Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 598

Wijziging van de Wet kinderopvang in verband
met enkele wijzigingen met betrekking tot het
recht op kinderopvangtoeslag

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Inleiding
De combinatie van arbeid en zorg neemt in de maatschappelijke discussie
over de arbeidsmarkt een centrale plaats in. Werkende ouders met een
kind jonger dan twaalf jaar vertegenwoordigen ongeveer 25%1 van de
beroepsbevolking en zijn daarmee één van de steunpilaren van onze
arbeidsmarkt. Deze groep bevindt zich in een drukke fase van het leven en
moet werk en de zorg voor kinderen combineren. De regering vindt het
belangrijk dat mensen in deze drukke levensfase de arbeidsmarkt als
toegankelijk ervaren. Daarom wil de regering dat mensen kunnen blijven
werken als zij kinderen krijgen. Eén van de manieren om dit te bereiken is
het aanbieden van kwalitatief goede, veilige en betaalbare kinderopvang,
waardoor ouders hun handen vrij hebben om de arbeidsmarkt (verder) op
te gaan. Kinderopvang faciliteert ouders in de combinatie van werk en
zorg.
De kinderopvangtoeslag vormt een inkomensafhankelijke tegemoetkoming voor de kosten van kinderopvang. Om recht te hebben op
kinderopvangtoeslag, moeten ouders werken of een traject volgen dat de
kans op werk vergroot.2 Dit is in lijn met het doel van de Wet kinderopvang (Wko), die ouders in staat stelt om werken en de zorg voor
kinderen te combineren.
In dit wetsvoorstel worden vier wijzigingen in de Wko voorgesteld. Twee
van deze wijzigingen zijn van inhoudelijke aard en twee wijzigingen
hebben een meer technisch karakter. Allereerst wordt voorgesteld de
combinatie van arbeid en zorg ook financieel te ondersteunen voor
ouderparen waarin één ouder werkt of een traject naar werk volgt en de
andere ouder een indicatie heeft vanuit de Wet Langdurige Zorg (Wlz).
Daarnaast wordt een ongewenst effect van de werkloosheidstermijn in de
Wko weggenomen door een verlenging van het recht op kinderopvang1
2

kst-35598-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Centraal Bureau voor de Statistiek (2019), Enquête beroepsbevolking 2019.
Een traject dat de kans op werk vergroot, is bijvoorbeeld een opleiding, een re-integratietraject
of een inburgeringscursus. In artikel 1.6 van de Wko zijn de precieze voorwaarden geformuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

1

toeslag in te stellen voor zwangere vrouwen die in hun werkloosheidstermijn zitten. Beide wijzigingen vragen een aanpassing in de uitvoering
van de kinderopvangtoeslag. Deze maatregelen hebben gevolgen voor de
Rijksbegroting en gemiddeld een positief inkomenseffect voor
huishoudens. De andere twee wijzigingen – voor mbo-studenten en het
herstel van de koppeling met de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB
2001) – zijn van meer technische aard. Deze laatste twee wijzigingen
hebben geen of slechts beperkte gevolgen voor de uitvoering en de
Rijksbegroting. Het herstellen van de koppeling met de Wet IB 2001 kan
financiële implicaties hebben voor een klein deel van de huishoudens.
Het beoogde tijdstip van inwerkingtreding van de voorgestelde wijzigingen is 1 januari 2021. In de volgende hoofdstukken wordt voor elk
onderwerp afzonderlijk de probleemanalyse, de hoofdlijnen van elk
voorstel, en de implicaties van elk voorstel voor ouders, regeldruk en
uitvoering opgenomen. De financiële gevolgen en uitkomsten uit
adviezen, uitvoeringstoetsen en consultaties worden na deze afzonderlijke
hoofdstukken, gezamenlijk beschreven.
2. Wlz-indicatie
Om in aanmerking te komen voor kinderopvangtoeslag dienen beide
partners arbeid te verrichten of een traject naar werk te volgen. Een gezin
waarin de ene ouder werkt en de andere ouder een Wlz-indicatie heeft,
komt tot op heden niet in aanmerking voor kinderopvangtoeslag. Dit
omdat één van de ouders in het gezin geen arbeid verricht of een traject
daartoe volgt. Recent zijn er een aantal casussen naar voren gekomen uit
burgerbrieven en zijn er Kamervragen3 gesteld over deze specifieke groep
gezinnen. Deze gezinnen zitten in een moeilijke positie aangezien de
ouders met een Wlz-indicatie niet (makkelijk) voor hun kinderen kunnen
zorgen. Zij hebben immers zelf continu en blijvend zorg nodig. Om
werken voor de ouder beter mogelijk en financieel lonender te maken
wordt voorgesteld om de bovengenoemde groep recht te geven op
kinderopvangtoeslag. De voorgestelde wijziging van de Wko regelt dat
huishoudens waarin één van de partners werkt of een traject naar werk
volgt en de andere partner een permanente Wlz-indicatie heeft, ook
aanspraak kunnen maken op kinderopvangtoeslag.
2.1. Hoofdlijnen van het voorstel
In de huidige situatie kunnen ouders die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag en om een sociale of medische reden (tijdelijk) niet voor hun
kinderen kunnen zorgen, bij de gemeente terecht voor een tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang. Het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid heeft geld beschikbaar gesteld aan gemeenten via
het gemeentefonds om ouders die vanwege een sociale of medische
indicatie (SMI) niet in staat zijn om voor hun kinderen te zorgen, tegemoet
te komen in de kosten van kinderopvang. De redenen waardoor en de
periode waarin ouders niet in staat zijn om te werken, of voor hun
kinderen te zorgen verschillen sterk. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn
wanneer een ouder een GGZ-dagbehandeling volgt om te herstellen van
een depressie, een burn-out heeft (gehad), of intensief moet revalideren.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een zorgvuldige vormgeving van
SMI in hun gemeente en bepalen wie in aanmerking komt voor SMI.
Gemeenten hebben beleidsvrijheid in de vormgeving van hun SMI-beleid
en de gestelde eisen. Zij kunnen bepalen wanneer en voor welke groepen
zij SMI toekennen. Voor deze invulling is gekozen omdat gemeenten
dichter bij de burger staan. Zij zijn het best in staat om een afweging te
3

Aanhangsel van de handelingen II 2017/18, 2395.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

2

maken per casus en maatwerk te bieden. Het kan daardoor voorkomen dat
de invulling van het gemeentelijk beleid rondom SMI per gemeente
verschilt.
Ook huishoudens waarin één van de ouders een Wlz-indicatie heeft
kunnen nu bij gemeenten aankloppen voor een tegemoetkoming in de
kosten voor kinderopvang op basis van SMI. Doorgaans is dit een
tijdelijke tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang, bedoeld om
gezinnen te ondersteunen totdat beide ouders (weer) kunnen werken en
recht krijgen op kinderopvangtoeslag of één van de ouders weer voor de
kinderen kan zorgen. In tegenstelling tot andere groepen die een beroep
kunnen doen op een tegemoetkoming op basis van SMI, is de groep
mensen met een Wlz-indicatie uniform. De criteria om in aanmerking te
komen voor een Wlz-indicatie zijn strikt opdat alleen mensen die
voortdurend intensieve zorg nodig hebben deze indicatie krijgen.
Personen met een Wlz-indicatie hebben blijvend 24 uur per dag zorg in
nabijheid nodig of staan 24 uur per dag onder permanent toezicht. Voor
deze personen is (weer) aan het werk gaan geen reële optie, en is het
zorgen voor de kinderen moeilijk tot zelfs onmogelijk.
De ernstige en blijvende situatie waarin personen met een Wlz-indicatie
zitten, zonder uitzicht op herstel of (ander) werk, en het feit dat het gaat
om een landelijk, duidelijk afgebakende groep, maakt lokaal maatwerk ten
aanzien van een tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang niet
voor de hand liggend. SMI biedt in deze situatie waarschijnlijk onvoldoende een oplossing. De combinatie van de zware zorgcriteria en de
permanente status van deze situatie maakt dat er feitelijk geen andere
oplossing is dan het recht op kinderopvangtoeslag uit te breiden voor
deze ouders. SMI wordt vaak tijdelijk ingezet, om vervolgens te evalueren
of de situatie verbeterd is en, indien nodig, te verlengen. Sommige
gemeenten stellen een maximum aan het aantal keer dat verlengd kan
worden. Het is voor deze groep daarnaast goed mogelijk om een
tegemoetkoming op landelijk niveau te regelen. Om ervoor te zorgen dat
ook deze gezinnen arbeid en zorg kunnen combineren is het wenselijk om
de wet aan te passen.
Ouders krijgen de kinderopvangtoeslag met als doel om de combinatie
van zorg en arbeid of de toeleiding daartoe te stimuleren. Om deze reden
is ervoor gekozen om het recht op kinderopvangtoeslag alleen te laten
gelden voor huishoudens waarvan één van de partners een permanente
Wlz-indicatie heeft en de andere partner werkt of een traject naar werk
volgt. Hiermee wordt beoogd dat het doel van de Wko, namelijk het
combineren van arbeid en zorg voor de kinderen, gewaarborgd blijft.
Gezinnen waarbij dit niet het geval is, omdat de andere partner niet werkt,
of bijvoorbeeld ook een Wlz-indicatie heeft, krijgen geen recht op
kinderopvangtoeslag. Zij kunnen nog steeds bij de gemeenten een
aanvraag doen op een tegemoetkoming in de kosten voor kinderopvang
op basis van SMI.
In bijzondere situaties worden ook tijdelijke Wlz-indicaties verstrekt. Dit
betreft een indicatie voor een periode van zes maanden tot en met drie
jaar. Een tijdelijke Wlz-indicatie wordt bijvoorbeeld gegeven wanneer
iemand intensief moet revalideren na een ongeluk. Deze groep is minder
uniform, en daarom is maatwerk passender. De wet wordt voor deze
groep niet aangepast. Ouders met een tijdelijke Wlz-indicatie kunnen zich
wenden tot de gemeente voor SMI. Andere tijdelijke situaties (ouders die
ziek zijn, of tijdelijk arbeidsongeschikt zijn) zijn ook aangewezen op SMI.
Op gemeentelijk niveau is maatwerk beter mogelijk, en is het ook goed
mogelijk mensen tijdelijk een passend aanbod te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

3

Er zijn ook andere groepen die niet (meer) kunnen werken en die daardoor
niet kunnen voldoen aan de eisen die in de Wko gesteld worden om
aanspraak te kunnen maken op kinderopvangtoeslag. Dit betreft onder
meer ouders die deels of volledig (duurzaam) arbeidsongeschikt zijn
geworden. Omdat de mate van arbeidsongeschiktheid niet alleen
afhankelijk is van de functionele mogelijkheden en beperkingen van
mensen maar ook op basis van de mate van loonverlies van de werknemer, is er sprake van een andere situatie dan bij ouders met een
Wlz-indicatie. Sommige ouders die arbeidsongeschikt zijn, kunnen (na een
periode) wel weer aan het werk of zullen nog wel in staat zijn om voor hun
kinderen te zorgen, terwijl anderen daar misschien (tijdelijk) niet toe in
staat zijn. Voor deze groep blijft maatwerk daarom nodig. De gemeente is
in hun invulling van het SMI-beleid het best in staat om maatwerk te
bieden aan betreffende personen.
2.2. Gevolgen voor burgers en uitvoering
De gevolgen van deze wetswijziging voor burgers zijn beperkt. Een
beperkte groep ouders krijgt met deze voorgestelde wetswijziging recht
op kinderopvangtoeslag, terwijl zij dit voorheen niet hadden. Er zijn in
Nederland ongeveer 5.000 kinderen in de leeftijd tot en met 11 jaar4 die
ouders hebben met een Wlz-indicatie. Het valt nog niet te zeggen hoeveel
van deze ouders aan de voorwaarden van de kinderopvangtoeslag zullen
voldoen en met deze wetswijziging recht zullen krijgen op kinderopvangtoeslag of daar gebruik van gaan maken.
Voor gemeenten geldt dat er een groep ouders uit de SMI-doelgroep
wegvalt. Voor kinderopvangorganisaties verandert er weinig. Mogelijk
gaan er iets meer kinderen naar de kinderopvang omdat een beperkte
groep ouders recht krijgt op kinderopvangtoeslag.
2.2.1. Doenvermogentoets
Momenteel moet de betreffende groep ouders de tegemoetkoming in de
kosten van kinderopvang op basis van SMI bij de gemeente aanvragen.
Het verschilt per gemeente hoe dit is vormgegeven en hoeveel actie
ouders moeten ondernemen om SMI aan te vragen en dit toegekend te
krijgen. In de nieuwe situatie vraagt deze groep ouders bij de Belastingdienst/Toeslagen kinderopvangtoeslag aan. Dat is een vergelijkbare
handeling. Ouders die al recht hebben op kinderopvangtoeslag moeten
het aan de Belastingdienst/Toeslagen doorgeven als één van hen een Wlz
indicatie krijgt.
In het portaal van de Belastingdienst/Toeslagen kan na inwerkingtreding
van de voorgestelde wijziging worden aangegeven dat een ouder of de
partner een Wlz-indicatie heeft. De ouder hoeft geen bewijsstukken of
documenten te overhandigen, omdat de Belastingdienst/Toeslagen bij het
Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) kan verifiëren of iemand een
Wlz-indicatie heeft. Als uit het CIZ-register blijkt dat de ouder een
Wlz-indicatie heeft, en beide partners voldoen aan de overige eisen die
gelden om aanspraak te kunnen maken op kinderopvangtoeslag, dan
krijgen de ouders recht op kinderopvangtoeslag. Omdat het om een
permanente Wlz-indicatie gaat, hoeft de Belastingdienst niet tussentijds te
controleren of de indicatie vervalt.

4

CBS, Monitor Langdurige Zorg (2018, juni). Aantal personen met een Wlz-indicatie naar leeftijd
van kinderen op 31-12-2016. Geraadpleegd van https://www.monitorlangdurigezorg.nl/
publicaties/publicaties-2018/personen-met-een-wlz-indicatie-naar-leeftijd-van-kinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

4

De Belastingdienst/Toeslagen krijgt bij de uitvraag bij het CIZ geen
specifieke informatie over de medische situatie van de toeslagontvanger.
In het register waar de Belastingdienst toegang tot zou krijgen is alleen
zichtbaar of iemand een Wlz-indicatie heeft, maar er is geen onderbouwing of reden voor deze indicatie. Zodoende kan de Belastingdienst
geen specifieke medische gegevens te zien krijgen. Mocht de Wlz-status
van iemand vervallen5 dan moet de ouder dit doorgeven aan de
Belastingdienst/Toeslagen en dan vervalt het recht op toeslag, tenzij de
ouder (weer) gaat werken. Dit sluit aan bij de huidige systematiek van het
toekennen van de kinderopvangtoeslag waarin ouders wijzigingen die
relevant zijn voor het recht op en de hoogte van kinderopvangtoeslag
moeten doorgeven.
Het (tijdig) doorgeven van wijzigingen (in inkomen, in uren opvang) aan
de Belastingdienst/Toeslagen vraagt om een proactieve houding van
ouders. Circa een kwart van de ouders die kinderopvangtoeslag aanvraagt
vindt het aanvragen van kinderopvangtoeslag ingewikkeld.6 Het verkeerd
doorgeven van gegevens kan leiden tot een onjuiste toeslag en mogelijk
tot (hoge) terugvorderingen of nabetalingen. Ouders met een
Wlz-indicatie, dan wel hun partners, zullen mogelijk ook moeite hebben
met het tijdig doorgeven van wijzigingen. Om deze reden is bij het
invulling geven aan deze wijziging, gekeken naar de mogelijkheden om
ouders hierin te ondersteunen.
Er is onderzocht of de Belastingdienst/Toeslagen toegang kan krijgen tot
gegevens van ouders bij CIZ, zodat zij ouders actief kunnen informeren
over hun aanspraak op kinderopvangtoeslag. Gegevens van CIZ bevatten
echter veel medische informatie die privacygevoelig zijn. Daarnaast heeft
het grootste deel van de cliënten met een Wlz-indicatie geen jonge
kinderen waardoor zij geen aanspraak kunnen maken op kinderopvangtoeslag. Het is daarom als niet proportioneel beoordeeld dat de
Belastingdienst/Toeslagen inzicht krijgt in alle gegevens die bij CIZ
beschikbaar zijn.
Daarnaast is er op dit moment in den brede aandacht voor het voorkomen
van (hoge) terugvorderingen bij het aanvragen van kinderopvangtoeslag
en het terugbetalen aan de Belastingdienst, binnen het verbetertraject
kinderopvangtoeslag.7 Zo wordt er gewerkt aan het eerder signaleren van
afwijkingen ten opzichte van de aanvragen, op het beter begeleiden van
ouders met grote kans op terugvorderingen en op het verbeteren van de
digitale dienstverlening zodat ouders beter ondersteund kunnen worden
bij het aanvragen/doorgeven van wijzigingen.
2.2.2. Inkomenseffecten
De verwachte inkomenseffecten zullen per huishouden verschillen en zijn
afhankelijk van de gemeente waarin de ouder woont en hoe deze
gemeente invulling heeft gegeven aan haar SMI-beleid. Gemeenten
bepalen nu voor hoeveel uur zij een tegemoetkoming op basis van SMI
toekennen en hoe hoog de eventuele eigen bijdrage is. Hoe meer de
gemeentelijke regeling lijkt op de regelgeving in de Wko, hoe beperkter
het inkomenseffect van deze maatregel is. Gemiddeld zal het inkomens-

5

In enkele gevallen zou de gezondheid onverwachts toch nog kunnen verbeteren. Dit zal, gezien
de ernst en blijvende situatie van personen met een Wlz-indicatie heel weinig gebeuren. In
enkele individuele gevallen kan toch verbetering ontstaan of kan iemand er de voorkeur aan
geven om in de WMO te komen. In dat geval vervalt het recht op kinderopvangtoeslag.
6
SCP (2018). Kijk op kinderopvang. Geraadpleegd van https://www.scp.nl/Publicaties/
Alle_publicaties/Publicaties_2018/Kijk_op_kinderopvang.
7
Kamerstukken II, 2018/19, 31 322, nr. 379.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

5

effect waarschijnlijk positief zijn, maar dat zou per gemeenten kunnen
verschillen. Het inkomenseffect is sterk positief voor ouders die door de
wetswijziging recht krijgen op kinderopvangtoeslag, maar in hun
gemeente niet in aanmerking kwamen voor SMI of slechts een beperkt
aantal uur kinderopvang vergoed kregen.
2.2.3. Regeldruk effecten
De wetswijziging heeft geen gevolgen voor de regeldruk omdat de
administratieve lasten van de aanvraag van de kinderopvangtoeslag
vergelijkbaar zijn met die van een aanvraag voor SMI. Om in aanmerking
te komen voor een tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang zullen
de betreffende huishoudens, in plaats van een aanvraag te doen bij hun
gemeente, een aanvraag doen bij de Belastingdienst/Toeslagen.
2.2.4. Uitvoering
In het portaal waar ouders een aanvraag doen voor kinderopvangtoeslag,
Mijn Toeslagen, zal er een mogelijkheid komen om aan te geven dat de
aanvrager of de partner een Wlz-indicatie heeft. Daarvoor zal het portaal
van de Belastingdienst/Toeslagen moeten worden aangepast.
CIZ stelt Wlz-indicatiestellingen vast in het Indicatieregister. Om te kunnen
bepalen of iemand aanspraak kan maken op toeslag, moet de Belastingdienst/Toeslagen toegang krijgen tot het register om te kunnen
beoordelen of de aanvrager of diens partner een indicatie heeft. In dit
register staat alleen of iemand een Wlz-indicatie heeft of niet. Er staat niet
waarom iemand een indicatie heeft. Ook andere medische informatie
wordt in het register niet kenbaar gemaakt. Er kan een systeemkoppeling
worden gelegd tussen de Belastingdienst/Toeslagen en het CIZ om de
benodigde gegevens te verkrijgen. Een systeemkoppeling is een veilige en
bewezen manier van gegevens verstrekken, omdat er alleen toegang is
voor geauthentiseerde en geautoriseerde gebruikers. Als deze systeemkoppeling is gelegd, kan de Belastingdienst/Toeslagen na aanvraag van
een ouder, op basis van BSN-gegevens, in het register opvragen of
iemand een Wlz-indicatie heeft. De Belastingdienst kan per cliënt – als er
recht is op kinderopvangtoeslag – een abonnement nemen zodat er een
signaal verzonden wordt als de Wlz-status van de aanvrager of diens
partner wijzigt (in de praktijk: vervalt). Dit ter voorkoming dat eventuele
verkeerde aanvragen leiden tot grote terugvorderingen.
In de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir) is geregeld
dat de Belastingdienst/Toeslagen de kinderopvangtoeslag uitvoert. Artikel
38 Awir biedt een wettelijke grondslag voor levering van de benodigde
persoonsgegevens. De Belastingdienst is bevoegd om belanghebbenden
te vragen gegevens en inlichtingen te verstrekken die voor de beoordeling
van de aanspraak van belang kunnen zijn. Ook is de Belastingdienst/
Toeslagen bevoegd om gegevens en inlichtingen die van belang kunnen
zijn voor de uitvoering van de kinderopvangtoeslag op te vragen bij
lichamen die hoofdzakelijk uitvoering geven aan het beleid van het Rijk.
De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) geeft aan dat
persoonsgegevens alleen kunnen worden verwerkt op een wijze die ten
opzichte van de betrokkene rechtmatig, behoorlijk en transparant is. Voor
deze wetswijziging is het noodzakelijk dat gegevens over een Wlz-indicatie
aan de Belastingdienst/Toeslagen worden verstrekt zodat de dienst kan
beoordelen of er recht bestaat op kinderopvangtoeslag. De levering van
de gegevens is in het belang van de ouder(s). Er is recht op kinderopvangtoeslag indien de ouder een Wlz-indicatie heeft en zijn of haar partner
voldoet aan de overige eisen van de Wko. Ook betreft het een proportionele uitvraag door de Belastingdienst/Toeslagen om vast te kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

6

stellen dat een ouder aanspraak maakt op kinderopvangtoeslag en om de
arbeid en zorg combinatie voor de partner van de ouder met een
Wlz-indicatie financieel mogelijk te maken. Daarnaast beperkt het gegeven
zich tot de vraag of een ouder of diens partner inderdaad voorkomt in het
register van CIZ zoals de ouder zelf heeft aangegeven. In het register waar
de Belastingdienst toegang tot krijgt is alleen zichtbaar of iemand een
Wlz-indicatie heeft, maar er is geen onderbouwing of reden voor deze
indicatie. Zodoende kan de Belastingdienst geen specifieke medische
gegevens te zien krijgen.
3. Werkloosheidstermijn en zwangerschap
De huidige vormgeving van de werkloosheidstermijn voor de kinderopvangtoeslag in de Wko levert een ongewenst effect op. De voorgestelde
wijziging ondervangt dit door de werkloosheidstermijn te verlengen voor
zwangere en net bevallen vrouwen.
3.1. Hoofdlijnen van het voorstel
Een ouder of zijn partner die arbeid verricht en op basis daarvan recht
heeft op kinderopvangtoeslag, behoudt na beëindiging van de arbeid drie
kalendermaanden dezelfde aanspraak op kinderopvangtoeslag als voor
die beëindiging. Iedere ouder heeft recht op deze drie maanden
«werkloosheidstermijn» ongeacht de aanleiding voor het beëindigen van
de arbeid. De werkloosheidstermijn stelt ouders in staat nieuw werk te
vinden, zonder dat de kinderopvangtoeslag direct eindigt na beëindiging
van de arbeid. Dit voorkomt dat de ouders (in de meeste gevallen)
noodgedwongen ook de kinderopvang moeten beëindigen. Met de
werkloosheidstermijn wordt ook voorkomen dat de ouder – bij noodgedwongen beëindiging van de kinderopvang- voor een ander kinderdagverblijf moet kiezen op het moment dat de ouder weer aan het werk gaat
omdat er inmiddels een wachtlijst is ontstaan op de initiële kinderopvanglocatie.
Een recente uitspraak van de rechtbank Overijssel8 heeft een knelpunt in
de werkloosheidstermijn aan het licht gebracht. Het knelpunt betreft de
samenloop van de werkloosheidstermijn van de ouder en de zwangerschap. Vrouwen wier werkloosheidstermijn samenvalt met de periode
rond de bevalling, kunnen niet effectief gebruik maken van de (volledige)
drie maanden werkloosheidstermijn. Dit omdat werkgevers, conform de
Atw, vrouwen in de vier weken voor de vermoedelijke bevallingsdatum en
in de zes weken na de bevallingsdatum geen arbeid mogen laten
verrichten. Deze uitwerking levert een ongewenst effect op.
Voorbeeld ongewenst effect
Een vrouw verliest 4 weken voor haar vermoedelijke bevallingsdatum haar baan. In de huidige situatie gaat haar werkloosheidstermijn van 3 maanden vanaf dat moment in. Echter, omdat zij nog 4
weken te gaan heeft tot haar vermoedelijke datum van bevalling,
mag een werkgever conform de Atw deze vrouw geen arbeid laten
verrichten. Wanneer de vrouw bevalt op de vermoedelijke datum van
bevalling, dan mag een werkgever 6 weken na deze datum van
bevalling deze vrouw geen arbeid laten verrichten. De totale duur
waarbinnen een werkgever deze vrouw geen arbeid mag laten
verrichten, namelijk 10 weken, valt in dit voorbeeld volledig in de
werkloosheidstermijn. De vrouw kan daarmee dus niet optimaal
gebruik maken van de werkloosheidstermijn.
8

Uitspraak Rechtbank 6 december 2018, ECLI:NL:RBOVE:2018:4686.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

7

Onderhavig wetsvoorstel neemt dit ongewenste effect weg door voor
zwangere vrouwen de werkloosheidstermijn te verlengen met de duur dat
deze samenvalt met de periode die loopt van 28 dagen voor de datum van
de vermoedelijke bevalling, tot 42 dagen na de bevalling.9 De duur van de
verlengde werkloosheidstermijn hangt samen met drie factoren: de datum
van de arbeidsbeëindiging, de vermoedelijke bevallingsdatum en de
werkelijke bevallingsdatum. De totstandkoming van de duur wordt op
basis van onderstaande twee voorbeelden verhelderd.
Net zoals tijdens de reguliere werkloosheidstermijn, zal er gedurende de
verlengde werkloosheidstermijn aanspraak blijven bestaan op kinderopvangtoeslag voor de kinderen die reeds naar de opvang gaan. Zodoende
hebben zwangere vrouwen een aaneengesloten periode met behoud van
aanspraak op kinderopvangtoeslag. Ze hebben zodoende de mogelijkheid
om te beginnen met het verrichten van arbeid bij een werkgever en
gebruik te blijven maken van de kinderopvang.
Voorbeelden verlenging werkloosheidstermijn
Voorbeeld 1
In de casus zoals hierboven beschreven zal de werkloosheidstermijn
met 10 weken worden verlengd, omdat dit de termijn is dat de
werkloosheidstermijn samenvalt met de termijn dat de vrouw geen
arbeid mag verrichten op grond van de Atw.
Voorbeeld 2
Een vrouw verliest haar baan 1 week na haar bevalling. Dan resteren
er op grond van het voorgestelde wetsartikel nog 5 weken waarin zij
wettelijk gezien geen arbeid mag verrichten. (6 weken min 1 week).
De werkloosheidstermijn wordt in dit geval met 5 weken verlengd.
De verlengde werkloosheidstermijn geldt voor alle zwangere vrouwen die
werkloos worden rondom de uitgerekende datum van de bevalling, dus
ook zelfstandigen. In andere situaties waarbij een ouder niet kan beginnen
aan een nieuwe baan, geldt dit ongewenste effect binnen de kinderopvangtoeslag niet. Ouders die bijvoorbeeld vanwege ziekte niet kunnen
beginnen aan een nieuwe baan en om een sociaal of medische indicatie
niet voor hun kinderen kunnen zorgen – kunnen bij de gemeenten een
aanvraag indienen voor een tegemoetkoming in de kosten voor kinderopvang.
3.2. Duur van de verlengde werkloosheidstermijn
Omdat de duur van de verlengde werkloosheidstermijn afhankelijk is van
de drie bovengenoemde factoren die per persoon verschillen, verschilt de
precieze verlenging per casus. De werkloosheidstermijn wordt verlengd
met het exacte aantal dagen dat een zwangere vrouw geen effectief
gebruik kan maken van de werkloosheidstermijn, vanwege haar zwangerschap. Er zijn vier situaties waarin de werkloosheidstermijn samenvalt
met de periode waarop de vrouw niet mag werken:
1. verlies van baan meer dan 4 weken vóór de vermoedelijke bevallingsdatum10;

9

Deze perioden zijn conform artikel 4.6 Atw, gedurende een werkgever een vrouw geen arbeid
mag laten verrichten.
10
En ten minste één dag van de werkloosheidstermijn valt in de periode dat de vrouw niet mag
werken op grond van de Atw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

8

2.
3.
4.

verlies van baan vóór daadwerkelijke bevalling en de vermoedelijke
bevallingsdatum is binnen 4 weken;
verlies van baan vóór daadwerkelijke bevalling, maar ná de vermoedelijke bevallingsdatum;
verlies van baan na de daadwerkelijke bevallingsdatum.

In situatie 1 t/m 3 is de vrouw nog niet bevallen op het moment van de
arbeidsbeëindiging. Indien de arbeid wordt beëindigd na de bevallingsdatum, dan geldt situatie 4. Onderstaande tabel geeft de verschillende
situaties weer en wat dit betekent voor de extra werkloosheidstermijn.

Mogelijke
situaties

1

2

3

4

Vrouwen die
vóór de 28 dagen
voor de
vermoedelijke
bevallingsdatum
ontslagen
worden.

Vrouwen die in
de 28 dagen
voorafgaand
aan de
vermoedelijke
bevallingsdatum
ontslagen
worden.
De resterende
dagen van de 28
dagen voor de
vermoedelijke
bevallingsdatum
na ontslag, plus
6 weken, plus de
dagen tussen de
werkelijke en
uitgerekende
bevallingsdatum1.
Stel een vrouw
verliest 20
dagen voor de
uitgerekende
datum haar
baan. De
werkloosheidstermijn wordt
verlengd met 62
dagen (20+42)
plus het verschil
tussen de
uitgerekende
datum en de
bevallingsdatum. Bevalt de
vrouw bijvoorbeeld 14 dagen
vóór de
uitgerekende
datum dan
wordt de
werkloosheidstermijn met 48
dagen verlengd.

Vrouwen die in
de dagen tussen
de vermoedelijke en
werkelijke
bevallingsdatum
ontslagen
worden.
6 weken plus de
resterende
dagen tussen de
werkelijke en
vermoedelijke
bevallingsdatum
na ontslag.

Vrouwen die
binnen 42 dagen
na de bevallingsdatum ontslagen
worden.

Stel een vrouw
verliest haar
baan 5 dagen na
haar uitgerekende datum,
maar ze is nog
niet bevallen.
Dan wordt haar
werkloosheidstermijn verlengd
met het aantal
dagen resterend
tot de bevallingsdatum plus
42 dagen. Stel
dat de vrouw 14
dagen ná de
uitgerekende
datum bevalt,
dan wordt de
werkloosheidstermijn met 51
dagen verlengd.

Stel een vrouw
verliest haar baan
10 dagen na haar
bevallingsdatum.
Dan wordt de
werkloosheidstermijn verlengd met
32 dagen.

Extra
10 weken plus de
werkloosheids- dagen tussen de
termijn
werkelijke en
vermoedelijke
bevallingsdatum.

Voorbeelden

1

Stel een vrouw
verliest 40 dagen
voor haar
uitgerekende
datum haar
baan. Haar
uitlooptermijn
wordt verlengd
met 10 weken
plus het verschil
tussen de
uitgerekende
datum en de
bevallingsdatum.
Bevalt de vrouw
bijvoorbeeld 14
dagen ná de
uitgerekende
datum, dan krijgt
zij 84 extra dagen
werkloosheidstermijn.

De resterende
dagen van de 42
dagen na de
werkelijke
bevallingsdatum
na ontslag.

Het aantal dagen tussen de werkelijke en vermoedelijke bevallingsdatum kan ook negatief zijn.

3.3. Gevolgen voor burgers en uitvoering
Van het totaal aantal huishoudens dat kinderopvangtoeslag ontvangt,
ongeveer 550.000, gaat het naar schatting om circa 700 huishoudens per
jaar voor wie de wijziging gevolgen kan hebben. Omdat de beoogde
wetswijziging om een verlenging van de werkloosheidstermijn gaat,
betreft het hier enkel gezinnen waarvan er al minstens één kind naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

9

opvang gaat waarvoor kinderopvangtoeslag wordt ontvangen en waar de
opvang en de toeslag doorloopt tijdens de werkloosheidstermijn.
3.3.1. Doenvermogentoets
Ouders zijn zelf verantwoordelijk voor het doorgeven van wijzigingen die
van invloed zijn op hun kinderopvangtoeslag. Zo ook als de verrichte
arbeid die recht gaf op kinderopvangtoeslag wordt beëindigd. In de
huidige situatie zetten ouders hun kinderopvangtoeslag stop als het recht
hierop is komen te vervallen. Na beëindiging van de arbeid moet een
ouder zelf rekening houden met de werkloosheidstermijn en daarna pas
de kinderopvangtoeslag stopzetten bij de Belastingdienst/Toeslagen.
Informatie hierover is beschikbaar op de site van de Belastingdienst/
Toeslagen. De uitzondering voor zwangere vrouwen wordt toegevoegd
aan deze informatie. Met de Belastingdienst wordt gekeken hoe dit goed
gecommuniceerd kan worden. Door aan te sluiten bij deze praktijk, blijft
het aantal wijzigingen dat de ouder moet doorgeven beperkt tot één.
3.3.2. Inkomenseffecten
Een kleine groep ouders krijgt een langere werkloosheidstermijn,
waardoor hun recht op kinderopvangtoeslag langer doorloopt. Er is
daarmee sprake van een positief inkomenseffect voor deze groep.
3.3.3. Regeldruk effecten
De wetswijziging heeft implicaties voor de regeldruk van burgers. Het
proces rondom het stopzetten van de kinderopvangtoeslag verandert niet.
Om in aanmerking te komen voor een verlenging van de werkloosheidstermijn hoeft de vrouw in kwestie geen andere handelingen te verrichten
dan zij reeds moest bij beëindiging van het arbeidscontract. De wetswijziging stelt alleen het moment uit dat de ouder de kinderopvangtoeslag
stop moet zetten indien er geen werkhervatting plaatsvindt. Wel dient de
ouder zelf uit te rekenen voor hoeveel dagen extra werkloosheidstermijn
zij in aanmerking komt.
Naar verwachting besteedt een ouder gemiddeld 0,5 uur aan het
berekenen van het extra werkloosheidstermijn. Daarnaast zal een ouder
gemiddeld 0,75 uur besteden aan het verzamelen en versturen van de
benodigde bewijsstukken aan de Belastingdienst/Toeslagen. Ouders
worden eenmalig geconfronteerd met de extra tijdsbesteding, bij het
stoppen van de kinderopvangtoeslag. Het voorliggend voorstel betekent
een berekende feitelijke regeldrukverhoging voor ouders van 1.050 uur.
Gegeven het standaard uurtarief van € 15 dat wordt gerekend voor
burgers, kan de regeldrukverhoging gewaardeerd worden op circa
€ 15.750 per jaar.
Eenmalig vs.
Structureel

Berekenen extra werkloosheidstermijn
Aanleveren bewijsstukken

Gemiddelde
tijdsbesteding in
uren

Totaal in uren

+ 0,5 uur
+ 1,0 uur

+ 350
+ 700

Eenmalig
Eenmalig

Naast het feitelijk tijdsverlies ondervinden ouders ook vaak hinder van de
complexiteit van de regeling en onzekerheid die hiermee gemoeid gaat:
de gepercipieerde regeldruk. Het voorliggende voorstel verandert niets
aan de onzekerheid, omdat de werkloosheidstermijn berekend kan
worden aan de hand van twee vaststaande data. Dit hoeft niet van tevoren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

10

berekend te worden, maar kan na de bevalling plaatsvinden bij het
stopzetten van de kinderopvangtoeslag. De complexe berekening van de
extra werkloosheidstermijn voegt wel een nieuwe complexiteit toe aan de
kinderopvangtoeslag die de gepercipieerde regeldruk vergroot.
3.3.4. Uitvoering
In het proces zetten ouders zelf hun kinderopvangtoeslag stop. Als de
Belastingdienst/Toeslagen constateert dat een moeder langer kinderopvangtoeslag heeft ontvangen dan waar zij op basis van de beschikbare
gegevens recht op had, dan zal de Belastingdienst/Toeslagen haar
benaderen. De Belastingdienst/Toeslagen zal dan vragen om nadere
bewijsstukken. In het geval dat de langere periode samenhangt met de
zwangerschap, betreft dit nadere bewijsstukken over de uitgerekende en
daadwerkelijke bevallingsdatum.
In de Wko is geregeld dat de Belastingdienst de kinderopvangtoeslag
uitvoert. Hierop is de Awir van toepassing. In de Awir is geregeld dat de
Belastingdienst om deze taak uit te voeren, bevoegd is om belanghebbenden te vragen gegevens en inlichtingen te verstrekken die voor de
beoordeling van de aanspraak van belang kunnen zijn. De Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG) geeft aan dat persoonsgegevens alleen kunnen worden verwerkt op een wijze die ten opzichte van
de betrokkene rechtmatig, behoorlijk en transparant is. Voor deze
wetswijziging is het noodzakelijk dat de Belastingdienst kan vaststellen
wanneer de arbeid van de vrouw is beëindigd en wat haar uitgerekende
en daadwerkelijke datum van bevalling waren, om vast te stellen hoe lang
het recht op kinderopvangtoeslag doorloopt.
Het betreft een proportionele uitvraag door de Belastingdienst/Toeslagen
om vast te kunnen stellen of er recht op een langere werkloosheidstermijn
is. De vraag beperkt zich tot nadere bewijsstukken voor de uitgerekende
en daadwerkelijke datum van bevalling, waarmee de Belastingdienst/
Toeslagen deze ouders rechtmatig kinderopvangtoeslag kan verstrekken.
4. Studenten en het recht op kinderopvangtoeslag
Sinds 2005 is in de Wko geregeld dat studenten en scholieren in aanmerking kunnen komen voor kinderopvangtoeslag als zij een opleiding volgen
aan een erkende onderwijsinstelling. Dit geldt voor ouders die (speciaal)
voortgezet onderwijs, een opleiding voortgezet algemeen volwassenonderwijs (vavo), middelbaar beroepsonderwijs (mbo) of hoger onderwijs
(ho) volgen. Onlangs is er in de Wko een omissie geconstateerd met
betrekking tot het recht op kinderopvangtoeslag voor mbo-studenten. De
voorgestelde wijziging heeft twee doelen, namelijk reparatie van deze
omissie en het aanbrengen van een verduidelijking in het betreffende
wetsartikel.
4.1. Hoofdlijnen van het voorstel
Dit voorstel bevat twee elementen die betrekking hebben op studenten.
4.1.1. Reparatie mbo studenten
Bij de Wet hervorming kindregelingen11 die per augustus 2015 is
ingegaan is de verwijzing in de Wko naar de groep mbo-studenten per
abuis weggevallen. In de Wko staat namelijk een verwijzing naar de Wet
tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS). Tot de
11

Stb. 2014, 227.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

11

invoering van de Wet hervorming kindregelingen vielen mbo-studenten
onder de WTOS. Sindsdien valt deze groep niet meer onder de WTOS,
waardoor de groep ook niet meer in de Wko als rechthebbende op
kinderopvangtoeslag genoemd staat. De verwijzing in de Wko naar
mbo-opleidingen is niet goed aangepast. Mbo-studenten hebben in de
praktijk wel kinderopvangtoeslag ontvangen. De voorgestelde wijziging
beoogt deze omissie met terugwerkende kracht te repareren.
4.1.2. Verduidelijken artikel 1.6, eerste lid, onderdeel j, van de Wko
Daarnaast wordt deze reparatie aangegrepen om artikel 1.6, eerste lid,
onderdeel j, van de Wko in het geheel te verduidelijken. Op dit moment
betreft het artikel indirecte verwijzingen naar opleidingen via de Wet
studiefinanciering 2000 (Wsf) en de WTOS. Er wordt met deze wijziging
voor gekozen om direct te verwijzen naar de wetten waarin die onderwijssoorten zijn geregeld (Wet op het voortgezet onderwijs, Wet educatie
beroepsonderwijs, et cetera). Door het verduidelijken van het artikel wordt
het inzichtelijker voor welke opleidingen ouders in aanmerking kunnen
komen voor kinderopvangtoeslag. Daarnaast wordt daarmee verduidelijkt
dat dit ook geldt voor deeltijdstudenten. Door direct te verwijzen naar de
opleidingen, wordt ook verwezen naar opleidingen die zowel voltijd als
deeltijd gevolgd kunnen worden. Voor deeltijdstudenten is in 2012 al
aangegeven dat zij in aanmerking kunnen komen voor kinderopvangtoeslag.12 Er verandert niets voor de betreffende ouders, omdat het enkel
een technische verduidelijking van het artikel betreft.
4.2. Gevolgen
Deze wetswijziging beoogt de doelgroep van de kinderopvangtoeslag niet
te wijzigen, omdat het enkel het repareren van een omissie in de
wetgeving betreft en het technisch verduidelijken van het wetsartikel. Er
zijn geen gevolgen voor de uitvoering of voor ouders. Ook is er geen
effect op het doenvermogen.
4.2.1. Inkomenseffecten
Deze wetswijziging heeft geen gevolgen voor ouders: dezelfde groepen
ouders kunnen bij de Belastingdienst/Toeslagen kinderopvangtoeslag
blijven aanvragen. Er zijn daarom geen inkomenseffecten.
4.3. Regeldruk effecten
Deze wetswijziging betreft slechts een reparatie en technische verduidelijking. Er zijn geen gevolgen voor de uitvoering door de Belastingdienst
en voor ouders en bedrijven.
4.4. Uitvoering
Voor de uitvoering van de Belastingdienst/Toeslagen verandert er in de
uitvoering niets. Dezelfde groepen ouders kunnen kinderopvangtoeslag
aanvragen. Voor DUO zijn er geen gevolgen voor de uitvoering.
4.5. Toezicht en handhaving
Voor het controleren of ouders recht hebben op kinderopvangtoeslag
door de Belastingdienst/Toeslagen, verandert deze wetswijziging niets.

12

Kamerstukken II, 2011/12, 31 322, nr. 187.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

12

5. Koppeling Wet inkomstenbelasting 2001
In de Wko zijn de voorwaarden opgenomen voor het recht op kinderopvangtoeslag, voor zowel de ouder (aanvrager van de kinderopvangtoeslag) als (indien hier sprake van is) de partner van de ouder. Ouders die
arbeid verrichten, gebruikmaken van een voorziening die gericht is op
arbeidsinschakeling, of scholing, een opleiding of een cursus volgen,
kunnen in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag. Voor in
Nederland wonende ouders die arbeid verrichten geldt de voorwaarde dat
er sprake moet zijn van tegenwoordige arbeid waaruit inkomen uit werk
en woning in de zin van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001)
wordt genoten. Bij een wetswijziging van de Wko in 200613 is deze zelfde
voorwaarde voor een in Nederland wonende partner komen te vervallen.
Met de voorgestelde wijziging wordt deze voorwaarde weer in de Wko
opgenomen. Om aan te sluiten bij het doel van de kinderopvangtoeslag,
namelijk het combineren van arbeid en zorg, wordt tevens voorgesteld de
koppeling met de Wet IB 2001 ook te maken voor een ouder die niet in
Nederland woont en arbeid verricht in Nederland of op het continentaal
plat. Om dezelfde reden wordt voorgesteld de koppeling met de Wet IB
2001 te maken voor een partner die niet in Nederland woont en arbeid
verricht in Nederland of op het continentaal plat, in een andere lidstaat of
Zwitserland.
5.1. Hoofdlijnen van het voorstel
Bij de inwerkingtreding van de Wko gold voor zowel de in Nederland
wonende ouder als zijn/haar in Nederland wonende partner de
voorwaarde dat tegenwoordige arbeid moest worden verricht waaruit
inkomen uit werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 werd genoten.14
Bij een wetswijziging van de Wko in 2006 is artikel 6, derde lid (thans
artikel 1.6, derde lid, Wko) met terugwerkende kracht tot en met 1 januari
2005, in lijn gebracht met artikel 39 van het EG verdrag.15 De voorwaarde
dat de in Nederland wonende partner tegenwoordige arbeid diende te
verrichten waarmee inkomen uit werk en woning in de zin van Wet IB
2001 wordt genoten, is toen aangepast tot de voorwaarde dat deze
partner in Nederland of op het continentaal plat, in een andere lidstaat of
in Zwitserland arbeid dient te verrichten om recht te hebben op kinderopvangtoeslag. De koppeling met de Wet IB 2001 is voor de in Nederland
wonende partner toen dus komen te vervallen, net als het onderscheid
tussen partners die wel en partners die niet in Nederland wonen.
Een recente uitspraak van de Raad van State16 heeft aan het licht gebracht
dat met de huidige wetgeving ook bij bepaalde vormen van onbetaalde
arbeid recht kan bestaan op kinderopvangtoeslag. In de Wko wordt
namelijk enkel de voorwaarde gesteld dat de partner van de aanvragende
ouder arbeid dient te verrichten en niet de voorwaarde dat er sprake dient
te zijn van het verrichten van tegenwoordige arbeid waaruit inkomen uit
werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 wordt genoten. Dat in de
wettekst in het verleden wel deze link met de Wet IB 2001 is gelegd, is
voor de Raad van State geen aanleiding om niet uit te gaan van de
huidige redactie van de bepaling.
Het doel van het verstrekken van een tegemoetkoming in de kosten van
kinderopvang, is om de combinatie van arbeid en zorg voor ouders te
vergemakkelijken. De wetgever heeft bij de wijziging van artikel 6, derde
13

Kamerstukken II, 2005/06, 30 614, nr. 5.
Stb. 2004, 455.
15
Kamerstukken II, 2005/06, 30 614, nr. 5.
16
Uitspraak Raad van State 12 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4074
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

13

lid, Wko (oud) in 2006 enkel gemotiveerd dat het artikel in lijn werd
gebracht met het vrij verkeer van werknemers. De wetgever heeft niet
gemotiveerd dat de koppeling met de Wet IB 2001, waaruit afgeleid werd
dat de ouder arbeid verricht, moest worden losgelaten. Door middel van
de voorwaarde dat de ouder tegenwoordige arbeid verricht waaruit
inkomen uit werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 wordt genoten,
is beoogd zoveel mogelijk aansluiting te bereiken tussen het verrichten
van arbeid en het gebruik van kinderopvang.17 Om deze reden wordt met
de voorgestelde wijziging voor de in Nederland wonende partner het
vervallen van de koppeling met de Wet IB 2001 gerepareerd. Voor het
recht op kinderopvangtoeslag geldt dan, net als bij de in Nederland
wonende ouder, de voorwaarde dat ook deze partner tegenwoordige
arbeid moet verrichten waaruit inkomen uit werk en woning in de zin van
de Wet IB 2001 wordt genoten. Daarmee verdwijnt de onduidelijkheid over
welke vormen van onbetaalde arbeid recht geven op kinderopvangtoeslag, omdat alle vormen van onbetaalde arbeid hier niet meer onder
vallen.
Bij de uitwerking van dit wetsvoorstel is geconstateerd dat de
voorwaarden voor het recht op kinderopvangtoeslag met betrekking tot
het verrichten van arbeid op twee andere punten niet gelijk zijn; tussen
ouders en partners die wel en die niet in Nederland wonen, en tussen
ouders en partners die onbetaald arbeid verrichten in de onderneming
van de partner. Met de voorgestelde wijziging wordt dit tevens gelijkgetrokken.
Voor ouders en partners die in het buitenland wonen is niet gedefinieerd
welke arbeid recht geeft op kinderopvangtoeslag. De koppeling met de
Wet IB 2001 is voor ouders en partners die wonen in het buitenland niet
ingevoerd.18 De wet bepaalt slechts waar de arbeid plaats moet vinden, te
weten voor de ouder in Nederland of op het continentaal plat, en voor de
partner in Nederland of op het continentaal plat, in een andere lidstaat of
Zwitserland. In de uitspraak van de Raad van State19 is overwogen dat
arbeid in beginsel betaalde arbeid betreft. Deze uitspraak laat echter ook
ruimte voor bepaalde vormen van onbetaalde arbeid die recht geven op
kinderopvangtoeslag, omdat dit in de Wko niet is gespecificeerd.
Zoals hiervoor aangegeven, is het doel van het verstrekken van kinderopvangtoeslag dat het gebruik van kinderopvang aansluit bij het verrichten
van betaalde tegenwoordige arbeid. Daarom wordt het verrichten van
arbeid voor de niet in Nederland wonende ouder en partner overeenkomstig gespecificeerd. Daartoe wordt voorgesteld om de koppeling met
de Wet IB 2001 in alle gevallen van arbeid van toepassing te laten zijn. De
ouder of partner die in het buitenland woont en arbeid verricht in
Nederland heeft daarmee een aanspraak op kinderopvangtoeslag als hij
tegenwoordige arbeid verricht waaruit inkomen uit werk en woning in de
zin van de Wet IB 2001 wordt genoten. Voor de partner is het evenwel
geen vereiste dat de arbeid in Nederland wordt verricht. Een ouder kan
ook recht hebben als de partner in een andere lidstaat of Zwitserland
arbeid verricht, met inkomen dat mogelijk niet onder de Wet IB 2001 valt.
In het voorstel is daarom opgenomen dat arbeid die de partner verricht
waaruit inkomen wordt genoten dat niet tot het verzamelinkomen van de
ouder behoort omdat het niet behoort tot het Nederlands inkomen als
bedoeld in hoofdstuk 7 van de Wet IB 2001, of vrijgesteld is op grond van
bepalingen van internationaal recht, gelijkgesteld wordt met een daarmee

17

Kamerstukken II, 2001/02, 28 447, nr. 3, p. 61.
Kamerstukken II, 2003/04, 28 447, nr. 20.
19
Uitspraak Raad van State 12 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4074
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

14

overeenkomend inkomen. Hierdoor heeft ook deze ouder aanspraak op
kinderopvangtoeslag.
Met de voorgestelde wijziging wordt tevens het recht op kinderopvangtoeslag gelijkgetrokken met betrekking tot arbeid die zonder enige
vergoeding verricht wordt in de onderneming van de partner (meewerkende echtgenoot). Op dit moment heeft de aanvragende ouder als
meewerkende echtgenoot aanspraak op kinderopvangtoeslag. Voor de
partner van de aanvragende ouder wordt deze vorm van arbeid echter
niet gekwalificeerd als arbeid die aanspraak geeft op kinderopvangtoeslag. Door het ontbreken van de koppeling met de Wet IB 2001 heeft dit
mogelijk geen consequenties gehad. Nu wordt voorgesteld de koppeling
met de Wet IB 2001 in alle gevallen van toepassing te laten zijn, zou de
meewerkende echtgenoot geen aanspraak meer hebben op kinderopvangtoeslag als partner van de aanvragende ouder. Hierdoor kan er sprake zijn
van ongelijkheid in behandeling tussen de aanvragende ouder en de
partner van de ouder. Voor het toekennen van het recht op kinderopvangtoeslag zou het uitmaken wie van de ouders de aanvraag doet. Dit
onderscheid is onwenselijk en wordt met het voorliggend voorstel
voorkomen, zodat ook de ouder wiens partner meewerkende echtgenoot
is, aanspraak kan houden op kinderopvangtoeslag.
5.2. Gevolgen burgers en uitvoering
In de huidige situatie kunnen ouders onder bepaalde voorwaarden,
conform de uitspraak van de Raad van State, ook in aanmerking komen
voor kinderopvangtoeslag door arbeid te verrichten zonder inkomen uit
werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 te genieten. Door deze
wetswijziging zal dat veranderen. Gezinnen zullen met ingang van de
wijziging enkel aanspraak kunnen maken op kinderopvangtoeslag indien
zij tegenwoordige arbeid verrichten waaruit inkomen wordt genoten uit
werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 of een daarmee overeenkomend inkomen dat niet tot het verzamelinkomen behoort, omdat het
niet behoort tot het Nederlands inkomen als bedoeld in hoofdstuk 7 van
de Wet IB 2001, of is vrijgesteld op grond van bepalingen van internationaal recht. Met de voorgestelde wijziging wordt voor een beperkte groep
ouders het recht op kinderopvangtoeslag ongedaan gemaakt. Omdat het
recht op kinderopvangtoeslag op geld waardeerbaar is, valt de wijziging
onder de reikwijdte van het eigendomsbegrip van artikel 1 van het Eerste
Protocol van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de
fundamentele vrijheden. De inmenging in het eigendomsrecht wordt
proportioneel geacht in verhouding tot het algemeen belang omdat met
de voorgestelde wijziging voor de in Nederland wonende partner het
vervallen van de koppeling met de Wet IB 2001 wordt gerepareerd. Door
middel van de voorwaarde dat de ouder tegenwoordige arbeid verricht
waaruit inkomen uit werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 wordt
genoten, is beoogd zoveel mogelijk aansluiting te bereiken tussen het
verrichten van arbeid en het gebruik van kinderopvang.20 Hierdoor wordt
weer aangesloten bij de doelstelling van de wet, namelijk voor ouders de
combinatie van arbeid en zorg te vergemakkelijken. Voor gezinnen die
reeds kinderopvangtoeslag ontvangen, maar dit recht als gevolg van de
wijziging verliezen, is er een overgangstermijn opgenomen van een jaar
na inwerkingtreding van dit onderdeel. Doordat deze wijziging meer
aansluit op de doelstelling van de wet en er een overgangstermijn van
een jaar is opgenomen voor de groep die na de wijziging niet meer in
aanmerking komt voor kinderopvangtoeslag, wordt de inmenging op het
eigendomsrecht rechtvaardig geacht.

20

Kamerstukken II, 2001/02, 28 447, nr. 3, p. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

15

5.2.1. Inkomenseffecten
Het is niet goed mogelijk exact te bepalen hoeveel mensen door deze
wijziging worden geraakt. Bij het registreren van het recht op kinderopvangtoeslag wordt niet specifiek geregistreerd waarop het recht is
gebaseerd. Het is zodoende niet mogelijk om te achterhalen hoeveel
personen arbeid verrichten die niet kwalificeert als tegenwoordige arbeid
waaruit inkomen wordt genoten uit werk en woning in de zin van de Wet
IB 2001 of – kort gezegd – daarmee overeenkomend buitenlands inkomen.
De verwachting is echter wel dat het om een zeer beperkte groep gaat.
5.2.2. Regeldruk effecten
Deze wetswijziging betreft een beperkte wijziging die een zeer beperkte
groep gezinnen raakt. Er zijn daarom nagenoeg geen gevolgen voor de
uitvoering en handelwijze van ouders en bedrijven.
5.2.3. Uitvoering
De wijziging heeft beperkte effecten op de uitvoering van de kinderopvangtoeslag. De eerdere aanpassingen die de Belastingdienst/Toeslagen
naar aanleiding van de uitspraak van de Raad van State21 heeft aangebracht zullen weer worden teruggedraaid. De Belastingdienst/Toeslagen
zal bij de bepaling of sprake is van het verrichten van arbeid dat recht
geeft op kinderopvangtoeslag weer in alle gevallen kunnen uitgaan van de
vaststelling van het inkomen door de inspecteur.
6. Inschrijfplicht in het Personenregister Kinderopvang
Het komt in de praktijk steeds vaker voor dat de houder een overeenkomst
sluit met een persoon die op basis van een andere overeenkomst met de
houder structureel tijdens opvanguren werkzaamheden verricht, maar dan
op een andere locatie dan de locatie waarmee de houder een kindercentrum exploiteert. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer een houder
gedurende de opvangtijd een aantal keer in de week of een aantal uur in
de week sportactiviteiten aanbiedt met een sportmedewerker in een
sporthal. Het is in lijn met het doel van het Personenregister Kinderopvang (PRK) om ook in deze situatie te verlangen dat de sportmedewerker zich inschrijft in het PRK, omdat juist in dit soort situaties de
kinderen kwetsbaar zijn. Echter, op grond van artikel 1.50, derde lid, onder
c, van de Wko is er strikt genomen geen inschrijfplicht, omdat de tekst
uitgaat van de locatie waarmee de houder een kindercentrum exploiteert.
Met de voorgestelde wijziging wordt de inschrijfplicht van structureel
aanwezigen aangescherpt. Zo wordt duidelijk dat er een inschrijfplicht is
wanneer de houder een overeenkomst sluit met een derde die structureel
tijdens opvanguren werkzaam is. Anders ligt het in de situaties waarbij de
houder als service naar ouders toe kinderen tijdens opvanguren naar
bijvoorbeeld zwemles of sporttraining brengt. In die situaties hoeft de
zwemleraar of sporttrainer zich niet in te schrijven in PRK, omdat de
ouders zelf de overeenkomst met het zwembad/de sportvereniging
hebben gesloten.
2. Gezamenlijk deel voor de wijzigingen in de Wet kinderopvang
1. Financiële gevolgen
Een aantal van de voorgestelde wetswijzigingen hebben financiële
gevolgen.
21

Uitspraak Raad van State 12 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4074

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

16

Door de wijziging die het recht op kinderopvangtoeslag regelt voor
huishoudens waarin één van de partners werkt en de andere partner een
permanente Wlz-indicatie heeft, krijgen naar verwachting ongeveer 4.000
extra ouders – met in totaal ca. 5.000 kinderen22 – recht op kinderopvangtoeslag. Aangenomen is dat deze huishoudens net zoveel gebruik maken
van kinderopvangtoeslag als bestaande huishoudens met recht op
kinderopvangtoeslag. Dit leidt tot extra uitgaven aan kinderopvangtoeslag
van circa € 6 miljoen.
Door de wijziging die de verlenging van de werkloosheidstermijn regelt
voor vrouwen die vanwege hun zwangerschap geen arbeid mogen
verrichten, krijgen naar verwachting ongeveer 700 gezinnen langer recht
op kinderopvangtoeslag. De uitgaven aan de kinderopvangtoeslag zullen
hierdoor met structureel € 300.000 stijgen.
De wetswijziging die betrekking heeft op studenten heeft geen financiële
effecten, omdat de groep scholieren/studenten die kinderopvangtoeslag
kan ontvangen niet wijzigt.
De wetswijziging die betrekking heeft op het herstellen van de koppeling
met de Wet IB 2001 heeft geen significante financiële effecten, omdat het
naar verwachting om een zeer beperkte groep gaat. Dit heeft naar
verwachting geen significante gevolgen voor de uitkeringslasten en
uitvoeringskosten van de kinderopvangtoeslag.
Uit de uitvoeringstoetsen van de Belastingdienst blijkt dat het invoeren
van deze wetswijziging € 350.000 incidenteel kost in 2020 en € 100.000
structureel vanaf 2021. CIZ gaat uit van € 276.000 incidentele kosten in
2020 en € 30.000 structurele kosten vanaf 2021.

Wlz-indicatie en recht op kinderopvangtoeslag
Werkloosheidstermijn en zwangerschap
Studenten en recht op kinderopvangtoeslag
Koppeling Wet IB 2001

Kosten voor
kinderopvang

Uitvoeringskosten
Incidenteel

Uitvoeringskosten
Structureel

€ 6 miljoen
€ 0,3 miljoen

€ 626.000
Nvt

€ 130.000
Nvt

geen
geen

Nvt
Nvt

Nvt
Nvt

2. Advies en consultatie23
Het wetsvoorstel is op verschillende uitvoeringsaspecten getoetst door
DUO, de Belastingdienst/Toeslagen en CIZ. Daarnaast is er advies
aangevraagd bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in het kader van de
verwerking van persoonsgegevens. Ook heeft er een internetconsultatie
plaatsgevonden voor het wetsvoorstel. Het Adviescollege Toetsing
Regeldruk (ATR) heeft in het kader van de administratieve lasten van het
wetsvoorstel reeds een toets uitgebracht.
a. ATR
Het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) heeft het wetsvoorstel
beoordeeld op de gevolgen voor de regeldruk. Het college kan zich vinden
in de analyse en conclusie ten aanzien van de gevolgen voor de regeldruk
22

https://www.monitorlangdurigezorg.nl/publicaties/publicaties-2018/personen-met-een-wlzindicatie-naar-leeftijd-van-kinderen
23
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

17

en is ook van oordeel dat het wetsvoorstel geen gevolgen voor de
regeldruk heeft.
b. Internetconsultatie
Het onderhavige wetsvoorstel is zes weken opengesteld voor internetconsultatie. De consultatie heeft geleid tot twaalf reacties, waarvan er twee
als niet-openbaar zijn gekenmerkt. De overige openbaar gegeven reacties
zijn met name afkomstig van ouders, gemeenten, adviesbureaus en van
de landelijke organisatie sociaal raadslieden. Eén reactie bevatte de vraag
of de wet al eerder in werking kon treden. De beoogde inwerkingtreding
van het wetsvoorstel is 1 januari 2021. Eerder is niet mogelijk omdat
implementatie van de wet aanpassingen in de systemen van de
uitvoerders vergt. Daarnaast werkt de Belastingdienst met een jaarsystematiek waardoor wijzigingen alleen op 1 januari ingevoerd kunnen
worden.
Wlz
De meeste reacties gingen over het eerste deel van dit wetsvoorstel: om
huishoudens waarin de ene ouder werkt en de andere ouder een
Wlz-indicatie heeft ook in aanmerking te laten komen voor kinderopvangtoeslag. De meeste respondenten waren positief over het voornemen om
het recht op kinderopvangtoeslag uit te breiden voor deze huishoudens,
maar vonden het niet ver genoeg gaan. Zij zouden graag zien dat het recht
op kinderopvangtoeslag ook zou gaan gelden voor ouders die gebruik
maken van de Wet Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of voor alle
ouders die arbeidsongeschikt of ziek zijn.
Om aanspraak te maken op kinderopvangtoeslag is één van de beoordelingscriteria dat beide ouders werken of een traject naar werk volgen. Met
dit wetsvoorstel komen gezinnen ook voor kinderopvangtoeslag in
aanmerking als één van de ouders werkt en de andere partner een
permanente Wlz-indicatie heeft. De ouder met een permanente
Wlz-indicatie heeft blijvend behoefte aan 24 uur per dag zorg. Daardoor is
het onwaarschijnlijk dat hij of zij in staat is om voor de kinderen te zorgen.
Zonder tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang zou het voor de
andere ouder moeilijker worden om arbeid en zorg te kunnen (blijven)
combineren. De Wlz-indicatie wordt landelijk afgegeven aan een uniforme
groep mensen. Daarmee is het voor deze groep goed mogelijk en logisch
om aanspraak op de kinderopvangtoeslag landelijk te regelen. Daarmee
sluit deze wijziging aan op het doel van de Wko en kan de ouder die werkt
dit alsnog combineren voor de zorg voor zijn of haar kinderen. Ook in
andere gevallen kan er door ziekte of andere medische of sociale
omstandigheden behoefte zijn aan een tegemoetkoming in de kosten van
kinderopvang, zodat één van de ouder arbeid en zorg kan blijven
combineren. De redenen waarom ouders niet voor hun kinderen kunnen
zorgen en voor hoe lang zij dat niet kunnen verschilt echter erg. Ook de
behoefte van deze burgers verschilt. Het gaat daarbij dus niet om een
landelijk geïndiceerde, uniforme groep zoals bij de Wlz, en de behoefte is
ook niet altijd permanent. Deze groep krijgt met deze wetswijziging geen
recht op kinderopvangtoeslag, maar kan nog wel een aanvraag doen voor
SMI in hun gemeente. Gemeenten zijn in staat om hier maatwerk te
bieden aan de verschillende behoeftes die burgers hebben.
Gemeenten voeren al sinds 2007 beleid rondom SMI. Gemeenten hebben
de vrijheid om het beleid op SMI zelf vorm te geven. Sommige reacties
gaven aan dat gemeenten soms financiële criteria stellen aan ouders
voordat zij SMI toekennen. In de niet-bindende richtlijnen die de VNG
heeft opgesteld, staat dat het niet wenselijk is dat gemeenten financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

18

criteria handhaven24. Gemeenten hoeven na de wetswijziging geen SMI
meer toe te kennen aan huishoudens waarin één van de ouders een
Wlz-indicatie heeft. Deze groep komt na de wetswijziging in aanmerking
voor kinderopvangtoeslag.
Werkloosheidstermijn en zwangerschap
Eén reactie geeft aan dat de verlenging van de werkloosheidstermijn
gewenst is, maar de berekening ervan wel complex. Dit signaal wordt
door de Belastingdienst/Toeslagen meegenomen. De rekentool op de
website van de Belastingdienst/Toeslagen kan echter niet aangepast
worden, omdat dit ten koste kan gaan van de begrijpelijkheid van de
rekentool voor andere burgers. Om deze reden zal nagegaan worden hoe
via andere kanalen en voorzieningen deze doelgroep zo goed mogelijk kan
worden gefaciliteerd.
Koppeling Wet IB 2001
In één reactie wordt opgemerkt dat door het herstellen van de koppeling
met de Wet IB 2001 een groep ouders met onbetaald ouderschapsverlof
wordt uitgesloten die volgens de uitspraak van de Raad van State eerst
wel recht op kinderopvangtoeslag hadden. Aangegeven wordt dat
hierdoor een onterecht onderscheid ontstaat tussen ouders die op grond
van een arbeidsovereenkomst of cao recht hebben op (gedeeltelijke)
doorbetaling van salaris tijdens hun ouderschapsverlof en ouders die daar
geen recht op hebben. De overweging van de Raad van State25 blijft
echter ook na de wijziging gelden. In de uitspraak van de Raad van State
wordt aangegeven dat geen onderscheid is gemaakt tussen betaald of
onbetaald ouderschapsverlof. Onbetaald ouderschapsverlof valt onder het
verrichten van arbeid waaruit inkomen uit werk en woning in de zin van
de Wet IB 2001 wordt genoten. Dit zal met het gelijktrekken van de
voorwaarden ook gelden voor de werkende partner die onbetaald
ouderschapsverlof opneemt.
c. Uitvoeringtoetsen
Het wetsvoorstel is voor uitvoeringstoets uitgezet bij de Belastingdienst,
het CIZ, de AP en DUO. De AP en DUO hebben teruggegeven dat zij geen
opmerkingen hebben bij het wetsvoorstel.
Belastingdienst/Toeslagen
De Belastingdienst acht het wetsvoorstel uitvoerbaar. De impact van de
voorstellen is middelgroot. Invoering per 1 januari 2021 is mogelijk. Om
de wetswijziging met betrekking tot de Wlz-indicatie uitvoerbaar te maken
is het nodig dat er structureel gegevens worden uitgewisseld tussen CIZ
en de Belastingdienst. Deze uitwisseling en verificatie van gegevens is ook
nodig om het risico op fraude te verminderen. Om dit te realiseren zal het
contact tussen CIZ en de Belastingdienst worden voortgezet. De
gegevensuitwisseling kan volgens de Belastingdienst tijdig gerealiseerd
worden.
De verlenging van het recht op kinderopvangtoeslag voor vrouwen die in
hun werkloosheidstermijn zitten vereist een aparte data-analyse. Gezien
de geringe groep voor wie dit betreft, zal er een standaard query worden
gebruikt en maatwerk geleverd worden. Het risico op fraude wordt door
het herstel met de koppeling van de Wet IB verminderd, omdat de
24
25

https://vng.nl/nieuws/smi-regeling-tegemoetkoming-kosten-kinderopvang-uitgelegd
Uitspraak Raad van State 24 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3483

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

19

arbeidseis duidelijker is geformuleerd. De aanpassingen van de Wet
kinderopvang hebben geen of verwaarloosbare risico’s tot procesverstoringen.
Centrum Indicatiestelling Zorg
De wijziging die betrekking heeft op de uitbreiding van het recht op
kinderopvangtoeslag, zodat een werkende ouder met een partner met een
Wlz-indicatie ook aanspraak kan maken op kinderopvangtoeslag heeft
gevolgen voor de uitvoering van het CIZ. CIZ geeft in de uitvoeringstoets
aan dat het wetsvoorstel uitvoerbaar is. Om de invoering mogelijk te
maken zal CIZ een systeemkoppeling maken met de Belastingdienst. Dit is
een veilige en bewezen methode om gegevens uit te wisselen. Alleen
geauthentiseerde en geautoriseerde gebruikers hebben toegang tot dit
systeem.
In de uitvoeringstoets stelt CIZ de vraag of artikel 38 Awir voldoende
specifiek is als het gaat om de levering van bijzondere persoonsgegevens.
Er zal worden overleg tussen CIZ en Belastingdienst hoe de gegevensuitwisseling goed vormgegeven kan worden binnen de huidige kaders.
Omdat het om een relatief kleine doelgroep gaat, de informatie relevant
en proportioneel is – er wordt niet meer informatie opgevraagd dan nodig
– en het daarnaast in het belang is van de ouder(s), kan het CIZ de
gegevens leveren.
De huidige grondslag is de standaard werkwijze van de Belastingdienst.
Artikel 38 van de Awir is de wettelijke basis voor gegevensdeling voor de
Belastingdienst als deze gegevens nodig zijn voor de uitvoering van de
kinderopvangtoeslag. Op basis van deze wettelijke grondslag vraagt de
Belastingdienst nu ook gegevens op bij uitvoeringsinstanties. Dit is
vergelijkbaar met andere groepen die kinderopvangtoeslag aanvragen,
zoals ouders die een re-integratietraject of een inburgeringscursus volgen.
De Belastingdienst kan op basis van deze wettelijke grondslag ook de
gegevens van CIZ ontvangen. De deling van deze persoonlijke gegevens
wordt als proportioneel gezien omdat ouders zodoende aanspraak kunnen
maken op de kinderopvangtoeslag. Deze informatie heeft de Belastingdienst nodig om te controleren of iemand daadwerkelijk recht heeft op
kinderopvangtoeslag en om fraude te voorkomen. Tevens draagt het bij
aan het ontlasten van ouders in het aanleveren van bewijsstukken in het
aanvraagproces. De Belastingdienst krijgt enkel toegang tot het register
waarin staat dat een ouder een Wlz-indicatie heeft of niet. In dit register
staat niet om welke reden iemand een Wlz-indicatie heeft. De Belastingdienst krijgt zodoende geen inzicht in specifieke medische gegevens. Op
dit moment worden ouders, bij het aanvragen van de kinderopvangtoeslag, geïnformeerd over de gegevensdeling tussen de Belastingdienst
en andere uitvoeringsinstanties om tot de vaststelling van de aanspraak
van de kinderopvangtoeslag te komen. Bij inwerkingtreding van het
voorliggend wetsvoorstel zullen aanvragers via dezelfde route geïnformeerd worden over de gegevensdeling tussen de Belastingdienst en CIZ.
De beoogde gegevenslevering kwalificeert als proportioneel, relevant en
is in het belang van de ouder. Om die reden is er besloten om geen
aanvullende maatregel te treffen.
3. Inwerkingtreding
De beoogde inwerkingtreding van het wetsvoorstel is 1 januari 2021.
Reparatie van het subonderdeel dat de aanspraak op kinderopvangtoeslag
voor mbo-studenten regelt, zal met terugwerkende kracht gaan gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

20

Artikelsgewijze toelichting
Artikel I
Onderdeel A (artikel 1.6, eerste lid, onderdeel j)
Bij de introductie van artikel 1.6, eerste lid, onderdeel j, was geregeld dat
wanneer een ouder is ingeschreven bij een school of instelling als
bedoeld in paragraaf 2.2. of 2.4 van de WTOS dan wel als bedoeld in de
artikel 2.8 tot en met 2.11 van de Wet studiefinanciering 2000 de ouder
aanspraak kon maken op kinderopvangtoeslag.
Met de inwerkingtreding van de Wet hervorming kindregelingen is
pararaaf 2.2. van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdragen en
schoolkosten (WTOS) per 1 augustus 2015 vervallen. Deze verwijzing
betrof de mbo-studenten. Door een wijziging in de Wko in 2015 is de
verwijzing naar paragraaf 2.2. dan ook geschrapt. Maar per abuis is deze
groep niet meer toegevoegd in het huidige artikel 1.6, eerste lid,
onderdeel j. Voorgesteld wordt om met voorliggend wetsvoorstel een
correcte verwijzing op te nemen en dit onderdeel terug te laten werken tot
het moment dat de verwijzing naar de mbo-studenten is geschrapt.
Onderdeel B (artikel 1.6, eerste lid, onderdeel j)
Naast het opnemen van een correcte verwijzing naar de mbo-studenten
wordt ook voorgesteld om het gehele artikel redactioneel aan te passen,
zodat rechtstreeks naar de desbetreffende onderwijswetten wordt
verwezen. Er is geen inhoudelijke wijziging beoogd: indien de ouder een
(deeltijd)opleiding volgt bij een school of instelling zoals aangegeven in
dit artikel, is er gedurende deze inschrijving recht op kinderopvangtoeslag.
Onderdelen C, D en E (artikel 1.6, tweede, derde en vierde lid)
In het tweede lid is voor de ouder die niet in Nederland woont en in een
andere lidstaat of Zwitserland woont en in Nederland arbeid verricht, de
koppeling met de Wet IB 2001 toegevoegd. Dit om te bewerkstelligen dat
voor deze ouder, net als voor de ouder die in Nederland woont, ook
vereist is dat tegenwoordige arbeid wordt verricht waaruit inkomen uit
werk en woning wordt genoten in de zin van de Wet IB 2001.
In het derde lid, onderdeel a, van artikel 1.6 is bij een wetswijziging in
200626 bij de voorwaarden voor het recht op kinderopvangtoeslag voor de
ouder met een in Nederland wonende partner die in Nederland werkt,
abusievelijk de koppeling met de Wet IB 2001 komen te vervallen. Met de
voorgestelde wijziging wordt dit gerepareerd. Tevens wordt met deze
voorgestelde wijziging bewerkstelligd dat voor de partner die niet in
Nederland woont en in een andere lidstaat of Zwitserland woont – net als
voor de ouder – vereist is dat tegenwoordige arbeid wordt verricht
waaruit werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 wordt genoten.
Met het voorgestelde nieuwe onderdeel d, wordt bewerkstelligd dat ook
de ouder met een partner die meewerkend echtgenoot is, aanspraak kan
houden op kinderopvangtoeslag.
Door het derde lid onderdeel a, op te nemen in het vierde lid, wordt
bewerkstelligd dat ook de ouder die een partner heeft die in een
EU-lidstaat of Zwitserland woont en die geen inkomen uit werk en woning
in de zin van de Wet IB 2001 geniet wel in aanmerking kan komen voor
26

Kamerstukken II, 2005/06, 30 614, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

21

kinderopvangtoeslag als het inkomen dat genoten wordt vergelijkbaar is
met inkomen uit werk en woning in de zin van de Wet IB 2001 dan wel als
het gaat om inkomen dat is vrijgesteld op grond van bepalingen van
internationaal recht. Voor de niet in Nederland wonende ouder geldt deze
gelijkstelling niet, omdat voor deze ouder vereist is dat een band met de
Nederlandse arbeidsmarkt bestaat. Een niet in Nederland wonende ouder
kan derhalve alleen in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag als
tegenwoordige arbeid wordt verricht waaruit inkomen uit werk en woning
in de zin van de Wet IB 2001 wordt genoten.
Onderdeel F (artikel 1.6, vijfde lid)
Met deze wijziging wordt een onderdeel aan het vijfde lid toegevoegd. In
het huidige artikel 1.6, vijfde lid, is bepaald dat een ouder of zijn partner
die in een berekeningsjaar of in daaraan voorafgaande berekeningsjaar
arbeid heeft verricht gedurende drie kalendermaanden, dezelfde
aanspraak op een kinderopvangtoeslag als voor de beëindiging van de
arbeid behoudt. Met de wijziging wordt bewerkstelligd dat de ouder of de
partner die zwanger is en haar arbeid verliest een langere periode
aanspraak maakt op kinderopvangtoeslag.
Voor verlenging van de periode wordt aangesloten bij de termijnen die
gegeven worden in artikel 4:6 van de Arbeidstijdenwet. Dit artikel bepaalt
dat de werkgever de arbeid zodanig organiseert dat een vrouwelijke
werknemer geen arbeid verricht binnen 28 dagen voor de vermoedelijke
datum van de bevalling, zoals die is aangegeven in een door de vrouwelijke werknemer aan de werkgever overgelegde schriftelijke verklaring van
een arts of verloskundige waaruit de vermoedelijke datum van bevalling
blijkt. Dit bedoelde tijdvak wordt verlengd met het tijdvak, dat verloopt
tussen de vermoedelijke datum van de bevalling en de werkelijke datum
van de bevalling. Daarnaast bepaalt dit artikel de termijn na de bevalling
waarop de werkgever de vrouwelijke werknemer geen arbeid laat
verrichten. Deze termijn is 42 dagen. De duur van de periode zal dus
afhangen van het moment waarop de vrouw is uitgerekend en bevalt.
Indien na dit tijdvak nog een aanspraak op kinderopvangtoeslag open
staat op grond van de zogenoemde werkloosheidstermijn, en de ouder of
de partner is nog werkloos dan kan deze termijn na de verlenging alsnog
worden opgenomen. In dit artikel wordt voor de verlengingstermijn alleen
aangesloten bij artikel 4.6 van de Arbeidstijdenwet. Voor de overige
voorwaarden om aanspraak te maken op kinderopvangtoeslag is de Wet
kinderopvang van toepassing.
Onderdeel G (artikel 1.6, zevende lid)
Voorgesteld wordt om artikel 1.6, zevende lid aan te passen omdat artikel
1.6, vijfde lid ook gewijzigd gaat worden. Artikel 1.6 zevende lid bepaalt
dat wanneer arbeid is beëindigd in een bij een algemene maatregel van
bestuur aan te wijzen berekeningsjaar de ouder of zijn partner in afwijking
van artikel 1.6, vijfde lid, nog zes maanden aanspraak kan maken op
kinderopvangtoeslag. Ook deze periode wordt voor zwangere vrouwen
verlengd met de periode die loopt van 28 dagen voor de datum van de
vermoedelijke bevalling van de persoon, wiens arbeid is beëindigd, tot 42
dagen na diens bevalling.
Onderdeel H (artikel 1.6, achtste en negende lid)
Voorgesteld wordt om twee leden toe te voegen aan artikel 1.6 van de Wet
kinderopvang. Het achtste lid betreft de situatie dat een ouder werkt of
een traject naar werk volgt, en voldoet aan de voorwaarden in het eerste
lid, en daarbij een partner heeft die een Wlz-indicatie heeft. Hierbij is
aangesloten bij artikel 3.2.1, eerste lid, van de Wet langdurige zorg. Artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

22

3.2.1 bepaalt wanneer de zorgbehoefte van de verzekerde zodanig is dat
hij aanspraak heeft op langdurige zorg. Ook gelijkgestelden op grond van
artikel 11.1.1, van de Wlz vallen hieronder. Dit betreffen verzekerden die
reeds een verblijfsindicatie hebben op grond van de AWBZ. Het gaat hier
om verzekerden die (naar alle waarschijnlijkheid) met de toen nieuwe
toegangscriteria van de Wlz ook zorg vanuit de wet zouden kunnen
krijgen. In het negende lid is het de ouder die een Wlz-indicatie heeft en
waarbij de partner werkt of een traject naar werk volgt. Gekozen is om
tweede leden aan artikel 1.6 toe te voegen zodat alle mogelijke gezinssituaties worden ondervangen en zodat wordt voorkomen dat voor het recht
op kinderopvangtoeslag het relevant is wie binnen het gezin de kinderopvangtoeslag aanvraagt.
Onderdeel I (artikel 1.50, derde lid, onderdeel c)
Artikel 1.50, derde lid, onderdeel c, is aangepast. De oude bepaling ging
uit van de locatie waarmee de houder een kindercentrum exploiteert. Met
de nieuwe bepaling wordt de inschrijfplicht van structureel aanwezigen
aangescherpt. Zo wordt duidelijk dat er een inschrijfplicht is wanneer de
houder een overeenkomst sluit met een derde die structureel tijdens
opvanguren werkzaam is.
Onderdeel J (artikel 3.2b)
In dit artikel wordt voorzien in overgangsrecht voor de gevallen die per
1 januari 2021 geen recht meer hebben op kinderopvangtoeslag indien
geen arbeid wordt verricht waaruit inkomen uit werk en woning in de zin
van de Wet IB 2001 wordt genoten. Voor die mensen wordt een
overgangstermijn aangehouden van een jaar, zodat zij zich op de nieuwe
situatie kunnen voorbereiden.
Artikel II
Er is een flexibele inwerkingtredingsbepaling opgenomen voor de
verschillende onderdelen van het wetsvoorstel, omdat gelet op de
mogelijkheid tot een goede invoering, beoogd is dat onderdelen van het
wetsvoorstel op verschillende tijdstippen in werking treden. Aan artikel I,
onderdeel A zal tot en met 31 juli 2015 terugwerkende kracht worden
verleend. De technische wijziging in artikel I, onderdeel B, zal direct in
werking treden. Hierbij wordt 1 januari 2021 beoogd. Voor de andere
onderdelen van het wetsvoorstel is ook een inwerkingtreding per 1 januari
2021 beoogd.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
B. van ’t Wout

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 598, nr. 3

23