45
EU-voorstel: verordening herziening
besluit ggo's
Aan de orde is het VAO EU-voorstel: verordening herziening
besluit ggo's (AO d.d. 17/06).
De voorzitter:
Een hartelijk woord van welkom aan de staatssecretaris
van Infrastructuur en Milieu, die ook is gearriveerd. We
hebben vijf deelnemers van de zijde van de Kamer, van wie
er drie iets gaan zeggen.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter, ik heb een bijzonder verzoek aan u. Ik zou graag
toestemming krijgen om een motie in te dienen die vreemd
is aan de orde van de dag. Ze gaat over de klimaatzaak. Dat
is een historische en unieke zaak. Het kabinet heeft aangekondigd dat het daarover deze zomer een beslissing neemt.
Ik zou graag een motie indienen om ervoor te zorgen dat
het kabinet de Kamer bij die beslissing betrekt. De motie
gaat dus niet over de inhoud maar wel over de betrokkenheid van de Kamer. Omdat de motie niet gaat over het
onderwerp van dit VAO, namelijk genetisch gemanipuleerde
gewassen, heb ik toestemming nodig om haar in te dienen.
De voorzitter:
U haalt me de woorden uit de mond. Ik moet nu een klein
ordedebatje doen. Klimaat en ggo's, je kunt het aan elkaar
verbinden, maar ...

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering een lichte impactassessment
zal opstellen over het Europese voorstel om op nationaal
niveau de handel en het gebruik van ggo's te beperken of
te verbieden;
verzoekt de regering, deze impactassessment niet alleen te
richten op directe economische kosten, maar ook op de
kosten van klimaatverandering en het verlies van biodiversiteit die door teelt en handel van ggo's veroorzaakt kunnen
worden,

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik zal u uitleggen waarom ik het nu doe. De eerstverantwoordelijke staatssecretaris voor het klimaatbeleid is hier aanwezig. De ontwikkelingen hebben zich voorgedaan op een
moment dat we niet nog een apart AO over de uitspraak of
de aankondiging van het kabinet konden houden. Dit lijkt
mij daarom efficiënt. De motie gaat alleen maar over het
betrekken van de Kamer en heeft verder geen inhoudelijke
component.
De voorzitter:
Kunt u uw motie even samenvatten? Waar wilt u om vragen?

en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik ga de regering vragen dat zij in de klimaatzaak in elk geval
niet in hoger beroep gaat zonder hierover eerst met de
Kamer te spreken.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De voorzitter:
Het is dus gewoon een vraag aan de regering.

Zij krijgt nr. 6 (34214).
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
spreekt uit dat keuzevrijheid van groot belang is;
verzoekt de regering, ervoor te zorgen dat producten van
dieren die zijn gevoerd met ggo's als zodanig herkenbaar
zijn voor de consument,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De voorzitter:
Dat vroeg ik even voor de helderheid. Het is dus niet iets
interns voor ons. Dit heeft helemaal niets te maken met het
onderwerp van dit VAO, dus ik wil nu even een ordedebatje
doen. Zo kunnen we bekijken of er een meerderheid bestaat
voor uw voorstel dat ik als voorzitter zal inbrengen, namelijk
om een motie die vreemd is aan de orde van de dag nu in
te dienen. Als die meerderheid bestaat, dient u de motie
in, en anders niet. Ik wijs er ook op dat de staatssecretaris
zich kan onthouden van een oordeel. Zij kan zeggen: sorry,
hier heb ik mij niet op voorbereid. Daar moeten we dus ook
nog even naar kijken. Althans, dat moet de staatssecretaris
doen.

Zij krijgt nr. 7 (34214).

Tweede Kamer

EU-voorstel: verordening herziening
besluit ggo's

1 juli 2015
TK 103

103-45-1

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
De motie wordt trouwens, als dat mag, mede ingediend
door mevrouw Van Veldhoven van D66 en mevrouw Van
Tongeren van GroenLinks. Zij zijn het er dus alvast mee
eens.
De voorzitter:
Dat mag zeker. Ik geef het woord aan de heer Graus.
De heer Graus (PVV):
Een deel zal tegen zijn, een deel voor. Laat mevrouw
Ouwehand die motie oplezen en laat de staatssecretaris
beslissen of ze erop antwoordt. Dan zijn we ervan af en
gaan we snel door in verband met de tijd.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Het spijt mij, maar ik ben daar niet voor. Als we dat gaan
doen, rekken we de VAO's nog een keer op, terwijl we al
een probleem met de agenda hebben. Volgens mij moeten
we het dus gewoon op de reguliere manier doen.
De heer Van Gerven (SP):
Geen probleem. Ik steun het voorstel dus.
De heer Geurts (CDA):
Gemakshalve sluit ik me aan bij de woorden van de heer
Dijkgraaf.
De heer De Liefde (VVD):
Ook ik sluit me aan bij de woorden van de heer Dijkgraaf.
De heer Leenders (PvdA):
Niet doen.
De voorzitter:
Ik stel vast dat er onvoldoende steun is. U kunt de motie
dus niet indienen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat is jammer; ik constateer dat ook. Ik heb nog 47 seconden, die ik zal opgebruiken ook. Het alternatief is dat we
morgen in de tweede termijn van het algemeen overleg
Energie de minister die over energie gaat met deze situatie
confronteren. Deze motie volgt dan morgen alsnog bij het
VAO Energie. Dat is jammer, want dat is dan niet bij de
aangewezen bewindspersoon. Het is jammer dat ik onvoldoende steun kreeg om de motie nu in te dienen.
De voorzitter:
Ja.

Tweede Kamer

EU-voorstel: verordening herziening
besluit ggo's

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb nog 28 seconden, voorzitter. Ik dacht: ik maak er even
kermis van. Nee hoor, dat zal ik u besparen. Jammer, maar
de motie komt morgen alsnog.
De voorzitter:
Prima, wij gaan ons erop voorbereiden.

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. De nieuwe Europese Commissie beloofde bij
haar aantreden bij monde van haar voorzitter Juncker om
het besluitvormingsproces over gentech democratischer
te maken. Wij kennen allemaal het voorbeeld van de gentech mais 1507, waarbij de Commissie uiteindelijk een grote
meerderheid van landen overrulede met haar besluit. Dat
moeten wij niet nogmaals meemaken. Juncker heeft dat
beloofd, maar in de voorliggende verordening is slechts
sprake van een kleine verbetering. Het is geen inlossing
van de belofte van Juncker. Hij heeft gezegd: ik zal zorgen
dat de procedurele regels betreffende de autorisatie van
genetisch gemodificeerde organismen herzien worden; ik
wil niet dat de Commissie een beslissing kan nemen als de
meerderheid van de lidstaten haar daar niet toe oproept.
Ik vraag de staatssecretaris dan ook of zij zich onvermoeibaar wil inzetten om te bewerkstelligen dat de belofte van
Juncker ook echt gestand gedaan wordt. Wil zij dus toezien
op een herziening van het toelatingsproces voor ggo's, op
grond waarvan het niet langer mogelijk is dat de commissie
een ggo toelaat tegen de wil van de meerderheid van de
lidstaten en waarbij de invloed van het Europees Parlement
geborgd is? De belofte is gedaan, maar het voorliggende
voorstel is een absoluut onvoldoende uitwerking daarvan.
Ik heb nog een andere vraag aan beide bewindspersonen.
Die betreft de uitvoering van mijn aangenomen Kamermotie
over cisgenese. Naar ik begrijp, pleit Nederland in Europa
wel voor vrijstelling van cisgenese in de ggo-regelgeving,
maar niet voor de labelingsplicht. Op grond van de aangenomen motie moeten beide bepleit worden. Ik vraag de
staatssecretaris of zij daartoe bereid is. Als er vrijstelling
komt voor cisgenese, moet er ook een labelingsplicht
komen. Is de staatssecretaris bereid om dit te bepleiten?
De voorzitter:
Prima, u bent perfect binnen uw spreektijd gebleven. Het
woord is aan de heer De Liefde.

De heer De Liefde (VVD):
Voorzitter. De VVD is blij met het duidelijke nee dat wij te
horen kregen van de staatssecretaris tegen het onzalige en
schadelijke plan van de Europese Commissie. De Commissie
wilde een hoofdpijndossier over de schutting van de lidstaten kieperen en en passant ook de interne markt afbreken,
met desastreuze gevolgen voor Nederland: het verlies van
tienduizenden banen, miljarden euro's schade en vlees dat
in de supermarkt twee tot drie keer zo duur wordt voor de
consument. Vlees als luxeproduct, onbereikbaar voor lage
en modale inkomens. Europa moet welvaart brengen en
niet afbreken. Naar aanleiding van het AO dien ik de volgende motie in.

1 juli 2015
TK 103

103-45-2

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het voorstel van de Europese Commissie
de toelating van ggo's tot het nationale grondgebied wil
terugleggen bij de lidstaten;
constaterende dat in het voorstel van de Europese Commissie een onderzoek naar de financiële en economische
gevolgen ontbreekt;
overwegende dat de gevolgen van het voorstel voor
Nederland groot kunnen zijn;
verzoekt de regering, in het reeds toegezegde onderzoek
in ieder geval te betrekken: de financiële gevolgen voor
verschillende sectoren in Nederland, waaronder de landen tuinbouw, de vleesverwerkende industrie en de Rotterdamse haven, de werkgelegenheidseffecten voor Nederland
en de gevolgen voor de Nederlandse export,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden De Liefde en
Leenders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (34214).
De heer De Liefde was de laatste spreker van de zijde van
de Kamer. Er zijn in totaal drie moties ingediend. Ik zal de
vergadering enkele ogenblikken schorsen, want de staatssecretaris heeft de laatste motie nog niet op schrift ontvangen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. Wij hebben vastgesteld dat ik de vragen, gelet
op de verantwoordelijkheidsverdeling, mede namens de
staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu kan beantwoorden.
De voorzitter:
Een prachtig stukje samenwerking.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat doen wij altijd heel goed, zeker deze staatssecretaris
en ik.
Allereerst de motie van mevrouw Ouwehand op stuk nr. 6.
Die moet ik helaas ontraden. Ja, wij vinden het voorstel
van de Europese Commissie slecht. Daar zijn wij het van
links tot rechts over eens. Wij zijn het erover eens dat er in
de woorden van de heer De Liefde een verantwoordelijkheid
"over de heg is gekieperd". Wij zitten er in deze vorm niet
op te wachten, ook vanwege de mogelijke verstorende
effecten. Van het begin af aan hebben wij aangegeven dat

Tweede Kamer

EU-voorstel: verordening herziening
besluit ggo's

andere aspecten worden meegenomen in de toelatingsdiscussie. Dan gaat het over de veiligheid voor het milieu en
over de gevolgen van toelating van ggo's voor bijvoorbeeld
de biodiversiteit. Hier gaat het echt over expliciete risico's,
met name in economische zin, op het moment dat je de
interne markt doorkruist en verschil krijgt in de wijze waarop
lidstaten met dit hele dossier omgaan.
Ook de motie op stuk nr. 7 van mevrouw Ouwehand moet
ik ontraden. De motie is in strijd met de Europese regelgeving, die bepaalt dat producten met ggo's uiteraard wel
gelabeld moeten zijn, maar niet de dieren of producten
daarvan die met ggo-producten zijn gevoerd. Om die reden
ontraad ik de motie.
Dan kom ik bij de motie van de heren De Liefde en Leenders
op stuk nr. 8. Zij vragen de regering om wat preciezer in te
zoomen op een aantal kwesties die wij in onze lichte economische impactassessment zouden kunnen meenemen. Ik
laat het oordeel over de motie aan de Kamer, omdat ik haar
beschouw als een ondersteuning van ons beleid.
De heer Van Gerven heeft een vraag gesteld over labeling
bij cisgenese. Bij de Europese Commissie ligt het verzoek
voor om te identificeren of cisgenese wel of niet kwalificeert
als ggo. Indien de Europese Commissie besluit dat cisgenese geen ggo is, dan is labeling niet aan de orde. Dat lijkt
mij de juiste weg. Tot zover het oordeel over de moties en
het antwoord op de vraag.
De heer Van Gerven (SP):
Er is nog een vraag blijven liggen, namelijk over de ggomais. De meerderheid van de lidstaten was tegen, maar
het werd toch doorgevoerd. Volgens mij hebben wij dat
debat gevoerd met staatssecretaris Mansveld. Ik zou die
vraag graag beantwoord krijgen.
Ik kom ook nog even terug op de aangenomen Kamermotie.
Zegt de staatssecretaris met zoveel woorden dat deze motie
niet uitvoerbaar is? Volgens de motie zou er een labelingsplicht moeten komen op het moment dat cisgenese wordt
toegestaan. Dat vindt een meerderheid van de Kamer. Wil
de staatssecretaris deze motie uitvoeren?
Staatssecretaris Dijksma:
De uitvoerbaarheid van de motie hangt echt af van het
oordeel van de Commissie over de vraag wat cisgenese
precies is. Dat is wat ik hier aangeef. Mooier kan ik het niet
maken, wel realistischer.
De voorzitter:
Ik vind dat mooie laatste woorden, mijnheer Van Gerven.
De heer Van Gerven (SP):
Ik ook, maar ik ben nog steeds in verwarring. Cisgenese is
aantoonbaar. Het is een productiewijze. Als iets op die wijze
gemaakt is, kun je dat toestaan of niet. Kan een land zelfstandig kiezen voor een labelingsplicht in de zin van "als
het bij ons binnenkomt, moet dat erop staan"?

1 juli 2015
TK 103

103-45-3

Staatssecretaris Dijksma:
Nee, bij mijn weten kan dat niet. Het hangt samen met de
vraag of cisgenese daadwerkelijk wordt gekwalificeerd als
genetisch gemodificeerd organisme. Op het moment dat
dat zo is, dan heb je daarmee als het ware de labelingsplicht
automatisch aan boord. Op het moment dat dat niet zo is,
dan zou het ook heel gek zijn om het alsnog te labelen. Dat
is de logica. Het is op zich niet verwarrend, het is heel helder. Zo werkt het.

De voorzitter:
Prima. Tot zover dit VAO. Nogmaals, hartelijk dank aan de
staatssecretaris van Economische Zaken, die ons gaat verlaten. Wij stemmen morgen over de overgebleven drie
moties.

De voorzitter:
Prima. Tot zover dit VAO. Morgen stemmen wij over de
drie moties. Wij nemen afscheid van de staatssecretaris
van Economische Zaken en wensen haar nog een prettige
avond toe. Mijnheer Van Gerven nog even?
De heer Van Gerven (SP):
Ja, want de collega-staatssecretaris zou mijn vraag nog
beantwoorden. U bent iets te snel.

Staatssecretaris Mansveld:
Het zijn bijzondere dagen, voorzitter.
Ik begrijp wel wat de heer Van Gerven bedoelt, maar dit is
een democratisch systeem. Dat betekent dat iets bij een
gekwalificeerde meerderheid doorgaat. Er is een patstelling.
De heer Van Gerven weet dat veiligheid Europees wordt
getoetst. In september zal ik het debat met de Kamer voeren
over een nationaal afwegingskader met een overgangssituatie. Daar is Europees over gestemd en alles wat nu in een
patstelling verkeert, valt binnen een democratisch model
in een patstelling. Het is de bedoeling dat we de veiligheid
straks Europees toetsen en daarna een nationaal afwegingskader hebben. Wellicht helpt ons dat om uit die situatie te
komen.
De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. We hadden bij mais de situatie dat vijftien staten
tegen waren en slechts vijf voor. Het uiteindelijke resultaat
was dat het toch werd toegelaten. De vraag is om de regeling zo te maken dat het ook niet gebeurt als een meerderheid van de landen het niet wil. Daarvoor moet er een
nieuwe verordening of een aanpassing komen en dat is
mijn concrete vraag.
Staatssecretaris Mansveld:
Zoals ik al zei, daarover zullen we dat debat voeren. Daar
zal ik de Kamer ook over berichten. Waar het nu om gaat,
is dat dit in het huidige model kan gebeuren en dat de
stemmen staken. Veiligheid wordt Europees getoetst. Zodra
wij ons eigen, nationale afwegingskader hebben, kan deze
situatie worden opgeheven. Daartoe is nu ook Europees
besloten, want daarvoor is een meerderheid van de stemmen te vinden. Tot die tijd bestaat deze situatie en heeft de
Commissie uiteindelijk het woord als de stemmen blijven
staken. Dat gaan we via een andere weg oplossen.
De beraadslaging wordt gesloten.

Tweede Kamer

EU-voorstel: verordening herziening
besluit ggo's

1 juli 2015
TK 103

103-45-4