Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

29 237

Afrika-beleid

Nr. 149

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 mei 2013
Met deze brief informeer ik u over het telefoongesprek dat ik op 18 april
voerde met de Speciale Gezant van de Secretaris-Generaal van de
Verenigde Naties voor de Westelijke Sahara, Christopher Ross, zoals ik
had toegezegd op 27 maart tijdens het AO Arabische regio en op 18 april
bij het AO RBZ. In dit gesprek kwamen aan de orde de huidige situatie
rond de Westelijke Sahara, de rol van de internationale gemeenschap en
de aanstaande verlenging door de VN-Veiligheidsraad van het mandaat
van de VN-missie voor de Westelijke Sahara (MINURSO).
Achtergrond conflict
In 1975 vertrok koloniale macht Spanje uit de Westelijke Sahara, waarna
Marokko en Mauritanië ieder een deel van de Westelijke Sahara
annexeerden. Een gewapend conflict met lokale verzetsgroepen brak uit,
waarna Mauritanië zich terugtrok. De gevechten tussen Marokko en lokale
onafhankelijkheidsbeweging Polisario (afkorting voor Frente Popular para
la Liberación de Saguia el-Hamra y Rio de Oro) duurden tot 1991 en
werden beëindigd door middel van een settlement plan onder auspiciën
van de VN-Veiligheidsraad. Dit plan van de VN voorzag onder meer in een
referendum waarin de lokale Sahrawi bevolking zich kon uitspreken over
zelfbeschikking. De VN-missie voor de Westelijke Sahara, Mission des
Nations Unies pour le réferendum dans le Sahara Occidental (MINURSO),
houdt sindsdien toezicht op de uitvoering van dit settlement plan. Sinds
de beëindiging van de gevechten heeft Marokko de feitelijke controle over
tweederde van het gebied en Polisario over éénderde.
Actuele situatie
Volgens Christopher Ross is er nog steeds geen definitieve oplossing voor
de kwestie Westelijke Sahara gevonden. Het referendum waarin het VN
plan voorzag, is er nog niet gekomen, onder meer vanwege onenigheid
tussen de partijen over de voorwaarden waaraan zo’n referendum zou
moeten voldoen. Marokko beschouwt de Westelijke Sahara als deel van

kst-29237-149
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 237, nr. 149

1

Marokko en wil niet verder wil gaan dan «autonomie» voor het gebied.
Polisario wil in het referendum de optie van volledige onafhankelijkheid
kunnen voorleggen.
Aandacht van de internationale gemeenschap
Christopher Ross gaf te kennen dat voortdurende aandacht van de
internationale gemeenschap nodig is. Hij blijft zich actief inzetten voor
onderhandelingen tussen alle betrokken partijen om tot een spoedige
oplossing te komen. De gespannen situatie in de Sahel-regio is hiervoor
nog een extra argument. Ik heb hem mijn steun toegezegd bij zijn
inspanningen.
Mandaatsverlenging MINURSO
Voor 30 april diende de VN Veiligheidsraad door middel van een resolutie
te besluiten het mandaat voor MINURSO opnieuw met een jaar te
verlengen. Net als in vorige jaren kwam daarbij de discussie op of
mensenrechtenmonitoring onderdeel van dat mandaat zou moeten
worden. Polisario, daarin gesteund door lokale en internationale mensenrechtenorganisaties, bepleitte opname in het mandaat. Medio april werd
dit – buiten de VN Veiligheidsraad – ook door de VS bepleit hetgeen tot
een bijzonder felle reactie van Marokko leidde. Volgens Marokko vindt er
reeds voldoende monitoring plaats door het werk van de Marokkaanse
Nationale Raad voor de Mensenrechten, en de toegang die de VN Special
Rapporteurs hebben tot het gebied. VNVR-Resolutie 1979 (2011) biedt
immers de mogelijkheid om door middel van de inzet van Special
Procedures van de Mensenrechtenraad – waar onder speciale
VN-rapporteurs – de naleving van mensenrechten te monitoren. Deze
worden ook al door Marokko toegelaten.
Christopher Ross gaf aan dat de emoties rond het onderwerp mensenrechtenmonitoring in het mandaat ieder jaar hoog oplopen. Voor hem is
het belangrijkste uitgangspunt dat partijen bereid blijven om verder te
praten over een oplossing voor het conflict, zonder vooruit te lopen op de
uitkomsten daarvan. Daarop zijn al zijn inspanningen geconcentreerd.
Op 25 april heeft de Veiligheidsraad unaniem een resolutie aangenomen
waarmee het mandaat van MINURSO wordt verlengd, maar waarvan
mensenrechtenmonitoring geen onderdeel uitmaakt.
Nederlandse bijdrage aan de inspanningen
De internationale gemeenschap kanaliseert zijn inspanningen op dit
dossier via de Speciaal Gezant en MINURSO. Dit is gezien de complexiteit
en langdurigheid van het conflict een verstandige keuze. Tegelijkertijd
mag dit er niet toe leiden dat de internationale gemeenschap lijdzaam
toekijkt. De regering meent dat de Speciaal Gezant alle steun moet krijgen
om tot een oplossing te komen. Ik zal in EU kader bespreken op welke
wijze de EU hieraan een bijdrage kan leveren.
De mensenrechtensituatie in de Westelijke Sahara verdient aandacht. Nu
de Veiligheidsraad heeft besloten geen mensenrechtenmonitoring door
MINURSO in het nieuwe mandaat op te nemen, zal ik mij ervoor inzetten
dat de mensenrechtensituatie op andere manieren de aandacht van de
internationale gemeenschap blijft houden, bijvoorbeeld via de VN
Speciale Rapporteurs en de politieke dialoog EU-Marokko.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 237, nr. 149

2

Ik heb aan het einde van het gesprek speciaal gezant Ross bedankt voor
zijn inzichten, zijn doorzettingsvermogen en zijn geduld in dit moeilijke
dossier.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 237, nr. 149

3