Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

568
Vragen van het lid Michon-Derkzen (VVD) aan de Minister van Justitie en
Veiligheid over het bericht «Hof geeft uithalers van drugscontainers taakstraf in
plaats van cel» (ingezonden 22 september 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
8 december 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024,
nr. 219
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Hof geeft uithalers van drugscontainers
taakstraf in plaats van cel»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herinnert u zich de aangenomen motie over de intenties van de wetgever bij
de uithalerswet onder de aandacht brengen van de organisaties in de
strafrechtketen? (Kamerstuk 29 911, nr. 400)
Antwoord 2
Ja. In de aankomende halfjaarbrief georganiseerde en ondermijnende
criminaliteit licht ik toe hoe ik uitvoering geef aan deze motie.
Vraag 3
Hoeveel uithalers zijn er in 2020, 2021, 2022 en tot nu toe in 2023 gearresteerd?

1

ah-tk-20232024-568
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

NRC, 20 september 2023, «Hof geeft uithalers van drugscontainers taakstraf in plaats van cel»,
https://www.nrc.nl/nieuws/2023/09/20/hof-geeft-uithalers-van-drugscontainers-taakstraf-inplaats-van-cel-a4175009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het aantal arrestaties in deze jaren is als volgt:2
2020: 318
2021: 482
2022: 300
2023: 339
Deze cijfers betreffen de registratie van aangetroffen personen op haventerreinen. Van deze personen staat nog niet vast of en voor welke strafbare
feiten zij uiteindelijk vervolgd (kunnen) worden door het Openbaar Ministerie.
Vraag 4
Bij hoeveel daarvan is vervolging ingesteld door het Openbaar Ministerie
(OM) en hoeveel zijn er uiteindelijk veroordeeld?
Antwoord 4
Het aantal ingestroomde zaken is als volgt:3
2020: wet nog niet inwerking getreden
2021: wet nog niet inwerking getreden
2022: 259
2023: 3494
Uit deze cijfers blijkt dat sinds de inwerkingtreding van de wet 608 zaken zijn
ingestroomd bij het Openbaar Ministerie. Van deze 608 zaken betreffen 109
«kale uithalerszaken». Dit houdt in zaken waarbij enkel sprake is van een
verdenking op grond van art. 138aa Sr en waarbij verdachten dus niet in
verband zijn gebracht met andere delicten, zoals bijvoorbeeld drugsdelicten.
Van deze 109 uithalerszaken is in 79 gevallen door het Openbaar Ministerie
besloten tot dagvaarding voor art. 138aa Sr en hebben meer dan 50 zaken
geleid tot onherroepelijke veroordelingen voor uithalen.
De overige 499 zaken (van de in totaal 608 ingestroomde zaken) betreffen
zaken die naast een verdenking van artikel 138aa Sr, ook zien op andere
strafbare feiten waar deze personen voor vervolgd worden, zoals voor onder
andere Opiumwetdelicten. Van deze 499 zaken is in 433 gevallen besloten tot
vervolging. Dit zijn vaak complexere onderzoeken en langer durende
strafzaken. Hierbij is er in ongeveer 100 gevallen sprake van onherroepelijke
veroordelingen voor art. 138aa Sr.5
Vraag 5
Hoeveel uithalers hebben celstraffen en een gebiedsverbod opgelegd
gekregen?
Antwoord 5
In zaken waarbij sprake is van samenloop van meerdere strafbare feiten
(naast art 138aa Sr), zoals samenloop met Opiumwetdelicten of andere
delicten waar hogere gevangenisstraffen op staan, valt niet na te gaan welk
gedeelte van de uiteindelijk opgelegde (veelal hoge) straffen zijn opgelegd
voor art. 138aa Sr, aangezien bij de straftoebedeling in een vonnis geen
onderscheid wordt gemaakt. De straf betreft de optelsom van alle begane
strafbare feiten. Daarom wordt bij de beantwoording van deze vraag
uitgegaan van cijfers voor zaken waarin verdachten alleen zijn vervolgd voor
art. 138aa Sr en daarvoor zijn veroordeeld.

2

Dit betreffen cijfers van de regio’s Rotterdam en Zeeland West-Brabant omdat daar vanwege de
grote haventerreinen de meeste uithalers worden aangetroffen. De cijfers van 2023 betreffen
die tot en met half september.
3
Idem.
4
Deze cijfers verschillen van de cijfers die door de politie zijn geregistreerd (zie vraag 3), omdat
het bij de politiecijfers gaat om alle aangetroffen personen op de haventerreinen, ongeacht de
uiteindelijk ten laste gelegde feiten, en omdat de laatste meetmomenten bij de organisatie
afwijken met een paar dagen.
5
Naast deze cijfers zijn er nog tientallen zaken van het totale aantal ingestroomde zaken die
momenteel beoordeeld worden door het Openbaar Ministerie, waarvoor de strafzaken nog
lopen of een onherroepelijke vonnis nog voor moet volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Uit de beschikbare cijfers blijkt dat voor zaken waarin personen alleen voor
art. 138aa Sr zijn veroordeeld, tot nu toe meer dan 30 gevangenisstraffen en
31 gebieds- en locatieverboden zijn opgelegd.
Vraag 6
Deelt u de mening dat met het de uitspraak van het Hof Den Haag een
belangrijk onderdeel van de uithalerswet wordt ondermijnd?
Antwoord 6
De rechter beoordeelt per individueel geval welke straf passend en geboden
is. De toegevoegde waarde van de uithalerswet is groot in de praktijk, ook als
first-offenders veelal een taakstraf opgelegd krijgen.
De wet heeft als belangrijk doel om potentiële uithalers ervan te weerhouden
zich schuldig te maken aan deze activiteiten. Voorheen kon enkel een boete
worden opgelegd. Momenteel worden werkstraffen en gevangenisstraffen
opgelegd. Deze straffen zijn afschrikwekkender dan de voorgaande mogelijkheden. Gezien het beperkte aantal recidivisten onder alle uithalers (25% in
2023), kan gesteld worden dat de wet in ieder geval een afschrikwekkend
effect heeft op het gedrag van frequente uithalers. Vóór de inwerkingtreding
van de wet werden uithalers die waren ontdekt soms kort daarna weer op
een haventerrein aangetroffen.
De uithalerswet is ook om andere redenen een belangrijk handhavingsinstrument bij de aanpak van de uithalersproblematiek. Sinds de inwerkingtreding
zijn er veel uithalers vervolgd en gestraft. De strafbaarstelling heeft het
mogelijk gemaakt om personen waarvoor dit nuttig is reclassering aan te
bieden en
te helpen om voor een beter pad te kiezen. Ook heeft het geleid tot een beter
beeld van de problematiek waar deze uithalers mee kampen, waardoor lokale
preventieve interventies, om te voorkomen dat jongeren de drugscriminaliteit
ingaan, gerichter kunnen worden ingezet. Daarnaast helpt dit beeld bij het
vormgeven van fysieke barrières in de havens. Zo worden vanuit de
investeringen in de mainportsaanpak barrières in de haven opgeworpen die
het uithalen bemoeilijken, zoals een slim cameranetwerk («Virtueel Hek»).
Verder is de wet van toegevoegde waarde omdat het de politie mogelijkheden biedt om onderzoek te doen naar de criminele netwerken waarin
uithalers opereren en deze netwerken op te sporen en te vervolgen. Niet
alleen de individuele uithalers vormen een probleem, maar juist ook de
personen die deze uithalers ronselen en inzetten. Deze ronselaars vervullen
voor meerdere criminele netwerken een onmisbare rol in de drugscriminaliteit, door de benodigde mankracht te leveren en deze te ronselen onder
kwetsbare jongeren. Daarom worden deze (groepen van) ronselaars zo goed
mogelijk in beeld gebracht en waar mogelijk verstoord en vervolgd voor
deelname aan een criminele organisatie.
Vraag 7
Klopt het dat voor uithalen in andere Europese lidstaten doorgaans wel
celstraffen worden opgelegd?
Antwoord 7
Zie beantwoording vraag 8.
Vraag 8
Indien u niet beschikt over voldoende informatie om te kunnen concluderen
dat andere EU-lidstaten uithalers zwaarder bestraffen, bent u bereid
rechtsvergelijkend onderzoek hiernaar te laten verrichten?
Antwoord 8
Voor de beantwoording van deze vragen is het belangrijk het eerdergenoemde onderscheid tussen uithalers en drugsuithalers te maken. In
Nederland is de onbevoegde aanwezigheid op een haventerrein strafbaar
gesteld (artikel 138aa Sr) en is het niet nodig om dit te relateren aan drugs.
Dat is niet in alle landen het geval. In andere landen is het vaak wel nodig om
de aanwezigheid op een haventerrein te relateren aan drugshandel of andere
misdrijven en in die gevallen worden dan ook gevangenisstraffen geëist en
opgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Een overzicht van hoe de strafbaarstelling van uithalers (onbevoegde
aanwezigheid op haventerreinen) is geregeld in alle andere Europese
lidstaten evenals in welke mate dit resulteert in gevangenisstraffen, heb ik
niet voorhanden.
Het nut en de noodzaak van een onderzoek hiernaar neem ik mee in
gesprekken die ik ter uitvoering van de motie van het lid Michon voer met de
partners in de strafrechtketen. 6 Indien uit deze gesprekken blijkt dat er
behoefte is aan een onderzoek hoe andere landen met uithalersproblematiek
omgaan, omdat dat bijdraagt aan een grotere effectiviteit van de aanpak van
uithalers, zal ik een rechtsvergelijkend onderzoek uit laten voeren.
Vraag 9
Deelt u de mening dat de Nederlandse havens relatief aantrekkelijker zijn
voor uithalers dan andere havens wanneer de opgelegde straffen niet
afschrikwekkend genoeg zijn?
Antwoord 9
Deze mening deel ik niet. De uithalerswet maakt onderdeel uit van een grote
hoeveelheid aan maatregelen die we treffen om onze havens onaantrekkelijk
te maken voor deze en andere vormen van georganiseerde criminaliteit.7
Daardoor kan niet gesteld worden dat de aantrekkelijkheid van onze havens
één op één afhankelijk is van de opgelegde straffen voor first-offenders op
uithalen.
Vraag 10
In de begroting van J&V staat dat voornoemde motie (Kamerstuk 29 911, nr.
400) in het derde kwartaal van 2023 wordt uitgevoerd en dat de Kamer voor
het kerstreces een brief ontvangt over de stand van zaken, kunt u in die brief
een samenvatting geven van de gevoerde gesprekken en de vervolgstappen
die u neemt naar aanleiding van de gesprekken?
Antwoord 10
In aankomende halfjaarsbrief georganiseerde en ondermijnende criminaliteit
zal ik toelichten hoe ik uitvoering geef aan de genoemde motie en daarbij zal
ik ook een stand van zaken geven van de gesprekken met de uitvoeringspartners.
Vraag 11
Deelt u de mening dat het wenselijk is om vooruitlopend op een eventuele
uitspraak van de Hoge Raad een aanscherping van de uithalerswet voor te
bereiden?
Antwoord 11
Deze mening deel ik niet. Tegen de recente uitspraak van het hof is geen
cassatie ingesteld. Het is niet bekend of in toekomstige zaken cassatie wordt
ingesteld en op welke gronden. Hierop vooruitlopen zou geen toegevoegde
waarde hebben.

6

«Verzoekt de regering in gesprek te gaan met de organisaties in de strafrechtketen om de
intenties van de wetgever bij de uithalerswet onder de aandacht te brengen,» zie Kamerstuk
29 911, nr. 400
7
Zie Kamerbrief over het plan van aanpak op de Mainports (Kamerstuk 24 077, nr. 4.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4