Onderzoek
Ondersteuningsbehoefte
implementatie PGO's
v1.1

Van

Jeroen Biesboer; Björn Brusse

Versie
Datum

v1.1
21-12-2022

Inhoudsopgave
1.

Managementsamenvatting

3

2.

Inleiding – Implementatie ná de VIPP-regelingen?

4

3.

2.1.

Aanleiding

4

2.2.

Context van dit onderzoek

5

2.3.

Aanpak & scope van het onderzoek

5

Bevindingen op basis van interviews en deskresearch
3.1.

Wat valt er weg als de VIPP-bureaus ophouden te bestaan?

3.2. Wat is aanvullend nodig? Robuuster stelsel & implementeren vanuit meerwaarde
3.2.1.
Doorontwikkeling - een robuuster stelsel
3.2.2.
Het glas is halfvol: implementatie richten op meerwaarde van PGO’s
4.

Van bevindingen naar behoeften: sectoroverstijgende en sectorale implementatieondersteuning

6
6
7
7
8
8

4.1.

Sectoroverstijgende implementatieondersteuning

9

4.2.

Sectorale implementatieondersteuning

11

4.3.

Transparante, flexibele en snelle besluitvorming ten behoeve van implementatie

12

5.

Van behoefte naar concrete actie: aanbevelingen voor implementatieondersteuning

13

6.

Bijlage 1 – ‘Bijvangst’ onderzoek - Onderbrengen sectoroverstijgende implementatieondersteuning

15

7.

Bijlage 2 – Respondenten

16

8.

Bijlage 3 – Documenten

17

9.

Bijlage 4 – Revisietabel

17

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
2 / 17

1. Managementsamenvatting
Aan het einde van 2022 en in 2023 loopt een aantal VIPP-regelingen1 af. Daarmee eindigt de
implementatieondersteuning die door deze regelingen is geboden. Vanuit haar
maatschappelijke rol heeft het ministerie van VWS aan ICTU de opdracht verstrekt om in het
zorgveld te verkennen wat er nodig is aan implementatieondersteuning van PGO’s 2 in de
fase ná de VIPPs. De focus hierbij ligt op de sectoren MSZ, GGZ en huisartsenzorg.
Die verkenning is uitgevoerd aan de hand van deskresearch en interviews met
betrokkenen bij verschillende VIPP-regelingen. Het resultaat van de verkenning bestaat uit
bevindingen, behoeften en actiegerichte aanbevelingen voor de
implementatieondersteuning van PGO’s na afloop van de VIPP-regelingen. De
aanbevelingen zijn een praktische vertaling van de bevindingen en behoeften.
Een belangrijke bevinding op basis van de interviews is dat een aantal functies die de
VIPP-bureaus vervulden nodig blijft. Denk hierbij aan kennisdeling, technische ondersteuning
en ‘korte lijntjes’ met veld- en stelselpartijen betrokken bij implementatie. Naast de behoefte
aan het continueren van bureaufuncties blijft ook capaciteit nodig bij de sectoren op het
gebied van projectleiding, communicatie en issuemanagement. Ook is er -om lerend te
kunnen doorontwikkelen- bekostiging nodig.
Daarbij geven respondenten aan dat er behoefte is aan aanvullende zaken op het
gebied van implementatieondersteuning van PGO’s:
• een verder ontwikkeld (robuuster) stelsel, en;
• doorontwikkeling van PGO's moet gericht zijn op meerwaarde voor de eindgebruikers
van PGO’s (patiënten/ cliënten) en zorgprofessionals.
Uit de gevoerde gesprekken wordt duidelijk dat meerwaarde van een PGO bestaat uit
beschikbaarheid van relevante informatie uit meerdere sectoren. Om die reden vraagt
doorontwikkeling van PGO’s om sectoroverstijgende implementatieondersteuning. Die
behoefte aan sectoroverstijgende ondersteuning bestaat o.a. uit: het afstemmen met
landelijke programma’s, het ondersteunen van vraagarticulatie (o.b.v. casuïstiek 3 uit de
praktijk), kennisdeling en het coördineren en ondersteunen van lerend doorontwikkelen.
In relatie tot de besluitvorming over implementatievraagstukken is er behoefte aan
transparante, flexibele en snelle (inhoudelijke) besluitvorming gericht op de
implementatiepraktijk.
De belangrijkste aanbevelingen zijn:
• richt een implementatiebureau in met een multidisciplinair team. Betrek daarbij naast
implementatiedeskundigen nadrukkelijk ook zorgprofessionals en patiënten/cliënten;
• start met een kwartiermaker als aansluiting op de in 2023 aflopende VIPP 5 regeling
en start de ondersteuning voor de sectoren waar een VIPP-regeling geëindigd is;
• zorg voor ondersteuning per sector die aansluit bij de zorgprofessionals,
zorgaanbieders en koepels/brancheverenigingen van een sector. Positioneer de
ondersteuning daarom in een sector zelf: deels bij de koepel, deels in het veld;
• kies voor een lerende en ontwikkelingsgerichte aanpak en bouw de
sectoroverstijgende capaciteit stapsgewijs op, zodat lessen en bevindingen uit de
1 VIPP-regelingen (Versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling Patiënt en Professional)zijn subsidieregelingen

gericht op elektronische gegevensuitwisseling in de zorg, waaronder PGO’s.
2 In dit document wordt met PGO’s altijd PGO’s conform het MedMij Afsprakenstelsel bedoeld, tenzij anders
aangegeven.
3 Casuïstiek en/of usecases zijn concrete praktijktoepassingen waarbij juist een PGO meerwaarde biedt.
Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
3 / 17

•

•
•
•

praktijk gedurende de ondersteuning kunnen leiden tot nadere invulling of bijstelling
van de benodigde capaciteit, kennis en vaardigheden;
stuur tijdens de implementatie op realisatie van meerwaarde voor patiënten/cliënten
en zorgprofessionals door o.a. co-creatie en het mogen leren van fouten, het maken
van inhoudelijke keuzes en het zetten van kleine –snel te realiseren- stappen;
maak kennisdeling praktisch door offline en online community management;
organiseer bestuurlijk commitment bij de betrokken partijen. Zowel voor de in dit
document voorgestelde aanpak en voor de besluitvormingsstructuur;
houd rekening met de resultaten van nog lopende onderzoeken over PGO’s
waaronder de herijking i.k.v IZA.

Naast de hierboven genoemde behoeften, bevindingen en aanbevelingen kwamen er uit
meerdere interviews suggesties voor het onderbrengen van de sectoroverstijgende
implementatieondersteuning: enerzijds bij MedMij, anderzijds bij (een bestuurlijke tafel) van
het IZA. Die twee suggesties zijn ‘bijvangst’, want de onderbrenging van
implementatieondersteuning is geen onderdeel van dit onderzoek. Zie bijlage 1 voor een
nadere uitwerking en de aanbeveling dat er op korte termijn een keuze gemaakt zou
moeten worden voor de onderbrenging.
2. Inleiding – Implementatie ná de VIPP-regelingen?
2.1. Aanleiding
Het ministerie van VWS heeft sinds een aantal jaar een zichtbare rol bij het stimuleren en
ondersteunen van de implementatie van PGO’s. De bredere doelstelling is om met PGO’s
een instrument te bieden waarmee de inwoners van Nederland meer regie over hun
gezondheid kunnen krijgen. Een centraal instrument bij het stimuleren en ondersteunen van
de implementatie van PGO’s zijn sectorale VIPP-programma’s. Deze tijdelijke
versnellingsprogramma’s bestaan op hoofdlijnen uit een (subsidie)regeling en een
programmabureau. Een VIPP-bureau ondersteunt de aan de regeling deelnemende
zorgaanbieders bij het bereiken van de doelstellingen van de regeling.
Dankzij de inspanningen van de deelnemers aan regelingen, de VIPP-bureaus, de
betrokken sectoren, stelselpartijen en het ministerie is in het kader van de VIPP-regelingen
veel bereikt. Vooral op het technisch mogelijk maken van de elektronische
gegevensuitwisseling tussen bronsystemen en PGO’s. Gegevens die conform het MedMij
afsprakenstelsel ontsloten kunnen worden vanuit HIS’en, EPD’s en ECD’s zijn hier concrete
voorbeelden van. Naast deze concrete resultaten op technische realisatie is er veel
belangrijk pionierswerk verzet. Dat heeft waardevolle leerervaringen opgeleverd over wat
nodig is voor die technische realisatie ten behoeve van PGO’s. Door die technische realisatie
in het kader van de VIPPs kan er vervolg gegeven worden aan de implementatie – het
daadwerkelijk in gebruik nemen van PGO’s4.
De aanleiding van dit onderzoek is de vaststelling dat met het ophouden van een VIPPregeling de behoefte aan implementatieondersteuning van PGO’s niet ophoudt. Sterker: er
blijft implementatieondersteuning nodig om op langere termijn de doelstellingen uit het
coalitieakkoord en het integraal zorgakkoord te kunnen realiseren. Wat die behoefte is en

4 Deze definitie is gebaseerd onder meer op die van ZonMW (Wat verstaan we onder implementatie? - ZonMw) en

Zorg voor innoveren (Wat is implementatie? | Implementatie | Zorg voor innoveren).
Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's

4 / 17

hoe dat in de praktijk vorm kan krijgen is niet vanzelfsprekend. Kortom: er moet een plan
komen voor de fase ná de VIPP-regelingen.
Dit document bevat aanbevelingen ten behoeve van dat plan. De onderbouwing is een
onderzoek op basis van de vraag welke ondersteuning er nodig is om de implementatie van
PGO’s te borgen. Meer concreet: welke behoefte er is aan implementatieondersteuning? De
verdiepende vragen zijn:
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Welke functies/taken die door de VIPP-bureaus worden ingevuld zouden (na afloop
van de regelingen) moeten blijven bestaan?
Welke zaken zijn op korte termijn van belang om te continueren? Wat moet
structureel worden ingericht?
Wat hebben zorgverleners (zorgprocesniveau) nodig?
Wat hebben zorgaanbieders (organisatieniveau) nodig?
Wat kunnen sectoren zelf doen?
Welke samenwerking is er nodig?
Wat moet ondersteund worden?
Op welke manieren zou die ondersteuning vorm kunnen krijgen?
Wat zou centraal/overkoepelend moeten worden ingericht?

2.2. Context van dit onderzoek
Er gebeurt op dit moment veel in relatie tot PGO’s en het zorgveld. Verschillende afspraken
over PGO's zijn gemaakt in het coalitieakkoord en in het integraal zorgakkoord. Naar
aanleiding van deze afspraken worden verschillende onderzoeken uitgevoerd die (grote)
invloed kunnen hebben op de uitkomsten in dit document. De uitwerking van de visie op
PGO's en het vaststellen wat ‘een goed functionerend PGO voor iedereen’ is, is bepalend
voor de behoefte aan implementatieondersteuning, omdat deze erop gericht moet zijn de
visie en het doel van PGO‘s te realiseren. Het te bereiken doel is immers bepalend voor de
implementatieondersteuning die nodig is. De omgeving van de uitkomsten van dit onderzoek
is hiermee in beweging. Het opstellen van mitigerende maatregelingen of een
impactassessment valt buiten de scope van dit onderzoek. Relevante ontwikkelingen zijn
onder andere:
•
•
•
•
•
•
•
•

coalitieakkoord 2021 – 2025;
integraal zorgakkoord;
onderzoek visie PGO;
Europese ontwikkelingen en EHDS;
publiek houderschap informatiestandaarden
veldverkenningen Nictiz/MedMij Standaarden;
Wegiz; Amendement over de uitwisseling met PGO’s.
Herijkingsonderzoek PGO’s door Pluut & Partners

2.3. Aanpak & scope van het onderzoek
De inhoud van het voorstel is tot stand gekomen door interviews met betrokkenen en een
documentenstudie5. Rekening houdend met beperkte doorlooptijd is de volgende scope
gehanteerd:

5 Overzicht van respondenten, documenten staan in de bijlage.

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
5 / 17

•
•

•

Focus op (binnenkort) aflopende VIPP regelingen: VIPP GGZ, VIPP OPEN en VIPP 5.
Ga uit van de volgende prioritering bij uitnodigen respondenten voor de interviews:
o Vertegenwoordiging van betrokken koepelorganisatie
o Vertegenwoordiging van programmabureaus
o Vertegenwoordiging Zorgverzekeraars Nederland, Patiëntenfederatie
Nederland, MedMij
o Vertegenwoordiging betrokkenen VWS
o Vertegenwoordiging lopende/aanstaande VIPP-regelingen
ICT-Leveranciers gelijktijdig / via bestaande tafel betrekken bij onderzoek:
o Haak aan bij bestaande leverancierstafel MedElkaar

MedMij organiseerde parallel aan dit onderzoek tafels over ‘Het leven na de VIPPs’. Ten
behoeve van de samenhang tussen beide trajecten heeft ICTU als toehoorder deelgenomen
aan de door MedMij georganiseerde tafels van VIPP GGZ en VIPP OPEN. Tenslotte is er vooraf
aan en tijdens het onderzoek aangehaakt bij het Overkoepelend VIPP overleg van VWS
(Aftrap op 5-9 en delen van bevindingen op 15-11). Een conceptversie van dit voorstel is
voorgelegd aan de respondenten en ontvangen feedback verwerkt.
3. Bevindingen op basis van interviews en deskresearch
De geïnterviewden, onder wie de mensen van bij een VIPP-regeling betrokken
koepelorganisaties en VIPP-programmabureaus, geven op hoofdlijnen dezelfde punten aan.
De onderwerpen die genoemde worden, zijn in te delen in:
1. het wegvallen van ‘bureaufuncties’ doordat de VIPP-programmabureaus eindigen.
Deze ‘functies’ blijven nodig in het kader van implementatieondersteuning van
PGO’s;
2. aanvullende implementatieondersteuning op basis van de geleerde lessen uit de
VIPP- programma’s van de afgelopen jaren.
De uitwerking van die bevindingen staan in dit hoofdstuk.
3.1. Wat valt er weg als de VIPP-bureaus ophouden te bestaan?
Het aflopen van de VIPP-regelingen en het ophouden van de programmabureaus betekent
voor alle sectoren een continuïteitsprobleem wanneer het gaat over
implementatieondersteuning van PGO’s. Dat probleem speelt inhoudelijk en procesmatig
vlak.
Kennis over de implementatie van Zorg-ICT & de ‘korte lijntjes’
De mensen die een inhoudelijke en/of procesmatige rol hebben gespeeld, meestal als
onderdeel van het programmabureau, vertrekken. In een papieren overdracht wordt
voorzien, maar opvolging is niet geborgd. De kennis die nodig is voor continuïteit van PGO
implementatie hebben veel sectoren niet in huis. De consequentie is dat de volgende
onderdelen van implementatieondersteuning wegvallen:
• parate en actuele kennis over netwerksamenwerking in de implementatiepraktijk;
• technische ondersteuning, advies & duiding aan koepels en sectoren;
• parate en actuele kennis over de werking van het informatiestelsel (en met name op
de techniek en verhoudingen Nictiz, Medmij, VZVZ, etc.) en doorvertaling van en
ondersteuning hierover aan zorgaanbieders;
• korte lijntjes met stelselpartijen, veldpartijen en de implementerende zorgaanbieders
en continuïteit van relaties dankzij meerjarige samenwerking met een veelvoud aan
Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
6 / 17

stakeholders. Waaronder de stelselpartijen, VWS-directies, leveranciers (bronsystemen,
DVA, DVP), programmabureaus van parallelle VIPP regelingen, en
(nationale)programma’s, projectleiders en/of penvoerders bij deelnemers en regio’s.

Capaciteit: projectleiding & ICT
Ook aan organisatorische- en projectmanagement kant vallen onderdelen weg. Het gaat
om:
• projectleiding, procesbegeleiding, communicatie en issuemanagement
• periodieke afstemming over voortgang, het monitoren van voortgang en
distributie van resultaten en doel van PGO's, het najagen van aangekaarte
issues bij de relevante partijen;
• organiseren van leverancierstafels, bijpraatsessies met projectleiders en
stelselpartijen, transparante & centrale communicatie;
• organiseren van testmogelijkheden, begeleiden van testen, signaleren van
knelpunten en samenbrengen van issues;
• bekostiging van activiteiten, bemensing en ICT
• faciliteren en ondersteunen van ontwikkelen, testen, kwalificeren van
standaarden;
• organiseren van testen met deelnemers;
• ondersteunen gecoördineerde vraagarticulatie naar leveranciers.
3.2. Wat is aanvullend nodig? Robuuster stelsel & implementeren vanuit meerwaarde
De drie sectoren, waarop de focus ligt in dit onderzoek, geven aan dat voor
doorontwikkeling en implementatie van PGO's aan de volgende voorwaarden moet worden
voldaan:
• het stelsel moet robuuster;
• doorontwikkeling en implementatie moet gericht zijn op meerwaarde voor
patiënt/cliënt en zorgprofessional.
Twee van de drie sectoren geven hierbij aan te verwachten dat de doorontwikkeling stil
komt te vallen indien niet aan deze voorwaarden is voldaan. Als reden wordt opgegeven
dat leveranciers wel kosten maken, maar hier geen inkomsten tegenover zien. Dat is
verliesgevend en stoppen met de doorontwikkeling. Bijvoorbeeld door een nieuwe versie van
een gegevensdienst niet in te bouwen. Een vergelijkbare situatie wordt beschreven aan de
kant van de zorgaanbieders. Die komen voor ICT-kosten te staan waar geen baten
tegenover staan. Een veel aangedragen voorbeeld van dergelijke kosten zijn de facturen die
zorgaanbieders moeten betalen voor DVZA’s. De andere reden die wordt gegeven is dat
PGO’s in de huidige vorm (‘inkijk functie’) ten opzichte van portalen geen meerwaarde
bieden. Portalen zijn (vaak) gebruiksvriendelijker en bieden functionaliteiten -zoals interactie
tussen patiënt en professional- met meerwaarde voor zowel patiënt/client als
zorgprofessional.
3.2.1.

Doorontwikkeling - een robuuster stelsel

In de gesprekken geven de geïnterviewde partijen aan dat het stelsel nog verder
doorontwikkeld moet worden. Hierbij wordt genoemd dat de technische werking van de
gegevensuitwisseling verder verbeterd moet worden en de doorlooptijden en complexiteit
van het kwalificatieproces moeten worden verbeterd. Verschillende partijen verwoorden dit
als “het robuuster maken van het stelsel”. Daarbij geven de geïnterviewde partijen aan dat zij
Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
7 / 17

weten dat hieraan wordt gewerkt in het samenwerkingsverband MedElkaar en zij
onderschrijven de door MedElkaar gedefinieerde bouwblokken. Tegelijkertijd wordt
aangeven dat het voor een goede samenwerking belangrijk is om reële planningen met
elkaar af te spreken en zij nog moeten zien hoelang dit gaat duren. Partijen geven aan niet
echt betrokken te zijn en niet scherp te hebben wat de resultaten op korte termijn zullen zijn.
3.2.2.

Het glas is halfvol: implementatie richten op meerwaarde van PGO’s

Ondanks de bovengenoemde behoeften omtrent stelsel en techniek geven deelnemers aan
de potentie van PGO’s nog steeds te zien. “Het glas is halfvol”. Om die potentie verder te
brengen moet volgens respondenten implementatie -en de ondersteuning daarvan- gericht
zijn op het realiseren van meerwaarde van PGO's.
De vraag ‘wat is meerwaarde van PGO’s’ is buiten scope van dit onderzoek. Er zijn
bovendien lopende onderzoeken die toegespitst zijn op die vraag. Tijdens het onderzoek is
de meerwaarde van PGO’s echter zo nadrukkelijk benoemd én het belang ervan
onderstreept door alle respondenten dat het onderwerp meegenomen wordt in dit voorstel.
Zonder meerwaarde heeft implementeren – in gebruik nemen in de praktijk – geen zin.
In relatie tot deze meerwaarde van PGO’s zijn volgende de respondenten in dit onderzoek
de volgende punten van belang
•

•

•

•
•

Een PGO met meerwaarde biedt functionaliteiten op basis van behoeften uit de
praktijk. Die behoefte is dat er gegevens uit bronsystemen van professionals uit
meerdere sectoren beschikbaar moeten zijn.
Hiermee kan een PGO zich onderscheiden van een portaal, welke verbonden is aan
een specifieke zorgaanbieder. Deze meerwaarde van PGO’s is de basis voor de
interactie van PGO’s in het zorgproces (cf. afspraak IZA);
Het bereiken van deze meerwaarde gebeurt nog niet vanzelf. Er zijn nog geen
verdienmodellen en sectoren zijn nog niet in staat zelf de ondersteuning te bieden die
nodig is om de volgende stap te kunnen zetten voor de meerwaarde van PGO’s;
Het succes van implementatie neemt toe als participatie van eindgebruikers stevig is
verankerd in de implementatieactiviteiten.
Een PGO ‘is van die patiënt’, maar het is belangrijk om tijdens implementatie bewust
om te gaan met het feit dat het gebruik van PGO’s invloed zal hebben op
zorgprocessen en dús op het werk van zorgprofessionals.

4. Van bevindingen naar behoeften: sectoroverstijgende en sectorale
implementatieondersteuning
Uit de bevindingen komt eenduidig naar voren dat alle uit te voeren activiteiten op het
gebied van implementatie van PGO's iets moeten opleveren met meerwaarde voor de
patiënten/cliënten en/of voor zorgprofessionals. Hiervoor is het nodig dat de techniek op
orde is, het stelsel robuuster wordt en informatie van verschillende zorgaanbieders en/of
verschillende typen zorgprofessionals (multidisciplinaire informatie) beschikbaar is in PGO's.
Implementatieondersteuning moet zich vervolgens richten op het toewerken naar
concrete functionaliteit in PGO’s die op basis van casuïstiek/ usecases interactie mogelijk
maken in het zorgproces. Casuïstiek/ usecases die tijdens de gesprekken kort zijn benoemd,
zijn: actueel medicatieoverzicht, overdracht tussen GGZ instellingen, en de combinatie van
informatie uit huisartsenzorg, GGZ en ziekenhuis.
Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
8 / 17

Daarbij heeft iedere sector eigen kenmerken, zoals aantal en grootte van
zorgaanbieders, wel of geen ICT afdeling bij zorgaanbieders, regionale
ondersteuningsstructuren en aantal en volwassenheid van ICT leveranciers. Ook zijn er
verschillen per sector in bijvoorbeeld de manier waarop zorg wordt aangeboden, de duur
van een gemiddelde behandelrelatie en de hoeveelheid (potentiële) interacties tussen
patiënt/cliënt en zorgprofessional. Denk hierbij aan onderscheid tussen huisartsenpraktijken
en ziekenhuizen, maar ook tussen cure en care, langdurige trajecten in de GGZ t.o.v. korte
episodes, etc.
Dit betekent voor de implementatieondersteuning dat deze enerzijds gericht moet zijn
op sectoroverstijgende ondersteuning ten behoeven van de patiënt/cliënt en de
meerwaarde die voor hen ontstaat door het sectoroverstijgende karakter van PGO's te
benutten. Anderzijds betekent dit dat implementatieondersteuning gericht moet zijn op de
zorgprofessionals die werkzaam zijn in hun eigen sector en dus ondersteuning per sector
nodig hebben. Om die reden is de centrale conclusie op basis van de bevindingen als volgt:
Implementatieondersteuning na afloop van de VIPP- regelingen moet zowel
sectoroverstijgend als per sector worden uitgevoerd en heeft alleen zin als de techniek
op orde is en deze gericht is op realisatie van concrete meerwaarde van PGO's.
4.1. Sectoroverstijgende implementatieondersteuning
Sectoroverstijgende implementatieondersteuning is nodig omdat dit aansluit op het
realiseren van meerwaarde van PGO's. Die meerwaarde ontstaat doordat informatie uit
verschillende sectoren (multidisciplinaire informatie) beschikbaar is. Een deel van deze
behoeften wordt ingevuld door het programma MedElkaar zoals beschreven in de
bouwblokken en werkgroepen. Deze ontwikkelingen kunnen versterkt worden door
aanvullend sectoroverstijgende implementatieondersteuning in te richten op de volgende
onderwerpen.
•

Samenhang programma’s
Het onderling afstemmen en creëren van samenhang tussen landelijke (VWS)
programma's, zodat ieder groot programma met een PGO-component het gebruik
van PGO's te stimuleren en iedere keer een stap verder te brengen. Denk hierbij aan
het elkaar versterken van bijvoorbeeld Medicatieoverdracht en Wegiz in combinatie
met het stimuleren van implementatie van PGO's. Sectoroverstijgend moet verder
gewerkt worden aan dezelfde doelen met dezelfde tijdslijnen. Een patiënt/cliënt wil
immers bij iedere instelling gebruik kunnen maken van dezelfde gegevensdienst.

•

Ondersteunen vraagarticulatie en ontwikkelingen delen met regio's en
zorgaanbieders
Het ondersteunen van implementatie van concrete casuïstiek en usecases door een
omgeving te creëren, organiseren en faciliteren waar sectoroverstijgend
geëxperimenteerd kan worden en samenwerking gefaciliteerd en ondersteund wordt
tussen patiënten/cliënten, zorgprofessionals en leveranciers (van
PGO's/bronsystemen/andere noodzakelijke ICT systemen of modules). Daarbij het
stimuleren en faciliteren dat sectoroverstijgende kennis en ervaring concreet wordt
teruggelegd naar initiatieven in regio's of bij zorgaanbieders. Hierdoor kunnen de

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
9 / 17

gerealiseerde producten in regio's of bij zorgaanbieders worden geïmplementeerd,
eventueel voorafgegaan door een pilot of praktijkproef.
•

Implementatietempo omhoog en kleine stappen zetten
Het leren door te ontwikkelen en implementeren in kleine (iteratieve) stappen. Door
het organiseren van de juiste expertise en kennis en het stimuleren en faciliteren van
het zetten van kleine stappen die een zo kort mogelijke doorlooptijd hebben, kunnen
betrokkenen snel leren wat er nodig is ten behoeve van concrete meerwaarde van
PGO's. Ondersteuning in de vorm van deskundige begeleiding helpt hierbij met het
zetten van kleine concrete stappen, die snel gerealiseerd kunnen worden.

•

Coördineren van de keten: van bronsysteem tot PGO
De ondersteuning van implementatie die gericht is op het zetten van kleine en snelle
stappen die concrete meerwaarde creëren op basis van casuïstiek of usecases
vraagt van alle ketenpartijen en experts die hierbij betrokken zijn een intensieve
samenwerking. Het is daarom nodig om ondersteuning te bieden die samenwerking
organiseert over de gehele keten (inclusief stelselpartijen) en betrokkenen uit het
‘ecosysteem’ (zoals bronsysteem leveranciers en zorgaanbieders, zie hieronder).
• respondenten geven aan dat ‘de keten’ begint bij de (gebruikers van)
bronsystemen en eindigt bij de gebruikers van een PGO. Immers, de manier
waarop gegevens geregistreerd worden in bronsystemen is van invloed op de
manier waarop deze getoond (kunnen) worden in een PGO. De behoefte
aan coördinatie op deze hele keten is daarmee breder dan de wijze waarop
deze nu wordt ingevuld.
• de stelselpartijen: MedMij, Nictiz, VZVZ, etc.;
• Samenwerkingsverbanden zoals MedElkaar
• het ecosysteem met de hierboven genoemde ketenpartijen aangevuld met
alle betrokken zorgaanbieders, (vertegenwoordiging van) zorgprofessionals,.
koepels, brancheverenigingen, RSO's, PGO’s, EPD/ECD leveranciers, DV(Z)A's,
etc.
• Tenslotte is er behoefte aan helderheid over de coördinatie en aansturing van
activiteiten binnen het stelsel op landelijke niveau. Men doelt daarmee op
• maken en nakomen van afspraken;
• vaststellen van het kritieke pad;
• maken en najagen van realistische planningen;
• maken van keuzes over welke inhoud op korte termijn gerealiseerd kan
worden en welke iets langer duurt en daarmee in de volgende versie
wordt gerealiseerd;
• bieden van een aanspreekpunt voor alle betrokken partijen in de vorm
van een helpdesk;
• adresseren van issues bij de juiste partij en escaleren, indien nodig.

•

Inzicht voor beleid
Het krijgen en houden van overzicht verschaft informatie over de stand van zaken
van de ontwikkeling en implementatie van PGO's. Met informatie over welke
concrete meerwaarde wordt gerealiseerd en vervolgens gebruikt en in welke mate,

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
10 / 17

kan VWS op inhoud meer 'in the lead' komen. Dit betreft meerwaarde voor zowel
patiënten/cliënten als zorgprofessionals. Het inzicht dat hiermee ontstaat kan worden
gebruikt voor het maken van beleid op dit onderwerp.
•

Betrokkenheid bij en kennis van implementatie bij VWS
Respondenten geven aan dat ook na afloop van de VIPP regelingen betrokkenheid
bij en kennis van implementatie van PGO's nodig blijft bij VWS. Deze betrokkenheid
sluit aan op de in te richten sectorale en sectoroverstijgende
implementatieondersteuning en biedt de basis voor kennisopbouw op het gebied
van implementatie en techniek, gerelateerd aan PGO’s. Ook is het nodig om relaties
verder te borgen, afspraken tussen veldpartijen en VWS op het gebied van PGO’s te
bewaken, te stroomlijnen en op te volgen. Ook continuïteit en eenduidigheid in de
communicatie over (stand van zaken) PGO’s is nodig.

4.2. Sectorale implementatieondersteuning
Het sectoroverstijgend samenwerken op het gebied van implementatie van PGO's vraagt
ook per sector capaciteit. Koepelorganisaties en brancheverenigingen zijn hierop (nog) niet
ingericht. Daarbij komt duidelijk naar voren dat de huidige capaciteit onvoldoende is, het
scheiden van uitvoering en beleid helpt om rollen te scheiden en taken te beleggen bij de
juiste deskundigen/experts. De benodigde capaciteit vraagt een andere invulling dan de
bestaande capaciteit en is aanvullend. Om die reden is het nodig om per sector
implementatieondersteuning te bieden in de vorm van:
• uitvoerende capaciteit met;
• kennis van veranderkunde en zorg-ICT implementatie en;
• vaardigheden op het gebied van ICT implementatie en samenwerking.
Deze uitvoerende capaciteit per sector is nodig om invulling te geven aan o.a. de volgende
behoeften:
•

•

•

Het leggen van de verbinding tussen activiteiten en ontwikkelingen op
sectoroverstijgend niveau en de specifieke kenmerken, volwassenheid van
informatievoorzieningen en ICT(-implementatie) van de sector.
Vertaling en impact bepalen van (door)ontwikkelingen en wijzigingen in techniek en
standaarden. Te denken valt aan wijzigingen aan bestaande
zorginformatiebouwstenen en/of (basis) gegevenssets die onderdeel zijn van een
gegevensdienst. En de ervaring van patiënt/cliënt/zorgprofessional hiermee vanuit de
sector bezien.
De sectoroverstijgende kennis, keuzes, prioriteiten, oplossingen, implementaties,
etc. met korte lijnen terugleggen naar en delen met de 'eigen werkvloer' (patiëntprofessional interactie) in regionale of lokale initiatieven. Bijvoorbeeld ook wanneer
het gaat om de inzet van PGO's bij hybride zorg en de andere digitaliseringsopgaven
van de zorgsectoren. De implementatie van PGO's en de digitaliseringsopgaven van
de zorgsectoren, waaronder hybride zorg, kunnen elkaar versterken door zoveel
mogelijk van elkaar te leren, samen te werken en kennis, keuzes, en oplossingen, etc.
met elkaar te delen.

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
11 / 17

•

•

•

Communiceren over de bedoeling, mogelijkheden en ontwikkeling in relatie tot PGO's
en het gebruik ervan in de dagelijkse praktijk. Deze communicatie kan direct en
indirect gericht zijn op patiënten/cliënten en zorgprofessionals.
Op basis van multidisciplinaire casuïstiek/ usecases vaststellen wat de mogelijkheden
en belemmeringen in de ‘eigen’ sector zijn en wat er binnen de sector nodig is aan
implementatieondersteuning om deze casuïstiek te implementeren. Bijvoorbeeld als
groepen patiënten aangeven de informatie van de huisarts in hun PGO graag willen
combineren met de informatie uit het ziekenhuis of GGZ instelling. Wat betekent deze
vraag aan de informatiebehoefte voor het ziekenhuis en GGZ instelling en bij hun ICT
leveranciers?
Aanleveren van feiten uit de uitvoering indien belangen en prioriteiten niet
overeenkomen met die uit andere sectoren en helpen de verbinding te maken naar
beleid en in de voorbereiding van (bestuurlijke) besluitvorming hierover.

4.3. Transparante, flexibele en snelle besluitvorming ten behoeve van implementatie
Uit de gesprekken komt naar voren dat er op verschillende tafels wordt gesproken over het
onderwerp PGO's en dat het nemen van soms complexe inhoudelijke besluiten met
(sectoraal) tegengestelde belangen lastig is (denk aan wat wel of niet moet worden
vastgelegd en ten behoeve van wie). Hierdoor ontstaat het beeld dat het niet (helemaal)
duidelijk is op welke tafel welke besluiten worden genomen. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat
snelle en doelgerichte besluitvorming als zeer wenselijk wordt gezien. Snelheid van de
besluitvorming is belangrijk, omdat voortgang afhankelijk is van deze besluiten. In de praktijk
betekent dit dat partijen wachten met actie tot een besluit. Daarbij betekent snelheid ruimte
op de agenda, duidelijke en transparante voorwaarden en proces (comfort) voor
besluitvorming en regelmatige bijeenkomsten waar de besluiten voorbereid en genomen
kunnen worden. Deze besluiten overstijgen de informatiestandaarden zoals wordt ingericht
bij de houderschapstafels.
Met betrekking tot besluitvorming en de structuur hiervan wordt duidelijk dat:
• transparante, flexibele en snelle besluitvorming gericht op implementatie en met
bestuurlijk commitment nodig is;
• besluitvorming gebaseerd moet zijn op feiten uit de uitvoering;
• deze feiten indien nodig van juiste beleids-/management informatie moet worden
voorzien, zodat doorgeleiding naar bestuurlijk niveau mogelijk is;
• indien nodig, geïnformeerde besluiten kunnen worden genomen op
strategisch/bestuurlijk niveau, bijvoorbeeld als belangen van verschillende sectoren
met elkaar conflicteren;
• om deze redenen de besluitvormingsstructuur van implementatieondersteuning uit
drie lagen bestaat: strategisch/bestuurlijk, tactisch/management en
operationeel/uitvoerend;
• van deze structuur verlangd wordt dat soms technische/inhoudelijk complexe
besluiten i.r.t. PGO implementaties vertaald worden naar bestuurlijke besluitvorming;
• deze besluitvormingsstructuur sectoroverstijgend moet zijn;
• uit het experimenteren met en leren van het gebruik van sectoroverstijgende PGO's
nieuwe en nog onbekende issues zullen voortkomen, die om sectoroverstijgende
besluitvorming vragen op bestuurlijk niveau;
Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
12 / 17

•

in deze structuur vertegenwoordigd zijn: VWS, ZN, PFN en de (vertegenwoordigers
van) zorgprofessionals en zorgaanbieders, koepels en brancheverenigingen die
betrokken zijn bij het te nemen besluit.

5. Van behoefte naar concrete actie: aanbevelingen voor implementatieondersteuning
De bevindingen van dit onderzoek en de daaruit voortkomende behoeften leiden tot de
volgende aanbevelingen6 in relatie tot implementatieondersteuning van PGO’s na de VIPPregelingen.
1. Richt een implementatiebureau in, dat invulling geeft aan de behoefte op het
gebied van:
• sectoroverstijgende implementatieondersteuning (denk aan ongeveer 4 fte,
gebaseerd op wat er wegvalt en nodig is om te continueren en wat er
aanvullend sectoroverstijgend nodig is);
• implementatieondersteuning per sector (denk aan 1 fte per sector, op basis
van wat wegvalt en wat aanvullend nodig is aan ondersteuning per sector);
• ondersteuning bij VWS t.b.v. kennis opbouw en aansluiting op
implementatieondersteuning (denk aan ongeveer 1 fte, gebaseerd op de
aansluiting bij de sectoren, de sectoroverstijgende ondersteuning en opbouw
van kennis en ervaring).
2. Huur binnen de sectoroverstijgende ondersteuning zorgprofessionals in voor 4 uur per
week per ‘type’ zorgprofessional voor concrete input op basis van kennis en ervaring
van de praktijk. Zorg voor een vergoeding o.b.v. vacatiegelden die in de sector
gebruikelijk is. Overweeg om dit zelfde te doen voor inhuur van
patiënten(vertegenwoordiging). Zet deze zorgprofessionals en patiënten in in de rol
van direct betrokken eindgebruiker bij de ontwikkeling en implementatie.
3. Start deze inrichting op korte termijn met de aanstelling van een kwartiermaker
inclusief ondersteuning om op uiterlijk 1 april 2023 met een uitgewerkt plan te komen,
zodat per 1 juni 2023 overgegaan kan worden tot uitvoering en de aansluiting
geborgd is met het aflopen van de VIPP regeling in de MSZ (en andere regelingen die
per 1 juli 2023 aflopen zoals InZicht).
4. Start parallel aan de activiteiten van de kwartiermaker met ondersteuning van de
implementatiebehoefte bij de sectoren waar de VIPP-regeling (bijna) is afgelopen,
bijvoorbeeld met de inventarisatie van multisectorale casuïstiek/usecases en
afstemming met lopende (landelijke) programma's (denk aan IZA,
Medicatieoverdracht, nog lopende VIPP-regelingen, etc), zodat het ‘momentum’ niet
verloren gaat.
5. Organiseer de implementatieondersteuning per sector zodanig dat deze
gepositioneerd is in de sectoren en daardoor aansluiting heeft bij:
• ontwikkelingen en activiteiten op het gebied van informatiebeleid van de
koepel(s) binnen de sector;
• de dagelijkse (zorg)praktijk van instellingen, zorgaanbieders en
zorgprofessionals.
6. Kies voor een ‘lerende en ontwikkelingsgerichte aanpak’ en zoek hierbij aansluiting
op andere initiatieven op het gebied van implementatieondersteuning die vanuit

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
13 / 17

VWS zijn geïnitieerd, zoals de ‘implementatieboard’. Gebruik deze lerende en
ontwikkelingsgerichte aanpak om stap voor stap te kanaliseren en samenhang te
zoeken op implementatieondersteuning. Bouw de sectoroverstijgende capaciteit
stapsgewijs op, zodat lessen en bevindingen gedurende de ondersteuning kunnen
leiden tot nadere invulling of bijstelling van de benodigde capaciteit, kennis en
vaardigheden.
7. Maak tijdens de uitvoering gebruik van (online) community management, zodat
kennis en ontwikkelingen op een toegankelijke manier gedeeld kunnen tussen
betrokkenen op landelijk, sectoraal, regionaal en lokaal niveau. Sluit aan bij
bestaande communities en richt niet zelf een nieuwe community op. Waar mogelijk
verbind je communities met elkaar wanneer de implementatie daar om vraagt. Denk
aan een nieuwe case waarbij een bepaald specialisme of discipline betrokken moet
worden.
8. Stuur tijdens de uitvoering op:
• meerwaarde van PGO's voor patiënten/cliënten en zorgprofessionals op basis
van co-creatie mét patiënten/cliënten en zorgprofessionals;
• het kunnen en mogen experimenteren en leren (veel is nog nieuw, dus fouten
maken mag en leer hiervan);
• het maken van inhoudelijke keuzes en prioriteiten: niet alles kan tegelijk;
• het zetten van kleine, snel te realiseren stappen die meerwaarde kunnen laten
zien en continuïteit in doorontwikkeling: “die feature nemen we mee in de
volgende release, en die is ook ingepland”;
• een gebalanceerde toename van de capaciteit van de organisaties in de
keten met een landelijke rol (MedMij, Nictiz, VZVZ, MedElkaar etc), omdat het
geheel zo snel/sterk is als de traagste/zwakste schakel.
9. Organiseer bestuurlijk commitment voor de in te richten implementatieondersteuning
(inclusief het vraagstuk waar deze onder te brengen) en de besluitvormingsstructuur
bij alle betrokken partijen. Organiseer deze commitment in ieder geval bij VWS, ZN,
PFNL en de koepels en brancheverenigingen die binnen de scope van dit onderzoek
vallen (MSZ, HA-zorg, GGZ). In tweede instantie kan gekeken worden naar andere
koepels en brancheverenigingen van sectoren die betrokken zijn bij de te
implementeren casuïstiek/ usecases.
10. Dit onderzoek vindt plaats parallel aan een aantal andere onderzoeken in het kader
van PGO’s. Het onderzoek van Pluut & Partners naar herijking van PGO’s i.k.v. IZA is
daar een voorbeeld van. Houdt rekening met de uitkomsten van deze andere
lopende onderzoeken en verbindt die uitkomsten met de uitkomsten in dit document.

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
14 / 17

6. Bijlage 1 – ‘Bijvangst’ onderzoek - Onderbrengen sectoroverstijgende
implementatieondersteuning
Naast de inhoudelijke behoefte aan sectoroverstijgende implementatieondersteuning na de
VIPPs is er tijdens een aantal interviews ook gesproken over het onderbrengen van de
sectoroverstijgende implementatieondersteuning. Dat is buiten scope van dit onderzoek
maar wordt als belangrijk gezien door de respondenten. De twee suggesties voor
onderbrenging van de implementatieondersteuning inclusief de voor- en nadelen die door
respondenten genoemd zijn, staan hieronder als ‘bijvangst’ beschreven.
• Zorg voor onderbrenging zo dicht mogelijk aan tegen de bestuurlijke (overleg) tafels
waarop het IZA besproken wordt en over de inhoud van het IZA besluiten worden
genomen.
Als voordelen van deze optie wordt genoemd:
o Vertegenwoordigers van zorgprofessionals en veld zijn betrokken
o Er is veel aandacht voor de gemaakte afspraken
o Versterking door afstemming tussen de gemaakte afspraken, het combineren
van de benodigde ondersteuning ligt dicht bij elkaar
o Hier zit ‘energie’.
Als nadeel wordt aangeven:
o Het IZA is geen bestaande structuur waar iets ‘opgehangen’ kan worden;
o Het heeft een tijdelijk karakter.
• Onderbrenging bij MedMij
De gedachten die hier meegegeven worden, zijn:
o Er is aansluiting op de bestaande structuren en partijen;
o Een implementatiebureau kan als zelfstandige eenheid onder de stichting
worden ‘gehangen’;
De nadelen bij deze optie zijn:
o In de governance van MedMij zijn niet alle zorgprofessionals
vertegenwoordigd (bijvoorbeeld, FMS, V&VN, NVZ, ZKN, etc) en deze zijn wel
cruciaal voor het succes van implementatie van PGO's die meerwaarde
bieden aan patiënten/cliënten én zorgprofessionals door interactie in het
zorgproces;
o De onafhankelijkheid van implementatieondersteuning ten opzichte van de
rol van MedMij als houder van het stelsel, omdat MedMij ook een partij is in de
samenwerking met Nictiz, VZVZ, etc
Aanbeveling:
Maak een keuze voor het onderbrengen van de implementatieondersteuning. Dit
onderzoek heeft zich niet op dit onderwerp gericht. De onderbrenging vergt andere
onderzoeksvragen en andere respondenten. Indien voor een keuze voor onderbrengen
nog te weinig informatie beschikbaar is, overweeg dan een vervolgonderzoek in te
stellen.

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
15 / 17

7. Bijlage 2 – Respondenten
Naam

Programma / Organisatie

Hanny Schulten

OPEN (LHV)

Arthur Eyck

OPEN (InEen)

Martina Bartelink

OPEN (PB7)

Bart Brandenburg

OPEN (PB)

Ginette van Riel

VIPP 5 (PB)

Marleen Stijnman

VIPP 5 (PB)

Christine Leenen

VIPP 5 (PB)

Jaap Schrieke

VIPP GGZ (GGZ Nederland)

Margon Tuinstra

VIPP GGZ (PB)

Michiel Schiffers

VGVIPP (PB en koepel)

Marcel Heldoorn

Patiëntenfederatie

Christine Beerepoot

Ministerie van VWS

Louise van Kranendonk

Ministerie van VWS

Sabine Geerdes

Ministerie van VWS

Julia Orti

Ministerie van VWS

Olga van Diem

Zorgverzekeraars Nederland

Peter Jansen

Zorgverzekeraars Nederland

Marc van Dijk

MedMij

Margo Brands

MedMij

Gregory Scholten

Nictiz

Marja Verwoerd

Medicatieoverdracht

Dorine Veldhuyzen

VIPP BabyConnect (PB)

Jasper Prinsen

VIPP BabyConnect (PB)

Nienke Lemstra

VIPP BabyConnect (PB)

7 PB: Programmabureau van VIPP programma

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
16 / 17

8. Bijlage 3 – Documenten
Type Document

Beschrijving document

Notitie

Verkenning mogelijkheden PGO binnen de Zvw (10 februari 2022)

Kamerbrief

Stand van zaken persoonlijke gezondheidsomgevingen(23 juni 2022)

Normen/Wetten/Kaders

NEN 7522: 2021 Medische informatica - Ontwikkelen en beheren van
standaarden en stelsels van standaarden

Normen/Wetten/Kaders

Integraal Zorgakkoord: Samen werken aan gezonde zorg (16-9-2022)

Normen/Wetten/Kaders

Wettekst: Wet Elektronische Gegevensuitwisseling in de Zorg

Normen/Wetten/Kaders

Wettekst: Wegiz - Amendement […] over de uitwisseling van gegevens
met de persoonlijke gezondheidsomgeving van patiënten.

Normen/Wetten/Kaders

Coalitieakkoord 2021 - 2025 ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de
toekomst’ (15-12-2021)

Onderzoek / Evaluatie

VIPP 12 Evaluatie (11-3-2020)

Onderzoek / Evaluatie

Eindrapportage VIPP ziekenhuizen en overige instellingen medischspecialistische zorg. Samen vooruit met dezelfde doelen in informatieuitwisseling. (201112)

Onderzoek / Evaluatie

Overzicht antwoorden uitvraag VIPP programma's (interne uitvraag VWS)

Onderzoek / Evaluatie

Gupta Strategists: Update kosten-batenanalyse persoonlijke
gezondheidsomgeving (2019)

Onderzoek / Evaluatie

Pluut & Partners (2022): PGO’s: voorbij de kinderschoenen? Een
actieonderzoek naar de implementatie en doorontwikkeling van PGO’s.

Presentatie/Slides

20221110-04a Presentatie houderschapsdag informatiestandaarden PGO
JO (10-11-2022)

Presentatie/Slides

Medmij overzicht VIPP regelingen resultaten begin november

Onderzoek / Evaluatie

Nictiz Rapport Model voor stelselregie (14-9-2022)

9. Bijlage 4 – Revisietabel
Datum

Versie

Auteur

Opmerking

21-11-2022

0.1

JB;BB

Initiële versie

24-11-2022

0.2

JB;BB

Bevindingen en behoeften

25-11-2022

0.3

JB;BB

Aanbevelingen

28-11-2022

0.4

JB;BB

Verdere uitwerking inhoud

30-11-2022

0.5

JB;BB

Conceptversie tbv respondenten

5-12-2022

0.6

JB;BB

Feedback respondenten verwerkt

9-12-2022

0.7

JB;BB

Opmerkingen opdrachtgever en QA

9-12-2022

0.8

JB;BB

Werkversie intern

12-12-2022

0.9

JB;BB

Definitief concept ter review opdrachtgever

16-12-2022

1.0

JB;BB

Finale versie

21-12-2022

1.1

BB

Aanpassingen in opmaak o.b.v. WCAG 2.1 toets

Onderzoek Ondersteuningsbehoefte implementatie PGO's
17 / 17