Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3197
Vragen van de leden Westerveld, Renkema (beiden GroenLinks) en Kuiken
(PvdA) aan de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport over jeugdzorg en de (jeugd-)GGZ (ingezonden 30 maart 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen
18 juni 2020).
Vraag 1
Komen er op uw ministerie, net als bij ons, ook noodsignalen binnen van
jongeren en volwassenen met psychische problemen die aangeven dat hulp
is stopgezet en zij in enorme onzekerheid verkeren over de toekomst? Zo ja,
wat kunt u doen met deze signalen?
Antwoord 1
Dergelijke signalen komen ook bij het ministerie binnen, via onze eigen
kanalen als Het Juiste Loket en de Unit Complexe Zorgvragen, maar ook via
bijvoorbeeld patiënten- en naastenvereniging MIND. Als mensen een concrete
hulpvraag bij ons neerleggen, proberen we zo goed mogelijk met hen mee te
denken, bijvoorbeeld door samen met hen contact te zoeken met de
betrokken zorgaanbieder, zorgverzekeraar of gemeente. Als signalen
herhaaldelijk binnenkomen, agenderen we deze in één van de overleggen die
we hebben opgezet in het kader van de corona-crisisstructuur voor de GGZ
en voor de jeugdhulp. In deze overleggen komt het ministerie VWS, samen
met de betrokken veldpartijen en MIND, tot concrete acties. De branche- en
beroepsverenigingen geven aan dat zorgverleners zich maximaal inzetten om
de zorgverlening in deze tijd door te laten lopen, in levenden lijve of via
(beeld)bellen. Hiervoor hebben de beroeps- en brancheorganisaties ook een
richtlijn GGZ en COVID-19 opgesteld1. Deze richtlijn geeft zorgprofessionals in
de GGZ duidelijke handvatten op welke wijze de (gestaakte) zorg en
behandeling wel voortgang kan krijgen. Op de site van het Nederlands
Jeugdinstituut is informatie gebundeld over hoe professionals hulp aan
jongeren kunnen vormgeven.

1

ah-tk-20192020-3197
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://www.ggzstandaarden.nl/richtlijnen/ggz-en-corona-richtlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 2
Bent u bereid om (jeugd)hulpaanbieders extra te ondersteunen bij het
aanbieden van hulp op afstand? Zo ja, wat gaat u doen?
Antwoord 2
Er is de afgelopen tijd al flink ingezet op de inzet van digitale GGZ. In 2018 is
het versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling Patiënt en Professional
voor de GGZ gepubliceerd, de zogenoemde VIPP GGZ. Met die regeling
wordt onder andere de opschaling van e-health toepassingen gestimuleerd.
Aanvullend heeft het ministerie vanwege COVID-19 extra geld vrijgemaakt
voor de Stimuleringsregeling eHealth thuis (SET), waarmee zorg- en
welzijnsorganisaties extra kunnen investeren in digitale zorg op afstand. Hier
valt de GGZ ook onder.
Rond de uitbraak van COVID-19 zien we dat veel zorgaanbieders in korte tijd
voor veel cliënten een omslag hebben kunnen maken naar digitale zorgverlening via beeldbellen en e-health. Bestaande mogelijkheden worden geïntensiveerd toegepast. Branche- en beroepsverenigingen ondersteunen hun
achterbannen in die omslag en intensivering. Zo informeert de LVVP de
achterban over toepassingen die veilig beeldbellen biedt, onder andere via
e-mental health en virtuele spreekkamers. GGZ Nederland verzamelt op de
website beschikbare zelfhulp- en anonieme e-health-applicaties bij psychische
problematiek, informatie over veilige apps om een (video)verbinding met
cliënten op te zetten, praktische tips voor videobellen bij een groepsbehandeling en webinars over digitaal behandelen.
Aangezien de situatie rond de corona-uitbraak inmiddels enigszins gestabiliseerd is, is er meer ruimte voor face-to-face behandeling in individuele
setting en groepssetting. De richtlijn «corona en ggz», waarvan inmiddels
versie 5.0 is verschenen, stelt dat de keuze voor de behandelwijze een
uitkomst moet zijn van shared decision making en dat behandelaar en patiënt
hierover met elkaar het gesprek moeten aangaan. Sommige patiënten zullen
baat hebben bij het overgaan naar face-to-face behandelen, anderen zullen de
voorkeur hebben voor het voortzetten van de digitale behandeling.
Om aanbieders te helpen bij het declareren van digitale zorg, heeft de NZa op
de website extra geëxpliciteerd hoe een consult op afstand geregistreerd kan
worden. Ook worden gemeenten en aanbieders ondersteund door Informatievoorziening Sociaal Domein.
Vraag 3 en 5
Zijn er voldoende crisisbedden beschikbaar voor jongeren en volwassenen
die acute psychische hulp nodig hebben?
Is er voldoende capaciteit bij crisisdiensten en de Kindertelefoon? Is het
mogelijk om de capaciteit te verhogen door bijvoorbeeld het inzetten van
hulpverleners die momenteel vanuit huis werken?
Antwoord 3 en 5
GGZ Nederland heeft mij laten weten dat bij hen op dit moment geen
signalen bekend zijn van een tekort aan crisisbedden voor jongeren en
volwassenen die acute psychische hulp nodig hebben. Ik heb partijen
gevraagd de ontwikkelingen nauwgezet te volgen.
Bij de meeste crisisdiensten is het volgens GGZ Nederland de afgelopen
periode net zo druk geweest zoals gebruikelijk of rustiger. Inmiddels is de
drukte op de meeste plekken toegenomen naar het normale niveau. GGZ NL
geeft aan dat de capaciteit voldoende is om de vraag aan te kunnen. Er
worden voorbereidingen getroffen om een eventuele verdere toename in de
vraag naar crisis-ggz op te kunnen vangen. De situatie wordt nauwgezet
gemonitord en GGZ-aanbieders werken scenario’s uit om de capaciteit op te
kunnen schalen als dat nodig wordt.
De afgelopen weken is De Kindertelefoon door kinderen in toenemende mate
gevonden als luisterend oor. De Kindertelefoon voert op dit moment via de
telefoon en de chat gemiddeld 1500 gesprekken per dag. Het aantal gesprekken met kinderen in zorgelijke thuissituaties is met 40% toegenomen. De
Kindertelefoon zet zich er maximaal voor in om voldoende capaciteit
beschikbaar te hebben om alle kinderen te woord te kunnen staan. Het
ministerie staat hierover in nauw contact met de Kindertelefoon.
Als het nodig is kan De Kindertelefoon een kind via een driegesprek
overdragen aan instanties zoals Veilig Thuis. Dit gebeurt alleen wanneer het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

kind het zelf wil, omdat kinderen bij De Kindertelefoon in de lead zijn. Het
contact met De Kindertelefoon is in eerste instantie anoniem, maar na een
eerste oriëntatie moet het kind bij Veilig Thuis uit de anonimiteit treden.
Vraag 4
Wat kunt u doen om kinderen te ondersteunen die in een onveilige thuissituatie zitten? Is het mogelijk om met gemeenten en onderwijsinstellingen
afspraken te maken zodat er contact blijft met deze kinderen? Is het mogelijk
om kinderen extra te wijzen op het bestaan van telefoonhulpdiensten,
bijvoorbeeld via een digitale campagne?
Antwoord 4
Het is heel belangrijk dat we kinderen en volwassenen ondersteunen die in
een onveilige thuissituatie zitten. Daartoe nemen we diverse maatregelen:
• Het kabinet heeft geregeld dat voor de periode dat kinderen niet naar
school gaan in verband met de coronamaatregelen er maatwerk georganiseerd kan worden voor kinderen in een kwetsbare (gezin)situatie, zoals
noodopvang of begeleiding door school, kinderopvang, gastouderopvang
of inzet van een jeugdprofessional. De regie ligt hiervoor bij gemeenten.
Leerplichtambtenaren, jeugd- en gezinscoaches, jeugdhulp en wijkteams
worden ingezet voor deurbezoeken bij leerlingen waar zorgen over zijn,
waarbij zij ook kijken welke (onderwijs)begeleiding- en eventueel – opvang
nodig is voor leerlingen. Het contact zoeken met de leerling staat hierbij
centraal.
• Er is een gerichte voorlichtingscampagne gestart o.a. op radio en tv voor
slachtoffers en omstanders om in deze tijd nog meer aandacht voor dit
probleem te vragen en betrokkenen te ondersteunen. Aanvullend zijn er
telefonische hulplijnen beschikbaar wanneer de spanningen oplopen en is
de website www.ikvermoedhuiselijkgeweld.nl uitgebreid met handelingsperspectieven «wat als spanningen thuis oplopen».
• Kinderen en volwassenen kunnen bellen of chatten met de Kindertelefoon
en de Luisterlijn om stoom af te blazen en ze kunnen vragen stellen per
app, chat of telefoon aan de professionals van Mind Korrelatie voor
laagdrempelig advies bij spanningen thuis of opvoedvragen. Bij acuut
gevaar kunnen mensen altijd bellen naar 112 en bij onveiligheid naar
Veilig Thuis.
• Alle 26 Veilig Thuis-organisaties in Nederland kennen vanaf 26 mei de
mogelijkheid om met hen te chatten. De chatfunctie geeft een extra
mogelijkheid voor advies in het geval van huiselijk geweld en kindermishandeling. In navolging van voorbeelden uit Frankrijk, Spanje en België is
1 mei jl. een codewoord ingevoerd voor het melden van huiselijk geweld
bij apotheken. Slachtoffers van huiselijk geweld kunnen door het noemen
van het codewoord «Masker 19» bij de apotheek op een laagdrempelige
manier hulp vragen. De apotheker doet een melding bij Veilig Thuis.
• Het is belangrijk dat professionals die zicht hebben op kinderen en
gezinnen of op spanningen tussen volwassen extra alert zijn en hierop
handelen. Daarom maak ik samen met het NJI en het RIVM een instructie/
factsheet voor professionals gericht op het opvolgen van de meldcode in
deze crisis.
• Ook is met het bredere jeugdveld, lokale teams, Veilig Thuis, de jeugdbescherming, onderwijs en de jeugdgezondheidzorg besproken hoe te
komen tot eenduidigheid in handelen tussen de professionals om
kwetsbare gezinnen goed in beeld te krijgen en te houden. Hiertoe is in
samenwerking met het NJI en Movisie een afwegingskader ontwikkeld
voor face-to-face contact en fysieke ontmoetingen voor professionals.
• Daarnaast maakt de kindcheck, het bespreken van de gezinssituatie en de
mantelzorgverleningscheck ook onderdeel uit van de richtlijn GGZ en
corona. Ook de artsencoalitie heeft een oproep gedaan onder andere om
actiever te vragen naar de thuissituatie en om hulp aan te bieden.
• Tot slot, de betrokken organisaties blijven zich onverminderd inzetten voor
een veilig thuis voor kinderen, volwassen en ouderen zoals de Sociale
wijkteams, Veilig Thuis, Centra Seksueel Geweld, Raad voor de Kinderbescherming, Gecertificeerde Instellingen, Reclassering, politie en OM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Vraag 6
Heeft u in beeld of de coronacrisis ertoe heeft geleid dat meer instellingen in
financiële problemen komen? Zo nee, bent u bereid om dit in kaart te
brengen? Heeft u concrete afspraken gemaakt met gemeenten over het
doorbetalen van zorgaanbieders? Gaat het hier om intentieverklaringen of
bindende afspraken? Wat bedoelt u precies met «afspraken over het
waarborgen van financiële zekerheid»? Houdt u in de gaten welke gemeenten
zich aan deze afspraak hebben geconformeerd en welke nog niet? Hoe bent u
van plan om de motie van het lid Klaver c.s. op dit punt uit te voeren?2
Antwoord 6
Om snel inzicht te krijgen in de gevolgen van de coronacrisis voor instellingen die cruciale jeugdhulp bieden heeft de Jeugdautoriteit tussen eind maart
een eerste- en eind mei een tweede quickscan uitgevoerd onder jeugdzorgaanbieders. De meeste aanbieders lijken eind mei de gevolgen van de
coronacrisis beter onder controle te hebben dan direct na de uitbraak in
maart. Daarbij wel de disclaimer dat de meeste aanbieders eind maart nog
niet op de hoogte waren van de financiële afspraken tussen het Rijk en
gemeenten. Tegelijkertijd zijn er nu ook zorgen en knelpunten. De Jeugdautoriteit neemt contact op met instellingen waarbij de financiële risico’s relatief
hoog zijn om te kijken of er enigerlei vorm van ondersteuning nodig is. Het is
van belang dat de financiële onzekerheid bij (jeugd)zorgaanbieders wordt
weggenomen door de financiering van (jeugd)zorgaanbieders onverminderd
plaats te laten vinden zoals die contractueel overeengekomen was (dan wel
op basis van een zo goed mogelijke inschatting daarvan). Daarom zijn, in lijn
met de motie Klaver, concrete afspraken gemaakt tussen het Rijk en de VNG 3
waarin het Rijk, in afstemming met de VNG, een zeer dringend beroep doet
op gemeenten om hun aanbieders van jeugdhulp, jeugdbescherming,
jeugdreclassering en maatschappelijke ondersteuning financiële zekerheid en
ruimte te bieden. De looptijd van de afspraken rondom continuïteit van
financiering is verlengd tot 1 juli. (Jeugd)zorgaanbieders hebben dit nodig om
in deze fase van de crisis en daarna continuïteit van zorg en ondersteuning te
kunnen garanderen.
Om te controleren welke gemeenten zich aan de afspraak hebben geconformeerd gelden dezelfde afspraken als vóór het coronavirus. Voor Jeugd is
afgesproken dat er accounthoudende regio’s zijn voor bovenregionale
jeugdhulpaanbieders en Gecertificeerde Instellingen. Zij zijn periodiek in
gesprek met deze instellingen over de totale stand van zaken, eventueel kan
in deze coronaperiode nog extra de thermometer erin worden gestoken.
Daarnaast blijft de subsidieregeling «continuïteit cruciale jeugdhulp» van de
Jeugdautoriteit beschikbaar.
Zorginstellingen in de ggz kunnen behalve binnen het domein van de
Jeugdwet ook actief zijn binnen de domeinen van de Zorgverzekeringswet, de
Wet langdurige zorg, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de Wet
forensische zorg. De maatregelen die binnen die domeinen in overleg met
zorgverzekeraars, zorgkantoren, gemeenten en de Dienst Justitiële Instelllingen (DJI) worden genomen om financiële duidelijkheid en zekerheid te
kunnen bieden aan zorgaanbieders zijn ook voor ggz-instellingen van
toepassing. De afspraken met zorgverzekeraars, zorgkantoren, gemeenten en
DJI hebben een voorliggend karakter, hetgeen betekent dat zorgaanbieders
die steun nodig hebben zich eerst tot hen moeten richten. Het kan zo zijn dat
bij specifieke ggz-aanbieders na het verkrijgen van deze steun nog een
omzetdaling resteert. Deze aanbieders kunnen bezien of zij met deze
resterende omzetdaling in aanmerking komen voor een van de financiële
regelingen van het Rijk, zoals de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging
Werkgelegenheid (NOW), de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig

2
3

Kamerstuk 25 295, nr. 185
Zie https://vng.nl/sites/default/files/2020–03/coronacrisis-financiele-duidelijkheid-jeugdzorg-enmo.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Ondernemers (TOZO) en de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen
Sectoren COVID-19 (TOGS)4.
Vraag 7
Bent u ervan op de hoogte dat ook in de jeugdzorg, GGZ-instellingen,
jeugdbescherming en bij de maatschappelijke opvang een enorm tekort is
aan beschermingsmaatregelen zoals mondkapjes, beschermbrillen en plastic
handschoenen? Zo ja, wat kunt u doen om de medewerkers in deze sector te
helpen? Bent u bereid om op website van de rijksoverheid ook jeugdzorg en
(jeugd-)GGZ mee te nemen?
Antwoord 7
Door de coronacrisis is er schaarste ontstaan aan persoonlijke beschermingsmiddelen voor alle sectoren in de zorg en daarom werkt het kabinet met man
en macht aan meer inkoop van beschermingsmiddelen uit het buitenland,
productie in eigen land en meer mogelijkheden voor hergebruik. Het kabinet
heeft begin april in overleg met zorgpartijen een nieuw verdeelmodel
opgesteld voor een betere verdeling van beschermingsmiddelen. Deze
verdeling is gebaseerd op de uitgangspunten voor gepast gebruik op basis
van besmettingsrisico’s in bepaalde COVID-19-situaties. Daarbij kunnen
professionals op basis van hun inzichten in specifieke situaties ook beredeneerd afwijken.
De jeugdzorg, jeugdbescherming, (jeugd-)GGZ en maatschappelijke opvang
worden erkend als sectoren waar persoonlijke beschermingsmiddelen ingeval
van zorg voor patiënten met (verdenking op) COVID-19 van belang zijn. Het
RIVM heeft uitgangspunten voor de inzet van medewerkers en het gebruik
van persoonlijk beschermingsmiddelen en testen specifiek voor deze sectoren
gepubliceerd (zie ook bijgevoegd fact sheet).5 6
Instellingen die beschermingsmiddelen nodig hebben kunnen een aanvraag
indien bij het Landelijk Consortium Hulpmiddelen(LCH). Het LCH geeft aan op
dit moment voldoende voorraad te hebben om aan de huidige vraag van
zorginstellingen te kunnen voldoen, waarbij de schaarste aan handschoenen
momenteel wordt ingelopen.

4

De TOGS-regeling wordt opengesteld voor aanbieders van geestelijke gezondheids- en verslavingszorg met overnachting, praktijken van psychiaters en dagbehandelcentra voor geestelijke
gezondheids- en verslavingszorg en praktijken van psychotherapeuten en psychologen (de
sectoren met SBI-codes 86.10.4, 86.22.2 en 86.91.3). Zie de brief die het kabinet hierover op
7 april 2020 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.
5
Zie richtlijn Jeugdzorg https://lci.rivm.nl/inzet-en-testbeleid-zorgmedewerkers-jeugdzorg
6
Zie richtlijn Geestelijke gezondheidszorg https://lci.rivm.nl/inzet-en-testbeleidzorgmedewerkers-geestelijke-gezondheidszorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5