Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2022

Nr. 58

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2021
Tijdens het Commissiedebat Raad Algemene Zaken van 16 november jl.
stelden de Leden Van Houwelingen, Bisschop en Dassen vragen over de
goedkeuring door het Letse Parlement van een wet die ongevaccineerde
parlementsleden verbiedt hun werkzaamheden te verrichten. Deze
wetgeving maakt deel uit van een breder 2 G beleid dat geldt voor de hele
publieke sector in Letland. Ik zegde uw Kamer toe schriftelijk nader in te
gaan op de rechtsstatelijke dimensie van deze maatregel, met name de
vraag of de onderhavige wet niet op gespannen voet staat met beginselen
van Europees recht. Met deze brief wordt deze toezegging gestand
gedaan.
Zoals aangegeven bij de begrotingsbehandeling van 17 en 18 november
jl., volgt Nederland de ontwikkelingen van de maatregelen in Letland
nauwlettend. Buitengewone maatregelen in het kader van de bestrijding
van COVID-19 kunnen geoorloofd en soms noodzakelijk zijn vanuit het
oogpunt van de bescherming van de volksgezondheid. In zoverre staat het
Letland net als andere landen vrij te besluiten dergelijke maatregelen in te
voeren. Het invoeren van maatregelen ter bestrijding van COVID-19
betreft in eerste instantie een nationale gelegenheid.
Lidstaten dienen bij de vaststelling van dergelijke maatregelen echter wel
te voldoen aan de vereisten van noodzakelijkheid, proportionaliteit,
tijdelijkheid en rechterlijke controle en tevens de waarden van de Unie van
artikel 2 VEU, waaronder die van de democratie en de rechtsstaat, en
internationale verdragsverplichtingen te respecteren. Binnen deze kaders
hebben de lidstaten beleidsvrijheid om tot een eigen afweging te komen
en een balans te vinden binnen de ingewikkelde afwegingen die moeten
worden gemaakt naar aanleiding van de binnenlandse gezondheidssituatie. Daarnaast heeft de Raad van Europa op 7 april 2020 richtlijnen
gepubliceerd om haar lidstaten te ondersteunen bij het vinden van een
goede balans tussen de bescherming van de volksgezondheid enerzijds

kst-35925-V-58
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 58

1

en het respect voor mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat
anderzijds. Deze richtlijnen onderstrepen het belang van adequate
parlementaire controle op de uitvoerende macht ten tijde van crisis.1
Op 12 november jl. werd de wet2 «Tijdelijke Aanvullende Vereisten voor
het Werk van de Leden van de Saeima en Lokale Overheidsorganen» met
een meerderheid aangenomen in het Letse Parlement (de Saeima).
Doelstelling vormt de bescherming van de volksgezondheid en veiligheid
ten tijde van de COVID-19 pandemie. Daarnaast dient de wet het
vertrouwen in het beleid te bevorderen, solidariteit te tonen met
overheidsfunctionarissen en een eerlijke behandeling te garanderen in de
uitvoering van COVID-19 maatregelen, en het vertrouwen te vergroten in
de activiteiten van overheidsinstellingen, waaronder de Saeima.
Naar het kabinet begrijpt, gaat het om een algemene beleidsmaatregel die
reeds van kracht was voor de gehele publieke sector3. De wet is van
kracht tot 2 juli 2022 en elke twee maanden zal het presidium van de
Saeima beoordelen of de maatregel nog nodig is. De Letse ombudsman
heeft geconcludeerd dat de verplichting een vaccinatiebewijs of een
genezenverklaring te kunnen overleggen zowel juridisch als ethisch
geoorloofd is. Dat geldt ook voor de leden van de Saeima. In een eerste
rechtszaak tegen het invoeren van deze verplichting in de publieke sector
oordeelde de rechter al dat het maatschappelijk nut van een vaccinatieplicht zwaarder weegt dan de schending van individuele rechten. Mocht
een parlementslid bezwaar hebben tegen de wet, dan bestaat in Letland
de mogelijkheid om de rechtsgang te volgen. Letland heeft een Constitutioneel Hof dat controleert of wetten in lijn zijn met de Grondwet. Ook is het
mogelijk een zaak aan te spannen bij het Administratieve Hof.
Het kabinet erkent dat er een risico is dat lidstaten in crisistijd maatregelen
nemen die de Europese waarden zoals opgenomen in artikel 2 VEU onder
druk zetten. In dat verband is parlementaire en rechterlijke controle op de
maatregelen van groot belang. Het kabinet vertrouwt er op dit moment op
dat eventuele juridische bezwaren tegen de wet in de Letse rechtsgang
aan de orde kunnen worden gesteld.
De Europese Commissie heeft in het kader van het rechtsstaatmechanisme de noodmaatregelen die lidstaten genomen hebben in 2020 bij de
start van de Covid-19 crisis gemonitord.4 In de cyclus 2021 heeft de
Commissie specifiek aandacht besteed aan de vragen «of de COVID-19gerelateerde maatregelen beperkt waren in tijd, of de noodzaak en
evenredigheid ervan gerechtvaardigd waren, in hoeverre zij onderworpen
waren aan permanent toezicht door de nationale parlement en rechtbanken, en op welke rechtsgrondslag zij berusten.»5 Als onderdeel van dit
mechanisme onderhoudt de Commissie regelmatig bilateraal contact met
de lidstaten, waarbij ontwikkelingen die reden geven tot zorg kunnen
worden aangekaart. Uit contacten met de Commissie blijkt dat de relatie
tussen de COVID-19-pandemie en de rechtsstaat ook in de volgende
cyclus specifiek zal worden gemonitord, dit geldt ook voor Letland. Indien
ontwikkelingen beschreven in de landenrapporten aanleiding geven tot

1

Respecting democracy, rule of law and human rights in the framework of the COVID-19 sanitary
crisis, SG Inf(2020)7 Speaking Notes SG 1370 Deputies (coe.int)
2
https://titania.saeima.lv/LIVS13/saeimalivs13.nsf/0/
411A978D5EC895E7C225878C003EFD52?OpenDocument
3
Wet inzake noodtoestand d.d. 9 oktober 2021, https://likumi.lv/ta/id/326729
4
Zie voor toelichting rechtsstaatmechanisme Kamerbrief overzicht
EU-rechtsstaatinstrumentarium, d.d. 17 november jl.
5
Rule of Law Report The rule of law situation in the European Union COM/2021/700

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 58

2

zorg, heeft de Raad de mogelijkheid het desbetreffende lidstaat hierop aan
te spreken. Nederland maakt waar passend gebruik van deze mogelijkheid
en zal de ontwikkelingen in Letland ook in dit kader blijven volgen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.P.M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 58

3