Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

28 325

Bouwregelgeving 2002–2006

Nr. 113

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 september 2009
In mijn brief van 22 december 20081 heb ik aangegeven dat onderzocht
wordt of de ventilatieproblematiek die in 2007 in een onderzoek van de
gemeente Amersfoort in de wijk Vathorst is geconstateerd, ook landelijk
speelt. Zowel in die brief als ook tijdens het Algemeen Overleg over
bouwregelgeving en brandveiligheid dat ik op 26 mei jl. (Kamerstuk
28 325, nr.107) met uw Kamer voerde heb ik de verwachting uitgesproken
u rond de zomer van 2009 van de resultaten van dit onderzoek op de
hoogte te brengen. Met deze brief bied ik het onderzoeksrapport «Mechanische ventilatie in nieuwbouwwoningen – ervaringen en oordelen van
bewoners over de kwaliteit van ventilatie en de eigen gezondheid» aan.2
Tevens meld ik u dat de gemeente Amersfoort de effectmeting van
genomen verbeteracties in de wijk Vathorst, naar aanleiding van de
geconstateerde problematiek in 2007, naar verwachting in september
gereed heeft en dat het rapport dan naar de gemeenteraad kan worden
gestuurd.

Resultaten van het onderzoek
Op hoofdlijnen kan uit het landelijk onderzoek worden geconcludeerd dat
de toepassing van mechanische ventilatie in nieuwe woningen – en van
balansventilatie in het bijzonder – volgens de bewoners gepaard gaat met
gebreken. Geluidhinder is de meest genoemde klacht over de ventilatiesystemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
28 325, nr. 98.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In het algemeen kan ook worden gesteld dat de problematiek die in
Vathorst is gesignaleerd met de toepassing van balansventilatie, niet tot
Vathorst beperkt blijft. Ook elders in Nederland blijkt de kans op een als
suboptimaal ervaren binnenmilieu groter in woningen met balansventilatie dan in woningen met gewone mechanische ventilatie. Ook zijn
er in woningen met balansventilatie meer gezondheidsklachten. Op basis
van beschikbare onderzoekgegevens kan echter niet worden aangegeven
in hoeverre de balansventilatie hier daadwerkelijk de oorzaak van is. Ook

KST134408
0809tkkst28325-113
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 325, nr. 113

1

1

is het bij ervaren gezondheidsklachten niet mogelijk een oorzakelijk
verband met ventilatiesystemen vast te stellen. Dit vergt grootschalig en
langdurig epidemiologisch onderzoek.
Uit het onderzoek kan niet worden opgemaakt waarom er meer klachten
zijn in woningen met balansventilatie. Er kunnen op basis van het voorliggende onderzoek namelijk geen conclusies worden getrokken over de
mate waarin aan eisen is voldaan of over de mate waarin de feitelijke
kwaliteit van de binnenlucht onvoldoende is. Daarvoor is vervolgonderzoek nodig waarbij ter plekke wordt geïnspecteerd en gemeten.
Geluidhinder wordt door de onderzoekers als een belangrijke factor
gezien bij het ontstaan van de gezondheidsklachten. Hoe die relatie
precies ligt, is door de onderzoekers met de huidige onderzoeksgegevens
niet vast te stellen, omdat er meerdere soorten relaties kunnen bestaan.
Zo kunnen er directe gezondheidseffecten ontstaan als gevolg van geluidhinder, er kunnen effecten ontstaan via stressreacties of verstoring van de
nachtrust, maar het is ook denkbaar dat geluidhinder gedragseffecten tot
gevolg heeft die tot gezondheidseffecten kunnen leiden. Wat betreft dat
laatste mechanisme is het waarschijnlijk dat de neiging om minder te
ventileren als gevolg van de ervaren geluidhinder hierbij van invloed is.
Minder ventileren kan immers leiden tot een ongunstige kwaliteit van de
binnenlucht, wat weer gezondheidsklachten tot gevolg kan hebben. Dat
mechanisme speelt naar het zich laat aanzien zowel bij woningen met
gewone mechanische ventilatie als bij balansventilatie. Maar omdat de
balansventilatiesystemen meer geluidhinder veroorzaken, heeft het hier
een sterkere doorwerking. Dat kan nog eens verder worden versterkt als
er in de woning ook geen of onvoldoende andere mogelijkheden zijn om
te ventileren, bijvoorbeeld met ramen of roosters.
Gelet op het bovenstaande verwacht ik dat de eerder gedane toezegging
om in het Bouwbesluit eisen te stellen aan het geluidsniveau van ventilatievoorzieningen en aan te openen ramen, de voorwaarden voor een
goed binnenklimaat versterken.
Geconcludeerd kan worden dat deze en eerdere onderzoeken laten zien
dat de opgeleverde ventilatievoorzieningen in hoge mate niet aan de
eisen voldoen. Het naleefgedrag is benedenmaats. Ik ben van mening dat
hier een grote opgave ligt voor de bouw- en installatiesector. Hieraan kan
de ventilatieprestatiekeuring door middel van de beoordelingsrichtlijn
(BRL) die door de Vereniging Leveranciers van Luchttechnische Apparatuur (VLA) in samenwerking met de Stichting Kwaliteitsborging Installatiesector (KBI) is opgesteld in belangrijke mate bijdragen. Ik zal partijen
stimuleren deze keuring toe te passen, zodat de burger er zeker van kan
zijn dat de voorziening voldoet aan de eisen. Ook heb ik u reeds in eerder
genoemde brief van 22 december 2008, gemeld wat er in zijn algemeenheid loopt op het gebied van kwaliteitsborging en kennisoverdracht in de
bouwketen, naleving van voorschriften en het toezicht daarop.
Vanzelfsprekend is het van tweeën één: naast een goede installatie moet
ook het gedrag van en onderhoud door bewoners hierop worden afgestemd. In mijn brief van 22 december 2008 heb ik ook aangegeven wat er
reeds op dat gebied wordt gedaan.
Het onderzoek laat evenwel de vraag open waarom balansventilatie relatief negatief scoort, terwijl deskundigen het systeem hoog achten als er
goed geïnstalleerd, ingeregeld, gebruikt en onderhouden wordt.
Naast de reeds in gang gezette acties en om een vinger te kunnen krijgen
achter de oorzaken, is dit voor mij een reden om een diepte-onderzoek te
laten uitvoeren naar met name de technische aspecten en tekortkomingen
van zowel de systemen met mechanische afvoer als die met balansventilatie in relatie tot klachten van gebruikers. Het onderzoek moet opleveren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 325, nr. 113

2

onder welke condities er wel sprake is van verantwoorde mechanische
ventilatiesystemen die naar verwachting ook gebruiksvriendelijker zijn en
daardoor beter gebruikt gaan worden. Naar verwachting is dit gereed
zomer 2010.

Slot
Samenvattend: op basis van het onderzoek constateer ik dat er niet alleen
in de Amersfoortse wijk Vathorst, maar ook landelijk problemen spelen
met mechanische ventilatiesystemen en in het bijzonder met balansventilatiesystemen. Ik heb het afgelopen jaar reeds verschillende acties
aangekondigd om hierin verbetering te brengen, waaronder eisen aan het
maximale geluidniveau en het tot stand komen van een ventilatieprestatiekeuring bij oplevering. Daarnaast wil ik met divers vervolgonderzoek meer
inzicht verwerven in de relatie tussen balansventilatie en gezondheidsklachten. De komende tijd houd ik de vinger aan de pols. Ik verwacht in de
loop van 2010 uw Kamer opnieuw over de stand van zaken te kunnen
informeren.
Ik hoop u met het bovenstaande voldoende te hebben geïnformeerd.
De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
E. E. van der Laan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 325, nr. 113

3