Plan van aanpak regie weefselketen
Dit plan van aanpak moet leiden tot verbetering van het functioneren van de
weefselketen en sluit aan op de knelpunten die benoemd zijn in het
Conspectrapport “Regisseur in de weefselketen”.
Het Conspectrapport als bekend wordt verondersteld. Daarom worden gebruikte termen en
ontstane situaties niet verder toegelicht.

Aanleiding
De Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) is door het ministerie van VWS aangewezen
als orgaancentrum op basis van de Wet op de orgaandonatie (WOD). Naast deze wettelijke
taken als orgaancentrum vraagt het ministerie van VWS van de NTS een algemeen centraal
sturende rol binnen de weefselketen te vervullen, de zogenaamde regierol.
In de weefselketen gaat het om producten die na overlijden om niet worden afgestaan.
Omdat zich binnen de weefselketen diverse problemen voordeden, heeft het ministerie van
VWS onderzoeksbureau Conspect vorig jaar de opdracht gegeven een onderzoek uit te
voeren naar de invulling van de regierol in de weefselketen door de NTS.
Conspect signaleerde de volgende knelpunten bij de invulling van de regierol:
• De startcondities en het kader waarbinnen de NTS moet opereren
• De regierol en de verhouding tot de wettelijke taken van de NTS
• Onduidelijkheid over de interpretatie van wetgeving
• Verschillen en overeenkomsten tussen verschillende weefsels
• De verhouding tussen publiek belang en de vrije markt
• De financiering van weefsels
• Inertie, gevolg wordt oorzaak
Doelstellingen en uitwerking
Als vervolg op het rapport is de NTS – als beoogd regisseur in de weefselketen - door het
ministerie van VWS gevraagd om het rapport te vertalen in een plan van aanpak. VWS
schrijft hierover het volgende in zijn brief d.d. 31 augustus 2009:
“Dit plan van aanpak moet er enerzijds voor zorgen dat de gesignaleerde knelpunten in de
(nabije) toekomst ook daadwerkelijk worden weggenomen en anderzijds dat nader vorm zal
worden gegeven aan de beoogde regierol van de NTS. Het plan van aanpak zal in
samenspraak met het ministerie worden opgesteld, waarin een duidelijke rol zal worden
weggelegd voor betrokken partijen.”
In nauw overleg met VWS is voorliggend plan van aanpak opgesteld als werkdocument voor
de NTS en om de betrokken partijen te informeren over de gekozen route. Daarbij is het
Conspectrapport door NTS en VWS besproken en vervolgens zijn stappen benoemd om te
komen tot een plan van aanpak met een duidelijk tijdspad en een prio riteitenlijst voor het
oplossen van de knelpunten. Daarbij is gekeken naar haalbaarheid, belang, urgentie en
onderlinge afhankelijkheid van de knelpunten. De gesignaleerde knelpunten - en de
oplossing daarvan - bepalen het invulling kunnen geven aan een goede regiefunctie van de
weefselketen, waarbij bovendien geldt dat deze knelpunten elkaar onderling ook
beïnvloeden en daarmee weer het functioneren van de weefselketen.

NTS\15775_bhj dd 18 november 2009

1/5

Het in de (nabije) toekomst wegnemen van de gesignaleerde knelpunten gebeurt in
afzonderlijke trajecten, elk met een eigen tijdpad maar met oog voor samenhang en
dwarsverbanden tussen de knelpunten. Zo wordt getracht de tijd die nodig is om de
verschillende knelpunten aan te pakken, te bekorten.
Verder is bij de voorbereiding het belang van een heldere positionering van de NTS ten
opzichte van de weefselketen aan de orde geweest: de NTS als opdrachtgever in de
hoedanigheid van Orgaancentrum (ZBO) en de NTS als regisseur van de weefselketen.
Wegnemen knelpunten in separate trajecten
De in het Conspectrapport gesignaleerde knelpunten worden ondergebracht en uitgewerkt
in vier deeltrajecten, waarbij wordt aangegeven welke acties zijn of worden ondernomen.
Het door Conspect benoemde knelpunt ‘inertie, gevolg wordt oorzaak’ wordt met het
oppakken van de in dit plan genoemde activiteiten feitelijk doorbroken en is daarom niet
apart uitgewerkt .
I.

Aanpak knelpunt startcondities en kader NTS

Omdat de NTS als orgaancentrum een centrale rol heeft en ook betrokkenheid heeft bij de
afstemming van de meeste taken binnen de weefselketen, ligt het voor de hand dat de NTS
een regisseursrol vervult.
Ten opzichte van de situatie beschreven in het Conspectrapport, zijn er nieuwe
startcondities in de vorm van:
• De brief van VWS d.d. 31 augustus 2009 waarin in de bijlage is beschreven welke
taken verantwoordelijkheid zijn van het orgaancentrum en voor welke taken dat niet
geldt
• VWS stapt achteruit en laat de regie aan de NTS (is al praktijk)
• Manager Orgaancentrum als nieuw gezicht en aanspreekpunt voor de weefselketen
per 1 oktober 2009.
Stappen die nog moeten worden gezet, zijn:
• Ontvlechting NTS/BIS loopt via NTS (eind 2009 gereed)
• Bestuurlijke herinrichting bij NTS te realiseren in tweede helft 2010
• VWS spreekt NTS aan op haar rol als ZBO en als regisseur. Formele cyclus invullen in
tweede helft 2010 (protocol VWS-NTS).

II.

Aanpak knelpunt financiering

VWS streeft naar aanpassing van de financiering in de weefselketen per 1-1-2011. Daarbij
gelden de volgende uitgangspunten:
• De financiering van de weefselketen sluit zoveel mogelijk aan bij de gebruikelijke
financieringssystematiek in de zorg. Voor zover mogelijk wordt weefsel onderdeel
van de DBC waarin het weefsel wordt gebruikt
• Bij de financiering is een nationale voorziening in weefsels het uitgangspunt
• Voor weefsels geldt een reële prijs
• De financiering van weefsels wordt zo eenvoudig mogelijk vormgegeven.
Daartoe zijn/worden de volgende stappen gezet:
• In overleg met NTS is door VWS een voorstel voor de financiering opgesteld
• VWS legt dit voorstel voor aan de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, de
Nederlandse Federatie van Universitaire Medisch Centra en Zorgverzekeraars
Nederland die hiermee moeten instemmen
• Vervolgens onderhandelt VWS met DBC-onderhoud over opname van
kostencomponenten in de betreffende DBC’s

NTS\15775_bhj dd 18 november 2009

2/5

•

Dit moet leiden tot een nieuwe financieringssystematiek per 1-1-2011.

VWS is verantwoordelijk voor het aanpakken van dit knelpunt.

III.

Aanpak knelpunt randvoorwaarden

In de weefselketen gaat het om producten die na overlijden om niet worden afgestaan.
Vanwege de herkomst van de producten moet worden gewaarborgd dat hiermee met de
grootst mogelijke zorgvuldigheid en respect wordt omgegaan. De beschikbaarheid van deze
weefsels is afhankelijk van de donorbereidheid van burgers. Er moet daarom gezocht
worden naar een evenwicht tussen de bereidheid tot doneren en een optimale mogelijkheid
voor het gebruik van weefsels bij behandeling van patiënten. Daarnaast moet er ook gelijke
toegang tot de transplanteerbare weefsels worden gewaarborgd. Om deze redenen ligt er
een rol voor de overheid om randvoorwaarden te stellen aan het gebruik van de gedoneerde
weefsels en een heldere beleidsvisie neer te leggen. Onderwerpen die daarbij aan de orde
kunnen komen zijn:
• In hoeverre streven we als Nederland naar een eigen voorziening voor de
verschillende weefsels?
• In hoeverre kunnen Europese richtlijnen antwoord geven?
• Hoe gaan we om met het vraagstuk rond het ondernemerschap van betrokken
organisaties in relatie tot om niet gedoneerde weefsels?
• In hoeverre is er ruimte voor import en export?
• Stellen we grenzen aan de uitname van weefsels in relatie tot de nationale behoefte?
• Hoe gaan we om met marktwerking en concurrentie in de weefselketen?
Door VWS wordt allereerst gewerkt aan een beleidsnotitie waarin voor de komende tijd de
randvoorwaarden worden uitgewerkt. Om te komen tot deze notitie stelt VWS in
samenspraak met de NTS een concept op dat met betrokken partijen in de weefselketen
wordt besproken. Daarbij wordt aangesloten bij de overlegvormen die door de NTS in het
kader van het plan van aanpak worden opgezet. Op basis van deze discussie zal VWS in de
eerste helft van 2010 komen met het beleid op bovengenoemde punten voor de komende
jaren.
Voor de langere termijn zal in het licht van de ontwikkelingen bij het gebruik van
lichaamsmateriaal, ook in combinatie met genees- en hulpmiddelen, een meer
fundamentele discussie nodig zijn om te komen tot een toekomstbestendige visie. Daarvoor
ligt een adviesaanvraag aan de Gezondheidsraad voor de hand.

IV.

Aanpak knelpunt rolverdeling en regiefunctie in de weefselketen

Dit al jaren spelende punt en het belang dat ermee gemoeid is, vereist een aanpak die een
nieuwe dynamiek geeft en partijen motiveert om gezamenlijk de schouders eronder te
zetten. Onderstaand wordt deze uitgewerkt.
Gefaseerd plan van aanpak
Het is essentieel om het plan van aanpak te faseren en per fase een helder onderscheid te
maken tussen de aard van de fase (beeldvorming, oordeelsvorming of besluitvorming) en
duidelijk aan te geven wie hierin welke rol speelt en welke verantwoordelijkheden draagt.
Onderstaand volgt een overzicht van de stappen zoals deze worden voorzien. Hierbij wordt
opgemerkt dat de fases op elkaar volgen in de tijd: de opzet en de inhoud van iedere fase is
nadrukkelijk afhankelijk van de uitkomsten van de voorgaande fase(s).

Fase 1. ‘Zonder inzicht, geen begrip’

NTS\15775_bhj dd 18 november 2009

3/5

Voorgesprek met de weefselbanken waarin:
•
•

uitleg van het plan van aanpak wordt gegeven en
input van betrokkenen wordt gevraagd. Zoals:
welke visie hebben de betrokkenen op de weefselketen? Welke verwachtingen? Wat
willen zij eruit halen? Welke (on-)mogelijkheden zien ze? Wat vinden zij kritische punten
voor een succesvolle realisatie? Welke rol willen zij spelen? Deze input wordt gebruikt
voor de conferentie in de volgende fase.

De NTS zal – in de persoon van de nieuwe manager van het Orgaancentrum - onder regie
van een (neutrale) externe deze voorgesprekken doen.
Resultaat: een goed begrip bij betrokken partijen van het plan van aanpak en inhoudelijke
input daarop van die partijen vooruitlopend op fase 2.
Fase 2: ‘Samenhang in pluriformiteit’
Het gezamenlijke startschot wordt gegeven in een conferentie met de betrokken
weefselbanken. De NTS regisseert deze conferentie en laat zich daarin bijstaan door een
externe. VWS zet in deze conferentie het kader en de prioritering van de knelpunten neer.
Als kader voor deze dia loog gelden in ieder geval de eerder genoemde uitgangspunten:
•
•

De NTS stuurt op een doeltreffende en doelmatige weefselketen, binnen de door VWS
gestelde kaders
Centrale coördinatie vindt alleen daar plaats waar centrale coördinatie noodzakelijk is zo
nodig aangevuld met de input uit de voorgaande fase.

Het doel van deze conferentie is om in dialoog met elkaar de verschillende rollen, relaties,
consequenties, spelregels (waaronder besluitvorming) en de inhoudelijke issues helder te
krijgen en te bepalen met welke zaken in fase 4 aan de slag moet worden gegaan. Als
voorbereiding zal een concept spoorboekje van de inhoudelijke punten gemaakt worden,
waarbij de input vanuit fase 1 meegenomen wordt aangevuld met de op te pakken
inhoudelijke issues die in de brief van VWS d.d. 31 augustus 2009 staan genoemd. Voor de
goede orde is deze brief als bijlage toegevoegd.
In de conferentie staan de volgende vragen centraal:
•
•
•
•

Wie heeft met wie te maken in (welk deel van) de weefselketen en waarom?
In welke rol heb je dan met elkaar te maken?
Wat is dus de aard van de relatie, welke spelregels gelden hierbij en wat zijn hier de
inhoudelijke issues?
Wat zijn dan de aanvullingen op het concept spoorboekje waarmee aan de slag moet
worden gegaan en in welke vorm zou dit moeten worden uitgewerkt (stuurgroep en
werkgroepen, projectleider en projectgroepen, enz)?

Resultaat: helderheid over de verschillende rollen, relaties, consequenties, spelregels en de
inhoudelijke issues en een definitief spoorboekje van de zaken die in de vierde fase
opgepakt gaan worden. De spelregels zullen worden vastgelegd in concept afspraken tussen
de binnen de weefselketen acterende partijen.
Fase 3: ‘Bezint eer ge begint’
Bespreking van de NTS met VWS waarin de resultaten van fase 1 en 2 worden besproken
en de volgende vragen centraal staan: welke eventuele consequenties hebben deze
uitkomsten voor de volgende fase (de uitvoeringsfase) en zijn aanpassingen - gebaseerd op
voortschrijdend inzicht – gewenst?

NTS\15775_bhj dd 18 november 2009

4/5

Resultaat: een in samenspraak met het ministerie van VWS eventueel aangepast plan van
aanpak, gegeven het voortschrijdende inzicht, alsmede eventueel aangepaste afspraken.
Fase 4: ‘Aan de slag met nieuw elan’
In deze fase wordt het spoorboekje, zoals in fase 2 geformuleerd en eventueel aangepast
met de uitkomsten van de vorige fase, uitgewerkt. De vorm waarin dit gebeurt, hangt af
van de voorkeur die hierover zal worden aangegeven tijdens de conferentie in de tweede
fase. De NTS heeft de regie over de uitvoering van het spoorboekje.
•

Resultaat: een met en door betrokkenen uitgevoerd plan van aanpak onder regie van de
NTS met als doel het realiseren van de gewenste situatie met de NTS als regisseur van
de weefselketen op basis van daartoe ingerichte afspraken.

Fase 5: ‘Vooruitblikken met een terugblik’
Na een nog nader te bepalen periode – waarin ervaring is opgedaan met de NTS als
regisseur van de weefselketen – vindt er een evaluerend onderzoek plaats. Doel hiervan is
om op basis van de ervaringen tot dan toe, zo nodig op onderdelen bij te sturen.

Tijdslijn
De NTS heeft afgesproken dat de ontvlechting met BIS per ultimo 2009 gereed zal zijn.
Uitgaande van realisatie van deze deadline, zal per april 2010 de gewenste situatie met de
NTS als regisseur van de weefselketen kunnen ingaan.
Het streven is om fase 1 en fase 2 eind van dit jaar af te ronden, zodat begin 2010 gestart
kan worden met de uitvoering van het spoorboekje.

Bijlage:
-

Brief van het Ministerie van VWS d.d. 31 augustus 2009 betreft ‘Vervolg
Conspectrapport’

NTS\15775_bhj dd 18 november 2009

5/5