BIJVOEGSEL

Schriftelijke antwoorden van de minister en de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van het
wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2017 (34550-XVI).

Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over commerciële afdelingen van
zorgverzekeraars.
Commerciële afdelingen dienen zowel bestaande als potentiële verzekerden. Uit de
transparantieoverzichten jaarcijfers basisverzekering 2015 blijkt dat de totale acquisitiekosten 252
miljoen bedragen, waarvan 35 miljoen aan reclame-uitgaven en 217 miljoen aan overige
acquisitiekosten zoals klantenservice, polisadministratie en provisies voor intermediairs. Daarnaast
zijn er personeelskosten van de commerciële afdelingen die, net als de personeelskosten van de
polisadministratie en andere taken van de zorgverzekeraars, niet worden uitgesplitst.
Overigens zijn de totale beheerskosten als percentage van de zorgkosten lager dan ten tijde van
het Ziekenfonds (toen er dus ook kosten gemaakt werden voor polisadministratie, klantenservice et
cetera), terwijl het takenpakket van verzekeraars aanzienlijk is uitgebreid. Concurrerende
verzekeraars houden elkaar immers scherp op een beheerste ontwikkeling van de beheerskosten.
Het is belangrijk dat de verzekeraars deze informatietaken goed uitvoeren. De klantenservice
informeert verzekerden over de zorg, over eigen betalingen en of er wel of geen wachtlijsten zijn.
Dit is naar mijn mening geen weggegooid geld.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over onderzoek naar de betaalbaarheid van de
zorg.
Het is van groot belang om beleid gericht op de betaalbaarheid van de zorg wetenschappelijk te
kunnen onderbouwen.
Om de kennis op het gebied van betaalbaarheid van zorg te vergroten, heeft het ministerie van
VWS van 2012 tot 2017 in totaal € 2,7 miljoen euro begroot voor het kennisprogramma Betaalbare
zorg (Celsus). Hiervan is tot en met 2015 € 1,3 miljoen euro uitgegeven. Er gaat geen geld van
VWS naar Talma.
Daarnaast vindt bij diverse onderzoeksinstellingen onderzoek plaats dat raakt aan betaalbaarheid
van zorg, bijvoorbeeld de bevordering van doelmatigheid in de zorg (ZonMW, CPB).
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over onderzoek naar het huidige zorgstelsel.
Uit het onderzoek “Zorg en Onbehagen in de bevolking” van het SCP blijkt weliswaar dat veel
mensen de zorg noemen als maatschappelijk probleem, maar ook als een punt van trots.
Bovendien blijkt uit hetzelfde onderzoek dat 87% van de Nederlanders tevreden is over de
gezondheidsvoorzieningen in eigen land. Dat is in Europees perspectief bovengemiddeld hoog.
Daarnaast zien we dat mensen wel zorgen hebben over de gezondheidszorg in het algemeen, maar
tevreden zijn over hun eigen huisarts en zorgverzekeraar. Volgens het CBS geven mensen hun
huisarts gemiddeld een 7,8 en onderzoek van de ACM laat zien dat 82% van de mensen tevreden
is over de eigen zorgverzekeraar.
Uit het onderzoek “Health Systems in Transition” van de WHO van dit jaar blijkt juist dat maar 5%
van de Nederlanders zit te wachten op een complete hervorming van het stelsel. Daarom is het van
belang om onderzoek te doen hoe we de zorg met behoud van het huidige stelsel in Nederland
beter kunnen maken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over medicijnvergiftigingen vanwege
besparingen op de vergoeding.
Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) te Utrecht ontvangt meldingen en
informatieverzoeken over vergiftigingen met onder andere medicijnen. Het NVIC registreert deze
en informeert artsen en apothekers. Het NVIC geeft aan dat bij ruim de helft van alle meldingen
geneesmiddelen in het spel zijn. Pijnstillers, antidepressiva en slaap/kalmeringsmiddelen staan
altijd hoog in de top tien. Het gaat voornamelijk om overdoseringen bij volwassenen tussen de 18
en 65 jaar en kinderen tot en met 4 jaar. Ik heb geen informatie dat er een verband is tussen
vergiftigingen en geneesmiddelen waarop besparingen worden gerealiseerd.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) of de minister bereid is om het conceptadvies
van het Zorginstituut over vitaminen, mineralen en paracetamol niet op te volgen.

In het kader van Stringent Pakketbeheer staat de vraag centraal welke zorg wel en welke niet in
het basispakket thuishoort. In dat kader is gesproken over de vraag of bepaalde (groepen)
geneesmiddelen in het basispakket thuishoren. Naar aanleiding van signalen is hierbij ook
gesproken over vitaminen, mineralen en paracetamol. Dit heeft geresulteerd in een adviesaanvraag
over deze middelen aan het Zorginstituut.
In zijn conceptadvies – dat nu voor consultatie is rondgestuurd – heeft het Zorginstituut gekozen
voor een genuanceerde benadering waarbij het Zorginstituut vier categorieën onderscheidt. Voor
de middelen waarvoor een alternatief is in de vrije verkoop en de middelen waarvoor geen
alternatief is in de vrije verkoop maar die relatief goedkoop zijn adviseert het Zorginstituut
uitstroom. Voor de middelen waarvoor geen alternatief is in de vrije verkoop en relatief duur zijn
en voor de injectievloeistoffen adviseert het Zorginstituut handhaving in GVS.
Ik wacht het definitieve advies van het Zorginstituut af (naar verwachting medio december) en zal
op basis daarvan besluiten. Zoals gebruikelijk wordt u hierover in het voorjaar geïnformeerd ter
voorbereiding van het overleg over het pakket.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over waar de aanscherping van de Wet
geneesmiddelenprijzen blijft.
Het Kamerlid Kuzu heeft in 2014 een initatiefwetsvoorstel ingediend tot wijziging van de Wet
geneesmiddelenprijzen (WGP). De Raad van State en verscheidene fracties hebben hier een aantal
vragen en kanttekeningen bij geplaatst. Ondanks dat het Kamerlid Van Dijk in oktober 2015
aankondigde de positie als eerste verdediger van dit wetsvoorstel te zullen overnemen, zijn de
openstaande vragen tot op heden niet beantwoord. Tot die tijd ben ik niet voornemens de WGP te
veranderen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) waarom de minister individuele
artsenbezoekers niet stopt.
Contact tussen artsen en industrie over de toepassing van (nieuwe) geneesmiddelen is niet per
definitie slecht. Het is van belang dat artsen beschikken over de vereiste kennis over de medische
toepassing van het betreffende geneesmiddel. Daartoe zijn naast de artsenbezoeker ook andere
bronnen van informatie beschikbaar. De verstrekte informatie mag echter geen
verkoopbevorderend doel hebben. Hierbij geldt dat de juistheid van de informatie die verstrekt
wordt én de integriteit van de betrokken arts en artsbezoeker voorop staan. De Inspectie voor de
Gezondheidszorg bewaakt dit ook, zoals staat vermeld in de Beleidsregels gunstbetoon
Geneesmiddelenwet.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over het niet openbaar maken van
prijsonderhandelingen.
Bij elke onderhandeling is het mijn inzet om zoveel mogelijk transparantie te bedingen. Het
openbaar maken van de prijsonderhandelingen is echter niet mogelijk. Fabrikanten willen namelijk
zonder vertrouwelijke afspraken hun prijzen niet substantieel verlagen. Die vertrouwelijkheid van
de arrangementen is de keerzijde van dit effectieve instrument om de nieuwe middelen tegen
betaalbare prijzen beschikbaar te maken. Het alternatief is dat ik de middelen tegen te hoge
prijzen toelaat tot het pakket of helemaal niet toelaat tot het pakket. Voor de keuze gesteld of ik
voor de premiebetaler de kosten naar beneden kan krijgen en voor de patiënt dit geneesmiddel in
het pakket kan krijgen of houden, maar niet transparant kan zijn over de resultaten of andersom,
dan kies ik voor het eerste.
Ik heb u in juni een brief gestuurd waarin ik op macroniveau meer inzicht geef in de potentiële
resultaten van de op dit moment lopende arrangementen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over de bereidheid om de duur van patenten
in Europa aan de orde te stellen.
Ik heb tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap een grondige discussie met mijn EU-collega’s
gevoerd over de wenselijke maar ook onwenselijke effecten van aanvullende
beschermingsmechanismen specifiek voor geneesmiddelen (die de duur van het basispatent

kunnen verlengen). Dit heeft er toe geleid dat Europese acties op dit terrein zijn vastgelegd in de
afgelopen juni bereikte raadsconclusies. Zo zal de Europese Commissie onderzoek doen naar de
gevolgen van deze mechanismen op de toegankelijkheid, beschikbaarheid en innovatie van
geneesmiddelen in Europa. Een vergelijkbaar onderzoek zal ik zelf ook laten uitvoeren samen met
het ministerie van Economische Zaken. Ik heb dit onderwerp dus al aan de orde gesteld en er volgt
nu ook actie op.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over het idee om geen of korter patent te
geven op medicijnen die op onze universiteiten ontwikkeld zijn.
Ten eerste merk ik op dat het basispatent van 20 jaar wordt verstrekt op basis van mondiale
afspraken, en dat dit niet zo maar door mij ingeperkt kan worden. Wel wil ik afspraken maken over
wat publieke investeringen in onderzoek kunnen betekenen voor de uiteindelijke prijs van een
product. Dit kan door bijvoorbeeld voorafgaand afspraken te maken over wie het intellectueel
eigendom beheert van een uitvinding. Ook kan wat mij betreft worden bekeken hoe publiek gedane
investeringen dan wel kunnen terugvloeien naar de algemene middelen in geval van succesvolle
introductie van een product dan wel leiden tot een (lagere) prijs.
Ook is het belangrijk om aan de publieke investeringen voorwaarden te stellen over de
transparantie van onder andere de R&D investeringen en de kostenopbouw.
Dergelijke elementen zijn ook onderdeel van de adviesaanvraag die ik eerder dit jaar bij de Raad
voor Volksgezondheid en Samenleving heb gedaan. Centrale vraagstelling hier is om ruimte te
scheppen voor nieuwe ideeën en modellen om geneesmiddelen te ontwikkelen en op de markt te
brengen. Daarbij dient het gehele traject van de ontwikkeling van een geneesmiddel onder de loep
te worden genomen: van fundamenteel onderzoek tot en met de toepassing in de dagelijkse
praktijk.
Het antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over een relatie tussen de sluiting van
verzorgingshuizen en de opnamen van ouderen op een SEH.
Gezien de veelheid van factoren die ten grondslag kunnen liggen aan een SEH opname, is een
nadere duiding of kwantificering niet mogelijk.
De trend is dat mensen langer thuis blijven wonen, zij maakten deze keuze al ruim voor de
hervormingen in de langdurige zorg. Het beleid sluit hierop aan. Het aantal plaatsen in
verzorgingshuizen is in de periode 1980 tot 2010 gedaald van 150.000 naar 84.000. Het aantal 80plussers is in dezelfde periode verdubbeld.
Deze verschuivende voorkeuren bij ouder wordende mensen en het feit dat zij in aantal toenemen
hebben invloed op het aantal ouderen dat de SEH bezoekt. Ook deze trend is al jaren gaande.
Zoals ik u in de brief ‘Aanpak acute zorg’ van 5 oktober jongstleden heb laten weten, is het
belangrijk dat de partijen in de verschillende acute zorgregio’s zelf bekijken wat de problemen in
hun regio zijn en welke acties door wie in gang moeten worden gezet. Ik ondersteun het veld hier
op verschillende manieren bij. Voor de maatregelen die ik tref verwijs ik graag naar
bovengenoemde brief en de Kamerbrief over de arbeidsmarkt in de zorg van 4 november
jongstleden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over de vraag om ervoor te zorgen dat geld
niet naar reclame, bureaucratie en consultants gaat, maar naar zorgverleners.
Deze kosten vallen onder het eigen beleid van zorgverzekeraars. Zij financieren deze kosten met
hun nominale premie. Als een zorgverzekeraar hieraan te veel uitgeeft levert dat hem een
concurrentienadeel op in termen van een hogere premie. Overigens gaat het hierbij om een relatief
klein deel van de uitgaven. De totale bedrijfskosten bedragen 3,5% van de zorgkosten hetgeen
lager is dan ten tijde van het ziekenfonds. Hiervan zijn reclamekosten 0,1% - ca € 35 miljoen
(bron: transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2015 zoals door individuele
zorgverzekeraars gepresenteerd op hun website). Ik ben niet van plan mijn beleid hierop aan te
passen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over de toegang tot de Wlz naar aanleiding
van de mevrouw van 97 die geen indicatie krijgt voor de Wlz.

Mensen moeten de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Behalve uit de Wet
langdurige zorg (Wlz) kan ook vanuit de Zvw en de Wmo 2015 voor cliënten met een levenslange
en levensbrede zorg- en ondersteuningsvraag passende zorg en hulp worden georganiseerd in de
eigen omgeving van de cliënt.
Het CIZ voert de indicatiestelling voor de Wlz uit op een onafhankelijke en uniforme wijze. Relevant
daarbij is dat sprake moet zijn van permanent toezicht en/of 24 uur per dag zorg in de nabijheid
ter voorkoming van onevenredig nadeel als dat toezicht of die 24-uurszorg niet beschikbaar is.
Als een cliënt volgens CIZ niet voldoet aan de toegangscriteria voor de Wlz, zoals blijkbaar in het
voorbeeld van mevrouw Leijten, kan (levenslange en levensbrede) zorg vanuit de
Zorgverzekeringswet aan de orde zijn. De wijkverpleegkundige beoordeelt welke zorg een cliënt
nodig heeft, afgestemd op de individuele situatie van de cliënt. Dat kan ook niet-planbare zorg zijn
die gedurende 24 uur per dag oproepbaar is.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van Gerven (SP) over voldoende tandartsen.
De Nederlandse Zorgautoriteit geeft aan dat er geen indicatie is van verminderde toegankelijkheid
in de mondzorg en zal dit komende jaren blijven volgen. Hieruit concludeer ik dat patiënten geen
tekorten ervaren.
Volgens de Dienst Uitvoering Onderwijs zijn in studiejaar 2014/2015 245 tandartsen afgestudeerd
(cijfers over studiejaar 2015/2016 worden in de loop van 2017 bekend). Dit is anderhalf keer
zoveel ten opzichte van het aantal afgestudeerde tandartsen in 2008/2009: 167. In studiejaar
2014/2015 zijn 173 mondhygiënisten afgestudeerd. In 2008/2009 waren dit er 200.
Volgens de Staat van de Volksgezondheid en Zorg zijn er 7.855 tandartsen werkzaam in
Nederland. In de sector werken naar schatting 3.300-3.400 mondhygiënisten.
Op 16 maart 2012 (Kamerstukken II, 2011-2012, 32 620, nr. 57.) heeft het kabinet aan de
Tweede Kamer geschreven dat wordt ingezet op taakherschikking in plaats van op het opleiden van
meer tandartsen. De inzet op taakherschikking past in het kabinetsbeleid van de juiste
zorgverlener op de juiste plaats. In mijn brief van 7 juni jl. (Kamerstuk 32 620, nr. 173) heb ik
aangegeven dat ik voornemens ben om in het kader van de taakherschikking via het
experimenteerartikel in de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (artikel 36a)
zelfstandige bevoegdheid toe te kennen aan de mondhygiënisten op hun deskundigheidsgebied.
Hiermee krijgen mondhygiënisten meer gelegenheid om hun expertise op het gebied van de
mondzorg in te zetten (dagelijkse ‘onderhouds’ mondzorg) en krijgen tandartsen meer tijd voor
werkzaamheden die een academische opleiding vereisen.
Ik zet niet in op het aantrekken van tandartsen uit het buitenland. Als tandartsen uit het buitenland
zich in Nederland willen vestigen dienen zij aan de kwaliteitscriteria te voldoen die aan dit beroep
worden gesteld als BIG-geregistreerd beroep.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Leijten (SP) over de arbeidsmarkteffecten van de
bezuinigingen, waaronder de WW en bijstand.
Vanaf het begin van deze kabinetsperiode is expliciet gemaakt dat de Hervorming van de
Langdurige Zorg gevolgen zou hebben voor de arbeidsmarkt. Wij hebben de arbeidsmarkteffecten
van de transities vanaf het begin, samen met sociale partners, nauwlettend in de gaten gehouden
via arbeidsmarkteffectrapportages, de monitor sectorplannen en het onderzoeksprogramma
arbeidsmarkt zorg en welzijn. Over de uitkomsten van deze onderzoeken hebben wij u in de
verschillende arbeidsmarktbrieven geïnformeerd. Voor de meest recente inzichten in de
arbeidsmarktgevolgen voor de WW verwijzen de minister en ik naar onze brief ‘arbeidsmarkt zorg:
herstel na moeilijke jaren’ van 4 november 2016. In de toekomst zullen er 35.000 tot 126.000
meer banen in de zorg zijn vergeleken met 2015.

Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters (VVD) over het gaan ingrijpen van de
staatssecretaris bij verpleeghuizen waar bestuurders tekort schieten.
Op 31 oktober jl. heb ik uw Kamer een brief gestuurd met als titel “Kwaliteit verpleeghuizen;
verbetering bij risicovolle verpleeghuizen zichtbaar”. Daaruit blijkt dat in de afgelopen maanden
zowel door de betrokken zorginstellingen, als door de Inspectie voor de Gezondheidszorg grote
inspanningen zijn geleverd met het oog op noodzakelijke verbeteringen. Het is van belang dat de
instellingen deze ontwikkeling kunnen borgen voor de toekomst.
In deze en eerdere brieven heb ik aangegeven dat de verbetering van de verpleeghuiszorg in het
programma Waardigheid en Trots drie sporen kent:

Spoor 1: Stimuleren vernieuwing en normen nieuwe praktijk, waarin kwaliteit
van leven voor de cliënten centraal staat


Spoor 2: Basisveiligheid op orde



Spoor 3: Interventie bij aanbieders die niet aan de norm voldoen

Wat betreft dat laatste zal de IGZ op basis van vernieuwd risicotoezicht vinger aan de pols houden.
Onderkend moet worden dat sommige problemen soms langere adem vergen dan een quick fix.
In de brief aan uw Kamer “Goede zorg vraagt goed bestuur” (Kamerstuk 32012, nr. 35) is het
beleidskader weergegeven wat goed bestuur is en hoe noodzakelijk dat is om goede zorg te
realiseren. Belangrijk hierbij is dat de zorgsector zelf verantwoordelijkheid neemt, zoals is
neergelegd in de ‘governancecode’.
De bestuurder is eindverantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid van de zorgverlening.
Wanneer bestuurders hun eindverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de zorg niet nemen of
waarmaken dan dienen zij daarop te worden aangesproken. De Raad van Toezicht is werkgever
van de Raad van Bestuur en in die hoedanigheid ook verantwoordelijk voor het functioneren,
benoemen en ontslaan van leden van de Raad van Bestuur. Het is aan de Raad van Toezicht om te
beoordelen of een bestuurder moet blijven of niet. In mijn brief van 31 oktober “Kwaliteit
verpleeghuizen; verbeteringen bij risicovolle verpleeghuizen zichtbaar” heb ik beschreven dat er in
een aantal gevallen bestuurswisselingen hebben plaatsgevonden.
De wijze waarop de IGZ toezicht houdt op het bestuur, is in het kader voor het toezicht op “Goed
bestuur” (06-07-2016) gezamenlijk met de Nederlandse Zorgautoriteit uitgewerkt. Door middel van
een aanwijzing kan de minister een aanwijzing geven. Sinds 1 januari 2016 is deze bevoegdheid
rechtstreeks gemandateerd aan de IGZ. Zij kan daarmee een zorgaanbieder opdragen wat er
specifiek verbeterd moet worden en in het uiterste geval ingrijpen in de samenstelling van het
bestuur. Het ingrijpen van de IGZ kan er bijvoorbeeld op gericht zijn een bestuurder in de Raad
van Bestuur bij te laten plaatsen. Dit kan wanneer de IGZ constateert dat het bestuur onvoldoende
in staat is de kwaliteit van zorg te waarborgen. De IGZ kan de aanwijzingsbevoegdheid ook
gebruiken om de Raad van Toezicht te bewegen om een bestuurder te doen vervangen. De Raad
van Toezicht is immers het privaat-rechtelijk verantwoordelijke orgaan.
Als ultimum remedium kan de IGZ als onderdeel van de handhavingsinterventies een last onder
dwangsom of een last onder bestuursdwang inzetten.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters over het weren van slechte bestuurders in de zorg.
Het is primair aan de raden van toezicht om in hun rol als werkgever te zorgen dat er goede
bestuurders worden aangesteld. Ook zullen zij bij slecht functioneren niet moeten schromen om
gebruik te maken van hun bevoegdheden om in te grijpen. Daar waar een duidelijke link is tussen
de wijze van besturing en de kwaliteit en rechtmatigheid van de zorg zullen respectievelijk de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) passende
maatregelen nemen. Daarbij hanteren de NZa en de IGZ een gezamenlijk kader voor toezicht op
goed bestuur. In het uiterste geval kan de IGZ een aanwijzing te geven om een bestuurder te
vervangen.

Om de professionaliteit van bestuurders en toezichthouders in de zorg blijvend te stimuleren
ondersteun ik ook de accreditatietrajecten van de beroepsverenigingen van bestuurders en
toezichthouders (respectievelijk de NVZD en de NVTZ). Vanaf volgend jaar hanteert de NVZD
hiervoor ook een openbaar register, waardoor zichtbaar is voor iedereen welke bestuurders zijn
geaccrediteerd. Ook de NVTZ start met accreditatie van de toezichthouders. Momenteel zijn er
ruim 100 bestuurders geaccrediteerd. Voor toezichthouders geldt dat tot aan 2020 een landelijk
dekkend accreditatiesysteem door de NVTZ wordt opgezet waarbij hun ambitie is dat uiteindelijk
alle toezichthoudende organen er aan deelnemen. Uiteindelijk zal de bestuurder en toezichthouder
worden getoetst op kwaliteiten die van belang zijn om zorgorganisaties goed te kunnen besturen of
toezicht daarop te houden.
Wat betreft bestuursverboden het volgende. We kennen het civielrechtelijk bestuursverbod dat
door de rechter kan worden opgelegd bij faillissementen die het gevolg zijn van wanbestuur. Een
bestuurder kan daarbij voor maximaal 5 jaar worden verboden om het vak van bestuurder uit te
oefenen. Daarnaast is er voor stichtingen een aparte wettelijk ontslagprocedure. Iedere
belanghebbende of het Openbaar Ministerie kan de rechtbank verzoeken een bestuurder van een
stichting te ontslaan als die bestuurder ofwel in strijd handelt met de wet of de statuten, ofwel zich
schuldig maakt aan wanbeheer. Ook hier geldt een maximaal bestuursverbod van 5 jaar. Ik acht
deze bestaande wettelijke voorzieningen toereikend.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters (VVD) of er op meerdere locaties plascontracten
worden gesloten.
Kwetsbare ouderen die wonen in een verpleeghuis moeten er op kunnen vertrouwen dat zij daar
veilig zijn en naar hen wordt geluisterd, door professionals die de ruimte hebben om te doen wat
de cliënt wil. Zeker bij aspecten zoals toiletgang die zeer bepalend zijn voor de kwaliteit van leven
en het zelfrespect van de cliënt. Kern is dat goede en wederzijdse afspraken worden gemaakt
(meestal met verwanten) wat in het individuele geval de best passende zorg is. Het eenzijdig
‘regelen’ wanneer de toiletgang ‘mag’ past daarbij niet. De Inspectie voor de Gezondheidszorg ziet
hier in haar toezicht op toe.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters (VVD) over het op orde zijn van medicatieveiligheid
conform het verzoek in de motie Potters.
Op 6 juli jl. heeft lid Potters in een motie gevraagd er zorg voor te dragen dat in ieder geval de
medicatieveiligheid bij de elf zorgaanbieders die in categorie 1 van de IGZ-lijst stonden, voor het
einde van de zomer op orde is.
In mijn reactie op die motie heb ik aangegeven dat uiteraard de aanbieders zelf verantwoordelijk
zijn voor de kwaliteit van zorg en de IGZ daar toezicht op houdt.
In mijn brief van 31 oktober jl. “Kwaliteit verpleeghuizen: verbetering bij risicovolle verpleeghuizen
zichtbaar” heb ik aangegeven dat bij 8 van de betreffende aanbieders de medicatieveiligheid
inmiddels op orde is, dat bij 3 aanbieders de medicatieveiligheid onderdeel is van reeds lopende
maatregelen. Bij de drie aanbieders waarbij een maatregel geldt is concreet aangegeven welke
verbeteringen binnen welke termijn gerealiseerd dienen te worden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters (VVD) over het overschot dat gemeenten in 2015
hebben voor het sociaal domein.
De cijfers die gemeenten hebben aangeleverd over het sociaal domein in 2015 vragen om een
nadere analyse.
Zoals aangekondigd in de brief van 7 november jl. zal ik samen met BZK, SZW en de VNG een
nader onderzoek laten doen om een beter beeld te krijgen van de cijfers en de verklaringen voor
de onderbesteding. Het streven is eind januari over de resultaten van het nader onderzoek te
beschikken. Los van de budgetten dienen gemeenten volgens de WMO passende voorzieningen te
bieden voor inwoners die dat nodig hebben. Daarop zien zowel de gemeenteraad als ik – vanuit
ieders verantwoordelijkheid - toe.

Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters (VVD) of juist niet iedereen erbij gebaat is dat
ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen omdat zij dit zelf graag willen.
Ik deel de opvatting van lid Potters dat iedereen, en niet alleen ouderen, erbij gebaat is om zo lang
mogelijk zelfstandig te wonen. De maatschappelijk trend is ook sinds 1980 zichtbaar. De
hervorming van de langdurige zorg ondersteunt deze trend, bijvoorbeeld doordat gemeenten
daarmee de opdracht hebben gekregen om mensen met een lichte ondersteuningsvraag maatwerk
te leveren in de eigen woon- en leefomgeving. Soms gaat dat zelfstandig wonen echter niet meer.
Dan is er recht op zorg op grond van de Wet langdurige zorg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters (VVD) over verontruste geluiden rond het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg.
In mijn brief van 31 oktober jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van het
kwaliteitskader. Het Zorginstituut wendt op dit moment zijn doorzettingsmacht aan en heeft de
regierol op zich genomen bij het vaststellen van een nieuw kwaliteitskader voor de
verpleeghuiszorg. Het Zorginstituut heeft de ambitie uitgesproken om op 1 januari aanstaande een
eerste kwaliteitskader op te leveren waarin in ieder geval de personeelsleidraad, basisveiligheid en
indicatoren daarvoor een plek krijgen.
We zitten nu in de fase dat dit kwaliteitskader wordt uitgewerkt; daar wil ik het Zorginstituut ook
de ruimte voor geven.
Ik vertrouw erop dat het Zorginstituut het proces rond, en de inhoud van het kwaliteitskader goed
regisseert zodat er uiteindelijk een gedragen kwaliteitskader ligt.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Potters (VVD) of de gemeenten, mede gelet op de lagere
uitgaven in 2015, wel voldoende maatwerk leveren.
Gemeenten zijn erin geslaagd cliënten in het overgangsjaar continuïteit van zorg en ondersteuning
te bieden; mensen die aangewezen zijn op zorg en ondersteuning krijgen die ook. Daarbij moet
ook maatwerk worden geleverd, waarbij wordt aangesloten op de kenmerken van de persoon en
diens situatie. In het kader van de ontwikkelagenda ‘Volwaardig meedoen’ hebben gemeenten en
cliëntorganisaties met elkaar vastgesteld dat de goede weg is ingeslagen maar dat het bieden van
‘levensbreed maatwerk’ – dus niet alleen zorg en ondersteuning, maar ook werk en inkomen – nog
verder verbeterd kan worden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Rutte (VVD) over het opnemen van meerjarige contracten
gericht op zorg dichtbij huis en e-health in de voorbereidingen van een eventueel nieuw
hoofdlijnenakkoord.
Ik onderstreep het belang van meerjarige contracten voor zorg dichtbij huis en e-health als
daarmee een samenwerkingsverband wordt aangegaan waarin de gestelde doelen over meerdere
jaren worden uitgevoerd. Overigens blijft het ook belangrijk dat nieuwkomers gecontracteerd
kunnen worden. Het lijkt mij dan ook wenselijk dat de activiteiten op dit gebied worden voortgezet
door verzekeraars en zorgaanbieders. Vanzelfsprekend spreek ik met diverse partijen over
eventuele nieuwe hoofdlijnenakkoorden, maar het is formeel aan een nieuw kabinet hoe het met
deze onderwerpen om wil gaan en of deze onderwerpen een plaats kunnen krijgen in eventuele
nieuwe bestuurlijke hoofdlijnenakkoorden. Ten aanzien van het jaar 2018 heb ik in het AO
Zorgverzekeringswet aangegeven in gesprek te gaan met partijen over het verlengen van de
bestuurlijke afspraken. De genoemde onderwerpen zal ik in die gesprekken meenemen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Rutte (VVD) over het wegnemen van barrières om de
specialist ouderengeneeskunde een vaste plek te geven in de eerste lijn is als volgt.
Eerder dit jaar is door VWS met de beroepsverenigingen Verenso en Landelijke Huisartsen
Vereniging, met Zorgverzekeraars Nederland en met CIZ gesproken over de belemmeringen voor
de inzet van de specialist ouderengeneeskunde in de wijk. Dit heeft geleid tot verduidelijking van
de bekostiging, zorginkoop en indicatiestelling binnen de subsidieregeling extramurale behandeling
vanaf 2017. Vanaf 2017 sluit de bekostiging en indicatiestelling aan op de zorgmodules die Verenso
en LHV hebben afgesproken in een samenwerkingsconvenant

(https://www.lhv.nl/actueel/nieuws/nieuw-handreiking-samenwerking-huisarts-specialistouderengeneeskunde).
Vanaf 2017 wordt het tevens mogelijk dat ook specialisten ouderengeneeskunde die niet in dienst
zijn van een verpleeghuis in de wijk kunnen worden ingezet. Vanaf 2017 kan, naast behandeling
door instellingsartsen, behandeling vanuit een samenwerkingsverband van ambulant werkende
specialisten ouderengeneeskunde ook in aanmerking komen voor subsidie. In alle gevallen geldt
dat een specialist ouderengeneeskunde uitsluitend kan behandelen op verwijzing van de huisarts.
De financiering van de specialist ouderengeneeskunde vanuit een subsidieregeling betreft een
tijdelijke situatie. De positionering van de specialist ouderengeneeskunde in de eerstelijn maakt
onderdeel uit van een pakketadvies dat de minister en ik hebben gevraagd aan het Zorginstituut.
Het advies ‘Extramurale behandeling ontleed: De zorg door Specialist ouderengeneeskunde, Arts
voor verstandelijk gehandicapten en andere zorgverleners binnen de Zvw’ heb ik eind vorige week
ontvangen van het Zorginstituut. Het Zorginstituut heeft het advies inmiddels openbaar gemaakt
op haar website (https://www.zorginstituutnederland.nl/binaries/content/documents/zinlwww/documenten/publicaties/rapporten-en-standpunten/2016/1610-extramurale-behandelingontleed/Extramurale+behandeling+ontleed.pdf). De minister en ik gaan dit pakketadvies nu
grondig bestuderen en ik zal u onze beleidsreactie daarna toesturen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Arno Rutte (VVD) over medische zorgevaluatie als
onderdeel van goede zorg.
Ik deel de opvatting van de heer Rutte dat zorgevaluatie een belangrijk onderdeel is van goede
zorg en deel ook zijn ambitie om dat te realiseren. Om die reden heb ik, mede naar aanleiding van
een amendement van de heer Rutte bij de begrotingsbehandeling 2015, extra geld beschikbaar
gesteld voor zorgevaluatie binnen het ZonMW programma Doelmatigheid. In totaal is binnen dit
programma voor de periode 2016-2018 € 9 miljoen geoormerkt voor zorgevaluatie bij de 30
aandoeningen die centraal staan in de Kwaliteits- en doelmatigheidsagenda, onderdeel van het
hoofdlijnenakkoord in de medisch specialistische zorg. Uiteindelijk moet zorgevaluatie een
standaard onderdeel zijn van de kwaliteitscyclus.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over structurele financiering voor een
verbreding van de geestelijke verzorging.
Eerder ben ik in een brief naar de Kamer ingegaan op de positie van geestelijke verzorging in het
stelsel van wettelijke verzekeringen. Deze uiteenzetting is nog steeds van toepassing. In deze brief
staat dat verzekeringsprestaties functiegericht zijn omschreven. Dit betekent dat ook geestelijk
verzorgers ingeschakeld mogen worden voor zover dit verzekerde zorg betreft.
Uit het onderzoek dat Agora op mijn verzoek heeft uitgevoerd, bleek in oktober dit jaar dat de
financiering van geestelijke verzorging bij palliatieve zorg nog wel altijd een knelpunt vormt. Met
name in de eerste lijn en bij de vergoeding van specialistische geestelijke verzorging vormt dit een
probleem. Ik heb daarom – zoals ik ook in mijn brief van 3 november jl. aan u heb geschreven –
de beroepsgroep van geestelijke verzorgers, de beroepsgroep van verpleegkundigen en het
Zorginstituut gevraagd hierover met elkaar in gesprek gaan. In de volgende brief over palliatieve
zorg zal ik u over de voortgang informeren.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over het instellen van zorgbuddy’s die
chronisch zieken kunnen helpen bij het vinden van de juiste zorg.
Ik herken het signaal dat mensen onzekerheid kunnen ervaren bij het vinden van de juiste zorg.
Veel mensen nemen daarom graag iemand mee naar bijvoorbeeld een huisarts of specialist. Niet
iedereen heeft iemand uit zijn netwerk beschikbaar. Dan is het fijn als er een vrijwilliger meegaat.
Het is daarom goed dat er nu al ongeveer 450.000 vrijwilligers actief zijn in zorg en welzijn.
Bijvoorbeeld bij patiënten en cliëntenorganisaties. Zij zetten zich in vanuit hun intrinsieke
motivatie. Daarbij past een terughoudende rol van de overheid.
Gemeenten kunnen lokaal hun vrijwilligers wel ondersteunen. Gemeenten moeten daarbij de vraag

beantwoorden of aanvullend op het bestaande vrijwilligersnetwerk nog meer nodig is om in deze
behoefte te voorzien. Gemeenten kunnen in overleg met lokale vrijwilligersorganisaties en
zorginstellingen besluiten zorgbuddy’s te werven en op te leiden.
Er gebeurt daarnaast al veel op het gebied van de curatieve zorg op dit terrein, zoals de “drie
goede vragen”- campagne om te zorgen dat beter gesprek met zorgverleners wordt gevoerd of het
feit dat patiënten het gesprek met hun zorgverlener kunnen opnemen zodat ze het thuis terug
kunnen luisteren. Ook komt er een website die kiezen in de GGz ondersteunt en een campagne om
samen beslissen in ziekenhuizen te stimuleren. Voorts is er extra aandacht voor cliënten met lage
gezondheidsvaardigheden.
Tot slot is de verzekeraar de aangewezen instantie om de verzekerden te helpen bij het vinden van
de juiste zorg. Verzekeraars hebben daarvoor mensen in dienst die desgevraagd verzekerden
helpen de voor hun passende zorg te vinden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over het verzoek om per regio te komen
tot een noodplan voor de acute zorg en meer regie door de minister van VWS.
VWS heeft het initiatief genomen om per regio te bekijken wat nodig is om de organisatie van de
acute zorg met elkaar op orde te krijgen, daarbij zijn alle partijen binnen de acute zorg
(ziekenhuizen, regionale ambulancevoorzieningen, huisartsen, huisartsenposten, verloskundigen,
verzekeraars, aanbieders van herstelzorg en wijkverpleging) betrokken. Het Regionaal Overleg
Acute Zorg (ROAZ) is hierbij het kader. De partijen in de acute zorgregio’s brengen met elkaar in
kaart waar de knelpunten zich voordoen en welke acties door wie in gang gezet moeten worden.
Een overzicht van “witte vlekken” in de landelijke dekking van acute opvangplekken vraag ik aan
de verzekeraars op te leveren begin januari 2017. Tevens heb ik de regio’s al gevraagd een totaal
plan voor de acute zorg op te leveren in mei 2017.
Verzekeraars hebben vanuit hun zorgplicht en hun belang bij zorg op de juiste plaats in de acute
zorgketen een essentiële rol bij het aanpakken van de regionale knelpunten. De regio’s die daar
behoefte hebben aan hebben kunnen ondersteund worden door het VWS-Praktijkteam “Zorg op de
Juiste Plek”.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over een spelverdeler per regio met
doorzettingsmacht die toestemming heeft om mensen direct voor hun zorg bij instellingen te
plaatsen.
De zorgverzekeraar heeft zorgplicht en daarmee moet de zorgverzekeraar ervoor zorgen dat zijn
verzekerden de zorg krijgen die zij nodig hebben. Indien er sprake is van een wachtlijst is het de
taak van de zorgverzekeraar om te bemiddelen naar een zorgaanbieder die wel plek heeft of
aanvullende afspraken te maken met de zorgaanbieder. De verzekeraar is dus de spelverdeler met
doorzettingsmacht.
Wachttijden verschillen per regio. Om daar meer zicht op te krijgen en partijen te helpen onderling
goede afspraken te maken over het verminderen van de wachttijden, wordt er binnenkort onder
regie van VWS in vier regio’s de ggz-keten met in ieder geval vertegenwoordigers van patiënten,
zorgaanbieders en zorgverzekeraars doorlopen. Daarbij wordt in kaart gebracht waar de
doorstroom in de keten beter kan en wat de achterliggende knelpunten zijn. Dit moet leiden tot
een gezamenlijk plan waarin concreet wordt aangegeven hoe de wachttijden regionaal worden
aangepakt.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over tijdig en dichtbij huis geholpen
worden van mensen aan het einde van het jaar.
Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht. Zij moeten voldoende zorg inkopen. Als een verzekerde
om wat voor reden, en niet alleen aan het einde van het jaar, niet terecht kan bij de zorgaanbieder
van zijn voorkeur kan een verzekerde zich wenden tot de zorgverzekeraar voor bemiddeling naar
een andere zorgaanbieder. Als dergelijke situaties zich voordoen, dan verwacht ik van de
zorgaanbieder en verzekeraar dat zij dit goed regelen voor de patiënt, en de patiënt hierin ook
goed faciliteren. Het is niet aanvaardbaar als contracteringsruzies over de rug van de patiënt in de
media worden uitgevochten.

Dit sluit ook aan bij de afspraken over een soepel contracteringsproces en goede communicatie
daarover op het goede moment naar verzekerden (zie mijn brief over de Medisch Specialistische
Zorg, Tweede Kamer 29689 nr. 695). Ik heb betrokken partijen hierover onlangs opnieuw
gesproken, waarbij ze deze afspraken hebben herbevestigd.
De zorgverzekeraar moet ervoor zorgen dat wanneer hij verzekerden bemiddelt naar een ander
ziekenhuis, zij binnen de Treeknormen geholpen kunnen worden. Wanneer de Treeknormen
worden overschreden kan de Nederlandse Zorgautoriteit - indien noodzakelijk handhavingsmaatregelen inzetten. Uiteraard kan een verzekerde zelf besluiten om te wachten als
hij of zij dat liever wil. Bemiddeling naar een andere zorgaanbieder doet de zorgverzekeraar
uiteraard in overleg met de verzekerde.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over of mensen weten welke
zorgverlener ze kunnen kiezen bij hun verzekeringspolis.
De NZa-regeling Informatieverstrekking ziektekostenverzekeraars aan consumenten, TH/NR-007
bepaalt dat als de zorgverzekeraar met gecontracteerde zorgaanbieders werkt, de zorgverzekeraar
(aspirant-)verzekerden moet informeren in een actueel overzicht op de website welke
zorgaanbieders op dat moment per polis zijn gecontracteerd. Het overzicht van gecontracteerde
zorgaanbieders dient tevens informatie te bevatten over de volgende punten:
a) hoe vaak het overzicht van gecontracteerde zorgaanbieders wordt geactualiseerd;
b) wanneer het overzicht voor het laatst is gewijzigd;
c) indien van toepassing, een algemeen toelichtende tekst dat tijdens de overstapperiode nog niet
alle contracten afgesloten zijn en dat alle gecontracteerde zorgaanbieders zodra ze zijn
afgesloten op de website worden geplaatst;
d) voor welke periode de contracten zijn afgesloten.
Als de zorgverzekeraar volumeafspraken of omzetplafonds afspreekt met zorgaanbieders en deze
afspraken mogelijk consequenties hebben voor de verzekerde, vermeldt de zorgverzekeraar per
zorgaanbieder of per soort zorgaanbieder in of bij het genoemde overzicht welke afspraken
gemaakt zijn en welke mogelijke consequenties dit voor de verzekerde kan hebben.
Deze regelgeving verplicht zorgverzekeraars dus om mensen te informeren over welke
zorgverlener ze kunnen kiezen bij hun verzekeringspolis. De NZa houdt toezicht op deze
informatieverstrekking.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over het Actieplan
Geneesmiddelentekorten.
Net als de CDA-fractie vind ik het tegengaan van geneesmiddelentekorten heel belangrijk. Veel van
de voorgestelde punten uit het tienpuntenplan herken ik en zijn ook onderdeel van de lijst van
maatregelen die de door mij ingestelde Werkgroep Geneesmiddelentekorten uitwerkt. Zie daarvoor
de standvanzakenbrief van 23 juni jl. (Kamerstuk 29 477, nr. 389). Daarin staan ruim twintig
maatregelen genoemd die tot doel hebben geneesmiddelentekorten te voorkomen en mochten ze
zich toch voordoen op te lossen. Ik heb u voor het eind van het jaar een brief toegezegd waarin ik
u informeer over de stand van zaken met betrekking tot de diverse maatregelen. Ik zal bij deze
brief uw actieplan betrekken en per onderdeel aangeven welke actie wel en welke niet wordt
overgenomen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over hoe het staat bij de gemeenten na de
gerechtelijke uitspraken over het toekennen van ondersteuning thuis en huishoudelijke hulp?
De uitspraken van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) over huishoudelijk hulp in een aantal
specifieke situaties zijn in de afgelopen periode van een nadere juridische duiding voorzien. Alle
gemeenten zijn daarbij door de staatssecretaris opgeroepen om het lokale beleid in het licht van
deze uitspraken te beoordelen op de noodzaak tot aanpassing. Het is belangrijk dat gemeenten dit
snel doen. Tegelijkertijd vraagt dit ook zorgvuldigheid naar cliënten, waaronder goede eenduidige
communicatie. Het Netwerk Directeuren Sociaal Domein heeft het initiatief genomen, gegeven de
daartoe door gemeenten geuite wens, om in overleg met VNG en VWS gemeenten daarbij te

ondersteunen. De rapportage ‘Wmo 2015 in uitvoering; passend en onderbouwd (lokaal) beleid
hulp bij het huishouden is onlangs verschenen.
(https://vng.nl/onderwerpenindex/maatschappelijke-ondersteuning/wmo-2015/nieuws/passendonderbouwd-beleid-huishoudelijke-hulp-wmo-rapport).
Gemeenten hebben nu handvatten om hun lokale beleid te herijken en waar nodig in
overeenstemming te brengen met de wettelijke kaders en daarover door de CRvB gedane
uitspraken. Het is primair aan de gemeenteraad om het college hierop te controleren. Op het
moment dat gemeenten zich meer dan incidenteel niet aan de wet houden, zal ik niet aarzelen
gebruik te maken van de mogelijkheden die het interbestuurlijk toezicht biedt.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over hoe het staat met de gemeente Katwijk
waar zorggeld op de gemeenteplank is blijven liggen.
Ik neem aan dat Kamerlid Keijzer duidt op de wijze waarop de gemeente Katwijk de Wmo 2015 op
het punt van de schoonmaakhulp heeft vormgegeven en uitgevoerd. In een gesprek met de
verantwoordelijk wethouder van de gemeente Katwijk heb ik expliciet duidelijk gemaakt dat het
gemeentelijk beleid niet voldoet aan de Wmo 2015. De bezwaren richten zich op het ontbreken van
de mogelijkheid van een maatwerkvoorziening bij eenvoudige schoonmaakhulp en de wijze waarop
de bijdrage in de kosten voor cliënten is geregeld. Het college heeft aangegeven de handreiking
van de VNG te willen gebruiken om het beleid in overeenstemming met de wet te herijken. Ik volg
het college daarin op de voet en zal passende maatregelen treffen indien een en ander onverhoopt
niet conform de wet wordt aangepast. Ik zal uw Kamer, gegeven de door het lid Keijzer gestelde
schriftelijke vragen, informeren over de uitkomst.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) of door gemeenten na een melding door een
cliënt ook overal het onderzoek wordt uitgevoerd zoals voorgeschreven in de wet?
De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) draagt de gemeenten op dit onderzoek na
melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning uit te voeren. In het onderzoek
moet minimaal aandacht worden besteed aan de in de wet expliciet benoemde elementen. Het is
primair aan het gemeentebestuur om dit in beleid en uitvoering te borgen en aan de gemeenteraad
om daarop toe te zien. In de onlangs verschenen rapportage ‘Wmo 2015 in uitvoering; passend en
onderbouwd (lokaal) beleid hulp bij het huishouden’
(https://vng.nl/onderwerpenindex/maatschappelijke-ondersteuning/wmo-2015/nieuws/passendonderbouwd-beleid-huishoudelijke-hulp-wmo-rapport) is het belang van dit onderzoek nogmaals
onder de aandacht van gemeenten gebracht.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over het door gemeenten aanpassen van
verordeningen en besluiten zodat het geld dat overblijft wordt besteed aan de zorg.
Mensen die zijn aangewezen op zorg en ondersteuning en deze niet (deels) zelf of met behulp van
hun netwerk kunnen organiseren, moeten deze zorg van gemeenten kunnen krijgen. De Wmo2015
en de Jeugdwet bieden mensen hiertoe de noodzakelijke waarborgen. De regelgeving bepaalt dat
zorg en ondersteuning passend dient te zijn, aan dient te sluiten op de kenmerken van de persoon
en diens situatie. De financiële positie van de gemeente doet hieraan niets af.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over de koppeling tussen het overschot dat
gemeenten in 2015 hebben voor het sociaal domein en de eigen bijdragen die gemeenten vragen.
Er kunnen nog geen conclusies worden getrokken over het overschot van € 1,2 miljard. De cijfers
die gemeenten hebben aangeleverd over het sociaal domein in 2015 vragen om een nadere
analyse. Zoals aangekondigd in de brief van 7 november jl. van de minister van BZK zal ik samen
met BZK, SZW en de VNG een nader onderzoek laten doen naar de cijfers en de verklaringen van
de lagere uitgaven. Het streven is eind januari over de resultaten van het nader onderzoek te
beschikken.
Mensen die in verband met hun zelfredzaamheid en participatie zijn aangewezen op zorg en
ondersteuning op grond van de Wmo 2015, dienen hiervoor ook in aanmerking te komen. Mensen
worden geacht naar draagkracht bij te dragen aan de kosten van die zorg en ondersteuning. Voor
maatwerkvoorzieningen zijn hiertoe regels gesteld in het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015. Ik

constateer dat gemeenten in geval van algemene voorzieningen uitwerking geven aan de het
uitgangspunt om deze laagdrempelig, ook in financiële zin, in te richten.
Daar waar de gemeente bijdraagt aan zorg en ondersteuning van een cliënt, dient deze passend te
zijn, ook in financiële zin. Met het oog hierop verplicht de Wmo 2015 gemeenten tot het doen van
een uitgebreid onderzoek naar de kenmerken van de persoon en zijn situatie. Gemeenten hebben
de verantwoordelijkheid en de instrumenten om tot financieel maatwerk te komen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over de huidige overhead van gemeenten
die voor de oude Wmo 10% van de bestuurskosten zou bedragen.
In het kader van de “oude Wmo” is destijds onderzoek verricht naar de met de uitvoering van
huishoudelijke hulp gemoeide uitvoeringskosten. Deze zijn toentertijd in de periode 2008-2010
geraamd op 10% van het voor huishoudelijke hulp beschikbare budget. Dit betreft echter ook
zaken als het uitvoeren van clienttevredenheidsonderzoek. In het kader van de Wmo 2015 is met
gemeenten één (integraal) macrobudget afgesproken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over mijn bereidheid om puntsgewijs te
reageren op het Hugo Borst manifest.
In mijn brief van 31 oktober “kwaliteit verpleeghuizen: verbetering bij risicovolle verpleeghuizen
zichtbaar” heb ik aangegeven dat de onderwerpen uit het manifest ook doelen zijn die ik nastreef.
In het programma Waardigheid en Trots wordt aan deze onderwerpen gewerkt. Zowel voor de
korte als de langere termijn. Voor de stand van zaken van deze onderwerpen verwijs ik u naar de
voortgangsrapportage bij mijn brief van 4 juli jl., waarover wij op 17 november een Algemeen
Overleg voeren.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over de kwaliteit en kwantiteit van
verpleegkundigen.
In de brief aan de Kamer van 4 november 2016 over de arbeidsmarkt hebben de minister en ik
uitgebreid toelichting gegeven op de (verwachte) arbeidsmarktontwikkelingen en wat er nodig is
om (dreigende) tekorten te voorkomen. Daarnaast wordt er samen met sociale partners gewerkt
aan een update van de toekomstverkenning voor de arbeidsmarkt in de zorg. Daarmee ontstaat
ook een actueel beeld van vraag naar en aanbod van (onder andere) verpleegkundigen tot en met
2020. De uitkomsten van die toekomstverkenning worden, zoals toegezegd in het spoeddebat
kwaliteit verpleeghuizen van 13 oktober, voor de kerst aan uw Kamer verzonden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over de bereidheid de flexibiliteit van het
verenigingsrecht te onderzoeken.
Ik herken het beeld dat een deel van de verenigingen moeite heeft met onder andere de
continuïteit van het verenigingsbestuur. Onder andere Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk
(NOV) en sportkoepel NOC*NSF zetten zich op diverse manieren in op het onderhouden en creëren
van sterke en vitale besturen, bijvoorbeeld binnen het programma bestuurders centraal. De wens
om onderzoek te doen naar flexibiliteit van het verenigingsrecht is mij niet bekend. Ik zal in eerste
instantie met NOV en NOC*NSF bespreken in hoeverre hieraan behoefte is en daarbij nagaan op
welke onderdelen meer flexibiliteit van het verenigingsrecht gewenst is. De uitkomsten van dit
overleg zal ik – met een positieve grondhouding - bespreken met het ministerie van Veiligheid en
Justitie.
Overigens ligt op dit moment het wetsvoorstel Bestuur en toezicht rechtspersonen in de Tweede
Kamer (34 491). Het doel van dit wetsvoorstel is om duidelijker in de wet aan te geven wat de
taken en verantwoordelijkheden zijn van bestuurders en commissarissen bij een vereniging,
stichting, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over het financieren van een
onderzoeksfaciliteit naar positieve gezondheid binnen de gezondheidszorg.
Er is de laatste tijd veel aandacht voor het concept Positieve gezondheid, zowel bij beleidsmakers
als bij zorgprofessionals. Via diverse programma’s van ZonMW zijn er mogelijkheden om

onderzoeksvoorstellen in te dienen. Specifiek voor positieve gezondheid is reeds 220.000 euro
beschikbaar gesteld om in kaart te brengen hoe organisaties dit in de praktijk toepassen en
300.000 euro voor organisaties die een pledge hebben getekend in het kader van Alles is
gezondheid. Het Institute for Positive Health heeft hier ook middelen uit ontvangen en kan ook in
de toekomst op deze programma’s inschrijven. Daarnaast zijn er meerdere partijen die het
onderwerp positieve gezondheid in de praktijk brengen en op de agenda houden. Enkel een bedrag
alloceren naar het Institute for Positive Health zou miskennen dat er ook meerdere initiatieven
bestaan die het verdienen om ondersteund te worden, zoals ook gebeurt via de diverse
programma’s. Ook het programma Alles is Gezondheid stimuleert partijen die positieve gezondheid
in praktijk brengen; zowel in de zorg, de wijk als werk en school. Tenslotte kunnen er de komende
jaren binnen de campagne “Samen beslissen” projecten gefinancierd worden die leiden tot veel
bewuster worden van het belang van samen beslissen over de meest geschikte behandeling voor
de patiënt.
Hiermee wordt reeds een stevige impuls gegeven aan onderzoek naar het breder uitrollen van het
concept van positieve gezondheid binnen de gezondheidszorg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over het concept besluit toegankelijkheid en
de reden waarom de staatssecretaris niet geprobeerd heeft om met partijen waaronder Iederin en
MEE concrete acties uit te werken met een tijdshorizon, zodat echt stappen worden gezet in het
bevorderen van toegankelijkheid.
De roep om toegankelijkheid vanuit de doelgroep is sterk en begrijpelijk. Ik zal en wil daar ook
gehoor aan geven in de aanpak voor de implementatie van het VN Verdrag. De ambitie met
betrekking tot het bevorderen van toegankelijkheid vindt zijn beslag in het plan van aanpak voor
de implementatie. Sinds juli is de kwartiermaker in nauwe samenspraak met onder andere
gemeenten, cliëntorganisaties (waaronder Ieder In en MEE) en bedrijfsleven begonnen met de
vormgeving van het bureau dat ervoor moet zorgen dat door allerlei partijen in onze samenleving
concreet en actief aan de slag wordt gegaan met het dichterbij brengen van een meer
toegankelijke samenleving. Dit bureau zal begin 2017 van start gaan op basis van een concrete
agenda met acties en activiteiten die door de betrokken partijen zullen worden ontplooid.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over de stand van zaken met betrekking tot
de voorleesfunctie op internet en de standaard die daarvoor eenvoudig is in te vullen.
De minister van BZK is verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van overheidswebsites. Bij brief
van 21 juni jl. (TK 32 802 en 26 643 nr. 27) heeft hij u geïnformeerd over de voortgang.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over hoe het staat met het erkennen van
gebarentaal voor doven in relatie tot het VN verdrag.
De gebruikers van de Nederlandse gebarentaal (NGT) hebben behoefte aan het vastleggen van de
taal in regelgeving. Materieel en maatschappelijk wordt NGT echter al erkend en bevorderd in de
samenleving en daarmee voldoet Nederland aan het VN-verdrag. Regelgeving biedt daarom naar
huidig inzicht geen meerwaarde. Er ligt een initiatiefwet, waarvoor het Ministerie van BZK
technische bijstand verleent.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over hoe het staat met het besluit dat de
toegankelijkheid van het openbaar vervoer regelt in relatie tot het VN verdrag.
Het kabinetsbeleid is erop gericht het openbaar vervoer stapsgewijs toegankelijk te maken voor
mensen met een beperking. Over de hele breedte van het openbaar vervoer (trein, bus, tram,
metro, regiotaxi) worden vernieuwingen doorgevoerd, die erop gericht zijn het reizen voor
personen met een beperking gemakkelijker te maken. Daarbij zijn verschillende soorten
beperkingen in beeld: auditief, visueel, verstandelijk en motorisch (waaronder ook mensen met
een rollator of scootmobiel vallen). Een goede samenvatting van het stappenplan dat hiervoor van
rijkswege is vastgelegd, treft uw Kamer aan in het Besluit toegankelijkheid van het openbaar
vervoer, en de daarbij behorende Regeling toegankelijkheid van het openbaar vervoer. Deze
regelgeving is gebaseerd op de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronisch ziekte,
die een speciale regeling voor het openbaar vervoer bevat in paragraaf 4. Deze paragraaf, het

besluit en de regeling, zijn van toepassing op alle soorten van openbaar vervoer, zoals hierboven
opgesomd. De praktische uitvoering van dit beleid vindt zowel centraal (door NS en ProRail) als
decentraal plaats (provincies, stadsregio’s, gemeenten en via de vervoervoorwaarden van de
openbaar vervoerbedrijven). In de vervoervoorwaarden zijn ook regels voor bijvoorbeeld het
gebruik van de scootmobiel vastgelegd.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) of het klopt dat de toegankelijkheidseis in
het bouwbesluit geregeld is en wordt uitgekleed als gevolgd van de omgevingswet.
De toegankelijkheid van gebouwen is geregeld in het Bouwbesluit. In het ontwerp-Besluit
Bouwwerken leefomgeving (BBL) dat tezamen met de andere drie AMvB’s onder de Omgevingswet
voor de voorhangprocedure aan uw Kamer is toegezonden, zijn de bruikbaarheidseisen uit het
Bouwbesluit 2012 gedereguleerd. De toegankelijkheidseisen uit het Bouwbesluit 2012 vormen
echter een uitzondering op deze deregulering en worden één op één overgenomen in het BBL. Dit
vanwege het maatschappelijk belang om toegankelijke gebouwen te hebben in heel Nederland.
De minister van Infrastructuur en Milieu zal met de minister voor Wonen en Rijksdienst voor het
kerstreces over de vier AMvB’s met uw Kamer in gesprek gaan. De inhoudelijke discussie over de
regels in het BBL zullen in dat kader plaats vinden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer of we niet naar een zorgbestuurderssituatie moeten
waar het bestuursverbod niet alleen bij faillissementen maar breder in de zorg geldt.
Het is in eerste instantie aan de raden van toezicht om bestuurders die niet functioneren te
ontslaan. Daarnaast zijn er verschillende bestuursverboden, die niet alleen bij faillissementen
gelden.
Allereerst het civielrechtelijke bestuursverbod dat door de rechter kan worden opgelegd bij
faillissementen die het gevolg zijn van wanbestuur. Een bestuurder kan daarbij voor maximaal 5
jaar worden verboden om het vak van bestuurder uit te oefenen.
Daarnaast is er voor stichtingen een aparte wettelijke ontslagprocedure. Iedere belanghebbende of
het Openbaar Ministerie kan de rechtbank verzoeken een bestuurder van een stichting te ontslaan
als die bestuurder ofwel in strijd handelt met de wet of de statuten, ofwel zich schuldig maakt aan
wanbeheer. Ook hier geldt een maximaal bestuursverbod van 5 jaar.
Beide maatregelen zijn zeer ingrijpend en behoren dus door de rechter te worden opgelegd. Ik acht
deze bestaande wettelijke voorzieningen toereikend.
Daarnaast moeten de maatregelen uit de agenda Goed Bestuur, waarover u in de
voortgangsrapportage van 14 maart jl. bent geïnformeerd, leiden tot goed bestuur. Onder andere
de accreditatie van de zorgbestuurder en toezichthouder is hierin cruciaal. Onderdeel daarvan is de
versterking van het toezicht van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse
Zorgautoriteit op normen van goed van bestuur. Daar waar een direct verband is tussen de
kwaliteit en veiligheid van zorg en de wijze van besturing, kan de IGZ in het uiterste geval een
bestuurder vervangen door er een bestuurder bij te laten plaatsen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Keijzer (CDA) over de cliëntenrechten die voorheen waren
opgenomen in de zogenaamde “Beginselenwet” en nu in de Wet langdurige zorg (Wlz) en het
Besluit langdurige zorg zijn opgenomen.
De rechten uit de concept-Beginselenwet zijn overgenomen in het betreffend besluit. De
veronderstelling van lid Keijzer is juist dat cliënten ook aanspraak kunnen maken op de rechten die
zijn verwoord in het Besluit langdurige zorg en dat het vanuit de rechtspositie van de cliënt geen
verschil maakt als deze rechten in de Wlz zelf staan.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over het toevoegen van goede
betrouwbare informatie in het project van zorgaanbieders, patiënten en zorgverzekeraars om het
goede gesprek te verbeteren.
De Patiëntenfederatie Nederland, Federatie Medisch Specialisten, Verpleegkundigen &
Verzorgenden Nederland, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, Samenwerkende Algemene
Ziekenhuizen, Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra, Samenwerkende
Topklinische opleidingsZiekenhuizen, Zilveren Kruis en CZ groep zijn een project gestart om al

beschikbare informatie te betrekken in het gesprek tussen patiënt en zorgverlener. Het is
onderdeel van het project om beschikbare, begrijpelijke en betrouwbare informatie te gebruiken
richting patiënten. De partijen zetten gezamenlijk in op een verandering van werkwijze zodat
beschikbare keuzehulpen, stappenplannen et cetera. daadwerkelijk meer zullen worden gebruikt.
Dit alles juist om ervoor te zorgen dat Samen Beslissen in de zorg de norm wordt.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over het leveren van meer maatwerk
in de hulpmiddelenzorg.
Naar aanleiding van signalen uit het veld ben ik begin 2016 een Bestuurlijk Overleg gestart met
vertegenwoordigers van patiënten, verpleegkundigen, behandelaren, apothekers, producenten,
leveranciers, zorgverzekeraars, de Nederlandse Zorgautoriteit, Inspectie voor de Geezondheidszorg
en het Zorginstituut om de kwaliteit van de hulpmiddelenzorg voor de patiënt aantoonbaar te
verbeteren. Dit onder het motto; ‘het juiste hulpmiddel bij de juiste patiënt; ‘eenvoudig waar het
kan, ingewikkeld waar dat nodig is’. Alle partijen hebben hun commitment uitgesproken aan de
doelstellingen van het overleg, het tijdspad en de focus op richtlijnen.
Er wordt in drie werkgroepen (stoma-, incontinentie- en diabeteshulpmiddelen) gewerkt aan een
kwaliteitsagenda die partijen zelf zullen uitvoeren. Ik heb deze onderwerpen gekozen omdat ik
hierover de meeste signalen ontving. Deze aanpak en bereikte resultaten kunnen als voorbeeld
dienen voor andere groepen in de hulpmiddelenzorg.
In maart van dit jaar heb ik u geïnformeerd over de eerste resultaten van het Bestuurlijk Overleg
en dat er concrete afspraken zijn gemaakt voor het ontwikkelen en implementeren van richtlijnen.
In september heb ik in het Bestuurlijk Overleg met partijen afgesproken dat bij het maatwerk
wordt uitgegaan van ‘functioneringsgericht voorschrijven’. Dat betekent dat de omstandigheden
van de patiënt worden meegewogen bij de keuze voor een geschikt hulpmiddel en dat de patiënt
bovendien keuze moet hebben tussen adequate oplossingen zonder dat daarbij de doelmatigheid
uit het oog wordt verloren.
Alle werkgroepen hebben de opdracht om tot heldere afspraken te komen in het voorjaar 2017
zodat deze leidend zijn voor de contractafspraken voor 2018.
Het gebruik van categorieën is daarbij ook onderwerp van besluitvorming.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over het centraal stellen van de
zorgvraag van de patiënt bij hulpmiddelen.
In het Bestuurlijk Overleg hulpmiddelen heb ik met partijen afgesproken dat bij het maatwerk
wordt uitgegaan van ‘functioneringsgericht voorschrijven’ wat betekent dat de omstandigheden van
de patiënt leidend zijn bij de keuze voor een adequaat hulpmiddel.
Er is ook besloten dat zoveel mogelijk in richtlijnen en protocollen zorginhoudelijk wordt vastgelegd
wie wanneer bepaalt welke (hulpmiddelen)zorg voor welke patiënt passend is. Deze richtlijnen
dienen tripartiet te worden vastgesteld zodat het Kwaliteitsinstituut ze kan inschrijven in het
register. Vervolgens moeten de verzekeraars zich bij hun inkoopbeleid houden aan deze richtlijnen.
Het vergoedingenbeleid mag daarin geen belemmering vormen zonder de doelmatigheid uit het
oog te verliezen. Dat past ook binnen de zorgplicht die zorgverzekeraars hebben voor
verantwoorde zorg.
Het is dus van het grootste belang dat dit soort zorginhoudelijke standaarden worden ontwikkeld.
Dat gebeurde niet vanzelf en daarom ook dat ik het bestuurlijk overleg hulpmiddelen heb ingesteld
met als belangrijkste opdracht dat er richtlijnen en standaarden komen, waar iedereen zich dan
ook aan moet houden. Een werkwijze op basis van categorieën is ook onderdeel van overleg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (Pvda) over de resultaten van het project
van zorgaanbieders, patiënten en zorgverzekeraars om het goede gesprek te verbeteren.

Sinds het Jaar van de transparantie in 2015 is elk jaar € 5 miljoen beschikbaar voor meer en
betere informatie voor de patiënt. Dit jaar is het thema: Samen beslissen in de de GGz,
Huisartsenzorg en Medisch-specialistische zorg met als doel om Samen beslissen de norm te laten
zijn in de zorg. Recent is door het Kwaliteitsinsituut aan 8 projecten (zie ook:
www.zorginstituutnederland.nl) subsidie toegekend, waaronder bijna € 900.000 aan het project
Duurzame implementatie en opschaling van Samen Beslissen in ziekenhuizen. Het project gaat
over het in de praktijk brengen van al bestaande instrumenten zoals keuzehulpen,
patiëntinformatie en consultkaarten.
De initiatiefnemers beogen in tien ziekenhuizen en twee universitaire medische centra samen met
de patiënt, Samen Beslissen in de praktijk toe te gaan passen. Voor minimaal 24 aandoeningen (2
per ziekenhuis), die onderdeel zijn van de 30 aandoeningen van het Jaar van transparantie,
worden geleerde lessen verspreid en goede voorbeelden gedeeld. Dit doen ze ondermeer door het
trainen van projectteams, afsluiten van inkoopafspraken met zorgverzekeraars en evaluatie. Al in
veel ziekenhuizen zijn trajecten gestart om Samen Beslissen in te voeren; dit project biedt een
goede ondersteuning en stimulans om vanuit een kleinere setting een versnelling op gang te
brengen. De kennis die wordt ontwikkeld over de toepassing van Samen Beslissen wordt
vervolgens ziekenhuisbreed verspreid. Het Kwaliteitsinstituut is positief over het welslagen van het
project omdat het wordt gedragen door zorgaanbieders, patiënten en zorgverzekeraars.
Het project is een initiatief van de Patiëntenfederatie Nederland, Federatie Medisch Specialisten,
Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen,
Samenwerkende Algemene Ziekenhuizen, Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra,
Samenwerkende Topklinische opleidingsZiekenhuizen, Zilveren Kruis en CZ groep. De resultaten
van dit project zullen de komende jaren hun beslag krijgen, het gaat immers ook om een
verandering in de cultuur. De Tweede Kamer wordt op de hoogte gehouden via een rapportage
over alle 8 bovengenoemde projecten.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over het naleven van
kwaliteitsstandaarden bij bloedglucosemeters.
In de werkgroep diabeteshulpmiddelen van het Bestuurlijk Overleg hulpmiddelen dat ik begin 2016
ben gestart, is afgesproken dat breed gedragen richtlijnen moeten leiden tot gepaste zorg voor de
patiënt. Betrokken partijen maken daarom afspraken over 1) de kwaliteit van bloedglucosemeters
en meting en 2) wie wanneer in samenspraak met de patiënt daarin de keuze voor een adequaat
hulpmiddel maakt. Deze tripartiete afspraken zullen vervolgens worden opgenomen in richtlijnen
en protocollen en in de overeenkomsten die partijen met elkaar maken over de invulling van de
hulpmiddelenzorg met betrekking tot diabeteshulpmiddelen. Dit biedt de meeste waarborgen dat
goede en doelmatige zorg hand in hand gaan met maatwerk en keuzemogelijkheden van patiënten.
Een werkwijze op basis van categorieën is ook onderdeel van overleg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over toezicht van de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) op reclame.
Voor wat betreft mogelijk toezicht op de uitgaven aan reclame geldt het volgende.
Zorgverzekeraars zijn private partijen. Uitgaven aan reclame valt onder het eigen beleid van
zorgverzekeraars. Zij financieren deze kosten met hun nominale premie (in 2015 0,1% van
zorguitgaven; bron transparantieoverzichten verzekeraars). Als een zorgverzekeraar te veel
uitgeeft aan reclame, dan levert hem dat een concurrentienadeel op. Toezicht op de omvang en de
bestemming van reclame-uitgaven door verzekeraars acht ik niet wenselijk.
De NZa besteedt in haar toezicht wel aandacht aan de inhoud van reclame-uitingen. De NZa heeft
recentelijk een uitgebreid onderzoek naar risicoselectie gepubliceerd. Daarin komt de NZa tot de
conclusie dat zorgverzekeraars hun reclame-uitingen minder dan in het verleden op specifieke
doelgroepen richten. De NZa zal het thema risicoselectie in haar toezicht blijven meenemen. Ik zal
de NZa vragen in haar eerstvolgende onderzoek naar de inhoud van de reclame mee te nemen of
en zo ja hoeveel aandacht er is voor de kwaliteit van de zorg, samen beslissen en de service van
de zorg.

Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) of zorgverzekeraars niet meer
kunnen communiceren over hun dienstverlening.
Verzekeraars kopen zorg in namens hun verzekerden en handelen declaraties af. Daarbij doen ze
kennis op over de desbetreffende zorg. Zij hebben zicht op de snelheid waarmee verzekerden
ergens geholpen kunnen worden. Ook kunnen ze gebruik maken van algemene
kwaliteitsinformatie.
Ik weet van verzekeraars dat zij via afdelingen voor zorgadvies en bemiddeling deze informatie ook
aan verzekerden verstrekken. Deze afdelingen bemiddelen mensen naar zorgaanbieders waar zij
snel terecht kunnen, adviseren over een second opinion, helpen met het regelen van hulp aan huis,
verstrekken informatie over ziekenhuisprestaties voor bepaalde aandoeningen et cetera. Ter
illustratie: Zilveren Kruis heeft met 46 medewerkers 97.500 klanten bij de zorgbemiddeling en de
zorgregelaar geholpen. Menzis gaf in 2015 met 35 zorgadviseurs aan 85.772 klanten een
zorgadvies en hebben zij 44.411 klanten bemiddeld om sneller zorg te krijgen.
Verzekerden moeten zelf de verzekeraar benaderen voor advies. Privacyregelgeving maakt dat een
verzekeraar niet proactief contact op kan nemen met een verzekerde. Verzekeraars benoemen
deze adviesfunctie regelmatig, om verzekerden hier op te attenderen. Ook via de recent
ontwikkelde zorgverzekeringskaart zullen verzekerden hierop worden geattendeerd.
Deze adviesafdeling is slechts één manier van ondersteuning. Ook via andere kanalen
ondersteunen zorgverzekeraars hun verzekerden bij het vinden van goede zorg, zoals met het
stellen van de juiste vragen bij een doktersbezoek of het regelen van gespreid betalen. En waar de
ene verzekerde alles via apps, communities en internet wil regelen, biedt de andere
zorgverzekeraar ook winkels waar je langs kunt gaan met vragen.
Verzekerden die gebruik maken van deze diensten zijn over het algemeen erg tevreden en zijn
minder geneigd om over te stappen naar een andere zorgverzekeraar. Tegelijkertijd mag de deze
adviesfunctie nog meer onder de aandacht van verzekerden worden gebracht. Het is een
onderwerp waarop verzekeraars zich goed van elkaar kunnen onderscheiden. In mijn contacten
met verzekeraars roep ik hen regelmatig op om ook in hun eigen publieke uitingen hier meer
aandacht aan te besteden
In het kader van de eindejaarscampagne van VWS heb in de afgelopen tijd verzekerden ook zelf op
de mogelijkheid geattendeerd om zich met vragen te wenden tot de verzekeraar.
Ik zal de Nederlandse Zorgautoriteit vragen in haar eerstkomende overzicht van de zorgmarkt
aandacht te besteden aan hoe verschillende verzekeraars deze toch oppakken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) hoe ik erop ga toezien dat de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) kan ingrijpen als er conflicten zijn tussen verzekeraars en
ziekenhuizen.
Per 1 januari 2016 is de transparantieregeling van de NZa van kracht (Regeling TH/NR-005) die
voorschrijft dat zorgverzekeraars hun zorginkoopbeleid en de procedure van de zorginkoop uiterlijk
op 1 april voorafgaand aan het kalenderjaar voor de zorginkoop bekend maken. Bij nalatigheid kan
de NZa hierop handhaven (aanwijzing, last onder dwangsom, boete).
Er zijn daarnaast ook bestuurlijke afspraken in de medisch specialistische zorg gemaakt tussen
vertegenwoordigers van zorgaanbieders en zorgverzekeraars over een meer gestroomlijnd
contracteringsproces. Als onderdeel van deze afspraken monitort de NZa op meerdere
peilmomenten per jaar de voortgang van de contractering. In december brengt de toezichthouder
hierover een rapportage uit. De NZa wacht dus niet tot het moment dat er een conflict is of dreigt.
Meer in het algemeen neemt de NZa signalen van zorgaanbieders en zorgverzekeraars over het
verloop van het contracteerproces serieus en houdt toezicht op de randvoorwaarden waarbinnen
onderhandelingen plaatsvinden, zoals opgenomen in de genoemde regeling. In dat kader voert de
NZa regelmatig gesprekken op brancheniveau om het inkoopproces te monitoren. Ook heeft de

NZa aangeboden om vroeg in het proces te helpen in plaats van pas als een geschil is ontstaan te
worden ingeroepen.
De primaire verantwoordelijkheid voor een goed verlopend contracteerproces en de inhoud van het
contract ligt bij zorgverzekeraars en zorgaanbieders. Als het proces moeilijk verloopt, kunnen
parijen sinds kort gebruik maken van bemiddeling en arbitrage door de 'Onafhankelijke
Geschilleninstantie Zorgcontractering'.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over de vraag welke mogelijkheden
de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft om eerder aan tafel te komen.
Per 1 januari 2016 is de transparantieregeling van de NZa van kracht (Regeling TH/NR-005) die
voorschrijft dat zorgverzekeraars hun zorginkoopbeleid en de procedure van de zorginkoop uiterlijk
op 1 april voorafgaand aan het kalenderjaar voor de zorginkoop bekend maken. Bij nalatigheid kan
de NZa hierop handhaven (aanwijzing, last onder dwangsom, boete).
Er zijn daarnaast ook bestuurlijke afspraken in de medisch specialistische zorg gemaakt tussen
vertegenwoordigers van zorgaanbieders en zorgverzekeraars over een meer gestroomlijnd
contracteringsproces. Als onderdeel van deze afspraken monitort de NZa op meerdere
peilmomenten per jaar de voortgang van de contractering. In december brengt de toezichthouder
hierover een rapportage uit.
Meer in het algemeen neemt de NZa signalen van zorgaanbieders en zorgverzekeraars over het
verloop van het contracteerproces serieus en houdt toezicht op de randvoorwaarden waarbinnen
onderhandelingen in het veld plaatsvinden, zoals opgenomen in de genoemde regeling. In dat
kader voert de NZa regelmatig gesprekken op brancheniveau om het inkoopproces te monitoren.
De NZa wacht dus niet het moment af dat er conflicten zijn of dreigen. De NZa heeft partijen
aangemoedigd om dan contact te zoeken, juist om te voorkomen dat zij pas aanschuiven als er al
een geschil bestaat.
De primaire verantwoordelijkheid voor een goed verlopend contracteerproces en de inhoud van het
contract ligt bij zorgverzekeraars en zorgaanbieders. Als het proces moeilijk verloopt kunnen
partijen sinds kort gebruik maken van bemiddeling en arbitrage door de 'Onafhankelijke
Geschilleninstantie Zorgcontractering'.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over het opnemen in de markscan
door de NZa dat ook wordt ingekocht op de dienstverlening rondom de geleverde zorg en hoe
verzekeraars beloond kunnen worden.
De NZa heeft de zorgplicht van verzekeraars uitgewerkt in verplichtingen en normen in het
Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraar Zvw TH/BR 018. Als afspraken betrekking hebben op de
zorgplicht, dan kan de NZa hieraan in een marktscan aandacht besteden. Zorgverzekeraars zijn vrij
om met zorgaanbieders afspraken te maken over dienstverlening rondom de geleverde zorg. Dat is
ook een onderwerp waarop verzekeraars zich van elkaar kunnen onderscheiden.
Als zij dit in de ogen van verzekerden goed doen, dan worden verzekeraars immers beloond
doordat verzekerden voor hen (blijven) kiezen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over of het mogelijk is om per
gemeente één centraal punt te maken, waar mensen met vragen over zorgkosten en betalingen
heen kunnen.
Het is van belang dat mensen voldoende op de hoogte zijn van de landelijke en gemeentelijke
maatregelen voor zover die voor hen persoonlijk van belang kunnen zijn.
De staatssecretaris en ik blijven daarom – met name via de jaarlijkse najaarscampagne – inzetten
op het informeren van mensen over de specifieke maatregelen ten aanzien van het eigen risico
(bijvoorbeeld over de uitzonderingen op het eigen risico en het aanvragen van de zorgtoeslag). Wij
zullen dat ook dit jaar weer doen met radiospotjes, via social media en ook, net als vorig jaar, door

in het land plekken op te zoeken waar mensen komen die vaak niet goed op de hoogte zijn en hen
dus in de gelegenheid stellen om vragen te stellen. Daarnaast worden mensen op onder andere
www.rijksoverheid.nl gewezen op gemeentelijke collectiviteiten en de rol die gemeenten vervullen.
Gemeenten hebben ook een belangrijke taak bij het verschaffen van informatie over de financiële
gevolgen van de toegekende ondersteuning en de compenserende maatregelen die zij bieden.
Samen met het CAK en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zijn reeds verschillende
acties ingezet die tot een verbeterde informatievoorziening hebben geleid. Om hier een verdere
impuls aan te geven zullen wij met de VNG een werkconferentie organiseren met en voor
gemeenten waarin onder andere de zichtbaarheid en vindbaarheid van het compensatiebeleid aan
de orde komen.
Het behoort tot goede dienstverlening van gemeenten om cliënten adequate, op de persoonlijke
situatie toegesneden, informatie te verschaffen over de kosten voor een cliënt van een voorziening.
Dit kan via één centraal punt binnen een gemeente, maar ook op andere manieren zoals via het
onderzoek (keukentafelgesprek), een vaste contactpersoon of via een wijkteam. Het hoort bij de
competenties van de gespreksvoerder om de cliënt inzicht te geven in de kosten van een algemene
of een maatwerkvoorziening en de overige compenserende maatregelen die geboden worden.
Gemeenten dienen zelf helderheid te bieden aan ingezetenen over de locatie of de persoon waar zij
zich met vragen kunnen melden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over het betrekken van jongeren met
kanker (AYA, Adolescent and Young Adult) bij een pilot over psychosociale zorg rondom kanker.
Over de opzet van een eventuele pilot zijn partijen nog met elkaar in gesprek. Het initiatief komt
van het KWF, namens het Landelijk Overleg Psycho-oncologische Zorg. Daarin zijn diverse partijen
verenigd. Bij de opzet van een eventuele pilot denkt het ministerie van VWS mee en faciliteert
waar nodig de afstemming met de Nederlandse Zorgautoriteit en het Zorginstituut. Ik zal KWF in
contact brengen met AYA, zodat zij met elkaar in gesprek kunnen gaan over de opzet van de pilot.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over het inleveren van
gehoorapparaten bij het overstappen naar een andere verzekeraar.
Bij het overstappen van zorgverzekeraar hoeft een verzekerde zijn hoortoestellen niet in te
leveren.
De meeste zorgverzekeraars verstrekken hoortoestellen in eigendom aan de verzekerde. De
verzekerde is en blijft dan eigenaar van het hoortoestel. Indien een zorgverzekeraar een
hoortoestel in bruikleen verstrekt wordt deze niet meegenomen in het eigen risico. Dat kan
voordeliger zijn als een verzekerde het eigen risico niet voor andere zorg hoeft aan te spreken. Bij
het overstappen naar een andere verzekeraar is afgesproken dat de andere zorgverzekeraar het
hulpmiddel overneemt en dat de overdracht onderling wordt geregeld. De patiënt ondervindt
hiervan dus geen hinder.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over de tolkenvergoeding in de zorg.
Er is momenteel geen algemene tolkenvergoeding in de zorg. Mensen die in Nederland wonen
hebben een eigen verantwoordelijkheid om de Nederlandse taal te kunnen spreken. Er kunnen zich
situaties voordoen bij specifieke doelgroepen waarbij niet verwacht kan worden dat zij de
Nederlandse taal spreken of kunnen voorzien in een (professionele) tolk. Van overheidswege
maken wij drie uitzonderingen, namelijk voor:
o asielzoekers in een asielzoekerscentrum,
o cliënten in de vrouwenopvang
o en slachtoffers van mensenhandel.
De verhoogde instroom van vluchtelingen in het afgelopen jaar heeft ertoe geleid dat er een
versnelde doorstroming uit de opvang voorzieningen is gerealiseerd en asielzoekers dus nu ook
sneller zijn aangewezen op de reguliere zorgvoorzieningen. Van iemand die nog maar korte tijd in
Nederland is, kan niet worden verwacht dat zij/hij de Nederlandse taal voldoende beheerst. Ik ben
daarom voornemens huisartsen tijdelijk te ondersteunen door voor een periode van een half jaar
een (telefonische) tolkvoorziening mogelijk te maken voor statushouders op het moment dat zij in

het reguliere systeem stromen. Gezien de teruglopende instroomcijfers verwacht ik dat deze
voorziening voor maximaal twee jaar nodig zal zijn.
Naast voorzieningen als een tolk, zijn er ook andere middelen beschikbaar om met taalproblemen
om te gaan. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het gebruik van beeldmateriaal, Google translate en de
website huisarts-migrant.nl.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft een schriftelijke reactie aan de Landelijke
Huisartsvereniging (LHV) gegeven over de rol van de inspectie bij de inzet van tolken in de zorg. In
deze brief heeft de inspectie aangegeven dat zij geen rol heeft als het gaat om de financiering van
zorg en de inzet van tolken. Ik sluit mij bij die conclusie aan.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) of een visie op langer leven kan worden
gemaakt, waarin ook wordt ingegaan op de samenwerking tussen
huisartsen/(wijk)verpleegkundigen, gemeenten en zorgverzekeraars en de aansluiting tussen de
Wet maatschappelijke ondersteuning en de Wet langdurige zorg.
Het is inderdaad belangrijk meer en breder aandacht te hebben voor de gevolgen van “langer
leven”. Op het terrein van de zorg loopt al het nodige, met name ten aanzien van meer
samenwerking. Ik verwijs daarvoor naar de brief van de Minister en mij van 8 juli over de zorg
voor kwetsbare ouderen. Voor wat betreft de relatie naar andere beleidsterreinen ben ik graag
bereid met mijn collega’s nader te bezien hoe wij een dergelijke visie vorm zouden kunnen geven.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) over het in kaart brengen van acute
opvangplekken voor ouderen.
Kamerlid Volp noemt onvoldoende acute opvangplekken voor ouderen als een van de mogelijke
oorzaken van de toename van ouderen op spoedeisende hulpen (SEH’s). Dit zal vast juist zijn op
bepaalde plaatsen, maar wat de oorzaken van drukte op de SEH’s zijn en welke acties door wie in
gang moeten worden gezet is echter regionaal verschillend. VWS heeft het initiatief genomen om
per regio te bekijken wat nodig is om de organisatie van de acute zorg met elkaar op orde te
krijgen. Daarbij zijn alle partijen binnen de acute zorg (ziekenhuizen, regionale
ambulancevoorzieningen, huisartsen, huisartsenposten, verloskundigen, verzekeraars, aanbieders
van herstelzorg en wijkverpleging) betrokken. Het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ) is hierbij
het kader. De partijen in de acute zorgregio’s brengen met elkaar in kaart waar de knelpunten zich
voordoen en welke acties door wie in gang gezet moeten worden. Een overzicht van “witte
vlekken” in de landelijke dekking van acute opvangplekken vraag ik aan de verzekeraars op te
leveren begin januari 2017. Tevens heb ik de regio’s al gevraagd een totaal plan voor de acute
zorg op te leveren in mei 2017.
Verzekeraars hebben vanuit hun zorgplicht en hun belang bij zorg op de juiste plaats in de acute
zorgketen een essentiële rol bij het aanpakken van de regionale knelpunten. De regio’s die daar
behoefte hebben aan hebben kunnen ondersteund worden door het VWS-Praktijkteam “Zorg op de
Juiste Plek”.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) over aan wie de subsidie voor het
wetenschappelijk onderbouwen van goede voorbeelden uit de praktijk van de verpleeghuizen
gegeven wordt.
Het gaat ten eerste om een specifiek onderzoeksbudget of -fonds ten behoeve van het
systematisch verzamelen en prioriteren van kennisvragen van de werkvloer. Het amendement
regelt financiering voor onderzoek, zo veel mogelijk uitgevoerd door de professionals uit de sector
zelf, die daarbij ondersteund worden door o.a. universiteiten en hogescholen. Ook NWO/ZonMW
hebben hier op dit moment een rol en middelen voor. Bij de uitwerking ga ik hier op aansluiten.
Ten tweede gaat het om praktische hulp op de werkvloer. Daarvoor dient de kennis uit het
onderzoek in praktisch toepasbare adviezen/best practices voor de praktijk te worden omgezet.
Hierbij is een voorname rol weggelegd voor de beroepsverenigingen van professionals in de
langdurige zorg. Net als in andere onderdelen van de zorg. Ik zal een en ander bespreken met de

betrokken partijen en de Tweede Kamer begin 2017 schriftelijk informeren over de praktische
uitwerking.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) over wat er nodig is om personeel in de
langdurige zorg te behouden en beter toe te rusten.
Het is van groot belang dat organisaties via strategisch personeels- en opleidingsbeleid investeren
in duurzaam inzetbare medewerkers en de toekomstbestendigheid van hun organisatie. Dat vraagt
ook om een gezamenlijke agenda van sociale partners gericht op vernieuwing en om een goede
aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Voorwaarde hiervoor is een scherpe en gedeelde
analyse van de zorgvraag over de domeinen heen en de gevolgen daarvan voor personeel en
opleiden.
De minister en ik ondersteunen sociale partners en het onderwijs op verschillende manieren. De
minister en ik ondersteunen samen met de minister van OCW het Zorgpact, gericht op verbetering
aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt. Tevens ondersteunen de minister en ik RegioPlus, waar
werkgevers op regionaal niveau brancheoverstijgend oplossingen zoeken voor
arbeidsmarktuitdagingen, en het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn. Ook
investeert het kabinet via de sectorplannen zorg stevig in om- en bijscholing van personeel in de
langdurige zorg. Voor een volledig overzicht aan maatregelen verwijs ik u naar de brief
‘Arbeidsmarkt zorg: herstel na moeilijke jaren’ van 4 november 2016.
De komende periode zetten de minister en ik met partijen vol in op een verdere uitwerking van
deze agenda gericht op strategisch arbeidsmarktbeleid in de verschillende domeinen. Voor de kerst
zal ik u rapporteren over de voortgang.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) over de mate waarin instellingen kosten
doorberekenen aan cliënten.
In 2014 heeft de Nederlandse Zorgautoriteit onderzoek gedaan naar instellingen die onterecht
kosten hebben doorberekend aan cliënten. In mijn VSO-brief van 14 oktober 2014 (vergaderjaar
2014-2015, 30597 nr. 468) heb ik uitgebreid antwoord gegeven op de vragen van de fracties over
onterechte betalingen. Gebleken is dat op relatief kleine schaal sprake was van kosten die
onterecht doorberekend zijn aan cliënten. Daarbij was echter in geen enkel geval sprake van opzet
cq. het dekken van tekorten. In alle gevallen zijn dan ook de bedragen gerestitueerd aan cliënten.
Het Zorginstituut heeft, samen met vertegenwoordigers van cliëntorganisaties en zorgaanbieders,
een meer eigentijdse invulling gegeven aan het overzicht van de voorzieningen waar de cliënt bij
verblijf in een instelling gebruik van kan maken. Daarbij wordt gestreefd naar maatwerk, met als
doel het verblijf zoveel mogelijk een ‘thuis’ te laten zijn. Dit staat beschreven in het ‘Wlz-kompas’
van het Zorginstituut.
Parallel hieraan is geïnvesteerd in voorlichting aan cliënten en instellingen over de spelregels. Ook
kunnen cliënten sindsdien bij de NZa melding doen van situaties, waarin volgens hen sprake is van
kosten die onterecht worden doorberekend. De NZa oefent toezicht uit op de uitvoering en zal waar
nodig handhavend optreden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) die in het kader van het belang van de norm
van algemene toegankelijkheid verzoekt om een reactie op de consultatieronde die in het kader
van de concept-Algemene Maatregel van Bestuur toegankelijkheid heeft plaats gevonden.
Net als Kamerlid Volp ben ik van mening dat de ratificatie van het Verdrag voor de rechten van
personen met een beperking een zeer belangrijke stap is. Het komt er nu op aan om serieus werk
te maken van de implementatie van het Verdrag. Ik ben mij ervan bewust dat hieraan groot belang
wordt gehecht door de twee miljoen mensen in Nederland voor wie dit Verdrag direct is bedoeld.
Dat blijkt ook uit de vele reacties die op de concept-AMvB zijn ontvangen. Ik wil daar ook gehoor
aan geven in de aanpak voor de implementatie. De ambitie met betrekking tot het bevorderen van
toegankelijkheid vindt zijn beslag in het plan van aanpak voor de implementatie. Sinds juli is de
kwartiermaker in nauwe samenspraak met onder andere gemeenten, cliëntorganisaties,
bedrijfsleven begonnen met de vormgeving van het bureau dat ervoor moet zorgen dat door

allerlei partijen in onze samenleving concreet en actief aan de slag wordt gegaan met het dichterbij
brengen van een meer toegankelijke samenleving. Dit bureau zal begin 2017 van start gaan op
basis van een concrete agenda met acties en activiteiten die door de betrokken partijen zullen
worden ontplooid.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) over het uitwerken van het afwegingskader
voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand.
De motie van Van Dijk en Bergkamp vraagt om een onderzoek naar een apart afwegingskader voor
toegang tot de Wet langdurige zorg (Wlz) voor kinderen. In de voortgangsrapportage Wet
langdurige zorg van 2 september jongstleden heb ik u geïnformeerd over het starten van
onderzoek. Omdat ik een compleet beeld van de knelpunten rondom toegang tot de Wlz voor
kinderen wenselijk acht, kent het onderzoek een brede insteek en wordt er nauwgezet afgestemd
met de Denktank intensieve kindzorg. Het traject om te komen tot het uitzetten van het onderzoek
heeft daarom langer geduurd dan voorzien. Het onderzoek zal maart 2017 worden afgerond. De
uitkomsten van dit onderzoek en mijn beleidsreactie daarop zal ik u daarna zo spoedig mogelijk
toezenden.
In antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) over de mogelijkheden voor een impuls
voor Huntington-onderzoek.
De ziekte van Huntington is een vreselijke aandoening.
Fundamenteel onderzoek wordt door het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap
gefinancierd via de primaire geldstroom aan universiteiten en mede via onderzoeksprogramma’s
van Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en ZonMw. Daarnaast zijn er ook
diverse andere onderzoeksfondsen. In deze onderzoeksprogramma’s worden onderzoeksprojecten
onafhankelijk beoordeeld op kwaliteit en inhoud. Het is niet aan mij om te beoordelen of dit
onderzoek kansrijk is of kansrijker ten opzichte van andere onderzoeken en ontwikkelingen.
Daarvoor hebben we nu juist experts die alle relevante factoren hierbij betrekken. Dat is de route
voor dergelijke onderzoeksprojecten. Ik ben wel bereid om mijn best te doen om de onderzoekers
te assisteren in het vinden van de juiste fondsen.
De staatssecretaris is bezig met het ontwikkelen van een kennisinfrastructuur voor de langdurige
zorg. Het gaat hierbij om het verwerven van meer kennis om het professionele handelen van de
zorgverleners op de werkvloer te versterken. Het gaat om de ontwikkeling van praktische
handvatten voor de zorg voor mensen met specifieke aandoeningen. Huntington hoort hier
uiteraard bij.
Dat is echter iets anders dan fundamenteel onderzoek naar de oorzaken van een ziekte en naar
een geneesmiddel, daarvoor bestaan bovenstaande onderzoeksprogramma’s.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Volp (PvdA) over hoe de staatssecretaris aankijkt tegen de
zorgen van het veld en mensen met een handicap over de Algemene Maatregel van Bestuur inzake
het VN Verdrag handicap.
De roep om inclusie van mensen met een beperking is sterk en begrijpelijk. Ik zal en wil daar ook
gehoor aan geven in het plan van aanpak voor de implementatie van het VN verdrag, waarin de
ambitie met betrekking tot het bevorderen van toegankelijkheid zijn beslag vindt. Sinds juli is de
kwartiermaker in nauwe samenspraak met onder andere gemeenten, cliëntorganisaties en
bedrijfsleven begonnen met de vormgeving van het bureau dat ervoor moet zorgen dat er door
allerlei partijen in onze samenleving concreet en actief aan de slag wordt gegaan met het dichterbij
brengen van een meer toegankelijke samenleving. Dit bureau zal begin 2017 van start gaan op
basis van een concrete agenda met acties en activiteiten die door de betrokken partijen zullen
worden ontplooid.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Klever (PVV) over het verplicht in loondienst werken van
artsen.
Ik ben van mening dat gelijkgerichtheid tussen ziekenhuisbesturen en medisch specialisten van
groot belang is voor optimalisering van de patiëntenzorg. Dat is ook de reden geweest om in 2015

over te gaan op een systeem van integrale bekostiging in de medisch-specialistische zorg. Daarbij
zijn meerdere modellen van samenwerking tussen bestuur en medisch specialisten mogelijk. Eén
daarvan is het loondienstmodel. Daarnaast is er het samenwerkingsmodel waarin de medisch
specialisten zich verenigen in een medisch-specialistisch bedrijf dat een samenwerkingsafspraak
aangaat met het ziekenhuis. Als derde is er het model waarin specialisten participeren in het
bestuur van het ziekenhuis met de daarbij bijbehorende verantwoordelijkheden en risico’s. Op de
lange duur vind ik het loondienstmodel en het participatiemodel betere condities geven voor
gelijkgerichtheid dan het samenwerkingsmodel.
In 2015 en in 2016 heb ik een subsidieregeling ingesteld om medisch specialisten te faciliteren bij
de overgang naar loondienst. Ik ben voornemens die subsidieregeling te verlengen. Naast die
subsidieregeling heb ik een breder onderzoek uitgezet naar de mogelijkheden om de
doorontwikkeling naar het participatiemodel te bevorderen. Daarbij ben ik overigens van mening,
en dat heb ik ook zo afgesproken met de partijen in het Hoofdlijnenakkoord medischspecialistische zorg, dat er een vrije keuze moet zijn om als medisch specialist te werken in
dienstverband of in het vrije beroep. De keuze voor het vrije beroep of dienstverband moet worden
gemaakt door medisch specialist en instelling op basis van lokale en individuele afwegingen.
De suggestie dat goodwill voor vrijgevestigde specialisten niet hoeft te worden afgekocht na een
overgangsperiode van 10 jaar is juridisch zeer kwetsbaar. In een systeem waarbij nieuwe artsen
onmiddellijk verplicht in loondienst gaan, is de goodwill ook op dat moment (praktisch) waardeloos
geworden: er zijn immers geen potentiële overnemers meer. De fiscale afschrijvingstermijn is in dit
verband irrelevant: het gaat om de economische waarde van de goodwill en die wordt in deze
gedachte onmiddellijk gereduceerd (richting nul). Hierdoor ontstaat ook een risico van claim tegen
staat in verband met eigendomsontneming. Uiteraard is het aan de rechter om te beoordelen of dit
een terechte claim is.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Klever (PVV) over een algemene scorekaart die inzicht
biedt in kwaliteit.
Inzicht in kwaliteit van ziekenhuizen is van groot belang. Om de positie van de patiënt te
verbeteren, is het noodzakelijk om meer betrouwbare en begrijpelijke informatie voor patiënten
beschikbaar te hebben. Informatie op basis waarvan patiënten kunnen kiezen voor een ziekenhuis,
een behandelaar of behandeling. In de afgelopen jaren zijn daarom stappen gezet die
onomkeerbaar leiden tot een betere informatievoorziening voor patiënten in de medischspecialistische zorg.
Er is nu veel meer informatie beschikbaar. De patiënt kan (informatie over) een zorginstelling of
een zorgverlener vinden via KiesBeter, ZorgkaartNederland, www.zkn.nl en www.nvz-

kwaliteitsvenster.nl. De afgelopen jaren is daardoor het volgende gerealiseerd:
-

De patiënt kan deze informatie filteren op relevante kenmerken zoals locatie.

-

De patiënt kan op ZorgkaartNederland ervaringen lezen van andere patiënten met
zorginstellingen en zorgverleners.

-

Het Kwaliteitsinstituut verzamelt over verschillende aandoeningen kwaliteitsgegevens en maakt
deze openbaar.

-

De kwaliteitsinformatie per zorgaanbieder op Zorgkaart is uitgebreid met de transparantieindicatoren, keurmerken en sterftecijfers zodat de bezoekers een completer beeld van de
kwaliteit van zorg krijgen.

-

De NPCF heeft 25 keuzehulpen ontwikkeld voor het kiezen van de beste aanbieders op basis
van de openbare kwaliteitsgegevens.

-

Zorgverzekeraars geven, indien vooraf duidelijk is welke behandeling een patiënt zal
ondergaan, inzicht in de kosten bij een of meerdere zorgaanbieders.

Mensen die informatie zoeken en niet weten waar ze moeten beginnen, vinden op KiesBeter de weg
naar betrouwbare informatie. Daarbij wordt niet overgedaan wat andere partijen al goed hebben
geregeld. De focus blijft komend jaar liggen op nog meer bruikbare informatie voor patiënten.

In de brief ‘Het jaar van de transparantie’ (TK 30620-149, 2 maart 2015) heb ik aangegeven het
niet realistisch te vinden dat één overheidssite antwoord geeft op alle vragen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Klever (PVV) over de voorbereiding van spoedeisende
hulpdiensten op calamiteiten, zoals een meervoudige terroristische aanslag, en de beschikbaarheid
van een landelijke rampzorgcoördinator.
Alle geneeskundige hulpdiensten bereiden zich voor op rampsituaties. Zij hebben daartoe
rampenopvangplannen en oefenen in de koude fase samen met de geneeskundige
hulpverleningsorganisatie in de regio (GHOR) en de regionale overleggen acute zorg (ROAZ) om
zich voor te bereiden op hun taken in de warme fase.
Crises worden gecoördineerd op verschillende opschalingsniveaus: burgemeester (GRIP 1 t/m 3),
voorzitter veiligheidsregio (GRIP 4 en 5) of minister(s)/kabinet (afhankelijk van de crisis en de
toebedeelde bevoegdheden en verantwoordelijkheden). Een crisis kan ook gelijktijdig landelijk en
regionaal worden gecoördineerd, omdat er coördinatie nodig is op meerdere plaatsen en
opschalingsniveaus. De directe hulpverlening op en rond de plaats van het incident valt (bijna)
altijd onder de verantwoordelijkheid van de burgemeester of de voorzitter veiligheidsregio, ook als
de rest van de crisis landelijk wordt gecoördineerd. Dat geldt ook voor de coördinatie van de
geneeskundige hulpverlening.
De minister van VWS heeft specifieke taken en bevoegdheden bij verschillende typen crises op het
terrein van volksgezondheid en zorg, in het bijzonder infectieziekten en zoönosen,
voedselveiligheid, medische producten, nucleaire veiligheid, psychosociale hulpverlening,
gezondheidsonderzoek en inzet van het Calamiteitenhospitaal.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Klever (PVV)of het veld de problemen in de acute
zorgsector zelf moet oplossen en of de Ambulancewet wordt uitgesteld.
VWS heeft het initiatief genomen om per regio te bekijken wat nodig is om de organisatie van de
acute zorg met elkaar op orde te krijgen, daarbij zijn alle partijen binnen de acute zorg
(ziekenhuizen, regionale ambulancevoorzieningen, huisartsen, huisartsenposten, verloskundigen,
verzekeraars, aanbieders van herstelzorg en wijkverpleging) betrokken. Het Regionaal Overleg
Acute Zorg (ROAZ) is hierbij het kader. De partijen in de acute zorgregio’s brengen met elkaar in
kaart waar de knelpunten zich voordoen en welke acties door wie in gang gezet moeten worden.
Een overzicht van “witte vlekken” in de landelijke dekking van acute opvangplekken vraag ik aan
de verzekeraars op te leveren begin januari 2017. Tevens heb ik de regio’s al gevraagd een totaal
plan voor de acute zorg op te leveren in mei 2017.
Verzekeraars hebben vanuit hun zorgplicht en hun belang bij zorg op de juiste plaats in de acute
zorgketen een essentiële rol bij het aanpakken van de regionale knelpunten. De regio’s die daar
behoefte hebben aan hebben kunnen ondersteund worden door het VWS-Praktijkteam “Zorg op de
Juiste Plek”.
Dit staat overigens los van de wetgeving voor ambulancezorg. Die wetgeving gaat
niet over het aantal ambulances of het personeelsbeleid daaromtrent, maar over hoe wordt
bepaald welke organisatie ambulancezorg mag aanbieden en welke eisen aan ambulancezorg
worden gesteld. Ik hoop u nog dit jaar een voorstel van wet toe te sturen ter verlenging van de
huidige Tijdelijke wet ambulancezorg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Klever (PVV) over ongewenst zorgaanbod en de introductie
van innovaties.
Zorginnovaties moeten een meerwaarde hebben ten opzichte van bestaande behandelingen. Het in
de tweede lijn organiseren van wat in feite huisartsenzorg is, zie ook ik niet als innovatie maar als
verspilling. Het is aan zorgverzekeraars om deze zorg niet te contracteren.
Innovaties pas introduceren als effectiviteit bewezen is, belemmert innovatie. Dat wil niet zeggen
dat innovaties niet veilig moeten zijn. Zeker waar het de genoemde voorbeelden van

titaniumpennen en crio-ballonnen betreft, is het belangrijk dat de veiligheid gewaarborgd is.
Voordat dit soort medische hulpmiddelen op de markt komen, moeten ze voldoen aan de wet- en
regelgeving, om de kwaliteit en veiligheid te waarborgen. De FMS (Federatie van Medisch
Specialisten) heeft leidraden ontwikkeld voor een veilige introductie van nieuwe technologieën.
Kamerlid Dijkstra (D66) heeft mij gevraagd naar een reactie op het voorstel voor 1 innovatieve
regio en op welke manier ik nu al initiatieven voor patiëntgerichte innovatie faciliteer.
Het is een groot goed dat patiëntgerichte innovaties overal in het land in regio’s ontwikkeld en
toegepast worden. Landelijke opschaling kan tot stand komen als zorgaanbieders en innovatoren
uit de verschillende regio’s elkaars ervaring gebruiken. We zien in verschillende regio’s
verschillende uitdagingen bij patiënten en zorgprofessionals. Een krimpregio is niet vergelijkbaar
met een stedelijk gebied in de Randstad. In plaats van één innovatieregio zet ik daarom in op de
kennisdeling tussen innovatoren, zoals met het landelijke netwerk zorginnovatie en het startup
netwerk. Anderzijds maak ik ruimte voor lokale proeftuinen en samenwerkingsverbanden, zoals
Innovatieplaats Cure, preventiecoalities en Health Impact Bonds.
Patiëntgerichte innovatie stimuleer ik door de ontwikkeling van een persoonlijke
gezondheidsomgeving (MedMij) door een coalitie onder leiding van de Patiëntenfederatie. Verder
betrekken we patiënten bij de organisatie en invulling van evenementen, zoals de e-health week.
We ondersteunen het ‘Versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling Patiënt en Professional
(VIPP)’ voor de komende drie jaar met 105 miljoen euro. Ook verkennen we de mogelijkheid van
een gemixt gebruikerspanel e-health met zorgprofessionals, zodat zij beter betrokken worden bij
de ontwikkeling van innovaties. De kennis over patiëntbehoefte en de ervaringsdeskundigheid van
patiënten zullen we ook via de kennislijn van het Fast track-initiatief verspreiden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dijkstra (D66) naar de huidige status van de door ons
gestelde e-health doelstellingen uit 2014 en welke stappen we de komende vijf maanden willen
zetten om deze doelstellingen te behalen.
De komende maanden worden tal van initiatieven ingezet of gecontinueerd.
Met ruim 120 organisaties organiseren we van 21 tot en met 27 januari 2017 een nationale ehealthweek voor patiënten en zorgprofessionals. In januari 2017 zal de tender voor het Fast track
initiatief e-health worden uitgeschreven. Hierbij helpen we gezamenlijk met het ministerie van EZ
en Startupdelta innovatieve mkb-bedrijven door middel van het bieden van specifieke benodigde
expertise, het geven van een tijdelijke financiële impuls en het bevorderen van regionale
ecosystemen. De Zorginnovatiewinkel, die inmiddels in Den Haag, Assen en Goes zo’n 35.000
bezoekers geïnformeerd heeft, blijf ik ondersteunen op hun route naar Maastricht en Utrecht. Met
het ministerie van OCW, het Kwaliteitsinstituut en beroepsverenigingen zijn we in gesprek over het
opnemen van e-health in de richtlijnen, in de diverse (basis)opleidingen en bij- & nascholingen.
Onder de vlag van het ‘Informatieberaad’ wordt gewerkt aan het tot stand komen van persoonlijke
gezondheidsomgevingen en het ontsluiten van medische gegevens naar die omgevingen.
Ik investeer 105 miljoen euro om de gegevens elektronisch toegankelijk te maken voor de patiënt
zelf. De patiënt kan ook zelf metingen aan zijn dossier toevoegen en delen met zijn behandelaren.
Dit VIPP traject start in 2017 en wordt eind 2019 afgerond.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dijkstra (D66) over het vrijmaken van € 4 miljoen euro
voor onderzoek naar Huntington.
Het onderzoek naar de ziekte verkeert grotendeels in de fase van experimenteel pre-klinisch
onderzoek. Het beeld dat met een onderzoeksbudget van slechts € 4 miljoen een werkzaam
geneesmiddel kan worden ontwikkeld en naar de patiënt worden gebracht, acht ik daarom niet
realistisch. Klinische studies kosten een veelvoud daarvan om de veiligheid en effectiviteit van een
geneesmiddel aan te tonen.
Ik heb geen innovatiefonds beschikbaar om dergelijk pre-klinisch onderzoek of het benodigde
vervolgonderzoek te financieren. De dekking voor de gevraagde € 4 miljoen is dan ook niet
aanwezig, laat staan voor de benodigde middelen voor klinisch onderzoek. Ik heb uw Kamer wel

eerder laten weten dat ik middelen beschikbaar stel voor een ZonMw-programma Translationeel
onderzoek. In de ZonMw onderzoeksprogramma’s worden onderzoeksprojecten onafhankelijk
beoordeeld op kwaliteit en inhoud. Het is niet aan mij om te beoordelen of dit onderzoek kansrijk is
of kansrijker ten opzichte van andere onderzoeken en ontwikkelingen. Daarvoor hebben we juist
experts die alle relevante factoren hierbij betrekken. Dat is de route voor dergelijke
onderzoeksprojecten. Ik ben wel bereid om mijn best te doen om de onderzoekers te assisteren in
het vinden van de juiste fondsen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dijkstra (D66) om meer effectief gebleken preventieve
zorg te vergoeden, zorgverzekeraars te stimuleren zodat zij meer aan preventie gaan doen en
handvatten te bieden aan gemeenten om een beter preventiebeleid te kunnen voeren.
De minister en ik voeren een actief beleid rond preventie in het zorgstelsel, zoals we u in onze brief
van 25 maart jl. lieten weten (Kamerstuk 32 793, nr. 213). Tijdens bestuurlijke overleggen
stimuleren de minister en ik verzekeraars en gemeenten om meer te doen aan preventie, goede
voorbeelden in de praktijk ook elders te doen volgen en op te schalen en eventuele belemmeringen
weg te nemen. Om samenwerking op dit gebied verder te stimuleren, komt er vanaf volgend jaar
een subsidieregeling preventiecoalities (€ 14,7 miljoen).
Gemeenten hebben ook een taak op het terrein van preventie. Ze zijn zelf verantwoordelijk voor de
vormgeving en uitvoering van hun lokale gezondheidsbeleid. Daarvoor zijn ook middelen in het
Gemeentefonds beschikbaar. Wij ondersteunen gemeenten via diverse (kennis)programma’s van
ZonMw en het RIVM. Daarnaast stellen we extra middelen beschikbaar zoals sport en bewegen in
de buurt (€ 60,6 miljoen) en Gezond in de stad (GIDS) (€ 20 miljoen).
In het RIVM-onderzoek ‘Preventie in het zorgstelsel: wat kunnen we leren van het buitenland?’, dat
u dit voorjaar is aangeboden, is ook het Finse model aan de orde geweest. Ook in Nederland
hebben we aandacht voor de manier waarop gemeenten uitvoering geven aan hun preventie-taken.
Deze worden jaarlijks in kaart gebracht in de landelijke monitor in het kader van het Nationaal
Programma Preventie. Daarin wordt een landelijke voortgang gegeven, verschillen tussen
gemeenten worden niet systematisch in kaart gebracht. Uw suggestie om hieraan meer aandacht
te besteden zal ik bespreken met de VNG.
Wel stelt het RIVM een overzicht beschikbaar op basis waarvan een gemeente op wijk en
schoolniveau kan zien waar de preventie-uitdagingen liggen. Ook stelt het RIVM een overzicht van
bewezen effectieve interventies ter beschikking die gemeenten kunnen inzetten.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dijkstra (D66) over de vertegenwoordiging van patiënten
in de medisch-ethische toetsingscommissies.
Het is van belang dat in de Medisch-ethische Toetsingscommissie vanuit verschillende invalshoeken
onafhankelijk gekeken wordt naar voorgenomen onderzoek. Het primaire belang is waarborgen dat
het onderzoek veilig en wetenschappelijk nuttig is. Daarom zijn verschillende disciplines
vertegenwoordigd, waaronder methodologen, artsen, juristen en ethici.
Uiteraard is ook het perspectief van de patiënt belangrijk bij de afweging die de Medisch-ethische
Toetsingscommissie (METC) maakt. Het belang van de patiënt wordt door alle leden meegewogen.
Bovendien is één van de eisen die de Wet Medisch-wetenschappelijk Onderzoek met mensen stelt,
dat er een persoon in de commissie zit die het wetenschappelijk onderzoek specifiek beoordeelt
vanuit de invalshoek van de proefpersoon. Dit lid vormt in de medisch-ethische
toetsingscommissies een waarborg voor een te eenzijdige beoordeling vanuit de medische
professie. In de CCMO richtlijn met betrekking tot de deskundigheidseisen voor METC-leden is het
optreden als vertegenwoordiger van een patiëntenbelangenorganisatie uitgesloten ter voorkoming
van de aantasting van de onafhankelijke beoordeling. Ik ben bereid dit punt te bespreken met de
CCMO.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dijkstra (D66) over het pleidooi van de Europese
beroepsverenigingen van klinisch genetici en van embryologen om het absolute verbod op
kiembaanmodificatie op te heffen.

Met hun standpunt leveren de beroepsverenigingen een belangrijke bijdrage aan het internationale
publieke debat. Dat een maatschappelijk debat gevoerd moet worden voor het afschaffen van het
verbod is evident. Er moet overigens ook rekening worden gehouden met internationale verdragen.
Medisch ethische wetgeving, of aanpassing daarop, volgt op het maatschappelijk debat. Het is goed
dat dit debat plaatsheeft.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over het vervolg op de
Transitiecommissie Sociaal Domein (TSD).
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft u in zijn brief van 30 september
jl. (Tweede Kamer, Vergaderjaar 2016-2017, 34 477, nr. 6) de reactie van het kabinet op de vijfde
rapportage van de TSD toegezonden. De TSD heeft de afgelopen jaren een belangrijke basis gelegd
voor de transformatie in het sociaal domein. Nu breekt een volgende fase aan waarin Rijk en
gemeenten vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid en op basis van een (op te stellen) integrale
samenhangende agenda de doorontwikkeling in het sociale domein kracht bij zullen zetten. De
cliënt en zijn of haar levensbrede ondersteuning staan centraal. Om hieraan bij te dragen, zal het
kabinet de verschillende opdrachten en bewegingen binnen het sociale domein in samenhang
bezien.
In de agenda van het programma zal in ieder geval aandacht besteed worden aan de volgende
thema’s die ook door de TSD zijn benoemd:

Het wegnemen van belemmeringen en obstakels die een domeinoverstijgende aanpak bij
gemeenten in de weg staan (Citydeals “inclusieve stad”);

Het beter integreren van schuldhulpverlening, passend onderwijs, publieke gezondheid en
veiligheid in het sociaal domein;

Het doorontwikkelen van een gemeenschappelijke taal in het sociaal domein;

Het zorgen voor een soepele overgang tussen 18-/18+;

Het ontwikkelen van een samenhangende verantwoordingssystematiek;

Het versterken van de samenhang in het (gemeentelijk) toezicht in het sociaal domein.
Naast deze agenda zullen afspraken worden gemaakt over versterking van de interbestuurlijke
ondersteuningsstructuur, de inrichting van de governancestructuur rijk-lokale overheden.
Daarnaast zal worden bezien hoe de rol van dwarskijker, zoals de TSD die vervulde, ook naar de
toekomst kan worden geborgd.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over de stand van zaken wat betreft
intensieve kindzorg.
Op 3 november jl. heb ik een voortgangsbrief ‘zorg voor kinderen met een intensieve zorgvraag’
gestuurd (Kamerstukken 34104 en 29 247, nr. 148). Hierin heb ik aangegeven dat er een aantal
vorderingen zijn gemaakt:

Vanaf 1 oktober is het expertisepunt zorg voor kinderen met een intensieve zorgvraag
operationeel.

Met input van de partijen uit de Denktank IKZ zijn een zevental factsheets geschreven.

Vanuit het Medisch Kindzorgsysteem (MKS) zijn instrumenten ontwikkeld om de zorg voor
kinderen buiten het ziekenhuis te versterken.

Vanuit de klankbordgroep van ouders en de kinderadviesraden in ziekenhuizen is
structurele input van ervaringsdeskundigen geborgd.
Aanvullend heb ik aangegeven dat een aantal zaken nog lopen. Op 8 december staat er een
Algemeen Overleg intensieve kindzorg gepland, graag ga ik dan verder met u in gesprek over dit
belangrijke onderwerp.
Antwoord op de standpunten van het Kamerlid Bergkamp (D66) dat er te weinig aandacht is voor
de groep van verstandelijke gehandicapten en de langdurige GGZ binnen de Wlz, en dat de norm
van algemene toegankelijkheid uit het VN-verdrag een lege huls blijkt.
Ik wil benadrukken dat de gehandicaptenzorg mijn grote aandacht heeft. Met het ratificeren van
het Verdrag voor de rechten van mensen met een beperking heeft Nederland een historische stap

gezet naar het realiseren van een meer gelijkwaardige uitgangspositie voor mensen met een
beperking. Daarnaast heb ik 1 juli jl. mijn meerjarige kwaliteitsagenda “Samen werken aan een
betere gehandicaptenzorg” (Kamerstuk 24 170, nr. 152) naar uw Kamer gestuurd. Deze is nog niet
besproken. Met dit plan beoog ik dat mensen met een beperking het leven kunnen leiden zoals zij
dat wensen. Deze agenda is met alle betrokken partijen, zoals cliëntenorganisaties en de VGN,
maar ook cliënten zelf en zorgverleners tot stand gebracht. Ik merk veel toewijding en energie bij
de betrokkenen om met de acties van deze agenda aan de slag te gaan. Tot slot merk ik op dat de
sector zelf voortvarend aan de slag is gegaan met de vernieuwing van het kwaliteitskader
gehandicaptenzorg. Dit kwaliteitskader wordt nu in 24 pilotprojecten toegepast.
Het is mij zeer duidelijk dat er groot belang wordt gehecht aan de norm van algemene
toegankelijkheid. Ik zal en wil daar ook gehoor aan geven in de aanpak voor de implementatie van
het VN verdrag waarin de ambitie met betrekking tot het bevorderen van toegankelijkheid zijn
beslag vindt. Sinds juli is de kwartiermaker in nauwe samenspraak met onder andere gemeenten,
cliëntorganisaties en bedrijfsleven begonnen met de vormgeving van het bureau dat er voor moet
zorgen dat er door allerlei partijen in onze samenleving concreet en actief aan de slag wordt
gegaan met het dichterbij brengen van een meer toegankelijke samenleving. Dit bureau zal begin
2017 van start gaan op basis van een concrete agenda met acties en activiteiten die door de
betrokken partijen zullen worden ontplooid.
Mevrouw Bergkamp stelt zich op hetzelfde standpunt voor de groep ggz-cliënten in de Wlz. Binnen
de Wlz betreft het een groep cliënten die vanwege hun behandeling moeten verblijven (voortgezet
verblijf). De eerste drie jaar hiervan komt ten laste van de Zvw. De overgang van Zvw naar Wlz
betekent veelal niet dat cliënten verhuizen, het is de financiering die dan veranderd. Binnen de
Zvw worden al zorgstandaarden ontwikkeld met veldpartijen. Daarnaast heeft het Trimbos instituut
specifiek voor langdurige ggz erkende interventies ontwikkeld. Voor de Wlz populatie ggz-cliënten
wordt zo veel als mogelijk op beiden aangesloten. Inmiddels heeft het Zorginstituut Nederland haar
advies uitgebracht over toegang tot de Wlz voor mensen met een psychische stoornis. Zoals ik in
de brief stand van zaken moties en toezeggingen zomer 2016 (Kamerstuk 34 300 , nr. 168) heb
laten weten, hebben de minister en ik besloten om nu een uitvoeringstoets te laten verrichten om
de consequenties van dit advies in beeld te brengen. Doel is om zicht te krijgen op hetgeen
opvolging van het advies betekent voor de diverse domeinen, met name welke verschuivingen
tussen de domeinen kunnen gaan optreden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) of het de bedoeling is dat de kosten van
het vervoer van gehandicapten van en naar de dagbesteding van het zorggeld wordt afgetrokken.
Vervoer van en naar de dagbesteding is een belangrijk onderdeel van de zorg en ondersteuning die
zorgkantoren en gemeenten op grond van de Wet langdurige zorg (Wlz), Wet maatschappelijke
ondersteuning (Wmo 2015) en Jeugdwet gehouden zijn te leveren. De uitgaven van vervoer mogen
niet ten koste gaan van de kwaliteit van de dagbesteding zelf. Ook het vervoer dient te voldoen
aan de daartoe te stellen eisen.
Uit verkennend onderzoek van de Nederlandse Zorgautoriteit van oktober 2016 naar de tarieven
voor vervoer in de Wlz blijken geen signalen dat de continuïteit van zorg in gevaar is of de
minimumkwaliteit van vervoer in het geding is. De Nederlandse Zorgautoriteitvoert onderzoek uit
naar de herijking van tarieven in de Wlz. Voor dagbesteding in de Wmo en Jeugdwet geldt dat
gemeenten een ongedeeld budget (Gemeentefonds) hebben ontvangen om ook het vervoer naar
de dagbesteding te financieren.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over de bereidheid om onderzoek te doen
naar de inkomenspositie van jongeren die uit de Jeugdzorg komen.
Er is door het Ministerie van VWS een traject opgestart met alle betrokken departementen,
gemeenten en hulpverleners om de knelpunten die nog spelen rond de overgang van 18- naar 18+
te onderzoeken en op te lossen.
De inkomenspostitie van jongeren ligt op het terrein van mijn collega van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid maar zal ook bij dit traject worden betrokken.

Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over wat met onderzoeken over informele
zorg wordt gedaan.
De drie onderzoeken van het SCP geven inzicht in hoe de informele zorg ervoor staat in Nederland.
Over de bevindingen in deze onderzoeken heb ik uw Kamer door voortgangsrapportages
geïnformeerd en heb ik aangeven welke conclusies ik daaraan verbind. Met betrekking tot
respijtzorg is bijvoorbeeld aan Mezzo gevraagd de website ‘tijd voor jezelf’ te maken, waarop
mantelzorgers zicht krijgen op respijt- en ondersteuningsmogelijkheden in de buurt. Mede uit de
bevestiging van het belang van de combinatie van werk en mantelzorg door het SCP komt het
besluit om de subsidie aan Stichting Werk en Mantelzorg met twee jaar te verlengen. Op korte
termijn zullen de bevindingen van de evaluatie hervorming langdurige zorg worden gerapporteerd.
Hierin wordt ook expliciet de informele zorg betrokken. Deze evaluatie zal naar verwachting zicht
geven op aandachtspunten voor beleid in de toekomst en op effecten van het beleid in 2015 en
2016.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over zwerfjongeren en de mogelijkheid
hen van (publieke) schuldincassering vrij te stellen gedurende hun opleiding.
Ik deel uw intentie dat we moeten zoeken naar manieren waarop zwerfjongeren geholpen kunnen
worden hun leven weer op de rit te krijgen. Steun bij de omgang met schulden hoort daar ook bij.
Mijn collega’s van SZW hebben om die reden uw Kamer op 27 juni jl. en 1 juli jl. over de ingezette
verbeteringen geïnformeerd. Zo spreekt de brief van 1 juli rond schrijnende gevallen bij
gemeentelijke schuldhulpverlening expliciet over zwerfjongeren en de mogelijkheid die daarbij is
gecreëerd voor het kwijtschelden van hun schulden bij DUO. Bovendien wordt dit expliciet
neergezet als voorbeeld voor andere landelijke schuldeisers. Ik zal dit expliciet agenderen in het
interdepartementale overleg over de schuldenaanpak.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over het onderzoek naar medicinale
cannabisolie en de mogelijkheid te bevorderen dat meer soorten beschikbaar komen.
Er zijn op dit moment 5 soorten medicinale cannabis beschikbaar en deze kunnen ook in olievorm
worden afgeleverd. Bureau Medicinale Cannabis (BMC) streeft naar een zo breed mogelijk aanbod
waar zoveel mogelijk patiënten bij gebaat zijn. Het huidige aanbod lijkt goed dekkend te zijn, zeker
met een zesde nieuwe variant die in 2017 beschikbaar komt. Daarnaast kunnen patiënten zich
wenden tot het BMC indien ze baat hebben bij specifieke varianten die nu (nog) niet aangeboden
worden. Het BMC zal dan, in samenwerking met wetenschappers, bekijken wat dit voor toekomstig
aanbod kan betekenen. Op het moment dat er een nieuwe variant ontwikkeld en aangeboden
wordt kan die ook in olievorm op recept worden afgeleverd.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over de grootte van de groep
alleenstaanden met een eigen bijdrage Wmo, of deze groep uitgebreid kan worden en of dit zou
gaan om een extra investering van ongeveer vier miljoen euro.
Het aantal alleenstaanden dat gebruik maakt van voorzieningen, waarvoor een eigen bijdrage in
het kader van de Wmo betaald moet worden, bedraagt circa 250.000, waarvan circa 70% AOWgerechtigd is.
Ten aanzien van de vraag of de groep uitgebreid kan worden en of dit zou gaan om een extra
investering van ongeveer vier miljoen euro, neem ik aan dat de vragensteller hier doelt op het
nieuwe bedrag van €17,50 per vier weken dat per 1 januari 2017 geldt voor alleenstaanden en
AOW-gerechtigde meerpersoonshuishoudens. Als ook voor deze huishoudens het bedrag van
€17,50 komt te vervallen kost dat evenwel circa €60 miljoen.
De maatregel is in de eerste plaats genomen om tegemoet te komen aan de wens van de Kamer
om eenverdienerhuishoudens, waarbij één van de partners chronisch ziek is en daardoor niet kan
werken, financieel tegemoet te komen. De ontwikkeling van het besteedbaar inkomen is voor
eenverdieners achtergebleven bij de ontwikkeling van het besteedbaar inkomen van
tweeverdieners en alleenstaanden. Voor deze maatregel heeft het kabinet €50 miljoen beschikbaar

gesteld. Ook voor de overige groepen die gebruik maken van de Wmo-zorg heeft het kabinet de
eigen bijdrage verlaagd.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dijkstra (D66) over het ingediende amendement met
betrekking tot PrEP-behandeling.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de brief die ik u eveneens vandaag toestuur
met daarin mijn reactie op de ingediende amendementen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over hoogtechnologisch
draagmoederschap voor mannelijke stellen.
Zoals ik op 4 november jl. in antwoord op uw eerdere vragen (2016Z18880) schreef, zijn er geen
juridische belemmeringen om hoogtechnologisch draagmoederschap aan te bieden aan
homostellen.
Antwoord op de vragen van het Kamerlid Bergkamp (D66) over de hoogte van de eigen bijdrage in
de Wet langdurige zorg (Wlz) in vergelijking met de wijkverpleging, het signaal dat de ZZP 4
weinig wordt toegekend en dat mensen minder zorg vanuit de Wlz krijgen.
Cliënten komen in aanmerking voor Wlz-zorg indien ze een blijvende behoefte hebben aan
permanent toezicht en/of voortdurende zorg in de nabijheid. Daarbij geldt een eigen bijdrage die
afhankelijk is van het inkomen en vermogen van de verzekerde. In de Zorgverzekeringswet geldt
geen eigen bijdrage of eigen risico voor de wijkverpleging, onder meer om een sterke en
toegankelijke eerste lijn te creëren.
Voor cliënten die thuis wonen geldt binnen de Wlz de “lage eigen bijdrage”. Omdat het bij cliënten
met een modulair pakket thuis kan voorkomen dat ze relatief weinig formele zorg afnemen, kan
het zijn dat de eigen bijdrage niet langer in verhouding staat tot de afgenomen zorg. Om die reden
heb ik onlangs een maatregel aangekondigd voor cliënten die minder dan 20 uur per maand zorg
afnemen. Zij betalen voortaan het minimum van de lage intramurale eigen bijdrage van € 23 per
maand.
De zorgprofielen zijn gebaseerd op het aantal uren dat een client gemiddeld nodig heeft of is
afgestemd op de zorgbehoefte van de betreffende cliëntengroep. In een enkel geval kan dat
minder zijn dan een cliënt in de Zvw aan wijkverpleging ontving. Het aantal cliënten met een
uitstaand recht op ZZP VV 4 is sinds 2012 tamelijk stabiel (schommelt tussen de 30.500 en 33.500
cliënten).
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over de resultaten van het CBS
onderzoek en over andere mogelijkheden om mensen met een chronische ziekte te compenseren
als het gaat om de eigen bijdrage.
Het CBS is bezig met de afronding van het CBS onderzoek ‘kwalitatief onderzoek verandering eigen
bijdrage langdurig zorggebruikers’ en verwacht de resultaten deze maand op te leveren. Op de
resultaten kan ik niet vooruitlopen.
De verlaging van de eigen bijdrage voor huishoudens die gebruik maken van Wmo-zorg is door het
kabinet gedaan om deze huishoudens financieel tegemoet te komen. Voor deze maatregel heeft
het kabinet € 50 miljoen beschikbaar gesteld.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over beschermd wonen, waar sprake zou
zijn van gedoe tussen partijen.
Ik ga er vanuit dat lid Bergkamp hierbij refereert aan verschillende punten die door zorgaanbieders
en Landelijk Platform GGZ naar voren zijn gebracht, ook richting de Kamer. Ik neem dat serieus.
Afgelopen oktober heb ik daarom uitgebreid met deze partijen en de VNG gesproken over de
uitdagingen die er inhoudelijk liggen en hoe er gezamenlijk tot vervolgstappen moet worden
gekomen. Dit heeft 1 november jl. een vervolg gekregen, waarbij ook individuele gemeenten en
bijvoorbeeld Aedes zijn betrokken.
Van belang is dat de vernieuwing van Beschermd Wonen gezamenlijk wordt vormgegeven, zowel
landelijk als regionaal. Zorgaanbieders, cliëntorganisaties, maar ook verzekeraars, corporaties en

verschillende onderdelen van de gemeente maken daar onderdeel van uit. Dit wordt door alle
partijen gedeeld.
In december zal een vervolgbijeenkomst plaatsvinden waarin een inhoudelijke verdiepingsslag
plaats zal vinden, met als doel om op korte termijn concrete verbeterstappen te kunnen maken. De
randvoorwaarden vanuit de commissie Dannenberg staan daarbij centraal. Ik heb u hier verder per
brief van 8 november jl. over geïnformeerd.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over tekorten aan verpleegkundigen.
In de brief aan de Kamer van 4 november 2016 over de arbeidsmarkt hebben de minister en ik
uitgebreid toelichting gegeven op de (verwachte) arbeidsmarktontwikkelingen en wat er nodig is
om (dreigende) tekorten te voorkomen. Daarnaast wordt er samen met sociale partners gewerkt
aan een update van de toekomstverkenning voor de arbeidsmarkt in de zorg. Daarmee ontstaat
ook een actueel beeld van vraag naar en aanbod van (onder andere) verpleegkundigen tot en met
2020. De uitkomsten van die toekomstverkenning worden, zoals toegezegd in het spoeddebat
kwaliteit verpleeghuizen van 13 oktober jl., voor de kerst aan uw Kamer verzonden.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Bergkamp (D66) over de resultaten van de inventarisatie
van de NZa over de voor- en nadelen van een aparte aanspraak voor casemanagement bij
dementie.
De NZa heeft geconcludeerd dat casemanagement bij dementie onderdeel uitmaakt van de
aanspraak wijkverpleging. Deze aanspraak geeft mensen recht op ‘zorg zoals verpleegkundige
plegen te bieden’. De zorg die een casemanager biedt, valt hier dus ook onder. Een aparte
aanspraak voor casemanagement heeft volgens de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) dan ook geen
toegevoegde waarde, omdat een aparte aanspraak nooit meer ‘casemanagement dementie’ kan
omvatten dan het nu al doet. Voor de dekking van de basisverzekering heeft het daardoor dus
geen meerwaarde.
Wat betreft de financiering van de zorg voor de aanbieders, zou een aparte prestatie
(bekostigingstitel) voor casemanagement bij dementie gemaakt kunnen worden. De NZa geeft
echter aan dat hier een flink aantal nadelen aan vastzitten. Zo leidt dit tot extra administratieve
lasten en ligt dit niet voor de hand binnen het voorgenomen toekomstige bekostigingsmodel van de
wijkverpleging. Als voordeel van een aparte prestatie benoemt de NZa dat meer inzicht kan worden
verkregen in de inzet van middelen door zorgverzekeraars. Dit zal echter al specifiek worden
opgenomen in de reguliere monitor wijkverpleging van de NZa. Omdat uit de analyse van de NZa
blijkt dat er een flink aantal nadelen vastzitten aan een aparte prestatie, zal er geen aparte
prestatie komen. Ik kan me hierin vinden.
Ik heb er echter vertrouwen in dat het actieplan casemanagement voorziet in een groot aantal
acties die ervoor moeten zorgen dat casemanagement goed geborgd is. De echte verbetering zal in
de praktijk worden ingezet. De uitvoering van dit plan zal ik dan ook scherp volgen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber over wat de staatssecretaris gaat doen aan het
aanbieden van integrale hulp aan jonge moeders.
Gemeenten zijn in de meeste gevallen aan zet en toegerust om de benodigde ondersteuning te
bieden. Dit gaat onder meer om ondersteuning op het gebied van financiën, studie, werk en
huisvesting. Omdat er wel zicht is op het aanbod van zorg, maar slechts beperkt op de vraag van
(tiener)moeders en de aansluiting van vraag en aanbod, zullen we zoals toegezegd in onze brief
van d.d. 3 november 2016 (TK 2016 – 2017, 32279, nr. 99) een onderzoek initiëren om hier een
beter landelijk beeld van te krijgen. Naar aanleiding van dit onderzoek zal ik in overleg met
gemeenten bezien welke stappen eventueel gezet moeten worden om beter te voldoen aan de
behoefte aan ondersteuning van jonge moeders.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over de oproep aan de staatssecretaris om
er op toe te zien dat gemeenten voldoende dagbesteding inkopen en mantelzorgers worden
gewezen op de mogelijkheid van casemanagement.

Als staatssecretaris zie ik er op toe dat gemeenten zich houden aan de wettelijke opdracht om
passende ondersteuning en zorg te bieden aan mensen die dat nodig hebben. Beschikbaarheid van
voldoende en kwalitatief goede dagbesteding die aansluit bij de wensen en behoeften van de cliënt,
is onderdeel van de opdracht die gemeenten onder de Wmo hebben. Indien mij signalen bereiken
dat dit onvoldoende is en cliënten daardoor niet de benodigde ondersteuning krijgen, spreek ik
gemeenten daarop aan binnen mijn brede mogelijkheden tot interbestuurlijk toezicht. Ik ben het
met u eens dat mantelzorgers meer bekend zouden moeten zijn met de mogelijkheid van
casemanagement bij dementie. Deze bekendheid is overigens ook gewenst bij andere groepen,
onder wie hulpverleners in verschillende sectoren. Het organiseren van meer bekendheid en
bereikbaarheid van casemanagement bij dementie is daarom één van de speerpunten van het
Actieplan casemanagement bij dementie. De partijen uit het veld die betrokken zijn bij het
actieplan zullen hun achterban actief en zo nodig herhaald informeren. Ook het informeren van
cliënten en hun mantelzorgers maakt hier deel van uit.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over het doen van onderzoek naar de
waardering van spirituele en geestelijke zorg in de palliatieve fase.
Ik ben al met de Vereniging van Geestelijk VerZorgers in gesprek over een dergelijk onderzoek. Zij
zijn nu bezig met het formuleren van een onderzoeksvoorstel. Vervolgens zal ik samen met hen –
met een positieve grondhouding - bekijken hoe dit onderzoek kan plaatsvinden, bijvoorbeeld of dit
binnen het programma Palliantie past.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over het makkelijker maken voor
mantelzorgers om respijtzorg te regelen.
De positie van mantelzorg is in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) wettelijk
verankerd. Gemeenten dienen mantelzorgers nadrukkelijk bij het onderzoek naar de zorgvraag te
betrekken en ondersteuning te bieden als dat nodig is. Dat kan ook gaan om het tijdig inzetten van
respijtzorg. Gemeenten worden ondersteund bij het invulling geven aan de inzet van respijtzorg
met de handreiking van Expertisecentrum Mantelzorg. Het Expertisecentrum heeft ook in kaart
gebracht welke elementen van respijtzorg bijdragen aan het daadwerkelijk bieden van een
adempauze voor de mantelzorger. Voor mantelzorgers zelf heeft Mezzo de website ‘tijd voor jezelf’
gemaakt. Daarop vinden ze eenvoudig de mogelijkheden van respijtzorg en andere vormen van
ondersteuning in hun regio die zij ofwel zelf kunnen regelen ofwel kunnen betrekken in het gesprek
met de gemeenten. Daarmee is het voor mantelzorgers al makkelijker om respijtzorg te (doen
laten) regelen. Ik zal in overleg met Mezzo bezien hoe dit nog beter bekend te maken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over de wirwar van regelingen en
administratieve lastendruk in de palliatieve zorg.
Zoals ik in mijn brief van 3 november jl. heb aangegeven, is mijn streven dat de organisatie en
financiering van palliatieve zorg eenduidiger en helder wordt. In de brief geef ik aan dat ik
verschillende mogelijkheden zie om dit te bereiken. Bijvoorbeeld zal het vereenvoudigen en
harmoniseren van administratieve en kwaliteitsvereisten door zorgverzekeraars en zorgkantoren
een reductie van administratieve lasten opleveren. Zorgverzekeraars Nederland maakt hier een
plan van aanpak voor. Ook heb ik aangegeven dat ik voornemens ben om de nodeloze
administratieve stap van het toekennen van zorgprofiel ZZP10 af te schaffen. Ten slotte heb ik een
informatiebrochure voor burgers gemaakt met daarin een eenvoudige uitleg van de bekostiging
van palliatieve zorg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over borstvoeding.
Het Zorginstituut heeft hierover in 2015 advies uitgebracht. Dit advies is u toegestuurd en is aan
de orde geweest in het Algemeen Overleg Zwangerschap en Geboorte op 25 november 2015
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 279, nr. 68).
Het adviseren over borstvoeding cq het bevorderen dat borstvoeding wordt gegeven is onderdeel
van kraamzorg. Kraamzorg behoort tot het verzekerde pakket.

Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over middelen voor tienermoeders en
benodigde kennis.
Basiskennis dient in een landelijke infrastructuur te worden geborgd. Om die reden heb ik in mijn
brief van 3 november jl. aangekondigd dat hiertoe na 2017 middelen zijn geraamd. Het heeft mijn
voorkeur om daarbij de inhoud voorop te stellen en vanuit daar te kijken hoe de grootste
meerwaarde gerealiseerd kan worden. Mijn verwachting is - met mevrouw Dik-Faber - dat kennis
zoals aanwezig bij Siriz en FIOM hier onderdeel van uit zal maken.
Naast deze kennisvraag stelt Kamerlid Dik-Faber dat de omvang van de doelgroep te klein is om
aan gemeenten over te laten. Dat is niet per se het geval. De feitelijke zorg valt nu al onder de
Wmo en is daarmee decentraal belegd. Waar noodzakelijk stellen gemeenten zelf vast om zorg en
ondersteuning alsnog centraal in te richten, dit is bijvoorbeeld bij eerwraakgerelateerde
vrouwenopvang het geval.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over de € 140 miljoen die nodig zouden
zijn om 24/7 in de wijk hulp te kunnen bieden.
De door het Kamerlid Dik-Faber genoemde €140 miljoen komt overeen met de berekening die ik
onlangs van GGZ Nederland heb ontvangen. Deze berekening is eerder door het Aanjaagteam
bewust niet overgenomen omdat de onderbouwing onvoldoende was. Volgens het Aanjaagteam
leiden niet alle inspanningen automatisch tot extra uitgaven. Vaak zit de crux in slim organiseren
en het maken van goede samenwerkingsafspraken tussen partijen. ZonMw is op mijn verzoek
gestart met een actieprogramma om integrale en innovatieve aanpakken te stimuleren. Als men
hierbij tegen knellende kaders oploopt, zullen we daar oplossingen voor zoeken. Dat er ook nu al
veel mogelijk is, blijkt uit het feit dat partijen in sommige regio’s er wel in slagen met de
beschikbare middelen de benodigde zorg en ondersteuning te bieden. De berekening gaat
bovendien voorbij aan de inspanningen die al geleverd zijn op het gebied van de crisis-GGZ
(verhoogde tarieven, NZa-onderzoek naar financieringswijze) en beveiligde GGZ (afspraken met
NZa en verzekeraars over vergoeding beveiligde zorg).
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over het in het leven roepen van een
landelijk telefoonnummer waar mensen een melding kunnen doen.
Er is al een landelijk alarmnummer (112) waarmee mensen 24/7 de hulpdiensten kunnen bellen.
Een apart telefoonnummer daarnaast vind ik niet wenselijk, ook omdat dit verwarrend kan werken.
Het is van belang dat op de meldkamer eenduidige triage plaatsvindt door de meldkamer van de
politie en ambulancezorg, zodat de politie niet onnodig gaat rijden en goed wordt afgewogen welke
inzet geboden is. Als de vraag door zorgvervoer kan worden opgepakt zal de psycholance of ander
zorgvervoer uitrijden. Een verbeterd protocol voor een betere triage en een landelijk model
meldkamer komen deze zomer beschikbaar. Voor minder urgente hulpvragen is het van belang dat
er 24/7 meldpunten in de wijk worden georganiseerd, bijvoorbeeld bij de GGD. Het is aan de
zorgverzekeraars en gemeenten om onderling afspraken te maken over de financiering van deze
meldpunten.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over wat het kabinet gaat doen met de
signalen van het Leger des Heils dat er meer mensen met verward gedrag op straat lopen.
Hoewel het op basis van de huidige beschikbare cijfers niet mogelijk is om harde uitspraken te
doen over de omvang van de groep van mensen met verward gedrag, signaleert het Aanjaagteam
verwarde personen dat er trends zijn die wijzen op een toename van de problematiek. Daarom zijn
we als kabinet, samen met de VNG, hard aan de slag om ervoor te zorgen dat mensen die verward
gedrag vertonen overal in Nederland kunnen rekenen op de juiste hulp en ondersteuning. Zoals u
weet hebben we het afgelopen jaar een Aanjaagteam ingesteld dat ervoor heeft gezorgd dat het
onderwerp stevig op de agenda is gekomen van zowel het Rijk, de gemeenten als alle
samenwerkingspartners. Zoals ik in de kabinetsreactie op de tweede tussenrapportage van het
Aanjaagteam van 29 september 2016 heb aangekondigd gaan we door met een nieuw team, het
schakelteam personen met verward gedrag. Dit schakelteam legt de komende twee jaar een sterke
nadruk op implementatie van de adviezen van het Aanjaagteam. Voor het einde van het jaar stuur

ik u het werkplan van het schakelteam toe.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over de acties naar aanleiding van de
motie van de CU bij de Algemene Politieke Beschouwingen over de GGZ.
Voor de vervolgacties daarvan verwijs ik u naar mijn brief van 29 september jl. over de instelling
van het schakelteam verwarde personen, alsmede de brief van 8 november jl. waarin is
aangegeven hoe we samen met betrokken partijen de inhoudelijke vernieuwing rond
maatschappelijke opvang en beschermd wonen vorm geven.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) of de staatssecretaris na meer dan 600
reacties uit de internetconsultatie van de concept Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB).
Toegang de handschoen oppakt en ervoor zorgt dat toegankelijkheid nu wel de norm wordt.
Uit de vele reacties die op de concept-AMvB toegankelijkheid zijn ontvangen, is gebleken dat er
groot belang wordt gehecht aan hoe de norm van algemene toegankelijkheid in de praktijk wordt
gebracht. Ik wil en zal daar ook gehoor aan geven in de aanpak voor de implementatie van het VN
verdrag waarin de ambitie met betrekking tot het bevorderen van toegankelijkheid zijn beslag
vindt. De AMvB ontvangt uw Kamer in de voorhangprocedure. In dat kader zal ik uw Kamer
toelichten hoe ik de resultaten van de consultatie verwerk en daarbij de relevante partijen zijn
betrokken.
Sinds juli is de kwartiermaker in nauwe samenspraak met onder andere gemeenten,
cliëntorganisaties en bedrijfsleven begonnen met de vormgeving van het bureau dat er voor moet
zorgen dat er door allerlei partijen in onze samenleving concreet en actief aan de slag wordt
gegaan met het dichterbij brengen van een meer toegankelijke samenleving. Dit bureau zal begin
2017 van start gaan op basis van een concrete agenda met acties en activiteiten die door de
betrokken partijen zullen worden ontplooid.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) of de staatssecretaris alsnog in gesprek
gaat met de Alliantiepartners, zoals eerder door VWS gesuggereerd is en of hij een nieuwe
Algemene Maatregel van Bestuur gaat schrijven.
Een concept-AMvB is nu in consultatie bij de betrokken partijen, waaronder de alliantie. Uit de vele
reacties die op de concept-AMvB toegankelijkheid zijn ontvangen, is wederom gebleken dat er
groot belang wordt gehecht aan hoe de norm van algemene toegankelijkheid in de praktijk wordt
gebracht. Ik zal en wil daar ook gehoor aan geven in de aanpak voor de implementatie van het VN
verdrag waarin de ambitie met betrekking tot het bevorderen van toegankelijkheid zijn beslag
vindt. De AMvB ontvangt uw Kamer in de voorhang procedure. In dat kader zal ik uw Kamer
toelichten hoe ik de resultaten van de consultatie verwerk en daarbij de relevante partijen zijn
betrokken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over een display ban.
De bij het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) aangesloten supermarktketens hebben
(per brief) laten weten dat zij bereid zijn om een convenant te ondertekenen met als doel per 2020
een display ban in te voeren. Tegelijkertijd vinden ze het belangrijk dat andere partijen zich daarbij
aansluiten om tot een level playing field te komen. Ik heb hierover gesprekken gevoerd met deze
verschillende partijen. Ik zal u op korte termijn informeren over mijn reactie.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over tabaksspeciaalzaken.
Ik heb de afgelopen jaren veel maatregelen geïntroduceerd om roken te ontmoedigen. Zo is
afgelopen jaar de Europese tabaksproductenrichtlijn geïmplementeerd; met onder meer de
verplichting voor plaatjes op sigarettenpakjes, het beperken van toegevoegde smaken aan
sigaretten die roken aantrekkelijker maken voor jongeren en regels voor de elektronische sigaret.
Ook een Algemene Maatregel van Bestuur tegen glitter en glamour van tabaksproducten ligt voor
in uw Kamer. Daarnaast loopt er een overleg met de sector over een covenant-displayban en ligt
een wetsvoorstel voor de elektronische sigaret zonder nicotine en nadere regeling van voor roken
bestemde kruidenproducten ook in uw Kamer. Tevens zet ik in op onder andere de
publiekscampagne Rookvrij opgroeien, de campagne Stoptober en ondersteun ik de Taskforce

Rookvrije Start. Deze maatregelen en campagnes zijn er op gericht om roken te ontmoedigen, de
kennis rond roken en meeroken te vergroten en te voorkomen dat jongeren beginnen met roken.
Ik wil eerst de effecten van deze maatregelen en campagnes bezien voordat ik verdergaande
maatregelen overweeg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Dik-Faber (CU) over de middelen (€500.000,-) voor
individuele begeleiding voor Fier Fryslân.
Sinds 1 januari 2015 zijn de gezamenlijke centrumgemeenten verantwoordelijk voor het gehele
stelsel van de vrouwenopvang, inclusief de landelijke specialistische functies zoals de opvang van
slachtoffers van loverboys en eergerelateerd geweld. Het gesprek over de middelen voor
individuele begeleiding voor de landelijke specialistische functies wordt daarom gevoerd tussen Fier
Fryslân en de VNG. Dit geschiedt vanuit het belang van betreffende specialistische functie. De VNG
is namens de gezamenlijke gemeenten opdrachtgever van de organisatie Fier Fryslân en beheert
ook de hiervoor benodigde middelen. De VNG heeft meegedeeld dat zij binnenkort met Fier Fryslân
en gemeente Leeuwarden verder om tafel gaat om de financiering van de specialistische functies te
bespreken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) over het afbouwen van
amendementsgelden voor neutrale keuzehulp.
In mijn brief van 3 november jl. (1032544-152719-DMO) heb ik u geïnformeerd over de wijze
waarop met de kennisinfrastructuur voor ondersteuning van moeder en kind wordt omgegaan. De
amendementsgelden voor Fiom en Siriz worden niet afgebouwd maar voor de sector als geheel
gehandhaafd. Deze middelen worden nu zo verdeeld dat de opgedane kennis en expertise overal
lokaal en regionaal bekend wordt bij de verantwoordelijke en uitvoerende professionals. Daardoor
worden deze middelen zo ingezet dat zij het meest bijdragen aan de zorg voor de onbedoeld
zwangere. Over de door Fiom en Siriz geuitte zorgen gaan wij met hen in overleg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) dat er ‘veel keuze is’ met meer dan
duizend combinaties aan polissen en aanvullende verzekeringen en wat de minister hieraan gaat
doen.
In 2016 waren er 61 modelovereenkomst aangemeld bij de NZa. Met 25 zorgverzekeraars
(risicodragers) is dat gemiddeld 2,5 polis per verzekeraar. Grofweg een natura- en restitutiepolis
per verzekeraar. Dat is te overzien. Wat de afgelopen periode steeds duidelijker is geworden, is dat
het aanbod via collectiviteiten en volmachten een veelvoud daarvan is. Bij tweederde van de
collectiviteiten is de polis identiek aan de polis die verzekeraars direct in de markt zetten maar
wordt deze onder een andere naam op de markt gebracht (Zorgweb, 2016). In mijn reactie op het
rapport van Zorgweb en de monitor van de NZa heb ik aangegeven dat deze uitkomsten niet
aansluiten bij de oorspronkelijke gedachten van collectiviteiten. Ik organiseer begin volgend jaar
een werkconferentie over collectiviteiten en vraag de NZa om verzekeraars en aanbieders van
collectiviteiten voor te schrijven dat zij direct inzichtelijk maken welke polis (modelovereenkomst)
het feitelijk betreft.
Na de werkconferentie zal ik uw Kamer verslag doen van het traject dat moet leiden tot betere
benutting van het vehikel van de collectiviteit.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) om te komen tot een tweesporenbeleid
zodat oudere mensen goede zorg ontvangen, thuis of in een verpleeghuis (dat niet op de zwarte
lijst staat), waarbij ander management moet leiden tot meer verzorgenden en meer investeringen
de kwaliteit verhogen is als volgt.
Ook ik ben van mening dat ouderen goede zorg verdienen en dat de zorg in een verpleeghuis veilig
moet zijn. Dit is juist de aanleiding geweest om het programma Waardigheid en Trots te starten.
Onderdeel hiervan is een programma waarmee zorgverleners uitgedaagd worden om voorstellen te
doen om de zorg beter vorm te geven. In ‘Ruimte voor verpleeghuizen’ werken ruim 170
zorgaanbieders aan de invulling daarvan. Een aantal van hen werken aan manieren om de
verantwoordelijkheden meer bij de professionals te leggen en het aantal managementlagen te
verminderen. Daarenboven heb ik als investering een bedrag oplopend tot 200 miljoen

uitgetrokken voor zinvolle dagactiviteiten en deskundigheidsbevordering van de professionals.
Verder heb ik de structurele ombuiging van 500 miljoen euro, die vanaf 2017 was voorzien,
geschrapt.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) over het tegengaan van het taboegevoel
rondom abortus.
Ik ben mij ervan bewust dat er in de samenleving in meer of mindere mate een taboegevoel heerst
op abortus. Dit vind ik zeer spijtig. De beslissing om een zwangerschapsafbreking te laten
uitvoeren is voor een vrouw zeer moeilijk en emotioneel. Het is in dit kader van belang dat de
vrouw in vrijheid en goed geïnformeerd haar beslissing kan nemen.
In het kader van de keuzevoorlichting zie ik ook een rol weggelegd voor de huisarts die met het
voorgenomen wetsvoorstel inzake het mogelijk maken van het voorschrijven van de abortuspil
door de huisarts, een grotere rol gaat spelen in de abortushulpverlening. Vrouwen kunnen dan
makkelijker bij de huisarts terecht voor counseling, keuzevoorlichting maar ook voor nazorg.
Daarnaast vind ik het van belang dat er goede voorlichting beschikbaar is via bijvoorbeeld internet.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) over de werkgelegenheidsontwikkeling en
het arbeidsmarktperspectief in de huishoudelijke hulp.
Het aantal werknemers is tussen 2012 en 2015 geleidelijk gedaald van 1,2 miljoen naar 1,123
miljoen (ongeveer 77 duizend werknemers). De werkgelegenheid is vooral gedaald onder
overheadpersoneel en lager opgeleid personeel in de thuiszorg en intramurale ouderenzorg. De
arbeidsmarkt toont echter tekenen van herstel. Voor de komende jaren wordt als gevolg van de
toenemende en veranderende zorgvraag weer groei voorspeld: naar verwachting werken er in
2020 tussen de 35 duizend en 126 duizend personen meer in de zorg dan in 2015.
Ook verandert de personeelssamenstelling. Zorgbreed wordt vooral groei in werkgelegenheid
verwacht onder middel en hoger opgeleid personeel. Dat leidt tot twee uitdagingen: 1) Hoe bieden
we nieuw perspectief aan lager opgeleid personeel en 2) Hoe zorgen we voor voldoende adequaat
opgeleid personeel passend bij de vernieuwingsopgaven. In de brief ‘Arbeidsmarkt zorg: herstel na
moeilijke jaren’ van 4 november 2016 is uitgebreid uiteengezet wat er nodig is om deze
uitdagingen het hoofd te bieden en hoe VWS sociale partners en gemeenten daarin ondersteunt.
De komende periode zetten de minister en ik vol in op de verdere uitwerking van deze agenda.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) over conclusies over de financiële middelen
in relatie tot de zorgtaken van gemeenten.
De cijfers die gemeenten hebben aangeleverd over het sociaal domein in 2015 vragen om een
nadere analyse. Zoals aangekondigd in de brief van de minister van BZK van 7 november jl. zal ik
samen met BZK, SZW en de VNG een nader onderzoek laten doen om een beter beeld te krijgen
van de cijfers en de verklaringen voor de onderbesteding. Het streven is eind januari over de
resultaten van het nader onderzoek te beschikken. Ik wil vooruitlopend op de resultaten van dit
nadere onderzoek nog geen conclusies trekken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) over de bereidheid om te onderzoeken wat
de oorzaken van de overschotten van gemeenten zijn.
Ik ben daartoe zeker bereid. Zoals aangekondigd in de brief van 7 november jl. van de minister
van BZK zal ik samen met BZK, SZW en de VNG een nader onderzoek laten doen om een beter
beeld te krijgen van de cijfers en de verklaringen voor de lagere uitgaven van gemeenten voor de
uitvoering van de taken in het sociaal domein. Het streven is eind januari over de resultaten van
het nader onderzoek te beschikken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Voortman (GL) over of de eigen bijdrage Wet
maatschappelijke ondersteuning te hoog is gesteld.
De cijfers die gemeenten hebben aangeleverd over het sociaal domein in 2015 vragen om een
nadere analyse. Zoals aangekondigd in de brief van de minister van BZK van 7 november jl. zal ik
samen met BZK, SZW en de VNG een nader onderzoek laten doen om een beter beeld te krijgen
van de cijfers en de verklaringen voor de onderbesteding. Het streven is eind januari over de

resultaten van het nader onderzoek te beschikken.
In mijn brief van 3 november jl. (Tweede Kamer 2016-2017, 29538, nr.231) heb ik u geïnformeerd
over het kwalitatieve onderzoek naar zorgmijding, eigen bijdrage en financieel maatwerk. Dit
onderzoek onder tien gemeenten geeft aan dat ongewenste zorgmijding in de WMO sterk
afhankelijk is van de persoonlijke situatie van de cliënt. Op basis van het onderzoek lijkt er echter
geen substantiële groep mensen die systematisch afziet van zorg omdat ze de eigen bijdrage niet
kunnen betalen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over de mogelijke persoonsvolgende
bekostiging van keuzebegeleiding van onbedoeld zwangere vrouwen vanuit de Waz-subsidie.
Het besluit aangaande een onbedoelde zwangerschap is een zware beslissing. Het is van belang dat
de vrouw in vrijheid en onafhankelijkheid een bewuste afweging kan maken voor het uitdragen dan
wel afbreken van de zwangerschap. Dit is ook het uitgangspunt van de Wet afbreking
zwangerschap (Waz). De Waz biedt zelf geen financieel kader voor de financiering van
abortushulpverlening. De hulpverlening die abortusklinieken bieden, wordt bekostigd uit een
subsidieregeling.
Wat betreft de keuzebegeleiding volstaat voor het merendeel van de vrouwen het gesprek met hun
huisarts, dan wel de arts in een abortuskliniek. Mocht een ongewenst zwangere vrouw behoefte
hebben aan meer hulp dan dat zij vindt bij de huisarts of de kliniek, dan is dat aan haar om te
zoeken via bijvoorbeeld een andere zorgprofessional dan wel online. Uit het rapport
“Besluitvorming rondom ongewenste zwangerschap” blijkt dat vrouwen over het algemeen
tevreden zijn over de ondersteuning die zij hebben gekregen. Uit dit rapport bleek ook dat vrouwen
die kozen voor een afbreking geen behoefte hadden aan verdere keuzehulp. In het kader van de
keuzevoorlichting zie ik ook een rol weggelegd voor de huisarts die met het aangekondigde
wetsvoorstel inzake het mogelijk maken van het toepassen van de abortuspil door de huisarts, een
grotere rol gaat spelen in de abortushulpverlening. Vrouwen kunnen dan nog makkelijker bij de
huisarts terecht voor counseling en keuzevoorlichting.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) of het mogelijk is dat de Kamer met
de minister van gedachten kan wisselen over de te onderzoeken thema’s ten behoeve van de
evaluatie van de Waz, nog voordat de opdrachtbrief aan ZonMw wordt gestuurd.
In mijn brief van 8 juli jl. (TK 2015-2016, 34300 XVI, nr. 168, p. 14) heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de beperkte evaluatie die ik wil laten uitvoeren naar de Wet afbreking
zwangerschap en de thema’s waarop de evaluatie plaatsheeft. Hierbij heb ik aangegeven wat de
planning van de evaluatie is en tevens welke onderwerpen ik van plan ben mee te geven in mijn
opdracht aan ZonMw. Inmiddels zijn hierop stappen gezet.
Gemiddeld is het tijdsbestek van een wetsevaluatie anderhalf jaar. Het is de wens van het kabinet
om halverwege 2018 te beschikken over de uitkomsten van de evaluatie. Om die planning te halen
zal naar verwachting in december de opdrachtbrief aan ZonMw worden verstuurd. Ik zal uw Kamer
een afschrift van de opdrachtbrief laten toekomen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over 3D-printen bij open ruggetje.
Via de beschikbaarheidbijdrage academische zorg stel ik UMC’s in staat om nieuwe behandelingen
te ontwikkelen. UMC’s beslissen zelf op welk veelbelovend onderzoek zij de focus leggen. Ik
constateer dat het LUMC reeds besloten heeft zijn onderzoeksmiddelen voor dit type onderzoek aan
te wenden. Ik zal dit signaal omtrent de prioritering van onderzoek onder de aandacht van de
UMC’s brengen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over de bekostiging van geestelijke
verzorgers in de eerste lijn, waarbij Kamerlid Van der Staaij aangeeft dat verzekeraars geen
contracten hoeven af te sluiten, omdat dit functiegericht is.
De Zorgverzekeringswet kent functiegerichte aanspraken. Dit betekent dat niet op voorhand is
vastgesteld dat een bepaalde beroepsgroep de zorg mag bieden. De zorgverzekeraar is vrij om
andere beroepsbeoefenaren te contracteren voor het leveren van verzekerde prestaties voor zover

zij bekwaam en bevoegd zijn (met uitzondering van de voorbehouden handelingen).
Zorgverzekeraars zijn hierbij verantwoordelijk voor het inkopen van kwalitatief goede, tijdige en
bereikbare zorg. Dit betekent niet dat al deze beschreven goede zorg automatisch vergoed moet
worden door de zorgverzekeraar.
Alleen wanneer een interventie behoort tot de verzekerde aanspraken in de Zvw is een
zorgverzekeraar gehouden deze te vergoeden. Binnen de geneeskundige zorg zijn het vooral de
huisarts, de verpleegkundige en de verzorgende die een rol spelen bij de palliatief terminale zorg in
de thuissituatie. Er is een grens aan datgene wat de huisarts, de verpleegkundige en de
verzorgende in deze fase aan begeleiding kunnen bieden. Waar die grens ligt wordt niet bepaald
door de regelgeving, maar door de beroepsgroepen zelf. Zij geven immers inhoud aan de
begrippen 'zorg zoals huisartsen die plegen te bieden’ en ‘zorg zoals verpleegkundigen die plegen
te bieden', die de basis vormen voor de palliatief terminale zorg binnen de basisverzekering.
Zoals ik in mijn brief van 4 november jl. opmerk, is mij gebleken dat het inschakelen van geestelijk
verzorgers in de praktijk onvoldoende van de grond komt. De positie van geestelijke verzorging bij
andere zorgverleners in de eerste lijn is nog onvoldoende bekend. Betrokken partijen zijn bereid
hierover in gesprek te gaan om voor de praktijk duidelijkheid te scheppen. Ik vind dit een
belangrijke ontwikkeling en zal de beroepsgroep van geestelijke verzorgers vragen dit proces op te
pakken, in samenspraak met onder meer het Zorginstituut en de beroepsgroep van
verpleegkundigen. In mijn volgende brief over palliatieve zorg zal ik u over de voortgang
informeren.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over de bereidheid van het kabinet
om ook de komende jaren subsidie te verlenen aan de coalitie ‘Van Betekenis tot het Einde’.
De coalitie ‘Van betekenis tot het einde’ wordt dit jaar gesubsidieerd. De coalitie bestaat uit de
volgende partners: Agora, Humanistisch Verbond (HV), Nederlandse Patiënten Vereniging (NPV),
Protestants Christelijke Ouderenbond (PCOB), Reliëf Christelijke vereniging van zorgaanbieders,
Unie Katholieke Bond van Ouderen (Unie KBO), Vilans en Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg
Nederland (VPTZ). Het doel van de subsidie is om samen met betrokken partners te faciliteren dat
burgers tijdig nadenken en spreken over hun levenseinde. Het is evident dat mensen diverse visies
en opvattingen hebben over hoe om te gaan met het naderende levenseinde, maar ook dat er een
handelingsverlegenheid is om te bepalen wat dat individueel voor hen betekent. Het is daarom
goed dat een brede coalitie van diverse partners gesprekken daarover organiseert en gezamenlijk
informatie beschikbaar stelt. Momenteel wordt door partijen gewerkt aan een vervolg
subsidieaanvraag. Uiteraard zal ik ook deze subsidieaanvraag alsdan op zijn merites beoordelen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over het tegengaan van de stijging
van de zorgkosten door het voorkomen van overbehandelingen de signalen die de SGP van artsen
krijgt dat zij behoefte hebben aan een duidelijke politieke uitspraak over de grens aan de kosten
van individuele behandelingen.
Kwaliteit en doelmatigheid van zorg zijn belangrijke onderdelen van mijn beleid. In het
hoofdlijnenakkoord medisch-specialistische zorg 2014-2017 dat ik met partijen in deze sector heb
afgesloten is overeengekomen om gezamenlijk een kwaliteits- en doelmatigheidsagenda op te
stellen. Deze agenda is bedoeld om, samen met partijen, zorginhoudelijke verbetering te
bewerkstelligen die vervolgens ook doelmatigheid tot gevolg zal hebben. Hiermee wordt ondermeer
over- en onderbehandeling teruggedrongen. Een belangrijk onderdeel van die agenda is het
voortdurend doorlopen van de zogenoemde kwaliteits- en doelmatigheidscyclus. Zo moet vanuit
het medisch- en patiëntenperspectief beschreven zijn wat goede zorg inhoudt (richtlijnen). De
informatie hierover moet beschikbaar zijn voor patiënten (patiënteninformatie) en professionals en
kan hen helpen bij het maken van gezamenlijke keuzes (Samen Beslissen). Professionals moeten
zich voortdurend afvragen of die zorg niet beter kan. Dat betekent dat de kwaliteit gemeten moet
worden (kwaliteitsregistraties) en als blijkt dat er verbeteringen nodig zijn, verbeteringen in gang
moeten worden gezet. Als professionals en patiënten geen antwoord op de vraag hebben wat de

beste behandeling is, dan is het belangrijk dat hier onderzoek naar wordt gedaan (zorgevaluatie).
De nieuwe kennis uit de kwaliteitsregistraties en zorgevaluaties moet weer vertaald worden in de
beschrijvingen van goede zorg. Voor 30 aandoeningen is dit proces in gang gezet.
Op 3 november jongstleden heb ik uw Kamer een beleidsbrief gestuurd over de stand van zaken
rondom de uitvoering van die agenda (Kamerstuk 29 248, nr. 294). Ik heb daarin geschetst welke
acties in dit kader al in gang zijn gezet en voor welke acties partijen in het veld nu bezig zijn
actieplannen te ontwikkelen. Op 3 november heb ik bovendien een brief (Kamerstuk 31 765, nr.
248) gestuurd over de wijze van bekostigen van gesprekken die substantieel meer tijd in beslag
nemen dan een standaard consult.
Wat betreft de signalen die de SGP krijgt van artsen dat zij behoefte hebben aan een duidelijke
politieke uitspraak over de grens aan de kosten van individuele behandelingen, constateer ik dat de
afgelopen jaren kosteneffectiviteit als criterium bij pakketbeslissingen een steeds prominentere rol
is gaan spelen. Het Zorginstituut heeft in juni 2015 een rapport opgeleverd dat een antwoord geeft
op de vraag welke rol kosteneffectiviteit speelt binnen zijn advisering. Het Zorginstituut
concludeert daarbij dat maatschappelijk draagvlak een essentiële voorwaarde is voor het effectief
kunnen inzetten van dit criterium. Verder geeft het Zorginstituut aan dat pakketbeheer vraagt om
een genuanceerde benadering. De rol van kosteneffectiviteit en transparantie over kosten en
effecten is belangrijk, maar moet ook in samenhang met de andere pakketcriteria bezien worden
(noodzakelijkheid, uitvoerbaarheid en effectiviteit). Het gaat om een gedegen
besluitvormingsproces waarin duidelijk aangegeven wordt hoe tot een bepaalde beslissing gekomen
is. In mijn reactie op dit rapport heb ik aangegeven dat ik het te beperkt vind als de discussie over
kosteneffectiviteit wordt verengd tot de vraag hoeveel een gewonnen levensjaar mag kosten. Ik
vind een genuanceerde benadering van kosteneffectiviteit van belang en wil deze ingeslagen weg
blijven stimuleren.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over een inkomensafhankelijk
maximum waarbij rekening wordt gehouden met het aantal opgroeiende kinderen.
Een inkomensafhankelijk maximum voor deze groep is naar mijn mening niet nodig. Kinderen
onder de 18 jaar betalen geen premie voor de Zorgverzekeringswet en ook geen verplicht eigen
risico. Ook betalen zij geen eigen bijdrage voor de Wet langdurige zorg of Wet maatschappelijke
ondersteuning. Kinderen die ouder zijn dan 18 jaar ontvangen een zorgtoeslag die afhankelijk is
van hun inkomen. Ook de hoogte van de eigen bijdrage is afhankelijk van het eigen inkomen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over de onrust die is ontstaan over
het ambitieniveau van de Algemene Maatregel van Bestuur (die hoort bij de ratificatie van het VNverdrag) en of de staatssecretaris mogelijkheden ziet voor meer ambitie en meer gevoel van
urgentie.
Uit de vele reacties die op de concept-AMvB toegankelijkheid zijn ontvangen, is wederom duidelijk
gebleken dat groot belang wordt gehecht aan hoe de norm van algemene toegankelijkheid in de
praktijk wordt gebracht. Ik zal en wil daar ook gehoor aan geven in de aanpak voor de
implementatie van het VN verdrag waarin de ambitie met betrekking tot het bevorderen van
toegankelijkheid zijn beslag vindt. Sinds juli is de kwartiermaker in nauwe samenspraak met onder
andere gemeenten, cliëntorganisaties en bedrijfsleven begonnen met de vormgeving van het
bureau dat er voor moet zorgen dat er door allerlei partijen in onze samenleving concreet en actief
aan de slag wordt gegaan met het dichterbij brengen van een meer toegankelijke samenleving. Dit
bureau zal begin 2017 van start gaan op basis van een concrete agenda met acties en activiteiten
die door de betrokken partijen zullen worden ontplooid.
Ik zal u naar aanleiding van de consultatie u nader informeren hoe ik de resultaten daarvan
verwerk.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) welke mogelijkheden er op korte
termijn zijn voor meer handen aan het bed.
Ik deel de analyse dat als persoonsvolgende bekostiging wordt doorgevoerd, de zorgorganisatie het
aanbod nog beter zal willen afstemmen op de wensen van de cliënt. Om te onderzoeken wat de

effecten zijn van persoonsvolgende bekostiging worden met ingang van 2017 in twee regio’s
experimenten uitgevoerd.
Ook zie ik ten aanzien van de inzet van personeel praktijkvariatie. Er lijken aanzienlijke verschillen
in de hoeveelheid personeel door verpleeghuizen kan worden ingezet, te bestaan. Naar deze
verschillen laat ik momenteel onderzoek uitvoeren. Ik hoop u de resultaten einde van dit jaar te
kunnen sturen.
Het kabinet heeft extra middelen - oplopend naar € 200 miljoen - ter beschikking gesteld voor
deskundigheidsbevordering en een zinvolle daginvulling voor bewoners. Dat is substantieel en
structureel geld waar zorgaanbieders alle ruimte in hebben om die extra middelen een goede
bestemming te geven. Ook is de taakstelling van € 500 miljoen op de Wet langdurige zorg
geschrapt. Aanbieders kunnen ruimte maken voor meer handen aan het bed door onnodige interne
regels te schrappen. In het onderhandelaarsakkoord CAO VVT zijn daartoe concrete afspraken
gemaakt.
Gezien deze argumenten ben ik van mening dat, ook binnen het huidige systeem, zorgaanbieders
zelf mogelijkheden hebben om meer handen aan het bed te realiseren. Daarbij wil ik wel
aantekenen dat het niet alleen gaat om meer personeel. Een onderzoek van de Universiteit
Maastricht, dat ik u bij mijn derde Voortgangsrapportage Waardigheid en Trots heb gestuurd, toont
aan dat meer personeel niet altijd beter is. Het gaat ook om de capaciteiten van de mensen, de
samenstelling van de teams en juiste inzet van hoger geschoold personeel.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Van der Staaij (SGP) over het geven van bekendheid aan
rechten van mantelzorgers en het aansporen van gemeenten om mantelzorgers op maat te
ondersteunen.
De positie van mantelzorg is in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) wettelijk
verankerd. Gemeenten dienen mantelzorgers nadrukkelijk bij het onderzoek naar de zorgvraag te
betrekken en ondersteuning te bieden als dat nodig is. Uit inventarisaties van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, recent in maart 2016, blijkt dat gemeenten mantelzorg serieus nemen.
Tegelijkertijd kan en moet de aandacht voor mantelzorgers in de uitvoering beter. De VNG en
Mezzo ontwikkelen daarom een afwegingskader dat gemeenten helpt om in het gesprek met
mantelzorgers tot goede ondersteuning en waardering te komen. Gemeenten worden bij de inzet
van respijtzorg ondersteund door de handreiking van Expertisecentrum Mantelzorg. Het
Expertisecentrum heeft ook in kaart gebracht welke elementen van respijtzorg bijdragen aan het
daadwerkelijk bieden van een adempauze voor de mantelzorger. Ik blijf aandacht vragen van
gemeenten voor het informeren en ondersteunen van mantelzorgers. Ik doe dat bijvoorbeeld door
kennis en best practices te verspreiden, zoals recent op het ‘Congrestival Eigen(wijs)heid eerst!’ op
7 oktober 2016 jl.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over de acties en bevoegdheden van het
interventieteam bij Careyn.
De inzet van het interventieteam past binnen het reguliere toezicht door de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ). Zoals ik ook heb aangegeven in mijn brief van 31 oktober jl. (Kamerstuk
31765 nr. 245) wordt op dringend advies van de IGZ het interventieteam ingezet. Op basis van de
door de IGZ geconstateerde problematiek wordt met inzet van het interventieteam en Careyn zelf
gewerkt aan een oplossing. Hierbij wordt gekeken naar de korte- en lange termijn. Het bestuur van
Careyn blijft verantwoordelijk en aanspreekbaar voor de implementatie van de gekozen
oplossingen die volgen uit het interventieteam.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over de subsidieregeling preventiecoalities.
In de brief ‘Preventie in het zorgstelsel: van goede bedoelingen naar het in de praktijk ontwikkelen
van resultaten’ (TK 2015-2016, 32 793, nr. 213) constateren de minister en ik dat gemeenten en
zorgverzekeraars voldoende mogelijkheden hebben om preventieactiviteiten voor risicogroepen te
financieren. Echter het proces om tot gezamenlijke samenhangende plannen te komen, gaat nog

niet vanzelf. De subsidieregeling preventiecoalitie is uitsluitend bedoeld om eenderde van de
kosten voor procescoördinatie tijdelijk te subsidiëren.
De subsidie kan alleen door een zorgverzekeraar worden aangevraagd. Een regeling waarbij zowel
gemeenten als zorgverzekeraars een subsidieverzoek kunnen indien is niet mogelijk, mede
vanwege de (financiële) verhouding en wederzijdse verantwoordelijkheden tussen Rijk en
gemeenten. Zorgverzekeraars kunnen echter alleen een beroep doen op de subsidie als er een
intentieverklaring is waarin de gemeente(n) ook hun betrokkenheid bevestigen.
De zorgverzekeraars en gemeenten bepalen samen op welke risicogroepen ze zich gaan richten.
We monitoren de ontwikkelingen. Als blijkt dat een bepaalde risicogroep niet of onvoldoende aan
bod komt, kunnen we de regeling daarop aanpassen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) of de minister vindt dat in het kader van
valpreventie de personenalarmering en abonnementskosten altijd moeten worden vergoed als de
huisarts dat nodig vindt.
Bij valpreventie zijn vele partijen betrokken zoals gemeenten, zorgaanbieders, zorgverzekeraars.
Personenalarmering als zodanig voorkomt niet dat iemand valt, maar zorgt ervoor dat er iemand
wordt gealarmeerd. Voor verzekerden die afhankelijk zijn van medische apparatuur en van
medische of technische professionele hulp, of in een verhoogde risicosituatie verkeren, kan
personenalarmering worden vergoed uit het basispakket van de Zorgverzekeringswet (Zvw). De
zorgverzekeraar moet nagaan of de verzekerde op deze alarmeringsapparatuur is aangewezen.
Voor thuiswonende mensen die in hun zelfredzaamheid kunnen worden ondersteund met
personenalarmering, biedt de Wmo mogelijkheden.
Of er een vergoeding voor personenalarmering en de abonnementskosten wordt gegeven, hangt af
van de wijze waarop door de gemeente invulling wordt gegeven aan het Wmo-beleid. Ook
vergoeden diverse zorgverzekeraars personenalarmering via het aanvullend pakket.
Ik ben van mening dat de bovenstaande mogelijkheden om personenalarmering te vergoeden,
voldoende zijn.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over het verbeteren van de
informatievoorziening van gemeenten naar mantelzorgers en de motie ondersteuning van oudere
mantelzorgers.
Een inventarisatie van de VNG in maart 2016 onder een aantal gemeenten laat zien dat gemeenten
niet alleen willen investeren in het goed voeren van het gesprek over de zorgvraag, maar ook in
het contact en de communicatie buiten het “keukentafelgesprek” om. Juist die communicatie kan
volgens gemeenten helpen om mantelzorgers bewust te maken van de ondersteuning die zij zelf
nodig hebben, alsook van de beschikbare ondersteuningsmogelijkheden. Dat doen gemeenten via
een campagne in huis-aan-huis bladen, door professionals in de wijk te trainen of door het
betrekken van werkgevers en scholen. Ook het instrument van de waardering zetten gemeenten in
om mantelzorgers te bereiken. Via landelijke kanalen als Regelhulp en Mezzo en in samenwerking
met de VNG werk ik zelf ook aan verdere optimalisering van de informatievoorziening over
mantelzorgondersteuning.
Met uw motie (30169 nr 45) heeft u mij gevraagd partijen die betrokken zijn bij de
Toekomstagenda Informele Zorg en Ondersteuning nogmaals te wijzen op het belang van
specifieke ondersteuning van de oudere mantelzorger. In mijn brief ‘Voortgang en ambitie Wmo,
volwaardig meedoen’ van 2 mei 2016 ben ik ingegaan op uw motie. Op 3 maart 2016 heb ik,
samen met het Expertisecentrum Mantelzorg, via een mailing de desbetreffende acties en
aanbevelingen nogmaals bij alle betrokken partijen onder de aandacht gebracht.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over het onderzoek naar de overschotten op
het zorgbudget van gemeenten.
Zoals aangekondigd in de brief van 7 november jl. van de minister van BZK zal ik samen met BZK,
SZW en de VNG een nader onderzoek laten doen om een beter beeld te krijgen van de cijfers en de
verklaringen voor de lagere uitgaven van gemeenten voor de uitvoering van de taken in het kader

van het Sociaal Domein. Het streven is eind januari over de resultaten van het nader onderzoek te
beschikken.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over gerichte acties om HBOverpleegkundigen vaker te laten kiezen voor de ouderenzorg.
Het kabinet heeft de afgelopen jaren een opstartimpuls gegeven aan de campagne ‘Daar zit meer
achter’. Landelijke partijen hebben aangegeven deze campagne komend jaar te continueren. Dat is
goed nieuws.
Het imago van de sector is echter van meer afhankelijk dan enkel een campagne. Het is belangrijk
dat ook gekeken wordt naar de onderliggende factoren. Denk bijvoorbeeld aan het type en omvang
van de contracten, een aantrekkelijke werksfeer, goede vervolgopleidingen zodat personeel zich
verder kan ontwikkelen en doorgroeiperspectief voor medewerkers.
Oftewel, de manier waarop de zorg georganiseerd is en de randvoorwaarden daaromheen zijn van
groot belang voor de aantrekkelijkheid van de sector. Sociale partners in de VVT zijn hier primair
aan zet. Zoals toegezegd in het spoeddebat kwaliteit verpleeghuizen d.d. 13 oktober jl. zal ik in het
overleg met sociale partners en andere partijen over de integrale agenda gericht op strategisch
arbeidsmarktbeleid, dit onderwerp expliciet meenemen. Over de voortgang wordt u voor de Kerst
geïnformeerd.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over de stand van zaken van de
preventiealliantie en een voorstel voor een rijksvaccinatieprogramma voor ouderen.
In de Kamerbrief Ouderen en preventie van 25 maart 2016 (Kamerstuk 32 793, nr. 214) heb ik
aangekondigd een alliantie voor preventie en ouderen te initiëren en te hosten vanuit het
programma Alles is Gezondheid. Op 2 november is deze alliantie gestart met een bijeenkomst
waarin veel partijen - inclusief de ouderenbonden - een begin hebben gemaakt met een
gezamenlijke inhoudelijke agenda.
In december 2015 (Kamerstuk 32 739, nr.204) heb ik de landelijke nota gezondheidsbeleid aan uw
Kamer aangeboden. Hierin is ook aandacht besteed aan preventie voor ouderen.
Wat betreft vaccinaties hebben we in Nederland een goed programma voor mensen van 60 jaar en
ouder (en mensen met een medische indicatie) tegen griep. Dit programma hebben we ingesteld
op basis van een advies van de Gezondheidsraad. Ik begrijp dat ouderen als het mogelijk is ook
gevaccineerd willen worden tegen andere ziekten waar zij mogelijk last van kunnen krijgen en
waarvoor een vaccin verkrijgbaar is, zoals bijvoorbeeld gordelroos of kinkhoest. De
Gezondheidsraad en het Zorginstituut beoordelen of dergelijke vaccinaties doelmatig en effectief
zijn. Op basis van hun advies neem ik een besluit over de positionering van de vaccinaties. Dat wil
zeggen aanbod via een programma vanuit de overheid, vergoeding op grond van de
Zorgverzekeringswet of aanbod binnen de individuele gezondheidszorg. Als daartoe (op grond van
de advisering door de Gezondheidsraad en het Zorginstituut) aanleiding is, zullen ook andere
vaccinaties voor ouderen programmatisch worden aangeboden. Tot nu toe is dat echter nog niet
het geval. De experts hebben mij geadviseerd dat het vaccin tegen gordelroos onvoldoende
effectief is en zelfs risicovol voor bepaalde groepen ouderen, ik heb dat uw Kamer eerder laten
weten. Ik verwacht binnenkort een advies over longontsteking door pneumococcen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over de aandacht voor preventie bij ouderen
en de financiering hiervan.
Om ervoor te zorgen dat er meer effectieve interventies komen gericht op ouderen heb ik extra
middelen aan het RIVM beschikbaar gesteld. Deze middelen maken onderdeel uit van de
begrotingspost Bijdrage agentschappen: RIVM opdrachtverlening centra. In de jaarlijkse
voortgangsrapportage over het Nationaal Programma Preventie zal ik u informeren over de stand
van zaken. Op de website van het RIVM Centrum Gezond Leven (www.loketgezondleven.nl) is een
beoordeling aangegeven van de effectiviteit van interventies.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over het stimuleren van gezond gedrag.
Ik besteed veel aandacht aan preventie. De minister en ik hebben het Nationaal Programma
Preventie met vele initiatieven uit de maatschappij gestart. Daarnaast zijn er programma’s en
campagnes om de gezonde keuze makkelijker te maken, roken te ontmoedigen en sport (in de

buurt) te stimuleren. Over overwegingen ten aanzien van het nemen van prijsmaatregelen heb ik u
onlangs geïnformeerd in mijn reactie op het IBO-rapport Gezonde leefstijl.
De buurtsportcoach wordt steeds vaker ingezet om ouderen te begeleiden bij het meer bewegen.
Dat kan ook, gemeenten kunnen zelf beslissen op welke doelgroepen zij de buursportcoach richten.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over hoeveel vrijwilligers in de zorg werken
en op welke schaal verdringing van betaald werk plaatsvindt.
In de eerste plaats wil ik benadrukken dat vrijwilligers van onschatbare waarde zijn voor de
samenleving en een onmisbare schakel vormen binnen verschillende domeinen, zoals het
onderwijs, de sport en de zorg. Uit het SCP-onderzoek ‘hulp geboden’ uit 2014 blijkt dat
schattingen van het aantal vrijwilligers in zorg en welzijn in Nederland uiteenlopen van 450.000 tot
ruim één of twee miljoen van de volwassenen. Of mogelijk sprake is van verdringing van betaalde
krachten door vrijwilligers kan alleen per geval en op lokaal niveau worden beoordeeld. Er is geen
landelijk beeld beschikbaar in hoeverre dit plaatsvindt.
Het kabinet heeft wel een aantal maatregelen genomen om verdringing te voorkomen:
o Zo is in de Participatiewet bij een aantal instrumenten (participatieplaatsen, tegenprestatie)
opgenomen dat deze activiteiten moeten worden verricht naast of in aanvulling op reguliere
arbeid en dat die niet mogen leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt.
o Ook heeft de Programmaraad, waarin Divosa, VNG, UWV en Cedris samenwerken, in de
Werkwijzer tegenprestatie een aantal spelregels opgenomen om het risico van verdringing
tegen te gaan.
o Volgens de regeling ‘ww en vrijwilligerswerk’ is het mogelijk dat werk dat eerst betaald
verricht werd, voortaan (ook) door vrijwilligers wordt uitgevoerd. Dat was voorheen niet
het geval. Voorwaarde is dat het werk minimaal een jaar lang niet gedaan is door een
betaalde medewerker. Organisaties die een betaalde baan 1-op-1 overzetten naar een
vrijwilligersfunctie kunnen daar dus niet direct een vrijwilliger met een WW-uitkering
voor vragen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over actieplan eenzaamheid en het voorstel
om dit voort te zetten.
Gedurende de looptijd van het actieplan, tot eind 2016, is een impuls gegeven aan het voorkomen
en terugdringen van eenzaamheid. Op meerdere momenten in het jaar is aandacht gevraagd voor
eenzaamheid, vooral om te stimuleren dat mensen meer naar elkaar omkijken. Voor professionals,
beleidsmakers en vrijwilligers is kwalitatief goede informatie over het thema eenzaamheid
beschikbaar gekomen. De campagne ‘Zorg tegen eenzaamheid’ leverde met praktische handvatten
voor de zorgprofessionals een bijdrage aan het voorkomen of verminderen van eenzaamheid bij
cliënten in de langdurige zorg. Een essentieel onderdeel van het actieplan is een sterke, goed
samenwerkende, lokale infrastructuur van gemeenten, vrijwilligersorganisaties, zorgverleners en
instellingen. ‘Coalitie Erbij’ heeft met het oog hierop een groep van twintig koplopergemeenten
geformeerd die gewerkt hebben aan een structurele en integrale aanpak van aandacht voor
eenzaamheid. De ervaringen van deze koplopergemeenten komen eind dit jaar beschikbaar. Met
name vanwege het belang om ervaringen en werkwijzen ook in andere gemeenten te
implementeren heb ik besloten Coalitie Erbij ook in 2017 en 2018 te ondersteunen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over de effecten van het schakelpunt.
Ervan uitgaande dat de heer Krol doelt op het Praktijkteam Zorg op de Juiste plek, verwijs ik naar
de bijlage Resultaten Praktijkteam Zorg op de juiste plek bij de Kamerbrief Zorg voor kwetsbare
ouderen thuis van 8 juli jl. (Kamerstuk 33 578, nr. 33). De afgelopen periode heeft het
Praktijkteam deelgenomen aan de regionale overleggen die in de regio Amsterdam naar aanleiding
van de Brandbrief ‘Regionale spoedzorg ‐ de rek is er uit’ van TraumaNet AMC zijn georganiseerd
(Voor het verslag van deze bijeenkomst, zie https://www.traumanetamc.nl/30juni2016). Er is in
deze regio al veel winst geboekt met deze aanpak. De wijze waarop de partijen in de regio
Amsterdam naar aanleiding van de brandbrief over de SEH’s met elkaar overleg hebben
georganiseerd, verdient landelijke navolging. In de aanpak acute zorg brief van 5 oktober jl.

(Kamerstuk 29 247, nr. 225) heb ik de acute zorgregio’s hiertoe opgeroepen. Regio’s die daar
behoefte aan hebben kunnen bij dit proces worden ondersteund door het VWS-Praktijkteam ‘Zorg
op de juiste plek’.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) of ik bereid ben in gesprek te gaan met de
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en zo nodig
extra budget vrij te maken voor de ziekenhuizen, zodat zij de problemen op de spoedeisende hulp
het hoofd kunnen bieden.
Ik ben van oordeel dat extra geld voor de ziekenhuizen niet het juiste antwoord is op de geschetste
problematiek. De NVZ benoemt in haar ‘brandbrief’ twee te onderscheiden groepen oudere
patiënten die zouden zorgen voor een toename van ouderen op de SEH: een groep ouderen die in
een eerder stadium zorg had moeten krijgen en een groep met een zogenaamde ‘sociale indicatie’.
Zoals ik ook heb aangegeven in mijn Kamerbrief ‘Aanpak acute zorg’ van 5 oktober jl. (Kamerstuk
29 247, nr. 225) is het onder meer van belang dat we voorkómen dat ouderen (onterecht) op de
SEH en vervolgens in het ziekenhuis komen. Inzet op en verdere ontwikkeling van zorg in de
eerste lijn, anderhalvelijnszorg en het sociaal netwerk is dus essentieel. Dit zal een belangrijke
bijdrage leveren aan het verminderen van de drukte op de SEH’s. Gelukkig gebeurt hier al heel
veel. Maar om voor de toekomst klaar te zijn moeten alle partijen binnen de acute zorg de
organisatie van deze zorg met elkaar op orde krijgen. In de genoemde Kamerbrief van 5 oktober
heb ik de partijen er ook toe opgeroepen om in het Regionaal Overleg Acute Zorg te bepalen waar
de grootste knelpunten in de regio zich voordoen en welke acties door wie in gang moeten worden
gezet. Van belang is dat de grootste verzekeraar in de regio en de ziekenhuizen aanschuiven bij
deze regionale overleggen.
In antwoord op de vraag of ik met de koepels voor ziekenhuizen en verzekeraars wil praten over de
in de brief geschetste problematiek: ik spreek de verschillende partijen op 24 november tijdens het
Bestuurlijk Overleg over het Hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistische Zorg.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over handhaving IGZ op
medicatiebeoordelingen.
In antwoord op uw vraag over de voortgang in 2016 van de handhaving van de IGZ op
medicatiebeoordelingen het volgende. Medicatiebeoordeling is het kernthema van het toezicht op
medicatieveiligheid van de IGZ.
De IGZ beoordeelt dit thema in alle zorgsectoren continu in haar reguliere toezicht. Daarnaast is er
in het voorbije jaar hierop nog speciaal toezicht geweest in alle zorgsectoren. Het rapport hierover
zal voor het eind van het jaar aan uw Kamer worden toegestuurd, voorzien van een beleidsreactie.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) over het uitsluiten van medicatiebeoordeling
van het eigen risico.
Het is inderdaad zo dat mijn antwoord op schriftelijke begrotingsvraag 147 is gebaseerd op de
aanname dat patiënten die in aanmerking komen voor een medicatiebeoordeling, doorgaans hun
gehele eigen risico in een jaar volmaken.
Het verplicht eigen risico in de Zorgverzekeringswet (Zvw) geldt voor alle zorg die tot het
basispakket van de Zvw behoort, behalve een paar uitzonderingen zoals bijvoorbeeld
huisartsenzorg en wijkverpleging. Ik ben van mening dat het aantal uitzonderingen van het eigen
risico niet dient te worden uitgebreid omdat dit een ongewenst precedent zou scheppen en het
systeem daardoor complexer en minder transparant zou worden. Dit is des te meer het geval
indien het zou gaan om medicatiebeoordeling voor een specifieke groep verzekerden, te weten
verzekerden ouder dan 75 jaar die minimaal zeven geneesmiddelen gebruiken, zoals in schriftelijke
begrotingsvraag 147 was gesteld.
Antwoord op de vraag van Kamerlid Krol (50Plus) over het afschaffen van een apart tarief voor
terhandstelling van medicijnen.
Patiënten die hun medicijnen voor het eerst meekrijgen of medicijnen krijgen die zij langer dan 12
maanden niet gebruikten, ontvangen van de apotheker een begeleidingsgesprek bij de

terhandstelling van het medicijn. Het begeleidingsgesprek is nodig voor een veilig en effectief
gebruik van het geneesmiddel. Zonder begeleidingsgesprek kan het zijn dat een apotheker een
geneesmiddel niet meegeeft aan de patiënt omdat dit onverantwoord is.
Vanaf 1 januari 2014 werd dit begeleidingsgesprek een aparte prestatie en moest apart op de nota
geplaatst worden. Er kwam toen veel discussie aan de apothekersbalie omdat patiënten het idee
hadden dat het ontvangen van een begeleidingsgesprek optioneel was. Vanaf 1 januari 2016 is er
daarom voor gekozen om de terhandstelling en het begeleidingsgesprek op één regel te plaatsen
op de nota, omdat deze onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Er wordt nu ofwel
'terhandstelling met begeleidingsgesprek' ofwel een 'standaard terhandstelling' in rekening
gebracht. De patiënt kan nog steeds controleren of de nota klopt en of het gesprek daadwerkelijk
heeft plaatsgevonden. Ik zie geen aanleiding om deze werkwijze aan te passen.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Krol (50PLUS) naar het zodanig aanpassen van de
Zorgverzekeringswet zodat de bandbreedte tussen het verlaagde en het normale tarief van de
inkomensafhankelijke bijdrage bij wet of Algemene Maatregel van Bestuur kan worden gewijzigd.
Deze vraag is ook door de heer Van Leeuwen (50PLUS) in de Eerste Kamer gesteld bij de
behandeling van het belastingplan en bij de behandeling van de VWS begroting 2015 en is ook
eerder gesteld in de schriftelijke vragen bij deze begroting. Hetzelfde antwoord is toen gegeven.
Het kabinet besluit over de premiepercentages en dus ook over een eventuele aanpassing van het
verschil tussen beide percentages in september. Dit gebeurt op basis van de definitieve hoogte van
de zorguitgaven in de VWS begroting en eventueel op basis van de koopkrachtbesluitvorming in
het kabinet. Deze percentages dienen snel ter beschikking te worden gesteld aan de
belastingdienst opdat die er rekening mee kan houden bij zijn berichtgeving richting werkgevers.
De percentages worden daarom vrij kort na Prinsjesdag formeel vastgesteld, maar wel na de
Algemene Politieke Beschouwingen en de Algemene Financiële Beschouwingen. De Kamer kan een
eventuele aanpassing dus aankaarten in een van deze twee debatten. Ik zie dus geen noodzaak
voor het alleen mogelijk maken van een dergelijke wijziging bij wet of Algemene Maatregel van
Bestuur.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Kuzu (GrKÖ) over de frustratie over de hoge
zorgverzekeringspremie.
Ik ben het met de heer Kuzu eens dat we ons bij het beoordelen van die zorgpremie moeten
realiseren dat we daar veel goede zorg voor krijgen, maar ondanks dat ons best moeten doen om
de groei van de zorguitgaven te beperken om de premiestijging te beheersen.
De heer Kuzu stelt dat dit kan worden bereikt door fraude in de zorg aan te pakken, door
verspilling in de zorg tegen te gaan en door de kosten door te lichten. Tot hier ben ik het helemaal
met hem eens. Ik zet in op het aanpakken van verspilling. Bovendien heb ik flink geïnvesteerd in
de aanpak van fouten en fraude in de zorg, zowel in financiële zin (vanaf 2014 € 5 miljoen
oplopend naar € 12,5 miljoen structureel vanaf 2017) als door een brede aanpak door middel van
het programmaplan “rechtmatige zorg”.
Bij de invulling van deze punten ontstaan echter verschillen. De heer Kuzu denkt de
kostenbesparing te realiseren door de winstmakende verzekeraars, zorgaanbieders en farmaceuten
aan te pakken. Ik denk dat de kostenbeheersing in de zorg het meest gebaat is bij met elkaar
concurrerende zorgverzekeraars die hun best doen om de best mogelijke zorg voor de laagst
mogelijke prijs te contracteren. Met het oog daarop helpen verzekeraars bij het aanpakken van
verspilling in de zorg en bekijken waar tarieven omlaag kunnen. Zo stel ik onder andere vast dat
de verzekeraars hun rol hebben waargemaakt door de kosten van geneesmiddelen fors te drukken.
Mijn visie op de geneesmiddelenprijzen heb ik uitvoerig toegelicht in mijn geneesmiddelenvisie.
Daarin staat ook mijn inzet om te hoge prijzen van geneesmiddelen aan te pakken en daarmee te
hoge winsten van farmaceuten tegen te gaan.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Kuzu (GrKÖ) over de frustraties met betrekking tot weinig
personeel in de ouderenzorg, personeel dat wordt ontslagen in verpleeghuizen en ouderen die
volgens hem terecht komen op de spoedeisende hulp.

Verbetering van de kwaliteit van verpleeghuizen is nodig en mogelijk. Dat is ook de reden dat ik
het programma Waardigheid en Trots ben gestart. Naast onder andere een kwaliteitsnorm en een
personeelsleidraad maken vraagstukken omtrent opleiding en arbeidsmarkt daar nadrukkelijk
onderdeel van uit. Om deze reden heb ik de Tweede Kamer toegezegd voor eind van dit jaar een
actieplan personeel verpleeghuiszorg op te zetten met ActiZ, de V&VN en eventueel andere
organisaties. Dit ingevolge de motie lid Bergkamp (Kamerstuk 31 765, nr. 221).
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Kuzu (GrKÖ) wat de staatssecretaris vindt van het
manifest van Hugo Borst en de mogelijkheden om dit manifest uit te voeren.
In mijn brief van 31 oktober jl. “Kwaliteit verpleeghuizen: verbetering bij risicovolle verpleeghuizen
zichtbaar” heb ik aangegeven dat ik de doelen van het manifest ook nastreef. In het programma
Waardigheid en Trots wordt sinds februari 2015 al aan veel van de onderwerpen gewerkt. Zoals de
kwaliteitsnorm en de leidraad personeelsamenstelling, het versterken van de positie van
cliëntenraden, het verminderen van administratieve lasten, begeleiden van 170 aanbieders die
meedoen aan het onderdeel ‘Ruimte voor verpleeghuizen’ en bijvoorbeeld het bieden van
ondersteuning aan ongeveer 50 organisaties met een urgent kwaliteitsprobleem.
Voor de stand van zaken van deze onderwerpen verwijs ik u naar de derde voortgangsrapportage
die is gevoegd bij mijn brief van 4 juli jl., waarover wij op 17 november een Algemeen Overleg
voeren.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Kuzu (GrKÖ) over de toenemende kosten voor de patiënt
en de afschaffing van het eigen risico.
Dat de zorgkosten op macro-niveau steeds beter beheerst worden, betekent dat de kostenstijging
op micro-niveau ook steeds meer beperkt kan worden. Daarbij is de verdeling van de stijgende
lasten in hoge mate solidair. Mensen met een laag inkomen betalen een lage inkomenafhankelijke
bijdrage en worden met de zorgtoeslag gecompenseerd voor de stijging van zorgpremie en het
eigen risico. Bij de beleidsmatige stijging van het eigen risico in 2013 is de zorgtoeslag zelfs één op
één verhoogd. Eén en ander heeft er toe geleid dat mensen met een minimuminkomen in 2016 per
saldo minder aan zorgpremie en eigen risico betalen dan vòòr de invoering van de
Zorgverzekeringswet. Het onderstreept dat ook naar de toekomst het belangrijk is de
uitgavenstijging te beheersen om de solidariteit ook betaalbaar te houden.
Het verplicht eigen risico zorgt voor medefinanciering en maakt mensen bewust van de kosten van
zorg. Afschaffing van het eigen risico kost bijna vier miljard. Het zou een premiestijging betekenen
van zo’n €284 per persoon (nominale premie stijgt met €262 en de inkomensafhankelijke bijdrage
met €22). Dit vind ik niet gewenst.
Ik vind het wel belangrijk dat verzekerden niet vanwege financiële redenen afzien van
noodzakelijke zorg. Daarom zijn reeds verschillende maatregelen genomen om de financiële
toegang tot zorg te borgen. In de kamerbrief “Toezeggingen eigen risico, eigen bijdrage in de Wmo
2015 en compensatiemogelijkheden’’ van 3 november jl. zijn deze maatregelen in beeld gebracht.
Zo compenseert de zorgtoeslag grotendeels het eigen risico en de premie voor lage inkomens.
Daarnaast zijn er zorgvormen uitgezonderd van het verplicht eigen risico (bijvoorbeeld
huisartsenzorg, wijkverpleging en zorg voor jongeren onder de 18 jaar). Verder bieden
zorgverzekeraars de mogelijkheid het eigen risico gespreid te betalen en bieden gemeenten
collectiviteiten en andere compensatiemogelijkheden aan minima met zorgkosten aan. Tijdens de
komende najaarscampagne zal ik verzekerden – onder andere door radioboodschappen, via social
media en door met informatiestands het land in te gaan – weer expliciet wijzen op dit brede scala
aan maatregelen ten aanzien van het eigen risico.
Antwoord op de vraag van het Kamerlid Kuzu (GrKÖ) over TNS NIPO-onderzoek uit oktober 2014
naar de mening van burgers de kosten voor de patiënt (zie voorgaand), de winsten en macht van
verzekeraars, de ontwikkeling van de premie en het tekort aan personeel in de zorg.

Winsten die zorgverzekeraars maken worden teruggegeven aan de premiebetaler, uitgegeven aan
zorg of toegevoegd aan de reserves. Verzekeraars zijn financiële instellingen. De reserves zijn
nodig om er voor te zorgen dat als het financieel mis zou gaan met verzekeraar, de zorgaanbieder
wel krijgt betaald voor de geleverde zorg.
Voor 2015 geldt dat van het positieve resultaat verzekeraars 84% hebben teruggegeven via een
lagere vaststelling van de premie en is 16% aan de reserves toegevoegd (bron:
transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2015 zoals door individuele
zorgverzekeraars gepresenteerd op hun website). Nederlandse verzekeraars keren geen winst uit.
Het afromen van winsten is niet aan de orde. Zorgverzekeraars zijn gehouden aan de Wet op het
financieel toezicht en daarmee aan de Europese richtlijnen voor (schade)verzekeringen en de
solvabiliteitseisen volgen uit Solvency II. Die normen zijn er niet voor niks: zorgverzekeraars
moeten ook buffers voorhanden hebben om in te spelen op onvoorziene ontwikkelingen of
bijvoorbeeld een toename in hun verzekerdenbestand.
De zorgpremies liggen in 2016 op het niveau van 2011, terwijl het basispakket van zorgaanspraken
is uitgebreid, in het bijzonder door de overheveling van de wijkverpleging naar de
Zorgverzekeringswet. Mensen met een lager inkomen krijgen de zorgpremie en het eigen risico
voor een groot deel gecompenseerd via de zorgtoeslag. Zo blijft de zorg voor iedereen betaalbaar.
Ten aanzien van het personeel in de zorg geldt dat de werkgelegenheid de afgelopen jaren
geleidelijk is gedaald van 1,2 miljoen in 2012 naar 1,123 miljoen medewerkers in 2015. De daling
is met name opgetreden onder overheadpersoneel en lager opgeleid personeel in de thuiszorg en
de intramurale ouderenzorg. De ontwikkelingen in de afgelopen periode passen bij de
veranderende zorgvraag en daarop ingezette transities. Denk aan het streven naar minder
overhead en zorg dichtbij. Voor de komende jaren wordt zorgbreed groei in werkgelegenheid
verwacht. Ook wordt duidelijk dat de transities in de langdurige zorg elders in de zorg, zoals in de
eerstelijn en de acute zorg, leiden tot een toenemende en veranderende vraag naar personeel.
Naar verwachting werken er in 2020 tussen de 35 en 126 duizend mensen meer in de zorg
vergeleken met 2015.