Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1118
Vragen van de leden Wolbert en Dikkers (beiden PvdA) aan de Minister van
Volksgezondheid, welzijn en sport over het niet voldoen van testen die
controleren op de aanwezigheid van hormoonverstorende stoffen in
consumentenproducten (ingezonden 23 december 2013).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 5 februari 2014).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de ZEMBLA-uitzending waarin toxicologen
aangeven dat standaardtesten niet nauwkeurig genoeg zijn om lage, maar
toch schadelijke concentraties hormoonverstorende stoffen op te sporen in
consumentenproducten?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de stelling van toxicologen dat het niet voldoen van huidige testen
gevaarlijk is omdat ook lage concentraties gezondheidsschade kunnen
veroorzaken bij baby’s en foetussen?
Antwoord 2
Uw vraag bestaat uit twee delen; ik zal op elk deel afzonderlijk reageren. In
het eerste deel van uw vraag verwijst u naar uitspraken van toxicologen in de
uitzending van Zembla over de huidige testen. De testen die beschikbaar zijn,
zijn conform de laatste kennis en wetenschappelijke inzichten opgesteld. Dit
gebeurt in het Testrichtlijnenprogramma van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Deze testen worden internationaal geaccepteerd en toegepast. Wanneer er uit het zich snel ontwikkelende
onderzoeksveld aanwijzingen komen dat de huidige testen niet meer voldoen
of dat er nieuwe methoden nodig zijn, zal de OESO dit opnemen in haar
werkprogramma.
Het kabinet vindt het belangrijk dat de testen die gebruikt worden, volstaan
om baby’s en foetussen te beschermen. De Staatssecretaris van Infrastructuur
en Milieu heeft daarom al eerder advies gevraagd aan de Gezondheidsraad of

1

ah-tk-20132014-1118
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Zorgwekkende stoffen, site van ZEMBLA, 19-12-2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

de huidige beoordelingsmodellen wel volstaan voor prenatale blootstelling.
Het advies hierover wordt eind maart verwacht. Dit advies zal u vervolgens
met een reactie van de regering daarop worden toegezonden.
De huidige OESO-testen zijn goed in staat om mogelijk nadelige effecten van
een verstoring van de geslachtshormoonsystemen op foetussen en nakomelingen waar te nemen. Tevens kan een belangrijk deel van de mogelijk
nadelige effecten van een verstoring van het schildklierhormoonsysteem
worden waargenomen. Er wordt momenteel gewerkt aan de verdere
ontwikkeling van methoden om andere mogelijk nadelige gezondheidseffecten waar te kunnen nemen, ook waar deze worden veroorzaakt door
verstoring van andere hormonale systemen. Nederland levert daaraan een
belangrijke bijdrage. Zo heeft Nederland zich ingezet voor de ontwikkeling en
internationale acceptatie van de zogenaamde «extended one generation
reproductive toxicity study»2 die ten opzichte van de voorgaande test een
breder beeld geeft van nadelige effecten op de voortplanting van stoffen met
een mogelijk hormonale werking. Deze test is in 2011 vastgesteld maar wordt
nog niet toegepast, hoewel landen als Nederland en Denemarken zich sterk
maken om deze test in de relevante wettelijke kaders geïmplementeerd te
krijgen.
Samenvattend zijn voor sommige effecten al goede testen beschikbaar maar
blijft aandacht nodig voor verdere ontwikkeling en implementatie van
testmethoden.
Het tweede deel van de vraag betreft gezondheidsschade bij lage doseringen.
Er is veel wetenschappelijke discussie over het optreden van potentiële
hormoongerelateerde gezondheidseffecten bij lage doseringen. Het blijkt
namelijk dat de huidige beschikbare gegevens over deze effecten bij lage
doseringen sterk uiteenlopen en ook tegenstrijdigheden bevatten. Vooralsnog
is het niet mogelijk om eenduidig vast te stellen of blootstelling aan deze
stoffen in lage doseringen een schadelijk effect heeft door verstoring van het
hormoonsysteem.
Gezien het ontbreken van kennis is het belangrijk dat de wetenschappelijke
discussie hierover voortgaat. Nederland volgt deze discussie nauwlettend.
Vraag 3
In hoeverre heeft u zicht op welke stoffen nu wel eens door de controle
glippen en welke categorie producten dit betreft?
Antwoord 3
In de EU zijn producenten en leveranciers van chemische stoffen via de
«verordening voor de registratie en beoordeling van en de autorisatie en
beperkingen ten aanzien van chemische stoffen» (REACH)3 verantwoordelijk
voor de veiligheid van de stoffen die zij op de markt brengen. In het kader
van REACH zijn afspraken gemaakt over de onderzoeken die leveranciers
moeten doen naar de veiligheid van hun stoffen. Het doel is uiteraard dat
producten veilig zijn bij juist gebruik wanneer zij op de markt komen.
Absolute veiligheid kan nooit gegarandeerd worden. De regelgeving streeft
naar een goede balans tussen het zo klein mogelijk maken van de kans dat
onveilige stoffen op de markt komen en praktische haalbaarheid waaronder
ook het beperken van het gebruik van proefdieren. Voor enkele specifieke
productgroepen zoals gewasbeschermingsmiddelen en voedselcontactmaterialen geldt aparte regelgeving die ervan uitgaat dat stoffen altijd vooraf
getoetst moeten worden voordat ze op de markt komen.
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 2 al schetste, wordt voor het bepalen van
de veiligheid gebruik gemaakt van internationaal vastgestelde testmethoden
en procedures. De testvereisten hangen af van de hoeveelheid die per jaar op
de markt wordt gebracht. Voor kleinere hoeveelheden gelden minder zware
testvereisten tenzij er specifieke zorgen komen uit de basistesten. Dit is
omdat er een balans moet zijn met de kosten om de testen uit te voeren en
de baten van het op de markt brengen van stoffen. De informatie die
afhankelijk van de specifieke toepassing en het productievolume van een stof
moet worden verschaft betreft onder meer mogelijke effecten op de

2
3

OESO testrichtlijn Nr. 443
Verordening (EG) Nr. 1907/2006 inzake de registratie en beoordeling van en de autorisatie en
beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (REACH)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

vruchtbaarheid, de voortplanting, de zwangerschap en de nakomelingen.
Gegevens over het optreden van deze effecten zijn niet voor alle stoffen
beschikbaar en het testen hierop is niet in alle gevallen vereist.
Voor veel stoffen is derhalve geen of beperkte informatie beschikbaar.
Daarom kunnen voor specifieke producten nadere eisen worden gesteld aan
de toelating waarbij goed gekeken wordt of dit kan leiden tot risico’s voor
met name kwetsbare groepen zoals kinderen of kwetsbare producten zoals
voedselcontactmaterialen.
Vraag 4 en 5
Kunt u uitleggen waarom u stelt dat het te vroeg is voor maatregelen, terwijl
zowel nationale als internationale experts met klem aansturen op overheidsmaatregelen? Op basis van welke gegevens komt u tot deze stelling?
Welke informatie wilt u nog op tafel krijgen voordat u mogelijk overgaat tot
het nemen van maatregelen?
Antwoord 4 en 5
Nederland volgt nauwlettend de internationale initiatieven en processen
waarin criteria worden ontwikkeld om hormoonverstorende stoffen te kunnen
identificeren, ze te detecteren en om maatregelen te nemen. Stoffen waarvan
al bekend is dat ze een hormoonverstorende werking hebben, zijn in de
Europese regelgeving voor gewasbeschermingsmiddelen en voor biociden
niet toegestaan. Voor industriële chemicaliën die onder de REACHverordening vallen en hormoonverstorend zijn, geldt dat na identificatie het
gebruik hiervan via autorisatie op termijn zal worden afgebouwd. Ook zijn
Europese maatregelen genomen voor bepaalde stoffen in consumentenproducten. Zo mogen bepaalde weekmakers niet meer in speelgoed worden
gebruikt en is de stof bisfenol A in babyflesjes verboden.
Omdat op Europees niveau meerdere processen lopen om risico’s van
(producten met) hormoonverstorende stoffen te beheersen, neemt Nederland
op dit moment nog geen aanvullende nationale maatregelen. Binnen de EU
voeren de meeste lidstaten ditzelfde beleid, al zijn er ook landen (waaronder
Denemarken) die wel kiezen voor aanvullende nationale maatregelen. In de
huidige fase, waarin (zie ook mijn antwoord op vraag 2) de wetenschappelijke
onzekerheid over het risico nog te groot is, acht ik het niet wenselijk om
nationale productbeperkingen in te voeren. Wel is het belangrijk dat de
overheid bijdraagt aan het beschikbaar maken van informatie over deze
onzekere risico’s, zodat de burger een handelingsperspectief heeft en zelf
bewuste keuzes kan maken.
Vraag 6 en 7
Kunt u aangeven hoe zwangere vrouwen en ouders van kleine kinderen op
dit moment worden voorgelicht over de schadelijke gezondheidseffecten van
hormoonverstorende stoffen en de producten waarin deze stoffen zich
mogelijkerwijs bevinden? Zijn naar uw mening additionele maatregelen
nodig?
Ziet u kans om eventueel additionele maatregelen te treffen inzake voorlichtingsactiviteiten die nu al plaatsvinden bij zwangere vrouwen?
Antwoord 6 en 7
Voorlichting aan zwangere vrouwen verloopt onder meer via de website
www.strakszwangerworden.nl en de folder Zwanger. Beide communicatiemiddelen worden op reguliere basis herzien en aangepast aan de huidige stand
van kennis. Overleg over de eerstvolgende herziening van de folder met
betrokken partijen vindt binnenkort plaats. Ik zal dan expliciet kijken of de
informatie die nu wordt verschaft, voldoende is om burgers een handelingsperspectief te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3