Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

30 950

Rassendiscriminatie

Nr. 80

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2015
Uw kamer heeft het kabinet verzocht om een kabinetsreactie op de
aanbevelingen van het VN-comité tegen rassendiscriminatie. Met deze
brief voldoen ik en de Minister van Buitenlandse Zaken aan dat verzoek.
Deze kabinetsreactie gaat mede uit namens mijn ambtsgenoten van
Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Wonen
en Rijksdienst en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
De aanbevelingen van het VN-comité tegen rassendiscriminatie
Racisme, dat wil zeggen discriminatie op grond van afkomst, huidskleur,
of religie is sinds jaar en dag één van de meest voorkomende discriminatiegronden in Nederland. Het is iets waar veel Nederlanders veelvuldig,
soms zelfs dagelijks, mee te maken hebben. Racisme is verboden en
bijzonder pijnlijk voor diegenen die het treft en hun naaste omgeving. Het
belemmert mensen in hun volledige deelname aan de maatschappij en in
hun zelfontplooiing. Het kabinet spant zich daarom in om racisme te
voorkomen en te bestrijden.
Het kabinet beschouwt de aanbevelingen van het VN-comité tegen
rassendiscriminatie als een ondersteuning van de huidige inzet en
stimulans om de aanpak van racisme in Nederland verder te verbeteren.
De Verenigde Naties (VN) hebben een belangrijke rol gespeeld in de
totstandkoming en bevordering van universele mensenrechten en een
internationaalrechtelijk kader ter bestrijding van rassendiscriminatie. Ook
in Nederland is deze invloed duidelijk zichtbaar. Artikel 1 van onze
Grondwet, dat bepaalt dat allen die zich in Nederland bevinden, in gelijke
gevallen gelijk behandeld dienen te worden en dat discriminatie verboden
is, is mede geïnspireerd door de Universele Verklaring van de Rechten van
de Mens van 10 december 1948. De discriminatieverboden in de
Algemene wet gelijke behandeling (Awgb) en het Wetboek van Strafrecht
zijn mede gebaseerd op het Internationale Verdrag inzake de Uitbanning

kst-30950-80
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 950, nr. 80

1

van alle vormen van Rassendiscriminatie (IVUR) van de VN dat het
Koninkrijk op 24 oktober 1966 ondertekende en dat op 9 januari 1972 in
Nederland in werking trad.
Er zijn decennia voorbij sinds de ondertekening van het IVUR en de
totstandkoming van specifieke discriminatieverboden, maar de strijd
tegen racisme is daarmee nog niet voorbij. Wetten beschermen tegen
onrecht, maar voorkomen vooroordelen of onbewuste rassendiscriminatie
niet. De uitbanning hiervan vergt een voortdurende inzet vanuit overheid
en maatschappij. Het is van groot belang dat het principe van
non-discriminatie niet alleen is verankerd in wetgeving maar dat het ook
door de samenleving wordt omarmd. Dat vraagt om continue aandacht en
een gezamenlijke aanpak maar ook tijd en een omslag in denken.
De rol van het VN-comité tegen rassendiscriminatie als toezichthouder
van het IVUR past hierbij. Met alleen de ondertekening van een verdrag
zijn staten niet klaar; de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie vereist een voortdurende inzet. Vanuit dat oogpunt verwelkomt
Nederland de aanbevelingen van het VN-comité tegen rassendiscriminatie
dan ook als een bijdrage ten behoeve van de versterking van de aanpak
tegen rassendiscriminatie in Nederland. In grote lijnen komen haar
aanbevelingen overeen met, en ondersteunen de inzet van het kabinet. Op
enkele thema’s verschilt de visie van het kabinet met de aanbevelingen
van het VN-comité.
Het VN-comité vraagt in haar aanbevelingen aandacht voor zeer uiteenlopende vraagstukken, zoals op het terrein van inburgering, de bevordering
van de onderwijs- en arbeidsmarktpositie van mensen met een migrantenachtergrond, asielbeleid en het maatschappelijke debat in Nederland,
waaronder het vraagstuk Zwarte Piet. Het kabinet reageert op de
aanbevelingen in de bijlage van deze brief1. Hieronder treft uw Kamer de
waardering van de aanbevelingen van het VN-comité, die meer direct de
onderliggende uitgangspunten van de aanpak van dit kabinet tegen
rassendiscriminatie, raken. Het gaat hierbij om meer principiële vragen als
of de aanpak van racisme een apart actieprogramma nodig heeft,
wanneer en op welke manier aandacht nodig is voor specifieke kwetsbare
groepen en hoe de samenwerking met het maatschappelijk middenveld
wordt vormgegeven.
Bijzondere aandacht voor racisme als onderdeel van een bredere
aanpak
Het VN-comité tegen rassendiscriminatie beveelt aan dat er een apart
actieprogramma tegen de bestrijding van rassendiscriminatie wordt
opgesteld. Met het VN-comité tegen rassendiscriminatie is het kabinet van
mening dat de aanpak van racisme bijzondere en herkenbaar aandacht
verdient. Dit impliceert volgens het kabinet echter niet dat er hier een
apart actieprogramma voor dient te worden opgesteld. Het kabinet hecht
juist aan een breed antidiscriminatieprogramma dat alle gronden,
waaronder ras, bestrijkt omdat er veel overeenkomsten zijn in de
onderliggende mechanismes die ten grondslag liggen aan het ontstaan
van vooroordelen en discriminatie. Een effectieve aanpak overstijgt
daarnaast ook vaak de specifieke gronden van discriminatie. Zoals
bijvoorbeeld in het geval van arbeidsmarktdiscriminatie door het bij
aanbestedingen uitsluiten van bedrijven die veroordeeld zijn voor
discriminatie. Maar ook in het zorg dragen voor laagdrempelige antidiscriminatie voorzieningen, waar iedereen, ongeacht de specifieke discriminatiegrond, terecht kan voor melding en advies. De aanpak van discriminatie
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 950, nr. 80

2

op grond van afkomst, religie en huidskleur, zal daarom nadrukkelijk
specifieke attentie worden gegeven in het nieuwe actieprogramma tegen
discriminatie dat de Kamer is toegezegd in het najaar van 2015.
Generieke aanpak en aandacht voor specifieke groepen
Het VN-comité tegen rassendiscriminatie doet verschillende aanbevelingen, waarin zij oproept tot specifieke aandacht voor de versterking van
de positie van etnische minderheden, zoals onder meer in het bijzonder
ten aanzien van Roma en Sinti, en mensen van Afrikaanse afkomst. Het
leidend uitgangspunt van het kabinet is dat generiek overheidsbeleid,
diensten en instellingen, op bijvoorbeeld het vlak van arbeidsmarkt,
onderwijs en huisvesting voor alle burgers in Nederland toegankelijk zijn
en hen gelijke kansen voor ontwikkeling biedt. Het kabinet erkent met het
VN-comité tegen rassendiscriminatie dat er echter ook aandacht nodig is
voor de positie van specifieke kwetsbare groepen, en achtergrondfactoren
en vormen van discriminatie, zoals moslimdiscriminatie, antisemitisme en
anti-zwart racisme. Dit vertaalt zich in sommige gevallen in meer
specifieke maatregelen en in investeringen in kennis over de positie van
bepaalde groepen in de Nederlandse samenleving, alsmede in- en
uitsluitingprocessen die hierin een rol spelen, zoals bijvoorbeeld door de
periodieke SCP integratie rapportages en onderzoek naar ervaren
discriminatie, en monitors m.b.t. de positie van Roma en Sinti. In het
kader van de Nederlandse invulling van het VN-decennium voor mensen
van Afrikaanse afkomst zal zo ook een studie worden gedaan naar de in
VN-verband gebruikte term Afrofobie. In de bijlage bij deze brief wordt
een nadere toelichting gegeven op de hoofdlijnen van de Nederlandse
invulling van het VN-decennium2.
Dialoog met maatschappelijke organisaties
Het VN-comité tegen rassendiscriminatie is een voorstander van
verplichte consultatie van maatschappelijke organisaties op lokaal en
nationaal niveau. Ook het kabinet hecht sterk aan een actieve dialoog met
de samenleving over integratievraagstukken en in het bijzonder de
discussie en samenwerking met maatschappelijke (zelf)organisaties over
discriminatie. In het tegengaan van vooroordelen en de vergroting van
bewustwording van processen van in- en uitsluiting en het bevorderen
van onderling begrip, is maatschappelijk initiatief ook van grote waarde.
Het kabinet kiest hierbij echter voor een flexibele dialoog waarbij
afhankelijk van het onderwerp en de probleemstelling de meest relevante
gesprekspartners uitgenodigd worden voor overleg. Met deze flexibele
dialoog staat de overheid op een actievere wijze in contact met de
samenleving.
Voor een effectieve aanpak van discriminatie is het ook van belang dat
met een grotere kring van betrokkenen wordt gesproken en samengewerkt zoals sociale partners, individuele werkgevers, professionals,
instellingen, en religieuze leiders. Daadwerkelijke verandering in gang
zetten vereist een breed maatschappelijke beweging voor de verwezenlijking van gelijke kansen en een inclusieve samenleving. Discriminatie
gaat ons immers allemaal aan en behelst ook een gezamenlijke
verantwoordelijkheid.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 950, nr. 80

3

Tot slot
In de bijlage3 wordt nader ingegaan op hoe de verschillende aanbevelingen van het VN-comité tegen rassendiscriminatie een stimulans kunnen
zijn om de aanpak van racisme in Nederland verder te verbeteren.
Nederland zal, zoals door VN-comité gevraagd is, volgend jaar een
beperkte rapportage indienen en in 2019 een volledige rapportage
opstellen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 950, nr. 80

4