Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 112

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2013
Met deze brief informeer ik u, conform uw verzoek d.d. 13 september jl.
over de recente ontwikkelingen in het diplomatieke overleg over Syrië en
reageer ik tevens op het rapport van de VN-onderzoeksmissie over de
inzet van chemische wapens.
Daarnaast reageer ik, mede namens de Minister van Defensie en de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, op uw verzoek
d.d. 13 september jl. om een tweede (besloten) ambtelijke briefing van de
inlichtingendiensten over Syrië.
Graag maak ik tevens van deze gelegenheid gebruik om mijn schriftelijke
toezegging gestand te doen in het verslag van de informele Raad
Buitenlandse Zaken (Gymnich) van 6 en 7 september jl. dat uw Kamer
toeging op 10 september jl. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1289) om het
overzicht van EU Hoge Vertegenwoordiger (HV) Ashton over de humanitaire inspanningen van de EU en haar lidstaten met uw Kamer te delen.
Recente ontwikkelingen
Zowel Syrië als de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (VNVR)
hebben de geboden opening, om het Syrische chemisch wapenarsenaal
onder internationaal toezicht te stellen en te vernietigen, verwelkomd.
Secretary of State Kerry en zijn Russische collega Lavrov hebben het
voorstel verder uitgewerkt. Na intensieve onderhandelingen in Genève,
waarbij eveneens is gesproken met VN Gezant Brahimi, presenteerden zij
op 14 september jl. een gezamenlijk ontwapeningsinitiatief binnen de
kaders van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens
(OPCW) en de VN-Veiligheidsraad. De Secretaris-Generaal van de VN
heeft, als depositaris van het Chemische Wapensverdrag, op
14 september de ratificatiedocumenten van Syrië in ontvangst genomen.

kst-32623-112
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 112

1

Inwerkingtreding van het Verdrag voor Syrië is daarmee voorzien op
14 oktober 2013.
Chemische wapens – resultaten VN-onderzoek
Op 16 september jl. heeft het VN-onderzoeksteam onder leiding van de
heer Sellström zijn rapport gepubliceerd over de vermeende inzet op
21 augustus jl. van chemische wapens in Damascus.
Het kabinet verwelkomt het VN-rapport. Het is van groot belang dat de VN
een onafhankelijk en objectief onderzoek heeft kunnen uitvoeren. Hiervoor
heeft Nederland vanaf het begin gepleit. Het kabinet heeft grote waardering voor de moed en doortastendheid van het VN-onderzoeksteam, dat
onder leiding van Sellström met gevaar voor eigen leven deze belangrijke
missie heeft uitgevoerd.
Het VN-rapport geeft een gedetailleerd technisch verslag van de gebeurtenissen op 21 augustus 2013. Het onderzoeksteam heeft hiervoor meer dan
50 blootgestelde overlevenden geïnterviewd, gedetailleerde informatie
over de gebruikte munitie verzameld en 30 monsters van de omgeving en
34 biomedische monsters afgenomen. In detail worden de symptomen
beschreven van de slachtoffers. Dit levert een schokkend beeld op
Uit de verzamelde en geanalyseerde informatie concludeert de onderzoeksmissie dat op relatief grote schaal chemische wapens zijn ingezet in
de aanhoudende strijd tussen de partijen op 21 augustus 2013 in de
Ghouta-regio van Damascus, ook tegen de burgerbevolking, waaronder
kinderen. Vooral de omgevings-, biomedische en chemische monsters
verschaffen duidelijk en overtuigend bewijs dat artillerieraketten met het
zenuwgas sarin zijn ingezet in Ein Tarma, Moadamiya en Zamalka
(Ghouta, Damascus).
Het VN-rapport bevestigt onomstotelijk het gebruik van sarin en bevat,
hoewel het geen uitspraak doet over welke partij sarin heeft ingezet, wel
aanwijzingen over de toedracht van de gebeurtenissen, die wijzen in de
richting van het regime van Assad als verantwoordelijke partij voor de
aanval van 21 augustus 2013. Deze aanwijzingen zijn te destilleren uit de
gedetailleerde technische informatie over de chemische samenstelling
van het aangetroffen sarin, de hoeveelheid en specificatie van aangetroffen munitie en de gevolgde richting van enkele artillerieraketten. Het
VN-rapport bevestigt dat op 21 augustus gifgas is ingezet tegen de
burgerbevolking en sterkt het kabinet in het oordeel dat het Syrische
regime hiervoor met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid
verantwoordelijk is.
Ontwapeningsinitiatief VS en Rusland
Om te voorkomen dat er in Syrie ooit opnieuw slachtoffers vallen door
chemische wapens, moet alles in het werk worden gesteld om het
chemische wapenarsenaal zo snel mogelijk onschadelijk te maken. Het
kabinet steunt daarom de raamwerkovereenkomst tussen de VS en
Rusland van zaterdag 14 september jl.
Deze overeenkomst legt het voortouw bij de OPCW, gevestigd in Den
Haag. De Uitvoerende Raad van de OPCW zal naar verwachting komende
vrijdag een besluit nemen over de concrete uitwerking van de raamwerkovereenkomst en het OPCW-Secretariaat mandateren de benodigde actie
te ondernemen. Daarnaast moet Syrië uiterlijk op 21 september een eerste
lijst indienen bij de OPCW met gedetailleerde informatie over zijn
chemisch wapenarsenaal en productie- en onderzoeksfaciliteiten. De
OPCW zal, indien daartoe wordt besloten, vervolgens op zeer korte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 112

2

termijn beginnen met inspecties om de aangeleverde informatie te
verifiëren. Medewerking van de Syrische regering en directe en vrije
toegang van de inspecteurs tot alle locaties zijn daarbij cruciaal. De
raamwerkovereenkomst bepaalt dat de eerste inspecties van de OPCW en
het vernietigen van benodigdheden om chemische wapens gebruiksklaar
te maken niet later dan november 2013 moeten geschieden. De complete
vernietiging van het chemisch wapenarsenaal zou in de eerste helft van
2014 een feit moeten zijn.
Hoewel het Syrische regime bereidheid heeft getoond om mee te werken
aan het onder toezicht stellen en vernietigen van zijn arsenaal chemische
wapens, is het in het verleden herhaaldelijk afspraken niet nagekomen.
Het overeenkomen van een ontwapeningsinitiatief in het kader van de
OPCW is daarom onvoldoende. Er is een stevige stok achter de deur
nodig. Het is derhalve uitermate belangrijk dat de Veiligheidsraad een
resolutie aanneemt waarin het de besluiten van de Uitvoerende Raad van
de OPCW bekrachtigt. Daarin is in het Russisch-Amerikaanse wapeninitiatief voorzien. In de resolutie zal ook moeten worden vastgelegd dat
indien Syrië niet meewerkt met de tenuitvoerlegging van het ontwapeningsplan, de Veiligheidsraad maatregelen zal treffen onder Hoofdstuk 7
van het Handvest van de Verenigde Naties. De precieze bewoordingen in
de resolutie van de Veiligheidsraad zijn nog onderwerp van onderhandeling.
Het kabinet blijft voorts voorstander van het opnemen van bestrijding van
straffeloosheid in de resolutie van de Veiligheidsraad, bij voorkeur door
verwijzing van de situatie in Syrië naar het Internationaal Strafhof. Het
nieuwe ontwapeningsinitiatief betekent in Nederlandse optiek niet dat de
schuldigen van het gebruik van chemische wapens gevrijwaard zijn van
strafrechtelijke vervolging.
Evenmin is met dit ontwapeningsinitiatief een politieke oplossing van het
conflict zelf binnen handbereik. Toch is enig optimisme op zijn plaats.
Waar de permanente leden van de Veiligheidsraad eerder diep verdeeld
waren, zijn de VS en Rusland erin geslaagd tot een akkoord te komen. Het
is van groot belang dit momentum te benutten om alle partijen bij het
Syrische conflict aan de onderhandelingstafel te krijgen. De inzet van de
komende tijd zou dus tevens gericht moeten zijn op de hervatting van het
politieke proces (Geneve II).
Ambtelijke briefing
Tijdens de vertrouwelijke briefing van de inlichtingendiensten van
4 september jl. is de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken op de
hoogte gebracht van de analyse van de diensten van de gebeurtenissen in
Damascus op 21 augustus jl. Daarbij is de beoordeling van de diensten
over de inzet van chemische middelen en over de rol van het Syrische
regime met de commissie gedeeld. Een aanvullende vertrouwelijke
briefing zal, mede vanwege de vereiste bronbescherming, geen
dusdanige toevoeging opleveren aan het reeds met uw Kamer gedeelde
beeld dat een dergelijke briefing opportuun wordt geacht.
Na afloop van de briefing van 4 september jl. hebben verschillende leden
van uw Kamer zich daarover al dan niet anoniem publiekelijk uitgelaten.
Daarmee is de vooraf overeengekomen vertrouwelijkheid geschonden.
Bovenstaande in overweging nemende kan het kabinet niet instemmen
met het verzoek van uw commissie voor een tweede vertrouwelijke
briefing van de inlichtingendiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 112

3

Uitgaven humanitaire hulp in EU-verband
Bijgaand gaat u ter informatie het genoemde overzicht toe dat ik van HV
Ashton heb ontvangen1. Het betreft een overzicht van de uitgaven van
ECHO (European Community Humanitarian Office) en de EU-lidstaten per
16 september, gebaseerd op het EDRIS-registratiesysteem van ECHO
(European Disaster Response Information System) over de jaren
2011–2013. Het totaal van humanitaire uitgaven van EU-lidstaten en ECHO
staat volgens het EDRIS-registratiesysteem op ruim 1,3 miljard Euro.
Hierin zijn niet de nog te realiseren toezeggingen van lidstaten verdisconteerd. Zo komt de Nederlandse totale humanitaire bijdrage, inclusief
toezeggingen – waaronder de meest recente aankondiging van Minister
Ploumen van 11 september jl. – op 59 miljoen euro.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 112

4