Notitie: ‘Beoordeling alternatievenweging waterinjectie
Schoonebeek’
Datum: 7 november 2022

RIVM
A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
T 030 274 9111
info@rivm.nl
Auteurs

centrum Duurzaamheid,
Milieu, Gezondheid, RIVM
centrum veiligheid van
Stoffen en Producten, RIVM
centrum Veiligheid, RIVM
T

Samenvatting en conclusie

Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) heeft het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) gevraagd te reageren/adviseren op
het rapport van Royal-HaskoningDHV ‘Herafweging verwerking
productiewater Schoonebeek 2022’. Het RIVM is gevraagd specifiek
aandacht te besteden aan:
De identificatie van beschikbare waterzuiveringsopties
De selectie van de voorkeursvariant voor de zuiveringsopties
Of de zuiveringsopties op een juiste manier zijn uitgewerkt wat
betreft milieueffecten en milieurisico’s
Of de opties juist zijn gewogen ten opzichte van elkaar
Royal HaskoningDHV heeft de methode gevolgd zoals deze is ontwikkeld
door CE Delft in 2004. Hiervoor heeft de NAM een marktconsultatie
gedaan om de beschikbare zuiveringsopties in kaart te brengen. De
marktconsultatie focuste zich op manieren om tot indikking van de
waterstroom te komen of tot kristallisatie van de aanwezige zouten.
Daarnaast heeft Royal HaskoningDHV de risico’s en milieueffecten in
kaart gebracht.
Bij de bestudering heeft RIVM uitsluitend gebruik gemaakt van het
rapport ‘Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek 2022’
door Royal HaskoningDHV. Er is geen gebruik gemaakt van externe
bronnen of experts, noch is er contact met auteurs geweest. RIVM heeft
in een later stadium toegang gekregen tot het rapport ‘Herafweging
verwerking productiewater Schoonebeek’ van Royal HaskoningDHV uit
2016, echter was er geen tijd om dit rapport volledig door te nemen.
Reactie/advies
Het uitgebrachte rapport van Royal HaskoningDHV bevat onvoldoende
aanknopingspunten voor conclusies en aanbevelingen ten aanzien van
(beschikbare) waterzuiveringsopties. De bezwaren daartegen zijn zowel
methodologisch als inhoudelijk van aard. Bij elkaar leidt dit tot het
oordeel dat dit rapport onvoldoende inzichten en zekerheid verschaft
voor het SodM om verantwoorde keuzes te maken of vervolgstappen op
te baseren. Daarvoor is ten minste nodig dat de in het rapport
geformuleerde aannames, conclusies en keuzes uit het rapport gestoeld
zijn op verifieerbare data, modellen en bronnen.
Beschouwde technieken
Het wordt niet direct duidelijk hoe de technieken uit de marktconsultatie
ingepast kunnen worden in de beschreven “zuiveringstreinen”. Het
rapport bevat onvoldoende informatie om te beoordelen of en in
hoeverre alternatieven zijn bekeken en betrokken in de afweging.
Milieurisico’s
De milieurisico’s zijn in kaart gebracht en deze lijken compleet te zijn
voor de uitgewerkte scenario’s. De kwalitatieve beoordeling van de
risico’s lijken aannemelijk, maar het is niet te achterhalen of en welke
kwantitatieve gegevens hieraan ten grondslag liggen. Dit maakt de basis
voor de kwalitatieve beoordeling wankel en niet te controleren.
Pagina 2 van 13

Milieueffecten
De uitwerking van de milieueffecten kan niet gecontroleerd worden.
Daarnaast roept ze aanvullende vragen op. De uitwerking van de
emissies naar water, lucht en bodem bevat geen kwantitatieve
gegevens. De uitwerking van de milieu-impact is gedaan op basis van
een versimpelde levenscyclusanalyse (LCA). De rapportage van de LCA
voldoet niet aan de internationale standaarden die gelden voor LCA’s
(ISO 14040/44). Het is dan ook niet te controleren of de LCA op de
juiste manier is uitgevoerd. De bronnen die voor de LCA zijn gebruikt
zijn niet te herleiden of na te rekenen. Daarnaast is het onduidelijk hoe
van de kwantitatieve resultaten is gekomen tot kwalitatieve resultaten.

Pagina 3 van 13

Beantwoording vragen Staatstoezicht op de Mijnen

Hieronder volgen antwoorden op vragen van het Staatstoezicht op de
Mijnen (SodM), die hieronder schuingedrukt weergegeven zijn. Bij de
bestudering heeft RIVM uitsluitend gebruik gemaakt van het rapport
‘Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek 2022’ door Royal
HaskoningDHV. Er is geen gebruik gemaakt van externe bronnen of
experts, noch is er contact met auteurs geweest. RIVM heeft in een later
stadium toegang gekregen tot het rapport ‘Herafweging verwerking
productiewater Schoonebeek’ van Royal HaskoningDHV uit 2016, echter
was er geen tijd om dit rapport volledig door te nemen. De risico’s die
sec horen bij de injectie van productiewater vallen buiten de opdracht
van het RIVM.
1) Identificatie
a) Wat betreft waterzuiveringsopties gaat de Herafweging uit van de
opties die in 2016 geïdentificeerd zijn.
De Herafweging gaat uit van de opties die in 2016 zijn geïdentificeerd en
dit is realistisch. De opties/alternatieven voor waterzuivering in 2016
waren:
Thema 1 - zuivering met lozing van schoon zoet water op
oppervlaktewater of hergebruik met zout als restproduct, zonder
injectie.
Thema 2 - zuivering met lozing van schoon zout water op zee, zonder
injectie: Binnen dit thema vindt biologische zuivering plaats van het
productiewater waarna het zoute water wordt geloosd op zee.
Thema 3: zuivering met lozing van schoon zoet water op
oppervlaktewater dan wel hergebruik voor stoominjectie, met injectie
van de geconcentreerde reststroom.
Onder de drie thema’s zijn steeds drie subthema’s/opties aangegeven.
De indeling is logisch opgezet en benoemt de verschillende
mogelijkheden en oogt compleet. In 2018 is hiervan een update
opgesteld door EMI Twente.
b) Er worden geen nieuwe alternatieven aangedragen. Is dit
realistisch? Zijn er andere technieken die kansrijk zouden kunnen
zijn?
Bij de Herafweging 2016 is een overzicht gemaakt van mogelijke
zuiveringstechnieken. In de aanloop naar de Herafweging 2022 heeft de
NAM een brede marktconsultatie uitgevoerd naar mogelijke
zuiveringstechnieken. Het marktonderzoek heeft zich gericht op de
mogelijkheden zo efficiënt mogelijk tot een indikking van de
waterstroom te komen. Ten tweede is gekeken naar de mogelijkheden
van kristallisatie.
Uit de lijst met technologieën in Tabel 5.1 wordt niet direct duidelijk hoe
deze concreet ingepast kunnen/gaan worden in de beschreven
“zuiveringstreinen” bij de uitwerking van de
Pagina 4 van 13

zuiveringsthema’s/alternatieven in Hoofdstuk 7. In bijlage 1
(“Marktconsultatie zuiveringstechnieken productiewater”) is wel
aangegeven welke bijdrage de technologieën in Tabel 5.1 kunnen
leveren om bepaalde componenten uit het productiewater te
verwijderen. Kortom, de drie thema's/alternatieven, waar zuivering een
onderdeel van uitmaakt geeft een compleet beeld van de
hoofdmogelijkheden. Uit de marktconsultatie heeft NAM kansrijke
technieken geselecteerd. Het RIVM kan binnen de huidige opdracht niet
beoordelen of dit compleet is en of er nog andere kansrijke technieken
zijn die direct toegepast kunnen worden. Door NAM kan nog concreter
worden aangegeven hoe de lijst met technologieen ingepast gaat
worden in de zuiveringstreinen die horen bij de drie hoofdthema's
/alternatieven.
2) Voorkeuren
a) Zijn de juiste voorkeuren per alternatief gekozen, als gekeken
wordt naar zuiveringsopties?
De selectie van de meest kansrijke zuiveringsoptie per thema/alternatief
wordt in paragraaf 4.5 van het rapport gemaakt. De manier waarop tot
de keuze wordt gekomen van één van de drie opties is niet helder
toegelicht. Wellicht is dit in 2016 wel gedaan, want de meeste opties zijn
dezelfde (soms met kleine aanpassingen) als in 2016. Er is niet
voldoende informatie beschikbaar in het rapport van DHV in 2022 om te
beoordelen of de juiste voorkeuren per alternatief zijn gekozen.
b) Is er voldoende informatie over deze alternatieven beschikbaar
en gebruikt om deze keuzes te kunnen maken?
Uit het rapport komt niet voldoende informatie naar voren om te
beoordelen of er naar de juiste alternatieven gekeken is. In de
uitwerking onder vraag 3 wordt hier nader op ingegaan.
3) Uitwerking
a) Zijn de alternatieven juist uitgewerkt, als gekeken wordt naar
zuiveringsopties?
b) Is er voldoende informatie beschikbaar en gebruikt om de
milieueffecten juist in te schatten?
Deze vragen wordt hieronder samen behandeld. In hoofdstuk 7 van het
Royal HaskoningDHV rapport worden de alternatieven, die eerder in
hoofdstuk 4 zijn benoemd, in meer detail uitgewerkt.
Alternatief 1: Vast zout middels kristallisatie
De opeenvolgende zuiveringsstappen zijn helder toegelicht. Voor een
voldoende uitwerking van dit alternatief is het ook nodig om op
onderstaande vragen in te gaan:
Hoe ontstaat deze spuistroom van ingedikt concentraat? Op
pagina 47 staat wel dat er een verdunde ammoniumsulfaat
oplossing ontstaat. En BTEX wordt verwijderd met actief kool.
Maar hoe ontstaat hieruit de ingedikte spuistroom?

Pagina 5 van 13

-

Wat is de samenstelling van het gezuiverde water? Hoeveel
chloride en sulfaat bevat het water uiteindelijk als gevolg van de
reactie tussen H2S en ClO2?

In hoofdstuk 7.2.5 wordt een optimalisatie variant omschreven:
Hergebruik zout
De voor- en nadelen van deze variant worden duidelijk weergegeven
(pagina 49).
Eén voordeel is: “Vanwege de onthardingsstap is mogelijk
membraantechnologie toepasbaar in plaats van de MVR. Dit geeft
waarschijnlijk een significante reductie in energieverbruik.” Dit roept
echter nog een vraag op:
Betekent dit een reductie van energieverbruik van
optimalisatievariant van alternatief 1 als geheel, t.o.v.
basisalternatief 1? Deze berekening zou nog toegevoegd kunnen
worden of de uitspraak kan nog toegelicht worden.
Alternatief 2: Zout water naar de zee
Voor een voldoende uitwerking van alternatief 2 is het nodig nog in te
gaan op onderstaande vragen.
Vragen/opmerkingen bij dit alternatief:
Wordt de zuivering geënt met slib dat bestand is tegen (zeer)
hoge zoutconcentraties?
Bij de volgende tekstfragmenten komen nog de volgende vragen op:
“Nabij de OBI wordt een nieuwe waterzuiveringsinstallatie gebouwd.”
(pagina 50)
Gebeurt dit ook als de keuze valt op injectie? En waaruit bestaat
deze zuivering? Zijn hier nog opties open?
“Het is de verwachting dat de beoogde biologische zuivering geen H 2Sbinder uit het zoute water kan halen.” (pagina 50). Om deze uitspraak
op waarde te schatten is het nodig meer eigenschappen van deze stof te
weten.
-

-

Hoe verhoudt zich de zoutconcentratie van het geloosde water
tot de zoutconcentratie van het ontvangende oppervlaktewater?
Kan dit tot lokaal (sterk) verhoogde zoutconcentraties leiden en
wat zijn de gevolgen voor mens en milieu daarvan?
“Strontium en barium komen in relatief hoge concentraties van
nature in het productiewater voor. In het effluent is de
concentratie van strontium in de orde van een factor 100 hoger
dan de concentraties in de grote rivieren. Per jaar zal met het
productiewater naar schatting 180 ton strontium en 14 ton
barium uit de ondergrond worden gehaald.” (pagina 51). Het
blijft onduidelijk wat de hoge concentraties strontium en barium
voor impact zullen hebben op het ontvangende oppervlaktewater.
Op pagina 50 staat dat de zuivering zich o.a. richt op strontium
en barium, maar het is onduidelijk wat er met deze stoffen
gebeurt.
Welke hulpstoffen zijn er in dit scenario aanwezig in het
afvalwater en wat is het lot van deze stoffen in de voorgestelde
zuivering?

Pagina 6 van 13

-

Welke stoffen in het gevormde zwavelhoudend slib zorgen voor
de radioactiviteit?

Alternatief 3: Circulaire aanpak
Voor een voldoende uitwerking van dit alternatief is het nodig om nog in
te gaan op onderstaande vragen.
Opmerkingen en vragen bij dit alternatief:
Tabel 7.2: Welke chemicaliën worden gebruikt voor de
verschillende zuiveringsvarianten?
Dit alternatief oogt zeer complex, zowel de zuiveringsstappen in de WTU
als het gehele concept van waterstromen (Fig. 7.3).
”Om aan de specificaties van oppervlaktelozing te voldoen, is zuivering
van stoffen nodig die als voedsel voor bacteriën in het oppervlaktewater
kunnen dienen. Dit kan het beste met een RWZI type installatie.”
(pagina 67). Deze laatste zuivering is niet in Figuur 7.3 opgenomen.
Welke waterstroom (volume, samenstelling) wordt nog verwacht,
die door een rwzi-type installatie moet worden behandeld?
Wat moet er met de overige reststromen gebeuren? (paragraaf
7.4.5.).
Alternatief 4: Waterinjectie Drenthe
Dit alternatief bespreekt de mogelijkheid van injectie in het
Schoonebeek gasveld. Dit viel verder buiten de scope van het RIVM.
Technology Readiness Level (TRL)
In bijlage I van het rapport van Royal HaskoningDHV (kortweg DHV) is
een beoordeling gegeven van de lijst met waterzuiveringstechnieken
volgens het zogeheten Technology Readiness Level (TRL), door de
Europese commissie vastgesteld voor het beoordelen van
subsidieaanvragen van bedrijven bij innovaties 1. DHV heeft met het TRL
een bestaand beoordelingssystematiek toegepast die gebruikelijk is voor
het scoren van de verschillende waterzuiveringstechnieken.
Milieueffecten
DHV heeft ook de milieueffecten (DHV gebruikt de term milieufactoren)
beoordeeld. Hierbij zijn drie criteria gehanteerd, te weten:
energieverbruik, gebruik van chemische stoffen en de verwerking van
reststoffen (afval). In het rapport ontbreekt per waterzuiveringstechniek
kwantitatieve informatie over de drie beoordelingscriteria om
milieueffecten te kunnen beoordelen.
Uit een eerdere herafweging (2016) van de (zelfde) alternatieven (1 t/m
4) en varianten is geconcludeerd dat de waterzuiveringstechnieken een
significant milieueffect kunnen veroorzaken vergeleken met de injectie
van het volledige volume productiewater in de diepe ondergrond in
Twente (of Schoonebeek). Het milieueffect is in de afweging 2021/2022
om die reden opnieuw beoordeeld. Uit de evaluatie van DHV van de lijst
met waterzuiveringstechnieken komt naar voren dat, uitgezonderd
ATBTM technologie, geen van de technieken een wijziging van de
milieueffecten opleveren vergeleken met de herafweging (2016).

1

Technology Readiness Levels (TRL) (rvo.nl)
Pagina 7 van 13

De ATBTM technologie betreft een ontziltingstechniek waarbij 80-90%
minder energieverbruik is te verwachten dan eerder in de herafweging
(2016) is vastgesteld. Hiermee is een positieve impact op het
milieueffect te verwachten volgens het DHV rapport. Echter de techniek
heeft niet de TRL score om het op korte termijn in de praktijk toe te
passen. Daarnaast ontbreekt het aan kwantitatieve informatie om de
conclusies te kunnen reproduceren.
c)

Zijn alle milieueffecten benoemd? Dit gaat om milieueffecten bij
de uitvoering van de alternatieven, maar ook in de productie van
de bouwstenen daarvan. Milieueffecten omvatten onder andere
emissies naar lucht en water, het ontstaan van afbraakproducten
bij gebruik van mijnbouwhulpstoffen en effecten van lozen op zee
of op oppervlaktewater.

Bij zuivering van het productiewater (afvalwater) ontstaat er in principe
een schonere waterfractie en een afgescheiden fractie reststoffen
(afvalstoffen). In het DHV rapport is per waterzuiveringstechniek (zoals
eerder gemeld) geen kwantitatieve informatie over bijvoorbeeld de
verwerking van de reststoffen. Hierbij zijn verschillende routes van
afvalverwerking denkbaar met diverse milieueffecten. Emissies en
verspreiding van schadelijke stoffen kunnen plaatsvinden via de lucht
(uitstoot, uitdamping, verwaaiing), de bodem (ontsnapping, lekkage,
uitloging) en het water (ontsnapping, lekkage,
afvalwater/rioolwaterzuivering/lozing). Een voorbeeld zijn de activiteiten
(inclusief transport en opslag) betrokken bij de verbranding van
afvalstoffen in een afvalverbrandingsinstallatie. Milieueffecten vinden in
alle milieucompartimenten plaats. Voor lozingen geldt dat er voldaan
moet worden aan de kaderrichtlijn water. Hierbij mag de (chemische en
ecologisch) kwaliteit van een ontvangend waterlichaam niet
verslechteren en moeten maatregelen erop gericht zijn dat de
oppervlaktewaterkwaliteit bij een verslechterde situatie wordt verbeterd.
In het DHV rapport is geen aandacht voor zeer zorgwekkende stoffen
(ZZS). Vooral bij de afvalverwerking in relatie tot de milieueffecten
nemen ZZS in het LAP versie 3 een prominente plaats in. Productiewater
kan ZZS bevatten zoals; benzeen, kwik, minerale olie. Voor ZZS geldt
dat er voorkomen moet worden dat ZZS in de leefomgeving vrijkomen
en zich verspreiden. Ook bij lozing van het schonere afvalwater geldt in
dit kader een minimalisatieverplichting. Verder is niet duidelijk of het
ingedikte productiewater (alternatief 3) acceptabele concentraties van
schadelijke stoffen bevat, die in de diepe ondergrond mag worden
geïnjecteerd. Hierover ontbreekt informatie over de te verwachten
chemische samenstelling.
In figuur 2-2 “Stappenschema van de CE afwegingsmethodiek” op blz 9
van het DHV rapport zijn de randvoorwaarden toegelicht om de
compatibiliteit van waterinjectie in de reservoirs van de diepe
ondergrond van Twente of Schoonebeek te kunnen bepalen. Vanwege
de onbekendheid van de chemische samenstelling van de ingedikte
waterstroom van alternatief 3 kan de compatibiliteit niet (goed) worden
bepaald.

Pagina 8 van 13

Algemene opmerking als toevoeging
Hoofdstuk 13 gaat over onzekerheden en is interessant als wordt
toegelicht dat de (chemische) samenstelling van het productiewater een
bandbreedte heeft. Hoe groot die is staat niet in het DHV rapport.
DHV verklaart de bandbreedte door de complexiteit en de dynamiek van
de productieketen van de oliewinning (Schoonebeek) en de verwerking
van het productiewater. In het rapport is in bijlage 6 aangegeven dat
het productiewater wekelijks op enkele componenten wordt gemeten en
op grond van de vergunning maandelijks op een breder pakket aan
stoffen. Tolueen overschrijdt regelmatig de vergunde
concentratiewaarde. Verder liggen enkele stoffen (bv BETX, biocide,
zwavelwaterstofbinder, CO2, emulsiebreker) op basis van de gemiddelde
meetwaarden over 2020 in de buurt van de vergunde
concentratiewaarden of vertonen een duidelijke verhoging t.o.v. de
gemiddelde meetwaarden in 2015 (zie tabel 3-1).
Om de milieueffecten, die met het risico op blootstelling te maken
hebben, voldoende nauwkeurig te kunnen beoordelen is informatie over
de chemische samenstelling van het productiewater cruciaal. Het
rendement van de waterzuivering is afhankelijk van de concentraties en
variatie in concentratie van de aanwezige stoffen. Het DHV rapport geeft
onvoldoende zicht op de chemische samenstelling van de aard en
omvang van de te verwachten schadelijke stoffen in het productiewater
en de bandbreedte daarin.
Milieueffecten en risico’s
In hoofdstuk 10.2 ‘Toetsing milieu’ en 10.3 ‘Benoemen risico’s’ zijn de
volgende milieueffecten en risico’s benoemd voor de alternatieven en
voor de referentie:
- Waterzuivering en watertransport
o Geluidsbelasting van de waterzuivering
o Incidenten bij de waterzuivering die tot bodem- of
oppervlaktewaterverontreiniging leiden
o Aanleg watertransport: effect vergraving op bodem,
grondwater, natuur en archeologie
o Lekkage uit transportleidingen die tot bodem- en
grondwaterverontreiniging kan leiden
- Lozingen
o Effecten lozing op zoet oppervlaktewater (ook tijdelijk
hogere concentraties door incidenten)
o Effecten lozing zout water op de Eems (ook tijdelijk
hogere concentraties door incidenten)
- Waterinjectie
o Lekkage bij injectieputten naar bodem of
oppervlaktewater.
o Lekkage uit reservoir
o Aantasting van zoutlagen boven het reservoir
o Aardbevingen
- Restproducten
o Incidenten bij transport restproducten
o Langetermijneffecten op stortplaatsen

Pagina 9 van 13

In onze ogen geeft dit een vrij volledig beeld van de mogelijke risico’s
die aanwezig zijn. De risico’s van de verwerking van restproducten,
bijvoorbeeld tot nieuwe materialen of grondstoffen, is niet benoemd.
Bij de risicoanalyse komen de volgende aandachtspunten naar voren:
- Er wordt een inschatting gemaakt van wat de kans op vóórkomen
van incidenten is in de operationele fase. Op basis van expert
judgement zijn de risico’s kwalitatief ingeschat. Hierbij lijkt bij de
scoring geen rekening gehouden met (verschillen in) het
voorkomen van stoffen en de concentraties in de verschillende
stromen die vervoerd en geloosd worden bij de verschillende
alternatieven (bijvoorbeeld hogere concentraties in brijn).
- Bij de kwalitatieve inschatting lijkt kennis over de omvang en
frequentie van dit soort incidenten te ontbreken. Er zijn geen
gegevens over verschillende faalkansen (bij waterzuivering, bij
transport, bij waterinjectie).
- Waterzuivering: er wordt niet ingegaan op de afbreekbaarheid
van de stoffen in de waterzuivering in het normale
zuiveringsproces (alleen incidentele verspreidingen lozingen). De
vraag is hoe groot de negatieve impact van de zuivering op de
omgeving daadwerkelijk is.
- Watertransport: Er wordt vanuit gegaan dat eventuele
(bodem)verontreinigingen volledig te saneren zijn. Dit kan bij
snelle verspreiding in de praktijk lastig zijn. Ook zou de
aanwezigheid van meer/minder kwetsbare natuur op het traject
in scores zichtbaar gemaakt moeten worden. Daarbij komt dat
alternatieven waarbij het water minder ver getransporteerd hoeft
te worden beter zouden moeten scoren dan de referentie. Dit
zien we te weinig terug in de weging van de alternatieven door
DHV.
- Waterlozing: Hier ontbreken schattingen van welke stoffen met
welke concentraties aanwezig zijn na (goed werkende) zuivering
en wanneer zuivering niet goed werkt. Kwalitatieve scores zijn
aannemelijk in geval zuivering niet goed functioneert.
- Welke reststromen ontstaan en hoe worden deze verwerkt
(recycling, verbranden of storten)? Hoe deze worden verwerkt is
wel relevant voor de score. Wanneer in scenario 2 en 3
hergebruik of recycling grotendeels mogelijk is zal de impact nihil
zijn. Als alle reststromen (4,5ton) naar de stortplaats gaat is het
effect groter.
- Totale vergelijk: er wordt verschil gemaakt tussen score 0 en
nvt. Een nvt zal ons inziens ook als een 0 gelezen moeten
worden. Er staat dat alternatief 1 vast zout de overall score
dubbel – is; dit staat niet in de tabel (er staat enkel -).
Alternatief 1 lijkt toch vergelijkbaar (niet slechter) te scoren ten
opzichte van alternatief 3 in de bijbehorende tabel.
- Het is onduidelijk hoe de statistische kans op ongelukken met
vrachtwagens zich vertaalt tot een enkel negatieve score ( - ) bij
transport van reststoffen over de weg.
- Risico’s van radioactieve stoffen bij het lozen of storten in de
biosfeer of blootstelling (bijvoorbeeld Barium en Strontium) zijn
niet meegenomen in de evaluatie

Pagina 10 van 13

d) Is de beperkte uitwerking van de LCA (volgens de ‘CEafwegingsmethodiek’) voldoende om een goede inschatting te
maken van de alternatieven?
Hoe ziet de milieueffect beoordeling er uit?
De CE methodiek geeft aan dat de milieu analyse gedaan wordt aan de
hand van een levenscyclusanalyse (LCA). Deze LCA is beperkt in de
hoeveelheid milieu-impact categorieën waarnaar wordt gekeken. Verder
moet ook deze LCA voldoen aan de ISO 14040, er staat niks over
versimpeling van de LCA (CE Delft 2004, bijlage D).
De beperkte LCA aan de hand van de methodiek zoals die is toegepast
in de DHV rapportage gaat uit van drie onderdelen (10.2):
- Energieverbruik: er is in de beoordeling gekeken naar het
energiegebruik benodigd voor de zuivering, transport en de
opslag/injectie/lozing
- Vrijgekomen reststoffen: Er is gekeken naar lozing, injectie,
hergebruik en storten.
- Gebruik chemicaliën: Er is gekeken naar de hoeveelheid
chemicaliën die nodig is voor de alternatieven. Hierbij wordt
onderscheid gemaakt tussen simpele en complexe chemicaliën.
Deze drie aspecten zijn gekozen op basis van de resultaten van het
rapport uit 2016. In het rapport uit 2016 kwamen deze onderdelen naar
voren als de belangrijkste bijdrage aan de milieu-impact. In het rapport
van Royal HaskoningDHV worden deze drie aspecten beoordeeld met
een relatieve score van 0 tot ---.
Op basis waarvan wordt een relatieve score gegeven?
De milieubeoordeling is opgedeeld in drie onderdelen. Voor elk van deze
drie onderdelen is een aparte absolute en relatieve score gegeven.
Voor energiegebruik wordt niet omschreven op basis waarvan de
relatieve score is gegeven. De relatieve score lijkt te zijn gegeven op
basis van afwijking ten opzichte van het alternatief dat het minste
energie verbruikt. Het alternatief met het minste energieverbruik krijgt
score 0.
Voor de hoeveelheid reststoffen krijgt het alternatief waarin de
verwerking van reststoffen binnen de huidige bedrijfsvoering uitgevoerd
kan worden een score van 0. Alternatieven waarbij meer afgeweken
moet worden van de huidige bedrijfsvoering scoren meer negatief.
Het gebruik van chemicaliën is beoordeeld op basis van de hoeveelheid
chemicaliën die gebruikt worden per alternatief. Gebruik van complexe
chemicaliën weegt hierbij zwaarder dan gebruik van eenvoudige
chemicaliën. Het idee hierachter is dat er meer energie nodig is voor de
productie van complexe chemische stoffen dan voor de productie van
eenvoudige chemische stoffen. Het alternatief dat het minste complexe
chemische stoffen gebruikt krijgt score 0.
Vervolgens krijgen de alternatieven een algemene score voor
milieueffecten op basis van de laagste score op één van de drie
onderdelen.

Pagina 11 van 13

Op basis van welke data is de beoordeling gedaan?
Op basis van de resultaten (10.2) is niet te achterhalen welke bronnen
gebruikt zijn om aan de genoemde getallen te komen. Dit maakt het
onmogelijk om te controleren of de getallen juist zijn. Verder blijft het
onduidelijk wat er precies wel en wat niet binnen de scope van de
analyse valt.
4) Weging
a) Zijn de alternatieven wat betreft zuivering ten opzichte van
elkaar juist gewogen?
Is een afweging op een juiste manier te maken?
In de rapportage is een weging gedaan op basis van een kwalitatieve
score van 0 tot ---. Er is niet te achterhalen op basis waarvan een
kwalitatieve score is toegekend. De milieuanalyse van de beschikbare
alternatieven is beperkt en op basis van deze analyse is geen afweging
te maken over welk alternatief het minste milieu-impact zal hebben.
Drie milieu-impactcategorieën
De milieuanalyse is gedaan op basis van drie aspecten: energiegebruik,
de hoeveelheid reststoffen en gebruik chemicaliën. Het rapport benoemt
dat dit belangrijkste impactcategorieën waren in de analyse van
2016.Het energiegebruik gaat in de analyse om het primair
energiegebruik. De hoeveelheid reststoffen wordt gekoppeld aan de
ladder van Lansink. Het gebruik van chemische stoffen relateert aan de
hoeveelheid energie die er nodig is voor de productie van deze
chemische stoffen, het gaat hier dus om het secundair energiegebruik.
Bij deze versimpeling zijn twee opmerkingen te maken:
- Of energiegebruik (primair en secundair) en de ladder van
Lansink samen een goede indicatie geven van de totale milieuimpact is wetenschappelijk geen consensus over. Energiegebruik
kan sterk gecorreleerd zijn aan ander milieu-impacts (Steinmann,
2016). Of energiegebruik in de huidige casus ook een goede
proxy is voor het totale milieueffect valt te betwijfelen. Toxiciteit
is niet altijd gecorreleerd aan energiegebruik. In de huidige casus
is het aan te bevelen om naar meer impactcategorieën te kijken.
- Energieverbruik, reststoffen en chemicaliën zijn inderdaad
belangrijke indicatoren in de analyse uit 2016. Uit de analyse uit
2016 blijkt echter dat in verschillende alternatieven ook andere
aspecten belangrijk blijken te zijn, zoals fijnstofvorming of
landtransformatie.
Drie levensfases
De LCA beschouwt drie levensfases, energieverbruik, gebruikte
chemicaliën en vrijgekomen reststoffen. Een versimpeling van de LCA
naar de belangrijkste levensfases op basis van eerder onderzoek is niet
bezwaarlijk. Maar omdat de scope van de LCA niet is gegeven is niet te
achterhalen wat nu precies binnen deze levensfases valt.
Ladder van Lansink
De ladder van Lansink is gebruikt om een relatieve score te geven aan
de verschillende alternatieven. De hoogste score wordt echter gegeven
wanneer de verwerking binnen de reguliere bedrijfsvoering mogelijk is.
Pagina 12 van 13

Volgens de ladder van Lansink zou juist hergebruik en terugwinnen van
stoffen de hoogste score moeten krijgen, onafhankelijk van of dit binnen
de huidige bedrijfsvoering valt of niet.
Conclusies
Het uitgebrachte rapport van Royal HaskoningDHV bevat onvoldoende
aanknopingspunten voor conclusies en aanbevelingen ten aanzien van
(beschikbare) waterzuiveringsopties. De bezwaren daartegen zijn zowel
methodologisch als inhoudelijk van aard. Bij elkaar leidt dit tot het
oordeel dat dit rapport onvoldoende inzichten en zekerheid verschaft om
verantwoorde keuzes te maken of vervolgstappen te doen. Daarvoor is
tenminste nodig dat de in het rapport geformuleerde aannames,
conclusies en keuzes uit het rapport gestoeld zijn op verifieerbare data,
modellen en bronnen.
Referenties
CE Delft, 2004. Met water de diepte in
Royal HaskoningDHV, 2022. Herafweging verwerking productiewater
Schoonebeek 2022
Royal HaskoningDHV, 2016. Herafweging verwerking productiewater
schoonebeek
Zoran Steinmann, Aafke Schipper, Mara Hauck, Mark Huijbregts, 2016.
How many environmental impact indicators are needed in the evaluation
of product life cycles? Environmental science and Technology 50 (7),
3913-3919.

Pagina 13 van 13