Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

24 557

Kansspelen

Nr. 214

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2023
Op 28 september 2023 heeft de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) uw Kamer het rapport «Gokken met Gezondheid,
advies online kansspelen» van de Nationaal Rapporteur Verslavingen
(NRV) aangeboden.1 De NRV richt zich in zijn advies op de kansspelen die
met de zogenoemde Wet kansspelen op afstand (koa) zijn gelegaliseerd en
risico’s op kansspelverslaving vormen.2 De NRV doet 22 aanbevelingen
die zien op het formuleren van aanvullend beleid om mogelijke schade
door online kansspelen te beperken en te voorkomen.
De vaste Kamercommissie Justitie en Veiligheid heeft verzocht de
beleidsreactie op het rapport van de NRV zo snel mogelijk te ontvangen. Ik
stuur uw Kamer hierbij deze beleidsreactie, mede namens de Staatssecretaris van VWS en de Minister voor Langdurige Zorg en Sport (LZS). Als
Minister voor Rechtsbescherming ben ik verantwoordelijk voor het
kansspelbeleid en mede-opdrachtgever van het Verslavingspreventiefonds (Vpf). De Staatssecretaris van VWS is verantwoordelijk voor
verslavingspreventiebeleid in den brede en tevens mede-opdrachtgever
van het Vpf. De Minister voor LZS is betrokken vanwege de stelselverantwoordelijkheid voor de verslavingszorg.
Sinds de opening van de online kansspelmarkt op 1 oktober 2021 staan
online kansspelen regelmatig in de aandacht. In het bijzonder zijn er
zorgen over de grote hoeveelheid reclame en over de invulling van de
zorgplicht door kansspelaanbieders. Verscheidene zorgprofessionals,
verslavingsexperts, wetenschappers en ervaringsdeskundigen roepen op
om meer te doen om de schade van online kansspelen te beperken en te
voorkomen. Ik herken en deel de zorgen die leven. Naar aanleiding
hiervan heb ik de afgelopen twee jaar stevig ingezet op maatregelen om
spelers beter te beschermen, in het bijzonder met het verbod op
ongerichte reclame voor online kansspelen en aangekondigde maatre1
2

kst-24557-214
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 24 557, nr. 212.
Stb. 2019, nr. 127.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

1

gelen ten aanzien van de zorgplicht en speellimieten. Ik stuur bij langs de
lijnen van de kansspeldoelen: consumentenbescherming, verslavingspreventie en tegengaan van kansspelgerelateerde fraude en criminaliteit. Om
te komen tot een robuuste aanpak op verslavingspreventie is aanvullende
inzet nodig. Hierbij kijk ik samen met de Staatssecretaris van VWS onder
andere naar de drie pijlers van verslavingspreventie bij genotsmiddelen:
beschikbaarheids-, reclame- en prijsmaatregelen. Daarbij moet tegelijkertijd voorkomen worden dat spelers door ontmoedigingsbeleid in de
vergunde omgeving uitwijken naar illegale kansspelaanbieders, waar van
consumentenbescherming, verslavingspreventie en het tegengaan van
fraude en criminaliteit geen sprake is.
In zijn rapport biedt de NRV waardevolle aanknopingspunten voor de
aanpak op verslavingspreventie, waarmee ik direct aan de slag ga. Ik ben
de NRV dan ook erkentelijk voor zijn advies.
In het rapport doet de NRV aanbevelingen op verschillende deelgebieden:
toegang tot data, eisen aan kansspelaanbieders, preventie, reclame en
marketing, vroegsignalering en aansluiting op de verslavingszorg, betere
zorg, onderzoek, departementale taakverdeling en internationale
ervaringen.
Hieronder zal ik nader ingaan op de aanbevelingen. Dat doe ik langs de
lijn van de uitgangspunten van verslavingspreventie bij kansspelen, die ik
heb gedeeld met uw Kamer in mijn brief van 1 juni 2023: geïnformeerde
speler en omgeving, passende interventies, passende zorg en kennis over
(preventie van) kansspelverslaving.3 Per uitgangspunt wordt aangegeven
welke adviezen van de NRV worden behandeld. Als bijlage bij deze brief is
een tabel opgenomen met een overzicht van alle adviezen van de NRV,
waarbij per advies wordt aangegeven op welke wijze er opvolging aan
wordt gegeven.
Een aantal van de aanbevelingen in het rapport betreffen voorstellen die
de Kansspelautoriteit (Ksa), de Staatssecretaris van VWS en ik reeds in
gang hebben gezet. In mijn voortgangsbrief van december 2023 zal ik de
stand van zaken op de lopende initiatieven met uw Kamer delen in de
vorm van de werkagenda verslavingspreventie. Met een aantal andere
aanbevelingen ga ik gezamenlijk met de Staatssecretaris van VWS en de
Ksa aan de slag, vooruitlopend op de evaluatie van de Wet koa. Tot slot
doet de NRV aanbevelingen waarvoor aanvullend onderzoek en mogelijk
een wetswijziging nodig zijn. Om over deze adviezen een besluit te nemen
is benodigd dat de werking van de huidige maatregelen geëvalueerd is.
Alleen dan kan op basis van de conclusies uit de evaluatie en nader
onderzoek naar de effecten en uitvoeringsconsequenties van maatregelen,
bezien worden welke mogelijke aanpassingen gedaan moeten worden.
Een eventueel voorstel tot wijziging van de wet- en regelgeving kan
daarom niet eerder starten dan wanneer de resultaten uit de wetsevaluatie bekend zijn. Ik verwacht deze resultaten in de tweede helft van 2024.
Advies 11: Investeer in activiteiten die het bewustzijn over de risico’s
van gokken voor het voetlicht brengen. Hierbij kan gedacht worden
aan pakketten voor het onderwijs, bewustwordingsdagen, online
onafhankelijke informatiesites, en online campagnes specifiek
gericht op jongeren en jongvolwassenen.

3

Kamerstuk 24 557, nr. 209.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

2

Advies 12: Overweeg of uit het verslavingspreventiefonds ook
ontwikkeling en implementatie van effectieve preventieve
campagnes en interventies kunnen worden bekostigd, zoals Moti4 en
online zelfhulp.
Advies 13: Gezien de duidelijke relatie tussen blootstelling aan
reclame en (risicovolle) deelname aan kansspelen, vooral onder
mensen die gevoelig zijn voor problematisch gokken en onder
jongeren, worden verdergaande inperkingen van reclame en
marketing, zoals in België en Italië zijn doorgevoerd, geadviseerd.
Hierbij kan ook het verbod op tabaksreclame als voorbeeld dienen.
Advies 14: Verplicht aanbieders informatie over risico’s van gokken
duidelijker zicht- en vindbaar (in begrijpelijke taal) op hun websites
te plaatsen, inclusief waarschuwingen tegen het gebruik van alcohol
of drugs tijdens het gokken. Waar deze verplichting reeds bestaat,
moet deze gehandhaafd worden.
Advies 15: Geadviseerd wordt te investeren in de naamsbekendheid
en vindbaarheid van Loket Kansspel, Cruks en andere vormen van
hulp, zoals zelfhulpgroepen als AGOG en ervaringsdeskundigen als
SLICKS, preventie en zorgaanbod, waaronder digitaal hulpaanbod
zoals zelfhulp gokken en anonieme digitale behandeling.
Geïnformeerde (potentiële) speler en omgeving
De NRV merkt in zijn rapport op dat de grote hoeveelheid reclame van de
afgelopen twee jaar bij kan dragen aan het aantal mensen dat deelneemt
aan kansspelen, de mate waarin mensen deelnemen en het beeld dat
deelname aan kansspelen nagenoeg zonder risico’s zou zijn. Naar
aanleiding hiervan doet hij een aantal aanbevelingen, gericht op het
informeren van de speler en hun omgeving.4
Ik deel de zorgen van de NRV over de mogelijke gevolgen van de grote
hoeveelheid reclame vanaf de opening van de online kansspelmarkt, met
name voor kwetsbare personen. Daarom heb ik reeds aanscherpingen
doorgevoerd in de reclameregels voor kansspelen binnen de kaders die
de wet daarvoor biedt. Zo zijn vergaande reclamebeperkingen opgelegd
met het verbod op de inzet van rolmodellen voor risicovolle kansspelen
en het verbod op ongerichte reclame voor online kansspelen. Vanaf
komende zomer wordt sponsoring van onder meer evenementen
bovendien verboden en het jaar erop ook sportsponsoring. Het verbod op
ongerichte reclame voor online kansspelen is pas sinds 1 juli 2023 in
werking. De effecten van deze reclamebeperkingen zijn daardoor nu nog
niet in beeld. Uit onderzoek naar middelengebruik, zoals alcohol en tabak,
is bekend dat een verderstrekkend reclameverbod bij kan dragen aan het
voorkomen van problematisch gebruik. Tegelijkertijd is bekend dat een
algeheel reclameverbod voor online kansspelen een negatief effect kan
hebben op de kanalisatie naar legaal aanbod, zoals in Italië is gebleken. Bij
de evaluatie van de Wet koa wordt gekeken naar de doelen van het
kansspelbeleid en de effecten van de huidige maatregelen, waaronder
reclamebeperkingen, op de bescherming van kwetsbare groepen. Indien
uit de evaluatie blijkt dat genomen maatregelen onvoldoende
bescherming bieden, zal ik in ieder geval ook een algeheel reclameverbod
overwegen.5 Daarbij moet ook opnieuw worden getoetst in hoeverre deze
verdergaande stap proportioneel is, bijvoorbeeld in relatie tot het recht op

4
5

Adviezen 11, 12 en 14.
Dit heeft betrekking op advies 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

3

het vrije verkeer van diensten. Zoals benoemd verwacht ik de resultaten
van de evaluatie in de tweede helft van 2024.
Ik deel het belang dat de NRV hecht aan bewustwording van de risico’s
van online kansspelen. Daarom wordt samen met de Staatssecretaris van
VWS en de Ksa vanuit het Vpf ingezet op bewustwordingsactiviteiten voor
kwetsbare mensen en hun omgeving, te beginnen met jongvolwassenen
en mensen met schuldenproblematiek die reeds in aanraking zijn
gekomen met kansspelen. Momenteel lopen drie pilots met het Trimbosinstituut, Jellinek en de Nederlandse Schuldhulproute. Daarnaast wordt
gekeken op welke manier jongvolwassenen bewust gemaakt kunnen
worden van de risico’s van kansspelen en hoe de bekendheid van Cruks
en Loket Kansspel verder vergroot kan worden. In de voortgangsbrief
kansspelen op afstand van december 2023 zal ik de stand van zaken ten
aanzien van deze activiteiten met uw Kamer delen. Tot slot zijn de
Staatssecretaris van VWS, de Ksa en ik voornemens ook gerichte
bewustwordingsactiviteiten voor andere kwetsbare groepen dan
jongvolwassenen en mensen met schuldenproblematiek op te zetten.
Ook kansspelaanbieders hebben ten aanzien van het informeren van
spelers en hun omgeving een belangrijke taak. Naast het feit dat zij
spelers op de risico’s van kansspelen en hulp moeten attenderen in het
kader van de zorgplicht, moeten zij op hun pagina’s zichtbaar en vindbaar
informatie verstrekken over hulp bij problemen door deelname aan
kansspelen en over Cruks. Het is belangrijk dat deze informatie goed
vindbaar is voor spelers, zodat zij de weg naar hulp kunnen vinden, indien
nodig. Dit is des te meer relevant gezien de ervaren drempels om de stap
naar hulp en zorg te zetten. De Ksa houdt toezicht op naleving van deze
verplichtingen. In het verlengde van de evaluatie van de Wet koa zal
worden bezien of en hoe de informatievoorziening door kansspelaanbieders verbeterd moet worden.6 Voor die tijd wordt in het kader van het
pakket maatregelen rondom speellimieten gekeken hoe spelers bij het
bepalen van de grenzen van hun speelgedrag geattendeerd kunnen
worden op de risico’s van online kansspelen. Daarbij wordt ook gekeken
hoe zij gewezen kunnen worden op de beschikbare hulp in de vorm van
Cruks en Loket Kansspel. Hierover informeer ik uw Kamer in mijn brief in
december 2023.
Advies 5: Laat onafhankelijke deskundigen een bindende richtlijn
verslavingspreventiebeleid opstellen, inclusief de modaliteiten voor
monitoring en toetsing van de brede, actieve zorgplicht.
Advies 6: Voer een brede studie uit naar de effectiviteit van de
verschillende schadebeperkende maatregelen en laat door een
werkgroep van (ervarings)deskundigen op basis van deze studie een
richtlijn opstellen met trapsgewijze, samenhangende, schadebeperkende en preventieve interventies die voor alle kansspelaanbieders
verplicht moeten worden.
Advies 7: Voer verplichte overkoepelende speellimieten in.
Advies 8: Maak dat kansspelaanbieders in Nederland aansprakelijk
gesteld kunnen worden indien de onderzoeks- en zorgplicht niet naar
behoren wordt uitgevoerd.

6

Dit heeft betrekking op advies 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

4

Passende interventies
Om spelers te beschermen tegen de risico’s van kansspelen is naast een
goede informatievoorziening van groot belang dat problemen tijdig
worden gesignaleerd en er op passende wijze wordt geïntervenieerd.
Hiervoor is een adequate invulling van de zorgplicht door kansspelaanbieders essentieel. De NRV besteedt hier dan ook terecht aandacht aan. Hij
adviseert in dit kader richtlijnen voor kansspelaanbieders, opgesteld door
onafhankelijke deskundigen.
Ik ben het eens met de NRV dat een duidelijker en steviger kader nodig is
voor de invulling van de zorgplicht. Deze conclusie volgt ook uit het
onderzoek over de zorgplicht dat de Ksa recent heeft uitgevoerd.7 Hierop
wordt in het kansspelbeleid de komende tijd dan ook vol ingezet. Samen
met de Ksa werk ik aan aanscherpingen om de invulling van de zorgplicht
door aanbieders te verbeteren en duidelijkere kaders te stellen. Denk
hierbij aan een verplichting van real time monitoring, aanscherpen van
indicatoren voor risicovol speelgedrag en het verplicht blokkeren van
accounts bij risicovol speelgedrag. De Ksa streeft ernaar om begin 2024
strengere kaders in beleidsregels op te nemen. Op het gebied van
speellimieten ontwikkel ik daarnaast een breed pakket aan maatregelen,
aanvullend op de huidige maatregelen voor speellimieten die in de
Wet koa zijn opgenomen. Ik zal uw Kamer over de concrete uitwerkingen
hiervan informeren in mijn aankomende voortgangsbrief in december
2023.
De NRV adviseert specifiek ten aanzien van speellimieten om overkoepelende speellimieten verplicht te stellen.8Ik zie net als de NRV een
belangrijk voordeel van overkoepelende speellimieten, namelijk dat
voorkomen wordt dat spelers bij het bereiken van hun limiet bij de ene
aanbieder uitwijken naar een andere aanbieder waar zij hun limiet nog
niet bereikt hebben. Overkoepelende speellimieten kunnen daarmee een
belangrijke rol spelen in het beperken van onmatig speelgedrag,
vroegsignalering en tijdige interventie. Daarom is mijn inzet erop gericht
om te kijken hoe ik overkoepelende speellimieten mogelijk kan maken en
mee kan nemen in de voorbereiding van een wetswijziging na de
evaluatie van de Wet koa. Ik kijk daarbij op welke wijze het beschermen
van de consument en het voorkomen van kansspelverslaving het beste
gediend kunnen worden, op welke manier dit technisch mogelijk is en
naar andere randvoorwaarden, zoals privacyaspecten en toezicht. Hierbij
neem ik ook ervaringen uit het buitenland mee.
De NRV adviseert ten aanzien van de zorgplicht tevens te zorgen dat
kansspelaanbieders in Nederland aansprakelijk gesteld kunnen worden
indien de onderzoeks- en zorgplicht niet naar behoren wordt uitgevoerd.9
De Ksa houdt toezicht op naleving van de zorgplicht. Zij heeft in dat kader
ook een breed onderzoek naar de invulling van de zorgplicht gedaan en de
capaciteit voor toezicht en handhaving op online kansspelen is versterkt.
Wanneer aanbieders de regels rondom de zorgplicht niet naleven,
handhaaft de Ksa. De bestuursrechtelijke maatregelen die de Ksa
vervolgens kan treffen bestaan uit waarschuwingen, opleggen van
dwangsommen of boetes en in zware gevallen het schorsen of intrekken
van vergunningen. Het aansprakelijk stellen van aanbieders voor mogelijk
geleden schade door het niet naleven van verplichtingen ligt op het
gebied van het privaatrecht. Daarbinnen heeft de speler reeds wettelijke
7

Kansspelautoriteit. Rapportage over het onderzoek naar de invulling van de zorgplicht door
aanbieders van online kansspelen. 7 september 2023.
8
Advies 7.
9
Advies 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

5

mogelijkheden om de aanbieder aansprakelijk te stellen wegens onrechtmatige daad. Op dit moment heb ik geen signalen die nopen tot aanvullende maatregelen.
Advies 16: Verbeter het proces van vroegsignalering en toeleiding
naar hulp.
Advies 17: Verbeter de samenwerking tussen zorg, Loket Kansspel en
aanbieders.
Advies 18: Geadviseerd wordt een (multidisciplinaire) richtlijn
behandeling van gedragsverslavingen en een kwaliteitsstandaard op
te stellen, gericht op screening, diagnostiek en behandeling.
Passende zorg
In zijn rapport merkt de NRV terecht op dat bij het vragen om hulp voor
problemen door deelname aan kansspelen vaak een drempel wordt
ervaren door gevoelens van schuld en schaamte. Ook zijn veel verschillende partijen betrokken in de keten van signaleren, interveniëren,
doorverwijzen en hulpverlenen. Het is daarom van belang dat laagdrempelige hulp en zorg beschikbaar is, er goede doorgeleiding is naar
professionele hulp en er passende zorg beschikbaar is. De NRV doet op dit
gebied een aantal aanbevelingen.10
Vanuit het Vpf wordt reeds ingezet op (vroeg)signalering door professionals en anderen in de omgeving van spelers en laagdrempelige hulp
middels eerdergenoemde bewustwordingsactiviteiten en Loket Kansspel.
Daarnaast wordt met de versteviging van de zorgplicht van kansspelaanbieders ingezet op betere (vroegtijdige) signalering en interventies door
kansspelaanbieders. Het is en blijft van belang dat deze stappen goed op
elkaar aansluiten, zodat spelers minder drempels ervaren om hulp te
vragen en zodat hulp op tijd geboden wordt, waardoor escalatie van
problematiek zo veel mogelijk wordt voorkomen en beperkt. In het kader
van de werkagenda verslavingspreventie, die ik gelijktijdig met mijn brief
van december 2023 met uw Kamer deel, kijken de Staatssecretaris van
VWS, de Ksa en ik doorlopend hoe het proces en de samenwerking op het
gebied van vroegsignalering en toeleiding naar hulp en zorg verbeterd
kan worden.
Om de kwaliteit van de verslavingszorg te verbeteren adviseert de NRV
een multidisciplinaire richtlijn behandeling van gedragsverslavingen en
een kwaliteitsstandaard op te stellen gericht op screening, diagnostiek en
behandeling. Verslavingszorg is onderdeel van geestelijke gezondheidszorg. Iedereen die geestelijke gezondheidszorg nodig heeft moet
veilige, toegankelijke, kwalitatief goede en betaalbare zorg krijgen. Het is
aan zorgverzekeraars, zorgverleners, zorgaanbieders en patiëntenorganisaties om te beschrijven in kwaliteitsstandaarden wat zij zien als noodzakelijk goede zorg en hoe ze dat doelmatig organiseren. Om deze reden zal
de Minister voor LZS het advies van de NRV nadrukkelijk onder aandacht
brengen bij Verslavingskunde Nederland (VKN), het expertisenetwerk van
professionals, instellingen voor verslavingszorg, cliëntenorganisaties en
kenniscentra én bij Alliantie kwaliteit in de geestelijke gezondheidszorg
(Akwa ggz), de organisatie die onder andere zorg draagt voor ontwikkeling en onderhoud van kwaliteitsstandaarden.

10

Advies 16, 17 en 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

6

Advies 1: Implementeer een structureel, kwalitatief hoogwaardig
monitoringsysteem om periodiek de incidentie en prevalentie van
deelname aan online kansspelen en de gokgerelateerde schade te
volgen.
Advies 2: De Nationale Drug Monitor (NDM) van het Trimbos
instituut geeft een actueel beeld van het gebruik van drugs, alcohol
en tabak in Nederland en de daarmee samenhangende problematiek.
Het ligt, gezien de vele overeenkomsten tussen alcohol, drugs, tabak
en gokken, in de rede om gokken op te nemen in de NDM.
Advies 3: De data uit de Controledatabank moeten vanwege het
gezondheidsbelang zo spoedig mogelijk eenvoudiger beschikbaar
komen voor onafhankelijke onderzoekers.
Advies 10: Preventiedeskundigen, ervaringsdeskundigen en
risico-analisten moeten vanuit professionele onafhankelijkheid
aanbieders van online gokspelen kunnen adviseren over het
verslavingspreventiebeleid, door financiering en opdrachtgeverschap los te koppelen en via een intermediaire organisatie, bijvoorbeeld de Ksa, te laten verlopen.
Advies 19: De ZonMw commissie Preventie van Kanspelverslaving
wordt geadviseerd de ontwikkeling van een onderzoeksinfrastructuur, inclusief meerjarige consortium vorming, bij de uitvoering
van het programma mee te nemen.
Kennis over (preventie van) kansspelverslaving
Hoogwaardig onderzoek en goede monitoring van de ontwikkelingen ten
aanzien van kansspelverslaving en andere kansspelgerelateerde schade
zijn van groot belang. In dit kader loopt momenteel bij ZonMw het
meerjarige onderzoeksprogramma «preventie van kansspelverslaving»,
dat gefinancierd wordt uit het Vpf. Ook vinden er op korte termijn
onderzoeken onder spelers plaats die periodiek herhaald zullen worden.
Dit zal onder andere een beeld opleveren van het aantal mensen met een
matig of hoog risico op kansspelverslaving, alsmede meer algemene
informatie over (de keuze voor) deelname aan bepaalde kansspelen.
Problemen door deelname aan kansspelen worden immers pas laat en
soms niet zichtbaar in de cijfers van het aantal mensen dat in behandeling
is voor kansspelverslaving. Deze cijfers worden bijgehouden in het
Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS). De eerstvolgende
cijfers worden in december 2023 gepubliceerd.
Met structureel onderzoek en monitoring kan eerder worden bezien of en
waar bijsturing nodig is. Daarom wordt aan het opzetten van structurele
monitoring volop gewerkt.11 In dat kader zal ik met het Trimbos-instituut
in gesprek gaan om te bezien of het in de rede ligt om gokken op te laten
nemen in hun Nationale Drug Monitor, zoals de NRV aanbeveelt.12
De NRV benoemt ook het belang van de inzet van onafhankelijke
deskundigen bij verslavingspreventiebeleid. Dat onderschrijf ik. Bij de
beleidsontwikkeling worden steeds deskundigen op het gebied van
verslavingspreventie betrokken, om tot beleid te komen waarvan de
effectiviteit zo goed mogelijk onderbouwd kan worden. Daarnaast ben ik
voornemens een expertisecentrum voor (preventie van) kansspelverslaving op te zetten. Dit kan worden gefinancierd vanuit het Vpf. Het doel
11
12

Advies 1.
Dit heeft betrekking op advies 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

7

is om onafhankelijke expertise ten aanzien van de risico’s van kansspelen
te verstevigen en wetenschappelijke kennis over kansspelverslaving en
preventie te bundelen. In mijn aankomende brief van december 2023 ga ik
nader in op dit voornemen.
In dit kader wordt ook gekeken hoe de doorontwikkeling van kennis
geborgd kan worden en hoe onafhankelijke onderzoekers beter toegang
kunnen krijgen tot data van kansspelaanbieders.13 Veel informatie van
aanbieders wordt opgeslagen in controledatabanken, waartoe aan de Ksa
toegang verleend moet worden ten behoeve van het uitoefenen van haar
toezichtstaken. Net zoals de NRV vind ik het belangrijk om te onderzoeken
of deze data beschikbaar gesteld kunnen worden voor onderzoek en onder
welke voorwaarden dit kan.14 Deze gegevens zouden de kennis over de
(preventie van) kansspelverslaving, maar ook over de invulling van
consumentenbescherming en het voorkomen van kansspel gerelateerde
criminaliteit ten goede kunnen komen. Daarom wordt dit advies meegenomen in het verlengde van de evaluatie van de Wet koa en eventuele
wijziging van wet- en regelgeving die daarop volgt.
De NRV adviseert ten aanzien van onafhankelijke expertise verder om te
borgen dat deskundigen onafhankelijk kunnen adviseren op het verslavingspreventiebeleid van kansspelaanbieders.15 Ik onderzoek de komende
tijd op welke manier de onafhankelijkheid hierbij kan worden geborgd en
hoe de financieringsstructuur hiervoor er dan uit zou moeten zien.
Advies 4: Verbreed het perspectief van onmatige deelneming of
risico’s op kansspelverslaving naar het voorkómen van gokschade in
brede zin, zodat financiële, relationele, psychologische, gezondheidstechnische en sociale gevolgen (bijvoorbeeld werk en studie) hier
ook onder vallen.
Advies 9: Verbied spelen met een aantoonbaar zeer hoog risico of
stel eisen om de risico’s te beperken.
Advies 20: Leg de verantwoordelijkheid voor het preventie- en
verslavingsbeleid van kansspelen bij het Ministerie van VWS, waar
ook preventie- en verslavingsbeleid ten aanzien van andere
verslavingen belegd is.
Advies 21: Onderzoek de mogelijkheden die banken hebben om
problematisch gokken te signaleren en te voorkomen.
Advies 22: Leer van ervaringen in het buitenland.
Overkoepelende adviezen
De NRV geeft als overkoepelend advies om spelen met een aantoonbaar
hoog risico te verbieden of eisen te stellen.16 In de Wet koa zijn reeds
eisen opgenomen om spelers te beschermen tegen de meest risicovolle
elementen van online kansspelen.17 Daar waar mogelijk wordt in het
kansspelbeleid daarnaast rekening gehouden met de risico’s van
verschillende typen kansspelen. Dit gebeurt altijd langs de lijnen van de

13

Dit heeft betrekking op advies 19.
Dit heeft betrekking op advies 3.
15
Advies 10.
16
Advies 9.
17
Bijvoorbeeld verplichte door de speler ingestelde tijdslimieten om te voorkomen dat spelers te
lang doorspelen, en een verbod op autoplay: automatisch een spel starten. Er is altijd een
handeling van de speler nodig om opnieuw in te zetten.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

8

drie kansspeldoelen: consumentenbescherming, voorkomen van
kansspelverslaving en het tegengaan van fraude en criminaliteit. Bij de
ontwikkeling van beleid worden tevens ervaringen uit het buitenland
betrokken.18 Met de eerdergenoemde maatregelen op het gebied van
reclame, speellimieten en zorgplicht wordt stevig bijgestuurd op de eisen
die al in de wet zijn opgenomen. Eventuele verdere aanscherpingen ten
aanzien van risicovolle kansspelen of beperkingen in het aanbod van
risicovolle kansspelen kunnen van invloed zijn op de kanalisatie naar
legaal aanbod. Dit zal daarom mee worden genomen in het verlengde van
de evaluatie van de Wet koa.
Ten aanzien van de drie kansspeldoelen adviseert de NRV om het
perspectief te verbreden naar het voorkómen van kansspelgerelateerde
schade in brede zin, zodat financiële, relationele, psychologische,
gevolgen voor de fysieke gezondheid en sociale gevolgen (bijvoorbeeld
werk en studie) hier ook onder vallen.19 Dit vind ik met de NRV een
interessante gedachte. In de praktijk wordt met de bewustwordingsactiviteiten al gekeken hoe onder andere mensen met schulden in relatie tot
deelname aan kansspelen naar de juiste hulp kunnen worden geleid. In
dat kader wordt ook gekeken of derde partijen als banken een rol kunnen
spelen.20 Een eventueel causaal verband tussen onmatige deelname aan
kansspelen en problemen op andere leefgebieden is overigens lang niet
altijd vast te stellen. Om die reden wordt vooralsnog ingezet op het
voorkomen van risicovol speelgedrag en kansspelverslaving. Het
voorkomen van overige kansspelgerelateerde schade zou een forse
verbreding van de huidige kansspeldoelen betekenen. Een besluit hiertoe
vergt een nadere probleemanalyse en onderzoek naar de te verwachten
effecten. Voor een gedegen probleemanalyse en adequate inschatting van
de effecten is zoals eerder genoemd noodzakelijk dat de conclusies uit de
evaluatie van de Wet koa bekend zijn en op basis van feiten besluiten
kunnen worden genomen. Dit advies wordt daarom meegenomen in het
verlengde van die evaluatie in 2024.
Tot slot adviseert de NRV de verantwoordelijkheid voor het preventie- en
verslavingsbeleid van kansspelen bij het Ministerie van VWS te beleggen
vanwege de overeenkomsten met beleid ten aanzien van alcohol, drugs
en tabak. De NRV geeft in zijn advies aan dat de preventie van en zorg
voor kansspelverslaving meer geïntegreerd kunnen worden en beter aan
kunnen sluiten bij het beleid rond middelenverslavingen.21 Dit advies
raakt aan de beleidsverantwoordelijkheden van de Minister voor
Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van VWS. Het ligt dan ook in
de rede om dit advies mee te nemen in de verdeling van de beleidsverantwoordelijkheden van een volgend kabinet.
Tot slot
De analyse en aanbevelingen van de NRV op het gebied van online
kansspelen zijn een waardevolle aanvulling op de reeds ingeslagen weg
om de ontwikkelingen sinds het opengaan van de online kansspelmarkt
goed te monitoren en spoedig bij te sturen waar nodig en mogelijk. Het is
daarbij van belang om op basis van gedegen en onafhankelijke
monitoring en onderzoek mensen die willen deelnemen aan kansspelen te
beschermen, met name als het gaat om kwetsbare groepen. In deze brief
heb ik aangegeven waar ik nu reeds maatregelen neem. Naar aanleiding

18

Dit heeft betrekking op advies 22.
Advies 4.
20
Dit heeft betrekking op advies 21.
21
Advies 20.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

9

van de evaluatie van de Wet koa zal worden bezien op welke punten
verdere aanscherpingen nodig zijn om deze beoogde bescherming te
kunnen borgen.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 557, nr. 214

10