Over dit rapport
Reikwijdte

Beperkt

Uitgebreid

Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie

Beperkt

Uitgebreid

•

Dit rapport heeft als doel om met het oog op de nieuwe HRN-concessie advies te geven over hoe bepalingen op het gebied van tariefdifferentiatie,
tariefbevoegdheid en tariefintegratie kunnen worden opgesteld, zodat spreiding van reizigers, de betaalbaarheid en een voorspelbare tariefhoogte
voor de reiziger en betaalbaarheid voor de belastingbetaler wordt geborgd. Daarnaast is het doel om advies te geven over eventueel benodigde
maatregelen zijn er buiten het concessieverband

•

Wij hebben de werkzaamheden uitgevoerd zoals met u afgesproken in de opdrachtbevestiging. In overeenstemming met de opdrachtbrief omvatte
onze scope het analyseren van het voorstel van NS voor aanpassingen in de grondslagen, alsmede het opstellen van een afweegkader voor
toekomstige voorstellen, het analyseren van de regiorol van IenW op het gebied van tariefstelling voor het HRN en het analyseren van
mogelijkheden tot verdere tariefintegratie in het OV. U gaf in de offerteuitvraag aan primair op zoek te zijn naar een rapport waarin op hoofdlijnen
een antwoord wordt gegeven op de deelvragen, met concrete aanbevelingen voor concessiebepalingen en landelijke besluitvormingstrajecten.

•

U gaf daarbij aan dat het uitvoeren van uitputtende (financiële) analyses niet binnen de scope van dit onderzoek valt. Daarnaast valt (1) het
opstellen van eigen voorstellen over tariefgrondslagen, reisproducten of de invulling, (2) het implementeren van evt. wijzigingen t.a.v. regie of
tariefintegratie, en (3) het ontwerp van een evt. compensatieregeling buiten de scope.

•

Wij hebben onze analysewerkzaamheden afgerond op 20 juni 2023. Dit document bevat daarom niet de gevolgen van gebeurtenissen na die datum
of de impact van later beschikbaar gekomen informatie.

•

Onze informatie is gebaseerd op interviews met leden van het NOVB (inclusief NS) en deskresearch, waarbij een belangrijke bron het vertrouwelijke
voorstel van NS is en de twee verschillende invullingen hiervan die NS met ons heeft gedeeld. Ook is publiek toegankelijke (wetenschappelijke)
literatuur gebruikt.

Uitgangspunt voor ons werk
We hebben onze werkzaamheden gebaseerd op de aan ons ter beschikking gestelde informatie. Wij hebben aangenomen dat deze informatie juist, volledig en niet misleidend is. Wij hebben geen
accountantscontrole uitgevoerd met betrekking tot deze informatie, noch een beoordeling gericht op het vaststellen van volledigheid en juistheid daarvan conform internationale audit- of
reviewstandaarden. Dit geldt specifiek voor het voorstel van NS wat met ons gedeeld is, maar ook voor de andere gebruikte informatie
Toegang tot ons rapport
Ons rapport is specifiek opgesteld voor cliënt met wie we overeenstemming hebben over het doel en de reikwijdte van ons werk of aan wie we de aard en omvang van ons werk en de beperkingen
daarin hebben toegelicht. Voor het gebruik van het rapport door andere partijen dan de cliënt aanvaarden wij derhalve geen verantwoordelijkheid, zorgplicht of aansprakelijkheid - contractueel, op basis
van onrechtmatige daad (inclusief nalatigheid) of anderszins.
Overige opmerkingen
Het Rapport alsmede enig geschil voortvloeiende uit of verband houdend met (de inhoud van) het Rapport worden uitsluitend beheerst door Nederlands recht.
Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

juni 2023

Dit onderzoek bevat een analyse van het voorstel van NS om de grondslagen van
de tarieven aan te passen … [1/4]
Managementsamenvatting
Achtergrond en aanleiding
• Het ministerie van IenW (IenW) is voornemens om de
concessie voor personenvervoer over het hoofdrailnet
(HRN) vanaf 2025 opnieuw onderhands aan NS te
gunnen
• Bij de aanbieding van het Programma van Eisen van de
nieuwe concessie voor het HRN heeft de staatssecretaris
een tariefonderzoek aangekondigd
• IenW heeft PwC (in samenwerking met MuConsult)
gevraagd om onderzoek te doen naar de volgende
vraag: “In hoeverre kunnen de bepalingen in de nieuwe
HRN-concessie op het gebied van tariefdifferentiatie,
tariefbevoegdheid en tariefintegratie zo worden
opgesteld, dat spreiding van reizigers, de betaalbaarheid
en een voorspelbare tariefhoogte voor de reiziger en
betaalbaarheid voor de belastingbetaler wordt geborgd,
en welke maatregelen zijn er buiten het
concessieverband benodigd?”
• Dit onderzoek bestaat uit zes delen, namelijk (1) een
analyse van het door NS uitgevoerde onderzoek naar
aangepaste tariefgrondslagen, (2) een afweegkader
waarmee IenW aanpassingen aan grondslagen kan
afwegen, (3) een analyse van eventuele
compensatiemaatregelen voor bepaalde groepen, (4)
een analyse van de regierol van IenW bij de vaststelling
van tarieven, (5) een analyse in hoeverre reeds sprake is
Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

van tariefintegratie in het gehele OV en op welke punten
verdere integratie mogelijk is, en tot slot (6) een analyse
van voor- en nadelen en kosten om een dubbel
basistarief te voorkomen
(1) Analyse van het eerder door NS uitgevoerde
onderzoek naar aangepaste tariefgrondslagen
• NS heeft een onderzoek laten uitvoeren naar (de effecten
van) aangepaste tariefgrondslagen. De uitkomsten
hiervan heeft NS in het document ‘Nieuw
Tariefstelsel’1 aan IenW gepresenteerd en tijdens dit
onderzoek verder toegelicht. In dit onderzoek hebben we
dit voorstel van NS geanalyseerd
• NS baseert de huidige tarieven voor de tweede klasse op
de grondslagen afstand (tariefeenheden), snelheid van
de trein (‘HSL-toeslag’) en een vast deel (opstap/minimumtarief). NS stelt voor om het kilometertarief te
differentiëren in de spits en het dal (grondslag afstand).
Tevens voegt NS in het voorstel de grondslagen drukte
(een toeslag voor de drukste steden in de spits) en
kwaliteit van verbinding (gebaseerd op frequentie en
aantal overstappen) toe. Het toevoegen van een
druktefactor draagt bij aan het bereiken van de
doelstelling van IenW om publieke investeringen
optimaal te benutten. Een hoger aandeel reizigers buiten
de spits geeft minder noodzaak tot (infrastructurele)
investeringen om de reizigers in de spitsuren te

accommoderen. De toevoeging van kwaliteit van
verbinding is in lijn met het principe dat consumenten
meer waarde hechten aan een hoogwaardiger product
en daarom bereid zijn een hogere prijs te betalen
• Met behulp van een model heeft NS het voorstel met
aangepaste tariefgrondslagen en invoering van een
gedifferentieerd spits- en daltarief doorgerekend. Het
model kent in de basis een goede onderbouwing van
de prijselasticiteiten en overige aannames
• Voor de hoogte van de grondslagen heeft NS nog geen
definitief voorstel gedaan. Wel heeft NS twee invullingen
doorgerekend, met verschillende hoogtes van de
grondslagen
Invullingen: In de eerste invulling (A) heeft NS lagere
kilometerprijzen opgenomen dan in de tweede invulling
(B). Daarnaast zijn in invulling A minder steden waarvoor
NS de druktetoeslag wil invoeren. De druktetoeslagen
zijn in beide invullingen gelijk
Uitkomsten: Invulling A leidt tot meer reizigers en
druktespreiding, maar heeft een negatief effect op de
reizigersopbrengsten. Invulling B leidt ook tot meer
reizigers en druktespreiding, maar deze effecten zijn
kleiner dan in invulling A. Daarnaast is bij invulling B het
effect op de reizigersopbrengsten wel positief. Daardoor
zijn er geen negatieve effecten voor de belastingbetaler.
NS benadrukt dat ook andere instelwaarden mogelijk zijn

1) NS (19 april 2023). Concessie 2025+: Nieuw Tariefstelsel. Vertrouwelijk.

NS (7 juni 2023). Concessie 2025+: Nieuw Tariefstelsel. Herziene doorrekening. Vertrouwelijk

juni 2023
4

… een afweegkader waarlangs IenW voorstellen kan wegen, een analyse van
vormen van mogelijke compensatie voor bepaalde reizigersgroepen… [2/4]
Managementsamenvatting
• Aandachtspunt voor doorontwikkeling van het model is
o.a. dat het effect op infrastructuuruitgaven voor het
spoor, de weg en overig ov in het voorstel (nog) niet
kwantitatief bepaald is. Daarnaast is op dit moment nog
niet duidelijk hoe de abonnementen met afgekocht
reisrecht er exact uit komen te zien, maar het voorstel
zal hier mogelijk wel invloed op hebben
• Het model is een vereenvoudigde weergave van de
werkelijkheid, waarbij inherent aannames zijn gemaakt.
Dit betekent dat het model de werkelijkheid kan
benaderen, maar er altijd afwijkingen zullen zijn tussen
de werkelijke en gemodelleerde effecten
(2) Afweegkader waarlangs IenW voorstellen voor
aangepaste tariefgrondslagen kan wegen
• IenW heeft gevraagd om een afweegkader rondom
tariefdifferentiatie te ontwikkelen dat praktisch
toepasbaar is in de nieuwe HRN-concessie voor de
beoordeling van (het) tariefvoorstel(len) van NS
• IenW kan het afweegkader gebruiken om de voor- en
nadelen van aanpassingen in tariefgrondslagen, gericht
op het spreiden van reizigers, tegen elkaar af te wegen
en zo te bepalen of NS de wijziging mag doorvoeren
• We stellen een afweegkader met vijf criteria voor dat is
gebaseerd op de beleidsdoelstellingen. Met andere
woorden, in hoeverre dragen de tariefgrondslagen bij

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

aan het behalen van de beleidsdoelstellingen a)
benutting van capaciteit spoorinfra; b) betaalbaarheid
voor belastingbetaler; c) betaalbaarheid voor de reiziger;
d) dalreizigers in een werkweek; e) eenvoud van de
tarieven
• NS rekent de gevolgen van het voorstel t.o.v. een
referentiescenario kwantitatief door. IenW kan deze
doorrekening gebruiken om het afweegkader in te vullen.
Daarnaast bepaalt IenW de weging van de criteria op
basis van vigerende beleidsprioriteiten
(3) Vormen van eventuele compensatie
• Het kan een maatschappelijke wens zijn om bepaalde
reizigersgroepen te compenseren indien de aanpassing
van tariefgrondslagen ertoe leidt dat de betaalbaarheid
voor hen onder druk komt te staan
• IenW heeft gevraagd hoe deze reizigers kunnen worden
afgebakend, op welke wijze deze compensatie kan
worden vormgegeven, in hoeverre dit praktisch
uitvoerbaar is, en of compensatie niet de spreiding van
reizigers tegengaat
• We adviseren om een vorm van compensatie te kiezen
die de prijsprikkel voor de reiziger behoudt, zodat het
toekennen van compensatie de voordelen van
tariefdifferentiatie zoveel mogelijk in stand houdt.
Daarnaast moeten in onze ogen de uitvoeringskosten

van compensatieregelingen zo minimaal mogelijk zijn
• Voorbeelden zijn een persoonlijk reisbudget, een
integrale korting op treinreizen, of aanpassing van de
bestaande reiskostenaftrek in de Inkomstenbelasting
• Gelet op de praktische uitvoerbaarheid lijken
aanpassingen in de reiskostenaftrek in de Inkomstenbelasting het meest kansrijk. Een concrete invulling
hiervan is het verhogen van de maximale aftrekbare
kosten voor ov-woon-werkverkeer of het verlagen van de
inkomensafhankelijke drempel voor aftrekbare kosten
voor ov-reizen met een zorgmotief. Hiermee sluit IenW
aan bij bestaande regelingen van de overheid en blijft de
prikkelwerking grotendeels in stand
• Daarnaast adviseren we om de eventuele compensatie
zo gericht mogelijk in te zetten op reizigers (a) van wie
hun reizen duurder worden, (b) die geen invloed hebben
op het tijdstip en traject en (c) waarbij het reismotief
zodanig is dat gedragsverandering niet maatschappelijk
gewenst is (zoals reizen van patiënten naar
zorginstellingen). Compensatie voor deze groep
reizigers gaat slechts beperkt tegen het behalen van
meer druktespreiding in, omdat hun flexibiliteit in het
reistijdstip zeer beperkt is. Door hogere tarieven op
drukke trajecten veranderen zij hun gedrag naar
verwachting niet

juni 2023
5

… en analyses van de regierol van IenW bij de vaststelling van tarieven, en in
hoeverre sprake is van tariefintegratie in het Nederlandse OV … [3/4]
Managementsamenvatting
(4) Regierol IenW bij vaststelling van tarieven
• IenW heeft gevraagd om de voor- en nadelen in kaart te
brengen van een grotere regierol bij de jaarlijkse
vaststelling van tarieven voor de HRN-concessie
• Op dit moment gaat de sturing vanuit IenW naar NS uit
van tariefbevoegdheid bij NS, met subsidie voor
infrastructuur en een borging van betaalbaarheid voor de
reiziger via beschermde reisproducten
• Het beleggen van de tariefbevoegdheid bij IenW zou
kunnen leiden tot meer sturing op het behalen van de
beleidsdoelen van IenW, maar past niet bij de huidige
marktordening en sturingsfilosofie van het HRN. Wij
raden daarom aan om de huidige tariefbevoegdheid
gelijk te houden voor de nieuwe HRN-concessie
• Als NS gedurende de concessieperiode
frequentieverhogingen/ -verlagingen doorvoert, of er
veranderingen optreden in de spitsdrukte waardoor het
aantal steden verandert waarop de druktetoeslag van
toepassing is, verandert dit de tariefhoogte. Een
jaarlijkse inflatiecorrectie van de kilometertarieven is dan
niet meer passend
• Wij raden aan om NS in de concessievoorwaarden toe te
staan om jaarlijks de tarieven te indexeren, waarbij het
gemiddelde tarief per reizigerskilometer niet meer mag
stijgen dan de inflatie. NS heeft binnen deze kaders de
vrijheid om de prijsopbouw tussen de verschillende
Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

grondslagen te variëren en te bepalen op welk moment
een tariefsverhoging voor een gestegen frequentie of
direct geworden verbinding wordt doorgevoerd
• Ook raden we aan in de concessie op te nemen dat de
tariefgrondslagen onafhankelijk ex-post geëvalueerd en
gemonitord worden op het bereik van de hiermee
beoogde doelen (druktespreiding) en de gevolgen op
betaalbaarheid. Indien hieruit noodzaak tot
veranderingen van de grondslagen naar voren komt, kan
IenW hierover met NS in overleg gaan. Zo wordt de
regierol van IenW binnen de bestaande kaders ingevuld
(5) Tariefintegratie in het Nederlandse openbaar vervoer
• IenW heeft gevraagd om een analyse op welke punten in
het OV sprake is van tariefintegratie, op welke punten
(nog) niet en hoe dit kan worden bewerkstelligd. We
definiëren tariefintegratie als (1) integratie van
betaalwijzen, (2) tariefharmonisatie en (3)
productintegratie
• (1) Er is reeds sprake van vergaande integratie van
betaalwijzen, onder meer vanwege de OV-chipkaart en
invoering van OVpay
• (2) Daarnaast is sprake van een bepaalde mate van
tariefharmonisatie. Immers zijn de tarieven van HRNconcessie, regionaal spoor en BTM op dezelfde wijze
opgebouwd. De hoogte van de tarieven verschilt echter

wel
• Landelijke en regionale tarieven zouden verder
geharmoniseerd kunnen worden door het LTK op het
gehele OV toe te passen. Indien IenW wenst om het LTK
breder toe te passen, kan de overheid dit
bewerkstelligen door in de concessievoorwaarden voor
de nieuwe HRN-concessie en in regionale
concessievoorwaarden op te nemen dat vervoerder
moet aansluiten bij het LTK
• (3) Productintegratie gaat over de mate waarin reizigers
met hetzelfde (kortings)product met verschillende
modaliteiten en concessie kunnen reizen. In principe is
door de OV-chipkaart sprake van één geïntegreerd
product. Reizigers kunnen immers met één kaart (en één
afrekenwijze) reizen met verschillende
vervoerders/modaliteiten. Er geldt voor landelijke
georiënteerde reizigers echter wel een beperkt aanbod
aan geïntegreerde reisproducten waarmee met korting
gereisd kan worden (combinatie BTM en HRN). Voor
regionaal georiënteerde reizigers bestaat een
uitgebreider aanbod hiervan
• Indien IenW verdere productintegratie wil bereiken, kan
IenW een meer striktere verplichting tot concessieoverstijgende producten opnemen dan de huidige
inspanningsverplichting in de HRN-concessie

juni 2023
6

… en tot slot de voor- en nadelen en de financiële consequenties van beëindiging
van het dubbel basistarief tussen het HRN en de bus, tram en metro [4/4]
Managementsamenvatting
(6) Voorkomen van meervoudig basistarief
• In het OV bestaat de prijs van een reis veelal uit een
vast en variabel tarief. In het geval van overstappen
kunnen reizigers bij sommige reizen te maken krijgen
met een meervoudig vast tarief (‘dubbel basistarief’)
• Dit dubbele basistarief geldt momenteel nog enkel voor
overstappen tussen de HRN-treindienst en bus, tram en
metro (hierna: BTM). Dubbele basistarieven zijn voor
alle andere overstappen afgeschaft, zoals tussen
regionale treindiensten en BTM, en het HRN en
regionale treindiensten
• IenW heeft gevraagd om te analyseren hoe een
meervoudig basistarief kan worden voorkomen en wat
de voor- en nadelen hiervan zijn. Daarbij wil IenW
inzicht in de financiële consequenties van afschaffing
• Bij aanschaffing gaan de tarieven omlaag voor reizigers
die op dit moment een ketenreis maken met BTM en
HRN. Daarnaast ervaart de reiziger het OV mogelijk
meer als één systeem, waarbij de trein de ruggengraat
is en het BTM hierop aansluit
• Anderzijds kan het basistarief ook als sturingsinstrument
worden gezien om korte ritten te ontmoedigen die ook te
voet of per fiets kunnen
• Indien IenW kiest om het dubbel basistarief af te
schaffen, dan kan dit conform de blauwdruk die er is
Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

vanuit de eerdere afschaffing van de opstaptarieven
tussen het HRN en regionale spoorconcessies (ca.
2013). Dit vraagt om afspraken in NOVB-verband
• IenW kan de afschaffing op twee manieren bekostigen:
‒ (1) Budgetneutraal voor de belastingbetaler door de
tarieven te verhogen. Uit grove inschattingen van Panteia
en NS blijkt dat afschaffing van het dubbel basistarief is te
bekostigen door de tarieven op het HRN met ca. 2% en
voor het BTM met ca. 5% te verhogen
‒ (2) Indien niet gekozen wordt voor financiering vanuit
reizigers, zal een bijdrage van maximaal €210 mln. per
jaar vanuit de overheid nodig zijn ter dekking van
wegvallen opstaptarieven. De exacte bijdrage hangt af
van de vraag in hoeverre lagere tarieven voor BTM-HRNreizen leiden tot hogere reizigersaantallen

juni 2023
7

Bij de aanbieding van het Programma van Eisen van de nieuwe concessie voor het
hoofdrailnet (HRN) heeft de staatssecretaris een tariefonderzoek aangekondigd

Achtergrond van het tariefonderzoek
• De HRN-concessie loopt in 2025 af. IenW is voornemens de nieuwe concessie
onderhands aan NS te gunnen.1 IenW heeft hiertoe in 2022 een Programma van
Eisen (PvE) uitgewerkt, dat in najaar 2022 met de Tweede Kamer is gedeeld
• Bij de aanbieding van het PvE heeft de Staatssecretaris een tariefonderzoek
aangekondigd.2 Eén van de doelen van de concessie is om de capaciteit op het
spoor maatschappelijk zo optimaal mogelijk te benutten, zodat het spoorsysteem én
het treinkaartje (tweede klas) betaalbaar worden gehouden
• IenW wil daarom onderzoek doen naar structurele spreiding van reizigers over de
dag en de week, door te variëren in de tarieven gedurende spits-/daluren
(tariefdifferentiatie) maar tegelijkertijd om de betaalbaarheid van het reizen per trein
en de voorspelbaarheid voor de reiziger te borgen. IenW kan de uitkomsten van het
onderzoek gebruiken om te bepalen om aanpassing van de voorgenomen
concessievoorwaarden benodigd is
• Daarnaast heeft de Staatssecretaris, naar aanleiding van de aangenomen moties
die tijdens het debat op 2 november 2022 zijn ingediend, toegezegd dit onderzoek
uit te breiden met de thema’s tariefbevoegdheid en tariefintegratie: 3
1. Tariefbevoegdheid: In de huidige concessie is de vervoerder bevoegd om de tarieven
binnen de tariefkaders van de concessie te bepalen. De jaarlijkse maximale verhoging
van de beschermde kaartsoorten is hierbij een belangrijk kader.4 De Tweede Kamer
heeft de wens geuit vanuit IenW meer regie op te hebben op de jaarlijkse vaststelling
van tarieven vanuit het perspectief van betaalbaarheid voor de reiziger

2. Tariefintegratie: In de huidige HRN-concessie is over het algemeen geen sprake van
tariefintegratie tussen vervoerders (bijv. met Bus-Trein-Metro-vervoerders (BTM)) en
kunnen dubbele basistarieven gelden. De Tweede Kamer vraagt zich af of het mogelijk
is dat de beoogd concessiehouder aansluit bij het landelijk tarievenkader en wat er voor
nodig is om tot een enkelvoudig basistarief in de hele ov-keten te komen

• Ondertussen heeft de Staatssecretaris bij de aanbieding van het PvE aan de
Kamer aangegeven dat meerdere exogene ontwikkelingen de rentabiliteit van de
nieuwe concessie onder druk zetten. Zo zijn er minder reizigers met een andere
reispatroon, terwijl energieprijzen, lonen en materieelkosten zijn gestegen
• In de Kamerbrief van 24 april 20235 geeft de Staatssecretaris aan dat oplossingen
worden verkend om het financieel tekort op te lossen. IenW overweegt een
subsidie te verlenen, en vraagt de concessiehouder om de efficiëntie te vergroten,
o.a. door personeel en materieel zo doelmatig mogelijk in te zetten. Ook worden de
tarieven mogelijk aangepast en krijgt de concessiehouder – binnen kaders – ruimte
om de tarieven te differentiëren naar tijd en/of plaats (bijv. middels een
spitstoeslag)
• NS heeft reeds onderzoek laten uitvoeren naar aangepaste tariefgrondslagen. Een
eerste versie van dit voorstel is op 22 juli 2022 met IenW gedeeld; een meer
uitgebreide versie op 19 april 2023. Daarnaast heeft NS twee keer een mondelinge
toelichting op haar voorstel gegeven. Deze informatie vormt de basis van deze
analyse

1) Min IenW (29 juni 2021). Kamerbrief: Beleidsvoornemen gunning vervoerconcessie voor het hoofdrailnet 2025. 2) Min IenW (3 oktober 2022). Kamerbrief: Programma van

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

Eisen voorgenomen concessie Hoofdrailnet. 3) Min IenW (13 december 2022). Kamerbrief: Wijzigingen Programma van Eisen nieuwe Hoofdrailnetconcessie n.a v. CD's 1
november 2022. 4) De tarieven mogen jaarlijks met maximaal de geraamde ConsumentenPrijsIndex (CPI) stijgen. 5) Min IenW (24 april 2023). Kamerbrief: Proces nieuwe
HRN-concessie bij start consultatie

juni 2023
10

Dit rapport gaat in op een voorstel om reizigers te spreiden, analyseert de regierol van
IenW bij vaststelling van tarieven en analyseert de tariefintegratie tussen vervoerders

Vraagstelling en reikwijdte van dit onderzoek
• De hoofdvraag van dit onderzoek luidt:
“In hoeverre kunnen de bepalingen in de nieuwe HRN-concessie op het gebied
van tariefdifferentiatie, tariefbevoegdheid en tariefintegratie zo worden
opgesteld, dat spreiding van reizigers, de betaalbaarheid en een voorspelbare
tariefhoogte voor de reiziger en betaalbaarheid voor de belastingbetaler wordt
geborgd, en welke maatregelen zijn er buiten het concessieverband benodigd?”

• Dit rapport bestaat uit drie delen. Het eerste deel van het rapport gaan in op
tariefdifferentiatie. Hierin hebben we het voorstel van NS om de tariefgrondslagen
aan te passen geanalyseerd. In dit voorstel stelt NS o.a. voor om de tarieven te
differentiëren op basis van kwaliteit en drukte. Daarnaast stelt NS een
gedifferentieerd km-tarief voor in de spits en het dal om reizigers te spreiden
• Andere vormen van tariefdifferentiatie vallen buiten de scope. Deze vormen
immers zijn geen onderdeel van het voorstel van NS. Ook het doen van
(tegen)voorstellen of suggesties voor aanpassing van het voorstel valt buiten de
scope van dit onderzoek
• Het tweede deel van het onderzoek bevat een analyse van de regierol van IenW bij
de vaststelling van tarieven. Tot slot bevat het derde deel van het onderzoek een
analyse in welke mate momenteel sprake is van tariefintegratie en op welke wijze
een meervoudig basistarief kan worden voorkomen

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

juni 2023
11

Uitgangspunt in dit rapport is de huidige marktordening/sturingsrelatie, waarbij
opbrengstverantwoordelijkheid bij NS is belegd, subsidies m.n. lopen via de
infrastructuur en betaalbaarheid is gebord via beschermde kaartsoorten
Dit rapport is opgesteld met als uitgangspunt de huidige
marktordening/sturingsrelatie tussen IenW en NS
• De bekostiging van het HRN is in Nederland tot op heden als volgt ingericht:
− IenW subsidieert de aanleg en het onderhoud van de infrastructuur
− De spoorvervoerders, waaronder NS, betalen door middel van de
gebruiksvergoeding mee aan de kosten van de infrastructuur (ProRail berekent
ca. 15% van de gemaakte infrastructuurkosten door aan vervoerders, via de
gebruiksvergoeding en additionele heffingen)
− NS ontvangt geen subsidie voor het verzorgen van het vervoer over het HRN,
haar inkomsten zijn afkomstig van de reizigers. Met andere woorden de
opbrengstverantwoordelijkheid ligt bij NS
− IenW stelt eisen aan het vervoer en stuurt NS aan op output
− NS heeft hierdoor een prikkel tot kostenefficiëntie. Zo is vastgesteld dat NS
jaarlijks een vervoersplan opstelt met daarin voorgestelde
efficiëntieverbeteringen, die IenW moet goedkeuren

• De maximale prijsstijging van deze beschermde reisproducten is gelijk aan:
‒ de consumentenprijsindex (CPI) voor het eerstvolgende kalenderjaar
‒ veranderingen in de BTW op de beschermde reisrechten
‒ veranderingen van de gebruiksvergoeding (voor zover deze uitgaat boven de CPI)
• De mogelijkheid om deze kostenontwikkelingen door te rekenen in de tarieven
betekent dat de risico’s van inflatie, BTW-stijging en verandering in de
gebruiksvergoeding deels bij de reiziger terecht kunnen komen. NS behoudt hierbij
het risico op lagere volumes als gevolg van de tariefstijgingen
• Daarnaast geldt dat NS moet zorgen voor een productportfolio dat aansluit bij de
wensen van diverse groepen reizigers en gereduceerde tarieven voor senioren
(buiten de spits) en kinderen onder de twaalf jaar moet voeren
• De OV-studentenkaart valt hier buiten. Hiervan worden de opbrengsten verdeeld op
basis van een gebruiksafhankelijke verdeelsleutel tussen alle vervoerders en
concessies

Naast het HRN is sprake van decentraliseerde regionale spoorconcessies
• Eén van de concessievoorwaarden heeft als doel om de betaalbaarheid voor
de reiziger te borgen. Hierin heeft IenW beschermde reisproducten vastgesteld
waarvoor de jaarlijkse tariefverhoging gemaximeerd is
• De beschermde kaartsoorten zijn binnenlandse enkele reizen voltarief tweede klas,
binnenlandse tweede klas jaar- en maandtrajectkaarten en het NS-deel van de
OV-jaarkaart tweede klas
Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

• Het HRN is in de afgelopen jaren verkleind door bepaalde lijnen te decentraliseren
en onder te brengen in regionale spoorconcessies met de Provincies als
concessieverlener. Gedachte hierachter was onder meer dat zo beter ingespeeld
kon worden op verschillende regionale mobiliteitsbehoeftes en dat een betere
afstemming kon plaatsvinden met andere onderdelen van regionaal verkeers- en
vervoersbeleid
juni 2023
12

De maatschappelijke wens kan bestaan om bepaalde reizigers te compenseren
indien aanpassing van grondslagen ertoe leidt dat betaalbaarheid onder druk komt
Mogelijk maatschappelijke wens tot een compensatiemechanisme
• Indien de aanpassing van tariefgrondslagen ertoe
leidt dat de betaalbaarheid voor bepaalde
reizigersgroepen onder druk komt te staan kan er
een maatschappelijke wens zijn tot compensatie
voor deze reizigersgroepen. De compensatie
beperkt zich tot compensatiemaatregelen gericht
op eventuele tariefstijgingen in de spits
• IenW heeft gevraagd hoe deze reizigersgroepen
kunnen worden afgebakend, op welke wijze deze
compensatie kan worden vormgegeven, in
hoeverre dit praktisch uitvoerbaar is, welke
financiële gevolgen dit heeft en hoe compensatie
niet de spreiding van reizigers tegengaat:
‒ Pagina’s 38 en 39 bevat de overwegingen en keuzes
t.a.v. de vorm van compensatie
‒ Pagina 40 bevat de analyse van reismotieven
waarop eventuele compensatie op van toepassing is
‒ Op pagina’s 41 en 42 staan twee rekenvoorbeelden
uitgewerkt voor een (frequent) reiziger in het
ziekenhuis en een docent in het onderwijs

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

juni 2023
37

Wij adviseren om een eventuele regeling te kiezen die een prijsprikkel in stand houdt
om buiten de spits te reizen en om aansluiting te vinden bij bestaande regelingen
Advies om een prijsprikkel in stand te houden om buiten de spits te reizen, zodat compensatie niet tegen doel druktespreiding in gaat
• Indien de wens bestaat om reizen met bepaalde
motieven te compenseren, adviseren we om een vorm
van compensatie te kiezen die de prijsprikkel voor de
reiziger behoudt. Reden hiervoor is dat vormen van
compensatie die een prijsprikkel verlagen, de effecten
van tariefdifferentiatie minder effectief maken

voorkomen. Bestaande mechanismen zijn:
‒ Binnen de Inkomstenbelasting (IB) bestaat een
reiskostenaftrek voor kosten die men voor reizen met het
openbaar vervoer maakt voor woon-werkverkeer, voor
reizen naar zorginstellingen als patiënt en bezoeker, en
voor reizen als mantelzorger
‒ In het recente verleden was ook sprake van een

belastingaftrek voor reizen naar onderwijsinstellingen
• Een voorbeeld van een maatregel die direct tegen het
voor reizigers die geen recht op studenten-ov hadden
doel van druktespreiding ingaat is het invoeren van
maximumtarieven in de concessie, waarbij de
‒ Werkgevers betalen in veel gevallen een bijdrage voor de
maximumtarieven zodanig laag liggen dat reizen
kosten van woon-werkverkeer.
waarvoor een druktefactor geldt financieel net zo
‒ Vanuit het basispakket voor de zorgverzekering
aantrekkelijk zijn als reizen op andere momenten. Een
vergoeden zorgverzekeraars voor bepaalde
ander type maatregel is volledige compensatie van de
behandelingen de reizen naar zorginstellingen
reiskosten voor bepaalde doelgroepen. In dat geval
• Deze analyse houdt geen rekening met eventuele
vervalt de gehele prijsprikkel voor deze groep. Dat is
aanpassingen in trajectabonnementen of het
bijv. het geval wanneer de studenten-ov-kaart
studentenreisproduct. Reizigers die gemiddeld meer
uitgebreid wordt naar middelbare scholieren of langer
dan drie dagen per week dezelfde reis maken, zullen
zou gelden voor studenten
echter vaak een trajectabonnement bezitten (als zij
hun reis zelf betalen of niet volledig vergoed krijgen).
• Daarnaast adviseren we om aan te sluiten bij
Een analyse van compensatie voor hen is pas te
bestaande regelingen t.a.v. reiskosten. Hiermee
maken als duidelijk is wat de aangepaste grondslagen
wordt een dubbeling in compensatiemechanismes
betekenen voor de abonnementsprijzen
Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

juni 2023
38

Gelet op de sturingsfilosofie adviseren we om de huidige tariefbevoegdheid te
behouden, NS ruimte te geven om binnen kaders van de CPI tarieven aan te passen
Advies regierol IenW over tariefstelling NS voor nieuwe HRN-concessie
• In het licht van de aanpassing van de
grondslagen zal de regierol van IenW voor
de nieuwe concessie veranderen ten
opzichte van de huidige rol. Dat heeft
betrekking op zowel de jaarlijkse
verhoging van de tarieven als op de
vaststelling van de tariefgrondslagen en
de verhouding daartussen
• De basis voor de regierol is de filosofie
dat IenW NS aanstuurt op volume
(frequentie en treincapaciteit) dat NS moet
leveren en dat daarbij NS kostenefficiënt
moet zijn. NS realiseert binnen de kaders
van de concessie haar businesscase.
• Uit de filosofie volgt dat NS ruimte heeft
voor invulling van de tarieven, om hun
KPI’s kunnen behalen. Als IenW ook op
de tarieven zou sturen, dan heeft NS
minder ruimte om hun KPI’s te behalen.
IenW dient dus enkel in te grijpen op het
gebied van tarieven als de betaalbaarheid
in het geding komt

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

• Alles overziend adviseren wij om:

− de huidige tariefbevoegdheid te behouden in de
nieuwe HRN-concessie. Dit is in lijn met de
opbrengstverantwoordelijkheid voor NS
− NS in de concessievoorwaarden toe te staan om
jaarlijks de tarieven te indexeren, waarbij het
gemiddelde tarief per reizigerskilometer niet meer
mag stijgen dan de inflatie. NS heeft binnen deze
kaders vrijheid om de prijsopbouw tussen de
verschillende grondslagen te variëren en te bepalen op
welk moment een tariefsverhoging voor een gestegen
frequentie of direct geworden verbinding wordt
doorgevoerd
− in de concessie op te nemen dat de tariefgrondslagen
onafhankelijk geëvalueerd en gemonitord moeten
worden met focus op het bereik van de hiermee beoogde
doelen als druktespreiding en de gevolgen op
betaalbaarheid (bijv. in de MTR). Indien er hieruit
noodzaak tot veranderingen van de grondslagen naar
voren komt, kan IenW hierover met NS in overleg gaan.
Zo wordt de regierol van IenW binnen de bestaande
kaders ingevuld en de betaalbaarheid geborgd
juni 2023
51

VERTROUWELIJK

6.1

Integratie van
betaalwijzen

VERTROUWELIJK

6.2

Tariefharmonisatie

VERTROUWELIJK

6.3

Productintegratie

Bij afschaffing moeten stakeholders in NOVB-verband o.a. afspraken maken over
de lagere tarieven, de verdeling van opbrengsten en de technische invoering

• Bij afschaffing van het dubbel basistarief
zijn afspraken nodig in NOVB-verband. We
hebben een aantal te maken afspraken
opgesteld, o.a. op basis van (a) de
afspraken die zijn gemaakt in 2012/2013
bij eerdere afschaffing van het dubbel
basistarief tussen HRN en regionaal spoor,
(b) de afspraken die zijn gemaakt bij
invoering van regionale producten die
zowel in het HRN als BTM geldig zijn

Te maken afspraken
•
•
•
•

Partijen moeten afspreken wat de reikwijdte is van afschaffing van het dubbel basistarief.
‒ Zo moet besloten worden of en hoe dit van toepassing is op reizen met kortingsproducten die alleen op het HRN of BTM
geldig zijn
‒ Ook moet besloten worden of en hoe dit van toepassing is op “papieren” kaartjes die bij kaartautomaten en in het BTM
gekocht kunnen worden
‒ Bepaald moet worden hoe omgegaan wordt met verschillen in tarifering tussen BTM en HRN
‒ Bepaald moet worden of afschaffing ook van toepassing is op delen van het OV met bijzondere tarifering (zoals
veerdiensten)

•

Partijen moeten afspreken wat de methode van financiering wordt van eventuele tekorten bij vervoerders, dus in welke mate
afschaffing wordt gefinancierd vanuit hogere reguliere tarieven en in welke mate vanuit concessieverleners
(overheid/belastingbetalers) en of er eventuele geldstromen tussen vervoerders gaan lopen.
‒ Indien financiering vanuit de overheid nodig is, zal dit moeten worden verwerkt in de relevante overheidsbegroting en
goedgekeurd moeten worden door de politiek (op Rijks, provinciaal of gemeentelijk niveau
Daarnaast moeten afspraken gemaakt worden over de verdeling van opbrengsten van geïntegreerde producten tussen
verschillende concessies/vervoerders
Volgend op deze afspraak moeten deze afspraken over de financiering geïmplementeerd worden, het kan zijn dat daar een
externe partij voor nodig is (zoals ook het geval is bij de verdeling van de OV-studentenkaartopbrengsten

• Zo zullen partijen afspraken moeten
maken over de financiering van eventuele
tekorten bij vervoerders, en de verdeling
tussen vervoerders en concessieverleners
• In 2011 heeft de minister een Commissie
Permanente Structuur en Dubbel
Opstaptarief in de treinrailketen
(commissie-Meijdam) ingesteld, mede om
de afschaffing van het dubbel basistarief
tussen HRN en regionale treinen af te
schaffen. Op basis van het adviesrapport
van de Commissie zijn vervolgens
afspraken opgesteld en is het NOVB
opgericht
Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

De partijen in NOVB-verband moeten met elkaar een plan van aanpak met een bijbehorende planning om tot afschaffing over te
gaan maken
Deel van dit plan van aanpak is het oplossen van technische belemmeringen, zoals die er zouden kunnen zijn binnen de
mogelijkheden van de OV-chipkaart en OVPay
Ook moeten eventuele fysieke belemmeringen in kaart worden gebracht, zo bleek bij afschaffing van het dubbel basistarief tussen
HRN en regionaal spoorvervoer dat er in sommige gevallen (kleine) aanpassingen op stations nodig waren

•
•

Bronnen: Oplossing dubbel basistarief op het spoor, (Kamerstukken II, 23 635, nr. 523) ; Brief regering; 8e Voortgangsbrief Aanvalsplan OV-chipkaart Openbaar vervoer, (Kamerstukken II, 23 645, nr. 546) ; Rapportage Commissie Permanente Structuur en Dubbel basistarief in de treinrailketen
(Kamerstukken II, 23 645, nr. 475) en kabinetsreactie hierop (Kamerstukken II, 23 645, nr. 481)

juni 2023
71

VERTROUWELIJK

8.1

Onderzoeksverantwoording

Lijst met geïnterviewde personen

De volgende personen zijn geïnterviewd in het kader van dit onderzoek:
Persoonsgegevens

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

juni 2023
74

Bronvermelding beeldmateriaal

Beeldmaterieel in dit rapport is afkomstig van
• de NS Beeldbank (pagina’s 1, 7, 8, 9, 11, 29, 30, 33, 36, 37, 38, 44, 45, 48, 51, 52,
65, 75),
• de website van IenW (pagina’s 63 en 69),
• PwC beeldbank (pagina’s 14, 54 en 72)
• RET beeldbank (pagina 62)

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

juni 2023
75

VERTROUWELIJK

8.2

Beleids- en
bedrijfsdoelstellingen

VERTROUWELIJK

8.3

Theoretische
rationale
tariefdifferentiatie

VERTROUWELIJK

8.4

Internationale
vergelijking regierollen

VERTROUWELIJK

8.5

Overzicht tarieven

NS tariefeenheden per 1 jan ‘23 – enkele reis 2e klas vol tarief incl. 9% BTW
Aantal tariefeenheden

Aantal tariefeenheden

Aantal tariefeenheden

Aantal tariefeenheden

Aantal tariefeenheden

Aantal tariefeenheden

Aantal tariefeenheden

Aantal tariefeenheden

0 t/m 8

€ 2,60

32

€ 7,50

56

€ 12,20

80

€ 16,90

104

€ 20,60

128

€ 23,50

152

€ 25,60

176

€ 27,50

9

€ 2,90

33

€ 7,70

57

€ 12,40

81

€ 17,00

105

€ 20,70

129

€ 23,60

153

€ 25,70

177

€ 27,60

10

€ 3,10

34

€ 7,90

58

€ 12,60

82

€ 17,20

106

€ 20,90

130

€ 23,70

154

€ 25,80

178

€ 27,70

11

€ 3,30

35

€ 8,10

59

€ 12,80

83

€ 17,40

107

€ 21,00

131

€ 23,80

155

€ 25,90

179

€ 27,80

12

€ 3,50

36

€ 8,30

60

€ 13,00

84

€ 17,50

108

€ 21,10

132

€ 23,90

156

€ 25,90

180

€ 27,80

13

€ 3,70

37

€ 8,50

61

€ 13,20

85

€ 17,70

109

€ 21,30

133

€ 24,00

157

€ 26,00

181

€ 27,90

14

€ 3,90

38

€ 8,70

62

€ 13,40

86

€ 17,90

110

€ 21,40

134

€ 24,00

158

€ 26,10

182

€ 28,00

15

€ 4,10

39

€ 8,80

63

€ 13,60

87

€ 18,00

111

€ 21,60

135

€ 24,10

159

€ 26,20

183

€ 28,10

16

€ 4,30

40

€ 9,00

64

€ 13,80

88

€ 18,20

112

€ 21,70

136

€ 24,20

160

€ 26,30

184

€ 28,20

17

€ 4,50

41

€ 9,20

65

€ 14,00

89

€ 18,40

113

€ 21,80

137

€ 24,30

161

€ 26,30

185

€ 28,20

18

€ 4,70

42

€ 9,40

66

€ 14,30

90

€ 18,50

114

€ 22,00

138

€ 24,40

162

€ 26,40

186

€ 28,30

19

€ 4,90

43

€ 9,60

67

€ 14,50

91

€ 18,70

115

€ 22,10

139

€ 24,50

163

€ 26,50

187

€ 28,40

20

€ 5,10

44

€ 9,80

68

€ 14,70

92

€ 18,80

116

€ 22,20

140

€ 24,60

164

€ 26,60

188

€ 28,50

21

€ 5,30

45

€ 10,00

69

€ 14,80

93

€ 19,00

117

€ 22,40

141

€ 24,70

165

€ 26,70

189

€ 28,60

22

€ 5,50

46

€ 10,20

70

€ 14,90

94

€ 19,10

118

€ 22,50

142

€ 24,80

166

€ 26,70

190

€ 28,60

23

€ 5,70

47

€ 10,40

71

€ 15,10

95

€ 19,30

119

€ 22,70

143

€ 24,80

167

€ 26,80

191

€ 28,70

24

€ 5,90

48

€ 10,60

72

€ 15,30

96

€ 19,40

120

€ 22,80

144

€ 24,90

168

€ 26,90

192

€ 28,80

25

€ 6,10

49

€ 10,80

73

€ 15,50

97

€ 19,60

121

€ 22,90

145

€ 25,00

169

€ 27,00

193

€ 28,90

26

€ 6,30

50

€ 11,00

74

€ 15,70

98

€ 19,70

122

€ 23,00

146

€ 25,10

170

€ 27,10

194

€ 29,00

27

€ 6,50

51

€ 11,20

75

€ 15,90

99

€ 19,90

123

€ 23,10

147

€ 25,20

171

€ 27,10

195

€ 29,00

28

€ 6,70

52

€ 11,40

76

€ 16,10

100

€ 20,00

124

€ 23,20

148

€ 25,40

172

€ 27,20

196

€ 29,10

29

€ 6,90

53

€ 11,60

77

€ 16,30

101

€ 20,20

125

€ 23,20

149

€ 25,50

173

€ 27,30

197

€ 29,20

30

€ 7,10

54

€ 11,80

78

€ 16,50

102

€ 20,30

126

€ 23,30

150

€ 25,50

174

€ 27,40

198

€ 29,30

31

€ 7,30

55

€ 12,00

79

€ 16,70

103

€ 20,40

127

€ 23,40

151

€ 25,60

175

€ 27,50

199-200

€ 29,40

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

Bron: Tarievenlijst 2023 te raadplegen via
https://www ns.nl/binaries/ ht 1668068611619/content/assets/ns-nl/tarieven/2023/ns-tarievenlijst-consumenten-2023.pdf

juni 2023
85

Het basistarief is overal €1,08, hieronder zijn de kilometertarieven van regionale
concessies weergegeven in 2023 weergegeven, incl. 9% BTW
Busdiensten

Busdiensten

Bootdiensten

Decentrale overheid

Concessie

Km-tarief

Decentrale overheid

Concessie

Km-tarief

Decentrale overheid

Concessie

Km-tarief

OV-Bureau GroningenDrenthe

GD-concessie

€ 0,188

Noord-Holland

Noord-Holland Noord

€ 0,179

Zuid-Holland

€ 0,234

Noord-Holland

Texel

€ 0,215

Veerdiensten R’damDrecht.

Fryslân

Vlieland

€ 1,821

Noord-Holland

Haarlem/IJmond

€ 0,179

Zeeland

€ 3,702 (laagseizoen)
€5,202 (hoogseizoen)

Fryslân

Terschelling

€ 1,821

Fast Ferry VlisingenBresk.

Vervoerregio Amsterdam

Waterland

€ 0,196

Fryslân

Ameland

€ 1,821

Vervoerregio Amsterdam

Zaanstreek

€ 0,196

Fryslân

Schiermonnikoog

€ 2,272

Vervoerregio Amsterdam

Concessie Amsterdam

€ 0,196

Fryslân

Noord- en Zuidwest
Fryslân

€ 0,1873

Vervoerregio Amsterdam

Amstelland Meerl. en Zuidta. € 0,198

Fryslân

Zuidoost Fryslân

€ 0,187

MRDH

Bus en Tram Haagl. Stad

€ 0,187

Noodconcessie IJsselVecht

€ 0,196

MRDH

Randstad Rail (Haags deel)

€ 0,187

MRDH

Overijssel

Twente

€ 0,223

Regionaal busvervoer
Haagl.

Overijssel

IJsselmond

€ 0,211

MRDH

Flevoland

IJsselmond

€ 0,185

Lelystad

Stadsvervoer binnen A6 € 1,684

Overijssel

Almere

Stadsdienst Almere

Decentrale
overheid

Concessie

Km-tarief
(2e klas)

Groningen/Fryslân

Noordelijke treindiensten

NS-tarief5

Gelderland

Achterhoek Rivierenland (ArnhemWinterswijk-Zutphen en Tiel-Arnhem)

€ 0,228

Gelderland

Arnhem-Doetinchem

€ 0,228

€ 0,187

Gelderland

Valleilijn (Amersfoort-Ede)

€ 0,202

Randstad Rail Rotterdam

€ 0,166

Overijssel

Zwolle-Kampen

€ 0,207

MRDH

Bus Tram Metro R’dam e.o.

€ 0,166

Overijssel

Zwolle-Enschede

€ 0,207

MRDH

Voorne-Putten en Rozenb.

€ 0,166

Overijssel

ZHO (Zutphen, Hengelo, Oldenzaal)

€ 0,246

Overijssel

Vechtdallijnen (Zwolle-Emmen en
Almelo-Hardenberg)

€ 0,208

Overijssel

Enschede-Gronau

€ 0,207

Zuid-Holland

Gouda-Alphen aan den Rijn

NS-tarief

Zuid-Holland

Merwede Lingelijn (DordrechtGeldermalsen)

€ 0,217

Limburg/Gelderland Maasl jn (Nijmegen-Roermond)

€ 0,220

€ 0,79

€ 0,177

MRDH

Parkshuttle Rivium

Hoeksche Waard/Goeree O. € 0,155

Gelderland

Veluwe

€ 0,196

Zuid-Holland

Gelderland

Achterhoek
Rivierenland bus

€ 0,192

Zuid-Holland

Drechtsteden, Molen., Gorin. € 0,156

Zuid-Holland

Zuid-Holland Noord

€ 0,156

Gelderland

Regio Arnhem
Nijmegen bus

€ 0,186

Zeeland

Zeeland

€ 0,239

Utrecht

Utrecht

€ 0,187

Noord-Brabant

West-Brabant

€ 0,188

Utrecht

Tram en Bus Regio
Utrecht

€ 0,187

Gooi en Vechtstreek

€ 0,179

Noord-Holland

Tariefonderzoek nieuwe HRN-concessie
PwC

Treindiensten (2e klasse)

Noord-Brabant

Oost-Brabant

€ 0,188

Noord-Brabant

Zuid Oost Brabant

€ 0,188

Limburg

Limburg

€ 0,204

Limburg

Heuvellandlijn (Maastricht-HeerlenKerkrade)

€ 0,220

Limburg

Samenloop (Roermond-Maastricht en
Sittard-Heerlen)

€ 0,220

1) flatfare voor 1 zone, 2 zones € 2,82 2) flatfare 3) HOV-lijnen € 0,199 4) flatfare buiten A6 € 2,52 5) afwijkende indexatie
Bron: Overzicht km tarieven 2013-2023 (Dova, 2023)

juni 2023
86

pwc.com

© 2023 PwC. All rights reserved. Not for further distribution without the permission of PwC. “PwC” refers to the network of member firms of PricewaterhouseCoopers
International Limited (PwCIL), or, as the context requires, individual member firms of the PwC network. Each member firm is a separate legal entity and does not act
as agent of PwCIL or any other member firm. PwCIL does not provide any services to clients. PwCIL is not responsible or liable for the acts or omissions of any of its
member firms nor can it control the exercise of their professional judgment or bind them in any way. No member firm is responsible or liable for the acts or omissions
of any other member firm nor can it control the exercise of another member firm’s professional judgment or bind another member firm or PwCIL in any way.