabinet aangaande
de aanblijvende grootschalige aanwezigheid van Russische troepen aan
de grens met Oekraïne. Het is van belang dat in de interacties met
Rusland wordt duidelijk gemaakt dat Oekraïne een soeverein land is, dat
zelf haar oriëntatie en lidmaatschap van internationale organisaties
bepaalt. Dit essentiële principe druist rechtstreeks in tegen de eisen die
president Poetin aan de NAVO heeft gesteld en die zodoende onacceptabel zijn. Op welke manier tracht de Minister tijdens de NAVO-Rusland
Raad (NRR) deze boodschap luid en duidelijk over te brengen? Daarnaast
vinden de leden van de PvdA-fractie het zorgwekkend dat de EU –
ondanks dat deze acute dreiging op het Europese continent plaatsvindt en
dat de posities van landen als Zweden en Finland in het eisenpakket van
Poetin zijn genoemd – nog altijd onvoldoende betrokken is bij de
gesprekken. Op welke manier is er en wordt er getracht om de EU aan
tafel te krijgen? Hoe wordt voorkomen dat er over het hoofd van de
Oekraïense bevolking afspraken worden gemaakt over hun veiligheid? En
hoe is tot op heden de samenwerking verlopen met de Verenigde Staten
in het adresseren van deze urgente kwestie?
22. Antwoord van het kabinet
Er is nauw contact tussen de EU en de NAVO, zowel tussen de
instellingen als tussen de lidstaten en bondgenoten. Zo consulteert de VS regelmatig en uitvoerig met partners om te zorgen
dat er niet zonder Europa over Europa gesproken wordt.
Op 16 december jl. gaven de Noord-Atlantische Raad en de
Europese Raad een stevig gezamenlijk signaal af door in
conclusies steun uit te spreken voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne en te benadrukken dat verdere
militaire agressie serieuze gevolgen zal hebben en er een hoge
2

Kamerstuk 33 783, nr. 49

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

12

prijs door Rusland betaald zal worden, waaronder met behulp van
restrictieve maatregelen in nauwe coördinatie met partners. De
Hoge Vertegenwoordiger van de EU reisde deze week naar
Oekraïne, waar hij onder andere de contactlijn bezocht. De
veiligheidssituatie in Oost-Europa staat tevens geagendeerd voor
de informele RBZ (Gymnich) van 13 en 14 januari.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van Volt
De leden van de fractie van Volt stellen dat het feit dat de EU niet
uitgenodigd is voor het gesprek tussen Poetin en Biden laat zien hoe
schrijnend het gesteld is met de strategische autonomie van de EU. Zelfs
in de eigen regio kan de EU zonder de VS geen vuist maken tegen Poetin,
aldus deze leden. We kunnen er niet meer omheen: we hebben een
Europees leger nodig om daadkrachtig en eensgezind op te kunnen
treden. Voor de huidige situatie bij de grens tussen Oekraïne en Rusland
zijn we te laat voor een eensgezind Europees militair optreden. We
moeten deze situatie echter wel met beide handen aanpakken om de
gewenste Europese reactie in een vergelijkbare situatie in de toekomst
gedetailleerd uit te werken. Zo krijgen we een goed overzicht van de
tekortkomingen die deze gewenste reactie onmogelijk maken, waardoor
we tot concrete voorstellen kunnen komen voor het aanpakken van deze
tekortkomingen. De leden van de fractie van Volt vragen dan ook of er al
wordt gesproken over eventueel militair optreden. Is de Minister bereid
om een voortrekkersrol te spelen bij het uitwerken van de gewenste
Europese militaire reactie in deze situatie en het in kaart brengen van de
huidige tekortkomingen die een eensgezinde Europese militaire reactie
momenteel in de weg staan? De leden van de fractie van Volt vragen
voorts op welke termijn de uitkomst van een dergelijk onderzoek kan
worden verwacht.
23. Antwoord van het kabinet
Het kabinet wil niet speculeren over eventueel militair optreden
indien de situatie bij de grens tussen Oekraïne en Rusland
verslechtert. Inzake Europees militair optreden geldt dat de
NAVO de primaire verantwoordelijkheid heeft voor de verdediging van het NAVO-verdragsgebied conform Artikel 5. Het
kabinet bepleit coherentie en complementariteit tussen de NAVO
en de EU.
In EU-verband wordt momenteel onderhandeld over het Strategisch Kompas dat richting geeft aan het EU Gemeenschappelijk
Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB), door te bepalen waartoe
de EU op het gebied van veiligheid en defensie de komende vijf
tot tien jaar in staat moet zijn, en hoe dat gerealiseerd moet
worden. Uw kamer ontving recent een uitgebreide kabinetsappreciatie van het eerste concept Strategisch Kompas.3 Op dit
moment acht het kabinet de EU onvoldoende geëquipeerd om
deze huidige en toekomstige dreigingen het hoofd te bieden. Een
belangrijk aandachtspunt voor effectievere EU-crisisbeheersing is
de beschikbaarheid van strategische capaciteiten, zoals lucht- en
zeetransport, logistieke faciliteiten, medische capaciteiten en
inlichtingen, waarover de EU lidstaten op dit moment maar in
beperkte mate beschikken. Nederland speelt een actieve rol bij
de vormgeving van het Strategisch Kompas dat onder meer als
doel heeft om de tekortkomingen waar de EU tegenaan loopt als
het gaat om eensgezind en slagvaardig optreden, weg te nemen.

3

Kamerstuk 21 501-28, nr. 229.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

13

De tekortkomingen zullen aanwijzingen zijn voor de investeringen die
nodig zijn, aldus de leden van de fractie van Volt. Vervolgens kunnen de
lidstaten afspraken maken over welk land zich waarin verder zal specialiseren. In het onlangs gepresenteerde coalitieakkoord staat dat Nederland
de militaire samenwerking met omringende landen zal verdiepen en
«onze specialismen» daarbij zal versterken. Is het al helder wat de
Nederlandse militaire specialismen in Europees verband zijn, vragen deze
leden. Welke specialismen zijn dit? Hoe gaat de Minister ervoor
zorgdragen dat de Nederlandse specialismen een aanvulling zijn op de
specialismen van de andere lidstaten?
24. Antwoord van het kabinet
In de Defensievisie 2035 is aangegeven dat Defensie gaat
inzetten op verdere specialisatie binnen de NAVO en EU. Dit
onderwerp wordt nu al geregeld opgebracht in internationaal
verband, en Nederland heeft specialisatie expliciet ingebracht
tijdens de strategische dialoogfase over het Strategisch Kompas
(Kamerstuk 21 501-28, nr. 229). In het coalitieakkoord is aangegeven dat Nederland de samenwerking met omringende Europese
landen wil verdiepen en specialismen wil versterken om de
kwaliteit, kwantiteit en doelmatigheid van onze krijgsmacht te
vergroten. Het kabinet zal de komende periode in gesprek blijven
met andere EU-lidstaten om meer en beter gebruik te maken van
ieders respectieve meerwaarde. Iedere lidstaat heeft van nature
een focus op bepaalde typen capaciteiten en operationele inzet.
Deze vorm van samenwerking tussen lidstaten is geheel
vrijwillig, op basis van kansen die lidstaten gezamenlijk identificeren. Het coalitieakkoord wordt door het kabinet verder
uitgewerkt in de Defensienota. Ook de Nederlandse inzet op dit
thema wordt verder uitgewerkt in de Defensienota. Uw Kamer
ontvangt bovendien nog een brief waarin nader wordt ingegaan
op de rationale van specialisatie, welke vormen mogelijk zijn en
waar kansen en risico’s liggen. Komen tot specialisatie betreft
een langdurig proces. Het is niet van de ene op de andere dag
geregeld, en vraagt bovendien om goede afstemming met onze
internationale partners en bondgenoten.
De VS dreigen om uitsluiting van SWIFT in te zetten als sanctie tegen
Rusland. Dit idee wordt breed gesteund in het Europees Parlement. Dit is
echter een zeer onverstandige actie die voor veel backlash kan zorgen,
aldus de leden van de fractie van Volt. Het als wapen inzetten van SWIFT
drijft niet alleen Rusland verder in de armen van China, maar spoort ook
bondgenoten zoals India aan om zich aan te sluiten bij dit alternatieve
betalingssysteem. De sanctie zou het internationale betalingsverkeer
tijdelijk moeilijk kunnen maken voor Rusland, maar op de langere termijn
leg je een bom onder dit internationale betalingssysteem, zo menen deze
leden. De bekende filosoof Mahbubani legt uit dat het inzetten van de
dollar als wapen het vertrouwen in de dollar als wereldreservemunt
schaadt en dat dit landen aanzet minder afhankelijk te worden van de
dollar. Door eerdere sancties op het gebruik van Amerikaanse creditcards
zijn de Russen al grotendeels op Chinese creditcards overgestapt en de
eerdere dreigementen om Rusland uit te sluiten van SWIFT, hebben er al
toe geleid dat Rusland een alternatief betalingssysteem heeft opgezet. Net
als China. Nu is het alleen nog zaak om die betalingssystemen op elkaar
aan te laten sluiten. China en Rusland zijn al vergevorderd en de huidige
Amerikaanse dreigementen zullen dit proces versnellen. Bovendien kan
deze sanctie het zeer moeilijk en misschien wel onmogelijk voor Europese
landen maken om Rusland te betalen voor gas. De leden van de fractie
van Volt vragen of de Minister ook ziet dat het als wapen inzetten van
SWIFT (een van origine politiek neutraal instituut) gevolgen heeft voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

14

vertrouwen in dit internationale betalingssysteem? Heeft de Minister (en
hebben zijn collega’s) deze lange termijn nadelen voldoende op de radar
om de overweging te kunnen maken of het strategische voordeel op de
korte termijn opweegt tegen de nadelen op de lange termijn? Zo ja, hoe
worden die nadelen ondervangen en hoe wordt dit in het overleg van
aankomende vrijdag meegenomen? Is de Minister bereid om zijn collega’s
te wijzen op de negatieve gevolgen van het inzetten van SWIFT als
sanctiemiddel en naar alternatieven te zoeken?
25. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat een eventuele inval van Rusland in
Oekraïne zware consequenties moet hebben. De op elkaar
afgestemde conclusies van de Noord-Atlantische Raad en de
Europese Raad van 16 december jl. onderstrepen deze boodschap
en zijn daarom zeer welkom. Conform de motie van het lid
Brekelmans c.s.4, zet Nederland zich actief in binnen EU-kader
om een geloofwaardig en zwaar pakket afschrikwekkende
maatregelen voor te bereiden. Daarbij is het van belang om alle
opties tegen het licht te houden. Het is duidelijk dat het
uitsluiten van Rusland van SWIFT verstrekkende gevolgen heeft,
zowel voor het mondiale financiële systeem als voor de Russische
economische positie en die van al haar burgers en bedrijven. Op
de precieze aard van mogelijke sancties die worden overwogen
kan op dit moment echter niet verder worden ingegaan.
Tijdens de ingelaste NAVO-ministeriële zal Nederland onderstrepen dat gezamenlijke actie van NAVO en EU essentieel blijft
in het ontmoedigen van verdere escalerende stappen van
Rusland. Het is niet de verwachting dat bij deze bespreking wordt
ingegaan op de precieze inhoud van eventuele economische
maatregelen.
De leden van de fractie van Volt menen dat, door zoals Bondskanselier
Scholz te bepleiten dat Nordstream 2 gesteund wordt zolang Rusland gas
niet inzet als «geopolitiek wapen», de verantwoordelijkheid bij Rusland
gelegd wordt. Hoe staat de Minister nu tegenover het stopzetten van
Nordstream 2 als sanctie tegen Rusland?
26. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat een eventuele inval van Rusland in
Oekraïne zware consequenties moet hebben. De op elkaar
afgestemde conclusies van de Noord-Atlantische Raad en de
Europese Raad van 16 december jl. onderstrepen deze boodschap
en zijn daarom zeer welkom. Conform de motie Brekelmans c.s.,
zet Nederland zich actief in binnen EU-kader om een geloofwaardig en zwaar pakket afschrikwekkende maatregelen voor te
bereiden. Daarbij is het van belang om alle opties tegen het licht
te houden. Op de precieze aard van mogelijke sancties die
worden overwogen kan op dit moment echter niet verder worden
ingegaan.
Overigens geldt dat, aangezien Nord Stream 2 over Duits
grondgebied loopt, de certificeringsprocedure van deze
pijpleiding (de goedkeuringsprocedure conform de
EU-gasrichtlijn) wordt behandeld door de bevoegde instantie in
Duitsland (het Bundesnetzagentur). Nederland is niet betrokken
bij deze certificeringsprocedure.

4

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2433.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

15

President Biden zal zich wellicht gedwongen voelen om Poetin te beloven
dat Oekraïne (voorlopig) geen NAVO-lid zal worden om de spanningen af
te doen nemen en Poetin de mogelijkheid te geven om zich zonder
gezichtsverlies terug te trekken. Er heerst echter wel een pro-Europees
sentiment in veel voormalige Sovjetlanden zoals Belarus, Oekraïne en
Kazachstan. Ook zijn er veel Europagezinde Russen. Door niets te doen
om Oekraïne te ondersteunen, wint (de angst voor) Poetin, zo stellen de
leden van de fractie van Volt. Wordt het EU kandidaat-lidmaatschap van
Oekraïne in plaats van het NAVO-lidmaatschap op dit moment serieus
overwogen als strategische zet om een inval af te wenden en de strategische autonomie van de EU te versterken? Ziet de Minister heil in deze
strategie?
27. Antwoord van het kabinet
Op dit moment is er geen sprake van EU kandidaat-lidmaatschap
van Oekraïne. Oekraïne heeft een pro-Europese koers ingeslagen.
Het Associatie Akkoord tussen de EU en Oekraïne biedt op dit
moment voldoende ruimte voor verdieping van de relatie tussen
de EU en haar lidstaten enerzijds en Oekraïne anderzijds.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga achten de eigen soevereiniteit van
landen hoog en zijn in beginsel tegen inmenging in dit soort conflicten. De
leden van de Groep Van Haga spreken echter wel hun grote bezorgdheid
uit over de veiligheidssituatie aan de oostflank van de NAVO en de
Russische troepenopbouw aan de grens met Oekraïne. Zij steunen de lijn
van het kabinet om in te zetten op de-escalatie en onderschrijven met de
grootst mogelijke nadruk het belang om de verhoudingen tussen Rusland
en Oekraïne te herstellen langs diplomatieke weg. Een militair conflict
moet voorkomen worden in het belang van de veiligheid van de inwoners
van Europa en omringende landen. Tegelijkertijd biedt toelating van
Oekraïne tot de NAVO geen oplossing voor dit conflict; dit kan zelfs tot
verdere escalatie leiden. Is de Minister het hiermee eens en kan hij
toezeggen dit standpunt uit te dragen? De leden van de Groep Van Haga
maken zich zorgen over de opmerkingen van de president van de
Verenigde Staten, die niet uitsluit dat Oekraïne lid wordt van de NAVO en
dit als een soort «dreigement» in besprekingen gebruikt. Is de Minister het
met deze leden eens dat dit ongepast is en kan hij dat standpunt
uitdragen?
28. Antwoord van het kabinet
De vraag of Oekraïne zou kunnen toetreden is enkel aan Oekraïne
zelf en de 30 bondgenoten van de NAVO. Nederland staat achter
de toezegging van Boekarest 2008, maar is van mening dat
Oekraïne op dit moment niet aan voorwaarden voor toetreding
voldoet (o.a. op gebied van rechtsstatelijkheid en corruptiebestrijding).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 676, nr. 384

16