Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 821

Nationale Veiligheid

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 158

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 29 november 2021
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de ministers van Buitenlandse Zaken en van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de brief van 9 juli 2021 over de
evaluatie en voortgang verscherpt toezicht op studenten en onderzoekers
in gevoelige onderwijs- en onderzoeksgebieden (Kamerstukken 30 821 en
31 288, nr. 152).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 oktober 2021 aan de ministers van
Buitenlandse Zaken en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 4 november 2021 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Wilders
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-30821-158
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

1

Inhoudsopgave
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
en reactie van de bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie en reactie van de bewindspersonen

2
6

I Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie en
reactie van de bewindspersonen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake het toezicht op studenten en onderzoekers in gevoelige onderwijs- en onderzoeksgebieden. Zij hebben
hierover de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie ondersteunen het Nederlandse beleid dat een
interdepartementale Taskforce is ingesteld om vorm te geven aan
verscherpt toezicht op studenten en onderzoekers in gevoelige onderwijsen onderzoeksgebieden. De VVD-fractieleden onderschrijven dat deze
Taskforce op een zorgvuldige en non-discriminatoire wijze studenten moet
toetsen op een mogelijke relatie met het Iraanse ballistische raketprogramma om in te schatten of er een risico bestaat op overtreding van de
EU Iran-sanctieverordening 267/2012.
De leden van de VVD-fractie maken zich net als het kabinet in toenemende
mate zorgen over het ballistische raketprogramma van Iran en zijn
verheugd om te zien dat om die reden het toezicht is verscherpt. Wat is de
invloed van de nieuwe Iraanse regering op het ballistisch raketprogramma
en de noodzaak tot toezicht? Verwacht het kabinet op korte termijn een
nadere aanscherping nodig?
1. Antwoord van het kabinet
Het Iraanse ballistische raketprogramma baart het kabinet
zorgen. Dit programma wordt door verschillende elkaar opvolgende regeringen in Iran gedragen, de regering Raisi is hier geen
uitzondering op. De vergaande ontwikkeling van dit programma
heeft een destabiliserend effect op de regio. Daarnaast kan dit
programma een directe bedreiging voor Europa vormen.
Nederland roept Iran met regelmaat op om de dialoog over het
raketprogramma aan te gaan. Iets wat Iran tot nu toe weigert.
Nederland zoekt in EU-verband naar oplossingen en bespreekt het
probleem regelmatig met partners, waaronder de VS.
Het kabinet verwacht niet dat op korte termijn nadere
aanscherping nodig is van de toetsing in het kader van de EU
Iran-sanctieverordening 267/2012.
De leden van de VVD-fractie beschouwen het van groot belang dat er
zorgvuldig actie wordt ondernomen als blijkt dat studenten of onderzoekers een mogelijk risico vormen. Zij vragen zich dan ook af of de
universiteiten in staat zijn om op basis van een verhoogd risicoadvies
noodzakelijke maatregelen te nemen. Uit de brief van de ministers blijkt
dat uit de grondige toetsing is gebleken dat van de ruim 750 getoetste
studenten en onderzoekers een tiental personen op basis van hun kennis
en netwerk een mogelijk risico vormen voor wat betreft ongewenste
(bedoelde of onbedoelde) kennisoverdracht ten gunste van het Iraanse
ballistische raketprogramma. Zijn er tegen deze tien personen passende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

2

en noodzakelijke maatregelen genomen door de universiteiten? Wat voor
een maatregelen zijn dit? Zien de ministers deze maatregelen als
afdoende? En wat gebeurt er als universiteiten niet ingrijpen? Wordt dit
vastgesteld en zo ja, wat zijn daarna de vervolgstappen? Wat is in een
dergelijke situatie de rol van het Ministerie van OCW als stelselverantwoordelijke? Hoe helpt het ministerie universiteiten met het nemen van
maatregelen en welke eisen worden er aan universiteiten opgelegd?
2. Antwoord van het kabinet
De EU Iran-sanctieverordening 267/2012 heeft directe werking
binnen de EU-lidstaten en geldt voor eenieder in die lidstaten,
waaronder ook kennisinstellingen. Het verscherpt toezicht is erop
gericht de kennisinstellingen te ondersteunen om te voorkomen
dat de verboden uit deze verordening worden overtreden.
De beoordeelde personen bij wie een verhoogd risico werd
geconstateerd, waren veelal medewerkers en studenten die reeds
in Nederland waren. Daarom diende met inachtneming van het
rechtszekerheidsbeginsel, maatwerk te worden toegepast om de
risico’s van ongewenste kennisoverdracht te minimaliseren. Per
individu is het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
ondersteund door de Taskforce hierover in gesprek gegaan met
de desbetreffende universiteiten, die verantwoordelijk zijn om
passende maatregelen te nemen om binnen hun instelling
overtreding van de verboden in de verordening te voorkomen. Bij
passende maatregelen kan gedacht worden aan het afschermen
van kritieke kennis, het kritisch beoordelen van nieuwe onderzoeksvoorstellen, het verbreken van risicovolle samenwerkingsverbanden en in uiterste gevallen het aanpassen of beëindigen
van de studie of het onderzoek van de desbetreffende persoon.
De Taskforce heeft geen bevoegdheid om concrete overtredingen
formeel vast te stellen of om door de kennisinstellingen genomen
maatregelen te beoordelen.
In de uitwerking van het toetsingskader ongewenste kennis- en
technologieoverdracht, zoals aangekondigd in de Kamerbrief
Kennisveiligheid Hoger Onderwijs en Wetenschap van
27 november 20201, zal het kabinet oog hebben voor toezichtsen handhavingskwesties. Het is de bedoeling dat dit toetsingskader het bestaande verscherpt toezicht vervangt.
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd te lezen dat ABDTOPConsult
vaststelt dat er een toetsingsproces is ingericht dat goed functioneert. Ook
hebben de leden van deze fractie kennisgenomen van de conclusies van
ABDTOPConsult dat een aantal (doel)groepen niet wordt getoetst en dat
de organisatie, inrichting van de werkprocessen en de informatievoorziening kunnen worden verbeterd. Kunnen de ministers aangeven hoe de
Taskforce zich op deze punten gaat verbeteren?
3. Antwoord van het kabinet
In de beleidsreactie op de evaluatie van ABDTOPConsult heeft
het kabinet de Kamer geïnformeerd over hoe opvolging wordt
gegeven aan de aanbevelingen uit het rapport. In reactie op de
genoemde verbeterpunten (doelgroepen, informatievoorziening
en werkprocessen) heeft het kabinet in deze Kamerbrief het
volgende opgemerkt:
1

Kamerstuk 31 288, nr. 894

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

3

Doelgroepen: Als een visiting scientist of een onderzoeker die
verbonden is aan een andere onderzoeksgroep – ook in het Hoger
Beroepsonderwijs – onderwijs wil volgen of deelneemt aan
onderzoek in één van de aangewezen onderwijs- of onderzoeksvelden dan dient die persoon een ontheffingsaanvraag in te
dienen. In de praktijk komen ontheffingsaanvragen van dergelijke
doelgroepen voor. Het bereik van de ontheffingsplicht is echter
niet beperkt tot studenten en onderzoekers. De ontheffingsplicht
geldt voor iedereen aan wie «gespecialiseerde kennis» wordt
overgedragen. Daarvan kan ook sprake zijn in het kader van
praktische werkzaamheden. Het is en blijft de verantwoordelijkheid van de kennisinstellingen om ervoor te zorgen dat
iedereen binnen de aangewezen onderwijs- en onderzoeksvelden
en aan iedereen aan wie gespecialiseerde kennis wordt overgedragen over een ontheffing op basis van de Sanctieregeling
Noord-Korea 2017 beschikt en dat de kennisinstellingen hierdoor
niet de EU Iran-sanctieverordening 267/2012 overtreden. Het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zal dit in
gesprekken met de kennisinstellingen blijven benadrukken.
Informatievoorziening: De informatie op de pagina van de
rijksoverheid van het OCW-loket kennisembargo zal op basis van
de aanbevelingen worden aangevuld en met de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND) wordt gesproken over het verbeteren
van de informatievoorziening ten aanzien van het delen van
risicoadviezen van de Taskforce met de IND.
Werkprocessen: Voor wat betreft de inrichting van de werkprocessen staat in de beleidsreactie onder meer dat gewerkt wordt
aan het digitaliseren van het aanvraagformulier en dat de
tekenbevoegdheid van zowel de besluiten als de risicoadviezen is
aangepast om het werkproces te verkorten. Met betrekking tot
de organisatie zal het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap op 1 januari 2022 het coördinerend opdrachtgeverschap van de Taskforce overnemen van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken.
De leden van de VVD-fractie hebben er kennis van genomen dat het
kabinet werkt aan een breder toetsingskader om ongewenste kennis- en
technologieoverdracht tegen te gaan. Kunnen de ministers toelichten wat
de laatste ontwikkelingen zijn betreffende dit bredere toetsingskader? Uit
hun brief blijkt dat risico’s rond ongewenste kennis- en technologieoverdracht breder zijn. Dit is ook toegelicht in het recent door de AIVD, MIVD
en NCTV uitgebrachte Dreigingsbeeld Statelijk Actoren. Zien de ministers
noodzaak om het verscherpt toezicht uit te breiden naar de in het
Dreigingsbeeld genoemde landen Rusland en China? Zo ja, hoe gaan de
ministers hier verder invulling aan geven? Zo nee, zien de Minister dan
andere mogelijkheden om studenten en onderzoekers uit landen als China
en Rusland intensiever te toetsen? Welke activiteiten zijn de ministers
voornemens op korte termijn te ondernemen om het risico van
ongewenste kennisoverdracht naar deze landen te verlagen?
4. Antwoord van het kabinet
Het kabinet ziet geen mogelijkheid om het huidige verscherpt
toezicht dat specifiek is ingericht ter implementatie van de
internationale sancties tegen Noord-Korea en Iran uit te breiden
naar China en Rusland. Dit omdat er geen grondslag op basis van
relevante VN- en EU sancties is voor toetsing van studenten en
onderzoekers t.a.v. deze landen. Zoals aangekondigd in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

4

Kamerbrief Kennisveiligheid Hoger Onderwijs en Wetenschap2,
werkt het kabinet aan een toetsingskader ongewenste kennis- en
technologieoverdracht. Deze toetsing zal gaan gelden voor de
vakgebieden waar de risico’s voor de nationale veiligheid het
grootst zijn («risicovakgebieden») en zal landenneutraal van aard
zijn.
Het toetsingskader maakt deel uit van een, eveneens in deze
Kamerbrief gepresenteerd, pakket aan maatregelen dat het
kabinet treft om de kennisveiligheid bij kennisinstellingen te
verhogen.
De vierde aanbeveling van ABDTOPConsult luidt: «overweeg de focus op
medewerkers te leggen bij toetsing». De leden van de VVD-fractie zijn het
eens met de terughoudende beleidsreactie op deze aanbeveling. Het is
onwenselijk om risico’s te nemen met Masterstudenten. Kunnen de
ministers aangeven welke alternatieven zij voornemens zijn te onderzoeken en wanneer zij de Kamer hierover zullen informeren?
5. Antwoord van het kabinet
In lijn met de aanbeveling uit het rapport van ABDTOPConsult zal
nader onderzocht worden of er alternatieven zijn voor toetsing
van masterstudenten. Ook bij alternatieven voor toetsing moeten
de sanctieverordeningen worden nageleefd bij de universiteiten.
Op dit moment vinden gesprekken plaats met de betrokken
instellingen over het evaluatierapport waarbij ook dit punt aan de
orde komt. De input die tijdens deze gesprekken wordt opgehaald zal meegenomen worden in de uitwerking van het
toetsingskader ongewenste kennis- en technologieoverdracht.
Ten slotte zijn de VVD-fractieleden van mening dat de veiligheid van
Nederland de hoogste prioriteit moet hebben, maar zij zien uiteraard ook
de waarde van academische uitwisselingen met landen die minder
democratisch zijn. Hoe zoeken de ministers naar een juiste balans tussen
beide belangen, die over tijd doorlopend zal verschuiven? Hoe wordt er
onderscheid gemaakt tussen verschillende opleidingen en onderzoeken,
gezien het risico per opleiding of onderzoek sterk kan verschillen? Zien de
ministers aanleiding om het verscherpt toezicht en intensievere toetsing
naar meer academische vakgebieden uit te breiden?
6. Antwoord van het kabinet
In de sanctieregeling Noord-Korea 20173 staat voor welke
algemene gebieden van onderwijs en onderzoek een ontheffing in
ieder geval nodig is. In overleg met kennisinstellingen is op basis
van het Missile Control Technology Regime (MTCR) een aantal
vakgebieden aangewezen welke hieronder vallen. Op de pagina
van de rijksoverheid4 worden de vakgebieden per kennisinstelling
genoemd. Deze vakgebieden worden tevens onderworpen aan het
verscherpte toezicht voor wat betreft de EU Iran-sanctieverordening 267/2012 omdat ze zijn aangewezen als mogelijk
risicovol in de context van het Iraanse ballistische raketprogramma.

2

Kamerstuk 31 288, nr. 894
wetten.nl – Regeling – Sanctieregeling Noord-Korea 2017 – BWBR0040211 (overheid.nl)
4
Waarom heb ik ontheffing nodig voor bepaalde technische studies? | Rijksoverheid.nl
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

5

Voor de uitwerking van het in de Kamerbrief Kennisveiligheid
Hoger Onderwijs en Wetenschap5 aangekondigde toetsingskader
ongewenste kennis- en technologieoverdracht wordt een traject
in gang gezet om te komen tot een afbakening van vakgebieden
waar een verhoogd risico voor de nationale veiligheid geldt. Deze
afbakening zal plaatsvinden in samenspraak met de kennisinstellingen. Om rekening te houden met toekomstige verschuivingen
in het dreigingsbeeld zal de afbakening wederom in samenspraak
met alle betrokken partijen periodiek geëvalueerd worden. De
Kamer wordt in januari 2022 geïnformeerd over de voortgang van
de maatregelen om ongewenste kennisoverdracht tegen te gaan.
II Vragen opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie en
reactie van de bewindspersonen
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken en de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake studenten en
onderzoekers in gevoelige onderwijs- en onderzoeksgebieden. Deze leden
delen de conclusie van het rapport dat is uitgevoerd door ABDTOPconsult.
Echter hebben deze leden nog enkele vragen over de uitvoering van
enkele aanbevelingen en mogelijke vervolgstappen naar aanleiding van
de brief.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben een vraag met betrekking tot
de status van het risico-advies Iran. Op hoofdlijnen is het enkel een advies
aan de universiteit. Dit biedt de universiteit onvoldoende onderbouwing
en houvast voor het nemen van passende maatregelen. Kunnen de
ministers duidelijkheid scheppen over het risico-advies, en eventueel de
verantwoordelijkheid leggen bij een andere uitvoeringsorganisatie, zoals
bijvoorbeeld de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), en zo nee,
waarom niet?
7. Antwoord van het kabinet
Zie antwoord op vraag 2.
Voorts lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat er veel verantwoordelijkheden bij onderwijsinstellingen worden gelegd om ongewenste
kennisoverdracht te voorkomen. Deze leden delen de conclusie dat deze
instellingen een grote verantwoordelijkheid dragen, maar tegelijkertijd
vinden genoemde leden dat het personeel van onderwijsinstellingen beter
ondersteund moet worden. Kunnen de ministers schetsen hoe het
personeel van deze instellingen ontlast zou kunnen worden?
8. Antwoord van het kabinet
Kennisinstellingen staan er niet alleen voor bij het verhogen van
de kennisveiligheid. Zoals aangegeven in de Kamerbrief Kennisveiligheid Hoger Onderwijs en Wetenschap6 werkt het kabinet
samen met het Nederlandse kennisveld, aan beleidsmaatregelen
die beogen de kennisinstellingen een handelingsperspectief te
bieden. Daarbij wordt zowel ingezet op gerichte versterking van
de zelfsturing binnen het veld, in lijn met de wettelijk geborgde
institutionele autonomie als op een juridisch bindend toetsingskader als sluitstuk om op risicovakgebieden ongewenste kennisoverdracht tegen te gaan. Tevens wordt er in nauwe afstemming
5
6

Kamerstuk 31 288, nr. 894
Kamerstuk 31 288, nr. 894

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

6

met het Nederlandse kennisveld gewerkt aan maatregelen zoals
een nationale leidraad kennisveiligheid en het expertise-en
adviesloket kennisveiligheid waar kennisinstellingen terecht
kunnen voor expertise en advies. Deze maatregelen ondersteunen
eenieder die bij onderwijs- en onderzoeksinstellingen te maken
krijgt met afwegingen en dilemma’s rond kennisveiligheid.
Daarnaast lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat het bereik van de
ontheffingsplicht zich niet alleen richt tot studenten en onderzoekers,
maar dat deze plicht geldt voor iedereen aan wie «gespecialiseerde
kennis» wordt overgedragen. Kunnen de ministers toelichten wat wordt
bedoeld met «gespecialiseerde kennis», en hoe kunnen de ministers
controleren of zulke kennis via andere instituten dan universiteiten
worden verspreid?
9. Antwoord van het kabinet
De Verenigde Naties en de Europese Unie verplichten landen om
te voorkomen dat er kennis over het maken van kernwapens en
raketten in Noord-Korea en Iran terecht komt. Met «gespecialiseerde kennis» wordt bedoeld kennis in de vorm van technische
gegevens of instructies voor de ontwikkeling, de productie, het
testen en/of het gebruik; kortom kennis die kan bijdragen aan het
maken van kernwapens en overbrengingsmiddelen (ballistische
raketten, kruisvluchtwapens en onbemande vliegtuigen).
Ten aanzien van de vraag hoe de ministers controleren of zulke
kennis via andere instituten dan universiteiten worden verspreid
geldt het volgende. Allereerst is het aan elke instelling zelf om
passende interne beveiligingsmaatregelen te nemen, zodat
vergunningsplichtige technologie de Europese Unie niet zomaar
kan verlaten via tijdelijke buitenlandse studenten, werknemers,
docenten of onderzoekers. Gevoelige technische gegevens en
technische bijstand moeten voldoende afgeschermd worden.
Vervolgens geldt dat Master of Science (MSc)-studenten,
PhD-kandidaten, promovendi en onderzoekers voor een aantal
vakgebieden een ontheffing kennisembargo moeten aanvragen.
Voor functies die de nationale veiligheid raken geldt eveneens dat
zij aangewezen zijn als vertrouwensfunctie in de zin van de Wet
veiligheidsonderzoeken. Tevens geldt in Nederland, net als in de
rest van de EU, een exportcontrole regime, waardoor er beperkingen gelden voor de uitvoer van strategische goederen
(militaire- en dual use goederen, alsmede technologische kennis
die hieraan gerelateerd is). Het volledige wetgevende kader is te
vinden op de pagina van de rijksoverheid.7
De leden van de GroenLinks-fractie hebben via de Vereniging van
Universiteiten (VSNU) vernomen dat een landelijk loket Kennisveiligheid
voor informatiedeling wenselijk zou zijn. Zo kunnen wetenschappers
gebruikmaken van de expertise van de rijksoverheid over potentiële
samenwerkingsverbanden. Het is van belang dat dit loket een efficiënt
orgaan is waar wetenschappers snel advies kunnen inwinnen, om te
voorkomen dat wetenschappers de gang naar het loket gaan mijden. Zijn
de ministers van mening dat door middel van de inrichting van een
efficiënt veiligheidsloket, de expertise van de overheid toegankelijk wordt
voor wetenschappers? Zo nee, waarom niet?

7

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategische-goederen/wetten-enregels-export-strategische-goederen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

7

10. Antwoord van het kabinet
Met het loket Kennisveiligheid wordt het straks voor wetenschappers mogelijk om in contact te komen met alle relevante
onderdelen van de rijksoverheid en de sectororganisaties, zoals is
aangekondigd in de Kamerbrief Kennisveiligheid Hoger Onderwijs
en Wetenschap8. Op deze manier garandeert het loket één
toegangspunt voor alle vragen over kennisveiligheid. Het loket is
bedoeld voor iedereen die binnen kennisinstellingen met internationale samenwerking te maken heeft, van bestuurders tot
individuele onderzoekers of docenten. Een efficiënte inrichting
van het loket is een belangrijke voorwaarde om toegankelijk te
zijn voor de vraagsteller. Partijen uit het veld worden betrokken
bij de totstandkoming van het loket. RVO heeft in opdracht van
OCW een kortlopend onderzoek uitgevoerd naar de behoefte van
kennisinstellingen.
De leden van de GroenLinks-fractie onderschrijven de noodzaak van het
opstellen van verscherpte regelgeving omtrent kennisoverdracht aan
studenten en onderzoekers uit gevoelige onderwijs- en onderzoeksgebieden. Deze leden willen graag weten of de ministers ook prioriteit geven
aan scherper toezicht op Chinese studenten en onderzoekers? Zo nee,
waarom niet? Delen de ministers de mening van de leden van de
GroenLinks-fractie dat ongewenste kennisoverdracht aan Chinese
studenten en onderzoekers ook moet worden aangepakt? Zo nee, waarom
niet? Kunnen de ministers de aanbevelingen van de Taskforce ook
toepassen op ongewenste kennisoverdracht aan Chinese onderzoekers en
studenten? Zo nee, waarom niet?
11. Antwoord van het kabinet
Zie antwoord op vraag 4.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de ministers bekend zijn met
het Follow The Money artikel «Samenwerken in DNA-onderzoek met
Chinese wetenschappers is «fundamenteel fout»»9 Delen de ministers de
zorgen van de leden van de GroenLinks-fractie over het delen van
forensische kennis met Chinese onderzoekers? Zijn de ministers van
mening dat de Nederlandse overheid niet kan samenwerken met
onderzoekers die DNA van Oeigoeren gebruiken dat onder dwang is
verworven? Hoe kunnen de ministers ervoor zorgen dat er strenger
toezicht is op Chinese inmenging in Nederlandse ziekenhuizen? En zijn zij
het met genoemde leden eens dat naar aanleiding van dit artikel de
Nederlandse overheid scherper moet toezien op kennisoverdracht met
Chinese onderzoekers?
12. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is bekend met het artikel. Voor elke internationale
onderzoekssamenwerking geldt dat een gedegen afweging moet
worden gemaakt van de kansen en de risico’s. Daarbij gaat het
om risico’s op ongewenste kennisoverdracht en /of ongewenste
beïnvloeding, maar ook om ongewenst gebruik van opgedane
kennis en technologie. Voorafgaande aan elke onderzoekssamenwerking moeten ethische aspecten worden meegewogen in het
besluit om wel of niet te gaan samenwerken. Voor elk soort
8
9

Kamerstuk 31 288, nr. 894
Samenwerken in DNA-onderzoek met Chinese wetenschappers is «fundamenteel fout» –
Follow the Money – Platform voor onderzoeksjournalistiek (ftm.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

8

onderzoek en elk vakgebied geldt dan ook, dat daar waar
gebleken sprake is van dwang, geweld of onderdrukking, die
samenwerking niet wenselijk is – ongeacht de nationaliteit van de
betrokken onderzoekers en partners.
Het kabinet is zich bewust van het feit dat er meer nodig is om de
wetenschap en hoger onderwijs te beschermen. Daarom heeft het
kabinet op 27 november 2020 een aantal beleidsmaatregelen10
aangekondigd om de kennisveiligheid te vergroten. Deze maatregelen zijn landenneutraal. Onze wetenschap is internationaal
georiënteerd en open. Dat heeft ons veel gebracht. Om die
openheid en het internationale karakter te kunnen behouden, is
het van belang dat hogescholen, universiteiten, onderzoekinstellingen en universitair medisch centra zich tot in de haarvaten van
de organisatie bewust worden van de risico’s die internationale
samenwerking óók met zich mee kan brengen. Daarom is het
afgelopen jaar met het bestuur van bijna alle individuele kennisinstellingen gesproken. In die gesprekken, waarbij verschillende
departementen aangesloten zijn, is gesproken over ongewenste
kennisoverdracht en beïnvloeding, maar ook over het belang van
het meenemen van ethische aspecten in de afweging om wel of
niet samen te werken. De kennisinstellingen zijn gewezen op de
risico’s die zij hierbij lopen en zijn gevraagd hier alert op te zijn.
Deze gesprekken zijn onderdeel van de voornoemde maatregelen.

10

Kamerstuk 31 288, nr. 894

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 158

9