Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 250

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 mei 2022
Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse
Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 20 mei 2022.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

kst-21501-04-250
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 250

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING VAN 20 MEI 2022
Introductie
Op vrijdag 20 mei vindt de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking plaats. De Raad zal spreken over de wereldwijde gevolgen van de
oorlog in Oekraïne. In het bijzonder zal de Raad van gedachten wisselen
over de toenemende voedselonzekerheid in derde landen en over de
EU-respons ter ondersteuning van partnerlanden. In deze Geannoteerde
Agenda wordt tevens voldaan aan de toezegging van de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking tijdens het
noodhulpdebat1 op 14 april jl. om de Kamer voorafgaand aan de Raad
Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking schriftelijk te informeren
over de internationale inspanningen om de huidige voedselcrisis te lijf te
gaan, inclusief een appreciatie van de internationaal ontwikkelde plannen.
Tijdens de Raad zal Eurocommissaris voor Internationale Partnerschappen
Jutta Urpilainen onder any other business een korte update geven over de
implementatie van de Raadsconclusies over het versterken van de
Europese financiële architectuur voor ontwikkeling. Tijdens de lunch
spreekt de Raad informeel met VN Hoge Commissaris voor Vluchtelingen
van de Verenigde Naties, Filippo Grandi.
Wereldwijde gevolgen van de oorlog in Oekraïne
De COVID-19 crisis zette de voortgang op de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDGs) reeds onder druk. Deze druk wordt verder
opgevoerd door de oorlog in Oekraïne. De oorlog heeft geleid tot een
ongekende humanitaire crisis, waarin miljoenen mensen gedwongen zijn
ontheemd. Daarnaast heeft de oorlog een forse secundaire impact op
ontwikkelingslanden. Bijvoorbeeld door de stijgende energie- en
voedselprijzen wereldwijd. Hierdoor ontstaat een verdere druk op de
overheidsfinanciën van partnerlanden en hun schuldenpositie, die vaak al
kwetsbaar was. Armoede en honger zijn toegenomen en de sociale onrust
is in sommige landen al zichtbaar. De Raad zal spreken over deze
secundaire impact van de oorlog in Oekraïne op ontwikkelingslanden en
de noodzaak tot een gecoördineerde en multilaterale aanpak. Deze inzet
sluit aan bij de ambities van het kabinet om de weerbaarheid van
partnerlanden en gemeenschappen te bevorderen, om schokken op
economisch terrein of ten gevolge van klimaatverandering beter op te
kunnen vangen. De bespreking in de Raad zal zich richten op het belang
van multilaterale samenwerking bij de internationale response op de
wereldwijde gevolgen, met name rondom de uitdagingen op het terrein
van voedselzekerheid.
Voedselzekerheid:
De oorlog tegen Oekraïne heeft enorme impact op wereldwijde voedselonzekerheid. Voedselzekerheid stond ook voor de oorlog tegen Oekraïne
al onder druk. Door COVID-19 is honger wereldwijd toegenomen met zo’n
180 miljoen mensen tot ca. 800 miljoen totaal. De verwachting is dat dit
aantal nu verder doorstijgt. Verder is gezonde voeding doorgaans het kind
van de rekening en is er vaak sprake van terugval in armoede. SDG2
«Zero Hunger» raakt steeds verder uit beeld.
De Food Price Index van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN
(FAO) is nog nooit zo hoog geweest, in april 2022 lag deze 30% hoger dan
1

Kamerstuk 34 952, nr. 158.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 250

2

in april 2021. De gevolgen van de oorlog tegen Oekraïne hangen per land
af van de lokale situatie. Landen met eenzijdige import-afhankelijkheid
van graan uit Oekraïne en Rusland, zoals in de MENA-regio, Afghanistan
en de Hoorn van Afrika, worden direct geraakt. Hogere voedsel-, energieen kunstmestprijzen raken vooral lage inkomenslanden met kwetsbare of
onhoudbare schuldenposities. De problematiek wordt verergerd door de
maatregelen van een aantal voedselproducerende landen die, in reactie
op de hoge voedselprijzen, al vormen van exportrestricties hebben
ingevoerd.
De UN Conference on Trade and Development (UNCTAD) heeft eerder een
sterke correlatie vastgesteld tussen hoge voedselprijzen en maatschappelijke onrust in kwetsbare landen zoals in de MENA-regio. Er zijn verschillende internationale inspanningen gaande om de huidige voedselcrisis te
lijf te gaan. Conform de toezegging aan de Kamer tijdens het noodhulpdebat op 14 april jl. zijn deze in deze Geannoteerde Agenda uiteengezet en
wordt een appreciatie gegeven.
In maart jl. heeft de VN Secretaris Generaal de Global Crisis Response
Group on Food, Energy and Finance (GCRG) opgericht.2 Dit is internationaal het belangrijkste coördinatiemechanisme waarin alle relevante
multilaterale organisaties samenwerken, van de Wereldhandelsorganisatie tot de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) en de Wereldbank. De
belangrijkste aanbevelingen van de GCRG dateren van 13 april jl.: (1) zet
in op multilaterale coördinatie en response want individueel komen
landen hier niet uit; (2) houd de handel gaande, zet voedselvoorraden
internationaal in en help landen met diversificatie van waar zij input voor
voedsel(-productie) inkopen, inclusief binnenlands; (3) help boeren met de
landbouwcyclus van 2022: toegang tot zaden, kunstmest, brandstof, etc.
(4) versterk sociale vangnetten om toegang tot voedsel voor de meest
kwetsbaren te garanderen, (5) zorg dat humanitaire hulp overeind blijft en
voorkom dat exportrestricties het Wereldvoedselprogramma (WFP) raken
(deze uitzondering voor WFP kan op de Wereldhandelsorganisatie
(WTO)-vergadering in juni worden vastgesteld) en (6) zorg voor toegang
tot financiering via Crisis Response Window (CRW), het Central
Emergency Response Fund (CERF) en het Wereldbank loket voor lage
inkomenslanden (IDA), waarbij ook moet worden gekeken naar kwetsbare
landen die niet in aanmerking komen voor deze financiering.3
Deze aanbevelingen van de GCRG klinken ook door in de analyses en het
werk van de FAO. FAO’s inzet is vooral gericht op (1) het helpen van
boeren en de sector in Oekraïne zelf;4 (2) aandacht voor de huidige
landbouw cyclus en sociale vangnetten; (3) inzet op dataverzameling en
(markt)transparantie en (4) het initiatief voor de ontwikkeling van een
Global Food Import Financing Facility5 waarmee de meest kwetsbare
landen gecompenseerd zouden worden voor de prijsverschillen t.o.v. voor
de crisis. Een dergelijke faciliteit zal zou gaan om miljarden en zou met de
internationale financiële instellingen besproken moeten worden.
Naast de GCRG en FAO zijn ook het WFP, het Internationaal Fonds voor
Landbouwontwikkeling (IFAD), de Europese Commissie en de Wereldbank
actief. De respons van het WFP is in een vroeg stadium gericht geweest
op Oekraïne zelf. De organisatie zelf wordt daarnaast aanzienlijk geraakt
door haar afhankelijkheid van granen uit Oekraïne en Rusland en de hoge
wereldmarktprijzen. Voor landen en regio’s als Afghanistan en Oost-Afrika
2

https://news.un.org/pages/global-crisis-response-group/.
https://news.un.org/pages/wp-content/uploads/2022/04/UN-GCRG-Brief-1.pdf.
4
https://www.fao.org/3/cb9477en/cb9477en.pdf.
5
https://www.fao.org/3/cb9445en/cb9445en.pdf.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 250

3

is de voedselcrisis helaas niet nieuw maar wel verdiept. Hier heeft WFP
reeds operationele programma’s die opgeschaald kunnen worden, maar
ze zijn hierbij afhankelijk van aanvullende steun van donoren. IFAD’s
respons is gericht op het beschermen van livelihoods en productievermogen van kleinschalige boeren in de meest geraakte kwetsbare landen
en heeft inmiddels een Crisis Response Initiative gelanceerd. Tot de negen
meest prioritaire landen behoren veel landen uit de Hoorn (Eritrea,
Somalië, Ethiopië) plus Jemen, naast o.a. Mozambique en Burundi.
De Europese Commissie heeft op 23 maart jl. een mededeling uitgebracht over voedselzekerheid6. Een toelichting op deze mededeling staat
in het verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 7 april jl7. De
Commissie wijst op haar beleid om mondiale voedselzekerheid te
stimuleren en herhaalt dat de EU voedselzekerheid niet in het geding is en
dat de beoogde transitie naar een weerbaar en duurzaam, voedselsysteem onverminderd moet worden voortgezet om voedselzekerheid,
ook in de toekomst, te kunnen garanderen. Naast actieve coördinatie met
EU lidstaten en in G7-verband, is een aantal praktische follow-up stappen
in EU verband genomen: (1) een high-level event op 6 april rond de Sahel
met een EU pledge van bijna EUR 1 miljard; (2) de oprichting van een
Food and Resilience Facility for the Southern Neighbourhood (EUR 225
miljoen) en (3) de organisatie van een internationaal high-level event voor
de Hoorn van Afrika op 26 april, waar de Europese Commissie en EU
lidstaten gezamenlijk EUR 633 miljoen hebben toegezegd.
De Wereldbank heeft in een paper van 12 april jl.8 haar inzet gedeeld.
Voor de korte termijn wordt vooral ingezet op steun voor Oekraïne en
landen in de directe omgeving die o.a. te maken hebben met de vluchtelingenstromen. Voor minst-ontwikkelde landen kunnen emergency
response windows van bestaande leningen worden ingezet. Voor de
middellange termijn komt de Bank in juni met een meer specifieke
landenanalyse en plan van aanpak, inclusief expliciete aandacht voor
voedsel en energie.
Nederland is doordrongen van de ernstige gevolgen voor voedselzekerheid in kwetsbare landen en regio’s als gevolg van de oorlog in
Oekraïne. Aanhoudende voedseltekorten of prijsstijgingen zouden
instabiliteit kunnen aanwakkeren, mogelijk ook met uitstraling naar de EU,
gezien de nabijheid en verbondenheid van de EU met veel van deze
landen en regio’s. Nederland verwelkomt de internationale aandacht voor
de situatie en de concrete acties die al ondernomen worden, waaronder
de oprichting van de Global Crisis Response Group.
Nederland zet zelf vanuit het voedselzekerheidsbeleid in op versterken van
weerbaarheid van voedselsystemen wereldwijd. In dat kader investeert
Nederland jaarlijks circa EUR 325 miljoen binnen een brede, internationaal
gecoördineerde inzet. Daarbinnen is EUR 10 miljoen vrijgemaakt ter
ondersteuning van het Crisis Response Initiative van IFAD, gericht op de
landbouwproductie in de meest kwetsbare landen.
Nederland ziet de impact van deze crisis op voedselzekerheid in ieder
geval voor 2022 en 2023 voortduren en waardeert de inzet van de
Wereldbank om volgende maand met een meer gedetailleerde analyse en
lange termijn strategie te komen. Nederland zal de daarin voorgestelde
6

https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/food-farming-fisheries/key_policies/documents/
safeguarding-food-security-reinforcing-resilience-food-systems.pdf.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1419.
8
WBG-Response-to-Global-Impacts-of-the-War-in-Ukraine-A-Proposed-Roadmap_0.pdf
(reliefweb.int).
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 250

4

acties analyseren en in overweging nemen als mogelijk onderdeel van
haar eigen antwoord op de crisis.
Het kabinet kijkt naar de mogelijkheid, binnen de begroting uit de extra
middelen door de BNI aanpassing, om een structurele verhoging door te
voeren voor het voedselzekerheidsprogramma. Dit in het licht van deze
crisis die voor honger en ondervoeding nog een multiplier vindt in de al
bestaande problemen als gevolg van COVID en klimaatverandering. Het
voedselzekerheidsprogramma wordt uitgevoerd in samenwerking met het
Ministerie van LNV en Nederlandse kennis en kunde op gebied van
agrifood worden nauw betrokken bij de inzet.
Met betrekking tot humanitaire (voedsel)hulp heeft Nederland inmiddels
in totaal EUR 39,5 miljoen ingezet, waaronder EUR 20 miljoen voor het VN
Flash Appeal voor Oekraïne, en EUR 15 miljoen via de Samenwerkende
Hulp Organisaties. Nederland is één van de grootste donoren van
ongeoormerkte bijdragen aan humanitaire partners en fondsen. Dit stelt
humanitaire organisaties in staat snel een effectief te reageren in tijden
van (humanitaire) crisis. Om aan de wereldwijd sterk toegenomen noden
en kosten voor leniging daarvan tegemoet te komen zal een ongeoormerkte extra financiële bijdrage van EUR 47 miljoen aan humanitaire hulp
worden ingezet via de meest geëigende humanitaire organisaties en
fondsen.
Nederland steunt de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties met zijn
initiatief voor een Global Crisis Response Group en onderschrijft de
aanbevelingen die deze groep heeft gedaan in haar notitie van 13 april.
Tijdens de Raad zal het kabinet, in lijn met de gewijzigde motie van het lid
Van der Graaf c.s.9 en de Nederlandse inbreng bij de Europese Raad van
23 en 24 maart10, oproepen om de Team Europe inzet aan te laten sluiten
op dit coördinerend kader en initiatieven van betrokken VN-instellingen
ruimhartig te ondersteunen, waarbij ongeoormerkte financiering een
sterke voorkeur verdient.
Nederland steunt en waardeert de initiatieven en acties van de Commissie
tot nu toe. Tijdens de Raad zal het kabinet de Commissie aanmoedigen de
situatie proactief te blijven volgen en concrete acties en steunmaatregelen
te ondernemen met prioriteit voor het Europese nabuurschap, de Sahel en
Hoorn van Afrika. Het is daarbij belangrijk goed te blijven coördineren met
de bilaterale bijdragen van de lidstaten.
Multilaterale inspanningen in Oekraïne
De oorlog in Oekraïne woedt in volle hevigheid voort met grote gevolgen
voor de Oekraïense bevolking. In EU-verband en vanuit de bredere
internationale gemeenschap wordt grote solidariteit betoond richting
Oekraïne, onder meer via steun op humanitair en economisch terrein. Met
de voortdurende oorlog zullen de noden van Oekraïne evenwel verder
toenemen. Dit vraagt om een gemeenschappelijke reactie vanuit de
internationale gemeenschap. Nederland zal daarom in de Raad het belang
van een goede coördinatie tussen multilaterale instellingen en belangrijke
internationale partners, waaronder de Europese Unie, de Verenigde
Staten en Canada, benadrukken. Het zal voor de Oekraïense overheid
gemakkelijker zijn om samen te werken met internationale partners,
indien deze hun inzet zo goed mogelijk coördineren. Bovendien dient
ervoor gezorgd te worden dat deze inzet optimaal aansluit bij de lokale

9
10

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1792.
Voor het verslag: Kamerstuk 21 501-20, nr. 28 676 en 36 045, nr. 1796

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 250

5

behoeften in Oekraïne. Het kabinet ziet een belangrijke rol voor de
Europese Commissie bij dergelijke internationale coördinatie.
Naar verwachting zal de Europese Commissie op de korte termijn een
mededeling publiceren over de voorgestelde vormgeving van het in de
Europese Raad overeengekomen Ukraine Solidarity Trust Fund, waarmee
de EU Oekraïne in de toekomst zal ondersteunen bij de wederopbouw. Bij
deze Raad zal nog niet worden gesproken over dit Trust Fund en voor de
algemene inzet van Nederland op wederopbouw, verwijs ik u graag naar
de Kamerbrief die hierover binnenkort zal verschijnen. Tijdens het
Commissiedebat «Gevolgen oorlog Oekraïne voor Nederlands bedrijfsleven» op 11 mei zegde ik uw Kamer toe dat deze brief u voor het
Rondetafelgesprek over «Herstel en wederopbouw van Oekraïne» op
19 mei toe zal komen.
Europese Financiële Architectuur voor Ontwikkeling (EFAD)
Tijdens de Raad zal Eurocommissaris Internationale Partnerschappen een
korte update geven over de implementatie van de Raadsconclusies over
het versterken van de Europese financiële architectuur voor ontwikkeling.11 Zoals toegelicht in de Kamerbrief over
EU-Ontwikkelingssamenwerking, die uw Kamer toekomt rond dezelfde tijd
als deze Geannoteerde Agenda, wordt met deze Raadsconclusies ingezet
op een effectieve, efficiënte, ontwikkelingsgeleide, coherente en zichtbare
architectuur. Hiervoor is het van belang dat de betrokken instellingen,
zoals de Europese Investeringsbank, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD) en nationale ontwikkelingsbanken zoals
FMO, hun samenwerking bevorderen en optimaal gebruikmaken van hun
individuele specialisaties.
Bij dit agendapunt is geen discussie voorzien. In het algemeen blijft het
kabinet bij de implementatie van deze Raadsconclusies aandacht vragen
voor het waarborgen van adequate financiering aan de minst ontwikkelde
landen, de samenwerking met de private financiële instellingen en
bedrijven en het belang van projectontwikkeling.
Informele lunch met UNHCR Grandi
Tijdens de lunch zal de Raad in gesprek gaan met de Hoge Commissaris
voor Vluchtelingen van de Verenigde Naties, Filippo Grandi. Dhr. Grandi
zal naar verwachting ingaan op de diverse vluchtelingencrises in de
wereld, met daarbinnen specifiek aandacht voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. De informele bespreking zal zich verder richten op
hoe de EU en haar lidstaten de samenwerking met UNHCR verder kunnen
versterken, inclusief het belang van de triple nexus tussen humanitaire
hulp, ontwikkeling en vrede. Nederland verwelkomt deze gelegenheid tot
uitwisseling en onderschrijft het belang van goede coördinatie tussen de
EU, haar Lidstaten en VN-organisaties zoals UNHCR. Daarbij is het goed
dat er tijdens deze bijeenkomst, naast Oekraïne, ook aandacht is voor de
andere vluchtelingencrises in de wereld. Nederland werkt nauw samen
met UNHCR, bijvoorbeeld binnen het Prospects partnerschap in het
Midden-Oosten en de Hoorn van Afrika, om opvang en bescherming van
vluchtelingen en ontheemden te versterken en zal in dat kader het belang
van de genoemde nexus-benadering onderstrepen.

11

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9462–2021-REV-1/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 250

6