Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

752
Vragen van het lid Bromet (GroenLinks) aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit over de uitspraak van de rechtbank
Midden-Nederland d.d. 22 september met betrekking tot 17 agrarische
bedrijven en één slachterij (ingezonden 24 september 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 16 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 403.
Vraag 1
Bent u bekend met de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland d.d.
22 september met betrekking tot 17 agrarische bedrijven en één slachterij?1
Antwoord 1
Ik ken deze uitspraken.
Vraag 2
Kunt u inhoudelijk reageren op het oordeel van de rechtbank met betrekking
tot de vernietigde legalisaties van PAS-meldingen?
Antwoord 2
Rijk en provincies hebben al meerdere keren aangekondigd dat, gegeven het
traject van legalisatie, handhavingsverzoeken jegens melders die voldoen aan
de criteria worden afgewezen (Kamerstuk 35 334, nrs. 25, 82 en 160). Tegen
die besluiten wordt van tijd tot tijd beroep ingesteld door natuurorganisaties
en die beroepen zullen in sommige gevallen gegrond worden verklaard,
omdat bijvoorbeeld beter moet worden gemotiveerd waarom niet wordt
gehandhaafd. Dat was het geval in deze uitspraak van de rechtbank MiddenNederland, waarin de rechter een besluit van de provincie Utrecht vernietigde, omdat er ten tijde van het besluit nog geen sprake was van het
landelijk legalisatieprogramma zoals dat inmiddels is voorgeschreven in de
Wet stikstofreductie en natuurverbetering, zodat er geen sprake was van een
concreet zicht op legalisatie. Dit laat zien dat het vaststellen van het legalisatieprogramma belangrijk is. Andere uitspraken bevestigen juist de lijn dat
handhaving onevenredig is (ECLI:NL:RBDHA:2021:6327). Ik kan in ieder geval

1

ah-tk-20212022-752
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Rechtspraak.nl, 23 september 2021, «Rechtbank vernietigt stikstofbesluiten Utrechtse veehouderijen» (Rechtbank Midden-Nederland | Rechtspraak)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

garanderen dat onverminderd hard wordt gewerkt aan het legaliseren van de
melders, zodat ze minder risico lopen om te worden geconfronteerd met
handhavingsverzoeken.
Vraag 3
Kunt u inhoudelijk reageren op de kritiek van de rechtbank op de technische
stalmaatregelen?
Antwoord 3
In de betrokken procedures ging het om het gebruik van Rav-emissiefactoren
in het kader van een aanvraag van een Natura 2000-vergunning op grond van
artikel 2.7 van de Wet natuurbescherming voor de wijziging van een
veehouderijbedrijf. De rechter ging – kort gezegd – vanwege onzekerheden
ten aanzien van de werkelijke stikstofemissie zonder nadere onderbouwing
niet mee in de stelling dat de wijziging in het veehouderijbedrijf ten opzichte
van de bestaande situatie (toepassen emissiearme techniek en ontstane
emissieruimte opvullen met meer dieren) niet kon leiden tot een toename van
de stikstofdepositie op een voor stikstof gevoelig Natura 2000-gebied. Tegen
deze uitspraken is hoger beroep ingesteld door de provincie Utrecht, ik
ondersteun dit proces.
Zoals aangegeven in antwoord op eerdere vragen van het lid Geurts
(Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2773) zijn de emissiefactoren voor ammoniak uit stallen in de Regeling ammoniak en veehouderij
(Rav) van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) tot stand
gekomen op basis van de beste beschikbare wetenschappelijke meetmethode
en beoordeling volgens een procedure die ook internationaal wordt toegepast. Ze zijn in internationale vergelijking goed, zoals is aangegeven in het
advies van het Adviescollege Meten en Berekenen Stikstof.
Emissiefactoren geven de te verwachten gemiddelde emissie per dierplaats
van een staltechniek weer en komen tot stand op basis van beoordeling in
praktijkstallen bij goed gebruik van die techniek. De factoren vormen de best
beschikbare wetenschappelijke kennis ter zake. Als er duidelijke aanwijzingen
zijn dat een emissiefactor onjuist is, wordt nader onderzoek gedaan dat kan
leiden tot aanpassing van de emissiefactor. De factoren zijn door de Minister
van IenW vastgesteld zodat het bevoegd gezag kan toetsen of een veehouderij voldoet aan het Besluit emissiearme huisvesting. Daarnaast worden de
factoren gebruikt voor de toestemmingverlening om de depositie van
stalsystemen te berekenen aan de hand van AERIUS.
Als er duidelijke aanwijzingen zijn dat een emissiefactor onjuist is, wordt
nader onderzoek gedaan dat kan leiden tot aanpassing van de emissiefactor.
Voorts is mijn brief aan uw Kamer van 13 oktober 2020, «Aanbieding en
reactie op CDM-advies «Stikstofverliezen uit mest in stallen en mestopslagen’» (Kamerstuk 35 334, nr. 122) een onderzoek aangekondigd naar de
effectiviteit van emissiearme stalsystemen in de praktijk. De resultaten
daarvan komen naar verwachting in de eerste helft van 2022 beschikbaar. Het
trekken van beleidsconclusies op basis van dit onderzoek is aan het nieuwe
kabinet.
Ik onderschrijf het belang van een adequate handhaving, voor de goede
werking van stalsystemen in de praktijk. In de uitvoeringsagenda Schone
Lucht Akkoord staan op blz. 57 reeds enkele acties die gericht zijn op
verbetering van toezicht en handhaving bij emissiearme stalsystemen.
Vraag 4
Kunt u reageren op de ferme kritiek van de rechtbank op regering en
wetgever over het uitblijven van een oplossing voor de stikstofproblematiek?
Antwoord 4
De rechter heeft geoordeeld in acht individuele zaken, maar hier ook enkele
overkoepelende bespiegelingen aan toegevoegd. Zo worden kabinet en
wetgever opgeroepen om «met goed doordachte generieke maatregelen te
komen waar natuurorganisaties, bedrijven, burgers en lokale overheden mee
verder kunnen in concrete gevallen».
Ik begrijp en herken de oproep van de rechtbank. Het kabinet heeft belangrijke stappen gezet met de structurele aanpak stikstof en de wet stikstofreductie en natuurverbetering (Wsn). Met deze wet is de structurele aanpak van de
stikstofproblematiek verankerd, en zijn wettelijk vastgestelde resultaatsver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

plichtende doelstellingen voor de reductie van de stikstofbelasting van Natura
2000-gebieden vastgesteld. Ook bevat de Wsn de wettelijke opdracht om een
programma met maatregelen vast te stellen om die doelstelling te realiseren,
om de natuur in de Natura 2000-gebieden te verbeteren en wettelijke regels
over monitoring en bijsturing. In de komende jaren zal dit programma met
(bron)maatregelen moeten worden uitgevoerd en er moeten aanvullende
maatregelen vastgesteld worden om de omgevingswaarden voor de langere
termijn te waarborgen. Bij alle maatregelen staat de invloed op de gunstige
staat van instandhouding centraal en daarvan afgeleid de robuustheid van
toestemmingsverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3