Bijlage
1.

De dwangsomregeling van de Awb en toeslagen

Inleiding

In de brief is kort aangegeven wat de werking van de dwangsomregeling van de Awb inhoudt en
wat de aanbevelingen zijn. In deze bijlage wordt een nadere analyse gegeven van de gevolgen van
de dwangsomregeling van de Awb op toeslagbeschikkingen.
In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de gevolgen van de dwangsomregeling van de Awb voor het
kalenderjaar 2012. In dit jaar gaat de dwangsomregeling van de Awb gelden voor eerste
aanvragen, wijzigingen en bezwaarschriften ten aanzien van beschikkingen die zien op toeslagjaar
2012. De eerste aanvragen, wijzigingen, bezwaarschriften die in 2012 worden ingediend, maar zien
op oudere toeslagjaren vallen niet onder de werking van de dwangsomregeling van de Awb. Ook
het definitief toekennen van de toeslagjaren 2011 en eerder vallen niet onder de werking van de
wet.1
In hoofdstuk 3 wordt vervolgens een analyse gegeven van de gevolgen van de dwangsomregeling
van de Awb op het proces van definitief toekennen van toeslagjaar 2012 in het kalenderjaar 2013.
Ook wordt ingegaan welke procesversnellingen de Belastingdienst in 2013 gaat bewerkstelligen.
Ten aanzien van de analyse geldt het volgende. In deze analyse wordt telkens een maximaal
dwangsomrisico aangegeven. De werkelijke hoogte van het dwangsomrisico is afhankelijk van het
gedrag van de burger. Hierover zijn voor een massaal proces zoals toeslagen, geen kwantitatieve
gegevens beschikbaar. Het echte risico kan daardoor lager liggen. Bedacht moet echter worden dat
het proces om de Belastingdienst in gebreke te stellen bijzonder laagdrempelig is. Hierdoor is het
de inschatting dat het dwangsomrisico niet veel lager zal liggen dan het in deze analyse genoemde
maximum.
Tenslotte verwacht de Belastingdienst overigens niet dat uiteindelijk alle toeslagbeschikkingen
tijdig zullen worden afgehandeld. Er kan bijvoorbeeld altijd een productieverstoring optreden. Het
streven van de Belastingdienst is het proces zo goed te laten verlopen dat het betalen van
dwangsommen in het kader van toeslagen beperkt blijft tot ongeveer 0,1 miljoen euro per jaar.

1

Dit geldt ten aanzien van de bezwaarfase. In de beroepsfase is de Dwangsomregeling van de Awb thans al van toepassing op
toeslagen.

2.

Gevolgen dwangsomregeling van de Awb in 2012

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de gevolgen van de inwerkingtreding van de dwangsomregeling
van de Awb op toeslagbeschikkingen in 2012 (op eerste aanvragen, wijzigingen, bezwaren en het
massaal automatisch continueren). Ook de samenloop met de implementatie van het NTS eind
2011 wordt hierin meegenomen.
Hierna wordt eerst ingegaan op de samenloop tussen de dwangsomregeling van de Awb en het
NTS. Daarna wordt kort ingegaan als er een same nloop zou gaan ontstaan tussen de
dwangsomregeling van de Awb en de huidige toeslagsystemen. In paragraaf 2.4 worden de
financiële risico’s gekwantificeerd. Tenslotte worden de conclusies beschreven.

2.2

Dwangsomregeling van de Awb en het NTS

Het is de verwachting dat het NTS de tekortkomingen van de huidige toeslagsystemen weg neemt
(zie hierna paragraaf 2.3). Evenwel treden er andere risico’s op. Die risico’s zien op het optreden
van kinderziektes en het inregelen van en wennen aan de nieuwe werkprocessen als gevolg van
het NTS. Daarnaast speelt ook een risico bij het massaal automatisch continueren (MAC) met het
NTS.
2.2.1 Risico bij massaal automatisch continueren (MAC)
In de Awir is bepaald dat burgers de MAC-beschikking voorafgaand aan het toeslagjaar moeten
ontvangen. De burger moet deze beschikking dus voor 31 december t-1 ontvangen. Zoals
opgemerkt streeft de Belastingdienst ernaar om in het najaar van 2011 met het NTS live te gaan.
Dit betekent dat dan het massaal automatisch continueren met het NTS voor het eerst in de
praktijk gebruikt gaat worden. Als er – om wat voor een reden dan ook – een productieverstoring
optreedt, dan ontstaat een financieel dwangsomrisico bij het MAC-proces.
Bij het MAC-proces worden namelijk 6,5 miljoen gecombineerde beschikkingen geprint en
verzonden. Deze beschikkingen zien op 7,8 miljoen enkelvoudige beschikkingen.2 Aangezien de
dwangsomregeling van de Awb op enkelvoudige beschikkingen ziet, betekent dit dat het maximale
financiële risico ongeveer 9,8 miljard euro bedraagt.3
Naast het financiële risico speelt nog het uitvoeringsrisico. Als het vorenstaande risico zich
voordoet, dan ontstaat er een nieuw massaal proces. Indien burgers begin 2012 namelijk massaal
de Belastingdienst/Toeslagen in gebreke zouden gaan stellen, dan moeten deze ingebrekestellingen
worden afgehandeld. Aangezien het om miljoenen posten zou kunnen gaan, ontregelt dit de
reguliere processen van de Belastingdienst. Met alle risico’s van vervolgschade.
2.2.2 Risico nieuwe werkprocessen
De huidige systemen werken batchgewijs. Informatie van derden (toezichtsignalen) kan gedurende
het toeslagjaar opgespaard worden. In de praktijk gebeurt dit ook. Het toezicht vindt grosso modo
na afloop van het jaar plaats, voorafgaand aan het definitief toekennen. Op deze wijze worden alle
toezichtsignalen bij een aanvraag in één keer afgehandeld. Dit proces is efficiënt, maar laat in de
tijd en kan resulteren in navorderingen/nabetalingen.4
Het NTS ondervangt dit risico. Het werkproces van het NTS is gebeurtenis gedreven. Signalen van
de burger, maar ook van derden (bijvoorbeeld van het GBA en de SVB) worden direct door het
systeem verwerkt. In het NTS worden onvolledige en ‘twijfelachtige’ signalen direct voor
handmatige behandeling aangeboden en zijn als zodanig identificeerbaar. Deze posten moeten
direct worden opgepakt, anders kan de toeslag niet worden aangepast/uitbetaald. Op deze manier
verschuift ook het toezicht meer naar het actuele jaar en vindt de verwerking daarvan verspreid in
het actuele jaar plaats.
2

3
4

Bij het definitief toekennen ligt het aantal definitief toe te kennen beschikkingen hoger. Dit komt doordat er in de loop van het jaar
nieuwe aanvragen binnen komen. Ook worden er toeslagen stop gezet. Door deze aanvragen groeit de populatie definitief toe te
kennen beschikkingen tot ruim 8,6 miljoen beschikkingen.
Dit is 7,8 miljoen beschikkingen maal 1.260 euro.
Dit veroorzaakt een deel van de terugvorderingen en nabetalingen. Andere oorzaken daarvan kunnen zijn de onjuiste inschattingen
van burgers zelf of het gebruik van verschillende inkomens bij de verschillende toeslagen.

De switch in het werkproces heeft gevolgen voor 2011. De oude voorraad toezicht en bezwaren
over de toeslagjaren t/m 2010 moet worden weggewerkt, terwijl het nieuwe toezichtswerk en
bezwaren over toeslagjaar 2011 al binnen gaan komen. Dit worden er meer dan nu, aangezien het
toezicht dus lopende het voorschotjaar per signaal wordt uitgevoerd in plaats van alle signalen in
één keer bij definitief toekennen). Voor deze posten gaat – zoals het er nu uitziet – de
dwangsomregeling van de Awb gelden. De toeslagenketen wordt in 2011 dus dubbel belast.
Prognose toezicht/bezwaren 2011/2012

Toezicht
Oude toeslagjaren (t/m 2010)
Toeslagjaar 2011
Oude toeslagjaren (t/m 2011)
Toeslagjaar 2012
Bezwaren
Bezwaren oude jaren
Bezwaren toeslagjaar 2011
Bezwaren toeslagjaar 2012
Totaal

Aantal posten
gedurende 2011

Aantal posten gedurende
2012

1.870.000
1.200.000
-

1.045.000
1.027.000

90.000
31.000
14.000

36.000
85.000

3.205.000

2.193.000

Het inhaaleffect van het NTS wordt zichtbaar in bovenstaande tabel. In totaal moeten ongeveer 1
miljoen posten extra verwerkt worden. Er is in bovenstaande tabel van uitgegaan dat de voorraden
die er begin 2011 zijn, eind 2011 weggewerkt zullen zijn. Dit zal ten aanzien van toeslagjaar 2011
posten het geval moeten zijn, om zo min mogelijk verschillen tussen de huidige systemen en het
NTS te hebben. Immers, hoe minder verschillen er zijn, hoe geruislozer de overgang van de
huidige systemen naar het NTS verloopt. Op het moment dat het wegwerken van de 1,2 miljoen
posten over toeslagjaar 2011 niet geheel lukt, ontstaan er meer verschillen in de MAC-beschikking.
Het is de verwachting dat hierdoor meer bezwaarschriften binnen zullen komen, die allemaal onder
de werking van de dwangsomregeling van de Awb vallen.
Daarnaast geldt dat de Belastingdienst een extra inspanning zal leveren om de bezwaren die op
oude jaren zien ultimo 2011 afgehandeld te hebben. Verder geldt dat het de verwachting is dat de
hoofdmoot van de bezwaren die zien op de toeslagjaren 2011 en 2012 in de eerste drie maanden
van 2012 binnen zullen komen. Dit is dus nagenoeg het normale aantal bezwaarschriften dat over
een heel jaar binnenkomt.
Ten aanzien van de afhandelingstermijnen van bezwaarschriften geldt het volgende. Nu moet de
Belastingdienst/Toeslagen bezwaarschriften binnen 6 weken nadat de bezwaartermijn is verstreken
afhandelen. Omdat dit met deze aantallen nauwelijks gehaald zal gaan worden, wordt deze termijn
met 6 weken verlengd. Dit is Awb-conform. Is die termijn ook onvoldoende, dan kan de termijn
volgens de Awb verlengd worden, nadat de burger hiertoe nadrukkelijk toestemming voor heeft
gegeven. Als de dwangsomregeling van de Awb van toepassing is, is het de verwachting dat de
burger hier niet zo snel toestemming voor geeft, in de hoop een dwangsom te kunnen verbeuren.
Dit zal met name gebeuren bij lage vorderingen. Dit vormt ongeveer 70% van de vorderingen. Het
financiële risico is derhalve maximaal ongeveer 125 miljoen euro. Er zou voor gekozen kunnen
worden om dwangsomplichtige bezwaren tegen lage vorderingen massaal te honoreren. Dat kan
niet de bedoeling zijn van de dwangsomregeling van de Awb en zal de Belastingdienst/Toeslagen
daarom niet gaan doen. Daarmee is wel sprake van een dwangsomrisico.
Tenslotte is er bij de inschattingen o mtrent de af te handelen aantallen uitval-, toezichts- en
bezwaarposten vanuit gegaan dat het NTS meteen vlekkeloos functioneert. Hoe zeer er ook getest
wordt en schaduw gedraaid, de ervaring leert dat het waarschijnlijker is dat er dingen met
betrekking tot het eerste jaar van de dwangsomregeling van de Awb (toeslagjaar 2012), eind 2011
en in 2012, niet goed zullen gaan. De gevolgen zijn moeilijk in te schatten.

2.3

Dwangsomregeling van de Awb en de huidige toeslagsystemen

In het geval dat het NTS onve rhoopt niet in 2011 live gaat, zal teruggevallen moeten worden op de
huidige toeslagsystemen. Op basis van productie -informatie over het toeslagjaar 2010 is een
inschatting gemaakt wat de financiële risico’s zouden zijn als de dwangsomregeling van de Awb
van toepassing wordt én er wordt nog gewerkt met de huidige toeslagsystemen. In het eerste jaar
dat de dwangsomregeling van de Awb van toepassing zal zijn, is alleen de voorschotfase
dwangsomplichtig. In totaal gaat het om een financieel risico van ongeveer 80 miljoen euro. Dit
bedrag is onderverdeeld naar:
Bedragen x miljoen euro

Eerste aanvragen
Wijzigingen
Bezwaren
voorschotfase
Totaal

Huurtoeslag
4,8
4,3
2,4

Zorg toeslag
1,1
1,2
1,8

KGB

KOT

Totaal

1,0
2,4
2,0

11,4
34,5
14,1

18,3
42,4
20,3

11,5

4,1

5,4

60,0

81,0

Bij bezwaren lijkt het er op dat dit risico te verzachten is. Immers de burger moet de
Belastingdienst eerst in gebreke stellen. De Belastingdienst heeft vervolgens twee weken de tijd
om het bezwaar dan af te handelen. Anders dan bij eerste aanvragen en wijzigingen, kan de
Belastingdienst de bezwaren uit het proces halen en met voorrang afhandelen. Dit zal wel extra
capaciteit vergen én door de tijdsdruk kan de kwaliteit van de beslissingen niet meer geborgd
worden.
Als er maatregelen ten aanzien van de bezwaren in de voorschotfase worden genomen resteert een
financieel risico van ongeveer 60 miljoen euro bij de afhandeling van eerste aanvragen en
wijzigingen. 5 Deze kunnen niet zomaar uit het systeem worden losgetrokken om ze vervolgens
handmatig af te handelen. De huidige systemen (en werkwijze) zitten de Belastingdienst hier in de
weg.

2.4

Financieel risico in 2012

Het dwangsomrisico laat zich vanaf 2012 jaarlijks als volgt kwantificeren:
Huidige systemen

NTS

Massaal automatisch continueren

-

9,8 miljard euro*

L

Eerste aanvragen

18 miljoen euro

-

H

Wijzigingen

42 miljoen euro

-

H

Bezwaren

20 miljoen euro

125 miljoen euro*

H

Totaal

80 miljoen euro

0,1 miljoen euro**

*
**

Kans

= eenmalig risico, vanwege de introductie van het NTS
= Zie ook hoofdstuk 1. De Belastingdienst streeft er in het kader van toeslagen naar om de te betalen dwangsommen
miljoen euro per jaar. Dit is exclusief de eenmalig risico’s.

2.5

te beperken tot 0,1

Conclusie

Naar aanleiding van het voorgaande worden ten aanzien van 2012 de volgende risico’s onderkend:
1.
Het massaal automatisch continueren (MAC) wordt voor het eerst met h et NTS uitgevoerd.
Als er een verstoring zou ontstaan, dan kan dat grote gevolgen hebben, aangezien de
beschikkingen voor toeslagjaar 2012 uiterlijk 31 december 2011 verzonden moeten zijn;
2.
In 2011 ontstaat een samenloop tussen de huidige werkwijze (achteraf toezicht) en de
nieuwe werkwijze (toezicht in het actuele jaar). Hierdoor ontstaat een piek waardoor
ongeveer 1 miljoen posten extra moeten worden afgehandeld. Als dit niet tijdig lukt, dan
werken de verschillen tussen de huidige systemen en het NTS door naar de beschikkingen
5

Eerder werd uitgegaan van een bedrag van 80 miljoen euro aan financieel risico bij de te late behandeling van eerste aanvragen en
wijzigingen. Het verschil zit in het feit dat dat bedrag gebaseerd was op productiegegevens over 2009. De 60 miljoen euro is
gebaseerd op productie gegevens over 2010. Een voorzichtige conclusie is dat het proces ten opzichte van 2009 (verder) verbeterd
is.

3.

4.

5.

6.

over 2012. Dit zal vervolgens meer bezwaarschriften opleveren, waarvoor de
dwangsomregeling van de Awb geldt. En dus een dwangsomrisico;
In de eerste drie maanden van 2012 zullen als gevolg van het NTS veel bezwaarschriften
binnenkomen. Het is de verwachting dat het aantal bezwaarschriften in die periode gelijk is
aan wat normaliter in ruim een half jaar binnenkomt. Gezien het aantal bezwaarschriften is
niet te verwachten dat deze allemaal binnen de geldende Awb-termijnen afgehandeld
kunnen worden. Een verdere verlenging is mogelijk als de burger daar uitdrukkelijk mee
instemt. Doet de burger dat niet, en vanaf 2012 heeft hij een belang om dat niet te doen,
dan moet de Belastingdienst overgaan tot het afhandelen van het bezwaar op stra ffe van
een dwangsom;
Doordat beschikkingen over toeslagjaar 2012 onder de werking van de dwangsomregeling
van de Awb vallen, zal er een voorkeur zijn deze posten met voorrang af te handelen. Het
risico is dat oude jaren niet afgehandeld worden. Aangezien dat niet de bedoeling is van de
dwangsomregeling van de Awb, ontstaat een dwangsomrisico, omdat de
Belastingdienst/Toeslagen toch alle jaren zal moeten afhandelen;
Bij de inschattingen over de af te handelen aantallen uitval-, toezichts- en bezwaarposten is
er vanuit gegaan dat het NTS direct vlekkeloos functioneert. Hoe zeer er ook getest wordt
en schaduw gedraaid, de ervaring leert dat het waarschijnlijker is dat er dingen met
betrekking tot het eerste jaar van de dwangsomregeling van de Awb (toeslagjaar 2012),
eind 2011 en in 2012, niet goed zullen gaan. De gevolgen zijn moeilijk in te schatten;
Zonder het NTS, maar met de dwangsomregeling van de Awb bedraagt het financiële risico
60 miljoen euro per jaar. Hierbij wordt verondersteld dat alle bezwaarschriften tegen
voorschotbeschikkingen binnen de (verdaagde) wettelijke termijn kunnen worden afgedaan.
Lukt dat niet dan kost dat ongeveer 20 miljoen euro extra aan dwangsommen.

3.

Gevolgen dwangsomregeling van de Awb in 2013

3.1

Inleiding

Voor het jaar 2013 speelt het definitief toekennen een grote rol. Omdat de dwangsomregeling van
de Awb van toepassing is vanaf de beschikkingen over toeslagjaar 2012 is dit het eerste jaar dat
toeslagen met deze problematiek wordt geconfronteerd. Hier wordt aangenomen dat het proces
van eerste aanvragen, wijzigingen en bezwaren in 2012 op orde is, zodat er geen doorwerking
plaatsvindt naar 2013.

3.2

Huidige doorlooptijd definitief toekennen

Volgens de wet moeten toeslagen vóór 1 juli t+1 worden toegekend, als de burger zijn aangifte
inkomstenbelasting vóór 1 april t+1 heeft ingediend. Burgers die aangifte inkomstenbelasting moet
doen, worden beschrevenen genoemd.
De datum van 1 juli geldt niet indien burgers uitstel hebben voor het doen van aangifte, dan wel
hun aangifte niet indienen. Voor die burgers geldt een termijn van 13 weken na indiening van de
aangifte inkomstenbelasting.
Voor burgers die geen aangifte hoeven te doen, de niet-beschrevenen, moet de toeslag voor 1
december t+1 definitief zijn toegekend. Voor hen wordt het fiscale jaarloon dat via de
basisregistratie inkomen (BRI) wordt verkregen, als inkomensgrondslag gebruikt.
Er bestaat ook een mengvorm: huishoudens die uit beschrevenen en niet-beschrevenen bestaan.
Voor deze huishoudens geldt de termijn van 1 juli t+1 als de aangifte voor 1 april t+1 is ingediend
(zie ook paragraaf 3.3.3.3).
3.2.1 Definitief toekennen 2009: tussen 1 juli 2010 en 1 december 2010
Als basis voor de analyse is toeslagjaar 2009 gekozen, het meest recente jaar waarover definitief is
toegekend. Er moeten over toesla gjaar 2009 ruim 8,6 miljoen toeslagen definitief worden
toegekend. Het proces van definitief toekennen is na 1 juli 2010 begonnen, voor die posten
waarvoor het toezicht is afgerond en er een huishoudinkomen is te bepalen. Dit is dus na de
wettelijke termijn van 1 juli. In de periode tussen 1 juli en 1 december 2010 is 70% definitief
toegekend, ongeveer 6 miljoen beschikkingen. Voor ongeveer 5 miljoen van deze beschikkingen
geldt de wettelijke termijn van 1 juli. Voor de overige 1 miljoen beschikkingen geldt de termijn van
1 december.
3.2.2 Definitief toekennen 2009: na 1 december 2010
Per 1 december 2010 is het beeld over toeslagjaar 2009 als volgt:
%
DT per
1/12
gereed

%
Niet
ontvangen
aangifte
IB

%
Ontbrekende
inkomens

%
Onvolledige
inkomens

%
In toezicht

Huurtoeslag
Zorgtoeslag
Kinderopvangtoeslag
Kindgebonden
budget

58%
77%
19%

8%
7%
20%

5%
7%
0%

3%
2%
0%

27%
7%
61%

74%

17%

7%

0%

1%

Gemiddeld

70%

9%

6%

2%

13%

Uit bovenstaande tabel blijkt dat op 1 december t+1 met de huidige systemen 30% nog niet klaar
is. Hiervan wordt 9% veroorzaakt door de burger zelf, omdat zij hun aangifte inkomstenbelasting
nog niet hebben ingediend. De overige posten worden hierna toegelicht.
3.2.2.1
Ontbrekende inkomens
In 6% van de posten blijkt dat de Belastingdienst geen inkomensgegevens krijgt. Noch via een
werkgever, noch via de aangifte inkomstenbelasting. Het gaat hier bijvoorbeeld om
scholieren/studenten die vanaf hun 18e jaar recht hebben op zorgtoeslag, maar geen inkomen
genieten.

Voor deze posten is in de basisregistratie inkomens (BRI) daarom geen inkomen aanwezig.
Vervolgens is de Belastingdienst/Toeslagen volgens de Awir gehouden alleen inkomens uit de BRI
af te nemen. Omdat het gegeven ontbreekt, kunnen deze posten niet definitief worden toegekend.
Hierdoor ontstaat een financieel risico van ongeveer 650 miljoen euro per jaar.
3.2.2.2
Onvolledige inkomens
Het gaat hier om inkomens die in de BRI met een aantekening “in onderzoek” zijn geplaatst.
Deze posten kunnen versneld worden afgehandeld door dit BRI-inkomen te gebruiken. Mocht later
alsnog een ander BRI-inkomen worden bepaald, dan voorziet het proces bij het definitief
toekennen erin dat de definitieve toekenning herzien kan worden.
3.2.2.3
Toezicht
Dit zijn posten die nog in het toezichtsproces zitten. Het gaat dan om het toezicht op de
huishoudsamenstelling bij de zorg- en huurtoeslag. Maar ook of een toeslaggerechtigde een
zorgverzekering heeft.
Bij de kinderopvangtoeslag ziet het op het toezicht op de afgenomen uren kinderopvang. In het
kader van deze toeslag worden jaaropgaven bij de ouders opgevraagd. Dit is een bewerkelijk
proces, zie ook hierna bij paragraaf 3.3.2.
3.2.2.4
Het dwangsomrisico in bedragen
Gesteld dat de dwangsomregeling van de Awb over toeslagjaar 2009 van toepassing zou zijn
geweest, dan zou het financiële risico aan te betalen dwangsommen ruim 7 miljard euro hebben
bedragen. Dit risico is als volgt opgebouwd.
Beschikkingen die voor 1 juli t+1 afgerond moeten worden
Verondersteld dat burgers de Belastingdienst/Toeslagen vanaf 1 juli in gebreke zouden hebben
gesteld dan begint vanaf 15 juli t+1 de dwangsomperiode te lopen. Er zouden voor 1 juli t+1 6,8
miljoen beschikkingen moeten worden geslagen. Hiervan blijven ongeveer 1 miljoen gevrijwaard
van een dwangsom, omdat de burger zijn aangifte inkomstenbelasting nog moet indienen. Blijven
dus 5,8 miljoen beschikkingen over.
Van deze 5,8 miljoen beschikkingen is het kindgebonden budget als eerste klaar, voor 1 augustus.
Het gaat om ongeveer 0,7 miljoen beschikkingen. Stel dat de helft voor 15 juli klaar is, dan
resteert nog een dwangsomrisico van 0,35 miljoen x 20 euro x 15 dagen = 0,1 miljard euro.
Voor de overige beschikkingen, ongeveer 5,1 miljoen, geldt dat die grofweg onderworpen zijn aan
1.200 euro per beschikking (een deel valt nog in de periode waarin de maximale dwangsom nog
niet is bereikt). In totaal is het dwangsomrisico dan dus 5,1 miljoen x 1.200 euro = 6,1 miljard
euro.
Als alle burgers de Belastingdienst/Toeslagen in gebreke zouden gaan stellen, dan is het financiële
risico dus ongeveer 6,2 miljard euro.
Beschikkingen die voor 1 december t+1 afgerond moeten worden
Er resteren nog 1,8 miljoen beschikkingen waarvoor de datum van 1 december t+1 geldt.
Hiervan zijn er ruim 1 miljoen voor 1 december t+1 afgehandeld. Daarvoor geldt dus geen
dwangsomrisico. Voor het restant wel. Het gaat om ongeveer 0,7 miljoen beschikkingen. Het
dwangsomrisico is derhalve: 0,7 miljoen x 1.260 euro = 0,9 miljard euro.

3.3

Procesversnellingen

Er is onderzocht of door middel van procesversnellingen het toch mogelijk is om voor 1 juli t+1 het
definitief toekennen afgerond te hebben. Het gaat dan om procesversnellingen in de gehele keten,
van het ontvangen van het fiscaal loon of de aangifte inkomstenbelasting tot en met het verzenden
van de beschikking.
Voor het proces van definitief toekennen is een aantal factoren van belang:
1. De beschikbaarheid van de functionaliteit voor het definitief toekennen;

2. Het afronden van het toezicht;
3. De tijdigheid van de inkomens.
3.3.1 Beschikbaarheid van de functionaliteit
In de huidige systemen geschiedt het definitief toekennen van toeslagen met behulp van een
aparte systeem, althans voor de zorg - en huurtoeslag. De functionaliteit is niet met het
voorschotsysteem geïntegreerd. De functionaliteit moet voor het definitief toekennen elk jaar
aangepast worden. De aanpassingen komen rond mei t+1 beschikbaar.
Daarnaast moeten de gegevens vanuit de voorschotsystemen overgezet worden, naar de
functionaliteit voor het definitief toekennen. Naast de tijd die dit kost, levert het technische uitval
op die per definitie kan leiden tot vertragingen en in gebreke stellingen.
Met het NTS is dit anders. De functionaliteit voor het definitief toekennen zal voor alle toeslagen
geïntegreerd zijn in het systeem. Deze functionaliteit zal dus tijdig in het systeem aanwezig zijn,
ruim voor 1 mei t+1. Het NTS betekent in dit opzicht dus een procesversnelling. Ook hoeven de
voorschotgegevens niet ingeladen te worden: voor het definitief toekennen wordt dezelfde
database gebruikt als voor de voorschotbeschikkingen.
Het risico hierbij is wel dat als het NTS met toeslagjaar 2012 live gaat, de functionaliteit voor het
definitief toekennen pas in 2013 voor de eerste keer gebruikt gaat worden.
3.3.2 Het toezicht
Als gevolg van het NTS wordt ook het toezicht versneld (zie ook hoofdstuk 2 ten aanzien van
2012). Het toezicht zal meer in de actualiteit uitgevoerd gaan worden. Hiervoor worden signalen
van het GBA en de SVB gedurende het actuele jaar gebruikt. Voor de huurtoeslag en het
kindgebonden budget zal dit beteken dat er naar verwachting na afloop van het toeslagjaar weinig
toezichtsposten zullen resteren.
Ook voor de zorgtoeslag wordt eraan gewerkt om het toezicht te versnellen. Zo wordt op dit
moment met het CVZ overlegd om het zogenoemde verzekerdenbestand eerder ter beschikking te
krijgen. Op basis van dit bestand wordt het toezicht uitgevoerd of een burger wel verzekerd is. Het
bestand moet tijdig en volledig beschikbaar zijn.
Met de geschetste versnelling is het de verwachting dat ten aanzien van de zorg-, huurtoeslag en
het kindgebonden budget de toezichtsposten nagenoeg geheel voor de start van het proces
definitief toekennen afgehandeld zouden moeten kunnen zijn. Hierbij wordt de aanname gemaakt
dat het proces van eerste aanvragen, wijzigingen en bezwaren in 2012 op orde is, zodat er geen
doorwerking plaatsvindt naar 2013.
Dit geldt echter niet voor het toezicht op de kinderopvangtoeslag. Dit blijkt ook al uit de tabel in
paragraaf 3.2.2.: per 1 december 2010 moet nog ongeveer 60% van het toezicht over toeslagjaar
2009 worden afgerond.
Omdat het bij de kinderopvangtoeslag om grote bedragen kan gaan en het (dus) fraudegevoelig is,
is het toezicht op deze toeslag in de loop van de jaren uitgegroeid tot een bijna 100%-controle.
Er is ingezet om van kinderopvangcentra de jaaropgaven van ouders te krijgen. Ongeveer 250 van
de 2.300 kinderopvangcentra (dit zijn zowel kinderopvanginstellingen en gastouderbureaus) doen
hier aan mee. Omdat het hier om 250 grote kinderopvangcentra gaat, krijgt de Belastingdienst van
ongeveer 500.000 kinderen de gegevens. Deze gegevensleveringen zijn overigens alles behalve
efficiënt: de kinderopvangcentra leveren een afslag van hun administratie.
Hoewel dit veel lijkt, moet er een klantbeeld per kind worden opgebouwd op basis van deze
gegevens. Dit is een handmatig proces. In ongeveer 40% van de aanvragen kan er een volledig
jaarbeeld worden opgebouwd.
Voor de overige 60% geldt dat er geen betrouwbare jaarbeelden zijn op te bouwen: de verschillen
tussen het jaarbeeld op basis van contra -informatie en de in de voorschotfase ontvangen opgave
van de burger zijn te groot. Dit kan ontstaan door onvolledige/onbetrouwbare contra-informatie,
omdat veel kinderen gebruik maken van meerder opvangsoorten en/of veranderen van
kinderopvangcentra.
Om de klantbeelden toch te kunnen maken wordt daarom jaarlijks aan ruim 300.000 ouders een
opgaaf van de jaarrekening van de kinderopvangcentra gevraagd. Omdat de burger in de
gelegenheid moet worden gesteld de gegevens aan te leveren, worden na de initiële vraag van de

Belastingdienst rappels gezonden, elk met een redelijke reactietermijn. Als een ouder uiteindelijk
niet reageert, dan wordt de toeslag op nul gesteld en wordt de kinderopvangtoeslag
teruggevorderd.
Het gehele proces is arbeidsintensief (voornamelijk handmatig werk) en tijdrovend.
Er is gekeken of er procesversnellingen te behalen zijn. Die zijn te behalen. Zo kan meer ingezet
worden om van meer kinderopvangcentra de gegevens te krijgen en ook gelijk de goede
opvanggegevens. In 2011 komt er een webportal waarmee de aanleverende partijen hun gegevens
moeten aanleveren. Ook zal door de Belastingdienst meer inspanning worden geleverd om van
meer kinderopvangcentra – en eerder – de gegevens te krijgen. Dit proces is en blijft weerbarstig,
ondanks het feit dat de Belastingdienst hier al enige jaren mee bezig is en de wettelijke
mogelijkheden heeft. Op dit moment werkt slechts ongeveer 10% van de sector er aan mee.
Verder kan de reactietermijn van de ouders verkort worden en kan meer capaciteit (meer mensen)
aangeschakeld worden.
Een en ander brengt wel extra uitvoeringskosten met zich mee.
Als alles op alles gezet zou worden – en dus meer (contra)informatie van kinderopvangcentra en/of
burgers eerder verkregen wordt – dan is het nog steeds niet mogelijk om de kinderopvangtoeslag
voor meer dan de helft af te ronden voor 1 juli t+1.
Om deze reden wordt voorgesteld om in die gevallen waarbij de Belastingdie nst/Toeslagen voor het
definitief toekennen afhankelijk is van (contra)informatie van de burger zelf of van derden, in de
Awir te bepalen om de wettelijke termijn voor definitief toekennen niet hard te laten gelden. Het
kan dan gaan om informatie van de burger, een kinderopvangcentrum of het CVZ.
Nu is onduidelijk of de dwangsomregeling van de Awb van toepassing is als er ten aanzien van het
definitief toekennen nog contact is met een derde of de burger na 1 juli t+1. Er is daardoor een
risico dat late aanleveringen van derden of van de burger zelf er voor kunnen zorgen dat er
dwangsommen moeten worden betaald. Dit kan ongewenst gedrag van kwaadwillende burgers tot
gevolg hebben (zo laat mogelijk reageren, zodat ze een dwangsom kunnen incasseren).
Om dit risico weg te nemen zou de wettelijke termijn in deze gevallen moeten worden verruimd.
Naast een verruiming, moet ook de tijd die de burger en/of de derde nodig heeft om de gegevens
aan te leveren de termijn verder verlengen.
3.3.3 De inkomens
Als de functionaliteit tijdig gereed is en het toezicht voor zover als mogelijk is afgerond, dan is de
derde factor die een grote rol speelt het inkomen. Zoals hiervoor bij paragraaf 3.2 is aangegeven
zijn er in de inkomens twee categorieën: de beschrevenen en de niet beschrevenen.
Voor beschrevenen geldt dat aan hen een aangifte inkomstenbelasting is uitgereikt. Zij moeten die
voor 1 april t+1 indienen, tenzij ze uitstel hebben.
Niet-beschrevenen zijn die burgers die geen aangifteplicht hebben. De inkomensgegevens worden
uit de BRI verkregen.
Voor beide categorieën geldt dat de inkomensgegevens door de inspecteur worden bepaald om
vervolgens via de basisregistratie inkomens (BRI) aan het toeslagenproces te worden aangeleverd.
Belastingdienst/Toeslagen moet volgens de wet bij het definitief toekennen het BRI-inkomen
gebruiken. Net als het door de inspecteur vastgestelde niet in Nederland belastbare inkomen. .
Bij het verwerken en verkrijgen van de inkomens is er in de keten een aantal aandachtspunten.
Deze worden hierna toegelicht.
3.3.3.1
Beschikbaarheid inkomens voor het definitief toekennen
Voor beschreven komt eind april t+1 het inkomen op basis van de aangifte beschikbaar. Dit
inkomen verkrijgt de Belastingdienst als de burger zijn aangifte inkomstenbelasting indient. Dat
inkomen kan per 1 mei t+1 beschikbaar worden gesteld aan het proces van definitief toekennen uit
de BRI. Het vooringevulde inkomen, dit is het inkomen dat gebruikt wordt voor de vooringevulde
aangifte, kent een lagere betrouwbaarheid, omdat er nog een aantal controles moet worden
uitgevoerd. Dit betekent dat als dit gegeven gebruikt gaat worden voor het definitief toekennen, de
definitieve toekenning later vaker herzien zal moeten gaan worden.

Met ingang van 2012 wordt het proces van het vaststellen van de aanslag overigens ingrijpend
veranderd. Nu volgt er na de aangifte inkomstenbelasting eerst nog een voorlopige aanslag
inkomstenbelasting. Na enige tijd komt er een definitieve aanslag inkomstenbelasting. Omdat
ongeveer 90% van de voorlopige aanslagen overeenkomen met de definitieve aanslag, wordt het
proces vanaf 2012 versneld. Er volgt na de aangifte inkomstenbelasting direct een definitieve
aanslag inkomstenbelasting. Voor aangiften die voor 1 april t+1 zijn ingediend geldt dat de
definitieve aanslag voor 1 juli t+1 wordt opgelegd. De 1 juli datum is overigens geen wettelijke
termijn.
Het inkomen waarop de definitieve aanslag inkomstenbelasting is gebaseerd komt naar
verwachting 15 mei t+1 beschikbaar voor het proces van definitief toekennen. Dit is dus twee
weken later dan het inkomen op basis van de aangifte.
Ten aanzien van niet-beschrevenen geldt dat op 1 april t+1 voor 98,4% het BRI-inkomen bekend
is. In de periode tussen 1 april en 1 juni wordt nog 1,5% nageleverd. Dit loopt in de loop van het
jaar verder af.6
3.3.3.2
Administratie van beschrevenen
Gezien de huidige termijnen waarvoor een toeslag definitief moet zijn toegekend, is het van belang
om begin t+1 een onderscheid te kunnen maken tussen burgers die een aangifte
inkomstenbelasting moeten doen, en burgers die daartoe niet verplicht zijn. Dit betekent dat de
administratie waarin dit is opgenomen, aan strengere eisen onderworpen wordt.
3.3.3.3
Samenloop beschrevenen en niet-beschrevenen
Omdat toeslagen gebaseerd worden op het gezinsinkomen komen er gemengde huishoudens voor:
in het huishouden is een beschrevene en een niet-beschrevene. Zodra er een beschrevene in het
huishouden aanwezig is, moet de toeslag voor 1 juli t+1 definitief zijn toegekend. Ongeacht of het
inkomen van de niet-beschrevene aanwezig is.
In 0,7% (bijna 0,2 miljoen inkomens) van de gevallen worden de inkomens van niet-beschrevenen
na 1 mei t+1 aangeleverd. Als hierop gewacht zou moeten worden dan ontstaat een
dwangsomrisico. Om dit te voorkomen zullen alle gemengde huishoudens waarvan het inkomen
volgens de aangifte inkomstenbelasting binnen is, definitief worden gaan toegekend.
In die gevallen dat het inkomen van een niet-beschrevenen alsnog binnenkomt moet de toeslag
herzien worden.7 Dit is wettelijk mogelijk. Het is alleen voor de burger moeilijker te begrijpen
waarom hij snel achter elkaar twee beschikkingen krijgt, waarvoor geldt dat hij bij de tweede
beschikking in bijna alle gevallen een bedrag terug moet betalen.
3.3.3.4
Ontbrekende inkomens
In paragraaf 3.2.2.1. is ingegaan op de ontbrekende inkomens. Van 6% van de definitief toe te
kennen toesla gen over 2009 is geen inkomen in de BRI voorhanden.
De Belastingdienst/Toeslagen mag het inkomen niet zelf op nihil stellen. Het vaststellen van het
inkomen is immers voorbehouden aan de inspecteur. Er is sprake van een wettelijk hiaat. Wanneer
dit hiaat niet wordt opgelost dan ontstaat een dwangsomrisico van ongeveer 650 miljoen euro.
Dit probleem zal echte r worden opgelost zodra de Belastingdienst/Toeslagen een toeslag ook
definitief toe kan kennen als de BRI geen inkomensgegeven kan leveren. Voor dat doel zal de Awir
worden aangepast. Mocht alsnog een fiscaal inkomen bekend worden bij de BRI, dan wordt dit
gemeld aan de Belastingdienst/Toeslagen en wordt de definitieve toekenning herzien.
3.3.3.5
Technische onvolkomenheden
Naast vorenstaande punten speelt nog dat in een aantal gevallen er technische uitval ontstaat,
waardoor er sprake is van vertraging.
Indien er sprake is van vertraging, geldt dat het inkomen dat voorhanden is, gebruikt zal gaan
worden. Als later de technische blokkade is verholpen, dan kan de definitieve toekenning herzien
worden. Ten aanzien van de burger geldt dan hetzelfde als opgemerkt bij 3.3.3.3.

6
7

Dit betekent dat na 1 juni nog eens 81.000 inkomens binnen komen.
Met uitzondering van die inkomens die er niet zijn. Zie paragraaf 3.3.3.4.

3.4

Procesversnellingen in relatie tot 1 juli t+1

Er is gekeken of het mogelijk is de drie factoren waar definitief toekennen van afhankelijk is
dusdanig te versnellen dat 1 juli t+1 haalbaar is.
3.4.1 Huidige systemen
De functionaliteit voor het definitief toekennen komt nu 1 mei t+1 gereed. Omdat de
voorschotgegevens in een andere database zitten, moeten deze gegevens overgeladen worden in
de applicatie voor het definitief toekennen. Hier gaat ongeveer een maand overheen.
Vervolgens moeten de inkomensgegevens daaraan toegevoegd worden. Het zal in dit geval dan om
de BRI-inkomens gaan die op 1 mei beschikbaar zijn. De inkomens van niet-beschrevenen zijn op 1
mei al voor 99,3% bekend.
Daarna vindt de berekening plaats. Dit proces is 1 juli t+1 klaar. Daarna kan begonnen worden
met printen en verzenden. Gezien de printcapaciteit en de druk op de dienstverlening is de
uitkomst dat de toeslagen waarvan op de een of andere manier een inkomen voorhanden is, op
zijn vroegst op 1 augustus t+1 definitief zijn toegekend.
Hierbij geldt dat het probleem rond de ontbrekende inkomens moet zijn opgelost.
Het dwangsomrisico is dan maximaal ongeveer 0,9 miljard euro in plaats van 6,2 miljard euro (zie
hiervoor paragraaf 3.2.2.4).8
Dit risico zal in de praktijk echter hoger liggen, omdat er in deze planning geen tegenvallers mogen
optreden. Daarenboven komt dat het onwaarschijnlijk is dat met de huidige systemen al het
toezicht zal zijn afgerond voor 1 mei t+1. Dit is in te perken als de dwangsomtermijn gestuit kan
worden als de Belastingdienst/Toeslagen afhankelijk is van (contra)informatie van derden en/of de
burger.
3.4.2 Het NTS
Anders dan bij de huidige systemen hoeven de voorschotgegevens niet meer overgezet te worden
tussen de systemen. Deze zitten al in het NTS. Dit betekent een winst van ongeveer één maand
ten opzichte van de huidige systemen.
Verder geldt ten aanzien van het toezicht dat doordat dit meer in de actualiteit gaat plaatsvinden
de hoofdmoot van het toezicht klaar zal zijn op 1 mei t+1. Alleen voor die posten waarbij de
Belastingdienst/Toeslagen afhankelijk is van (contra)informatie van derden en/of de burger zal dit
toezicht nog niet zijn afgerond. Dit zal met name bij de kinderopvangtoeslag spelen.
Aangezien de BRI-inkomens op 1 mei t+1 bekend zijn, kan direct begonnen worden met het
berekenen.
Op dit moment is de snelheid van berekenen nog een vraagteken. Echter, als het systeem
voldoende snelheid heeft om het massaal automatisch continueren tijdig af te ronden, dan is het
ook snel genoeg om tijdig definitief toe te kunnen kennen.
In juni t+1 kan dan vervolgens geprint en verzonden worden. De snelheid van massaal
automatisch continueren is een voorwaarde voor live gaan van het NTS. Begin mei zal er een
eerste indicatie zijn van de snelheid van de functionaliteit voor het MAC-proces naar aanleiding van
de test die momenteel loopt.
Als alles meezit, dan kan het gehele proces vóór 1 juli t+1 zijn afgerond. Hierbij geldt dan tevens
weer dat het probleem rond de ontbrekende inkomens moet zijn opgelost.
In deze planning zit echter geen enkele ruimte. Als er ergens in de keten een hick-up is,
bijvoorbeeld doordat inkomens niet tijdig worden aangeleverd of het systeem vastloopt bij het
berekenen, dan schiet de planning gelijk over de datum van 1 juli t+1 heen. Omdat het om een
massaal proces gaat, gaat het gelijk om een groot dwangsomrisico.
Ook moet in ogenschouw genomen worden dat de Belastingdienst twee massale processen bijna
tegelijkertijd moet uitvoeren: het berekenen, printen en verzenden van de definitieve aanslagen
inkomstenbelasting én het berekenen, printen en verzenden van de definitieve toekenningen voor
toeslagen. Voor het printen en verzenden wordt van dezelfde printstraat gebruik gemaakt. Dit
risico kan weggenomen worden, maar dat brengt extra uitvoeringkosten met zich mee.

8

Er moeten 5,8 miljoen beschikkingen worden geslagen. De helft wordt voor 15 juli afgehandeld, en dus voor de dwangsomperiode.
De andere 2,9 miljoen beschikkingen niet. Daarvoor geldt dan 2,9 miljoen x 20 euro per dag x 15 dagen = 0,9 miljard euro.

3.4.3 Fraudemogelijkheid bij aanvragen/wijzigingen met terugwerkende kracht
Zowel bij het huidige s ysteem, als bij het NTS speelt nog een relatie met mogelijke fraude. Voor
fraudeurs kan een spel zonder nieten ontstaan. Aanvragen voor een toeslag mogen volgens de
huidige wet tot 1 april t+1 met terugwerkende kracht worden ingediend.
Door zo laat mogelijk een aanvraag in te dienen in combinatie met het gelijktijdig indienen van de
aangifte inkomstenbelasting heeft de Belastingdienst geen tijd meer om effectief toezicht uit te
voeren.
De Belastingdienst komt dan voor een keuze te staan: de aanvraag ongecontroleerd uitbetalen of
toch het toezicht uit te voeren, waardoor de termijn van 1 juli niet gehaald wordt en de fraudeur
een dwangsom van 1.260 euro op kan strijken. Ook bij wijzigingen zou dit frauderisico zich kunnen
voordoen.
Dit is te voorkomen door in de wet een bepaling op te nemen dat voor aanvragen/wijzigingen die
na 1 januari t+1 worden ingediend, de wettelijke afhandeltermijnen niet van toepassing te
verklaren. Dan wel deze afhandeltermijnen te verruimen.9
Naast de motivering dat dit ter voorkoming van fraude is, geldt dat een toeslag tegemoet komt in
de kosten die een burger lopende het jaar heeft (boter bij de vis). Een aanvraag met
terugwerkende kracht voldoet hier niet aan. Dit geldt ook voor een wijziging die de toeslag achteraf
aanzienlijk verhoogt.
3.4.4 Overkoepelende risico’s
Ten slotte moeten ook de volgende overkoepelende risico’s in ogenschouw genomen worden.
Naast de financiële risico’s van de dwangsomregeling van de Awb is er ook nog een groot
organisatorisch risico. Mocht het zo ver komen dat de dwangsomregeling van de Awb toch van
toepassing wordt en de wettelijke termijn van 1 juli t+1 blijft gehandhaafd, dan moet de
Belastingdienst een nieuw massaal proces inrichten om de ingebrekestellingen te kunnen
behandelen. Het kan in potentie om miljoenen posten gaan. Overigens bestaat dit risico ook al in
2012. Als bijvoorbeeld door een verstoring in het systeem wellicht als gevolg van een kinderziekte
van het NTS de MAC-beschikking later wordt verzonden dan de wettelijke termijn, zullen grote
aantallen ingebrekestellingen binnenkomen.
Daarnaast worden binnen de Belastingdienst nu eenmaal meerdere massale processen gedraaid.
De kwantiteiten zijn zodanig, dat daarmee én een onontkoombare afhankelijkheid bestaat van
geautomatiseerde processen én de financiële impact per definitie fors is. Daarmee leidt elke hickup in het proces al snel tot enorme schade. Een redelijk veel voorkomend probleem is bijvoorbeeld
berekeningsfouten voor deelpopulaties. Als dit onvoldoende afgezekerd is, dan is het enige
alternatief willens en wetens foutief beschikken.
Daarnaast zijn/worden alle Belastingdienstprocessen kritischer gepland. Hierdoor zullen er door
kleine procesverstoringen al snel samenloopproblemen op concern-niveau ontstaan. Waarbij dan
de directe afweging gaat worden: renteverlies op de inkomstenbelasting of de omzetbelasting
leiden, of het betalen van dwangsommen met betrekking tot toeslagen.
3.4.5 Financiële risico's
In onderstaande tabel zijn de bedragen opgenomen ten aanzien van de dwangsomrisico’s bij het
definitief toekennen. Deze risico’s treden jaarlijks op.
Huidige systemen

NTS

Definitief toekennen (huidig)

5,8 miljard euro

-

H

Definitief toekennen (versneld)

> 0,9 miljard euro

0,9 miljard euro

H

Ontbrekende inkomens

650 miljoen euro

650 miljoen euro

H

Onvolledige inkomens

200 miljoen euro

200 miljoen euro

H

Toezicht derden/burger

450 miljoen euro

450 miljoen euro

H

Totaal

> 2,2 miljard euro

2,2 miljard euro

9

Kans

De datum van 1 januari t+1 is arbitrair. Kwaadwillenden zouden dan namelijk ook een aanvraag/wijzigingen in kunnen dienen in
december t met terugwerkende kracht tot januari t.

Hierbij is er vanuit gegaan dat het probleem rond de ontbrekende inkomens niet is opgelost, het
toezicht dat niet afgehandeld is toch onder de dwangsomregeling van de Awb valt.

3.5

Conclusie

Onderzocht is wat de gevolgen zijn va n de dwangsomregeling van de Awb voor proces van het
definitief toekennen. Het eerste toeslagjaar waarvoor de dwangsomregeling van de Awb gaat
gelden is toeslagjaar 2012. Het definitief toekennen daarvan zal in 2013 gebeuren.
Hierna wordt eerst het maximale dwangsomrisico in beeld gebracht als met de huidige systemen,
huidige werkwijze en huidige wetgeving gewerkt wordt én de dwangsomregeling van de Awb van
toepassing is. Vervolgens worden conclusies getrokken ten aanzien van mogelijke
procesversnellingen. Daarna wordt gekeken of de huidige wettelijke termijn van 1 juli t+1 voor
definitief toekennen gehaald kan worden.
3.5.1 Definitief toekennen met de huidige systemen en de dwangsomregeling van de Awb
Als de dwangsomregeling van de Awb over 2009 van toepassing was geweest op het definitief
toekennen, dan
1. zou het financiële risico in de periode tussen 1 juli en 1 december 2010 ruim 6 miljard euro
hebben bedragen;
2. zou voor beschikkingen die voor 1 december 2010 zouden moeten zijn afgehandeld het
maximale financiële risico bijna 1 miljard euro bedragen;
3. zou het totale financiële risico aan te betalen dwangsommen ruim 7 miljard euro hebben
bedragen.
3.5.2 Conclusie ten aanzien van de versnelling van het definitief toekennen
Voor het definitief toekennen zijn drie variabelen van belang:
1. De beschikbaarheid van de definitief toekennen functionaliteit;
2. Het toezicht;
3. De beschikbaarheid van inkomens.
Ten aanzien van deze variabelen kan het volgende geconcludeerd worden:
1. Het NTS zorgt ervoor dat de functionaliteit voor het definitief toekennen sneller beschikbaar is.
Ook hoeft er geen gegevensoverdracht plaats te vinden tussen de diverse systemen;
2. Ook ten aanzien van het toezicht is als gevolg van het NTS een versnelling te realiseren, omdat
met het NTS het toezicht meer in de actualiteit gaat plaatsvinden. Wel is er een risico voor die
posten waarvan het toezicht afhankelijk is van derden en/of de burger zelf;
3. Om dit risico weg te nemen wordt aanbevolen de wettelijke termijn in deze gevallen te
verruimen. Naast een verruiming, moet ook de tijd die de burger en/of de derde nodig heeft
om de gegevens aan te leveren de termijn verlengen;
4. Ten aanzien van de inkomens wordt geconcludeerd dat er een aantal knelpunten is. Die
moeten opgelost zijn om een versnelling te kunnen verwezenlijken;
5. Zo moet het wettelijke probleem rond de ontbrekende inkomens, bijvoorbeeld omdat een
burger niet heeft gewerkt, worden opgelost. De wet bepaalt dat in de BRI alleen inkomens zijn
opgenomen die door de inspecteur zijn bepaald. Bij ontbrekende inkomens is dat niet het
geval. Hierdoor dreigt een vacuüm te ontstaan;
6. Ook BRI-inkomens waarbij een aantekening in onderzoek is geplaatst, kunnen worden gebruikt
voor het definitief toekennen.Zodra het onderzoek is afgerond, verdwijnt de aantekening en
kan de toekenning eventueel worden herzien.
3.5.3 Conclusie van de procesversnelling in relatie tot 1 juli t+1
Geconcludeerd kan worden dat:
1. Met de huidige systemen de wettelijke datum van 1 juli t+1 voor het definitief toekennen niet
is te halen. Er is wel een versnelling te behalen, waardoor het dwangsomrisico met ongeveer
85% afneemt, tot ongeveer 0,9 miljard euro;
2. Het echter aannemelijk is dat dit bedrag hoger uitvalt, omdat er in de planning geen ruimte zit
om tegenvallers in het proces op te vangen;
3. Met het NTS een verdere versnelling mogelijk lijkt, waardoor de termijn van 1 juli t+1 gehaald
kan worden;

4. het dwangsomrisico blijft bestaan, omdat in de planning om 1 juli t+1 te halen geen ruimte zit
om tegenvallers in het proces op te vangen;
5. Daarbij de aanname geldt dat er geen oude voorraden meegenomen worden van 2012, naar
2013. Aangezien het om een massaal proces gaat, gaat het om een groot financieel risico.
In het kader van fraudebestrijding wordt aanbevolen om in de wet (Awir) te bepalen dat er geen
afhandeltermijnen voor aanvragen/wijzigingen met terugwerkende kracht die na 1 januari t+1
binnenkomen moet gelden, dan wel dat de huidige afhandeltermijnen voor dergelijke aanvragen
verruimd worden.
3.5.4 Slotconclusie
Uit de analyse blijkt dat per 1 december t+1 met de huidige systemen 70% van de toeslagen
definitief is toegekend. Met de introductie van het NTS en een aantal wetsaanpassingen is het
mogelijk dit percentage verder te verhogen.
Zo kan ongeveer 8% meer definitief worden toegekend als de problematiek rond het ontbreken van
inkomens wordt opgelost.
Verder zal de versnelling van het toezicht er toe leiden dat nog eens 7% van de toeslagen voor 1
december t+1 kunnen worden vastgesteld.10
Het is de verwachting dat in totaal 85% van de toeslagen voor 1 december t+1 kunnen worden
toegekend. Oftewel er zullen op 1 december t+1 1,3 miljoen toeslagen meer definitief zijn
toegekend dan thans het geval is.
Op 1 december t+1 zouden dan alleen nog toeslagen definitief toegekend moeten worden,
waarvoor geldt dat de burger of zijn aangifte inkomstenbelasting moet indienen (10%) en/of dat er
nog (contra)informatie moet worden verkregen van een derde en/of de burger (5%). Deze laatste
post zal dan grotendeels zien op het toezicht op de kinderopvangtoeslag.
Overigens geldt dat op een eerdere datum het percentage definitieve toekenningen lager zal
liggen, omdat de andere categorieën hoger zijn (hoe eerder in het jaar, hoe meer aangiften
inkomstenbelasting nog moeten worden ingediend).

10

Zie de tabel in paragraaf 3.2.2.