Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2224
Vragen van het Van Nispen (SP) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over de slechte kwaliteit van NFI-rapporten (ingezonden 2 juni 2017).
Antwoord van Minister Blok (Veiligheid en Justitie) (ontvangen 29 juni 2017)
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat rapporten van het Nederlands Forensisch
Instituut (NFI) regelmatig terugkerende problemen kennen?1
Antwoord 1
Het artikel van rechtspsycholoog professor Van Koppen neemt één specifiek
NFI-rapport als voorbeeld. Een deel van de kritiek op dit rapport wordt door
het NFI erkend (zie het antwoord op vraag 2 en 4 hieronder). In deze zaak
heeft het hof Arnhem de conclusie van dit rapport gevoegd bij het overige
bewijs en kwam vervolgens niet tot de overtuiging dat de tengelhamer in
kwestie het moordwapen was2. Van Koppen trekt vervolgens conclusies over
NFI rapporten in het algemeen en signaleert daarbij zes problemen (pag.1451
uit referentie 1).
Van Koppen’s probleempunten 1, 2 en 3 hebben betrekking op de wens om
meer uitleg in het rapport op te nemen. Hoewel dit meestal voldoende
gebeurt, wordt binnen het NFI de noodzaak hiervan nogmaals onderstreept
naar aanleiding van dit artikel (zie het antwoord op vraag 2, 3 en 4 hieronder).
Punten 4 en 5 hebben betrekking op de rapportagewijze van het NFI. Deze
rapportagewijze maakt duidelijk dat een deskundige zich beperkt tot wat hij
kan zeggen op basis van zijn specialistische kennis en het aan hem voorgelegde materiaal. Het is aan de jurist om dat te voegen bij overig bewijs en
informatie in de zaak. De werkwijze die Van Koppen voorstelt is wetenschap-

1

«De Tengelhamer en het Schedeldak, Over Rapportages door het Nederlands Forensisch
Instituut», Peter J. van Koppen, NJB, 26 mei 2017, pagina 1444–1452.
2
Hof van Arnhem 17 mei 2012, ECLI:GHARN:2012:BW6011: «Het hof heeft uit de processtukken
en het onderzoek ter terechtzitting niet de overtuiging verkregen dat de bij verdachte gevonden
tengelhamer het moordwapen is geweest. Ondanks dat de schedeldakbeschadigingen volgens
het NFI mogelijk zijn veroorzaakt door de tengelhamer, is op de bij verdachte in de woning
gevonden hamer geen enkel bloed- of DNA-spoor van het slachtoffer aangetroffen, noch is
gebleken van schoonmaaksporen op de hamer. Dat maakt dat het mogelijk is dat de gevonden
hamer niet gebruikt is bij de geweldshandelingen.»

ah-tk-20162017-2224
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

pelijk achterhaald en om meerdere redenen niet werkbaar (zie het antwoord
op vraag 5 en 6 hieronder).
Punt 6 en de verkorte rapportages hebben betrekking op het belang van de
verdediging. Het NFI is onpartijdig en wil hiermee rekening houden;
daarnaast is het NFI ook gehouden aan de juridische kaders en de onderzoeksopdracht (zie het antwoord op vraag 7 en 8 hieronder).
Voor het oplossen van sommige problemen die Van Koppen schetst heeft het
NFI al meerdere initiatieven ontplooid (zie het antwoord op vraag 9 en 10
hieronder).
Momenteel wordt door het NFI gewerkt aan een meer uitgebreide inhoudelijke reactie op de kritiek die voor publicatie zal worden aangeboden aan het
Nederlands Juristenblad.
Vraag 2
Klopt het dat de herkomst van de door het NFI onderzochte spullen niet
wordt onderzocht? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is uw oordeel daarover?
Antwoord 2
Nee, dat klopt niet. Wanneer er onzekerheid bestaat over de herkomst van
spullen of wanneer onderzoek naar de herkomst van spullen relevant kan zijn
voor de conclusie van het NFI rapport, informeert de NFI-deskundige in
beginsel naar de herkomst.
In de door Van Koppen besproken zaak erkent het NFI dat dit onvoldoende is
gebeurd. De scans van de schedel die door het ziekenhuis zijn gemaakt zijn
wel aanwezig in het medisch dossier van het NFI, maar de informatie daaruit
is niet gebruikt. In de bewuste zaak heeft het hof de bewijskracht van het
rapport over de tengelhamer gevoegd bij het overige bewijs, waarbij dat
overige bewijs de doorslag gaf.
Van Koppen doelt met dit kritiekpunt ook op de situatie waarin het bewijs op
een speciale manier geselecteerd is. Een voorbeeld van speciale selectie is de
identificatie van een verdachte via een DNA-database zoekactie, hierover is
door het NFI gepubliceerd (o.a. referentie 2)3. Als iemand alleen verdachte is
geworden op basis van een match in de database kan dat betekenen dat er
weinig overig bewijs is of dat overig bewijs in een andere richting wijst.
Daarom benadrukt het DNA-rapport expliciet het belang van het in samenhang bezien van alle onderdelen van het bewijs. Er is namelijk geen
probleem wanneer zowel de bewijswaarde van het deskundigenrapport als
het overige bewijs en informatie door de rechter worden beschouwd (zoals
ook in de bewuste zaak gebeurde). In de bovengenoemde reactie in het
Nederlands Juristenblad (zie het antwoord op vraag 1) zal nader op dit punt
worden ingegaan.
Vraag 3
Klopt het dat de consequenties van bevindingen niet door het NFI aan de
rechter worden uitgelegd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is uw oordeel
daarover?
Antwoord 3
Nee, dat klopt niet. De deskundige wordt geacht consequenties uit te leggen,
in ieder geval voor wat betreft zijn eigen vakgebied. Het is wenselijk om dat
in toenemende mate ook te doen voor consequenties buiten het eigen
vakgebied, in die gevallen waarbij verschillende deskundigheidsgebieden
samenwerken, zoals dat gebeurt bij interdisciplinair forensisch onderzoek
(IDFO). Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 10. Een kanttekening hierbij is
dat het niet de bedoeling is dat deskundigen eigenhandig de te onderzoeken
vragen verder gaan uitbreiden.
Vraag 4
Klopt het dat een deskundige doorgaans niet alles verklaart wat aan hem
wordt voorgelegd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is uw oordeel daarover?

3

Referentie 2: M. Sjerps, R. Meester (2009) Selection effects and database screening in forensic
science, Forensic Science International 192, 56–61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Nee, dat klopt niet. De NFI-deskundige wordt geacht beweringen die in de
vraagstelling voorkomen toe te lichten.
Het voorbeeld van Van Koppen heeft betrekking op een «rond gat in de
schedel». Zoals bij de beantwoording van vraag 2 is erkend, zijn de scans niet
gebruikt en is zonder toelichting geponeerd dat de opening niet zou zijn
ontstaan door geweldsinwerking. Deze toelichting is wel vereist en is dus ten
onrechte niet meegenomen.
Vraag 5
Klopt het dat het voorkomt dat deskundigen de voorgelegde vraag niet
beantwoorden en daarmee in feite de conclusies overlaten aan nietdeskundigen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is uw oordeel daarover?
Antwoord 5
Ja, dat komt voor. Wanneer een deskundige de voorgelegde vraag niet kán
beantwoorden dan zal hij dat niet doen. Hij zal uitleggen waarom hij dat niet
kan en zich concentreren op het deel van de vraag dat hij wél kan beantwoorden. In die gevallen is de conclusie over de oorspronkelijke vraag aan een
ander, meestal de rechter.
Een DNA-deskundige zal bijvoorbeeld niet de vraag beantwoorden of het
DNA-spoor van de verdachte afkomstig is. Hij kan alleen informatie geven
over de zeldzaamheid van het DNA-profiel. Het antwoord op de vraag of het
spoor van de verdachte afkomstig is, is mede afhankelijk van ander bewijs in
de zaak, zoals een verklaring van de verdachte. Dit ligt buiten het expertisegebied van de DNA-deskundige.
De weg die Van Koppen voorstaat is dat de deskundige een eindoordeel geeft
over de waarschijnlijkheid van de hypothesen in een zaak. Die weg heeft
echter als consequentie dat de deskundige zich een oordeel aanmeet over
bewijs en informatie die buiten zijn deskundigheidsgebied vallen. Dat overige
bewijs bepaalt immers mede de waarschijnlijkheid van de hypothesen in de
zaak. Een deskundige zou zich dus bijvoorbeeld een oordeel moeten
aanmeten over het waarheidsgehalte van de verklaring van de verdachte.
Deze weg stuit op de volgende moeilijkheden:
a) De deskundige moet zich volgens de wet en volgens de gedragscode van
het NRGD beperken tot zijn deskundigheidsgebied;
b) De deskundige kan oneigenlijk worden beïnvloed door bewijs en
informatie buiten zijn vakgebied. In vakjargon heet dit «contextuele bias»;
c) Er bestaat een reëel gevaar voor dubbel gebruik van deze overige
informatie door deskundige en rechter;
d) Bij contra-expertise houdt het rapport van de deskundige geen stand
omdat deze werkwijze wetenschappelijk is achterhaald.
Om deze redenen werkt het NFI niet volgens deze weg, maar volgens de
huidige wetenschappelijke inzichten en de ENFSI4 Guideline (zie bijvoorbeeld
referenties 3 en 4)5 6. Hieruit blijkt dat een deskundige inderdaad slechts een
deel van de vraag kan beantwoorden. Het andere deel wordt gevormd door
de overige informatie in het strafdossier die niet tot het deskundigheidsgebied behoort.
Vraag 6
Klopt het dat het voorkomt dat deskundigen uitspraken doen over niet
onderzochte hypotheses? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is uw oordeel
daarover?
4

European Network of Forensic Science Institutes. ENFSI is een netwerk waarbij vrijwel alle
forensische laboratoria uit de meeste Europese landen zijn aangesloten en dat fungeert als
eerste aanspreekpunt voor de Europese Commissie op het gebied van forensisch onderzoek.
Het doel is de kwaliteit, efficiency en effectiviteit van forensisch onderzoek binnen Europa
verder te vergroten. Binnen ENFSI zijn meerdere verschillende werkgroepen actief, onder
andere op het gebied van DNA-onderzoek, wapens en munitie en vingersporen. Om lid te
kunnen worden van ENFSI dient een forensisch instituut onder andere aan strenge internationale kwaliteitsnormen voldoen.
5
Referentie 3: ENFSI guideline for evaluative reporting in forensic science, 2015,European
Network of Forensic Science Institutes (ENFSI)
6
Referentie 4: Association of Forensic Science Providers (AFSP), Standards for the formulation
of evaluative forensic science expert opinion, Science & Justice, 2009, 49, 161–164.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Antwoord 6
Nee, een NFI-deskundige wordt geacht geen ongefundeerde uitspraken te
doen. Op basis van gedegen kennis en ervaring van een overkoepelend
forensisch gebied kunnen uitspraken worden gedaan over deelgebieden.
Zoals een automonteur zijn kennis van auto’s kan toepassen om een defect te
vinden van een hem onbekend merk auto, zo kan een forensisch deskundige
zijn kennis toepassen op een deelgebied.
Het voorbeeld van Van Koppen heeft betrekking op een tengelhamer.
Tengelhamers zijn onderdeel van een overkoepelend gebied «hamers» dat
deel uitmaakt van het KIV7-deskundigheidsgebied (in feite is het een
klauwhamer met één klauw in plaats van twee). Op basis van uitgebreide
kennis van en ervaring met hamers en sporen daarvan in het algemeen, kan
ook een uitspraak worden gedaan over het deelgebied tengelhamers. Het is
goed om de uitspraak te controleren door ook specifiek enkele tengelhamers
te onderzoeken als dat mogelijk is. De deskundige in kwestie heeft dit pas laat
in het proces gedaan, maar de conclusie bleef hetzelfde.
Vraag 7
Klopt het dat hypotheses alleen in overleg met de politie en het openbaar
ministerie worden opgesteld en niet ook met de verdediging? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, wat is daarvan de reden en wat is uw oordeel daarover?
Antwoord 7
Het NFI is onpartijdig en onderzoekt regelmatig hypothesen die door de
verdediging zijn aangedragen, bijvoorbeeld bij reconstructies.
In veel zaken is er echter op het moment van schrijven van het rapport nog
geen verdachte in beeld en dus ook geen verdediging of kiest de verdediging
ervoor (nog) geen hypothese aan te dragen. Wanneer de verdediging dit wel
doet, zal het NFI die altijd willen onderzoeken. De communicatie met de
verdediging kan wettelijk niet rechtstreeks plaatsvinden en loopt meestal via
de rechter-commissaris. Dit kan soms beperkingen met zich meebrengen, zo
wordt bijvoorbeeld niet door het NFI bepaald of de verdediging wordt
uitgenodigd voor een FIT8-gesprek.
Voor de volledigheid wijs ik u nog op artikel 150a van het Wetboek van
Strafvordering waarin de notificatieplicht voor het OM is opgenomen. Dit
artikel beoogt de positie van de verdediging in het vooronderzoek te
versterken. Het OM is verplicht om de verdediging te informeren over de
aanvraag en de vraagstelling van het deskundigenonderzoek. Dit biedt de
verdediging de kans om aanvullend onderzoek te vragen of voorstellen te
doen voor de wijze waarop het onderzoek moet worden uitgevoerd.
Vraag 8
Wanneer wordt door het NFI gekozen voor het uitbrengen van een verkorte
rapportage? Op welke manier wordt daarbij rekening gehouden met het
belang van de verdediging, namelijk dat deze dan minder mogelijkheden en
informatie heeft om een rapport goed ter discussie te stellen? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 8
Vanwege het belang van tijdige rapportage wordt in een beperkt aantal
gebieden een verkorte rapportage aangeboden (o.a. verdovende middelen en
chemisch brandonderzoek). Een verkorte rapportage is een rapport waarbij
bepaalde onderdelen (administratieve data, informatie over het (voor)onderzoek en de vraagstelling) verkort zijn weergegeven dan wel weggelaten. De
term suggereert dat er ook een uitgebreide versie van het rapport is, maar
dat is niet het geval.
Het NFI is hiermee begonnen om efficiencyredenen, na overleg met politie en
OM. Voor chemisch brandonderzoek wordt al circa 15 jaar verkort gerapporteerd, omdat het chemisch brandonderzoek in eerste instantie vaak een rol

7
8

KIV: kras, indruk en vormsporen.
Forensische Intake. Daarbij worden de zaak en de onderzoeksvragen besproken om af te
spreken wat wanneer onderzocht zal worden; dit op basis van de relevante vragen, de
beschikbare informatie, het materiaal en de onderzoeksmogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

speelt in het onderzoek naar de oorzaak van een brand en de conclusie dus
snel gewenst is.
Bij de introductie van de verkorte rapporten is afgesproken dat de aanvrager/
opdrachtgever altijd kan verzoeken om een aanvullend rapport met additionele informatie. Wanneer de verdediging behoefte heeft aan meer informatie,
om bijvoorbeeld de details door een eigen deskundige te laten bekijken, kan
het NFI – via de opdrachtgever – die informatie verstrekken.
Wat betreft het verdedigingsbelang ten aanzien van het verstrekken van
DNA-profielen nog het volgende. Het standaard opnemen van DNA-profielen
in deskundigenrapporten is niet toegestaan. In de Nota van Toelichting van
het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken van 27 augustus 2001 staat bij de
toelichting op artikel 10, tweede lid, dat het DNA-profiel niet in het verslag
van de resultaten van het DNA-onderzoek wordt weergegeven. Om privacyoverwegingen wordt dit profiel uitsluitend opgeslagen in de DNA-databank.
In latere wijzigingen van het Besluit is daar niet op teruggekomen. Op
verzoek van bevoegde autoriteiten zoals de rechter-commissaris en het
openbaar ministerie worden de DNA-profielen altijd verstrekt, bijvoorbeeld
voor een review door een deskundige van de verdediging.
Vraag 9
Bent u bereid de forensisch-technische rapportering en de kwaliteit daarvan
systematisch te laten onderzoeken?
Antwoord 9
De kwaliteit van het onderzoek en de rapportages wordt al systematisch
onderzocht. Er zijn al meerdere externe onderzoeken gedaan naar de
rapportagewijze van het NFI, bijvoorbeeld het door Van Koppen genoemde
onderzoek van De Keijser et al., dat in opdracht van het NFI is uitgevoerd.
Als onderdeel van de periodieke toetsing van elke NFI deskundige worden
een aantal (van zijn/haar) rapporten beoordeeld door onder andere een
externe vakdeskundige en een forensisch officier van justitie. Ook bij
registratie van NFI deskundigen in het NRGD register vindt een toetsing op
basis van door de kandidaat geschreven rapporten plaats.
Daarnaast lopen meerdere ketenbrede initiatieven om de begrijpelijkheid van
de deskundigenrapportages te verhogen. Voorbeeld hiervan is de nauwe
samenwerking met verschillende deskundigheidsgebieden (o.a. DNA en
schotresten) met de Forensische Expertise Kenniskring (ZM).
Het NFI heeft een kwaliteitssysteem in werking dat van toepassing is voor alle
onderzoeksgebieden. Volgens de NFI-procedure worden deskundigenrapporten «geschaduwd» door een tweede deskundige. Het NFI is door de Raad
voor Accreditatie geaccrediteerd als laboratorium voor een groot aantal
verrichtingen. Deze accreditatie wordt jaarlijks ge-audit door externe
deskundigen. Onderdeel van het kwaliteitssysteem en de accreditatie is
deelname aan «ringonderzoeken» (interlaboratorium testen).
Het NFI is zeer actief in de ENFSI (European Network of Forensic Science
Institutes). Binnen de ENFSI worden bijvoorbeeld Best Practice Manuals
opgesteld en ontwikkelingen in de diverse vakgebieden internationaal
besproken. NFI rapportages zijn conform de huidige wetenschappelijke
standaarden en de ENFSI Guidelines (zie referentie 3 en 4).
Deskundigen van het NFI worden regelmatig gevraagd om complexe
forensische onderzoeken te doen voor buitenlandse opdrachtgevers. Dat is
een blijk van extern vertrouwen in de kwaliteit en het niveau van NFIrapporten.
Tot slot werkt het NFI nauw samen met universiteiten. Ook deze academische
connectie is een borging van de kwaliteit van het werk. Bovendien publiceren
NFI-ers met grote regelmaat over hun onderzoek in internationale forensische
peer-reviewed vakbladen en geven zij presentaties op congressen.
Vraag 10
Op welke wijze zal de kwaliteit van de rapportages en de manier van
rapporteren aan de orde komen in het nog op te stellen verbeterprogramma
dat voor het NFI zal worden opgesteld en uitgevoerd naar aanleiding van het
kritische rapport over de organisatie- en managementcultuur en op welke
wijze worden de deskundigen en onderzoeksmedewerkers daarbij betrokken?
Hoe zal in de gaten gehouden worden dat de kwaliteit van de rapportages zal
verbeteren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5

Antwoord 10
Het rapport over de organisatie- en managementcultuur gaat niet in eerste
instantie over de NFI rapporten. Aan de verbetering van NFI rapportages
wordt voortdurend gewerkt en in de afgelopen jaren zijn al grote stappen
voorwaarts gemaakt: zowel voor wat betreft inhoudelijke kwaliteit, taal als
structuur. Over de kwaliteit van rapportage en deskundigen is in het
antwoord op vraag 9 al één en ander vermeld.
De nieuwe interim- algemeen directeur is recent gestart en zal voorrang
geven aan het rapport over de organisatie- en managementcultuur. Hierin is
ook de ketensamenwerking een belangrijk aspect. Daarnaast wordt binnen
het NFI ook continue aandacht geschonken – met veel betrokkenheid van
deskundigen – aan verdere borging en verhoging van de wetenschappelijke
kwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

6