3
Vragenuur: Vragen Teunissen
Vragen van het lid Teunissen aan de minister voor Klimaat
en Energie over het feit dat minder vlees eten ontbreekt
in de EZK-campagne voor de Nationale Klimaatweek.
De voorzitter:
Ik heet de minister voor Klimaat en Energie van harte welkom in ons midden. Ik nodig mevrouw Teunissen uit om
haar mondelinge vraag aan de minister te stellen, over het
feit dat minder vlees eten ontbreekt in de EZK-campagne
voor de Nationale Klimaatweek. Het woord is aan mevrouw
Teunissen van de Partij voor de Dieren.

Mevrouw Teunissen (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. Het is de Nationale Klimaatweek. De
minister voor Klimaat en Energie is de initiatiefnemer. Het
is op zich een goed initiatief, maar veel mensen doen al
hun best, en de grote vervuilers komen er maar mee weg.
Het kabinet onderneemt zelf nauwelijks actie. Vanmiddag
gaan we zien dat de klimaatdoelen waarschijnlijk weer heel
ver uit zicht zijn. Ik zou dus zeggen: een betere wereld begint
niet bij de burger, maar bij de minister.
Maar goed, als we dan toch kijken naar die klimaatcampagne, valt ons echt iets heel frappants op. Die geeft
Nederlanders op social media allerlei adviezen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken: douch vaker koud,
ga meer carpoolen, vervang je gloeilampen. We zien in het
klimaatfilmpje een grote landelijke supermarkt voorbijkomen die circulair gebouwd is, maar zo'n supermarkt ligt
wel vol met kiloknallers. Over minder vlees eten wordt weer
gezwegen in alle talen, behalve ergens ver weg in een
hoekje op de website weggemoffeld. Vorige keer was het
precies hetzelfde. Vorig jaar heeft de minister van LNV, van
Landbouw, eigenhandig minder vlees eten uit de klimaatcampagne geschrapt, zo blijkt uit Wob-documenten.
Voorzitter. Het kabinet kiest consequent voor de weg van
de minste weerstand en houdt grote vervuilers, zoals de
vleessector, de hand boven het hoofd. Minder vlees eten
is nog altijd een klimaattaboe. Dat kunnen we ons niet veroorloven, want als we de vleesconsumptie niet drastisch
verminderen, warmt de aarde gevaarlijk op. Het WNF zei
vorige week nog: de toekomst van de aarde ligt op ons
bord, dus moeten we inzetten op een plantaardig dieet. Het
IPCC zegt dat minder vlees eten nodig is om het anderhalvegradendoel te halen. Nu is er een Nationale Klimaatweek
en dreigt weer de kans te worden gemist om minder vlees
eten een speerpunt te maken van het klimaatbeleid. De
minister heeft allang erkend dat een plantaardig dieet nodig
is om de klimaatdoelen te halen. Mijn eerste vraag is dan
ook: waarom maakt hij minder vlees eten niet tot speerpunt
van de klimaatcampagne?
De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Teunissen

Minister Jetten:
Dank u wel, voorzitter, en ook dank aan mevrouw Teunissen
dat we via dit vragenuur aandacht kunnen besteden aan
de Nationale Klimaatweek. Het is de derde keer dat we die
organiseren. Het is een heel mooie manier voor de inwoners
en bedrijven in Nederland om tips uit te wisselen over hoe
je duurzamer kan leven. Er ligt wat mij betreft tijdens de
Nationale Klimaatweek helemaal geen taboe op het thema
minder vlees eten, want zoals mevrouw Teunissen zelf ook
aangaf, is de overstap naar een meer plantaardig dieet een
erg belangrijk onderdeel van onze noodzakelijke gedragsverandering om de opwarming van de aarde te voorkomen.
Op de website van de Nationale Klimaatweek vindt u dan
ook verschillende initiatieven van bedrijven die bezig zijn
met meer plantaardig eten, en verschillende tips van klimaatburgemeesters. Dat zijn Nederlanders die andere
mensen helpen om duurzamer door het leven te gaan. Ook
daar zijn tips te vinden over hoe je op een laagdrempelige
en leuke manier minder vlees, meer plantaardig en meer
peulvruchten kan eten. Wat mij betreft ligt er dus geen enkel
taboe op het thema minder vlees eten. En zoals ik al eerder
aan mevrouw Teunissen heb aangegeven, komen we de
komende tijd met meer gedragscampagnes waar de omslag
naar een meer plantaardig dieet onderdeel van is.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Ik ben heel blij dat de minister zegt dat er geen taboe heerst
op minder vlees eten. Dat is heel goed. Maar als ik kijk naar
het klimaatfilmpje en naar de socialmedia-uitingen die bij
de lancering van de Klimaatweek zijn gedaan, dan zie ik
voedsel en minder vlees eten daar op geen enkele manier
in voorbijkomen. Ik ben dus heel erg benieuwd hoe de
minister gaat bijdragen aan het bewustzijn dat minder vlees
eten nodig is om de klimaatdoelen te halen. Hoe gaat hij
dat doen? Betrekt hij daarbij ook het eerlijke verhaal over
wat minder vlees eten gaat betekenen voor onze klimaatdoelen?
Minister Jetten:
Ik wil het allereerst hebben over de tips die tijdens de
Nationale Klimaatweek worden uitgewisseld via social
media en de website nkw2022.nl. Wij hebben daar vanuit
het kabinet geen selectie in gemaakt. Gemeentes, bedrijven
en inwoners konden zichzelf aanmelden als klimaatburgemeester of klimaatsupporter om zo goede ideeën te delen,
zoals het isoleren van huizen, het helpen van anderen bij
energiebesparing en consuminderen. Ook een ander dieet
is daar een onderdeel van. Wat u ziet op de website, is zelf
aangemeld door de klimaatburgemeesters en de klimaatsupporters. Daar heeft geen selectie van mij tussen gezeten.
Mevrouw Teunissen zegt: ik mis het thema minder vlees
eten op de social media. Ik denk dat ze dan vooral doelt op
de lopende Instagramcampagne. Ik ga kijken wat daar deze
week nog van langskomt, maar op de website nkw2022.nl
is het sowieso terug te vinden.
Voorzitter. Wat gaan we meer in z'n algemeenheid doen in
de komende tijd rondom gedragsverandering? Ik heb aan
het begin van dit jaar gedragswetenschappers gevraagd
om ons te adviseren over hoe we mensen kunnen helpen
bij duurzaam gedrag. Heel veel mensen willen graag een
steentje bijdragen, maar ze weten vaak niet hoe. We hebben

1 november 2022
TK 16

16-3-1

al een specifiek advies gekregen over gedragsverandering
ten aanzien van de gebouwde omgeving en bij mkb'ers. Er
komt ook nog een advies over gedragsverandering rondom
voedsel. Dat ga ik gebruiken bij alle volgende klimaatcampagnes die we vormgeven en bij de verdere aanscherping
van het klimaatbeleid. Dat is ook nodig, want de collega
van LNV en de collega voor Natuur en Stikstof zijn bezig
met de uitwerking van de Nationale Eiwitstrategie. Richting
2030 willen we een verschuiving van deels dierlijk voedsel
naar meer plantaardig voedsel. Een onderdeel daarvan is
de vraag hoe we consumenten het juiste advies en het juiste
handelingsperspectief kunnen geven om meer plantaardige
keuzes te maken in de supermarkt en op andere plekken
waar mensen voedsel kopen.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Dat klinkt allemaal heel mooi en dat is ook hard nodig, maar
het is nog heel vaag. Als ik concreet naar de Nationale Klimaatweek kijk, zie ik nergens maar dan ook nergens in de
socialmedia-uitingen staan dat we minder vlees moeten
eten om de klimaatdoelen te halen. De minister zegt: ik heb
daar geen regie op gevoerd. Maar dat is precies wat er
ontbreekt. Er moet meer regie op dit soort zaken komen.
Dat is ook precies wat ik aan de minister vraag: maak er
een speerpunt van. Hij heeft wel aangegeven dat je vaker
koud moet gaan douchen. Als je vijf minuten doucht, kost
dat 30 liter water. Als je 1 kilo biefstuk eet, is daar 15.000
liter water voor nodig. Dat heeft dus een enorme impact
op ons milieu. De minister geeft aan dat het wel ergens op
de website staat. Dat heb ik al aangegeven. Het staat ergens
weggemoffeld op de website. Minder vlees eten is zo
belangrijk, maar het is jarenlang door dit kabinet verzwegen.
Ik snap niet dat de minister er nu geen speerpunt van maakt.
Dat is zo hard nodig om de klimaatdoelen te halen. Dus op
welke manier gaat de minister minder vlees eten zichtbaar
maken?
Minister Jetten:
Ik heb echt moeite met woorden als "weggemoffeld", "regie"
en de andere termen die mevrouw Teunissen nu gebruikt,
want dat insinueert dat ik het thema minder vlees eten
bewust geen plek geef in deze campagne. Dat werp ik echt
verre van me. Dit kabinet zit hier negen maanden, dus ik
laat me ook niet aanpraten dat dit kabinet al jarenlang dit
soort tactieken toepast. Dat is gewoon onzin. Ik heb in
meerdere debatten en in meerdere brieven als minister
voor Klimaat aangegeven dat ons voedsel en onze voedselvoorziening hele belangrijke onderdelen zijn voor het
behalen van onze klimaatdoelen en dat ook gedragsverandering daar een cruciaal onderdeel van is.
Ik heb gisteren bij de aftrap van de Nationale Klimaatweek
gesprekken gevoerd met een aantal klimaatburgemeesters
die volop bezig zijn met meer plantaardig eten. Zij hebben
daar hele goede tips en ideeën over. Ze hebben ook hun
ervaringen gedeeld over hoe je familie en vrienden die
daarmee willen experimenteren, over de drempel kunt
helpen om op een positieve manier te ervaren hoe je met
meer plantaardig voedsel een positieve bijdrage kunt leveren aan onze planeet. Dat wil ik ook op die manier blijven
doen de komende jaren.
Ik snap dat mevrouw Teunissen zoekt naar meer concreetheid voor de komende tijd. Ik heb haar al eerder aangegeven

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Teunissen

dat er vanaf 2023 meer publiekscampagnes rondom klimaat
en gedragsverandering gaan lopen. De voedselvoorziening
en minder vlees eten zijn daar onderdeel van. Zoals ik
onlangs in het debat over COP27 heb aangegeven, zijn de
minister van LNV en die voor Natuur en Stikstof bezig met
de uitwerking van de Nationale Eiwitstrategie, waarbij de
verschuiving van dierlijk naar plantaardig voedsel de kern
is. Ook daarbij zullen verdere maatregelen vanuit het kabinet
worden aangekondigd hoe we dat gaan ondersteunen.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Teunissen.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Er is deze week een klimaatcampagne. Ik zou de minister
willen aanmoedigen: maak minder vlees eten zichtbaar in
die campagne. Dat kan vandaag nog geregeld worden.
Minister Jetten:
Heel kort daarop. Ik zal daarnaar kijken. Er zijn namelijk
allerlei mooie initiatieven, zoals een Veggie Challenge
Team-battle. Daaraan kan je met een team meedoen om
meer plantaardig te eten deze week. Dat soort initiatieven,
die dus al op de site staan, kunnen we ook op de socials
nog een plek geven. Daar ga ik sowieso naar kijken, zeg ik
toe aan mevrouw Teunissen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Teunissen. Ik kijk even of er vervolgvragen zijn. Allereerst de heer Tjeerd de Groot van D66.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
We hebben maar één aarde. Als we op deze manier dooreten, eten we gewoon de aarde kaal. Het is simpelweg
onmogelijk om 10 miljard mensen te voeden met het dieet
dat we nu hebben, waar veel te veel dierlijke producten in
zitten. Terecht vraagt de Partij voor de Dieren aandacht
voor de regie vanuit de overheid. Vanuit D66 hebben we
ook het volgende ingebracht in het coalitieakkoord.
De voorzitter:
Uw vraag?
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Waarom gaat de overheid niet duurzaam inkopen, 100%
duurzaam, lokaal, biologisch? Hoe staat het daarmee? Want
dat is iets wat u concreet kunt doen.
Minister Jetten:
Ik ben sowieso als coördinerend klimaatminister met de
minister van BZK in gesprek over in de breedte duurzaam
en circulair inkopen door de overheid, niet alleen door de
rijksoverheid, maar ook door andere aanbestedende diensten. Hoe kunnen we de komende jaren ervoor zorgen dat
we de inkoop veel meer circulair en natuurinclusief organiseren? Dat gaat dus eigenlijk over alles wat we via aanbestedingen inkopen. Ik moet heel even spieken op mijn
telefoon voor de correcte term. In juni is het Strategisch

1 november 2022
TK 16

16-3-2

Categorieplan Consumptieve Dienstverlening gepubliceerd.
Daarin staat rijksbreed hoe we omgaan met de verduurzaming van de catering binnen de rijksoverheid. Onderdelen
daarvan zijn het verhogen van het aandeel biologische en
plantaardige eiwitten, het tegengaan van voedselverspilling
en kortere ketens bij de inkoop, zodat de voedselinkoop
dichter in de buurt van de gebouwen van de rijksoverheid
wordt georganiseerd.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Wanneer kunnen we dan verwachten dat de kantines dit
100% gaan doorvoeren?
Minister Jetten:
Daar kan ik nu niet zomaar uit mijn hoofd op antwoorden,
dus daar kom ik op terug.
De voorzitter:
Weet de minister ook wanneer ongeveer hij hierop kan
terugkomen?
Minister Jetten:
Dat zal denk ik zijn bij een van de voortgangsbrieven over
het klimaatbeleid. Dan neem ik het mee in de stand van
zaken van het duurzaam inkopen bij het Rijk.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan kijk ik naar mevrouw Leijten, SP.
Mevrouw Leijten (SP):
Je zal maar naast Tata Steel of naast Schiphol wonen en
dan deze Klimaatweek voor je kiezen krijgen, met de
boodschap dat je je gedrag moet veranderen. Het is volgens
de SP-fractie niet de manier om mensen warm te krijgen
voor het klimaat door ze te adviseren om koud te douchen.
Kan de minister aangeven waarom hij telkens weer zegt
dat het de schuld is van mensen en hun gedrag dat het klimaat ten onder gaat, terwijl de vuile uitstoters en de fossiele
industrie nog altijd subsidies van deze regering krijgen ter
waarde van ten minste 17,5 miljard?
Minister Jetten:
Het gaat niet goed met het klimaatbeleid wereldwijd. Als
we zo doorgaan, komt de opwarming van de aarde uit —
ik kom bij uw vraag — op 2,8 graden. Daar koersen we nu
op af. Dat betekent dat we een onleefbare planeet doorgeven aan volgende generaties. Er moet dus veel meer
gebeuren. En ja, de grootste opgave ligt bij overheden, bij
de industrie en bij de elektriciteitssector. Dat zijn namelijk
de sectoren die nu de meeste CO2 uitstoten en die dat heel
drastisch naar beneden moeten brengen. In de komende
acht jaar moeten we het kantelpunt bereiken en uiterlijk in
2050 moeten we klimaatneutraal zijn. Het grootste deel van
onze inspanningen en het beleid is er ook op gericht om
de CO2-uitstoot van de industrie, de elektriciteitsproductie
en de overheden versneld naar beneden te brengen. Deze
Nationale Klimaatweek gaat alleen ergens anders over. Dit
is namelijk een week waarin Nederlanders die op een

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Teunissen

positieve manier bezig zijn met duurzamer leven, elkaar
kunnen inspireren. Ik zou mevrouw Leijten echt willen uitdagen om de website en de social media te bekijken, maar
ook om eens met een aantal van die klimaatburgermeesters
in gesprek te gaan. Die vinden wat ze de afgelopen jaren
zelf hebben ontdekt over hoe ze hun eigen CO2-voetafdruk
met een andere manier van leven kunnen verminderen
namelijk leuk. Zij vinden het leuk om andere mensen daar
ook mee te inspireren. Dus deze Nationale Klimaatweek
gaat niet over moeten; deze Nationale Klimaatweek gaat
over hoe we elkaar kunnen inspireren om ons steentje bij
te dragen aan die duurzamere planeet.
De voorzitter:
Dank u wel. De SP heeft al twee vragen gehad, mevrouw
Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter, dat is waar. De minister daagt mij uit om op die
website te kijken. Die ken ik. Ons verschil van mening zit in
de rol die je als overheid moet spelen om juist degenen die
het meest vervuilen aan te pakken, in plaats van mensen
die toch al enthousiast zijn nog verder te inspireren met
allerlei gemeenschapsgeld.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw Kröger
van GroenLinks.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Uit de reacties op social media op de Klimaatweek spreekt
dat mensen zien dat zij worden uitgedaagd om allerlei dingen te doen — dat is belangrijk — maar dat zij vinden dat
de overheid gewoon achterblijft met het zetten van echte
stappen, die nodig zijn. Nou was ik echt verbijsterd om te
begrijpen dat de minister gister bij een debat over het
Belastingplan heeft gezegd dat het kabinet nog een ibo
doet, maar dat de minister daarin eigenlijk niet heel veel
nieuwe maatregelen verwacht. Dus we doen nog een studie
voor extra beleid, terwijl we al met elkaar weten dat er extra
beleid moet komen, want we halen die doelen niet en we
falen het klimaat.
Minister Jetten:
Ik ga het debat over het Belastingplan niet herhalen, zeker
niet met deze zeer beperkte weergave van mevrouw Kröger,
maar ik ga wel nog een keer herhalen wat ik net ook tegen
mevrouw Leijten zei. Willen we de opwarming van de aarde
beperken tot onder de 2 graden, het liefst tot 1,5 graad, dan
zit de grootste klimaatwinst de komende jaren bij het
terugdringen van de uitstoot in de industrie, in de elektriciteitsproductie en bij de cruciale rol die de overheid — en
laten we ook de financiële sector niet vergeten — daarin
heeft te spelen. Dus het grootste deel van ons beleid, weten regelgeving, CO2-beprijzing, de hele inzet van het klimaatfonds, is de komende jaren gericht op het zo snel mogelijk
verduurzamen van de industrie en de elektriciteitssector in
Nederland. Maar dan mogen we nog steeds — dat vind ik
echt — ook één week per jaar gewoon stilstaan bij mooie
initiatieven die mensen thuis hebben, die gemeentes hebben, die bedrijven hebben, om hier met elkaar ook iets

1 november 2022
TK 16

16-3-3

positiefs van te maken. Want er hangt een hele donkere
wolk boven ons hoofd. Je kunt in de hoek gaan zitten en
heel pessimistisch zijn over hoe slecht het gaat met de
opwarming van de aarde, maar je kunt ook één week per
jaar proberen elkaar te inspireren en het op een leuke
manier beter te gaan maken met elkaar. Daar draait de
Nationale Klimaatweek om.
De voorzitter:
Mevrouw Teunissen, Partij voor de Dieren. Nee, mevrouw
Kröger, uw collega ...
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dit antwoord van de minister is geen reactie op mijn vraag
...
De voorzitter:
Ja, maar dat is heel ...
Minister Jetten:
Met alle respect, ik heb gister bijna drie uur bij het debat
over het Belastingplan gezeten, waarvan we een halfuur
over het interdepartementaal beleidsonderzoek klimaat aan
het praten zijn geweest. We gaan de komende tijd ook
regelmatig met de Kamer in gesprek over de Klimaatnota.
Ik ga hier niet in het vragenuur op een halve samenvatting
van het Belastingplan reageren. Dat vind ik geen recht doen
aan het belang van het onderwerp.
De voorzitter:
Mevrouw Teunissen, Partij voor de Dieren. Ja, gaat uw
gang.

Mevrouw Teunissen (PvdD):
Tot slot: gaat de minister daarvoor concrete doelen opstellen en wanneer komt hij daar dan mee?
Minister Jetten:
De verdere uitwerking van die Nationale Eiwitstrategie komt
volgens mij nog eind dit jaar. De gedragscampagnes worden sowieso een groot onderdeel bij het vaststellen van
het volgende klimaatprogramma in het komende voorjaar.
De komende tijd krijg ik ook nog advies van de gedragswetenschappers over hoe we meer plantaardig voedsel daar
een belangrijk onderdeel van kunnen maken.
De voorzitter:
Mevrouw Teunissen vroeg ook of er concrete doelstellingen
zijn.
Minister Jetten:
Die uitwerking van de doelstellingen zit dus in de Nationale
Eiwitstrategie, die vanuit LNV komt, maar ik zal zelf in het
volgende klimaatprogramma aangeven hoe ik die
gedragscomponent daarin meeneem.
De voorzitter:
Ik interpreteer dat als een ja voor mevrouw Teunissen. Ik
dank de minister voor Klimaat en Energie voor zijn aanwezigheid in de Kamer.
Minister Jetten:
Dank u wel.

Mevrouw Teunissen (PvdD):
Ik probeer toch af te sluiten met iets positiefs, want de
minister zei net dat we minder vlees moeten gaan eten en
dat dat voor hem ook geen taboe is. Ik ben heel blij dat hij
dat heeft gezegd. Daarnaast vraag ik me af of het dan niet
een heel goed idee is om daar concrete doelstellingen over
op te nemen in het klimaatbeleid. Is er onderzoek gedaan
naar hoeveel minder vlees we moeten gaan eten om de
klimaatdoelen daadwerkelijk te halen?
Minister Jetten:
Onderdeel van de uitwerking van de Nationale Eiwitstrategie
is de vraag welk percentage we willen dat Nederlanders in
2030 plantaardig eten. Dan zullen we dus ook inderdaad
maatregelen moeten uitwerken voor hoe we dat gaan
ondersteunen. Een belangrijk onderdeel daarvan is gewoon
een heel concreet advies en informatie via publiekscampagnes, zodat we mensen daarbij ondersteunen. Maar ik denk
ook aan maatregelen die we in de supermarkt zullen moeten
nemen, zodat mensen daar beter geïnformeerd de juiste
keuzes kunnen maken. Zo is er vast nog veel meer te
bedenken. We zullen daar de komende tijd dus verdere
concrete doelen aan moeten verbinden.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Teunissen

1 november 2022
TK 16

16-3-4