VERANTWOORDINGSONDERZOEK

Gemeentefonds (B)
Rapport bij het Jaarverslag 2020

2021

Vooraf
Verantwoordingsonderzoek 2020
De Algemene Rekenkamer doet ieder jaar onderzoek naar de verantwoording die
ministers in hun jaarverslagen afleggen over hun bestedingen, hun bedrijfsvoering
en hun beleid. Dit noemen we het verantwoordingsonderzoek. Onze centrale
vragen in dit jaarlijkse verantwoordingsonderzoek zijn:
• Is het geld in het afgelopen jaar besteed en verantwoord volgens de regels?
• Waren de zaken op het departement goed geregeld?
• Heeft het gevoerde beleid de gewenste resultaten opgeleverd?
Op basis van deze vragen beschrijven wij per begrotingshoofdstuk of de verantwoordelijke ministers hun zaken op orde hebben. Zoals onze wettelijke taak
voorschrijft, geven wij daarbij ook oordelen over de financiële informatie, de
kwaliteit van de bedrijfsvoering en de totstandkoming van de bedrijfsvoerings- en
beleidsinformatie in de jaarverslagen van de ministers. Pas nadat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer bij de rijksrekening en rijkssaldibalans
is ontvangen, kunnen de Staten-Generaal per begrotingshoofdstuk decharge
verlenen aan de minister. Bijlage 2 bevat een uitgebreidere toelichting over ons
verantwoordingsonderzoek.
Door de coronapandemie heeft het kabinet vanaf het voorjaar van 2020 veel
steunmaatregelen getroffen voor de economie en de arbeidsmarkt. De financiële
consequenties hiervan hebben een grote invloed gehad op de departementale
jaarverslagen over 2020 en daarmee ook op ons verantwoordingsonderzoek.
De normen voor onze oordeelsvorming over de financiële rechtmatigheid en
het financieel beheer zijn ongewijzigd.
In ons verantwoordingsonderzoek hebben wij vanwege coronamaatregelen
noodgedwongen meer werkzaamheden op afstand uitgevoerd. Deze manier van
werken heeft het moeilijker voor ons gemaakt om bepaalde controles te doen,
in het bijzonder onderzoeken ter plaatse. Bij het plannen van onze werkzaam­­heden hebben wij aandacht besteed aan de risico’s hiervan. We hebben waar
nodig aanvullende werkzaamheden gepland en uitgevoerd. Wij zijn dan ook
van mening dat de verkregen informatie voldoende en geschikt is als basis
voor onze oordelen in het kader van ons verantwoordingsonderzoek.
Dit rapport heeft betrekking op het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds
dat onder de verantwoordelijkheid valt van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en de minister van Financiën. Onze overige publicaties in
het kader van het verantwoordingsonderzoek 2020 vindt u op www.rekenkamer.nl/
verantwoordingsonderzoek2020. Hier vindt u ook ons rapport Staat van de rijks­
verantwoording 2020. Hierin nemen wij de goedkeuring van de rijksrekening op.
Ook bevat deze publicatie een overkoepelende uiteenzetting over het verantwoordingsonderzoek 2020.

Inhoud
1.

Onze conclusies | 4

2.

Feiten en cijfers | 5

3.

Financiële informatie | 7

4.

Bedrijfsvoering | 10

3.1

Oordeel over de financiële verantwoordings­informatie op totaalniveau | 8

4.1

Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoerings­informatie | 10

5.

Beleidsresultaten | 11

6.

Reactie minister | 12

5.1

Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie | 11

Bijlagen | 13

Bijlage 1 Overzicht fouten en onzekerheden gemeentefonds (B) 2020 | 13
Bijlage 2 Over het verantwoordingsonderzoek | 15
Bijlage 3 Literatuur | 19
Bijlage 4 Eindnoten | 20

1. Onze conclusies
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de minister van
Financiën leggen in hun jaarverslag over het gemeentefonds verantwoording af over
de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten. Onze oordelen over de beleidsinformatie,
de bedrijfsvoeringsinformatie en de financiële informatie in het jaarverslag van het
gemeentefonds zijn positief.
Voor het oordeel over financieel en materieel beheer en overige aspecten in de
bedrijfsvoering wordt u verwezen naar ons rapport Resultaten verantwoordings­
onderzoek 2020 bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(VII) (Algemene Rekenkamer, 2021).

Financieel oordeel bij het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag
2020 van het gemeentefonds voldoet op totaalniveau aan
de daaraan te stellen eisen, zoals opgenomen in de
Comptabiliteitswet 2016 en de Rijksbegrotingsvoorschriften.

Op totaalniveau
Verder
in het rapport
• Hoofdstuk 2 Feiten en cijfers
Rechtmatigheid van de
• Hoofdstuk 3 Financiële informatie
verplichtingen
• Hoofdstuk 4 Bedrijfsvoering
Rechtmatigheid
van de
• Hoofdstuk
5 Beleidsresultaten
uitgaven en ontvangsten
• Hoofdstuk 6 Reactie minister

Betrouwbaarheid en ordelijkheid
van de verplichtingen
Betrouwbaarheid en ordelijkheid
van de uitgaven en ontvangsten
Tolerantiegrens

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

4

Algemene Rekenkamer

2.
Feiten en cijfers
De minister van BZK en de minister van Financiën zijn de fondsbeheerders van
het gemeentefonds volgens artikel 3 van de Financiële-verhoudingswet. Deze wet
regelt de financiële verhoudingen tussen het Rijk, gemeenten en provincies en de
verantwoording en informatievoorziening die hierbij hoort. De fondsbeheerders
zien toe op de verdeling van de gelden uit het gemeentefonds over de gemeenten.
De uitgaven van het gemeentefonds beslaan 11,8% van de totale rijksuitgaven over
2020. Vanuit het gemeentefonds zijn in 2020 uitgaven gedaan voor € 33.436,4
miljoen. Daarnaast zijn verplichtingen aangegaan voor € 33.482,2 miljoen. De
ontvangsten bedroegen € 33.436,4 miljoen. Zie hiervoor tabel 1.
Tabel 1 Gemeentefonds (B) in cijfers in miljoenen €
2018

2019

2020

Verplichtingen

29.371

31.076

33.482

Uitgaven

29.083

31.297

33.436

Ontvangsten

29.083

31.297

33.436

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

5

Algemene Rekenkamer

In de volgende tabel zijn de uitgaven vanuit het gemeentefonds uitgesplitst.
Tabel 2 Uitsplitsing gemeentefonds (B) in cijfers in miljoenen €
2018

2019

2020

Algemene uitkering

16.494

25.117

26.817

Integratie-uitkeringen overig

1.294

4.499

4.810

Integratie-uitkering sociaal domein

10.064

0

0

Decentralisatie-uitkeringen

1.229

1.679

1.808

Overige bijdragen en kosten

2

2

2

29.083

31.297

33.436

Totaal

Het gemeentefonds bestaat uit de algemene uitkering, decentralisatie-uitkeringen en
integratie-uitkeringen. Het overige bedrag van € 2 miljoen zijn de kosten die gemaakt
worden voor de uitvoering van de Financiële-verhoudingswet. In § 3.1 komt de inzet
van decentralisatie-uitkeringen aan bod.
Verder is in bijlage D van het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds (B) een overzicht opgenomen van aan de coronacrisis gerelateerde uitgaven. In de onderstaande
figuur zijn deze gerelateerd aan de reguliere uitgaven. Op https://coronarekening.
rekenkamer.nl/coronarekening/ kan een interactief dashboard worden geraadpleegd.
Figuur 1 Verhouding aan coronacrisis gerelateerde uitgaven en reguliere uitgaven

Van de uitgaven van het gemeentefonds was € 997 miljoen (3%)
gerelateerd aan de coronacrisis

3%

Reguliere uitgaven
Uitgaven gerelateerd aan de coronacrisis

97%

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

6

Algemene Rekenkamer

3.
Financiële informatie
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van ons onderzoek naar de financiële
verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds (B).
Wij werken zoveel mogelijk conform de internationale controlestandaarden voor
rekenkamers (International Standards of Supreme Audit Institutions, ISSAIs).
We houden daarbij rekening met het controlebestel waarin de Auditdienst Rijk
(ADR) als intern controleur het jaarverslag certificeert. Voor haar oordeel maakt
de Algemene Rekenkamer daarom zoveel mogelijk gebruik van de resultaten van
de werkzaamheden van de ADR conform de Comptabiliteitswet 2016.
Als gevolg van de invloed van de coronacrisis op de (werk)omstandigheden heeft
de Algemene Rekenkamer een beperkt deel van de werkzaamheden risicogericht
moeten bijstellen in de afrondende fase van de controle. Die bijstelling heeft voor­
namelijk betrekking op de controle van delen van de saldibalans en de toets op de
verslaggevingsvereisten. Echter, door mede gebruik te maken van de werkzaamheden
van de Auditdienst Rijk in aanvulling op onze eigen werkzaamheden gedurende het
jaar, hebben wij een voldoende basis voor onze financiële oordelen.
We geven oordelen over de rechtmatigheid, betrouwbaarheid en ordelijkheid van
de financiële verantwoordingsinformatie. Omdat het gemeentefonds bestaat uit
1 artikel doen we dat in § 3.1 op totaal- en op artikelniveau. In figuur 2 zijn onze
oordelen weergegeven.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

7

Algemene Rekenkamer

Figuur 2 Financieel oordeel bij het Jaarverslag 2020

Financieel oordeel bij het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag
2020 van het gemeentefonds voldoet op totaalniveau aan
de daaraan te stellen eisen, zoals opgenomen in de
Comptabiliteitswet 2016 en de Rijksbegrotingsvoorschriften.

Op totaalniveau
Rechtmatigheid van de
verplichtingen
Rechtmatigheid van de
uitgaven en ontvangsten
Betrouwbaarheid en ordelijkheid
van de verplichtingen
Betrouwbaarheid en ordelijkheid
van de uitgaven en ontvangsten
Tolerantiegrens

Gedetailleerde informatie over geconstateerde fouten en onzekerheden in de
verplichtingen en in de uitgaven en ontvangsten staat in afzonderlijke overzichten
in bijlage 1.

3.1 Oordeel over de financiële verantwoordings­
informatie op totaalniveau
In deze paragraaf geven wij ons oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie
op totaalniveau en omdat het gemeentefonds uit 1 artikel bestaat ook op artikel­
niveau.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2020 van het
gemeentefonds:
• is op totaal- en artikelniveau rechtmatig;
• is op totaal- en artikelniveau betrouwbaar en ordelijk en voldoet aan
de regels voor het inrichten van de jaarverslagen.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

8

Algemene Rekenkamer

Overdrachtsuitgaven via decentralisatie-uitkering onrechtmatig
Hoewel er geen sprake is van een tolerantieoverschrijding, vragen wij aandacht
voor de inzet van decentralisatie-uitkeringen. De Financiële-verhoudingswet regelt
de financiële verhoudingen tussen het Rijk en decentrale overheden. In de wet en
memorie van toelichting is vastgelegd welke instrumenten er zijn voor het uitkeren
van overdrachtsuitgaven aan gemeenten en provincies.
In 2018 en 2019 beoordeelden wij diverse decentralisatie-uitkeringen als onrechtmatig,
omdat deze op gespannen voet stonden met de beleids- en bestedingsvrijheid die
een dergelijke uitkering kenmerkt (Algemene Rekenkamer, 2019, 2020). Ook in 2020
hebben wij onderzoek gedaan naar de toepassing van het instrument decentralisatieuitkering en de rechtmatigheid van diverse uitkeringen. Daaruit blijkt dat er ook in
2020 decentralisatie-uitkeringen bestaan die op gespannen voet staan met de
beleids- en bestedingsvrijheid van decentrale overheden die een dergelijke uitkering
kenmerkt. Dit leidt tot een onrechtmatigheid van € 367,9 miljoen en een onzekerheid
van € 75,0 miljoen in de uitgaven voor het gemeentefonds.1 In ons rapport Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2020 bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) (Algemene Rekenkamer, 2021) gaan we hier nader op in.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

9

Algemene Rekenkamer

4.
Bedrijfsvoering
Wij hebben onderzoek gedaan naar de informatie die de minister van BZK en de
minister van Financiën in het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds hebben
opgenomen over de bedrijfsvoering rond dit fonds. Wij geven in dit hoofdstuk een
oordeel over de totstandkoming van deze informatie.
Voor het oordeel over het financieel en materieel beheer en overige aspecten in de
bedrijfsvoering verwijzen we naar ons rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek
2020 bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) (Algemene
Rekenkamer, 2021).

4.1 Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoerings­
informatie
Wij hebben de betrouwbaarheid van de totstandkoming van de bedrijfsvoerings­
informatie in het jaarverslag onderzocht.
De bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds
(B) is betrouwbaar tot stand gekomen en is niet strijdig met de financiële
verantwoordingsinformatie.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

10

Algemene Rekenkamer

5.
Beleidsresultaten
We geven in dit hoofdstuk een oordeel over de totstandkoming van de beleids­
informatie in het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds (B).

5.1 Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie
Wij hebben ook de totstandkoming van de beleidsinformatie in het jaarverslag
onderzocht.
De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2020 van het gemeentefonds (B)
is betrouwbaar tot stand gekomen en is niet strijdig met de financiële
verantwoordingsinformatie.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

11

Algemene Rekenkamer

6.
Reactie minister
De minister van BZK heeft mede namens de staatssecretaris van Financiën op
28 april 2021 gereageerd op ons conceptrapport. Hieronder geven we hun reactie
weer. De reactie van de minister geeft ons geen aanleiding tot het opnemen van een
nawoord.
De minister van BZK schrijft:
“Met belangstelling heb ik kennisgenomen van uw conceptrapport bij het jaarverslag
2020 van het gemeentefonds, hoofdstuk B van de rijksbegroting. Mede namens de
staatssecretaris van Financiën treft u hierbij mijn reactie aan.
Tot mijn genoegen constateert u dat de in het jaarverslag opgenomen financiële
verantwoordingsinformatie op totaalniveau voldoet aan de daaraan te stellen eisen
en op totaalniveau rechtmatig is. Tevens stelt u vast dat de financiële verantwoordingsinformatie betrouwbaar en ordelijk is weergegeven en voldoet aan de regels voor het
inrichten van de jaarverslagen. Met betrekking tot de bedrijfsvoeringinformatie en
de beleidsinformatie concludeert u dat deze betrouwbaar tot stand gekomen zijn en
niet strijdig zijn met de financiële verantwoordingsinformatie. Gelet op uw positieve
oordeel, zie ik geen aanleiding voor een nadere reactie op deze aspecten.
In uw verantwoordingsonderzoek bij het jaarverslag van BZK, hoofdstuk VII van
de rijksbegroting, gaat u in op de toepassing van het instrument decentralisatieuitkeringen. In mijn reactie op dat verantwoordingsonderzoek zal ik nader ingaan
op dit onderwerp.”

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

12

Algemene Rekenkamer

Bijlagen
Bijlage 1 Overzicht fouten en onzekerheden gemeente­
fonds (B) 2020
Deze bijlage bevat een infographic met daarin de geconstateerde fouten en onzekerheden op totaalniveau en op artikelniveau. Op deze gegevens baseren wij ons oordeel
over de verplichtingen en de uitgaven en ontvangsten in het Jaarverslag 2020 van het
gemeentefonds (B).
Op onze website www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2020 vindt u een
overzicht van alle gecontroleerde bedragen en fouten en onzekerheden die we
aantroffen in:
• verplichtingen;
• uitgaven en ontvangsten;
• saldibalans;
• afgerekende voorschotten;
• baten-lastendiensten.
De infographic bevat ons oordeel op 2 criteria: rechtmatigheid en betrouwbaarheid
en ordelijkheid. De figuur kent de volgende onderdelen:
• Bovenaan staat de weergave van de fouten en onzekerheden op het totaal van
de verantwoordingsstaat.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

13

Algemene Rekenkamer

• Daarna volgen de begrotingsartikelen waarin het hoogste percentage fouten
en onzekerheden is geconstateerd. Begrotingsartikelen waarin geen fouten en
onzekerheden zijn geconstateerd zijn niet in de infographic opgenomen. Naast het
verantwoorde totaalbedrag per begroting is het totaalbedrag per begrotingsartikel
opgenomen.
• De verticale rode streep geeft de tolerantiegrens aan.
• De groene balk illustreert de relatieve financiële omvang van het begrotingsartikel
ten opzichte van het totaalbedrag per begroting.

Uitgaven (bedragen x € 1.000)
Gemeentefonds (B)
Rechtmatigheid (RM)
Betrouwbaarheid en ordelijkheid (BO)

Uitgaven
Bedragen x € 1.000
Verantwoord bedrag

Fout + Onzekerheid

RM- 0%
Totaal

33.436.400
668.728 tolerantiegrens

33.436.400
1.671.820 tolerantiegrens

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

14

BO- 0%

//
//

BO- 0%

RM- 0%
1. Gemeentefonds

442.872

Tolerantiegrens

442.872

//
//

Algemene Rekenkamer

Bijlage 2 Over het verantwoordingsonderzoek
In ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek beoordelen wij de jaarverslagen die
de ministers op Verantwoordingsdag aanbieden aan de Staten-Generaal. Wij onderzoeken ook de bedrijfsvoering en beleidsresultaten van de ministeries gedurende
het begrotingsjaar.
Wij voeren ons onderzoek uit op basis van de internationale kwaliteitsstandaarden
voor rekenkamers, de International Standards of Supreme Audit Institutions (ISSAIs).
Ons kwaliteitssysteem vereist dat wij onafhankelijk, integer en deskundig zijn, gedegen
onderzoek doen, onze oordelen goed onderbouwen met feiten en daarover helder
rapporteren. We waarborgen de kwaliteit van onze onderzoeksrapporten door een
interne kwaliteitstoets uit te voeren.
Deze bijlage beschrijft kort de manier waarop wij ons verantwoordingsonderzoek
uitvoeren. Een uitgebreide methodologische verantwoording staat op onze website:
www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2020.
Financiële informatie
De financiële verantwoordingsinformatie die wij onderzoeken bestaat uit de rijks­
rekening en de rijkssaldibalans in het Financieel Jaarverslag van het Rijk, en de
jaarverslagen van de ministeries (art. 7.12 CW 2016, 1e lid onder c). De minister
van Financiën is verantwoordelijk voor het opmaken van het Financieel Jaarverslag
van het Rijk (art. 2.29 CW 2016, 4e lid).
Wij onderzoeken of:
• de financiële verantwoordingsinformatie in de rijksrekening en de rijkssaldibalans
aansluit op de financiële verantwoordingsinformatie in de verantwoordingsstaten
en de saldibalansen in de jaarverslagen van de ministeries (art. 3.8 CW 2016, 2e lid);
• de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen van de ministeries
aan de wettelijke eisen voldoet.
Op basis van ons onderzoek geven wij een verklaring van goedkeuring bij de rijks­
rekening en de rijkssaldibalans (art. 7.14 CW 2016, 2e lid). Deze verklaring is een
voorwaarde voor de Staten-Generaal om, aan de hand van het betreffende jaarverslag,
goedkeuring te kunnen verlenen aan de minister voor het gevoerde financieel beheer
(art. 2.40 CW 2016, 2e lid).

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

15

Algemene Rekenkamer

De verklaring van goedkeuring nemen wij op in ons rapport Staat van de rijksverant­
woording. Hierin geven wij een beschouwing over het jaar dat is onderzocht. Het
oordeel van de Algemene Rekenkamer is een bestuurlijk oordeel, geen controle­
verklaring zoals een accountant afgeeft. Wij kunnen bij onze verklaring een aantekening
plaatsen als wij bezwaar hebben gemaakt tegen het financieel beheer, de materiële
bedrijfsvoering of de verantwoording daarover en dat bezwaar handhaven (art. 7.22
CW 2016, 6e lid).
Wij onderzoeken de jaarverslagen van de ministeries. De inhoud van de jaarverslagen
is uitgewerkt in de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften. De minister is verantwoordelijk
voor het opmaken van het jaarverslag (art. 2.29 CW 2016, 2e lid).
Wij onderzoeken of de financiële verantwoordingsinformatie voldoet aan de normen
van betrouwbaarheid, ordelijkheid en rechtmatigheid. Ook onderzoeken we of de
jaarverslagen op de juiste manier zijn ingericht (art. 3.8 CW 2016, 1e lid).
Voor de normen voor onderzoek naar financiële informatie (financial audit) sluiten
de ISSAIs aan bij de internationale controlestandaarden: de International Standards
of Auditing (ISA). Deze standaarden stellen gedetailleerde eisen aan de planning en
uitvoering van een controle en aan de rapportage daarover. Wij passen de ISSAIs
toe, rekening houdend met de inrichting van het Nederlandse controlebestel en de
comptabele regelgeving. De jaarverslagen van de ministeries worden gecontroleerd
door de Auditdienst Rijk (ADR). De ADR geeft bij elk jaarverslag een controleverklaring
af. Om efficiënt te werken maken wij zoveel mogelijk gebruik van de controlewerkzaamheden van de ADR. Wij toetsen jaarlijks het kwaliteitssysteem van de ADR
en stellen risicogericht vast of de controlewerkzaamheden van de ADR goed zijn
uitgevoerd en de bevindingen hebben geleid tot de juiste oordelen. Daartoe reviewen
wij de controle van de ADR en voeren wij aanvullende eigen controlewerkzaamheden
uit. Daarnaast ligt onze opdracht en de formulering van ons oordeel vast in de
Comptabiliteitswet.
Wij leggen onze bevindingen en conclusies uit het onderzoek vast in een rapport per
jaarverslag (art. 7.14 CW 2016, 1e lid). De Algemene Rekenkamer geeft bestuurlijke
oordelen over de betrouwbaarheid, ordelijkheid en rechtmatigheid op totaalniveau en
op artikelniveau.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

16

Algemene Rekenkamer

Belangrijke fouten en onzekerheden lichten wij toe als uitzondering bij ons oordeel.
Een fout of onzekerheid kan om 2 redenen belangrijk zijn:
• op grond van de financiële omvang, als de fout of onzekerheid hoger is dan
de tolerantiegrens;
• op grond van de aard van de fout, los van de financiële omvang.
Deze fouten en onzekerheden nemen wij op in een toelichtende paragraaf bij
ons oordeel.
Bedrijfsvoering
De minister is verantwoordelijk voor:
• de bedrijfsvoering van het ministerie;
• het periodiek onderzoeken van de doeltreffendheid en doelmatigheid van
die bedrijfsvoering;
• het begrotingsbeheer en de daartoe gevoerde administraties;
• het financieel beheer en de daartoe gevoerde administraties;
• het materieelbeheer voor zover dat betrekking heeft op roerende zaken en
de daartoe gevoerde administraties (art. 4.1 CW 2016, 2e lid);
• het opmaken van het jaarverslag (art. 2.29 CW 2016, 2e lid).
Wij onderzoeken of:
• het begrotingsbeheer ordelijk en controleerbaar is (art. 3.2 CW 2016);
• het financieel beheer doelmatig, rechtmatig, ordelijk en controleerbaar is
(art. 3.2 CW 2016);
• het verwerven, beheren en afstoten van materieel doelmatig, rechtmatig, ordelijk
en controleerbaar is (art. 3.4 CW 2016);
• de financiële administratie betrouwbaar en controleerbaar wordt ingericht en
gevoerd (art. 3.5 CW 2016);
• de overige aspecten van de bedrijfsvoering, zoals informatiebeveiliging, ITbeheer,
management control, sturing en toezicht, voldoen aan de daaraan te stellen eisen;
• de niet-financiële verantwoordingsinformatie in het jaarverslag over de bedrijfsvoering betrouwbaar tot stand is gekomen en niet strijdig is met de financiële
verantwoordingsinformatie (art. 3.9 CW 2016).
De eisen waaraan de bedrijfsvoering moet voldoen zijn uitgewerkt in lagere regel­
geving en/of opgenomen in beoordelingskaders die de Algemene Rekenkamer of
andere organisaties hebben opgesteld. Waar dat van belang is, vermelden wij het
normenkader dat wij hebben gehanteerd.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

17

Algemene Rekenkamer

Wij onderzoeken niet ieder jaar alle onderdelen van de bedrijfsvoering. Wij maken
een selectie op basis van risicoanalyse en periodiciteit. Als wij in ons onderzoek
tekortkomingen constateren in de bedrijfsvoering, vermelden wij deze. Wij spreken
dan van (ernstige) onvolkomenheden. In onze rapporten geven we niet alleen
informatie over de onvolkomenheden, maar ook over belangrijke risico’s en
aandachtspunten.
Daarnaast geven wij een oordeel over de totstandkoming van de bedrijfsvoerings­
informatie in het jaarverslag. Het onderzoek naar de betrouwbare totstandkoming
richt zich op het proces van de totstandkoming van de informatie en minder op de
informatie zelf. Wij geven dus geen oordeel over deze niet-financiële informatie.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

18

Algemene Rekenkamer

Bijlage 3 Literatuur
Algemene Rekenkamer (2019). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 bij het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII). Den Haag: eigen beheer.
Bijlage bij Kamerstuk 35 200 (VII), nr. 2. Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019.
Algemene Rekenkamer (2020). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 bij
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII). Den Haag:
eigen beheer. Bijlage bij Kamerstuk 35 470 (VII), nr. 2. Tweede Kamer, vergaderjaar
2019-2020.
Algemene Rekenkamer (2021). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2020 bij
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII). Den Haag:
eigen beheer.
BZK (2021). Jaarverslag en slotwet Gemeentefonds 2020.
Wet- en regelgeving
Financiële-verhoudingswet. Wet van 21 oktober 1996, houdende regels inzake
de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

19

Algemene Rekenkamer

Bijlage 4 Eindnoten
1 Onrechtmatige decentralisatie-uitkeringen: Kansen voor alle kinderen, Bevolkingsdaling,
Landelijke Voorziening Vreemdelingen, Perspectief op werk, Voorschoolse opvang
peuters, Landelijke functies opvang, regiodeals, Bodemsanering, BRP centralisering
inschrijving vergunningshouders, Groeiopgave Almere, Transformatiefonds Sociaal
Domein Jeugd, Veiligheidshuizen.
Onzekere decentralisatie-uitkeringen: Buurtsportcoaches.

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

20

Algemene Rekenkamer

Verantwoordingsonderzoek Gemeentefonds

21

Algemene Rekenkamer

Algemene Rekenkamer
Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 EA Den Haag
070 342 44 00
voorlichting@rekenkamer.nl
www.rekenkamer.nl

Den Haag, mei 2021