Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 XII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat voor het jaar 2024

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ het begrotingswetsvoorstel

5

B.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ de begrotingsartikelen

6

1.

Leeswĳzer

6

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7

Beleidsagenda
Beleidsprioriteiten
Motie Schouw - Landspecifieke aanbevelingen
Belangrĳkste beleidsmatige mutaties
Openbaarheidsparagraaf
Planning Strategische Evaluatie Agenda
Overzicht risicoregelingen
Overzicht Coronasteunmaatregelen

10
10
23
24
27
29
34
35

3.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
3.9
3.10
3.11
3.12
3.13
3.14

Beleidsartikelen
37
Artikel 11 Integraal Waterbeleid
38
Artikel 13 Bodem en Ondergrond
55
Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
61
Artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor
86
Artikel 17 Luchtvaart
97
Artikel 18 Scheepvaart en Havens
113
Artikel 19 Internationaal Beleid
127
Artikel 20 Lucht en Geluid
132
Artikel 21 Circulaire Economie
139
Artikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico's
152
Artikel 23 Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie 169
Artikel 24 Inspectie Leefomgeving en Transport
177
Artikel 25 Brede Doeluitkering
182
Artikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen
184

4.
4.1
4.2
4.3

Niet-beleidsartikelen
Artikel 97 Algemeen Departement
Artikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement
Artikel 99 Nog onverdeeld

189
189
192
195

5.
5.1
5.2

Begroting agentschappen
Agentschap Rĳkswaterstaat
Agentschap Koninklĳk Nederlands
Meteorologisch Instituut

196
196
204

Bĳlagen
Bĳlage 1: ZBO's en RWT's
Bĳlage 2: Specifieke uitkeringen
Bĳlage 3: Verdiepingshoofdstuk
Bĳlage 4: Moties en toezeggingen
Bĳlage 5: Subsidieoverzicht
Bĳlage 6: Strategische Evaluatie Agenda
Bĳlage 7: Rĳksuitgaven Caribisch Nederland
Bĳlage 8: NGF
Bĳlage 9: Overzichtsconstructie Milieu
Bĳlage 10: Afkortingenlĳst

212
212
214
231
263
287
300
333
336
338
342

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

2

6.
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.6
6.7
6.8
6.9
6.10

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Verdeling geraamde uitgaven IenW-begrotingen 2024 (bedragen x € 1 miljoen). Totaal € 14.652.437.000

26. Deltafonds

1.650

26. Mobiliteitsfonds

9.883

25. Brede Doeluitkering

1.052

Beleid en ondersteuning

2.067

0

2.000

4.000

6.000

8.000

10.000

12.000

Figuur 2 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen excl. BDU en
investeringsfondsen (bedragen x € 1 miljoen). Totaal € 2.066.677.000
11. Integraal waterbeleid

86

13. Bodem en ondergrond

154

14. Wegen en verkeersveiligheid

503

16. Openbaar vervoer en spoor

34

17. Luchtvaart

63

18. Scheepvaart en Havens

195

19. Internationaal beleid

10

20. Lucht en Geluid

59

21. Circulaire Economie
22. Omgevingsveiligheid en
milieurisico's
23. Meteorologie, seismologie en
aardobservatie
24. Inspectie Leefomgeving en
Transport
97. Algemeen departement
98. Apparaatsuitgaven
kerndepartement
99. Nog onverdeeld

82
86
66
203
49
467
8

0

100

200

300

400

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

500

600

3

Figuur 3 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 miljoen).
Totaal € 86.555.000
14. Wegen en verkeersveiligheid

6

16. Openbaar Vervoer en Spoor

47

17. Luchtvaart

12

22. Omgevingsveiligheid en
milieurisico's

0

24. Inspectie Leefomgeving en
Transport

15

97. Algemeen departement

1

98. Apparaatsuitgaven
kerndepartement

6

0

10

20

30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

40

50

4

A. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zĳn van de Rĳksbegroting, worden
op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlĳk bĳ de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het
aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rĳksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bĳ de Rĳksbegroting als geheel
is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen
begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van
toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het
saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten
van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het
onderhavige jaar vastgesteld en worden de verplichtingen, ontvangsten
en uitgaven van verplichtingen-kasagentschappen voor het onderhavige
jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen
worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie
van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat

M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

5

B. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswĳzer
Algemeen
Voor u ligt de begroting 2024 van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW), Hoofdstuk XII van de Rĳksbegroting.
Opbouw
De opzet en structuur van de begroting voor Hoofdstuk XII is gebaseerd op
de regeling rĳksbegrotingsvoorschriften van het Ministerie van Financiën.
De begroting bestaat uit de volgende onderdelen.
1. Allereerst is de begrotings(wet)staat voor Hoofdstuk XII en voor de
agentschappen Rĳkswaterstaat (RWS) en het Koninklĳk Nederlands
Meteorologisch Instituut (KNMI) voor het jaar 2024 opgenomen. Deze
dient ter autorisatie van de budgetten die op artikelniveau in de verplich­
tingen-, uitgaven- en ontvangstenramingen worden voorgesteld.
2. Na de leeswĳzer volgt de Beleidsagenda waarin een overzicht is gegeven
van de prioriteiten voor 2024 en de hoofdlĳnen van het (budgettaire)
beleid. Daarna is eerst op hoofdlĳnen inzicht verstrekt in de belangrĳkste
budgettaire voorstellen die leiden tot wĳzigingen ten opzichte van de
eerste suppletoire begroting 2023. Hiermee kan snel een indruk worden
verkregen van de inhoud van dit wetsvoorstel.
3. In de artikelsgewĳze toelichting bĳ dit wetsvoorstel wordt per beleids­
artikel beschreven wat per beleidsthema de algemene doelstelling is,
wat de rollen en verantwoordelĳkheden van de Minister hierbĳ zĳn en
welke budgetten er per financieel instrument voor het beleidsthema zĳn
begroot. Tevens zĳn de begrotingen van de agentschappen RWS en het
KNMI opgenomen.
4. De bĳlagen bestaan uit:
• Bĳlage 1: ZBO's en RWT's
• Bĳlage 2: Specifieke uitkeringen
• Bĳlage 3: Verdiepingshoofdstuk
• Bĳlage 4: Moties en toezeggingen
• Bĳlage 5: Subsidieoverzicht
• Bĳlage 6: Strategische Evaluatieagenda
• Bĳlage 7: Rĳksuitgaven Caribisch Nederland
• Bĳlage 8: Nationaal Groeifonds (NGF)
• Bĳlage 9: Overzichtsconstructie Milieu
• Bĳlage 10: Afkortingenlĳst
Mede naar aanleiding van overleg met de Tweede Kamer zĳn in aanvulling
op de rĳksbegrotingsvoorschriften de onderstaande punten verwerkt:
– Het beleidsartikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen kent de artikelon­
derdelen «Bĳdrage aan het Mobiliteitsfonds» en «Bĳdrage aan het
Deltafonds». Per artikelonderdeel is een overzicht opgenomen van de
bĳdrage per modaliteit aan het Mobiliteitsfonds en Deltafonds tot en
met 2037.
– Op de beleidsartikelen van Hoofdstuk XII waarop de bĳdragen aan
het Mobiliteitsfonds/Deltafonds betrekking hebben wordt direct onder
de desbetreffende tabel «budgettaire gevolgen van beleid» extracomptabel de betrokken bĳdrage aan het Mobiliteitsfonds/Deltafonds gepre­
senteerd (zoals opgenomen in artikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen).
Hiermee worden de beleidsprestaties van de investeringen die worden
verantwoord op de investeringsfondsen betrokken bĳ het formuleren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

6

van het integrale beleid van IenW. Daarnaast worden de beleidsindi­
catoren die hieraan gekoppeld zĳn verantwoord in de Hoofdstuk XIIbegroting.
Naast deze begroting, Hoofdstuk XII van de Rĳksbegroting, kent IenW ook
de begrotingen van het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds, respectievelĳk
Hoofdstuk A en J van de Rĳksbegroting. In deze fondsen worden de concrete
investeringsprojecten en programma’s geraamd.
Normering begroting
In de verdiepingsbĳlage (bĳlage 3) worden per beleidsartikel de belangrĳke
mutaties toegelicht. In deze bĳlage is door middel van een meerjarige
mutatietabel op artikelonderdeelniveau de aansluiting gemaakt tussen de
vorige stand van de begroting en de nu voorgestelde stand. Dit is een
aanvulling op de standen die in de (niet-)beleidsartikelen zĳn opgenomen.
De nieuwe mutaties in de bĳlage worden toegelicht volgens onderstaande
uniforme ondergrenzen.
Tabel 1 Norm bĳ te verklaren verschillen
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen

Beleidsmatige
mutaties
(ondergrens in
€ miljoen)

Technische
mutaties
(ondergrens in
€ miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1000

5

10

=> 1000

10

20

Mede naar aanleiding van overleg met de Tweede Kamer zĳn in aanvulling
op de rĳksbegrotingsvoorschriften de onderstaande punten verwerkt:
– Het beleidsartikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen kent de artikelon­
derdelen «Bĳdrage aan het Mobiliteitsfonds» en «Bĳdrage aan het
Deltafonds». Per artikelonderdeel is een overzicht opgenomen van de
bĳdrage per modaliteit aan het Mobiliteitsfonds en Deltafonds tot en
met 2037.
– Op de beleidsartikelen van Hoofdstuk XII waarop de bĳdragen aan
het Mobiliteitsfonds/Deltafonds betrekking hebben wordt direct onder
de desbetreffende tabel «budgettaire gevolgen van beleid» extracomptabel de betrokken bĳdrage aan het Mobiliteitsfonds/Deltafonds gepre­
senteerd (zoals opgenomen in artikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen).
Hiermee worden de beleidsprestaties van de investeringen die worden
verantwoord op de investeringsfondsen betrokken bĳ het formuleren
van het integrale beleid van IenW. Daarnaast worden de beleidsindi­
catoren die hieraan gekoppeld zĳn verantwoord in de Hoofdstuk XIIbegroting.
Motie Schouw
In juni 2011 is de motie-Schouw (Kamerstukken II 2011–2012, 21 501-20, nr.
537) ingediend en aangenomen. Deze motie zorgt er voor dat de landen­
specifieke aanbevelingen van de Raad op grond van de nationale hervor­
mingsprogramma's een eigenstandige plaats krĳgen in de departementale
begrotingen. Voor IenW heeft de Raad in 2023 geadviseerd om door te gaan
met de gestage uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan (HVP). In lĳn
met de regeling Rĳksbegrotingsvoorschriften wordt in de beleidsagenda
teruggekomen op deze aanbeveling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

7

Motie Hachchi c.s.
In oktober 2012 is de motie-Hachchi (Kamerstukken II 2011–2012, https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33000-IV-28.html33 000 IV, nr. 28)
aangenomen. Hiermee wordt een overzicht van alle rĳksuitgaven Caribisch
Nederland, inclusief die vanuit de IenW-begrotingen opgenomen bĳ de
begroting van het BES-fonds.
Motie Leegte c.s.
In januari 2015 is de motie-Leegte (Kamerstukken II 2014–2015,
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30196-278.html30 196, nr. 278)
aangenomen. In de begroting van het Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat wordt daarom een totaaloverzicht gepresenteerd van de
maatregelen van alle ministeries in het kader van het Energieakkoord.
Inmiddels is dit overzicht uitgebreid met maatregelen ten behoeve van
het klimaatakkoord en CO2-reducerende maatregelen. Hierin zĳn ook de
maatregelen die onder de verantwoording van IenW vallen opgenomen.
Bĳ de desbetreffende beleidsartikelen 14 Wegen en Verkeersveiligheid,
19 Uitvoering Milieubeleid en Internationaal en 21 Duurzaamheid worden
de maatregelen genoemd.
Rol en verantwoordelĳkheid minister
De rol en verantwoordelĳkheid van de minister geeft inhoud aan de vraag
hoe de minister met behulp van zĳn bevoegdheden en instrumentkeuze
bĳdraagt aan het behalen van de algemene doelstelling. Voor de keuze van
de rol van de minister zĳn de volgende vier typologieën van toepassing:
1. Stimuleren. De beleidsinzet beoogt bĳsturing in een bepaalde gewenste
richting (meer/minder/beter). Voor de gewenste uitkomst is duidelĳk
meer nodig dan alleen bĳdrage van de minister. Bĳ stimuleren is sprake
van het geven van een financiële impuls.
2. Financieren. De beleidsinzet betreft de instandhouding of het faciliteren
van een stelsel of een systeem d.m.v. geld. De minister voert niet zelf
uit. De bĳdrage van de minister is essentieel voor voortbestaan stelsel of
systeem. Financiële Instrumenten zĳn het meest belangrĳk.
3. Regisseren. De beleidsinzet betreft de Instandhouding of het faciliteren
van een stelsel of een systeem. De minister is coördinerend. De
financiële bĳdrage van het ministerie kan aanzienlĳk zĳn maar dit is
niet het belangrĳkste instrument. De nadruk ligt op instrumenten anders
dan begrotingsgeld zoals wet- en regelgeving, premies en tarieven.
4. (doen) Uitvoeren. De beleidsinzet betreft de uitvoering van een
overheidstaak. De minister is zelf uitvoerder of opdrachtgever. De inzet
van het ministerie is nauwelĳks weg te denken binnen het beleidsterrein.
Begrotingsgeld wordt besteed aan de uitvoering door het kernministerie
zelf (apparaatsuitgaven) of aan de uitvoering door derden (programmauitgaven). Daarnaast kunnen ook niet-Financiële instrumenten (NFI)
worden ingezet.
Groeiparagraaf
Informatiewaarde en leesbaarheid van de begroting
In de begroting van 2023 is naar aanleiding van het Wetgevingsoverleg
Begrotingsonderzoek (WGO) jaarverslag 2021 van 23 juni 2022 voor het
artikel 14 ‘Wegen en Verkeersveiligheid’ een pilot opgesteld ter bevordering
van de informatiewaarde en leesbaarheid van de begroting. In voorlig­
gende begroting is hierop een volgende stap gezet. Tevens is de pilot
uitgebreid naar artikel 21 «Circulaire Economie». Daarnaast zĳn de volgende
wĳzigingen in de begroting doorgevoerd:
– De rol en verantwoordelĳkheid van de minister is in tabelvorm gepresen­
teerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

8

–
–

Onder de beleidsinformatie is de samenhang tussen de doelstelling en
meetbare gegevens beschreven.
Bĳ de toelichting op de financiële instrumenten is een directe relatie
gelegd met de tabel budgettaire gevolgen van beleid.

Meetbare gegevens artikel 14 - Duurzame mobiliteitssector
In de begroting 2024 is nieuw ten opzichte van de begroting 2023 de
indicator 'Uitstoot CO2 in mobiliteitssector' opgenomen. De kengetallen
‘Ontwikkeling verplichting aandeel hernieuwbare energie in het vervoer’,
‘Emissies luchtverontreinigende stoffen en broeikasgas door verkeer en
vervoer’ en ‘Ontwikkeling CO2-emissie nieuwe personenauto’s’ komen
niet meer terug in de begroting 2024. Het beleid samenhangend met de
duurzame mobiliteitssector is onderdeel van het nationale klimaatbeleid.
De voortgang van dit beleid en de actuele informatie over de ontwik­
kelingen over de duurzame mobiliteitssector wordt bĳgehouden op het
Dashboard Klimaatbeleid.
Naamwĳziging artikel 21
Om beter aan te sluiten bĳ de algemene beleidsdoelstelling en de
beschikbare middelen op artikel 21, heet het beleidsartikel voortaan
‘Circulaire Economie’ in plaats van ‘Duurzaamheid’.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

9

2. Beleidsagenda
2.1 Beleidsprioriteiten
Inleiding
Nederland bereikbaar, leefbaar en veilig houden: dat staat ook in 2024
voorop bĳ het werk van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
(IenW). Daarom zorgt IenW voor een sterke en duurzame infrastructuur,
boven en onder de grond. Ook werkt IenW aan een gezonde leefom­
geving met schone lucht, schone bodem, schone rivieren en een
schone zee. Daarnaast werkt IenW aan een klimaatneutraal, fossielvrĳ en
circulair Nederland.
We doen dat in een periode van grote vraagstukken. De klimaattransitie- en
stikstofopgaven zĳn onverminderd fors. Tegelĳkertĳd hebben we te maken
met oplopende prĳzen, tekorten aan personeel en materialen. In het licht van
deze recente ontwikkelingen is het noodzakelĳk en onvermĳdelĳk gebleken
om onze bestaande financiële middelen te evalueren en te (her)prioriteren.
Vandaar dat IenW binnen het Mobiliteitsfonds heeft besloten tot een
financiële schuif van aanleg naar instandhouding. Dit houdt in dat we
bĳ zeventien aanlegprojecten voor hoofdwegen en hoofdvaarwegen op de
pauzeknop drukken. De woningbouwopgave heeft onveranderd prioriteit en
daarom werken we hard aan het zo goed en duurzaam mogelĳk ontsluiten
van nieuwe woonwĳken. Verder wordt verwacht dat eind 2023 de concessie
voor het hoofdrailnet wordt gegund. In 2024 zal IenW als concessieverlener
ervoor zorgen dat de overgang van de huidige naar de nieuwe concessie zo
goed mogelĳk verloopt.
Deze beleidsagenda van het ministerie van IenW geeft een overzicht van
de mĳlpalen die het ministerie in 2024 wil bereiken. Gezien de demissio­
naire status van het kabinet is deze beleidsagenda grotendeels beleidsarm
opgesteld. Hierbĳ zĳn alleen beleidsinitiatieven tot en met de Voorjaarsnota
van 2023 meegenomen.
Onze prioriteiten zĳn samen te vatten in de volgende drieslag:
1. De basis op orde. Dit geldt bĳvoorbeeld voor het vervoerssysteem en
het watersysteem.
2. Toekomstbestendigheid. We werken niet alleen voor de korte termĳn,
maar ook voor de lange termĳn aan haalbare en duurzame oplossingen.
3. Ambities waarmaken. Er is geld uitgetrokken om verschillende ambities
waar te maken, zoals verkeersveiligheid en het ontsluiten van woning­
bouwlocaties. We willen de middelen snel en doelmatig inzetten.
De eerste twee hoofdstukken van deze Beleidsagenda gaan over Basis
op orde en Toekomstbestendigheid. Daarna volgt het hoofdstuk Ambities
waarmaken. Het laatste hoofdstuk gaat over de Randvoorwaarden van
effectief beleid.
Basis op orde
Instandhouding Rĳksinfrastructuur / Basiskwaliteitsniveau netwerken
IenW werkt aan de grootste onderhoudsopgave van onze infra­
structuur ooit.
De komende jaren zetten we maximaal in op behoud van onze wegen,
vaarwegen en waterwerken voor meer zekerheid voor gebruikers, markt­
partĳen en uitvoerders. Er is een Basiskwaliteitsniveau van de netwerken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

10

van Rĳkswaterstaat gedefinieerd. Dit geeft aan waar een weg, vaarweg
of waterwerk in de basis aan moet voldoen om gebruikers en belangheb­
benden goed te kunnen blĳven bedienen.1 Voor de financiering hiervan
worden aan het instandhoudingsbudget aanvullende middelen uit het
Coalitieakkoord en middelen uit de aanlegportefeuille toegevoegd. Daarbĳ
zĳn ook inhoudelĳke keuzes gemaakt om ambities met het budget in
overeenstemming te brengen. In de komende jaren zal de groei van
het productievolume afhankelĳk zĳn van de ingroei van de beschikbare
capaciteit en middelen naar het structurele niveau en zullen we daartoe
inhoudelĳke keuzes maken.
Met de aanvullende middelen uit het Coalitieakkoord kan het vervangingen renovatieprogramma fors groeien. De realisatie in de afgelopen jaren
bedroeg ongeveer € 0,2 miljard en het budget neemt toe naar € 0,8 miljard
per jaar. Dit is een forse opgave voor RWS. Het prognoserapport vervanging
en renovatie laat voor de verdere toekomst een nog verdere toename van
de opgave zien.2 Hierbĳ wordt gezocht naar de balans tussen wat nodig is
en wat maakbaar is. Bĳ het spoor zĳn de budgetten en instandhoudingsbe­
hoefte tot en met 2025 min of meer met elkaar in evenwicht en is er een
Basiskwaliteitsniveau. Voor de periode vanaf 2026 wordt de komende tĳd
opnieuw een Basiskwaliteitsniveau voor Spoor opgesteld. Dit proces wordt
voorjaar 2024 afgerond.
Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)
In het Interbestuurlĳk Programma Versterking VTH-stelsel (IBP VTH) werken
Rĳk, provincies, gemeenten en omgevingsdiensten in 2024 verder samen
aan een veilige en schone leefomgeving. Binnen dit programma wordt sinds
medio 2022 in zes pĳlers uitvoering gegeven aan de aanbevelingen van de
commissie-Van Aartsen en de Algemene Rekenkamer. De zes pĳlers zĳn:
1. robuuste omgevingsdiensten;
2. bestuurs- en strafrechtelĳke handhaving en vervolging;
3. informatieuitwisseling en datakwaliteit;
4. kennisinfrastructuur en arbeidsmarkt;
5. onafhankelĳke uitvoering van toezicht en handhaving;
6. monitoring kwaliteit milieutoezicht.
In 2024 worden de actiepunten die uit de pĳlers volgen verder
uitgevoerd, waarmee het IBP VTH tot een afronding komt. Voor de
versterking van de omgevingsdiensten is met ingang van 2022 structureel
€ 18 miljoen beschikbaar gesteld. Daarnaast is er ook een bedrag van
€ 6 miljoen uitgetrokken voor de versterking van de aanpak milieucrimina­
liteit bĳ de Inspectie Leefomgeving en Transport. Deze middelen worden
op basis van de opgedane kennis en ervaringen uit het IBP VTH structureel
ingezet voor een sterker VTH-stelsel.
Digitalisering en cybersecurity
Het onderwerp cybersecurity is belangrĳk voor IenW, omdat een digitaal
incident in een van de vitale sectoren grote impact kan hebben op de fysieke
leefomgeving. De belangrĳkste ontwikkeling voor 2024 is de implementatie
van de zogeheten NIS2-richtlĳn bĳ sectoren waar IenW systeemverantwoor­
delĳkheid voor draagt. Deze richtlĳn vraagt extra cybersecuritymaatregelen
rondom risico- en incidentmanagement en een uitbreiding van de onder
toezicht vallende organisaties.

1
2

Kamerstuk 29385, nr. 119, 17 maart 2023
Kamerstuk 36200 A, nr. 56, 30 november 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

11

Data en digitalisering stellen IenW in staat maatschappelĳke opgaven met
elkaar te verbinden. Zo kan bĳvoorbeeld behoefte aan meer mobiliteit
invloed hebben op een schone leefomgeving. Het koppelen van verschil­
lende data- en digitaliseringsinitiatieven maakt het mogelĳk deze en andere
maatschappelĳke opgaven van IenW in samenhang te beantwoorden.
Toekomstbestendigheid
Duurzame mobiliteit
In het klimaatpakket zĳn middelen toegewezen aan de verduurzaming van
mobiliteit, onder meer voor de opschaling van laadinfrastructuur voor
logistiek en personen, verduurzaming van de bouw, het verduurzamen
van vrachtwagens, walstroom en waterstof in wegvervoer. In lĳn met de
Fietsambitie 2022-2025 en het Nationaal Toekomstbeeld Fiets 2040 worden
in 2024 afspraken met decentrale overheden gemaakt over hoe IenW
bĳdraagt aan een landelĳk dekkend netwerk van doorfietsroutes. Daarnaast
worden projecten ondersteund om het fietsen voor bĳvoorbeeld kinderen
en ouderen te stimuleren.
Duurzame scheepvaart
Nederland heeft zich op basis van nationale en internationale afspraken
gecommitteerd aan een klimaatneutrale zeevaart en binnenvaart in 2050.
Om dit te realiseren en onze koploperinzet waar te maken, wordt in 2024
gewerkt aan de volgende prioriteiten. Het gaat hierbĳ om:
– implementatie van de Europese 'Fit for 55'-voorstellen gericht op
de zeevaart en binnenvaart, in overleg met NEa en ILT voor goed
uitvoerbare en handhaafbare regelgeving;
– uitwerking en implementatie van mondiale afspraken over broeikasgas­
reductie in de zeevaart die dit jaar gemaakt worden in de International
Maritime Organisation (IMO);
– opvolging geven aan de maritieme brandstoftransitie en wat dit vraagt
van het Nederlands energiesysteem. Dit gebeurt op basis van onder
andere de Roadmap Brandstoftransitie Zeevaart;
– een routekaart naar klimaatneutraliteit en een (nagenoeg) zero-emissie
binnenvaart per 2050;
– vervolg geven aan het haalbaarheidsonderzoek naar de mogelĳkheden
en opties om de verduurzaming van de binnenvaartvloot te versnellen
met behulp van normering;
– een uitvoeringsplan voor de versnelde transitie naar de toepassing van
waterstof en methanol in de binnenvaart;
– de verdere invoering van walstroom in de Nederlandse havens.
Maritieme veiligheid
Maritieme veiligheid en daarmee maritieme security en cybersecurity zĳn
de laatste jaren steeds meer in de belangstelling komen te staan. Het
verbeteren van de maritieme veiligheid behelst het in kaart brengen van
de grootste risico’s, deze analyseren en beheersen tot een acceptabel
niveau (risicogerichte aanpak). Met het toenemend aantal windparken en
datakabels op en onder zee in de context van de huidige geopolitieke
situatie, blĳft maritieme veiligheid voorlopig een belangrĳk onderwerp.
In 2024 treedt daarnaast de herziene Netwerk en Informatie Beveiligings­
richtlĳn (NIB) in werking. Hiermee gelden voor meer havengerelateerde
ondernemingen een zorgplicht, meldplicht en toezichtafspraken gelden.
Toekomstvisie binnenvaart
De binnenvaart in Nederland is van groot maatschappelĳk belang, maar
onvoldoende toekomstbestendig. Daarom zĳn met een groot aantal stake­
holders, op initiatief van IenW, gesprekken gevoerd om de belangrĳkste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

12

uitdagingen in de binnenvaart te identificeren. De binnenvaart moet
beter inspelen op de energietransitie, de toenemende digitalisering, het
streven naar ketenoptimalisatie en klimaatverandering. De noodzakelĳk
transities zĳn in de brief Toekomst Binnenvaart van 30 november 2022
thematisch uitgewerkt. Daarna is begin 2023 gestart met het uitwerken van
de toekomstvisie in een actieagenda. Dit zal doorlopen in 2024.
Multimodaal goederenvervoer
Het beleid voor multimodaal goederenvervoer staat voor grote uitdagingen.
Zo vraagt de energietransitie extra aandacht voor het transportsysteem.
Ook is er veerkracht nodig om verstoringen in de logistieke keten op
te vangen. In lĳn met de Goederenvervoeragenda uit 2019 wordt het
antwoord hierop gezocht in een integrale multimodale aanpak van het
goederenvervoer. Ten eerste om de modal shift tussen modaliteiten weg,
vaarweg en spoor verder te ontwikkelen. Ten tweede via realisatie van
papierloos transport en de ontwikkeling en toepassing van instrumenten
om data te delen in het transportsysteem via publiek-private samenwerking.
En ten slotte met het beter mogelĳk maken van buisleidingen binnen het
multimodale transportsysteem.
Vrachtwagenheffing
De wettelĳke basis voor de invoering van de vrachtwagenheffing is gereed.
Op basis van de huidige inzichten zal de start van de vrachtwagenheffing in
2026 plaatsvinden, hiertoe zal in 2024 de bĳbehorende lagere regelgeving
naar de Kamer gestuurd worden. Bĳ de implementatie van de herziene
Eurovignetrichtlĳn in de wet Vrachtwagenheffing, die voor de start van de
exploitatie in werking moet treden, zal het tarief van de vrachtwagenheffing
worden gebaseerd op CO₂-emissies van voertuigen. Onder leiding van de
RDW wordt gewerkt aan de realisatie van het heffingssysteem. De gunning
voor de Hoofd Dienst Aanbieder (HDA) vindt plaats en de accreditatie
van de European Electronic Toll Service (EETS)-aanbieders zal starten.
Voor het terugsluizen van de netto-opbrengsten voor verduurzaming en
innovatie van de sector wordt op basis van adviezen en consultatie het
meerjarenplan uitgewerkt.
Duurzame luchtvaart
De luchtvaart staat wereldwĳd voor de uitdaging om bĳ te dragen aan
de klimaatdoelstelling van het Parĳsakkoord. In 2024 draagt Nederland in
internationaal verband bĳ aan de implementatie van het mondiale langeter­
mĳndoel van netto nul CO2-emissies in 2050. Het doel is om eind 2023 een
mondiaal kwantificeerbaar doel voor duurzame luchtvaartbrandstoffen vast
te stellen. 2024 zal in het teken staan van het nemen van maatregelen om
hier invulling aan te geven.
Nederland zal in 2024 de Europese bĳmengverplichting (ReFuelEU Aviation)
voor duurzame brandstoffen verder implementeren. In de eerste helft van
2024 zullen wĳzigingen voor de Wet milieubeheer en het Besluit energie
vervoer, die in verband met de Europese richtlĳn RED III (Renewable Energy
Directive) nodig zĳn, worden aangeboden aan de Tweede Kamer. Daarnaast
blĳft Nederland inzetten op het realiseren van een accĳns voor luchtvaart­
brandstoffen voor commercieel vliegverkeer binnen de EU, dit gebeurt met
de herziening van de richtlĳn energiebelastingen.
In 2024 zal het ministerie werken aan de uitvoering van de innovatiestra­
tegie luchtvaart. Dit doen we samen met de luchtvaartsector, kennisinstel­
lingen en maatschappelĳke organisaties. Ook wordt er een kennisagenda
opgesteld ter ondersteuning van de benodigde innovatie. Het programma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

13

Luchtvaart in Transitie, het toegekende Groeifondsvoorstel, wordt in 2024
verder uitgevoerd. Het wetsvoorstel voor het CO₂-plafond zal eind 2024
worden aangeboden aan de Tweede Kamer. Tot slot zet Nederland in op
het stimuleren van meer en gerichter onderzoek naar niet-CO2-klimaatef­
fecten van de burgerluchtvaart, ter ondersteuning van de in 2023 gepresen­
teerde beleidsaanpak.
Schiphol
In besluitvorming over de afweging van de publieke belangen rondom
Schiphol heeft het ministerie besloten om voorrang te geven aan het
aanpakken van de geluidsoverlast en tegelĳk de economische functie van
Schiphol te behouden. Het kabinet heeft besloten om met ingang van
november 2024 een bovengrens van 452.500 vliegtuigbewegingen per jaar
vast te leggen. Om dit te behalen wordt er in 2024 gewerkt aan het afronden
van de balanced-approachprocedure en wordt er een gewĳzigd Luchtha­
venverkeerbesluit voorbereid. Ook zal worden gewerkt aan de verdere
invulling van de Programmatische Aanpak Geluid en aan de uitvoering van
de gebiedsagenda.
Regionale luchthavens
In 2023 is voor de regionale luchthavens Rotterdam The Hague Airport,
Maastricht Aachen Airport, Groningen Airport Eelde en Eindhoven Airport
de procedure gestart om tot een luchthavenbesluit te komen. Er wordt
een zorgvuldige procedure doorlopen, waarbĳ alle stakeholders inclusief
de omgeving goed zĳn betrokken. Voor de geluidsberekeningen wordt in
de luchthavenbesluiten gebruik gemaakt van actuele invoergegevens en
de nieuwe berekeningsmethoden Doc29en NORAH (Noise of Rotorcraft
Assessed by a Hemisphere), die onlangs gereed zĳn gekomen. Op basis van
diverse onderzoeken naar luchtverontreinigende emissies van de luchtvaart
worden mogelĳke maatregelen uitgewerkt, zoals het opnemen van emissie­
grenswaarden voor luchtkwaliteit en luchthavenbesluiten. In 2024 wordt
in Caribisch Nederland een aantal projecten uitgevoerd ter verbetering
van de luchtvaartveiligheid. Ook zullen de drie Caribisch Nederlandse
gemeenten Bonaire, Sint Eustatius en Saba een beheer- en onderhoudsplan
gereed hebben om de luchthavens ook in de toekomst veilig en bereikbaar
te houden.
Luchtruim
Zoals besloten worden in 2024 het civiele en militaire luchtruim samenge­
voegd. Dit gebeurt met de integratie van de Luchtverkeersleiding Nederland
(LVNL) en het militaire Commando Luchtstrĳdkrachten (CLSK). Dit betreft
het huidige gebruik van het luchtruim en staat los van de lopende luchtruim­
herziening. In 2024 starten binnen de pan-Europese luchtverkeersleidings­
organisatie Eurocontrol de gesprekken over een nieuw Performance Plan,
dat alle staten voor hun eigen luchtruim moeten opstellen. Hierin moet
worden aangetoond dat staten de doelstellingen op het gebied van kosten­
effectiviteit, milieu en duurzaamheid, veiligheid en capaciteit realiseren. De
huidige periode loopt tot en met 2024.
De maatschappelĳke mogelĳkheden en het economisch potentieel rond
onbemande luchtvaartuigen (bĳvoorbeeld inspecties, toezicht en transport)
worden steeds meer benut. In 2024 zullen de eerste structurele maatschap­
pelĳke toepassingen met onbemande luchtvaartuigen worden geïmple­
menteerd. Het ministerie van IenW stimuleert en faciliteert deze innovatieve
ontwikkeling door te experimenteren met nieuwe vervoersvormen door de
digitale infrastructuur (zoals U-space) op een robuuste wĳze te implemen­
teren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

14

Programma Luchtruimherziening
Het programma Luchtruimherziening biedt perspectief op lange termĳn
voor de civiele en militaire luchtvaart. Dit gebeurt door het herstructureren
van het luchtruim en het introduceren van een betere manier van het
afhandelen van het luchtverkeer. Dat betekent voor de civiele luchtvaart dat
de impact van het verkeer op de leefomgeving en het klimaat kleiner wordt.
Ook ontstaat ruimte voor de Luchtmacht om met het nieuwe gevechts­
vliegtuig de F-35 te kunnen oefenen. In lĳn met Europese verplichtingen
is het streven om in de eerste helft van 2024 een eerste conceptontwerp
voor de nieuwe luchtruimindeling gerealiseerd te hebben. In de vervolgfase
van het programma worden diverse stakeholders en belanghebbenden
intensief betrokken.
Luchtvaartautoriteit
De middelen die het kabinet ter beschikking heeft gesteld voor de
versterking van de luchtvaartautoriteit (€ 12,5 miljoen) zĳn ingezet om de
capaciteit in het systeem van regelgeving, vergunningverlening, toezicht op
de luchtvaartsector en reflectie uit te breiden. Dit doen we om beter invulling
te kunnen geven aan de (internationale) verplichtingen en maatschappelĳke
opgaven. In 2024 wordt in programmavorm gewerkt aan voorstellen voor
verbetering van samenwerking in de keten en tussen de betrokken organi­
saties.
Circulaire economie (CE)
De ambitie van het kabinet is dat de Nederlandse economie in 2050 volledig
circulair is. Om die ambitie waar te maken moeten we minder grondstoffen
gebruiken, andere grondstoffen gebruiken, producten langer gebruiken en
hoogwaardig hergebruiken. In 2024 werkt IenW dan ook verder aan de
uitvoering van het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE), dat
op 3 februari 2023 aan de Kamer is aangeboden.3 Er wordt verkend hoe
gestuurd kan worden op internationale grondstoffenketen en hoe dit verede
invulling kan krĳgen binnen het klimaatbeleid.
Europees spitst de inzet voor CE zich toe op de wetsvoorstellen die
volgen uit het EU-actieplan CE. Het gaat onder meer om de onderhande­
lingen over het voorstel voor een nieuwe Verpakkingenverordening en het
voorstel voor een Kaderverordening Ecodesign voor duurzame producten.
Nederland zet zich in voor een ambitieuze uitkomst. De focus ligt hierbĳ
op het verplichten van het gebruik van recyclaat, het bevorderen van
hergebruik, recyclebaarheid en hoogwaardige recycling, het verbeteren van
de repareerbaarheid en het verlengen van de levensduur van producten.
2024 is een belangrĳk jaar voor het realiseren van de recyclingdoelstelling
uit de Kaderrichtlĳn afvalstoffen. Deze richtlĳn stelt dat per 2025 55% van het
stedelĳk afval gerecycled moet zĳn. Om deze doelstelling te halen zetten we
in 2024 in op:
– het verder uitvoeren van het VANG-programma (Van Afval Naar
Grondstof) gericht op de kwaliteit en kwantiteit van afvalstromen uit
zowel huishoudelĳk als bedrĳfsafval;
– een verkenning van de (on)mogelĳkheden voor een landelĳke standaar­
disering van afvalinzameling;
– het werken aan een gericht pakket aan maatregelen om verbranding van
recyclebare materialen tegen te gaan.

3

Kamerstuk 32852, nr. 225, 7 februari 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

15

Binnen de productgroepen uit het NPCE worden tal van maatregelen
uitgevoerd. Samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Konink­
rĳksrelaties werkt IenW bĳvoorbeeld aan het stimuleren van hergebruik en
een verplicht percentage recyclaat in bouwmaterialen bĳ Rĳksinkoop. Ook
continueert het kabinet de uitvoering van de acties uit het Duurzaamheids­
kader Biogrondstoffen. Eind 2024 wordt ook de afronding verwacht van de
onderhandelingen van een nieuw wereldwĳd verdrag over het tegengaan
van plastic vervuiling. IenW coördineert de Nederlandse inzet.
De transitie naar klimaatneutraliteit en een circulaire economie zĳn nauw
verbonden. Circulaire economie draagt bĳ aan het tegengaan van klimaat­
verandering, maar ook aan het verbeteren van de biodiversiteit, aan een
schonere leefomgeving en aan de leveringszekerheid van grondstoffen. De
schaal waarop en het tempo waarmee wereldwĳd grondstoffen worden
gewonnen is immers onhoudbaar en leidt tot een overschrĳding van
planetaire grenzen. In het kader van het ingezette beleid gericht op het
adresseren van de klimaatopgave zal IenW in 2024 verdere uitvoering geven
aan de aanpak circulaire plastics, waaronder ook het beleid gericht op
verduurzaming van de afvalverbrandingsinstallaties. Daarnaast komt er per
2024 extra geld beschikbaar voor het continueren van circulaire innovaties
en de inzet gericht op circulair gedrag, en circulariteit in onderwĳs en
arbeidsmarkt, om zo de circulaire transitie verder te ondersteunen.
In 2024 wordt het burgerparticipatietraject voor de vorming van het nieuwe
Beleidsprogramma Textiel voor de periode 2025-2030 afgerond. Verder
wordt in 2024 voor de eerste keer verslag gelegd over de Uitgebreide
Producenten Verantwoordelĳkheid (UPV)-textiel die op 1 juli 2023 van kracht
ging. Ook in 2024 worden investeringen in milieuvriendelĳke technieken
via de Milieulĳst voor de Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige
afschrĳving milieu-investeringen (Vamil) bevorderd. Daarnaast werkt IenW
samen met financiële instellingen om de financierbaarheid van circulaire
businesscases te bevorderen.
Gezonde, schone en veilige leefomgeving
Chemische stoffen, waaronder de Zeer Zorgwekkende Stoffen
De Europese Green Deal en hieruit voortvloeiende strategieën als de
Europese Strategie voor Duurzame Chemische Stoffen en de Europese
zero pollution ambition zĳn voor Nederland uitgangspunt in de aanpak van
die chemische stoffen. Nederland zet zich onder meer in op een effectieve
implementatie van de bestaande regelgeving. Daarom werken we aan
het voorbereiden van beheersmaatregelen voor diverse stoffen. Hiertoe
behoort ook het innemen van een standpunt op het definitieve voorstel voor
een Europees verbod voor poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS). Deze wordt
in de loop van 2024 verwacht. Daarnaast zet Nederland zich actief in op
een goede en ambitieuze herziening van de Europese REACH-verordening
(Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van Chemische stoffen). We
verwachten eind 2023 een Europees voorstel.
Het beleid gericht op het terugdringen van emissies van zeer zorgwek­
kende stoffen (ZZS) zal onder de Omgevingswet worden voortgezet. Om
bedrĳven en bevoegde gezagen daarbĳ te ondersteunen zal in 2024 een
landelĳke ZZS-emissiedatabase in gebruik worden genomen. Vanuit die
database zullen emissiegegevens voor het brede publiek ontsloten worden.
Verder wordt in 2024 het Impulsprogramma Chemische Stoffen voortgezet.
Hiermee worden urgente knelpunten binnen het beleid voor chemische
stoffen projectmatig aangepakt. Via een aantal projecten wordt meer
verbinding gelegd tussen de verschillende milieuterreinen (lucht-, water- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

16

bodemkwaliteit, stoffen, productketens en productieprocessen) en tussen
de betreffende wettelĳke kaders gericht op het voorkomen en beheersen
van risico’s van chemische stoffen.
Nucleaire veiligheid en stralingsbescherming
Bĳ de ontwikkelingen in de energiemarkt, waarbĳ kernenergie naar
verwachting een nadrukkelĳkere rol krĳgt, staat de veiligheid voorop.
Het huidige stelsel van wet- en regelgeving voor nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming wordt dan ook in 2023 geëvalueerd en er
wordt gestart met de implementatie van de uitkomsten ervan. De
(milieu)procedures om de Kernenergiewet aan te passen om de kerncen­
trale Borssele langer in bedrĳf te kunnen houden worden voortgezet. Inter­
nationale richtlĳnen en peer reviews worden gebruikt om de Nederlandse
wetgeving over nucleaire veiligheid en stralingsbescherming en toezicht op
de naleving ervan op orde te brengen en te houden. In 2023 heeft Nederland
hiervoor drie missies vanuit het Internationaal Atoom Energieagentschap
ontvangen. In 2024 beginnen we met de uitvoering van de aanbevelingen.
Het Nationaal Programma Radioactief Afval (NPRA) beschrĳft het beleid
voor alle soorten radioactief afval in Nederland en geeft aan welke ontwik­
kelingen in de komende jaren voorzien worden. Een update van het NPRA,
voortvloeiend uit Europese verplichtingen, is voorzien in 2025. Het PlanMER
(milieueffectrapport), dat onderdeel is van de actualisatie van het NPRA,
wordt in 2024 afgerond. Een ander integraal onderdeel van het nieuwe
NPRA is een routekaart naar de eindberging voor (Nederlands) radioactief
afval. Dit bevat ook een tĳdpad voor wanneer welke beslissing genomen
moet worden. Medio 2024 brengt het Rathenau Instituut op basis van
een vĳfjarig onderzoeksprogramma advies uit over het besluitvormings­
proces voor het langdurig beheer van radioactief afval. Op dit advies volgt
een reactie.
Geur
In 2024 gaan we verder met de voorstellen van de Wageningen University
& Research (WUR) om de werking van emissiearme stalsystemen en
technieken te verbeteren.
Luchtkwaliteit
Het kabinet werkt aan een gezonde, schone en veilige leefomgeving en stelt
daarvoor in 2030 tussendoelen in, om toe te werken naar zero pollution
in 2050. Het Schone Lucht Akkoord heeft als doel om in 2030 minimaal
50% gezondheidswinst te realiseren ten opzichte van 2016. Daarom werkt
het kabinet samen met decentrale overheden aan maatregelen om de
luchtkwaliteit te verbeteren. Deze maatregelen dragen ook bĳ aan reductie
van stikstof. Verder worden naar verwachting in 2024 de onderhandelingen
over de herziening Europese richtlĳn Industriële Emissies en de Europese
luchtkwaliteitsrichtlĳnen afgerond. Naar alle waarschĳnlĳkheid zal deze
herziening leiden tot lagere emissie-eisen en scherpere EU-grenswaarden.
Ook onder de Omgevingswet blĳven we de luchtkwaliteit monitoren. De
monitoring zal gebruikt worden om te bepalen of Nederland aan de EUgrenswaarden voor luchtkwaliteit voldoet.
Geluid
Ook de bescherming tegen geluidshinder draagt bĳ aan een gezonde
leefomgeving. De nieuwe geluidsregels van de Omgevingswet treden in
2024 in werking. Met de koepels IPO (provincies) en VNG (gemeenten)
zĳn afspraken gemaakt over de monitoring van de effecten van de nieuwe
geluidsregels. De voorbereiding op het werken met de Omgevingswet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

17

levert waardevolle praktĳksignalen op. Deze nemen we mee bĳ het invullen
van de monitoringsafspraken. In 2024 wordt gewerkt aan de ondersteuning
van overheden en worden de beleidskeuzes die voortvloeien uit het advies
van de WHO over omgevingsgeluid uitgewerkt. Dit betekent in ieder geval
de voorbereiding van beperkte wĳzigingen van de geluidsregelgeving
onder de Omgevingswet voor treinverkeer.
Klimaatadaptatie
Klimaatverandering voltrekt zich in een hoger tempo dan voorzien en met
duidelĳk merkbare gevolgen. Daarom bereiden we een update van de
Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS).
Om ons land beter aan te passen aan klimaatverandering is uitwerking van
het beleidsdoel ‘water en bodem sturend’ van groot belang. Dit gebeurt
onder meer in de vorm van een ruimtelĳk afwegingskader voor klimaat­
adaptieve gebouwde omgeving, dat samen met BZK wordt ontwikkeld.
Hiermee geven we aan regionale en lokale overheden meer houvast voor
het sturend laten zĳn van het water- en bodemsysteem in de locatiekeuze
van nieuwe ontwikkelingen, zoals woningbouw. Daarnaast wordt gewerkt
aan de juridische borging van de landelĳke maatlat voor een groene
klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Dit is onderdeel van de Nationale
Aanpak Klimaatadaptatie Gebouwde Omgeving van de ministeries van
BZK, IenW en LNV. De landelĳke maatlat zet naast gevolgbeperking door
overstromingen, wateroverlast, hitte en droogte ook in op bodemdaling
en biodiversiteit.
Als een van de acties van de beleidstafel Wateroverlast en Hoogwater is
IenW opdrachtgever voor bovenregionale stresstesten in het hele land.
IenW ondersteunt daarnaast de decentrale overheden en de openbare
lichamen van Caribisch Nederland. Dit gebeurt onder andere in de vorm van
klimaatscenario’s van het KNMI, met kennis die beschikbaar is via de portal
klimaatadaptatienederland.nl en door een klimaateffectatlas.
Het KNMI werkt als Early Warning Centre voor Nederland in 2024 onder
meer aan het in kaart brengen van gevolgen van meteorologische omstan­
digheden met behulp van impact-based forecasting. Hierbĳ wordt in
samenwerking met gebruikers ingeschat wanneer extreem weer en klimaat­
verandering tot problemen leiden. In 2024 wordt de samenwerking met
veiligheidsrisico's en waterschappen verder geoperationaliseerd voor de
monitoring van extreem weer om tĳdig en gericht te kunnen waarschuwen.
Nederland zet zich in om de kwetsbaarste landen in de wereld te onder­
steunen op het gebied van klimaatadaptatie en integraal waterbeheer.
Belangrĳke mĳlpalen zĳn de COP29 en het Wereld Water Forum (Egypte).
Daarnaast is het Internationaal Panel voor Delta’s en Kustgebieden (IPDC)
verder geconsolideerd, waarin aan een concrete klimaatadaptatieaanpak
wordt gewerkt. In 2024 is de eerste IPDC-conferentie voorzien waarin de
(ei)landen de eerste aanbevelingen en bevindingen presenteren. Nederland
stelt hiervoor diverse instrumenten beschikbaar zoals de programma’s
Partners voor Water, Blue Deal en Water as Leverage.
Nederland was in 2023 met Tadzjikistan co-host van de tweede VN-water­
conferentie. Een belangrĳke uitkomst is de Water Actie Agenda, waarin
meer dan 800 commitments door landen, bedrĳven en organisaties zĳn
ingebracht. Een van de nationale commitments van Nederland is de ontwik­
keling in Nederland van Water en Bodem Sturend. Nederland zal in 2024
de ervaringen hiermee inbrengen in internationale beleidsdiscussies en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

18

laten doorwerken in de uitvoering van internationale programma’s van
Nederland op het gebied van water en daarbuiten, zoals het International
Panel on Deltas en Coasts, Partners voor Water en Water as Leverage.
Water en Bodem Sturend
Inzichten over het klimaat van morgen passen we toe op de ruimtelĳke
ordening van vandaag. Nederland moet dan ook met urgentie water en
bodem sturend laten zĳn bĳ alle planprocessen. Het ministerie werkt in
2024 aan nadere uitwerking van gemaakte structurerende keuzes en helpt
andere overheden bĳ het regionaal en lokaal toepassen ervan. In een uitvoe­
ringsagenda werken rĳkspartĳen, gemeenten, provincies, waterschappen
en vele andere betrokken partĳen samen aan pilotprojecten, kennissessies,
het beter delen en gebruiken van digitale data en oefenen met de nieuwe
manier van doen. Ook werkt het ministerie aan bewustwording bĳ andere
sectoren als de woningbouw en de energietransitie en verkennen we
samen hoe zĳ water en bodem sturend kunnen maken. In het belang
van toekomstige generaties werken we aan steviger borging van water en
bodem in besluitvorming. Stap voor stap helpt IenW ondertussen projecten
overal in het land steeds meer toekomstvast te plannen en realiseren door
water en bodem als uitgangspunt te nemen bĳ ruimtelĳke ontwikkelingen.
Ambities waarmaken
Verkeersveiligheid
Het kabinet geeft prioriteit aan het verbeteren van de verkeersveiligheid.
Daarom werkt IenW ook in 2024 samen met decentrale overheden en
maatschappelĳke partners aan de uitvoering van het Strategisch Plan
Verkeersveiligheid 2030 (SPV). In het Landelĳk Actieplan Verkeersveiligheid
2022-2025 zĳn de maatregelen opgenomen die de ministeries van IenW en
Justitie en Veiligheid de komende periode nemen voor de uitvoering van
het SPV. Belangrĳk aandachtspunt is daarnaast de integrale aanpak voor
het tegengaan van rĳden onder invloed van drank, drugs en rĳgevaarlĳke
medicĳnen in 2024. Aanleiding hiervoor is de forse toename van alcohol en
drugs achter het stuur de afgelopen jaren.
Ontsluiting woningbouw
In 2024 wordt verder gewerkt aan de uitvoering van de bestuurlĳke
afspraken die gemaakt zĳn in het kader van de € 7,5 miljard voor de
ontsluiting en de bereikbaarheid van de woningbouwopgave.4 Het inter­
departementale Programma Woningbouw en Mobiliteit draait volop. De
Kamer wordt eind 2024 met een voortgangsrapportage geïnformeerd.
Voor de afspraken woningbouw op korte termĳn door bovenplanse infra­
structuur wordt in 2024 de tweede termĳn van de middelen uitgekeerd naar
de gemeenten. Ook is in 2024 de specifieke uitkering voor de mobiliteitspak­
ketten en het gebiedsbudget gereed en kunnen hiervoor aanvragen worden
ingediend door de gemeenten.
Openbaar vervoer en spoor
Hoofdrailnetconcessie NS
Het voornemen is om eind 2023 de HRN-concessie opnieuw onderhands
aan NS te gunnen. Ingangsdatum van de nieuwe concessie is 1 januari 2025.
Ingangsdatum van de nieuwe concessie is 1 januari 2025. In 2024 zal NS
starten met voorbereidingen voor de nieuwe concessie, zodat ze bĳ de start

4

Kamerstukken 35925-A, nr. 76; 36200-A, nr. 9; 36200-A, nr. 78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

19

kan voldoen aan de eisen van het concessiebesluit. Als concessieverlener
zal het ministerie in 2024 de voortgang van de voorbereidingen en de
overgang van de lopende naar de nieuwe concessie intensief bewaken.
Herĳking Toekomstbeeld Openbaar Vervoer
Samen met decentrale overheden, reizigersorganisaties, personen- en
spoorgoederenvervoerders en spoorwegbeheerders werken we aan de
herĳking van Toekomstbeeld Openbaar Vervoer 2040. De herĳking vindt
plaats naar aanleiding van de grote maatschappelĳke ontwikkelingen
(onder andere inflatie, arbeidsmarktkrapte en de effecten van COVID-19)
die van invloed zĳn op het openbaar vervoer en de spoorwegen, zoals
ook benoemd in de motie-Van Ginneken/Bouchallikh.5 Het doel is om de
resultaten van de herĳking, in de vorm van handelingsperspectieven, in
2024 op te leveren.
Internationaal spoorvervoer blĳft een van de belangrĳkste prioriteiten
vanwege de klimaatopgave en de groeiende vraag en noodzakelĳke
langjarige samenwerking met buitenlandse partĳen. Het Werkprogramma
Internationaal Spoor voor Personenvervoer wordt de komende jaren verder
uitgevoerd.6 De verdere uitwerking van het Toekomstbeeld Spoorgoederen­
vervoer zal samen met alle relevante stakeholders en in samenhang met de
herĳking van Toekomstbeeld OV verder ontwikkeld worden. In 2024 zal het
uitgewerkte Toekomstbeeld aan de Kamer worden aangeboden.
Lelylĳn
Het MIRT-onderzoek Lelylĳn is in 2023 van start gegaan en de eerste
resultaten zĳn neergezet. Een eerste participatieronde heeft tot ruim
11.000 reacties geleid en in het BO Leefomgeving Noord is gesproken
over het schetsontwerp voor de NOVEX-gebiedsontwikkeling (Nationale
Omgevingsvisie Extra). In 2024 wordt verder gewerkt aan de NOVEXopgave, tracéalternatieven en kostenramingen voor de Lelylĳn en wordt
onderzocht wat de brede meerwaarde is voor de lĳn voor Noord-Nederland.
Eind 2024 wordt deze beslisinformatie opgeleverd. Tot eind 2023 vinden
in Europees verband onderhandelingen plaats over het nieuwe TENT (Trans-European Transport Network). De inzet vanuit Nederland is
om de verbinding Amsterdam-Groningen-Bremen op het uitgebreide
kernnetwerk te krĳgen. Daarvoor vinden intensief gesprekken plaats met
onder andere Duitsland.
Verkenning Oude Lĳn en OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer
Voor de MIRT-verkenning Oude Lĳn wordt onderzocht wat er nodig is om
extra sprinters te laten rĳden tussen Den Haag en Dordrecht. Daarnaast
wordt de opening van vier nieuwe stations onderzocht (Rĳswĳk Buiten,
Schiedam Kethel, Rotterdam Van Nelle en Dordrecht Leerpark) en wordt
voor vier bestaande stations (Leiden Centraal, Den Haag Laan van NOI,
Schiedam Centrum en Dordrecht) onderzocht welke mogelĳkheden er zĳn
om de voorziene toestroom van extra reizigers op te kunnen vangen.
Voor de OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer wordt door het
ministerie, VRA, gemeente Amsterdam, Haarlemmermeer, provincie
Noord-Holland, Schiphol, Schiphol Area Development Company (SADC)
en NS gezamenlĳk breed verkennen wat ervoor nodig is om de verbinding te

5
6

Motie-van Ginneken/Bouchallikh, nr. 23645-774
Kamerstukken II, 2021-2022, 29984, nr. 994, 16 september 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

20

realiseren. Hierbĳ worden partĳen betrokken die als adviseur hun expertise
inbrengen, zoals ProRail en GVB. De samenwerkende partners hechten
eraan om participatie en tegenspraak te organiseren.
Noordzee
In 2024 wordt gewerkt aan de implementatie van het Programma Noordzee
2022-2027 (PNZ). Onderdeel daarvan wordt de in het PNZ aangekon­
digde Partiële Herziening (PH). Hierin worden onder andere de winde­
nergiegebieden aangewezen voor de periode na 2031. Eind 2024 zal de
concept-PH worden vastgesteld en daarna wordt het ter inzage gelegd.
Bovendien wordt in 2024 de actualisatie van Mariene Strategie deel
1 (MS1), ter uitwerking van de Kaderrichtlĳn Mariene Strategie (KRM),
vastgesteld en aan de Europese Commissie gerapporteerd. MS1 bevat
een beoordeling van de huidige milieutoestand van de Noordzee, de
beschrĳving van de gewenste goede milieutoestand en daarbĳ behorende
doelen en indicatoren.
Kaderrichtlĳn Water
Rĳk, provincies, waterschappen en gemeenten werken in 2024 verder aan
het impulsprogramma Kaderrichtlĳn Water. Met een stevige aanvullende
inzet is het de bedoeling om eind 2027 te voldoen aan de Europese eisen.
Bĳ de uitvoering gaat het ten eerste om het tĳdig realiseren van afgesproken
maatregelen en het aanpakken van obstakels daarbĳ, bĳvoorbeeld bĳ
planning en regelgeving. Ten tweede gaat het om uitwerking van integrale
ruimtelĳke maatregelen via het Nationaal Programma Landelĳk Gebied,
zoals beekherstel. Ten derde betreft het intensivering van maatregelen in
de stoffenketen, van bron tot zuivering en handhaving. Ten vierde gaat
het om verdere verankering van afspraken in regelgeving. In 2024 komt
de tussenevaluatie KRW gereed met de toestand van onze wateren, de
resterende opgaven en het handelingsperspectief. Dit leidt tot aanvullende
acties voor het impulsprogramma. Tot slot werken we verder aan verant­
woording richting 2027.
Integraal Riviermanagement
In 2024 wordt het Programma onder de Omgevingswet Integraal Rivier­
management (POW IRM) vastgesteld. Hierin zal een visie over klimaatro­
buuste riviersystemen in 2050 worden opgenomen. Daarnaast worden
beleidsbeslissingen genomen over de eventuele verruiming van de afvoeren bergingscapaciteit van de Maas en de Rĳn. Hierbĳ worden ook
keuzes gemaakt over de sedimenthuishouding en de bodemligging van
beide rivieren.
Het POW IRM bevat de opgaven en ambities voor waterveiligheid, bevaar­
baarheid, zoetwaterbeschikbaarheid, natuur en ecologische waterkwaliteit
en ruimtelĳk-economische ontwikkelingen. Onderdeel is een prioritering
van gebieden met meerdere opgaven die als eerste opgepakt moeten
worden. Ook bevat het programma de urgentste systeemmaatregelen, een
kennisagenda en een werkwĳze voor efficiënte samenwerking tussen Rĳk
en regio.
Programma Bodem en Ondergrond
Het Programma Bodem en Ondergrond heeft als doel het duurzaam, veilig
en efficiënt gebruik van bodem, ondergrond en grondwater te bevorderen.
Het streven is om het programma in 2024 vast te stellen. Het ministerie van
IenW is coördinator. Het programma wordt in samenwerking met betrokken
departementen en decentrale overheden ingevuld. Het programma bouwt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

21

voort op de structurerende keuzes uit Water en Bodem Sturend,7 het
convenant en de bestuurlĳke afspraken en samenwerkingsagenda Bodem
en Ondergrond 2022-2030.8
Verduurzaming industrie en maatwerkafspraken
Doel is het sluiten van bindende maatwerkafspraken met grote industriële
bedrĳven om hun CO2-uitstoot en negatieve effecten op de leefomgeving
te verminderen. Het gaat hier om extra inzet van de bedrĳven boven op
datgene dat ze wettelĳk verplicht zĳn te doen. In 2023 worden de intentiever­
klaringen verder uitgewerkt. Verwacht wordt dat in 2024 de volgende stap
met concrete acties genomen kan worden. Ook wordt de overgang naar een
bindende maatwerkafspraak voorbereid via onder andere een staatssteun­
toets. In dit proces zorgen we dat er voldoende aandacht is voor leefomge­
vingsaspecten en voor het milieu. Bĳ Tata Steel wordt in 2023 en 2024 verder
gewerkt om naast de maatwerkaanpak zo spoedig mogelĳk verbetering
te bewerkstelligen van de leefomgeving langs de lĳnen van het Plan van
Aanpak Tata Steel (onder andere aanscherpen vergunningen, uitbreiden
roadmap volgend op de motie-Hagen c.s., (inter)nationale regelgeving).
Randvoorwaarden effectief beleid
Randvoorwaarden voor effectief IenW-beleid zĳn onder meer de uitvoering,
toezicht en handhaving.
Om de uitvoerbaarheid te borgen is het noodzakelĳk om de uitvoerings­
praktĳk intensief bĳ de beleidsvorming te blĳven betrekken. Door het
vroegtĳdig betrekken van zowel inwoners en bedrĳven als de uitvoering kan
de beschikbare kennis worden benut bĳ de ontwikkeling van het beleid en
het prioriteren en programmeren van de werkzaamheden.
Bĳ het opstellen van beleid kunnen toezichthouders vooraf met hun
inhoudelĳke en praktĳkkennis onafhankelĳk inbreng leveren en beleid
daarmee verbeteren. Tussentĳds en bĳ beleidsevaluaties kunnen signalen
van de toezichthouder reflecteren op de mate waarin de beoogde doelen
van beleid worden behaald en misstanden aan de kaak stellen.
Bĳ dit alles benadrukken we dat het beleid van IenW afhankelĳk is van
ontwikkelingen op aanverwante beleidsterreinen binnen de fysieke leefom­
geving, zoals op het gebied van klimaat, energie en stikstof.
CBS-factsheets brede welvaart
Gelĳktĳdig met het verschĳnen van de Rĳksbegroting publiceert het CBS
dit jaar een afzonderlĳk document met factsheets over brede welvaart. De
factsheets per departement zĳn op de website van het CBS gepubliceerd.
Het betreft een nog in ontwikkeling zĳnde set met indicatoren vanuit
een zo veel mogelĳk samenhangend economisch, ecologisch en sociaalmaatschappelĳk perspectief. Hiermee wordt invulling gegeven aan de
motie-Hammelburg c.s.9 om bredewelvaartsindicatoren zichtbaar te maken
op politieke verantwoordingsmomenten als analyse-instrumentarium.
In de factsheets van het CBS is op het terrein van IenW, naast gunstige
trends bĳ voertuigemissies door personenvoertuigen van CO2 en fĳnstof,
gewezen op ervaren problemen op de terreinen van water, luchtvaart
en geluid. Het ministerie werkt hard om de scores op die terreinen te
7

Kamerstuk 27625, nr. 592, 25 november 2022
Kamerstuk 30015, nr. 111, 2 januari 2023
9
Kamerstukken II 2021–2022, 35 925, nr. 88

8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

22

verbeteren. Wel is belangrĳk te benadrukken dat het hier gaat over de
effecten van beleid op de lange termĳn, wat een complex proces is. IenW
kĳkt ook naar de effecten over generaties (later) en regio’s (hier en elders).
De rapportage van het CBS is waardevol, IenW kĳkt uit naar de uitwerkingen
van de komende jaren. Dit vergt samenwerking met vele betrokkenen.
2.2 Motie Schouw - Landspecifieke aanbevelingen
Motie Schouw
In juni 2011 is de motie-Schouw (Kamerstukken II 2011–2012, 21 501-20, nr.
537) ingediend en aangenomen. Deze motie zorgt er voor dat de landen­
specifieke aanbevelingen van de Raad op grond van de nationale hervor­
mingsprogramma's een eigenstandige plaats krĳgen in de departementale
begrotingen. Voor IenW heeft de Raad in 2023 geadviseerd om door te gaan
met de gestage uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan.
Herstel en veerkrachtplan
Op 10 oktober 2022 is het definitieve Nederlandse Herstel- en
Veerkrachtplan (HVP) gepubliceerd. Het definitieve Nederlandse HVP
bestaat uit 49 maatregelen. IenW geeft uitvoering aan de volgende
zes maatregelen:
– Programma European Rail Traffic Management System
– Programma veilige, slimme en duurzame mobiliteit
– Programma Intelligente Wegkantstations
– Programma Luchtvaart in Transitie
– Project Zero Emission Services
– Project Digitale Infrastructuur Logistiek
Het kabinet werkt momenteel hard aan de implementatie van het Herstel- en
Veerkrachtplan (HVP). Over de voortgang van de implementatie van het HVP
wordt de Kamer tweejaarlĳks geïnformeerd. In het voorjaar van 2024 zal dit
gebeuren door middel van het Nationaal Hervormingsprogramma en in het
najaar door middel van een Kamerbrief.
Nederland is voornemens eind 2023 het eerste betalingsverzoek ter waarde
van € 1,4 miljard in te dienen bĳ de Europese Commissie. De minister
van Financiën bereidt, namens het kabinet en in nauwe samenwerking
met de departementen die verantwoordelĳk zĳn voor de verschillende
maatregelen, het formele betalingsverzoek voor. IenW is voor het eerste
betaalverzoek verantwoordelĳk voor de uitvoering en verantwoording van
het project Planstudie voor het baanvak Kĳfhoek Belgische grens10 en
het borgen van de financiële belangen van de Unie voor de relevante
maatregelen van IenW. Over de beoordeling van het eerste betalings­
verzoek door de Europese Commissie wordt de Kamer te zĳner tĳd geïnfor­
meerd.
Nederland is tevens voornemens om medio 2024 het tweede betalings­
verzoek bĳ de Europese Commissie in te dienen. Over de beoordeling van
dit tweede betalingsverzoek door de Europese Commissie wordt de Kamer
ook te zĳner tĳd geïnformeerd.

10

Dit project is onderdeel van de HVP-maatregel ‘Programma European Rail Traffic Management
System’.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

23

2.3 Belangrĳkste beleidsmatige mutaties
Hieronder worden de belangrĳkste beleidsmatige mutaties ten opzichte van
de vastgestelde begroting 2023 toegelicht. Een verdere toelichting op de
mutaties is opgenomen in de verdiepingsbĳlage van deze begroting.
Tabel 2 Belangrĳkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
Art.
Stand begroting 2023 (inclusief NvW)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

12.981.307

21.801.571

13.370.181

12.201.022

11.711.277

12.008.378

Mutaties 1e suppletoire begroting 2023

399.710

596.383

836.835

1.810.157

1.472.915

1.524.008

Stand 1e suppletoire begroting 2023

13.381.017

22.397.954

14.207.016

14.011.179

13.184.192

13.532.386

42.500

47.500

54.000

72.500

55.000

32.860

31.800

24.352

6.372

6.372

Belangrĳkste mutaties
1) Hulpgoederen Oekraïne
2) Schoon en Emissieloos Bouwen

97

4.700

14 en 26

‒

3) Vergroening Reisgedrag (incl. kasschuif)

14

4) Bĳstelling beschikbaarheidsvergoeding
OV (COVID-maatregel)

16

4.900

5) Kasschuif schaderegeling Stint

14

‒ 16.000

16.000

6) Kasschuif
arbeidsvoorwaardenmiddelen ILT

24

‒ 4.085

4.085

7) Kasschuif NGF-project Luchtvaart
in Transitie

17

64.237

‒ 3.195

‒ 14.735

20.893

‒ 33.600

‒ 33.600

8) Overboekingen ministeries

divers

‒ 12.174

96.374

200.328

163.707

143.986

109.265

- waarvan Nationaal Groeifonds

divers

‒ 457

28.542

58.201

8.555

‒ 1.087

‒ 454

- waarvan i.h.k.v. Klimaatfonds

divers

1.522

62.562

135.649

139.787

120.362

104.612

- waarvan overig met HXII

divers

8.122

5.195

4.304

6.016

6.178

6.387

26

‒ 21.361

75

2.174

9.349

18.533

‒ 1.280
‒ 435.380

- waarvan met MF en DF
9) Overboekingen HXII/fondsen

divers

‒ 378.854

‒ 401.086

‒ 405.821

‒ 431.267

‒ 415.190

- waarvan LPO Deltafonds

26

86.474

84.807

80.834

67.695

70.546

66.236

- waarvan LPO Mobiliteitsfonds

26

416.714

459.714

469.885

422.663

401.311

422.670

- waarvan overig

26

‒ 124.334

‒ 143.435

‒ 144.898

‒ 59.091

‒ 56.667

‒ 53.526

10) Kaderaanpassing fondsen

26

‒ 654.000

‒ 13.000

226.000

‒ 8.000

141.000

‒ 755.000

11) Omvorming Prorail

26

‒ 8.278.000

8.845.000

12) Kasschuif Woningbouw

26

Overige mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

divers

‒ 350.000

350.000

‒ 11.122

7.659

2.131

‒ 3.844

‒ 10.179

‒ 24.179

12.407.473

14.653.237

23.545.040

14.262.287

13.504.271

12.890.244

Toelichting
1. Hulpgoederen Oekraïne
Na de doorbraak van de Kachovka-dam in juni van dit jaar, heeft Oekraïne
het Kabinet verzocht hulpgoederen te leveren om de gevolgen van de
doorbraak te bestrĳden. Het Kabinet heeft besloten om noodhulp aan te
bieden, in de vorm van in-kind goederen: 22 vletten via de Nationale
Reddingsbrigade en 40 boten, 75 waterpompen, 20 reddingsboeien, 370
reddingsvesten en 120 waadpakken. Het betreft goederen die via de Unie
van Waterschappen beschikbaar zĳn gesteld, en die het ministerie van
IenW heeft overgenomen en vervolgens gedoneerd aan Oekraïne. Het
pakket heeft een omvang van maximaal € 4,7 miljoen en is bekostigd
uit de reservering van € 2,5 miljard die het kabinet heeft getroffen voor
steun aan Oekraïne in 2023. Eventueel resterende middelen zullen bĳ het
eerstvolgende begrotingsmoment worden overgeheveld naar de begroting
van het Ministerie van BuZa. (Kamerstuk 2022-2023, 36045, nr. 165).
2. Schoon en Emissieloos Bouwen
Dit betreft een aanvulling vanuit de Aanvullende Post voor het bestaande
programma Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Hiervan wordt
cumulatief € 90,0 miljoen toegevoegd aan artikel 14 voor de betreffende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

24

subsidieregeling. De rest van de middelen wordt overgeboekt naar het
Mobiliteitsfonds voor de Rĳksdiensten, het Kennis Opschaling Praktĳktoe­
passingsprogramma, en de SPUK SEB.
3. Vergroening Reisgedrag (incl. kasschuif)
Voor het programma Vergroening Reisgedrag is cumulatief € 114,7 miljoen
overgeboekt vanuit de Aanvullende Post. Dit betreft uitgaven voor verschil­
lende manieren om duurzaam reisvervoer en –gedrag te stimuleren, bĳv.
rond opschalen deelmobiliteit, veranderingen in de cultuur en werkwĳzen,
en versterken fietsinfra. De opgenomen reeks is inclusief kasschuif
waarmee de middelen in het juiste ritme worden gezet.
4. Bĳstelling beschikbaarheidsvergoeding OV (COVID-maatregel)
Dit betreft de bĳstelling van de raming van de benodigde generale middelen
voor de beschikbaarheidsvergoeding OV regeling 2022 op basis van de
actuele monitorinformatie en de jaarrekening 2022 (€ 4,9 miljoen).
5. Kasschuif schaderegeling Stint
Bĳ de internetconsultatie van de schadevergoeding Stint is vertraging
opgelopen waardoor de openstelling later dan verwacht zal plaatsvinden.
De verwachte uitgaven dit jaar zĳn daardoor vertraagd naar 2024. Hierdoor
zal een deel van het budget (€ 16,0 miljoen) pas na de jaarwisseling tot
uitkering komen.
6. Kasschuif arbeidsvoorwaardenmiddelen ILT
De resterende arbeidsvoorwaardenmiddelen van € 4,1 miljoen in 2023
worden doorgeschoven naar 2024, zodat in 2024 de relevante middelen
beschikbaar zĳn om aan het verhoogde mandaat te kunnen voldoen.
7. Kasschuif NGF-project Luchtvaart in Transitie
Binnen Luchtvaart in Transitie is een subsidie beschikbaar voor de
verschillende deelprojecten. Doordat een aantal subsidieaanvragen zĳn
goedgekeurd, kan een deel van de subsidies reeds in 2023 worden beschikt
i.p.v. in latere jaren. Met deze kasschuif worden middelen vanuit latere
jaren naar voren gehaald (waarvan € 64,2 miljoen naar 2023), waardoor
het kasritme beter aansluit op de prognose van de uitbetaling die het
project heeft.
8. Overboekingen ministeries
Dit betreft de overboekingen van en naar andere begrotingshoofdstukken
binnen de Rĳksbegroting. Per saldo wordt € 582,6 miljoen overgeboekt naar
het Ministerie van IenW in de periode 2023 t/m 2028. Het gaat met name om:
– Een toevoeging vanuit het Nationaal Groeifonds voor het project
Maritiem Masterplan waarmee wordt ingezet op de verduurzaming van
de maritieme sector (cumulatief € 100,0 miljoen).
– Toevoegingen in het kader van het Klimaatfonds voor onder
andere investeringen in (slimme) laadinfrastructuur (cumulatief
€ 403,8 miljoen), een uitbreiding van de SEB met een subsidiespoor
laadinfra (cumulatief € 120,0 miljoen), ondersteunende maatregelen bĳ
de plastic norm (cumulatief € 72,9 miljoen), subsidieregeling Walstroom
(cumulatief € 40,0 miljoen), de regeling Demonstratie Energie- en
Klimaatinnovatie (DEI+) Circulaire Economie (cumulatief € 55,2 miljoen),
en het programma «bevorderen circulair doen en gedrag» (cumulatief
€ 33,7 miljoen).
– Er wordt per saldo € 7,5 miljoen overgeboekt vanuit andere departe­
menten naar het Mobiliteitsfonds en Deltafonds in de periode 2023 t/m
2028. Deze boekingen lopen via het voedingsartikel 26 op Hoofdstuk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

25

–

XII. Voor het MF gaat het met name om een bĳdrage aan het Minsterie
van DEF voor de noodsleephulp op de Noordzee door de Kustwacht
Nederland en een overboeking van het Minsterie van EZK aan het MF
voor Wind op Zee. Voor het DF betreft de omvangrĳkste een overboeking
naar het Ministerie van LNV ten behoeve van de voortzetting van de
bestuursovereenkomst Nitraat tot landing in het Nationaal Programma
Landelĳk Gebied.
Van de resterende overboekingen tussen Hoofdstuk XII en andere begro­
tingshoofdstukken gaat er per saldo € 36,3 miljoen naar Hoofdstuk XII
begroting in de periode 2023 t/m 2028. Het betreft onder andere een
overboeking vanuit het Ministerie van EZK voor Energie en Klimaaton­
derzoek bĳ PBL (€ 1,3 miljoen in 2023 en 2,0 miljoen structureel) en
een bĳdrage vanuit het Ministerie van LNV voor PBL onderzoek naar
stikstof- en natuurverbetering (€ 0,7 miljoen in 2023 en € 1,1 miljoen
structureel). Daarnaast wordt structureel € 1,0 miljoen overgeboekt voor
de uitbreiding van ILT toezicht op OenF gassen vanuit het Ministerie van
EZK en structureel € 1,2 miljoen voor ILT toezicht op Energielabels vanuit
het Ministerie van BZK.

9. Overboekingen HXII/fondsen
Per saldo is € 2,5 miljard overgeboekt vanuit Hoofdstuk XII naar het Mobili­
teitsfonds en € 471,6 miljoen naar het Deltafonds in de periode 2023 t/m
2028. Voor beide fondsen gaat het met name om de toedeling van de loonen prĳsbĳstelling (cumulatief € 456,6 miljoen naar het DF en € 2,6 miljard
naar het MF). Daarnaast zĳn de omvangrĳkste overboeking met het MF
een overboeking van cumulatief € 110,0 miljoen naar Hoofdstuk XII voor
de terugsluis Vrachtwagenheffing wat onder andere wordt ingezet voor
de subsidie AanZet en een bĳdrage van cumulatief € 65,0 miljoen aan
het Transitievangnet OV (TVOV) op Hoofdstuk XII. Voor het DF betreft de
omvangrĳkste mutatie de overboeking van de middelen uit het Coalitieak­
koord voor de thema’s cybersecurity, economische veiligheid (EV) en vitaal
(cumulatief 17,8 miljoen in 2023 t/m 2028).
10. Kaderaanpassing fondsen
Dit betreft de kaderaanpassingen op de fondsen. Met deze kaderaanpas­
singen worden de uitgavenkaders op het MF en DF weer in balans gebracht
met de programmering. Zie onderdeel 2.5 in de Begroting 2024 van het
Mobiliteitsfonds en onderdeel 2 in de Begroting 2024 van het Deltafonds
voor een nadere toelichting over de overprogrammering.
11. Omvorming Prorail
De begroting 2023 was gebaseerd op het voornemen om ProRail met
ingang van 1 januari 2024 om te vormen tot een publiekrechtelĳk
zelfstandig bestuursorgaan (ZBO). Dit is niet langer haalbaar, omdat het
wetsvoorstel nog door de Kamer behandeld moet worden en ProRail erna
nog een aanloopfase nodig heeft voor de implementatie hiervan. Op dit
moment wordt uitgegaan van een omvorming per 1 januari 2025. De
budgettaire verwerking blĳft uiteraard mede afhankelĳk van de parlemen­
taire behandeling van het wetsvoorstel. Deze effecten worden budgettair
neutraal in de Rĳksbegroting opgenomen. In de Rĳksbegroting worden de
inkomsten- en uitgavenramingen opgehoogd: eenmalig hogere belasting­
inkomsten en eenmalig hogere uitgaven op de begroting van het Ministerie
van IenW. Deze bedragen zĳn gelĳk aan elkaar, waardoor deze correctie
budgettair neutraal uitpakt voor de Rĳksbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

26

12. Kasschuif Woningbouw
Dit betreft de kasschuif omtrent de Korte Termĳn woningbouwmiddelen en
vindt plaats op het Mobiliteitsfonds op artikel 14. De verwachting is dat niet
alle aanvragen die voor 2023 voorzien zĳn, ook betaald kunnen worden.
Tabel 3 Belangrĳkste beleidsmatige ontvangstenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
Art.

2023

2024

2025

2026

2027

2028

42.871

38.577

38.503

38.538

38.748

37.838

Mutaties 1e suppletoire begroting 2023

32.101

46.420

‒ 123

‒ 35

‒ 210

910

Stand 1e suppletoire begroting 2023

74.972

84.997

38.380

38.503

38.538

38.748

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

11.000

12.000

6.335

Stand begroting 2023 (inclusief NvW)

Belangrĳkste mutaties
1) Aanpassing art 24 AW buiten begroting

24

2) Desaldering GIS-4 heffing

17

Overige mutaties
Stand Ontwerpbegroting 2024

divers

251

310

310

0

0

0

65.471

86.555

40.938

35.086

28.786

28.996

Toelichting
1. De ontvangsten van de Autoriteit Wonen worden op een later moment
met woningcorporaties verrekend. In lĳn met de Comptabiliteitswet 2016
wordt het saldo van deze verrekeningen met ingang van deze begroting
buiten begrotingsverband geboekt.
2. Dit betreft de desaldering van de GIS-4 heffing (€ 11,0 miljoen). Deze
heffing loopt via de ontvangsten.
2.4 Openbaarheidsparagraaf
Dit is de openbaarheidsparagraaf van het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW). De paragraaf komt voort uit het besluit tot openbaar­
making van informatie, de plannen ter verbetering van de informatiehuis­
houding bĳ het ministerie en artikel 3.5 van de Wet open overheid (Woo)
dat bepaalt dat een bestuursorgaan in de jaarlĳkse begroting en verant­
woording aandacht besteedt aan de beleidsvoornemens en uitvoering
van de Woo. De focus van deze openbaarheidsparagraaf is de verant­
woording op hoofdlĳnen over de activiteiten die zĳn uitgevoerd op de
thema’s organisatie en samenwerking, actieve openbaarheid, passieve
openbaarheid en de verbetering van de informatiehuishouding.
Organisatie en samenwerking
Het ministerie van IenW werkt zowel op interdepartementaal als depar­
tementaal niveau samen op de thema’s uit deze paragraaf. Interdeparte­
mentaal neemt IenW deel aan verschillende overleggen en werkgroepen. Er
wordt zoveel mogelĳke lering getrokken uit trajecten en generieke voorzie­
ningen worden door IenW gebruikt. Op 1 juni 2023 is het IenW-brede
programma Open Overheid beëindigd. De coördinerende en regisserende
taken van het programma zĳn overgedragen aan de staande organisatie
en belegd bĳ de CIO-office. Opgavengericht wordt er, samen met de IenWorganisatieonderdelen, invulling gegeven aan de organisatie verander- en
verbeteropgave open en op orde. Gezamenlĳk zullen de opgestelde actie­
plannen geactualiseerd worden. Daarnaast zĳn de eerste stappen gezet in
het organiseren van verbeterde managementinformatie.
Actieve openbaarmaking
Voor de actieve openbaarmaking van de 17 verplichte informatiecatego­
rieën van de Woo neemt IenW deel aan interdepartementaal overleg.
Vanuit BZK zĳn er interbestuurlĳke werkgroepen gestart die fasegewĳs, in
tranches, werken aan ondersteunende producten voor het openbaar maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

27

van de 17 informatiecategorieën. De resultaten van deze werkgroepen
worden departementaal getoetst zoveel mogelĳk hergebruikt. Er is een
IenW brede aanpak opgesteld voor het inrichten van actieve openbaar­
making binnen de organisatie. Actief openbaar maken van informatie
wordt in de praktĳk getoetst met pilots, en indien nodig wordt gaandeweg
verbeterd. Naar aanleiding van deze toets zal de aanpak met de rest van
de organisatie worden gedeeld zodat de dienstonderdelen zelf op een
integrale manier aan de slag kunnen gaan. Naast de verplichte informatie
categorieën maakt IenW alle onderliggende beslisnota’s bĳ Kamerstukken
aan het parlement openbaar. En de eerste stappen zĳn gezet om kwalitatieve
managementinformatie te genereren op het uit eigen beweging actief
openbaar maken van informatie waaronder de beslisnota’s.
Passieve openbaarmaking
Er zĳn stappen gezet om de doorlooptĳden van de afhandeling van Wooverzoeken te bekorten. Dit wordt bezien in samenhang met de evaluatie van
de Woo-contactpersoon binnen IenW. De verdere invulling daarvan vindt
plaats in de loop van 2023. IenW eerste resultaten van de ingezette koers
rond de afhandeling van verzoeken zĳn waarneembaar. Het contact met de
verzoeker is geïntensiveerd en vindt eerder in het proces plaats, IenW werkt
met meer (deel)besluiten en zorgt voor een betere samenwerking met de
inhoudelĳke deskundige.
Verbetering van de informatiehuishouding
Met de actieplannen wordt invulling gegeven aan de rĳksbrede priori­
teiten op het gebied van de verbetering van de informatiehuishouding.
IenW werkt nauw samen met de regeringscommissaris informatiehuis­
houding, het coördinerende departement BZK en het rĳksbrede programma
Open op Orde. De ondersteuning voor de informatiehuishouding bĳ IenW
wordt verder geprofessionaliseerd en versterkt. Investeringen in capaciteit
en informatiesystemen zĳn nodig. De verbetering van de informatiehuis­
houding is ingezet langs de vier hoofdlĳnen van het actieplan ‘Open op
orde’: bestuur en naleving, informatieprofessionals, informatiesystemen en
informatievolume. De volgende acties ingezet:
Bestuur en naleving
In de bestuursraad van IenW is de sturing en naleving via de systematiek
van de actieplannen georganiseerd. De jaarlĳkse meting, zoals gevraagd
door de regeringscommissaris informatiehuishouding, en de tweejaarlĳkse
monitor van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed staan centraal
in het vaststellen van de stand van zaken. Daarnaast ontwikkelt IenW een
dashboard om te sturen op transparantie en voortgang op de Woo en de
verbetering van de informatiehuishouding.
Informatieprofessionals
Het Kwaliteitsraamwerk IV-professional (KWIV-profielen) zĳn geïmplemen­
teerd. Voor het ontwikkelen van kennis en vaardigheden maakt IenW
gebruik van de rĳksbreed ontwikkelde cursussen en trainingen.
Informatiesystemen
Daarnaast is en wordt geïnvesteerd in aanvullende instrumenten en
hulpmiddelen om de informatie zo goed mogelĳk te ontsluiten en te
publiceren zodat de informatie te zĳner tĳd elektronisch kan worden overge­
dragen aan het Nationaal Archief. IenW maakt zoveel mogelĳk gebruik van
generiek ontwikkelde voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

28

Informatievolume
IenW versterkt de structuur in de informatie, koppelt en stemt systemen
beter op elkaar af om zo de aard en omvang van de informatie beter te
beheersen en te ontsluiten. Het in de loop van de jaren divers geworden
ICT-landschap wordt geconsolideerd en meer geüniformeerd, een actie die
meerdere jaren zal vragen. IenW zet verder in op de omgang, opslag en
archivering van nieuwe media (sociale media, berichtenapps, websites en
e-mails). En het wegwerken van papieren achterstanden wordt versneld.
2.5 Planning Strategische Evaluatie Agenda
De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) is een instrument dat gebruikt
wordt om strategische evaluaties van het beleid uit te voeren. Het is
een planning van evaluaties die periodiek worden uitgevoerd om inzicht
te krĳgen in de effectiviteit, efficiëntie en impact van maatregelen en
programma's. Door middel van de SEA worden prioriteiten gesteld en
worden evaluaties op strategische gebieden gepland om het beleid te
verbeteren en toekomstige besluitvorming te ondersteunen.
De SEA van IenW vervult een essentiële rol bĳ het beoordelen en verbeteren
van het beleid met betrekking tot infrastructuur, watermanagement en
milieu. Als verantwoordelĳk ministerie voor het formuleren en implemen­
teren van beleid op deze terreinen is het van belang om de effectiviteit
en efficiëntie van genomen maatregelen te monitoren. De SEA biedt een
gestructureerde benadering voor het uitvoeren van evaluaties en draagt bĳ
aan een voortdurend verbeterproces en toekomstige besluitvorming binnen
het ministerie.
Via de SEA krĳgt het ministerie waardevol inzicht in de impact van
het beleid op diverse gebieden. Het doel van deze evaluaties is het
beoordelen van de doeltreffendheid van genomen maatregelen, het identi­
ficeren van knelpunten en het ontdekken van verbetermogelĳkheden. Met
een methodische en objectieve aanpak worden strategische evaluaties
gepland en uitgevoerd. De SEA is een dynamisch proces dat regelmatig
wordt geactualiseerd om in te spelen op veranderende beleidsbehoeften
en uitdagingen.
Sommige evaluatieonderzoeken hebben (mede) betrekking op het domein
van het Mobiliteitsfonds of het Deltafonds. In lĳn met de toezegging aan
de Kamer tĳdens het begrotingsonderzoek van 23 november 2022 is deze
koppeling expliciet gemaakt.
Onderdeel van de SEA zĳn ook de fiscale regelingen die betrekking hebben
op het IenW-domein. Deze vloeien voort uit de bĳlage Fiscale Regelingen
van de Miljoenennota en zĳn in de bĳlage van deze begroting bĳ het
betreffende thema te vinden. IenW en het ministerie van Financiën dragen
een gezamenlĳke verantwoordelĳkheid voor het evalueren van fiscale
regelingen: Financiën bezien vanuit het belastingstelsel en de begroting,
IenW vanuit de beleidsdoelen.
De SEA is opgebouwd uit hoofdthema’s, thema’s en subthema’s. IenW kent
de volgende hoofdthema’s: Water en Bodem, Mobiliteit (wegen en verkeers­
veiligheid en openbaar vervoer en spoor), Luchtvaart en Maritiem en Milieu
en Internationaal. Deze hoofdthema’s zĳn onderverdeeld in thema’s die
samenvallen met de opzet van de begrotingsartikelen. Onderstaande tabel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

29

bevat per thema de belangrĳkste onderzoeken. Het betreft de periodieke
verplichte rapportage (beleidsdoorlichtingen), aangevuld met andere gepri­
oriteerde onderzoeken.
Tabel 4 Planning Strategische Evaluatie Agenda
DGWB
Thema

Type onderzoek

Integraal Waterbeleid

Monitoring: Jaarlĳkse voortgangsrapportage
De Staat van Ons Water

2024

Met de Staat van Ons Water wordt elk jaar
gerapporteerd over de voortgang van het
waterbeleid in het afgelopen kalenderjaar. De Staat
van ons Water is bedoeld om meer inzicht te hebben
in de kwaliteit van ons (drink)water, alsook om
inzicht te hebben in de mate van bescherming tegen
wateroverlast en toenemende droogte.

11

Monitoring: Tussenevaluatie Kaderrichtlĳn
Water 2023/2024 van de Nederlandse
plannen voor de KRW

2024

De Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 voor
de Kaderrichtlĳn Water voor Rĳn, Maas, Eems
en Schelde zĳn vastgesteld in maart 2022.
Eind 2027 moeten de maatregelen genomen
zĳn die leiden tot doelbereik voor de KRW.
In de evaluatie 2024 wordt de balans van de
waterkwaliteit in Nederland opgemaakt en een
eenduidig inzicht in prognose van het doelbereik
2027, resterende waterbeheerkwesties en het
resterend handelingsperspectief.

11

Monitoring: Evaluatie Informatiehuis Marien

2023

Evaluatie is klaar. Op basis hiervan wordt de
samenwerkingsovereenkomst tussen rws, lnv en
Defensie/dienst der hydrografische geactualiseerd
voor de periode 2023-2028, inclusief benodigde
capaciteit en middelen (voor IenW betreft dit
het Deltafonds).

11

Monitoring: Evaluatie Programma Noordzee 2025/2026 Het Programma Noordzee 2022-2027 zal worden
geevalueerd in 2025 of 2026. Ten behoeve hiervan
zal in 2023 een beleidstheorie opgesteld worden.

11

Ex-post: Afronding evaluatie art. III Deltawet

DF

Bodem en Ondergrond

Afronding Toelichting onderzoek

2023 Q4 Afrondend vervolg op de in 2021 door
TwynstraGudde uitgevoerde evaluatie naar de
doeltreffendheid en effecten van art. III Deltawet
in de praktĳk.

Artikel

Ex-post synthese: Artikel
11 Integraal Waterbeleid

2028

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 11 is afgerond in
2021 en betrof de onderzoeksperiode 2013‒2019. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2020‒2026.

11

Ex-post synthese: Artikel 13 Bodem
en Ondergrond

2027

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 13 is afgerond in
2020 en betrof de onderzoeksperiode 2012‒2018. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2019‒2025.

13

DGMo
Thema

Type onderzoek

Afronding Toelichting onderzoek

Wegen en Verkeersveiligheid Ex-post synthese: Artikel 14 Wegen
en Verkeersveiligheid

Ex-ante: halvering verkeersslachtoffers

Artikel

2024

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 14 is afgerond
in 2017 en betrof de onderzoeksperiode 2011 ‒
2015 (documentatie: Wegen en verkeersveiligheid |
Rĳksfinancien). De komende beleidsdoorlichting zal
betrekking hebben op de periode 2016 ‒ 2022.

14

2024

Naar aanleiding van de uitkomsten van de SWOVstudie «Kiezen of delen» wordt gekeken of een extra
stap mogelĳk is. Samen met andere overheden
en maatschappelĳke partners wordt de komende
tĳd gekeken hoe we deze extra stap kunnen
zetten. Er moet gekeken worden hoe betaalbaar,
uitvoerbaar en haalbaar de extra maatregelen zĳn.

14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

30

DGWB
Daarnaast moet gekeken worden of er voldoende
draagvlak voor is in de samenleving, waarbĳ ook
het samenspel met andere overheidsdoelen van
belang is.

Openbaar Vervoer en Spoor

Ex-ante: effectstudie conceptmeerjarenprogramma terugsluis

2023

Conform art. 12, vierde lid, Wet Vrachtwagenheffing
maakt het meerjarenprogramma zichtbaar in
welke mate de maatregelen efficiënt en effectief
bĳdragen aan innovatie en verduurzaming van
de vervoerssector.

MF

Ex-ante: onderzoek naar de tariefstructuur
van de vrachtwagenheffing

2023

Op 24 maart 2022 is de Europese richtlĳn tot
wĳziging van de Eurovignetrichtlĳn in werking
getreden. De herziening van de Eurovignetrichtlĳn
heeft tot gevolg dat de tariefstructuur van de in te
voeren vrachtwagenheffing herzien moet worden.
Een extern bureau voert een onderzoek uit naar
welke tariefstructuren er mogelĳk zĳn. Ook wordt
doorgerekend welke effecten de verschillende
structuren teweegbrengen ter ondersteuning bĳ de
besluitvorming over de tariefstructuur.

MF

Ex-post synthese: Artikel 16 Openbaar
Vervoer en Spoor

2025

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 16 is afgerond in
2018 en betrof de onderzoeksperiode 2010‒2016. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2017‒2023.

16

DGLM
Thema

Type onderzoek

Luchtvaart

Ex-post synthese: Artikel 17 Luchtvaart

Afronding Toelichting onderzoek

Scheepvaart en Havens

Ex-durante: Staat van de Infra RWS

2024

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 17 is afgerond in
2017 en betrof de onderzoeksperiode 2009‒2015. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2016‒2022.

Jaarlĳks Elk jaar wordt er middels een evaluatie een
(figuurlĳke) foto gemaakt van hoe de infrastructuur
erbĳ ligt. Er wordt dan gekeken of de staat van de
infrastructuur hetzelfde is gebleven, verslechterd
of verbeterd is. Dit wordt gebruikt in het proces
rondom de besluitvorming over investeringen in
de infrastructuur.

Artikel
17

18 (en
MF)

Ex-ante: onderzoek
brandstoftransitie zeevaart

2023

In 2023 wordt door RVO in opdracht van
IenW de Roadmap Brandstoftransitie Zeevaart
opgesteld. Hierin worden de meest waarschĳnlĳke
transitiepaden uitgewerkt voor verschillende
vlootsegmenten, en wordt in kaart gebracht wat
dit betekent voor de toekomstige brandstofmix
in de zeevaart. Deze roadmap wordt opgesteld
in samenwerking met partĳen uit de gehele
brandstofketen gericht op de zeevaart, van
brandstofproducenten tot reders en havens.

18

Ex-post synthese: Artikel 18 Scheepvaart
en Havens

2029

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 18 is afgerond in
2022 en betrof de onderzoeksperiode 2014‒2020. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2021‒2027.

18

DGMI
Thema

Type onderzoek

Lucht en Geluid

Ex-post synthese: Luchtkwaliteit, het Schone
Lucht Akkoord

Afronding Toelichting onderzoek
2025

Het Schone Lucht Akkoord is een bestuurlĳke
overeenkomst tussen het Rĳk en de decentrale
partners (provincies en gemeenten), en is gericht
op het realiseren van gezondheidswinst voor alle
burgers door een permanente verbetering van de
luchtkwaliteit verdergaand dan de EU-normen voor
luchtkwaliteit. Hierbĳ wordt toegewerkt naar de
WHO-advieswaarden in 2030. Voor luchtkwaliteit
is in 2019 de beleidsdoorlichting Nationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

Artikel
20

31

DGWB
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
uitgebracht. Het NSL loopt tot de inwerkingtreding
van de Omgevingswet. Het Schone Lucht Akkoord
is op 13 januari 2020 van start gegaan en loopt tot
2030. Er is behoefte om vĳf jaar na de start van het
Schone Lucht Akkoord, het beleid door te lichten.

Duurzaamheid

Omgevingsveiligheid
en Milieurisico's

Ex-post synthese: Geluid

2027

Het doel van het beleid ‘Geluid’ is het bevorderen
van een solide en gezonde leefomgeving door
geluidhinder te voorkomen of te beperken. Hierbĳ
ligt een belangrĳke focus op geluidsanering, het
aanpakken van knelpunten bĳ woningen met
de hoogste geluidbelastingen. De doorlichting is
eerder aangekondigd voor de jaren 2021-2022
in vervolg op de laatste doorlichting in 2016.
Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in
werking en verandert de wet- en regelgeving
inhoudelĳk. Een beleidsevaluatie in 2022 kan
geen doorwerking meer hebben in de regels
zoals die per 1-1-2023 van kracht gaan worden.
Gegeven de inwerkingtreding van nieuwe regels
voor de geluidsanering in 2023 kan op dat moment
wel teruggekeken worden op de resultaten die
bereikt zĳn (ex-post) onder het bestaande recht
(Wet geluidhinder). Een doorlichting gericht op
evalueren van de werking van het nieuwe stelsel
voor geluidsanering kan dan in 2027 plaatsvinden,
in lĳn met de voor dat moment geplande bredere
evaluatie van de Omgevingswet.

20

Ex-post synthese: Artikel 21 Duurzaamheid

2026

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 21 is afgerond in
2019 en betrof de onderzoeksperiode 2011‒2017. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2018‒2024.

21

Ex-ante: Onderzoek Duurzame Agro
emissiearme stalsystemen

2022

Naar aanleiding van een onderzoek van CBS
dat suggereerde dat emissiearme stalsystemen
minder goed functioneren dan verondersteld,
onderzoekt WUR het proces van stalbeoordeling en
regulering. Hierin wordt gekeken naar het meten
van de emissiereductie, de toelatingsprocedure,
het gebruik van de systemen in de praktĳk en
het toezicht daarop. De uitkomsten hiervan zullen
worden gebruikt ter verbetering van de regulering
van stikstof-, fĳnstof- en geuremissies uit stallen.

21

Ex-post synthese: Artikel
22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico's

2025

Het doel van het beleid ‘Omgevingsveiligheid en
Milieurisico’s’ is het realiseren van een gezonde
en veilige leefomgeving die door de inwoners
van Nederland ook als zodanig wordt ervaren. In
alle hierna opgenomen beleidsevaluaties vallend
binnen artikel 22 dienen ter ondersteuning
van deze beleidsdoorlichting. Over het beleid
‘Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s’ is eind
2018 uitgebracht (TK 32 861 nr. 42). Eén van de
aanbevelingen daarvan was om voor de volgende
doorlichting te zorgen voor meer kwantitatief
evaluatiemateriaal. Er is behoefte om in 2024 het
beleid wederom door te lichten.

22

Ex-post: Beleidsevaluatie Biociden

2029

Het EU beoordelingsprogramma wordt met
vermoedelĳk 5 jaar vertraagd, daarmee ook de
evaluatie Het beleid ‘Biociden’ is erop gericht
dat biociden, middelen waarmee schadelĳke
of ongewenste organismen kunnen worden
bestreden, werkzaam zĳn en veilig voor
mens en milieu worden toegepast. Hierbĳ
wordt harmonisatie in Europa nagestreefd.
Met de inwerkingtreding van de Europese
biocidenverordening in 2012 is veel veranderd.
Omdat de uitgangssituaties in de EU-lidstaten
verschillend was, is in de EU nu nog een
overgangsregime van toepassing. Nederland heeft
het hier al bereikte beschermingsniveau in die

22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

32

DGWB
periode niet verlaagd. In 2020 is de Tweede Kamer
geïnformeerd over de stand van dit beleid naar
aanleiding van de door de Europese Commissie
uitgevoerde Fact Finding Mission (TK 27858 nr.
510). De beoordeling en goedkeuring van werkzame
stoffen onder de biocidenverordening gebeurt in
een (Europees) werkprogramma.
Ex-post: Evaluatie Cogem

2025

De Commissie Genetische Modificatie (COGEM)
informeert en adviseert de regering over genetisch
gemodificeerde organismen (ggo's). Het is wettelĳk
verplicht om een 4-jaarlĳkse evaluatie uit te voeren
van het adviesorgaan inzake biotechnologie. Vier
jaar geleden In 2021 vond de laatste evaluatie
plaats. Er is behoefte om eens per vier jaar een
evaluatie uit te voeren.

22

Monitoring: Evaluatie uitvoering Basisnet

2024

aarlĳks wordt de uitvoering van het Basisnet
(weg, water, spoor) gemonitord aan de hand
van de gerealiseerde vervoersbewegingen van
gevaarlĳke stoffen over de routes van het Basisnet
in het voorgaande jaar. Dit is een wettelĳke
verplichting. Een overzicht van de gerealiseerde
vervoersbewegingen van gevaarlĳke stoffen in
2019 over weg, water en spoor is middels een
brief aan de Tweede Kamer aangeboden. Daarin
zĳn ook de overschrĳdingen van het wettelĳk
basisbeschermingsniveau en de vastgelegde
risicoplafonds aangegeven. De uitkomsten over
het wel of niet overschrĳden van het wettelĳk
basisbeschermingsniveau als ook de vastgelegde
risicoplafonds zĳn de maat voor de evaluatie van de
uitvoering van de Basisnet regelgeving.

22

Monitoring: Evaluatie juridische
aspecten Basisnet

2023

Zoals aangekondigd in de laatste Kamerbrief
(30 373, nr. 72) wordt in 2022 een evaluatie
van het Basisnet uitgevoerd. Daarin wordt
enerzĳds gekeken naar de (internationale)
juridische aspecten, maar ook naar de praktische
uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de
wet- en regelgeving. Na de inwerkingtreding van
het basisnet (2015) is de wetgeving nog niet
geëvalueerd. De uitkomsten laten zien waar het
in de huidige wet- en regelgeving aan schort
qua uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid en of
de genomen of voorgenomen maatregelen van
het programma Robuust Basisnet het gewenste
effect hebben bereikt of gaan bereiken, waarbĳ
kosteneffectiviteit een aandachtspunt zal zĳn.

22

Monitoring: evaluatie programma
robuust basisnet

2025

In 2024 wordt gestart met een evaluatie van het
Programma Robuust Basisnet dat in 2019 is gestart
en doorloopt tot de wĳziging van de huidige
regeling Basisnet in (vermoedelĳk) 2025. Het oude
Basisnet, uit 2015, blĳkt niet goed bestand tegen
toekomstige ontwikkelingen waardoor besloten is
met een programmatische aanpak en medewerking
van diverse stakeholders een robuuster basisnet te
ontwikkelen. Deze tussenevaluatie heeft betrekking
op het spoor-deel van het Basisnet Weg, Water,
Spoor en dient ter bevestiging dat de gekozen
aanpak naar tevredenheid verloopt waardoor het
later ook gebruikt kan worden om te verbreden naar
Weg en Water.

22

Monitoring: Evaluatie VTH (Vergunningen,
Toezicht, Handhaving)

2025

Vanaf 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in
werking. Vanaf dat moment verplicht deze wet tot
een tweejaarlĳkse evaluatie van de kwaliteit van
de uitvoering van vergunningverlening, toezicht
en handhaving (VTH). Tot 1 januari 2024 stond
deze verplichting in de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht. Op basis van de wet hebben in
2017, 2019, 2021 en 2023 evaluaties plaatsgevonden.
Deze evaluaties worden gebruikt om – waar
nodig – verbeteringen in het VTH-stelsel door te
voeren. De tweejaarlĳkse evaluatie van 2023 dient
tevens als een nulmeting voor het interbestuurlĳk

22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

33

DGWB
programma versterking VTH-stelsel (IBP VTH) dat
van 2022 ‒ 2024 loopt. In dit IBP VTH wordt
opvolging gegeven aan de aanbevelingen van
de commissie Van Aartsen over het VTH-stelsel.
De eerstvolgende evaluatie vindt plaats in 2025
waarmee dan ook de resultaten van het IBP VTH in
kaart gebracht worden.
Ex-post: Evaluatie Atlas Leefomgeving

2023

Afgerond

22

Monitoring: Evaluatie programma
modernisering omgevingsveiligheid (MOV)

2023

Afgerond

22

Ex-post: Evaluatie asbestbeleid

2026

Het beleid ten aanzien van sanering van
asbestdaken is in 2018 in de begrotingstekst
bestempeld als minder doelmatig. In 2020 is de
subsidie regeling (2016-2018) geëvalueerd en aan
de Tweede Kamer aangeboden. Het asbestdaken
beleid heeft als doel om op een veilige manier
het saneren van de resterende asbestdaken in
Nederland te versnellen. In de periode 2023 ‒ 2025
zal de inzet van de Rĳksmiddelen gericht zĳn op het
stimuleren van vrĳwillige saneringen door gerichte
communicatie en bewustwordingscampagnes. Om
de resultaten van die campagnes mee te kunnen
wegen is aan de Tweede Kamer toegezegd het
beleid na 2025 opnieuw te evalueren.

22

Ex-post: Evaluatie stelsel nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming

2024

Evaluatie stelsel nucleaire veiligheid en
stralingsbescherming (Kernenergiewet en
onderliggende besluiten en regelingen) om na te
gaan of het stelsel voldoende robuust is met oog
op het bewerkstelligen van de ambities van het
coalitieakkoord inzake kernenergie en afval.

22

Ex-post: Evaluatie LAVS

2023

Stond gepland in 2024, is reeds afgerond.

22

Ex-post: Evaluatie REACH

2023

Afgerond

22

Voor het meest recente overzicht van de realisatie van beleidsdoorlich­
tingen, klik op deze link: Status beleidsdoorlichtingen. Voor een verdere
onderbouwing van de strategische evaluatie agenda zie «Bĳlage 6: Strate­
gische Evaluatie Agenda»
2.6 Overzicht risicoregelingen
In dit overzicht worden garanties en/of achterborgstellingen opgenomen
die door IenW zĳn verstrekt aan derden buiten de sector Overheid. Een
garantie is een voorwaardelĳke financiële verplichting van de overheid
aan een derde buiten de overheid, die pas tot uitbetaling komt als
zich bĳ de wederpartĳ een bepaalde omstandigheid (realisatie van een
risico) voordoet.
Tabel 5 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Art.

Artikel 13 Bodem
en Ondergrond

Omschrĳving

Uitstaande
Garanties
2022

Geraamd
te
verlenen
2023

Geraamd
Uitstaande
te
garanties
vervallen
2023
2023

Geraamd
te
verlenen
2024

Geraamd
Uitstaande
te
Garanties
vervallen
2024
2024

MKB
Krediet

196

0

30

166

0

30

Totaal

196

0

30

166

0

30

Garantie­
plafond

Totaal
plafond

136

0

0

136

0

0

Toelichting
Het Borgstellingkrediet Bodemsanering MKB betreft de mogelĳkheid voor
een ondernemer in het midden- en kleinbedrĳf, met onvoldoende middelen
of te weinig zekerheden voor krediet bĳ een bank, om een borgstelling voor
een gedeelte van het benodigde budget voor bodemsanering aan te vragen.
Overeenkomstig de aankondiging in de Begroting 2016 heeft er in 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

34

een evaluatie plaatsgevonden naar de doeltreffendheid en doelmatigheid
van de regeling bĳzondere financiering Borgstellingkrediet Bodemsanering
MKB. De conclusie van de evaluatie, uitgevoerd door Ernst & Young (EY),
is dat hoewel de regeling bodemsaneringsborgstellingskrediet comple­
mentair is aan andere regelingen op het gebied van bodemsaneringen, de
relevantie van de regeling gering is. Het Borgstellingkrediet Bodemsanering
MKB is mede naar aanleiding van deze evaluatie in 2016 beëindigd. In 2024
wordt alleen nog garant gestaan voor een lopende garantie ter grootte van
€ 136.000.
Tabel 6 Overzicht verstrekte leningen (bedragen x € 1.000)
Art.

Omschrĳving

Artikel 17 Luchtvaart

Hypothecaire
lening Winair

Uitstaande lening Uitstaande lening
in andere valuta
$ 3.600

Looptĳd lening

2.907 uiterlĳk 31-12-2023

Toelichting
De verstrekte lening betreft een hypothecaire lening aan Winair op het
luchthavengebouw van Winair ter waarde van $ 4,5 miljoen (USD). Daarmee
kan het bedrĳf, dat essentieel is voor de interinsulaire verbinding van Saba
en Sint Eustatius, op korte termĳn blĳven opereren. De uitstaande lening
betrof begin 2022 een bedrag van € 3,8 miljoen. In 2022 heeft een aflossing
van € 0,9 miljoen op deze lening plaatsgevonden. Daarmee betreft de
uitstaande lening begin 2023 € 2,9 miljoen. De verwachting is dat de lening
uiterlĳk 31-12-2023 zal zĳn afbetaald. Er zĳn op dit moment geen signalen dat
dit niet zal lukken.
2.7 Overzicht Coronasteunmaatregelen
In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van Corona-gerela­
teerde maatregelen op de IenW-begroting. Voor een uitgebreid overzicht
wordt verwezen naar Overheidsfinancien in coronatĳd op Rĳksfinancien.nl.
Hieronder worden de maatregelen toegelicht die middelen beschikbaar
hebben in 2023 en latere jaren.
Tabel 7 Coronamaatregelen op de IenW-begroting (HXII) (bedragen x € 1.000)
Art.

Omschrĳving
maatregel

2022

2023

2024

16 + 98

Beschikbaarheidsvergoeding
OV
1.031,4

105,1

11,4

17

Lening Winair

1,7

0,0

22

Tegemoetkoming
vuurwerkbranche

23,9

2,3

0,0

97 + 98

COVIDtesten reizigers

12,4

4,8

0,0

1.067,7

113,9

11,4

Totaal

0,0

2025

2026

2027

2028 Vindplaats

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Kamerstuk II, 35 705, nr. 1 , 31 936, nr. 896

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Kamerstuk II, 35 748, nr. 1 , 35 804, nr. 1 , 23
645, nr. 755 , 35 925, nr. 14 , 35 925, nr. 71
Kamerstuk II, 35 781, nr. 1 , 35 925, nr. 14 ,
36 038, nr. 1 , 35 924, nr. 14
Kamerstuk II, 35 864, nr. 1 , 35 925, nr 71

Toelichting
Beschikbaarheidsvergoeding OV
Om de beschikbaarheid van het openbaar vervoer tĳdens de COVID-19
crisis te kunnen borgen is de beschikbaarheidsvergoeding OV opgezet. De
vergoeding is bestemd voor het waarborgen van de beschikbaarheid tĳdens
de COVID-19 crisis van het openbaar vervoer onder concessie in Nederland.
De huidige beschikbaarheidsvergoeding OV loopt tot 1 januari 2023. Dit
is gelĳk aan de looptĳd van de tĳdelĳke aangepaste (nood)concessies
op grond waarvan de overheid aan OV-bedrĳven vanwege COVID-19 een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

35

vergoeding kan verschaffen. De bĳdrage vanuit het Rĳk is afhankelĳk van
de gerealiseerde reizigersopbrengsten. Bĳ de raming van het benodigde
budget wordt uitgegaan van de prognose van het KiM over het herstel van
het gebruik van het OV.
Lening Winair
Als gevolg van de COVID-19-crisis op de Caribische delen van het Koninkrĳk,
heeft het kabinet besloten om een hypothecaire lening te verstrekken (zie
ook paragraaf 2.6 Overzicht Risicoregelingen voor verdere toelichting).
Het budget van € 1,7 miljoen in 2023 wat nu nog op de begroting van
het ministerie van IenW staat, is bedoeld voor de terugbetaling aan het
ministerie van BZK voor hun deel van de lening.
Tegemoetkoming vuurwerkbranche
Dit betreft de middelen in verband met de tĳdelĳke subsidieregelingen
voor de detailhandel en importeurs/distributeurs, die als doel hebben
om de vuurwerkbranche tegemoet te komen in de extra kosten die zĳ
maakt vanwege het vuurwerkverbod en voor de extra opslag en transport
voor het F2-vuurwerk dat voor de jaarwisseling 2021 ‒ 2022 niet verkocht
mocht worden.
COVID-testen reizigers
Dit betreft de middelen voor het project COVID testen voor reizigers,
inclusief uitvoeringskosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

36

3. Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

37

3.1 Artikel 11 Integraal Waterbeleid
A. Algemene doelstelling
Het samen met anderen zorgen voor de bescherming van Nederland
tegen hoogwater, een verantwoord (mede-)gebruik en ruimtelĳke ordening
van de zee en sturen op een duurzaam en veilig gebruik van het waterbodemsysteem dat bestand is tegen wateroverlast en droogte en blĳvend
kan voorzien in de juiste hoeveelheid water, van de juiste kwaliteit, op
de juiste plaats. Tevens richting en invulling geven aan klimaatadaptatie
door de (internationale) klimaatopgave te vertalen naar uitvoerbaar en
toekomstbestendig beleid als sturend fundament voor de inrichting van
de fysieke leefomgeving en zo bĳ te dragen aan een veilig leefbaar en
bereikbaar Nederland.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 8 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 11 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

96.183

45.457

75.504

68.231

64.942

61.878

75.528

Uitgaven

43.541

57.416

85.520

80.818

76.351

73.242

75.558

1 Algemeen Waterbeleid

32.139

46.232

55.571

54.923

51.246

48.240

42.538

2 Waterveiligheid

2.756

2.315

3.441

3.291

3.291

3.291

3.291

3 Grote oppervlaktewateren

1.330

1.069

1.734

1.734

1.734

1.734

1.734

4 Waterkwaliteit

7.316

7.800

24.774

20.870

20.080

19.977

27.995

Ontvangsten

398

30

0

0

0

0

0

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Integraal Waterbeleid. Voor een nadere toelichting op de verschillende
typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt
verwezen naar de leeswĳzer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

38

Tabel 9 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Financieren

De minister is verantwoordelĳk voor de subsidieverlening van projecten die bĳdragen aan de doelstellingen
van het integrale waterbeleid. Het betreft zowel internationale projecten in het kader van de Water Action
Agenda als nationale projecten in het kader van het Nationaal Groei Fonds (NGF).

Regisseren

De Minister is verantwoordelĳk voor de vormgeving van het integrale waterbeleid, voor het
Deltaprogramma en het toezicht op de uitvoering van de hieraan gerelateerde wet- en regelgeving. Ook
is de Minister verantwoordelĳk voor het verbeteren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van
de bestuurlĳke organisatie en het instrumentarium ten behoeve van het integraal waterbeleid. Daartoe
wordt beleid ontwikkeld voor primaire waterkeringen, goede economische en chemische waterkwaliteit,
een gebiedsaanpak voor grote en regionale wateren, het behoud en herstel van een gezonde en duurzame
Noordzee en het bevorderen van innovatie en ontwikkeling van kennis. De Inspectie Leefomgeving en
Transport houdt toezicht op de naleving. Specifieke verantwoordelĳkheid van de Minister betreft ook
het vaststellen van de door de waterschappen verschuldigde vergoedingen voor het organiseren van
waterschapsverkiezingen (Waterschapswet).

(doen) uitvoeren

De Minister is verantwoordelĳk voor het waarborgen van de bescherming door primaire waterkeringen
langs het kust- en Ĳsselmeergebied en rivieren volgens wettelĳk niveau. Het uitvoeren van exploitatie,
onderhoud en vernieuwing in het kader van waterveiligheid en waterkwaliteit. De hieraan gerelateerde
projecten worden in het MIRT vastgelegd, de bĳdragen zĳn gerelateerd aan het Deltafonds. Daarnaast
is de minister op internationaal gebied verantwoordelĳk voor kennisuitwisseling op het gebied van
klimaatadaptatie, waterveiligheid, waterzekerheid en governance ter bevordering van de Nederlandse
positie en verdienvermogen in het buitenland. De samenwerking is beschreven in de Nederlandse
Internationale Waterambitie (NIWA, Kamerstukken II 2018-2019, 32 605, nr. 204). Ook is de minister
coördinerend verantwoordelĳk voor de nationale inzet klimaatadaptatie en draagt bĳ aan het verhogen van
de klimaatweerbaarheid in de wereld onder het klimaatakkoord.

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
Onderstaand zĳn de indicatoren opgenomen die inzicht geven in de mate
waarin aan de algemene doelstelling wordt voldaan. De indicator hoogwa­
terbescherming geeft inzicht in de ontwikkeling in het halen van het basis­
beschermingsniveau. De indicator economisch risico schetst een beeld van
het afnemen van het economische risico als gevolg van een overstroming.
In de begroting van het Deltafonds zĳn overige waterbeleid gerelateerde
indicatoren opgenomen. Scores op indicatoren kunnen aanleiding zĳn om
beleid bĳ te sturen.
Ongeveer 60% van ons land zou regelmatig onder water staan als er geen
dĳken en duinen zouden zĳn. In dit gebied wonen negen miljoen mensen
en wordt 70% van ons BNP verdiend. Maatschappelĳk gezien is aandacht
voor de waterveiligheid dus van cruciaal belang voor de leefbaarheid en de
economie van Nederland (Kamerstukken II 2015–2016, 34 436, nr. 3).
Doel van het waterveiligheidsbeleid is:
– Iedereen in Nederland die achter een dĳk woont, krĳgt ten minste een
basis beschermingsniveau van 1/100.000 per jaar. Dat wil zeggen dat de
kans voor een individu om te overlĳden als gevolg een overstroming niet
groter mag zĳn dan 0,001% per jaar.
– Daarnaast wordt extra bescherming geboden op plaatsen waar kans
is op:
• grote groepen slachtoffers;
• en/of grote economische schade;
• en/of ernstige schade door uitval van vitale en kwetsbare infra­
structuur van nationaal belang.
Als basis voor het bereiken van het doel van het waterveiligheidsbeleid
geldt sinds 1 januari 2017 een nieuwe normering voor de primaire waterke­
ringen. In 2050 moeten al deze keringen aan de wettelĳke normen voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

39

Indicator: Hoogwaterbescherming
Onderstaande figuur schetst de ontwikkeling in de verbetering van het
basisbeschermingsniveau in relatieve waarde (% t.o.v. het referentiejaar).
Ten opzichte van het referentiejaar wordt de ontwikkeling van het overstro­
mingsrisico in de tĳd afgezet.
Figuur 4 Ontwikkeling in het halen van het basisbeschermingsniveau t.o.v.
de referentiesituatie

Bron: RWS, 2023. De referentiesituatie zoals bepaald t.b.v. de tussentĳdse
wĳziging NPW1 in 2014.
Toelichting
De keringen voldoen nog niet allemaal aan die nieuwe norm. Er is berekend
hoe groot het economische risico is en hoeveel mensen wonen in een
gebied waar het basisbeschermingsniveau nog niet wordt gehaald op het
moment dat het nieuwe beleid (2014) is vastgelegd. Dit wordt de referen­
tiesituatie genoemd en de waarden zĳn op 100% gesteld. Ten opzichte
van deze referentie wordt de ontwikkeling van het overstromingsrisico in
de tĳd afgezet. Doordat keringen versterkt gaan worden, zal het aantal
mensen waarvoor het basisbeschermingsniveau nog niet is gehaald en het
economisch risico de komende 30 jaar afnemen tot het niveau dat volgens
het beleid in 2050 bereikt moet zĳn.
Indicator: Economisch risico
Onderstaand figuur schetst de ontwikkeling van het economische risico
als gevolg van een overstroming in relatieve waarde (% t.o.v. het referen­
tiejaar). Ten opzichte van het referentiejaar wordt de economische schade
als gevolg van een overstroming in de tĳd afgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

40

Figuur 5 Ontwikkeling in het afnemen van het economisch risico t.o.v.
de referentiesituatie

Bron: RWS, 2023. De referentiesituatie zoals bepaald t.b.v. de tussentĳdse
wĳziging NPW1 in 2014.
Toelichting
Het (actuele) risico eind 2022 is gebaseerd op de gerealiseerde versterking
tot en met 2022 in het hoogwaterbeschermingsplan (HWBP); tot en met
2022 is ca. 36 km dĳk versterkt. De afname van het risico tot en met 2027
is gebaseerd op de realisatieprognose van dĳkversterkingen t/m 2027, zoals
is opgenomen in het HWBP (226 km). Aangezien er tot en met 2022 nog
maar weinig keringen in het HWBP zĳn versterkt, is het economisch risico
«slechts» met ca. 3% afgenomen t.o.v. de referentiesituatie. Op basis van de
verwachte realisatie van versterkingen tot en met 2027 zal het economische
risico dan al met ca. 19% t.o.v. de referentiesituatie zĳn afgenomen. Het
aantal mensen dat woont in een gebied waar het basisbeschermingsniveau
nog niet is bereikt, is eind 2027 naar verwachting 11% lager.
In 2050 moeten alle keringen aan de nieuwe normen voldoen. Dan moet
overal aan het basisbeschermingsniveau zĳn voldaan en is het economisch
risico afgenomen tot het aanvaard economisch risiconiveau. In de indicator
wordt daarom ook het jaar 2050 geprojecteerd.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel integraal waterbeleid.
Water en Bodem Sturend
Eind 2022 is met de brief ‘Water en bodem sturend ‘ uitwerking gegeven
aan de afspraak uit het coalitieakkoord om water en bodem sturend te
maken voor de ruimtelĳke planvorming. Hierbĳ zĳn uitgangspunten, struc­
turerende keuzes en maatregelen beschreven, die voor een deel tot een
beleidswĳziging zorgen. Het beleidskader van water en bodem sturend,
dat ook is meegeven in gebiedsprocessen NPLG en NOVEX-startpakketten,
heeft invloed op veel grote investeringsbeslissingen. Het beleid kan ertoe
leiden dat bepaalde kosten op langere termĳn lager zullen zĳn. Met water en
bodem sturend worden publieke kosten voor risicomitigatie en schadelĳke
neveneffecten zo veel mogelĳk voorkomen en niet worden afgewenteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

41

Hoewel er voor water en bodem sturend geen specifieke extra middelen
beschikbaar zĳn gesteld, is er voor veel maatregelen wel financiering
beschikbaar uit bestaande middelen. En kan er voor de maatregelen
waarvoor dit niet geldt synergie gezocht worden met andere opgaven
waar wel extra middelen voor beschikbaar zĳn gesteld. De maatregelen uit
de brief kunnen deels worden opgevangen binnen reeds voorgenomen
rĳksprogramma’s zoals het Deltaprogramma of de KRW-maatregelen.
Ook wordt ingezet op de ten behoeve van het transitiefonds gereser­
veerde middelen.
Kaderrichtlĳn Water (KRW)
Vanaf medio 2023 zal het KRW impulsprogramma worden opgestart met als
doel om via de regionale waterbeheerders alle afgesproken maatregelen
uit de stroomgebiedsbeheerplannen te realiseren. Nadere toelichting over
de Kaderrichtlĳn Water kan gevonden worden op de begroting van het
Deltafonds artikel 7.
Programma Noordzee
Vanaf 2023 wordt gewerkt aan de Partiële Herziening van het Programma
Noordzee 2022-2027. Hierin stelt het Rĳk de kaders voor ruimtelĳk gebruik
van de Noordzee in relatie tot de toestand van het mariene ecosysteem
en voor het beleid gericht op het verbeteren van de milieutoestand. In de
Partiële Herziening worden onder andere windenergiegebieden voor de
periode 2030-2040 worden aangewezen. Ook wordt binnen het Greater
North Sea Basin Initiative (GNSBI) een verkenning uitgevoerd van de
tien Noordzeelanden naar de manier waarop we op grote Noordzee
schaal de integrale ruimtelĳke planning binnen het Noordzeebassin kunnen
afstemmen voor het realiseren van nationale en gedeelde doelen.
Beoordeling primaire keringen
Waterschappen en Rĳkswaterstaat hebben eind 2022 alle beoordelingen
tĳdig afgerond (inclusief de conformiteitstoets door de Inspectie Leefom­
geving en Transport (ILT)). In mei 2023 heeft de ILT haar rapportmet de
feitelĳke resultaten en het rapport Toets Grote Rivieren van Rĳkswaterstaat
aan de minister aangeboden. Daaruit blĳkt, zoals verwacht, dat een groot
aantal keringen nog niet voldoet aan de waterveiligheidsnormen die zĳn
gebaseerd op de verwachte situatie in 2050. Daar waar nodig worden te
versterken dĳkdelen opgenomen in de programmering van het Hoogwater­
beschermingsprogramma en in de periode tot 2050 versterkt. De minister
heeft deze rapporten direct aan de Kamer toegestuurd. Eind 2023 zal de
minister een tweede brief aan de Kamer toesturen met daarin een beleids­
matige duiding van deze resultaten in bredere context en deze aanvullen
met een globale inschatting van de bĳbehorende verwachte versterkingsop­
gaven. In de volgende beoordelingsperiode 2023-2035 zullen beheerders
hun primaire keringen opnieuw moeten beoordelen op basis van de actuele
kennis en instrumentarium.
Internationale samenwerking
In het kader van internationale samenwerking heeft de VN Water
Conferentie (maart 2023) in New York een nieuwe basis gelegd voor
het versnellen van de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG's) die in 2030
moeten zĳn behaald met betrekking tot water en klimaatadaptatie. De inzet
is vastgelegd in de ‘Water Action Agenda’ waarin ambities, programma’s en
committeringen zĳn vastgelegd. In de komende jaren zal de Water Action
Agenda om opvolging vragen evenals dekking van financiële middelen (via
de voorjaarsnota) om de committeringen daadwerkelĳk te borgen (zoals
Valuing Water Initiative, Water as Leverage, International Panel for Deltas

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

42

& Coastal Areas enz.). De Water Action Agenda geeft nadere invulling en
richting aan de Nederlandse Internationale Water Ambitie (NIWA) in de
periode tot 2030.
Nationaal Groeifonds
In het kader van het Nationaal Groeifonds zĳn in 2023 zĳn twee projecten
gehonoreerd voor een bĳdrage uit het fonds, te weten Groeiplan Watertech­
nologie en NL2120. De IenW minister neemt de regie over de uitvoering
binnen het daarvoor beschikbaar gestelde budget. Het Groeiplan Water­
technologie beoogt nieuwe technologie voor de beschikbaarheid van
(schoon) water te ontwikkelen en in de praktĳk toe te passen. Voor dit project
is het beschikbaar budget € 135,0 miljoen. NL2120, het groene verdienver­
mogen van Nederland, richt zich op natuurlĳke oplossingen (nature based
solutions) voor vraagstukken op het gebied van landgebruik en bodemen waterbeheer. Voor NL2120 is het beschikbaar budget € 110,0 miljoen,
waarvan € 40,0 miljoen voorwaardelĳk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

43

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 10 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 11 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

96.183

45.457

75.504

68.231

64.942

61.878

75.528

Uitgaven

43.541

57.416

85.520

80.818

76.351

73.242

75.558

1 Algemeen Waterbeleid

32.139

46.232

55.571

54.923

51.246

48.240

42.538

Opdrachten

5.942

16.764

20.970

21.899

19.462

18.231

9.168

Partners for Water (HGIS)

2.979

8.858

9.948

10.723

11.252

11.252

0

0

1.500

4.000

4.000

0

0

0

Overige HGIS-opdrachten

354

2.030

1.500

500

0

0

0

Water Internationaal

551

1.945

1.574

519

519

419

419
1.070

VN Water (HGIS)

Regie Innovatie

682

1.126

1.090

1.101

1.119

1.119

Overige Opdrachten

1.376

1.305

2.858

5.056

6.572

5.441

7.679

Subsidies

7.163

11.420

15.869

15.259

10.874

10.874

16.263

Partners for Water (HGIS)

8.802

4.108

3.117

4.000

4.000

0

0

Blue Deal (HGIS)

0

6.960

2.500

2.500

2.000

2.000

0

NGF-project: NL2120

0

0

7.033

7.963

8.274

8.274

7.361

Water Internationaal

720

1.212

2.230

700

500

500

0

Overige Subsidies

2.335

131

106

96

100

100

100

Bĳdragen aan agentschappen

16.789

16.628

14.878

14.734

14.430

14.443

14.262

Waarvan bĳdragen aan RWS

15.870

15.346

14.382

14.238

14.014

14.027

13.846

Overige bĳdragen aan agentschappen

919

1.282

496

496

416

416

416

Bĳdragen aan medeoverheden

0

100

3.214

2.281

5.730

3.942

2.845

NGF-project: NL2120

0

0

3.164

2.231

5.730

3.942

2.595

Overige bĳdragen aan medeoverheden

0

100

50

50

0

0

250

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

2.245

1.320

640

750

750

750

0

2 Waterveiligheid

2.756

2.315

3.441

3.291

3.291

3.291

3.291

Opdrachten

2.756

2.315

3.441

3.291

3.291

3.291

3.291

Waterveiligheid

2.756

2.215

3.391

3.191

3.191

3.191

3.191

0

100

50

100

100

100

100

3 Grote oppervlaktewateren

1.330

1.069

1.734

1.734

1.734

1.734

1.734

Opdrachten

1.280

1.069

1.734

1.734

1.734

1.734

1.734

RWS Zuid-Westelĳke Delta

1.043

370

1.077

1.077

1.077

1.077

1.077

Overige opdrachten

237

699

657

657

657

657

657

Bĳdragen aan medeoverheden

50

0

0

0

0

0

0
27.995

Overige Opdrachten

4 Waterkwaliteit

7.316

7.800

24.774

20.870

20.080

19.977

Opdrachten

4.577

5.612

6.754

5.554

5.095

5.072

4.710

Waarvan RWS (BOA)

3.654

3.517

4.403

3.594

3.594

3.594

3.232

Noordzee en oceanen

365

1.568

1.758

1.242

783

760

760

Overige opdrachten

558

527

593

718

718

718

718

Subsidies

48

552

16.330

13.626

13.295

13.215

21.595

NGF-project: Groeiplan Water Technologie

0

0

15.980

13.426

13.095

13.015

21.595

Overige subsidies

48

552

350

200

200

200

0

Bĳdragen aan medeoverheden

0

50

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

1.991

1.586

1.690

1.690

1.690

1.690

1.690

Bĳdragen aan ZBO's/RWT's

700

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

398

30

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

44

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Algemeen Waterbeleid (€ 55,6 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 21 miljoen).
• HGIS Partners for Water (€ 9,9 miljoen). In internationaal verband
worden er als onderdeel van de Homogene Groep Internationale
Samenwerking (HGIS) initiatieven gefinancierd. Waaronder het
Valuing Water Initiative, Water as Leverage, Partners voor Water
(opdrachtendeel) en wordt vanuit dit onderdeel ook de Watergezant
en het Deltares IPDC secretariaat ondersteund. Ten behoeve van
de nieuwe programma-directie Klimaat Adaptatie en Water Interna­
tionaal en het daarbĳ opgestelde programmaplan worden (HGIS)
middelen van artikel 19 naar artikel 11 overgeboekt.
• HGIS VN Water (€ 4,0 miljoen). Vanuit de VN werd de Watercon­
ference 2023 in New York georganiseerd waaraan het ministerie
van IenW heeft meegefinancierd en het Kabinet toezeggingen heeft
gedaan om diverse projecten te ondersteunen, waaronder het IPDC
(International Panel on Deltas and Coastal areas).
• Overige HGIS opdrachten (€1,5 miljoen) Dit betreffen de HGIS
middelen ten behoeve van de CORA opdrachten van € 0,5 miljoen
en de HGIS middelen ten behoeve van de KAWI opdrachten van
€ 1,0 miljoen.
• Water Internationaal (€ 1,6 miljoen). De financiering ten behoeve
van de Global Commision on the Economics of Water wordt op
artikel 11 verantwoord. Het doel van deze commissie is om een
significante en ambitieuze bĳdrage te leveren aan de manier hoe
gemeenschappen en overheden (bestuurlĳk) omgaan met waterge­
bruik.
• Regie Innovatie (€ 1,1 miljoen) Dit betreffen de middelen voor diverse
opdrachten en onderzoek voor kennis- en innovatie op het gebied van
waterbeleid, zoals ondersteuning van het topteam, human capital
en duurzaamheid.
• Overige opdrachten tellen per saldo op tot € 2,9 miljoen en betreffen
middelen voor opdrachten op het gebied van o.a. klimaatadaptatie,
zowel beleidsmatig als uitvoering (RWS).
2. Subsidies (€ 15,9 miljoen).
• Partners voor Water (HGIS) (€ 4,0 miljoen). Partners voor Water is
een subsidieprogramma waarvan het doel is om waterveiligheid en
waterzekerheid te stimuleren in een delta, deltastad of stroomgebied
in het buitenland.
• Blue Deal (HGIS) (€ 2,5 miljoen). Blue Deal is een (internationale)
subsidieprogramma van de 21 waterschappen samen met de
ministeries van Buitenlandse Zaken en IenW met als doel 20 miljoen
mensen wereldwĳd toegang geven tot voldoende, schoon en
veilig water.
• NGF-project: NL2120 (€ 7,0 miljoen). Nieuw vanaf 2024 is de subsi­
dieverlening vanuit het Nationaal Groei Fonds (NGF), waarmee het
programma NL2120 tot en met 2029 wordt ondersteund met in totaal
€ 70 miljoen, waarvan € 7,1 miljoen in 2024. Subsidieverlening zal
naar verwachting begin 2024 plaatsvinden op basis van een nog
nader uit te werken subsidiekader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

45

•

Water Internationaal (€ 2,2 miljoen). Op het vlak van Water
Internationaal worden subsidies verleend omtrent (de activiteiten
van) de Championsgroup, China Council, IPDC en Water and
Climate Coalition.
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 14,9 miljoen).
• De bĳdrage aan RWS (€ 14,4 miljoen) heeft betrekking op de jaarlĳkse
opdracht aan RWS voor de uitvoering van beleidsmaatregelen op het
gebied van waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit.
• De overige bĳdrage aan agentschappen (€ 0,5 miljoen) betreft met
name een bĳdrage aan het KNMI, waaraan diverse onderzoeken
en analyses worden gevraagd die betrekking hebben op kennisont­
wikkeling ten behoeve van windklimaat en afvoerstatistiek rivieren,
(versnelde) zeespiegelstĳging en voor klimaatadaptatie.
4. Bĳdragen aan medeoverheden (€ 3,2 miljoen). Voor het jaar 2024 is een
bedrag van € 3.164.000,- opgenomen voor projecten ter uitvoering van
het Nationaal Groeifonds programma NL2120. Van dit bedrag heeft een
bedrag van ten hoogste:
• € 8.000,- betrekking op de mogelĳke verlening van een specifieke
uitkering voor het bĳdragen aan de pilot Deltasteden voor NBS
praktĳkleren, aan Gemeente Dordrecht.
• € 4.000,- betrekking op de mogelĳke verlening van een specifieke
uitkering voor het bĳdragen aan de pilot Deltasteden voor NBS
praktĳkleren, aan Gemeente Rotterdam.
• € 3.152.000,- betrekking op de mogelĳke verlening van een specifieke
uitkering voor het bĳdragen aan de pilot Veenweidegebieden voor
NBS praktĳkleren, aan Provincie Friesland.
Deze begrotingsvermelding vormt de wettelĳke grondslag voor de hier
bedoelde verlening van een specifieke uitkering als bedoeld in artikel 17,
tweede lid, van de Financiële-Verhoudingswet jo. Artikel 4:23 derde lid,
onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht.
5. Bĳdragen aan (inter)nationale organisaties (€ 0,6 miljoen). Er worden
bĳdragen aan verstrekt aan het Stockholm International Water Insitute
(SIWI) Paviljoen voor Convention on Climate Change (COP) 27 en 28.
2. Waterveiligheid (€ 3,4 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 3,4 miljoen).
• De opdrachtverlening op het gebied van waterveiligheid heeft
grotendeels betrekking op de opdracht voor beleidsondersteuning en
advies aan RWS (€ 2,5 miljoen) op het gebied van waterveiligheid.
Daarnaast worden diverse opdrachten verstrekt om de Europese
Richtlĳn overstromingsrisico’s (ROR) te implementeren in de vier
(internationale) stroomgebieden Rĳn, Maas, Eems en Schelde.
• Tevens worden opdrachten verstrekt ter ondersteuning van de water­
keringbeheerders, ontwikkeling van kennis en modellen ten aanzien
van waterveiligheid in de kust- en riviergebieden, onder andere als
gevolg van de klimatologische veranderingen.
3. Grote oppervlaktewateren (€ 1,7 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 1,7 miljoen). De opdrachtverlening op het gebied van de
grote oppervlaktewateren heeft grotendeels betrekking op de opdracht
voor beleidsondersteuning en advies aan RWS op het gebied van de
Wadden en de Zuid-Westelĳke Delta (€ 1,1 miljoen). Daarnaast zĳn
middelen gereserveerd voor de Agenda voor het Waddengebied 2050.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

46

4. Waterkwaliteit (€ 24,8 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 6,8 miljoen).
• Waarvan RWS (BOA) (€ 4,4 miljoen). De opdrachtverlening op
het gebied van waterkwaliteit heeft grotendeels betrekking op de
opdracht voor beleidsondersteuning en advies aan RWS op het
gebied de Kaderrichtlĳn Water, emissieregistratie (water), monitoring
van gewasbescherming en nutriënten en het Deltaplan Agrarisch
Waterbeheer. Daarnaast pleegt RWS inzet op dossiers van het
mariene milieu (zoals KRM, OSPAR en London Protocol). Tevens
ondersteunt RWS in EU-comités en -raden en op internationale
dossiers als de stroomgebieden van Maas, Rĳn, Schelde en Eems.
• Noordzee en oceanen (€ 1,8 miljoen). Er worden ook opdrachten
verleend t.b.v. de uitvoering van het Noordzeeakkoord, het
Programma Noordzee (2022-2027) en diverse andere opdrachten.
• Overige opdrachten tellen per saldo op tot circa € 0,6 miljoen.
2. Subsidies (€ 16,3 miljoen).
• NGF-project: Groeiplan Water Technologie (€ 16,0 miljoen). De subsi­
dieverlening heeft met name betrekking op een nieuwe subsidiever­
lening vanuit het Nationaal Groei Fonds (€ 16,0 miljoen), waarmee
vanaf 2024 het Groeiprogramma Water Technologie voor 10 jaar
wordt ondersteund met in totaal € 135 miljoen. Deze subsidiever­
lening zal naar verwachting begin 2024 plaatsvinden op basis van een
nog nader uit te werken subsidiekader.
• Overige subsidies (€ 0,4 miljoen). Onder de overige subsidies valt de
Ocean Cleanup en een onderzoek voor het Kaderrichtlĳn Water en
Ecologie geraamd.
3. Bĳdragen aan (inter)nationale organisaties (€ 1,7 miljoen).
• In het kader van de Nederlandse Internationale Waterambitie
van het kabinet zet Nederland ook in 2024 de ondersteuning
van internationale organisaties voort. Het gaat daarbĳ onder
meer om twee internationale UNESCO-watercentra, het Sendai
raamwerk van de UN-office for disaster risk reduction (UNISDR),
de UN Economic Commission for Europe (UNECE) voor grensover­
schrĳdend waterbeheer, de Wereldbank, Water Global Practice en de
OESO inzake waterbeheer.
• Tevens zĳn er bĳdragen aan het UNEP programma Global
Environment Monitoring System for the Ocean and Coasts (GEMS
Ocean) en voor de Digital Twins van het Caribisch gebied.
Wettelĳke grondslag subsidieverlening
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat in het algemeen
subsidie wordt verleend op grond van een wettelĳk voorschrift. Uit de
Algemene wet bestuursrecht volgt dat één van de uitzonderingen hierop
subsidies vormen waarvan zowel de subsidieontvanger als het maximale
bedrag in de begroting worden vermeld.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is in de
regel <Verplichtingen> dergelĳke subsidieverplichtingen voor het jaar 2024
opgenomen. Voor de subsidieverplichtingen die specifiek in onderstaande
tabel worden vermeld geldt dat deze begrotingsvermelding de wettelĳke
grondslag vormt zoals bedoeld in artikel 4.23, derde lid, onder c, van de
Algemene wet bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

47

Tabel 11 Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen artikel 11
Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen als onderdeel van het Nationaal Groei Fonds programma Groeiplan Watertechnologie
Maximum
bedrag

Ontvanger

Toelichting

Artikelonderdeel

€ 1.468.000,-

Stichting Ecoshape, Building with Nature

Voor het overall
programmamanagement, het
ontwikkelen van fysisch-ecologische,
sociaal-economische en institutionele
kennis en het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping, het
bĳdragen aan de pilots Deltasteden
en Veenweidegebieden voor NBS
praktĳkleren, het versterken van
regionale NBS hotspots voor
gebiedsgerichte verdieping, en het
bĳdragen aan capacity building,
valorisatie en kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

11.01 Algemeen Waterbeleid

€ 188.000,-

Technische Universiteit Delft

Voor het ontwikkelen van fysisch11.01 Algemeen Waterbeleid
ecologische en sociaal-economische
kennis en het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping, en het
bĳdragen aan de pilot Deltasteden voor
NBS praktĳkleren.

€ 190.000,-

Universiteit Twente

Voor het ontwikkelen van fysisch11.01 Algemeen Waterbeleid
ecologische en sociaal-economische
kennis en het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping, en het
bĳdragen aan de pilot Deltasteden voor
NBS praktĳkleren.

€ 188.000,-

Wageningen Universiteit

Voor het ontwikkelen van
sociaal-economische kennis en
institutionele kennis en het
bĳdragen aan kennisintegratie
en visieontwikkeling voor NBS
kennisverdieping, aan Wageningen
Universiteit/ Wageningen University.

€ 191.000,-

Stichting IUCN Nederlands Comité (IUCN National Voor het ontwikkelen van
Committee of the Netherlands Foundation)
institutionele kennis en het
bĳdragen aan kennisintegratie
en visieontwikkeling voor NBS
kennisverdieping, en het bĳdragen aan
valorisatie en kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

€ 45.000,-

Stichting Natuur & Milieu

Voor het ontwikkelen van institutionele 11.01 Algemeen Waterbeleid
kennis voor NBS kennisverdieping, en
het bĳdragen aan kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking, aan Stichting
Natuur & Milieu.

€ 96.000,-

Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten
in Nederland

11.01 Algemeen Waterbeleid
Voor het ontwikkelen van fysischecologische kennis en het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping, het
versterken van regionale NBS
hotspots voor gebiedsgerichte
verdieping, en het bĳdragen aan
valorisatie en kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

€ 167.000,-

Stichting SoortenNL

Voor het ontwikkelen van
fysisch-ecologische kennis voor
NBS kennisverdieping, en het
bĳdragen aan kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

€ 67.000,-

Stichting Ark

11.01 Algemeen Waterbeleid
Voor het ontwikkelen van fysischecologische en sociaal-economische
kennis voor NBS kennisverdieping, het
bĳdragen aan de pilot Deltasteden voor

11.01 Algemeen Waterbeleid

11.01 Algemeen Waterbeleid

11.01 Algemeen Waterbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

48

Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen als onderdeel van het Nationaal Groei Fonds programma Groeiplan Watertechnologie
Maximum
bedrag

Ontvanger

Toelichting
NBS praktĳkleren, en het bĳdragen aan
valorisatie en kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

Artikelonderdeel

€ 39.000,-

Stichting De Noordzee

Voor het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping, en het
bĳdragen aan kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

11.01 Algemeen Waterbeleid

€ 184.000,-

Stichting De Natuur- en Milieufederaties

Voor het bĳdragen aan
de pilot Veenweidegebieden
voor NBS praktĳkleren, het
versterken van regionale NBS
hotspots voor gebiedsgerichte
verdieping, en het bĳdragen aan
valorisatie en kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

11.01 Algemeen Waterbeleid

€ 88.000,-

Staatsbosbeheer

Voor het ontwikkelen van fysisch11.01 Algemeen Waterbeleid
ecologische kennis en het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping,het
versterken van regionale NBS hotspots
voor gebiedsgerichte verdieping, en het
bĳdragen aan kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

€ 61.000,-

Nederlandse Vereniging tot Bescherming
van Vogels

Voor het ontwikkelen van institutionele
kennis en het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping.

11.01 Algemeen Waterbeleid

€ 124.000,-

Stichting Het Wereld Natuur Fonds-Nederland

Voor het ontwikkelen van fysischecologische en sociaal-economische
kennis en het bĳdragen aan
kennisintegratie en visieontwikkeling
voor NBS kennisverdieping, het
versterken van regionale NBS
hotspots voor gebiedsgerichte
verdieping, en het bĳdragen aan
valorisatie en kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

11.01 Algemeen Waterbeleid

€ 42.000,-

Dutch Research Institute for Transitions B.V.

Voor het ontwikkelen van sociaaleconomische kennis in het kader van
NBS kennisverdieping.

11.01 Algemeen Waterbeleid

€ 193.000,-

Universiteit Utrecht

Heeft betrekking op de mogelĳke
verlening van een subsidie voor het
ontwikkelen van fysisch-ecologische
en institutionele kennis en het
bĳdragen aan kennisintegratie
en visieontwikkeling voor NBS
kennisverdieping, en het bĳdragen
aan de pilot Veenweidegebieden voor
NBS praktĳkleren.

11.01 Algemeen Waterbeleid

€ 122.000,-

Hogeschool Van Hall Larenstein

11.01 Algemeen Waterbeleid
Heeft betrekking op de mogelĳke
verlening van een subsidie voor capacity
building voor NBS kennisdoorwerking.

€ 122.000,-

HZ University of Applied Sciences

11.01 Algemeen Waterbeleid
Heeft betrekking op de mogelĳke
verlening van een subsidie voor capacity
building voor NBS kennisdoorwerking.

€ 122.000,-

Stichting Yuverta

11.01 Algemeen Waterbeleid
Heeft betrekking op de mogelĳke
verlening van een subsidie voor capacity
building voor NBS kennisdoorwerking.

€ 87.000,-

Instituut voor Natuureducatie en duurzaamheid

Voor het bĳdragen aan kennisintegratie 11.01 Algemeen Waterbeleid
en visieontwikkeling voor NBS
kennisverdieping, het bĳdragen aan
de pilot Deltasteden voor NBS
praktĳkleren, en het bĳdragen aan
valorisatie en kennisontsluiting voor
NBS kennisdoorwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

49

Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen als onderdeel van het Nationaal Groei Fonds programma Groeiplan Watertechnologie
Maximum
bedrag

Ontvanger

Toelichting

Artikelonderdeel

€ 3.450.000,-

Stichting Wetsus, European Centre of Excellence for Voor een continue aanvoer van nieuwe 11.04 Waterkwaliteit
Sustainable Water Technology
kennis en innovaties vanuit onderzoek en
ontwikkeling middels het aanstellen van
PhD onderzoekers.

€ 400.000,-

Stichting Water Alliance

Voor het ondersteunen van
11.04 Waterkwaliteit
startups en MKB middels een
ondernemerschapsprogramma gefocust
op watertechnologie.

€ 404.000,-

Stichting Topconsortium for Knowledge and
Innovation Watertechnology

Voor het inrichten van en activiteiten
uitgevoerd door een Theory of Change
kennisteam, een High level expert
groep en een innovation squad
per focusgebied».

€ 46.400.000,-

Samenwerkingsverband van Waterschap
Vechtstromen, Waterschap Zuiderzeeland,
Waterschap Drents Overĳsselse Delta, Waterschap
Vallei & Veluwe, Waterschap Rĳn en Ĳssel

Full scale demonstratieprojecten van
11.04 Waterkwaliteit
zuiveringsinfrastructuur: het verwĳderen
van vervuiling uit rioolwater,
persleidingen, gemalen.

€ 288.000,-

Stichting Topconsortium for Knowledge and
Innovation Watertechnology

Voor het (overall)
11.04 Waterkwaliteit
programmamanagement middels een
nog op te richten programmabureau aan
Stichting Topconsortium for Knowledge
and Innovation Watertechnology ten
behoeve van TKI Watertechnologie.

11.04 Waterkwaliteit

Overige wettelĳke grondslagen subsidieverleningen
Maximum
bedrag

Ontvanger

€ 96.000,-

Provincie Friesland

Artikelonderdeel
Jaarlĳks een bĳdrage van € 96.000
euro ten behoeve van het
Omgevingsberaad Waddengebied
(OBW), het adviesorgaan voor het
Bestuurlĳk Overleg Waddengebied.

11.01 Algemeen Waterbeleid

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 12 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 11
2024
juridisch verplicht

57%

bestuurlĳk gebonden

31%

beleidsmatig gereserveerd

12%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 85,5 miljoen)
is 57% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Het beschikbare budget in 2024 is voor 69% juridisch
verplicht. Dit heeft betrekking op de betaling van verplichtingen die
tot en met 2023 zĳn aangegaan met een kaseffect in 2024, waaronder de
structurele uitwerking van de wettelĳke taken op basis van de Waterwet
en voor het programma gericht op acceleratie en implementatie van
waterprojecten van de 2030 agenda, waarbĳ de Nederlandse inzet wordt
gecompleteerd door de High Level Panel on Water (HLPW) coalitie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

50

2.

3.

4.

5.

van elf landen, de Wereldbank en de Verenigde Naties. De wettelĳke
taken van de Waterwet heeft dit betrekking op onder andere werken
met de nieuwe normering, regie op de kennisontwikkeling watervei­
ligheid, werkzaamheden ten behoeve van de Lange Termĳn Ambitie
Rivieren (onderzoek naar maatregelen voor Rĳn, Ĳssel en Maas), de
EU-richtlĳn Overstromingsrisico’s (ROR) en advisering over de waterke­
ringen en kust. Verder heeft een deel betrekking op de betaling van de
lopende verplichtingen die aangegaan zĳn tot en met 2023, waaronder
de gebiedsagenda Wadden 2050, Eems-Dollard 2050.
Subsidies. Het subsidiebudget in 2024 is voor 29% juridisch verplicht.
Dit betreft o.a. het programma HGIS Partners voor Water 5 en de
subsidies voor Blue Deal, het Omgevingsberaad Waddengebied (OBW),
International Panel for Deltas and Coastal Areas, Dutch Wavemakers,
het Nationaal Waterplan en Free Flow. Het gereserveerde bedrag vanuit
het Nationaal Groei Fonds wordt als bestuurlĳk gebonden aangemerkt.
Voor het volledige subsidieoverzicht wordt verwezen naar bĳlage 5 in
deze begroting.
Bĳdragen aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳ­
dragen RWS en KNMI zĳn volledig juridisch verplicht en hebben een
structureel karakter. De bĳdrage aan RWS heeft betrekking op beleids­
ondersteuning en advies (BOA). RWS reserveert capaciteit voor het
uitvoeren van studies of het leveren van bĳdragen daaraan, adviezen
met betrekking tot beleidsnota’s en de uitvoerbaarheid van beleid. De
bĳdrage aan het KNMI wordt ingezet voor diverse onderzoeken en
analyses die betrekking hebben op kennisontwikkeling.
Bĳdragen aan medeoverheden. De bĳdrage aan medeoverheden betreft
het programma NL2120, een project uit het NGF, waarin ook een bĳdrage
vanuit twee gemeenten en één provincie is voorzien. Deze bĳdrage
wordt voor 2024 als 100% bestuurlĳk gebonden aangemerkt.
Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties. Het beschikbare budget
in 2024 is voor 100% juridisch verplicht. Dit heeft betrekking op de
structurele contributies voor de internationale riviercommissies en de
Oslo en Parĳs-commissie (OSPAR), die in internationale verdragen zĳn
opgericht. Daarnaast wordt bĳgedragen aan de High Level Panel on
Water (HLPW), de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO), the Economic Commission for Europe van de
United Nations (UN/ECE), de Deltacoalitie Water en Diplomatie en aan de
Verenigde Naties (VN), die onder andere het gevolg zĳn van een tweetal
Memoranda of Understanding.

H. Extracomptabele verwĳzingen en fiscale regelingen
Extracomptabele verwĳzingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde uitgaven, vinden vanuit andere
begrotingen van IenW (het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds) uitgaven
plaats die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande tabellen
zĳn deze extracomptabele verwĳzingen opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

51

Tabel 13 Extracomptabele verwĳzingen naar artikel 1 Investeren in waterveiligheid van het Deltafonds (x € 1.000)
2024

2025

2026

2027

2028

Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel
1 Investeren in waterveiligheid

540.267

649.999

741.171

449.976

515.182

Andere ontvangsten van artikel 1 Investeren
in waterveiligheid

169.003

153.505

150.121

169.305

173.351

Totale uitgaven op artikel 1 Investeren
in waterveiligheid

709.270

803.504

891.292

619.281

688.533

waarvan
01.01

Grote projecten
waterveiligheid

92.452

54.731

80.193

24.439

95.678

01.02

Ontwikkeling
waterveiligheid

585.591

717.859

784.176

572.238

576.287

01.03

Studiekosten

31.227

30.914

26.923

22.604

16.568

Tabel 14 Extracomptabele verwĳzingen naar artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van het Deltafonds (x
€ 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel
2 Investeren in zoetwatervoorziening

2024

2025

2026

2027

2028

105.207

53.483

45.561

62.318

38.046

105.207

53.483

45.561

62.318

38.046

101.487

45.079

43.361

60.118

37.046

3.720

8.404

2.200

2.200

1.000

Andere ontvangsten van artikel 2 Investeren
in zoetwatervoorziening
Totale uitgaven op artikel 2 Investeren
in zoetwatervoorziening
waarvan
02.02

Ontwikkeling
zoetwatervoorziening

02.03

Studiekosten

Tabel 15 Extracomptabele verwĳzingen naar artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing van het Deltafonds
(x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel
3 Beheer, onderhoud en vernieuwing

2024

2025

2026

2027

2028

312.524

368.393

319.308

308.566

406.087

312.524

368.393

319.308

308.566

406.087

Andere ontvangsten van artikel 3 Beheer,
onderhoud en vernieuwing
Totale uitgaven op artikel 3 Beheer, onderhoud
en vernieuwing
waarvan
03.01

Exploitatie

03.02

Onderhoud
en vernieuwing

7.594

8.019

13.765

16.597

16.350

304.930

360.374

305.543

291.969

389.737

Tabel 16 Extracomptabele verwĳzingen naar artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet van het Deltafonds (x
€ 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel
4 Experimenteren cf. art. III Deltawet

2024

2025

2026

2027

2028

111.811

98.816

113.721

60.860

60.101

111.811

98.816

113.721

60.860

60.101

111.811

98.816

113.721

60.860

60.101

Andere ontvangsten van artikel 4 Experimenteren cf.
art. III Deltawet
Totale uitgaven op artikel 4 Experimenteren cf. art.
III Deltawet
waarvan
04.02

GIV/PPS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

52

Tabel 17 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven (x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Deltafonds aan artikel
05 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven

2024

2025

2026

2027

2028

394.693

402.787

480.191

503.052

590.042

394.693

402.787

480.191

503.052

590.042

Andere ontvangsten van artikel
05 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
Totale uitgaven op artikel 05 Netwerkgebonden
kosten en overige uitgaven
waarvan
05.01

Apparaat

287.234

291.109

297.209

297.515

292.515

05.02

Overige uitgaven

69.124

73.104

127.587

148.717

146.905

05.03

Investeringsruimte

33.225

28.494

7.860

6.600

46.200

05.04

Reserveringen

5.110

10.080

47.535

50.220

104.422

Tabel 18 Extracomptabele verwĳzingen naar artikel 7 Investeren in waterkwaliteit van het Deltafonds (x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel
7 Investeren in waterkwaliteit
Andere ontvangsten van artikel 7 Investeren
in waterkwaliteit
Totale uitgaven op artikel 7 Investeren
in waterkwaliteit

2024

2025

2026

2027

2028

185.662

180.872

179.753

253.849

38.783

328

4

26

0

0

185.990

180.876

179.779

253.849

38.783

102.665

111.399

98.327

158.158

0

waarvan

07.01

Ontwikkeling
Kaderrichtlĳn
water

07.02

Ontwikkeling
Waterkwaliteit

67.152

53.913

70.338

92.178

37.694

07.03

Studiekosten

16.173

15.564

11.114

3.513

1.089

Extracomptabel overzicht Rĳksbĳdrage Noordzeeakkoord
In het extracomptabel overzicht Rĳksbĳdrage Noordzeeakkoord zĳn de
middelen van het Transitiefonds, die door het Rĳk beschikbaar zĳn gesteld
tot en met 2030 ten aanzien van het Noordzeeakkoord weergegeven.
Tabel 19 Extracomptabel overzicht Rĳksbĳdrage Noordzeeakkoord (x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

Visserĳ: innovatie LNV (€ 10 miljoen excl.
bĳdrage uit EMFAF)

0

485

1.189

1.189

1.189

1.189

1.189

1.189

1.189

1.189

0

Onderzoek, monitoring en natuurherstel,
IenW (€ 23,9 miljoen excl. bĳdrage
uit EMFAF)

294

933

3.068

4.200

3.190

2.885

2.610

2455

2335

1897

0

Onderzoek, monitoring en natuurherstel:
WOZEP, EZK (€ 21 miljoen)

0

0

0

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

0

Versterking toezicht NVWA, LNV
(€ 14 miljoen)

0

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

2.000

0

Veilige doorvaart windparken, IenW
(€ 12 miljoen)

0

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

0

0

Totaal: € 80,9 miljoen t/m 2030 (excl.
bĳdrage uit EMFAF)

294

4.418

7.257

11.389

10.379

10.074

9.799

9.644

9.524

8.086

0

Fiscale Regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zĳn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande
tabel is het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cĳfers
zĳn ontleend aan de corresponderende bĳlage ‘Fiscale regelingen’ in de
Miljoenennota. Voor een beschrĳving van de regelingen, de doelstelling,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

53

de ramingsgrond, een verwĳzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en
een programmering van evaluaties voor toekomstige jaren wordt verwezen
naar de bĳlage bĳ de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’.
Tabel 20 Fiscale regelingen budgettair belang op transactiebasis in lopende prĳzen artikel 11 (x € miljoen)
Vrĳstelling leidingwaterbelasting voor grootgebruikers

2022

2023

2024

90

90

90

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

54

3.2 Artikel 13 Bodem en Ondergrond
A. Algemene doelstelling
Een duurzaam en veilig beheer en gebruik van het water-bodemsysteem
met als doel richting en invulling te geven aan vraagstukken op het gebied
van bodemkwaliteit, drinkwatervoorziening, grondwater, bodemdaling,
duurzaam bodembeheer in de landbouw, kabels en leidingen en bodeme­
nergie in relatie met maatschappelĳke opgaven als energietransitie en
klimaatadaptatie en vanuit de bredere samenhang met de structurerende
keuzes van Water en Bodem Sturend in vertaling naar uitvoerbaar en
toekomstbestendig beleid. Daarnaast is het beleid gericht op het tot stand
brengen van een betrouwbare en betaalbare drink- en afvalwatervoor­
ziening in Caribisch Nederland.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 21 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 13 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

117.403

94.319

118.942

135.447

140.490

144.172

149.249

Uitgaven

115.153

110.468

154.175

154.132

149.791

152.472

149.249

113.284

110.468

154.175

154.132

149.791

152.472

149.249

1.869

0

0

0

0

0

0

51

3.500

0

0

0

0

0

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
4 Ruimtegebruik bodem
5 Eenvoudig Beter
Ontvangsten

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Bodem en Ondergrond. Voor een nadere toelichting op de verschillende
typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt
verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 22 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

Het Rĳk bevordert de investeringen in de kwaliteit van bodem en
ondergrond door middel van:
– Bevorderen van de duurzame kwaliteit van het doelmatig gebruik van het
bodem- en watersysteem.
– De uitvoeringsprogramma’s van de bestuurlĳke afspraken bodem met
andere overheden.
– Efficiënt beschermen van drinkwaterbronnen door het landelĳk
faciliteren/stimuleren van de totstandkoming van gebiedsdossiers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

55

Financieren

Het Rĳk draagt financieel bĳ in de uitvoering door decentrale overheden
van de spoedopgave en buitenproportionele opgave bodemsanering.
Daarnaast subsidieert het Rĳk een deel van bodemsaneringen in
eigen beheer door bedrĳven. Ook draagt het Rĳk financieel bĳ aan
kennisontwikkeling in het kader van de bestuurlĳke afspraken bodem.
Subsidiering drinkwatertarieven op Caribisch Nederland en investeringen
in de drinkwatervoorziening op Bonaire en Sint Eustatius en
rioolwaterzuiveringsinstallatie op Bonaire.

Regisseren

De Minister van IenW heeft voor Bodem en Ondergrond een systeem
- en stelselverantwoordelĳkheid en is daarbĳ enerzĳds verantwoordelĳk
voor het systeem van wet- en regelgeving omtrent beheer en gebruik van
bodem, ondergrond en water en stimuleert anderzĳds de investeringen
en de bescherming daarvan en draagt zo bĳ aan een veilig leefbaar en
bereikbaar Nederland. Het gaat daarbĳ om:
– Ondersteunen van de decentrale overheden bĳ het uitvoeren van de
bodemtaken onder de Omgevingswet.
– Het proces waarbĳ de decentrale overheden in staat worden gesteld om
uiterlĳk in 2030 de bodemverontreiniging-problematiek te beheersen.
– Ontwikkeling van regelgeving en kennis van de bodem en ondergrond.
Deze ontwikkeling ondersteunt het beleid van bodem en ondergrond als
basis voor maatschappelĳke opgaven en faciliteert de toepassing daarvan
door de andere overheden. Dit geldt ook voor nieuwe bodembedreigende
stoffen, zoals PFAS.
– Verkenning en uitwerking van een betere aansluiting van de
stoffenregelgeving bodem met de andere milieudomeinen water en lucht.
– Toezicht op en de handhaving van wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).
– Het programma Versterking bodemstelsel dat bĳdraag aan bescherming
van de bodemkwaliteit door herstel van vertrouwen; Verbetering van het
Kwalibo-stelsel; Invulling van de systeemverantwoordelĳkheid; Verbeteren
van vergunningverlening, toezicht en handhaving; Versterken van de
organisatie, kennis en samenwerking.

(doen) uitvoeren

Het Rĳk voert in eigen beheer de hersanering uit van het EMK-terrein.
Overige saneringen worden uitgevoerd onder de verantwoordelĳkheid van
decentrale bevoegde gezagen.

C. Beleidsinformatie
De budgetten voor de afspraken over Bodem en Ondergrond worden deels
verdeeld via het Provincie- en Gemeentefonds en deels via subsidies en
specifieke uitkeringen. Gedurende de looptĳd van de afsprakenperiode
wordt aan RWS gerapporteerd over de bereikte resultaten. RWS monitort de
voortgang van de aanpak van bodemverontreiniging met onaanvaardbare
risico’s en publiceert hierover jaarlĳks een rapportage. Actuele beleidsin­
formatie is beschikbaar op de website van bodemplus. Daarnaast is eind
2022 de Tweede kamer geïnformeerd over de bestuurlĳke afspraken bodem
en ondergrond 2023 t/m 2030 en de verdeling van de bodemsaneringsmid­
delen (Kamerstuk 30015 nr. 111).
Door de bevoegde overheden Wet bodembescherming, en na 2024 de
Omgevingswet, wordt aan RWS gerapporteerd over de voortgang van de
aanpak van de zogenaamde spoedopgave. Verder verstrekken de bevoegde
overheden jaarlĳks informatie aan de minister over de voortgang van de
activiteiten waarover subsidie is ontvangen.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel Bodem en Ondergrond.
Programma Bodem en Ondergrond
Het Programma Bodem en Ondergrond, zoals aangekondigd in de
NOVI, heeft als doel het duurzaam, veilig en efficiënt gebruik van
bodem, ondergrond en grondwater te bevorderen. Het streven is om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

56

het programma in 2024 vast te stellen. Het ministerie van IenW is
coördinator van het programma, vanuit zĳn systeemverantwoordelĳkheid
voor het bodem-watersysteem. Het programma wordt in samenwerking
met betrokken departementen en decentrale overheden ingevuld. Het
programma bouwt voort op de structurerende keuzes uit «Water en Bodem
Sturend» en het convenant en de bestuurlĳke afspraken en samenwerkings­
agenda Bodem en Ondergrond 2022-2030.
Vitale bodems
In 2023 is de Europese bodemrichtlĳn worden gepubliceerd. Uitgangspunt
van de richtlĳn is dat de bodem dezelfde bescherming verdient als water en
lucht. Schattingen geven aan dat 60-70% van de bodems in de EU niet vitaal
zĳn. De inzet van de Europese Unie is dat in 2050 alle bodemecosystemen
weer vitaal zĳn.
Vitale bodems zĳn essentieel om klimaatneutraliteit te bereiken en
weerbaarder te worden tegen klimaatverandering, om een schone en
circulaire economie te ontwikkelen, het biodiversiteitsverlies om te buigen,
de menselĳke gezondheid te beschermen, woestĳnvorming te stoppen en
bodemdegradatie te keren binnen Europa. De komende jaren zal gewerkt
worden aan de uitwerking van deze richtlĳn.
Herĳking bodemregelgeving
De komende jaren wordt aan de herĳking van de bodemregelgeving
gewerkt. De huidige bodemregelgeving is in 2008 voor het laatst grondig
herzien. Gegeven maatschappelĳke opgaven zoals de circulaire economie;
juridische ontwikkelingen, zoals de Omgevingswet; (nieuwe) Europese
richtlĳnen, zoals de KRW en de Europese bodemrichtlĳn, is het van belang
om de regelgeving tegen het licht te houden. Het doel van de herĳking is om
tot een solide toekomstbestendig bodemstelsel te komen, waarin bodem en
grondwater beschermd zĳn, en waar een goede balans tussen beschermen
en benutten bereikt wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

57

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 23 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 13 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

117.403

94.319

118.942

135.447

140.490

144.172

149.249

Uitgaven

115.153

110.468

154.175

154.132

149.791

152.472

149.249

4 Ruimtegebruik bodem

113.284

110.468

154.175

154.132

149.791

152.472

149.249

Opdrachten

7.118

13.097

28.778

18.740

11.058

11.058

11.208

Bodem en STRONG

4.614

8.207

17.744

8.519

1.396

1.396

1.546

0

336

5.824

5.824

5.774

5.774

5.774

Fysieke Leefomgeving
Omgevingswet (FLOW)
RIVM Bodem
RWS Leefomgeving

681

853

1.325

717

208

208

208

1.823

2.376

2.740

2.535

2.535

2.535

2.535

0

1.325

1.145

1.145

1.145

1.145

1.145

20.406

23.224

26.485

27.086

26.088

26.292

17.992

Bedrĳvenregeling

7.678

9.322

16.000

18.151

17.151

18.150

10.000

Incidentele subsidies

1.816

1.350

1.350

150

150

150

0

Subsidies Caribisch Nederland

10.912

12.552

9.135

8.785

8.787

7.992

7.992

Bĳdragen aan agentschappen

7.628

10.865

8.668

8.564

7.041

7.042

7.041

Waarvan bĳdragen aan RWS

3.869

5.489

4.154

4.154

4.153

4.154

4.153

Overige Opdrachten
Subsidies

Waarvan bĳdragen aan RIVM

3.759

5.376

4.514

4.410

2.888

2.888

2.888

Bĳdragen aan medeoverheden

78.125

63.194

90.236

99.742

105.604

108.080

113.008

Meerjarenprogramma Bodem

78.125

63.194

90.236

99.742

105.604

108.080

113.008

7

88

8

0

0

0

0

5 Eenvoudig Beter

1.869

0

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan agentschappen

1.869

0

0

0

0

0

0

51

3.500

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

Ontvangsten

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
4. Ruimtegebruik bodem (€ 154,2 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 28,8 miljoen).
• Bodem en STRONG (€ 17,7 miljoen). De voorziene uitgaven voor
opdrachten hebben met name betrekking op het onderdeel Bodem
en STRONG (€ 17,7 miljoen), waarbinnen de sanering van het Storm­
polderdĳk terrein te Krimpen aan den Ĳssel is opgenomen en
waarvoor het ministerie zelf opdrachtgever is.
• Fysieke Leefomgeving en de Omgevingswet (€ 5,8 miljoen).
• Hieronder valt onder andere de bĳdragen aan het Serviceteam
Rĳk Omgevingswet (BZK) dat als opdracht heeft de regelgeving
van het Rĳk onder de Omgevingswet te digitaliseren.
• Overboekingen naar BZK inzake beheerovereenkomst Digitaal
Stelsel Omgevingswet-Landelĳke Voorziening en het Informa­
tiepunt Leefomgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

58

•

RIVM bodem (€ 1,3 miljoen. Tevens worden voor de ontwikkeling
van kennis in het kader van bovengenoemde beleidswĳzigingen
onderzoeksopdrachten verstrekt aan kennisinstellingen zoals RIVM
en Deltares.
• RWS Leefomgeving (€ 2,7 miljoen). Er zĳn middelen geraamd ter
dekking van de opdrachten aan RWS in het kader van de Fysieke
Leefomgeving en de Omgevingswet voor BOA en onderzoeken
omtrent waterkwaliteit.
• Overige opdrachten (€ 1,1 miljoen). Tenslotte worden opdrachten
verleend voor beleidsinhoudelĳke onderzoeken en evaluaties aan
derden op het gebied van bodem, ondergrond, bodemenergie en
Caribisch Nederland (€ 1,1 miljoen).
2. Subsidies (€ 26,5 miljoen).
• Bedrĳvenregeling (€ 16 miljoen). Op grond van de Wet bodem­
bescherming en het Besluit financiële bepalingen bodemsanering
worden subsidies ten behoeve van saneringsmaatregelen van
bedrĳven verstrekt.
• Incidentele subsidies (€ 1,4 miljoen). Deze subsidies zĳn
verstrekt aan:
• De samenwerkingsovereenkomst Deltaplan Agrarisch
Waterbeheer (DAW) tussen het Kadaster en LTO Nederland voor
de verdere verduurzaming van de agrarische sector (schoon
en voldoende water, betere bodem en het project «verkavelen
voor groei».
• De kosten voor exploitatie van Kenniscentrum Bodemdaling en
Funderingen (KBF) in Gouda.
• Subsidies voor Caribisch Nederland (€ 9,1 miljoen).
• De middelen zĳn gereserveerd voor een betaalbare drinkwa­
tervoorziening in Caribisch Nederland. De subsidies worden
verleend aan de nutsbedrĳven op Bonaire en Sint Eustatius, zodat
zĳ de vaste drinkwatertarieven per maand kunnen verlagen t.o.v.
de kostprĳs.
• Op Saba wordt de subsidie verleend aan het Openbaar Lichaam
(dat zelf de drinkwatervoorziening beheert) ten einde de distri­
butiekosten van Reverse Osmosis en de kosten van gebotteld
drinkwater te verlagen en daarmee ook de tarieven voor de
inwoners t.o.v. de kostprĳs te verlagen.
• Tevens zĳn er subsidies begroot voor investeringen in de drinkwa­
tervoorziening op Bonaire en Sint Eustatius en voor de afvalwa­
tervoorziening op Bonaire (RWZI).
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 8,7 miljoen).
• Rĳkswaterstaat (€ 4,2 miljoen). Aan de Uitvoeringsorganisatie bodem
en ondergrond van Rĳkswaterstaat worden bĳdragen verstrekt voor
het verrichten van en ondersteuning van de beleidsontwikkeling op
het gebied van bodem en ondergrond en voor de ondersteuning van
de uitvoering van de bodemtaken onder de omgevingswet.
• RIVM (€ 4,5 miljoen). De bĳdrage aan het RIVM wordt ingezet voor
opdrachten met betrekking tot Bodem en Ondergrond, waaronder
onderzoeken naar zeer zorgwekkende stoffen zoals PFAS.
4. Bĳdragen aan medeoverheden (€ 90,2 miljoen).
• Tussen het Rĳk en de andere overheden (Het Interprovinciaal
Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
en de Unie van Waterschappen (UvW) ) zĳn eind 2022 bestuurlĳke
afspraken gemaakt over een meerjarige aanpak voor de uit te voeren
saneringen. De afspraken hebben betrekking op de afronding van de
aanpak van de historische bodemverontreinigingen en op de aanpak
van andere bodemverontreinigingen waarvan de problematiek niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

59

•

door een lokale overheid alleen gedragen kan worden, waaronder
ook PFAS en lood. Daarnaast heeft het Rĳk in het verleden afspraken
gemaakt met individuele lokale overheden over de financiering
van enkele specifieke bodemsaneringslocaties, die ook in 2024
nog doorlopen.
Tevens worden er bĳdragen verleend in het kader van de bestuurlĳke
afspraken bodem en ondergrond ten behoeve van kennisontwik­
keling en -deling en een efficiencyimpuls in de dagelĳkse uitvoering
van bodemtaken door bevoegde gezagen en omgevingsdiensten.

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 24 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 13
2024
juridisch verplicht

97%

bestuurlĳk gebonden

0%

beleidsmatig gereserveerd

3%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 154,2 miljoen)
is 97% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Het beschikbare budget in 2024 is voor 82% juridisch
verplicht. Dit betreft de uitvoering van het bodembeleid met onder
andere de sanering van het EMK-Stormpolderdĳkterrein te Krimpen
aan den Ĳssel, alsmede voor bodemonderzoeken op het vlak van
opkomende stoffen, bodemkwaliteit, grondwater en drinkwater, kennis­
infrastructuur en informatievoorziening.
2. Subsidies. Het beschikbare budget is 100% juridisch verplicht. Het betreft
subsidies voor de Bedrĳvenregeling, drink- en afvalwater in Caribisch
Nederlanden subsidies op grond van de Wet bodembescherming en
het Besluit financiële bepalingen bodemsanering. Voor het volledige
subsidieoverzicht wordt verwezen naar bĳlage 5 in deze begroting.
3. Bĳdragen aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳ­
dragen RWS en RIVM zĳn volledig juridisch verplicht en hebben een
structureel karakter. De bĳdrage aan RWS heeft betrekking op beleids­
ondersteuning en advies (BOA). RWS reserveert capaciteit voor het
uitvoeren van studies of het leveren van bĳdragen daaraan, adviezen
met betrekking tot beleidsnota’s en de uitvoerbaarheid van beleid. De
bĳdrage aan het RIVM wordt ingezet voor opdrachten met betrekking tot
Bodem en Ondergrond.
4. Bĳdragen aan medeoverheden. Het beschikbare budget in 2024 is voor
100% juridisch verplicht. Dit betreft de juridisch verplichte bĳdragen aan
lokale overheden voor uitvoering van het meerjarenprogramma bodem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

60

3.3 Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
A. Algemene doelstelling
Het ministerie van IenW streeft ernaar om weggebruikers zo veilig,
betrouwbaar en duurzaam mogelĳk van A naar B te laten reizen.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 25 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 14 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

266.980

526.319

388.768

360.073

258.083

208.248

186.549

Uitgaven

256.264

346.544

503.006

444.426

317.982

252.243

200.911

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
1 Netwerk

36.333

25.118

29.251

19.542

14.250

10.691

9.553

2 Verkeersveiligheid

20.053

24.974

52.208

16.443

17.003

16.739

16.778

3 Slimme en duurzame mobiliteit

199.878

296.452

421.547

408.441

286.729

224.813

174.580

3.157

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

61

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op
de rol en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat bĳ Wegen en Verkeersveiligheid. Voor een nadere toelichting op
de verschillende typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen)
uitvoeren wordt verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 26 Rollen en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

De Minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het
verstrekken van (aanvullende) bekostiging, subsidies en de inzet van
andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, (prestatie)afspraken en
wet- en regelgeving. Het gaat onder meer om de Investeringsimpuls
verkeersveiligheid en de reductie van de CO2-uitstoot van het wegverkeer.

Regisseren

De Minister is verantwoordelĳk voor de vormgeving en deels ook
voor de uitvoering van het beleid inzake wegen en verkeersveiligheid.
Via (toezicht op) wet- en regelgeving, aansturing van RWS in het
beheer van het hoofdwegennet en afspraken met medeoverheden,
het bedrĳfsleven en andere maatschappelĳke organisaties, zorgt IenW
voor veilige infrastructuur en optimaal gebruik daarvan. Daarbĳ wordt
ingespeeld op ontwikkelingen bĳ gebruikers, voertuigen en infrastructuur.
De normeisen van kwaliteit zĳn vastgelegd in wet- en regelgeving; de
Inspectie Leefomgeving en Transport houdt toezicht op de naleving.

(doen) uitvoeren

De Minister is verantwoordelĳk voor een robuust en veilig
mobiliteitssysteem van sterke verbindingen, sterke modaliteiten,
voorspelbare reistĳden en goede bereikbaarheid (zie ook artikel
16 Openbaar Vervoer en Spoor). Voor het hoofdwegennet betekent dit
dat de Minister zorgt voor de besluitvorming over en uitvoering van
het instandhouden van de infrastructuur en de netwerkontwikkeling in
relatie tot gebiedsontwikkeling. Instandhouding wordt op basis van een 8jarige programmering in opdracht gegeven aan de uitvoeringsorganisatie
RWS. Aanlegprojecten worden in het MIRT vastgelegd, de bĳdragen zĳn
gerelateerd aan het Mobiliteitsfonds.

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstellingen en meetbare gegevens
Voor het artikel wegen en verkeersveiligheid zĳn drie specifieke doelstel­
lingen geformuleerd. Deze specifieke doelstellingen leveren een bĳdrage
aan het bereiken van de algemene doelstelling. Voor iedere specifieke
doelstelling zĳn tevens een of meerdere subdoelstellingen geformu­
leerd. Onder de meetbare gegevens zĳn de indicatoren en kengetallen
opgenomen die verbonden zĳn met de doelstellingen. Scores op
indicatoren kunnen aanleiding zĳn om beleid bĳ te sturen. De kengetallen
bieden met name belangrĳke contextuele informatie.
De samenhang tussen de doelstellingen en de meetbare gegevens is
onderstaand weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

62

Tabel 27 Samenhang doelstellingen en meetbare gegevens
Algemene doelstelling
Het ministerie van IenW streeft ernaar om weggebruikers zo veilig, betrouwbaar en duurzaam mogelĳk van A naar B te laten reizen
Specifieke doelstelling 1
Het beter benutten, instandhouden en
ontwikkelen van het hoofdwegennet
Subdoelstellingen
1. Het op peil houden van de kwaliteit van het
bestaande hoofdwegennet

Specifieke doelstelling 2
Elk slachtoffer in het verkeer moet
worden voorkomen
Subdoelstellingen
1. Structurele verbetering van de
verkeersveiligheid op de weg

2. Ontwikkeling van de functionaliteiten van het
areaal van het Hoofdwegennet

Specifieke doelstelling 3
Werken aan een mobiliteitssector zonder uitstoot
in 2050
Subdoelstellingen
1. Verhogen van het aantal fietskilometers
2. Verminderen CO2-uitstoot personenmobiliteit
voor werk en privé door slimmer, anders en
schoner te reizen
3. Een emissievrĳ wagenpark personenauto’s in
2050 met als ĳkpunt dat in 2030 alle nieuwe
personenauto’s emissieloos zĳn
4. Een emissievrĳe transportsector in 2050 met als
ĳkpunt in 2030 dat 250.000 bestelauto’s en 16.000
vrachtauto’s emissieloos zĳn
5. In 2050 alle fossiele brandstoffen vervangen
door hernieuwbare brandstoffen met als ĳkpunt
in 2030: 28% hernieuwbare brandstoffen om de
uitstoot van fossiele voertuigen terug te dringen

Meetbare gegevens
1. Areaal gegevens hoofdwegennet

Meetbare gegevens
1. Ontwikkeling aantal verkeersslachtoffers

Meetbare gegevens
1. Uitstoot CO2 In mobiliteitssector

2. Prestatie-indicatoren
Instandhouding hoofdwegennet
3. Mĳlpalen ontwikkeling hoofdwegennet
4. Lucht en Geluid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

63

Specifieke doelstelling 1: Het beter benutten, instandhouden en
ontwikkelen van het hoofdwegennet
Motivering
Nederland is bereikbaar met schone en veilige automobiliteit en een
betrouwbaar, veilig en toekomstbestendig hoofdwegennet; met het huidige
hoofdwegennet als samenhangend netwerk dat op nationaal niveau
de belangrĳkste steden, kernen en economische toplocaties met elkaar
verbindt. Beter benutten richt zich d.m.v. gedragsmaatregelen, normering
en beprĳzen op het optimaliseren van de beschikbare capaciteit van
het netwerk, het slim(mer) met elkaar verbinden van de infrastructuur­
netwerken en een betere spreiding over de dag in het gebruik van de
netwerken. Met instandhouden en ontwikkelen wordt het hoofdwegennet
en de direct omgeving op orde gehouden, zodat de primaire functie
gewaarborgd is. Het basiskwaliteitsniveau (BKN) van het hoofdwegennet
is daarbĳ een belangrĳk uitgangspunt om ervoor te zorgen dat we nu en
in de toekomst kunnen beschikken over een robuust mobiliteitsnetwerk
met voorzieningen passend bĳ de verschillende functies hiervan. Digitali­
sering en automatisering verandert de manier waarop we ons verplaatsen.
Technologische ontwikkelingen van en rond het voertuig dragen bĳ aan
de veiligheid op de weg. Digitale toepassingen kunnen daarnaast zorgen
voor het efficiënter benutten van het wegennet. Specifiek voor de auto, is in
de ontwikkelagenda Toekomstperspectief Automobiliteit (TAM) de ambitie
uiteen gezet om te zorgen dat automobiliteit blĳvend kan bĳdragen dat de
reiziger veilig, snel en betrouwbaar van deur tot deur kan reizen. Onderdeel
hiervan is in te zetten op een verantwoorde invoering van geautomatiseerd
vervoer en het beschikbaar maken en uitwisselen van mobiliteitsdata.
Subdoelstellingen
Rĳkswaterstaat beheert het netwerk van de hoofdwegen en dat geldt ook
voor de viaducten, tunnels, bruggen, ecoducten en aquaducten. Deze
zogenoemde kunstwerken zorgen ervoor dat de verschillende ‘stromen’
(water, verkeer, mensen en dieren) elkaar niet in de weg zitten. In
onderstaand figuur is de omvang van het netwerk inclusief de kunstwerken
in beeld gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

64

Figuur 6 Areaal hoofdwegennet

Bron: Rĳkswaterstaat Jaarbericht 2022 (www.magazinesrĳkswaterstaat.nl)
Met 3.078 km snelweg11, 1.612 km aan op- en afritten en verbindingswegen
en de vele bruggen, viaducten en tunnels kent Nederland een stevig hoofd­
wegennet. Voor het instandhouden en ontwikkelen van het netwerk zĳn
twee subdoelstellingen geformuleerd.
Subdoelstelling 1: Het op peil houden van de kwaliteit van het
bestaande hoofdwegennet.
Om dit doel te bereiken wordt ingezet op het behouden van de huidige
functie van de infrastructuur door middel van exploitatie, onderhoud en
vernieuwing. Hiertoe is het basiskwaliteitsniveau (BKN) ontwikkeld. Met
het BKN wordt toegewerkt naar een stabiel en langjarig onderhoudsniveau
met een kwaliteit waar de gebruiker op kan rekenen. Voor de instandhou­
dingswerkzaamheden krĳgt Rĳkswaterstaat één integrale 8-jarige opdracht,
waarbĳ afspraken zĳn gemaakt over de uit te voeren werkzaamheden
en de prestaties met daarbĳ horende (streef)waarden. De prestaties
van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in indicatoren. Het
vernieuwingsprogramma (programma Vervanging en Renovatie) kent een
technische aanleiding, namelĳk het einde van de technische levensduur van
onderdelen en objecten in het hoofdwegennet. Door het vernieuwen van
objecten en onderdelen worden de beschikbaarheid en veiligheid van de
netwerken op lange termĳn geborgd. Onder de kwaliteit van het hoofdwe­
gennet valt tevens een gezonde en prettige omgeving. Het verkeer op onze
snelwegen brengt zowel luchtverontreinigende stoffen als geluidhinder met
zich mee. We werken er daarom aan om de lucht zo schoon mogelĳk te
houden en de geluidshinder tegen te gaan. Zie hiertoe ook artikel 20 van
deze begroting.
Via de Beleidsbegroting XII worden in 2024 onder andere opdrachten
verstrekt aan Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV) om onder mandaat
besluiten te nemen met betrekking tot wĳziging van geluidproductiepla­
fonds (GPP’s) op verzoek van beheerder of gemeente en het vaststellen

11

Rĳkswaterstaat beheert de meeste snelwegen (A-wegen), maar ook een aantal autowegen (Nwegen). De totale Hoofdrĳbaan lengte in 2022 bedraagt 5.846 km.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

65

van saneringsplannen in het kader van het Meerjarenprogramma Geluids­
anering (MJPG) wordt bĳgedragen aan de doelstelling van het mobiliteits­
beleid om naast bereikbaarheid ook het verbeteren van de leefbaarheid op
het gebied van de geluidsbeheersing na te streven. Zie hiertoe ook artikel
20 van deze begroting.
Daarnaast wordt aan Rĳkswaterstaat een bĳdrage verstrekt in het kader
van beleidsondersteuning en advies. Met deze bĳdrage wordt o.a. de
governance en het toezicht (op de dataknooppunten) voor het Digitaal
Stelsel Mobiliteitsdata ontworpen (Kamerbrief over Digitaal Stelsel Mobili­
teitsdata | Kamerstuk | Rĳksoverheid.nl). Rĳkswaterstaat ontvangt tevens
via artikel 12 van het Mobiliteitsfonds de bĳdrage voor de uitvoering van
de instandhoudingsopgave van het hoofdwegennet. Zie hiervoor de extra­
comptabele verwĳzigngen op dit artikel.
Subdoelstelling 2: Ontwikkeling van de functionaliteiten van het areaal van
het Hoofdwegennet
Daar waar het bĳ instandhouding gaat het om het behouden van de huidige
functie van de infrastructuur richt de ontwikkeling van het areaal zich
op de toevoeging van functies of op aanleg van nieuwe of uitbreiding
van bestaande infrastructuur. In het Meerjarenprogramma Infrastructuur,
Ruimte en Transport (MIRT) zĳn onder andere de Rĳksprojecten en Rĳkspro­
gramma’s opgenomen, waarmee wordt gewerkt aan de bereikbaarheid,
veiligheid en ruimtelĳke inrichting van Nederland. De rĳksinvesteringen
in het MIRT op het hoofdwegennet worden (hoofdzakelĳk) bekostigd uit
het Mobiliteitsfonds.
Via de Beleidsbegroting HXII worden opdrachten verstrekt aan Rĳkswater­
staat voor beleidsondersteuning en advies op het gebied van Rĳkswegen.
Deze opdrachten zĳn bedoeld voor o.a. de inzet voor MIRT-onderzoek
en -verkenningen alsmede de beleidsimplementatie en -ondersteuning.
Rĳkswaterstaat ontvangt tevens via artikel 12 van het Mobiliteitsfonds de
bĳdrage voor de ontwikkeling van het hoofdwegennet. Zie hiervoor de
extracomptabele verwĳzigngen op dit artikel.
Meetbare gegevens
Rapportage Rĳkswegennet
Het beleid samenhangend met deze doelstelling is onderdeel van het
nationale wegbeleid. In aanvulling op de meetbare gegevens zoals
hieronder in deze begroting opgenomen brengt Rĳkswaterstaat elke
4 maanden de Rapportage Rĳkswegennet uit. In de rapportage wordt
feitelĳke informatie weergegeven over het gebruik van het Rĳkswegennet,
de filezwaarte, de filetop-10 en het reistĳdverlies Rapportage Rĳkswegennet
| Rĳkswaterstaat. De data uit de rapportage kan aanleiding zĳn om het beleid
bĳ te sturen.
Instandhouding
De prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in
indicatoren. Over de indicatoren met daarbĳ horende (streef)waarden zĳn
met Rĳkswaterstaat onderstaande prestatieafspraken gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

66

Tabel 28 Prestatie-indicatoren Instandhouding Hoofdwegennet
Streefwaarde

Realisatie 2022

Realisatie 2021

Technische beschikbaarheid van de weg

90%

98%

99%

Files door Werk in Uitvoering als gevolg van aanleg en gepland onderhoud

10%

3%

7%
94%

Levering verkeersgegevens:
– Beschikbaarheid data voor derden

90%

93%

– Actualiteit data voor derden

95%

100%

96%

99,70%

99,70%

99,80%

95%

99%

99%

Voldoen aan norm voor verhardingen
Voldoen aan norm voor gladheidbestrĳding

Bron: RWS, 2023
Toelichting
In 2023 zĳn afspraken gemaakt over het Basiskwaliteitsniveau waar de
netwerken aan moeten voldoen. Deze afspraken moeten nog worden
vertaald naar prestatieafspraken voor de komende jaren. Voor het hoofdwe­
gennet wordt vooruitlopend daarop in afwachting daarvan nog uitgegaan
van de prestatieafspraken vanuit de SLA 2022-2023.
In de instandhoudingsbĳlage in het Mobiliteitsfonds is een integraal
overzicht van de prestatieindicatoren en het uitgesteld onderhoud met
betrekking tot het hoofdwegennet opgenomen.
Ontwikkeling areaal
Om een betrouwbaar netwerk te realiseren en de verwachte verkeersgroei
te faciliteren, worden infrastructuurprojecten voorbereid en uitgevoerd.
Zo wordt bereikt dat de noodzakelĳke wegcapaciteit beschikbaar is en
komt. Daarbĳ wordt rekening gehouden met de kaders van veiligheid en
leefbaarheid. Door een samenspel aan factoren (zie onder) zal het aantal
mĳlpalen in 2024 zeer beperkt zĳn:
Tabel 29 Mĳlpalen ontwikkeling Hoofdwegennet
Aanleg
Planning en Studies

Categorie

Project

Openstelling

A24 Blankenburgverbinding

Openstelling

Rĳnlandroute

Geen (ontwerp) tracébesluiten voorzien

Toelichting
Het Ministerie van IenW kampt met een samenspel van drie opgaven die
de aanleg van projecten bemoeilĳken: stikstof, maakcapaciteit en financiën.
Om die reden is IenW genoodzaakt scherpe keuzes te maken en te focussen
op wat wel kan. Daarom worden ten eerste budgetten geschoven van
aanlegprojecten naar instandhouding. Daarnaast zal de focus liggen op het
projecten die al in realisatie of anderszins vergevorderd zĳn en die waar
de stikstof- en financiële problemen een beperkte omvang hebben. Voor
een nadere toelichting op de stand van zaken voor het lopende programma
wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen op artikel 12 van
het Mobiliteitsfonds en naar het MIRT Projectenoverzicht 2024.
Lucht en geluid
De inzet is gericht op het voorkomen dat nieuwe knelpunten ontstaan.
Hieronder is het aantal overschrĳdingen van de grenswaarden langs het
hoofdwegennet opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

67

De genoemde getallen voor geluid betreffen het aantal objecten (met name
woningen) met een geluidbelasting op de gevel boven de maximale waarde
van 65dB, waarvoor nog een geluidssaneringsplan moet worden opgesteld.
Tabel 30 Lokale luchtkwaliteit NO2 en geluidsknelpunten langs hoofdwegen waarvoor nog een saneringsplan moet
worden opgesteld
2018

Lokale luchtkwaliteit NO2
Geluidsknelpunten langs rĳkswegen
waarvoor nog een saneringsplan moet
worden vastgesteld

0

5.500

2019

0

5.450

2020

0

5.400

2021

Streefwaarde
2022 peildatum

0

0 knelpunten
langs
n.n.b. rĳkswegen

2.350

150
knelpunten in
150 2023

Bron lokale luchtkwaliteit NO2: Monitoringsrapportage NSL 2022. Bron geluidsknelpunten: Rĳkswaterstaat, 2022
Toelichting
1. Lucht: Uit de 13e monitoringsrapportage NSL over 2021 blĳkt dat,
net als in de vorige monitoringsronde, overal in Nederland aan de
grenswaarden voor NO2 en PM2,5 wordt voldaan. De verwachting is
dat Nederland aan deze grenswaarden zal blĳven voldoen, zoals de
prognoses voor 2030 laten zien. Voor PM10 geldt dat in 2021 overal in
Nederland wordt voldaan aan de PM10 jaarnorm. De etmaalnorm voor
PM10 wordt in enkele gebieden met intensieve veehouderĳ lokaal nog
overschreden.» Dit betekent dat in de betreffende tabel voor luchtkwa­
liteit langs het hoofdwegennet de streefwaarde op 0 kan blĳven staan.
De cĳfers over 2022 worden medio december 2023 gepubliceerd in de
14e Monitoringsrapportage NSL en zullen worden opgenomen in het
IenW jaarverslag 2023.
2. Geluid: De peildatum van 2023 betreft de uiterste datum voor het
opstellen van een saneringsplan. In deze context is sprake van
nul knelpunten als voor alle saneringsobjecten een saneringsplan is
opgesteld. De termĳn voor de uitvoering van de saneringsmaatregelen
wordt in de saneringsplannen vastgelegd en zoveel mogelĳk gecombi­
neerd met reguliere vervanging van het wegdek en eventuele wegaan­
passingen.
Specifieke doelstelling 2: Elk slachtoffer in het verkeer moet
worden voorkomen
Motivering
Verkeersveiligheid is van groot maatschappelĳk belang. Het raakt ons
allemaal, elke dag. Iedere verkeersdeelnemer moet veilig op zĳn
bestemming komen. De ambitie is nul verkeersslachtoffers in 2050 door
samen met verschillende overheden en maatschappelĳke partners zoveel
mogelĳk risico’s weg te nemen, vanuit een integrale visie op voertuig,
gedrag en infrastructuur.
Subdoelstellingen
De basis voor ons beleid is het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030
(hierna: SPV). De kern van het SPV is een risico-gestuurde aanpak: deze
aanpak is erop gericht ongevallen te voorkomen door dáár maatregelen te
treffen waar de risico’s het grootst zĳn en deze het meeste effect hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

68

Subdoelstelling 1: Structurele verbetering van de verkeersveiligheid op
de weg
Om slachtoffers in het verkeer te voorkomen wordt ingezet op het
structureel verbeteren van de verkeersveiligheid op het wegennet. Hierbĳ
wordt ingezet op het verbeteren van de veiligheid van de infrastructuur,
het beschermen van risicogroepen, het verbeteren van de veiligheid van
voertuigen en het stimuleren van veilig gedrag in het verkeer.
Helaas is er met 737 verkeersdoden sprake van een forse stĳging t.o.v.
het voorgaande jaar (582 verkeersdoden), en het aantal ligt ook hoger dan
de periode vóór COVID. Deze stĳging onderstreept opnieuw de noodzaak
om extra in te zetten op verkeersveiligheid. Daarom wordt ingezet op de
veiligheid van Rĳkswegen via onder meer het programma Meer Veilig
en via de € 200 miljoen uit het coalitieakkoord voor het verbeteren
van de verkeersveiligheid op Rĳks-N-wegen. Met lokale overheden wordt
via de Investeringsimpuls verkeersveiligheid (€ 500 miljoen) fors geïnves­
teerd in de veiligheid op het lokale wegennet. Ook ondersteunt het
ministerie gemeenten bĳ het veilig maken van de schoolomgeving.
Met oog op het hoge aantal verkeersslachtoffers onder fietsers wordt
gewerkt aan een meerjarenplan fietsveiligheid dat eind 2023 aan de Kamer
wordt aangeboden.
Meetbare gegevens
Indicatoren risicogestuurde aanpak
De essentie van de risicogestuurde aanpak is dat beleid wordt gericht op
het in beeld brengen en aanpakken van situaties waar er sprake is van
gevaarlĳke omstandigheden. De indicatoren hiervoor staan bekend als
‘Safety Performance Indicators’, kortweg SPI’s. Deze zĳn op dit moment nog
in ontwikkeling. De definities van deze SPI’s zĳn weliswaar al uitgewerkt
en een deel van de benodigde data is al landelĳk beschikbaar voor
wegbeheerders. Het streven is om in 2025 alle benodigde data landelĳk
beschikbaar te kunnen stellen, op een structurele, geschikte en uniforme
wĳze. Daarnaast zal alle informatie met betrekking tot de SPI’s worden
getoond in een dashboard dat momenteel wordt ontwikkeld door het
Kennisnetwerk SPV. De Stichting Wetenschappelĳk Onderzoek Verkeersvei­
ligheid (SWOV) levert al een overzicht van de ontwikkelingen rondom de
SPI’s, de beschikbare metingen daarvan en de maatregelen die daaruit
voortvloeien ter verbetering van de verkeersveiligheid. De SWOV zal in
de komende jaren over steeds meer data van SPI’s beschikken en die dus
kunnen duiden in de jaarlĳkse «Staat van de Verkeersveiligheid».
Indicator 1: Ontwikkeling aantal verkeerslachtoffers
In onderstaande tabel is de ontwikkeling van het aantal verkeersslachtoffers
opgenomen. De ambitie uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid is om
naar nul verkeersslachtoffers te gaan in 2050. De Stichting Wetenschappelĳk
Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) is gevraagd of een halvering van het
aantal slachtoffers in 2030 mogelĳk is. Hoewel een halvering volgens SWOV
te ambitieus is, wordt in samenwerking met maatschappelĳke partĳen en
medeoverheden gewerkt aan een lĳst met concrete maatregelen waarmee
de huidige trend gekeerd kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

69

Tabel 31 Ontwikkeling aantal verkeersslachtoffers
Basiswaarde 2002

2018

2019

2020

2021

2022

Aantal verkeersdoden

1.066

678

661

610

582

737

Ernstig verkeersgewonden
(volgens oude meetmethode)

16.100

21.700

21.400

19.700

‒

‒

6.800

6.900

6.500

6.800

n.b.

Ernstig verkeersgewonden
(volgens nieuwe meetmethode)

Bron: Staat van de verkeersveiligheid, 2022
Toelichting
Op 18 april 2023 maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekend
dat er 737 mensen in het verkeer om het leven kwamen in 2022. Dat zĳn 155
verkeersdoden meer dan in 2021 toen er 582 verkeersdoden waren. Na drie
opeenvolgende jaren van afname van het aantal verkeersdoden is er sprake
van een forse stĳging en ligt het aantal hoger dan in de periode vóór COVID.
De meeste fatale slachtoffers, 291, betreffen bestuurders van een fiets
(elektrische fiets en conventionele fiets), gevolgd door 225 automobilisten
en 57 voetgangers. Het CBS constateert ook dat bĳ fietsers sprake is van een
toename van verkeersdoden door een aanrĳding met een ander voertuig.
Naast deze fatale slachtoffers vielen er ook ziekenhuisgewonden. In de Staat
van de Verkeersveiligheid heeft de Stichting Wetenschappelĳk Onderzoek
Verkeersveiligheid (SWOV) het aantal ernstig verkeersgewonden12 voor
2021 vastgesteld op 6.800. De cĳfers van ernstig verkeersgewonden liggen
in 2021 op hetzelfde niveau als in 2020. De cĳfers over 2022 worden dit
najaar gepubliceerd.
Specifieke doelstelling 3: Werken aan een mobiliteitssector zonder uitstoot
in 2050.
Motivering
We werken in Nederland toe naar een mobiliteitssector zonder uitstoot
in 2050. Om uiterlĳk in 2050 klimaatneutraal te zĳn, heeft het kabinet
het doel om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten dan in 1990. Daarom
streven we naar slimmer, anders en schoner reizen van personen en
vervoer van goederen. We zetten daarbĳ in op slimmer, anders en
schoner reizen. Bĳ personen- en bestelauto’s is zero-emissie voor steeds
meer gebruikers een aantrekkelĳker alternatief. Voor zwaardere vormen
van vervoer zetten we in op verbetering van de efficiency, verandering
naar duurzame modaliteit en duurzame transportmiddelen door over te
stappen naar zero-emissie voertuigen en inzet van hernieuwbare energie­
dragers zoals biobrandstoffen. Daarnaast werken we in Europees verband
aan normering van emissie van voertuigen door voertuigproducenten.
Belangrĳke randvoorwaarde voor de transitie is de beschikbaarheid van
voldoende duurzame energiedragers, zoals hernieuwbare elektriciteit,
biobrandstoffen en hernieuwbare waterstof, en de bĳbehorende tank- en
laadinfra structuur.
Subdoelstellingen
Het duurzame mobiliteitsbeleid is gebaseerd op vĳf pĳlers:
12

Een ernstig verkeersgewonde is in Nederland na 2020 gedefinieerd als een slachtoffer dat als
gevolg van een verkeersongeval opgenomen wordt in een ziekenhuis met een letselernst van
MAIS3+ en daaraan niet binnen 30 dagen overlĳdt. Ook internationaal en in de medische wereld
wordt een dergelĳke definitie aangehouden voor (verkeers)slachtoffers met ernstig letsel. In de
oude definitie tot en met 2020 werden ook de «matig ernstig verkeersgewonden» meegenomen
met een letselernst van MAIS2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

70

1.
2.
3.
4.
5.

Actieve mobiliteit
Vergroenen reisgedrag
Elektrische personenauto’s
Verduurzaming logistiek
Hernieuwbare brandstoffen

Aan de hand van deze pĳlers zĳn vĳf subdoelstellingen geformuleerd.
Subdoelstelling 1: Verhogen van het aantal fietskilometers
Wanneer meer mensen op de fiets stappen, draagt dit bĳ aan de doelstelling
van een mobiliteitssector zonder uitstoot in 2050. Daarvoor stimuleren we
lopen en fietsen door de fietsinfrastructuur te verbeteren of via gedragssti­
mulering via het platform Kies de Fiets en de Fietsambassadeurs. In de
huidige kabinetsperiode streven we naar een toename van 100.000 meer
fietsforensen in 2025 ten opzichte van. De doelstelling van het aantal extra
fietsforenzen wordt gemonitord met behulp van een representatief panel
waarvan het mobiliteitsgedrag continue gevolgd wordt. De inzet vanuit
IenW op het stimuleren van fietsen en lopen draagt bĳ aan de gezamenlĳke
streven van het Rĳk en de decentrale overheden zoals verwoord in het
Nationaal Toekomstbeeld Fiets 2040 (Kamerstukken II, 2021/22, 31 305, nr.
362) om in 2027 20% meer fietskilometers te behalen dan in 2017.
Subdoelstelling 2: Verminderen CO2-uitstoot personenmobiliteit voor werk
en privé door slimmer, anders en schoner te reizen
Nog steeds worden de meeste reizigerskilometers met de fossiele auto
gemaakt. Dat geldt voor alle reismotieven. Zo werd de auto in 2019 voor
68% van alle werkgebonden reizigerskilometers gebruikt, en voor 71%
van alle recreatieve kilometers (CBS, ODIN, 2019). Er valt dus voldoende
CO2-winst te behalen met het vergroenen van de personenmobiliteit voor
verschillende reismotieven. Het inzetten op slimmer, anders en schoner
reizen voor alle reismotieven vermindert de CO2-uitstoot van de perso­
nenmobiliteit. Het beleid richt zich daarbĳ op gedragsveranderingen van
specifieke doelgroepen die nu nog niet of onvoldoende bereikt worden en
randvoorwaardelĳke investeringen voor het versnellen en verbinden van
bestaande maatregelen. Voor het totale pakket van maatregelen wordt de
bĳdrage aan de CO2-uitstoot periodiek in kaart gebracht.
Subdoelstelling 3: Een emissievrĳ wagenpark personenauto’s in 2050 met
als ĳkpunt dat in 2030 alle nieuwe personenauto’s emissieloos zĳn
Personenauto’s veroorzaken de helft van alle CO2-uitstoot van mobiliteit.
In het Coalitieakkoord is de ambitie uit het Klimaatakkoord bevestigd om
te streven naar enkel emissievrĳe nieuwverkoop van auto’s in Nederland
in 2030. Personenauto’s hebben een gemiddelde levensduur van ca.
20 jaar. Daarom is de aanpak van de verduurzaming van personenauto’s
gericht op het doel dat in 2030 100% van de nieuwverkopen emissieloos
is. Hiermee wordt geborgd dat in 2050 een mobiliteitssector zonder
uitstoot gerealiseerd kan worden. Het beleid richt zich op normering,
beprĳzing en stimulering. Vanuit de beleidsbegroting XII is een subsidie­
regeling opgenomen voor de aanschaf of lease van nieuwe en gebruikte
personenauto’s in de Subsidieregeling Emissieloze Personenauto’s Particu­
lieren (SEPP)
Om de groei van elektrisch personenvervoer te kunnen faciliteren wordt
gestuurd op een landelĳk dekkend laadnetwerk. Afhankelĳk van de ingroei
van het aantal EV’’s en de (technologische) ontwikkeling van voertuigen
en batterĳen zĳn er in 2030 naar huidige verwachting circa 1,7 miljoen
laadpunten nodig in Nederland. Voor de publieke ruimte gaat het dan om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

71

400.000 laadpunten, dat zĳn 200.000 laadpalen. Vanuit het Klimaatfonds zĳn
middelen op de beleidsbegroting XII beschikbaar gesteld voor de realisatie
van deze infrastructuur als onderdeel van de energietransitie.
Subdoelstelling 4: Een emissievrĳe transportsector in 2050 met als ĳkpunt
in 2030 dat 250.000 bestelauto’s en 16.000 vrachtauto’s emissieloos zĳn
De aanpak van de verduurzaming van bestel- en vrachtauto’s richt zich
op een emissievrĳe transportsector in 2050. Als ĳkpunt geldt dat er in
2025 50.000 bestelauto’s en 1.000 vrachtauto’s zero-emissie zĳn en dat
uiterlĳk in 2030 16.000 emissievrĳe vrachtauto’s en 250.000 emissievrĳe
bestelauto’s in Nederland geregistreerd staan. In Europees verband wordt
ingezet op ambitieuze emissienormen voor nieuwe zware bedrĳfsvoer­
tuigen. Vanaf 2025 zĳn alle nieuwe bussen voor het openbaar vervoer
zero-emissie. Daarnaast geldt er voor 2025 een ĳkpunt van tenminste 2.350
zero-emissie bussen. In 2030 moeten alle 5.400 bussen voor het openbaar
vervoer zero-emissie zĳn. Om de ingroei van emissieloze bestelauto’s en
vrachtauto’s tot stand te brengen wordt vanuit de beleidsbegroting XII de
subsidieregeling emissieloze bedrĳfsauto’s (SEBA) en de regeling aanschaf­
subsidie trucks (AanZET) verstrekt. Via de Subsidieregeling Schoon en
Emissieloos Bouwmaterieel (SSEB) wordt de bouwsector gestimuleerd om
hun werktuigen, vaartuigen en voertuigen te verduurzamen. Ook wordt
ingezet op de invoering van zero-emissie zones voor stadslogistiek. Tevens
wordt er gewerkt aan alternatief goederenvervoer via spoor, emissievrĳe
binnenvaart en buisleidingen (modal shift).
Subdoelstelling 5: In 2050 alle fossiele brandstoffen vervangen door
hernieuwbare brandstoffen met als ĳkpunt in 2030: 28% hernieuwbare
brandstoffen om de CO2 uitstoot in de keten terug te dringen.
De overstap naar hernieuwbare energiedragers zĳn van groot belang om
wegtransport te verduurzamen. Het eindbeeld is zero-emissie, door de inzet
van batterĳ-elektrisch en waterstof-elektrisch. Voor de komende decennia is
een steeds groter aandeel biobrandstoffen – in met name het zwaar vervoer
– een kostenefficiënte manier om CO2 te reduceren. Dit wordt gedaan
via een Europese verplichting om een toenemend aandeel hernieuwbare
brandstoffen in te zetten in transport; oplopend van 17,9% in 2022 naar
28,0% in 2030. Dit is de jaarverplichting die betrekking heeft op met
name benzine en diesel die zĳn geleverd in Nederland. Daarmee worden
minder fossiele brandstoffen verbruikt en wordt de CO2-uitstoot verlaagd.
De NEa rapporteert hier jaarlĳks over. Daarnaast wordt vanaf 2024 extra
ingezet op het stimuleren van waterstof in mobiliteit. Vanuit de Europese
verordening AFIR wordt verplicht gesteld een basisinfrastructuur voor
waterstof te hebben. In een nieuwe subsidieregeling wordt de aanschaf
van waterstofvoertuigen en de ontwikkeling van waterstoftankstations aan
elkaar gekoppeld. De inzet is daarnaast gericht op het reduceren van de
uitstoot van de emissies van het huidige wagenpark door o.a. beleid op te
stellen gericht op handhaving van de uitstoot van voertuigen.
Meetbare gegevens
Dashboard klimaatbeleid
Het beleid samenhangend met deze doelstelling is onderdeel van het
nationale klimaatbeleid. De voortgang van dit beleid en de ontwikkeling
van de broeikasgasemissies in Nederland per sector wordt bĳgehouden
op het Dashboard Klimaatbeleid. In aanvulling op de meetbare gegevens
zoals hieronder in deze begroting opgenomen is actuele informatie over
de ontwikkelingen op de subdoelstellingen beschikbaar op dit dashboard
Mosaic - Mobiliteit (dashboardklimaatbeleid.nl)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

72

Indicator: Uitstoot CO2 in mobiliteitssector
Voor 2030 zĳn in het kabinet indicatief restemissies per sector overeenge­
komen. Voor de mobiliteitssector is dit vertaald in een indicatieve nationale
uitstoot in 2030 van 23,7 megaton (streefwaarde). Ten opzichte van het
ĳkjaar 1990 (32,2 Mton) betekent dit ruim een kwart minder uitstoot. In
onderstaande tabel is de ontwikkeling van de CO2 uitstoot van de mobili­
teitssector weergegeven.
Figuur 7 Emissie broeikasgassen door mobiliteit

Bron: Emissieregistratie (realisatie); KEV-raming 2022
Toelichting
Het wegverkeer is verantwoordelĳk voor circa 85 procent van de uitstoot
van broeikasgassen door de binnenlandse mobiliteit. Daarbinnen is het
personenautoverkeer de grootste emissiebron, met een aandeel van circa
45 tot 50 procent in het totaal. Het bestelautoverkeer is goed voor circa 10 tot
12 procent van de totale emissies en vrachtauto’s nemen circa 24 procent
voor hun rekening. Bussen, motorfietsen en bromfietsen veroorzaken in
totaal circa 3 procent van de uitstoot. Deze aandelen veranderen maar
beperkt richting 2030.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel wegen en verkeersveiligheid.
Beleidsdoorlichting artikel 14
Op 21 oktober 2022 is de beleidsdoorlichting van artikel 14 Wegen en
Verkeersveiligheid aangekondigd (Kamerstukken II, 2022/23, 32 861, nr.
76). De afronding van de beleidsdoorlichting staat geprogrammeerd voor
2023. Het resultaat van de beleidsdoorlichting en de bevindingen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

73

de onafhankelĳk deskundige worden in de tweede helft van 2023 aan
de Tweede Kamer, voorzien van een beleidsreactie, aangeboden. De
uitkomsten van de beleidsdoorlichting kunnen aanleiding zĳn om de in
voorliggende begroting geformuleerde specifieke doelen en/of subdoelstel­
lingen aan te passen inclusief bĳbehorende meetbare gegevens.
Lucht en geluid
De onderwerpen Lucht en Geluid zĳn geen onderdeel van de beleidsdoor­
lichting. Voor Geluid heeft een afzonderlĳke beleidsdoorlichting plaatsge­
vonden. Het eindrapport van deze doorlichting is op 3 februari 2023 aan
de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2022/23, 32 861, nr. 78).
Voor het onderwerp Lucht heeft de Kamer in 2019 de rapportage van de
beleidsdoorlichting over het Nationaal Samenwerkingsprogramma Lucht
ontvangen (Kamerstukken II, 2018/19, 30 175, nr. 338).
Mobiliteitsvisie 2050
Op 17 maart 2023 is de Hoofdlĳnennotitie Mobiliteitsvisie aan de Tweede
Kamer aangeboden ((Kamerstukken II, 2022/23, 31 305, nr. 388). De
Hoofdlĳnennotitie Mobiliteitsvisie 2050 bouwt voort op de afspraken over
bereikbaarheid in het Coalitieakkoord en verbindt de deelvisies voor de
deeldomeinen van mobiliteit, zoals Toekomstperspectief Automobiliteit,
Toekomstbeeld Openbaar Vervoer, Toekomstbeeld Fiets, Goederenvervoer­
agenda, Luchtvaartnota 2020-2050 en de Visie duurzame energiedragers in
mobiliteit. De Hoofdlĳnennotitie vormt de paraplu over deze deelvisies en
zet een strategische koers uit in de vorm van richtinggevende principes voor
het toekomstige beleid. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de
paragraaf toekomstbestendigheid, zoals opgenomen in de beleidsagenda
van deze begroting.
Stint
Naar aanleiding van het tragische ongeval met een Stint in Oss heeft
de toenmalige minister van IenW, na eerste verkennende onderzoeken,
besloten om de aanwĳzing van de Stint als bĳzondere bromfiets per direct te
schorsen. Voor de gebruikers van de Stint, voornamelĳk kinderdagopvang­
bedrĳven, leidde dit tot schade vanwege de plotselinge waardevermin­
dering van de voertuigen en de aanpassingen in de bedrĳfsvoering. Hoewel
de kinderopvangsector en het ministerie van IenW in goed overleg tot een
convenant met afspraken kwamen over randvoorwaarden voor het veilig
gebruik van een nieuw toe te laten Stint[1], bestond er nog het geschil over
de rechtmatigheid van de besluiten van de minister om de aanwĳzing van de
Stint te schorsen en in te trekken. De Staat gedeeltelĳk aansprakelĳk gesteld
voor de aanwĳzing van de Stint. In overleg met de vertegenwoordigers van
de kinderopvangsector is een voorstel voor compensatie voor gebruikers
van de Stint overeengekomen waarmee iedere gebruiker die op 2 oktober
2018 beschikte over een Stint in aanmerking komt. Er is uitgegaan van
de wĳze van afwikkeling van schade bĳ verkeersongevallen, waarbĳ een
voertuig ‘total-loss’ is na een ‘van buiten komend onheil’. De verwachting is
dat de beleidsregel in 2023 definitief wordt vastgesteld. Vervolgens wordt
het voor gebruikers mogelĳk om in een periode van twee maanden een
aanvraag voor compensatie in te dienen. Na het sluiten van die periode
worden de compensatiebeschikkingen vastgesteld en uitgekeerd. Tegen
een compensatiebeschikking staat bezwaar en beroep open.
Dutch Metropolitan Innovation
Het DMI-ecosysteem voor mobiliteitsvernieuwing en slimme, duurzame
verstedelĳking (voorheen DEMS) zet in op een digitale koppeling tussen
mobiliteit, ruimte en verduurzaming met als doel om een stevige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

74

basis leggen voor slimme en duurzame verstedelĳking en mobiliteit in
Nederland. Een goede uitwisseling in de data-infrastructuur met uniforme
technische en organisatorische afspraken voor meerdere toepassingen
in verschillende domeinen zorgt voor volledige publiek-private samen­
werking. Deze samenwerking richt zich op innovatieve oplossingen voor
de veelheid aan duurzaamheidsopgaven in onze steden. DMI biedt ook
kansen voor marktpartĳen om nieuwe producten en verdienmodellen op
de digitale infrastructuur aan te bieden. Voor het NGF-project Dutch Metro­
politan Innovations wordt in totaal € 85,0 miljoen beschikbaar gesteld via
de beleidsbegroting XII. Dit project heeft als doel bĳ te dragen aan het
realiseren van een digitale infrastructuur voor het delen en gebruiken van
data. Een deel van de totale NGF-bĳdrage (€ 6,7 miljoen) voor DMI is
overgeboekt aan de begroting van BZK voor het deelproject Bouwen aan
Digital Twins.
Klimaatakkoord
In het klimaatakkoord en in het verlengde daarvan in het huidige Coali­
tieakkoord is tot doel gesteld om de uitstoot van broeikasgassen in
Nederland terug te dringen met 55% ten opzichte van 1990. Op 26 april
2023 heeft het kabinet besloten om aanvullende maatregelen te treffen
om te kunnen voldoen aan de kabinetsdoelstelling dat de CO2-uitstoot in
2030 met tenminste 55% is gereduceerd ten opzichte van 1990. Voor de
mobiliteitssector wordt hiermee een reductie beoogd van 4 Mton en wordt
ruim 1,4 miljard geïnvesteerd.
Vĳfde pĳler
In het coalitieakkoord is € 265 miljoen uitgetrokken voor het vergroenen
van het reisgedrag. Hiervoor is in het duurzaam mobiliteitsbeleid een vĳfde
pĳler toegevoegd.
Basiskwaliteitsniveau netwerken
Het Ministerie van IenW kampt met een samenspel van drie opgaven die
de aanleg van projecten bemoeilĳken: stikstof, maakcapaciteit en financiën.
Om die reden is IenW genoodzaakt scherpe keuzes te maken en te focussen
op wat wel kan. Daarom wordt in deze kabinetsperiode een beweging
gemaakt van aanleg naar instandhouding. Met het Coalitieakkoord heeft
het kabinet extra middelen vrĳgemaakt voor instandhouding van de Rĳksin­
frastructuur. Hiermee werken we aan de grootste onderhoudsopgave van
onze infrastructuur ooit. De komende jaren zetten we maximaal in op
behoud van onze wegen, vaarwegen en waterwerken voor meer zekerheid
voor gebruikers, marktpartĳen en uitvoerders. Zelfs met de aanvullende
middelen en capaciteit kunnen we niet al onze ambities nu realiseren. De
groei van het productievolume is afhankelĳk van beschikbare mensen en
middelen. We moeten dus ook nog inhoudelĳke keuzes maken. Het Basis­
kwaliteitsniveau van de netwerken van Rĳkswaterstaat geeft aan waar een
weg, vaarweg of waterwerk in de basis aan moet voldoen om gebruikers
en belanghebbenden goed te kunnen blĳven bedienen. De realiteit dwingt
ons ook tot een vervangings- en renovatieprogramma dat bescheidener is
dan we op basis van het prognoserapport Vervanging en Renovatie idealiter
zouden hanteren. Hierbĳ wordt gezocht naar de balans tussen wat nodig is
en wat maakbaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

75

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 32 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 14 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

266.980

526.319

388.768

360.073

258.083

208.248

186.549

Uitgaven

256.264

346.544

503.006

444.426

317.982

252.243

200.911

1 Netwerk

36.333

25.118

29.251

19.542

14.250

10.691

9.553

Opdrachten

8.534

14.101

15.098

12.578

9.145

5.587

4.448

Voertuigen en Digitale infrastructuur

3.032

6.444

5.699

5.504

2.606

96

68

Wegverkeersbeleid

4.345

6.454

9.114

6.701

6.152

4.866

3.908

Overige opdrachten

1.157

1.203

285

373

387

625

472

Bĳdragen aan agentschappen

8.537

8.879

7.831

6.964

5.105

5.104

5.105

Waarvan bĳdragen aan agentschap RWS

8.120

8.073

7.831

6.964

5.105

5.104

5.105

Overige bĳdragen aan agentschappen

417

806

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan medeoverheden

15.480

764

5.814

0

0

0

0

Waarvan bĳdragen BES-eilanden

9.820

0

5.694

0

0

0

0

Waarvan bĳdragen regio MIRT

5.660

764

120

0

0

0

0

Bĳdragen aan ZBO's/RWT's

3.782

1.374

508

0

0

0

0

2 Verkeersveiligheid

20.053

24.974

52.208

16.443

17.003

16.739

16.778

Opdrachten

5.298

6.591

3.999

4.358

5.343

5.189

5.228

Verkeersveiligheid

5.298

6.308

3.999

4.358

5.343

5.189

5.228

0

283

0

0

0

0

0

Subsidies

10.847

10.785

10.112

10.029

9.599

9.599

9.599

Stichting Wetenschappelĳk Onderzoek
Verkeersveiligheid (SWOV)

4.243

4.463

4.270

4.268

4.506

4.506

4.506

Veilig Verkeer Nederland (VVN)

3.948

4.244

4.139

4.134

4.220

4.220

4.220

Overige subsidies

2.656

2.078

1.703

1.627

873

873

873

Bĳdragen aan agentschappen

755

729

689

647

646

646

646

Bĳdragen aan (inter)nationale organisaties

30

30

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan ZBO's/RWT's

3.123

3.122

1.408

1.409

1.415

1.305

1.305

Waarvan bĳdragen aan CBR

2.500

2.287

1.408

1.409

1.415

1.305

1.305

623

835

0

0

0

0

0

(Schade)vergoedingen

0

3.717

36.000

0

0

0

0

Schaderegeling Stint

0

3.717

36.000

0

0

0

0

3 Slimme en Duurzame Mobiliteit

199.878

296.452

421.547

408.441

286.729

224.813

174.580

Opdrachten

25.093

45.419

245.865

280.472

188.960

164.998

135.865

Schaderegeling Stint

Overige bĳdragen

Duurzame energiedragers in mobiliteit

818

1.238

1.323

1.333

1.334

1.175

579

8.217

10.097

12.522

10.882

7.124

5.622

119

0

8.769

16.392

14.349

12.872

10.698

4.446

Duurzame logistiek

7.719

3.604

15.197

0

0

0

0

Programma Vergroening Reisgedrag

1.371

5.736

42.532

37.106

29.875

12.208

12.294

Programma Mobiliteit en Gebieden

462

979

995

1.004

968

961

956

0

1.672

64.294

77.344

42.329

40.221

29.341

Strategie

0

771

1.701

1.480

740

748

755

Verkeersemissies

58

845

3.279

3.083

3.162

3.163

3.163

KF: (Slimme) Laadinfrastructuur

0

4.376

31.660

77.680

89.180

88.680

82.680

Reservering Terugsluis
Vrachtwagenheffing (VWH)

0

0

55.000

55.000

0

0

0

Innovatie en Intelligente Transportsystemen
NGF-project: Dutch
Metropolitan Innovations

Reservering Klimaatakkoord

Overige opdrachten

6.448

7.332

970

1.211

1.376

1.522

1.532

Subsidies

131.753

202.352

158.996

112.625

84.991

48.837

31.737

Bronmaatregelen stikstof

28.286

57.598

36.443

64.500

54.500

34.500

24.500

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

76

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Elektrisch vervoer

79.464

127.686

113.124

44.420

28.400

13.100

6.000

Duurzame mobiliteit

22.555

14.790

7.123

1.450

0

0

0

630

1.089

1.117

1.066

1.066

625

625

Wandel en Fiets
Overige subsidies

818

1.189

1.189

1.189

1.025

612

612

Bĳdragen aan agentschappen

21.096

24.362

8.386

7.744

6.178

6.178

6.178

Bĳdragen aan agentschap NEA

4.705

5.359

6.257

5.618

4.052

4.052

4.052

Bĳdragen aan agentschap RWS

3.446

4.168

1.747

1.744

1.745

1.745

1.745

Overige bĳdragen aan agentschappen

12.945

14.835

382

382

381

381

381

Bĳdragen aan medeoverheden

20.320

24.216

8.300

7.600

6.600

4.800

800

Duurzame mobiliteit

5.547

13.500

7.300

6.600

6.600

4.800

800

Mobiliteit en Gebieden

14.773

2.062

1.000

1.000

0

0

0

KF: Slimme Laadinfra

0

8.624

0

0

0

0

0

Overige bĳdragen aan medeoverheden

0

30

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan (inter)nationale organisaties

40

103

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan ZBO's/RWT's

1.576

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

3.157

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1 Netwerk (€ 29,3 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 15,1 miljoen).
• Voertuigen en digitale infrastructuur (€ 5,7 miljoen). Dit betreft
(onderzoeks)opdrachten op het gebied van Voertuigen en Digitale
infrastructuur. Het gaat hier onder andere om zes contracten
met servers providers (Kia, TomTon, enz.) om data voor
bĳvoorbeeld aankomende nood- en hulpdiensten, waarschuwingen
voor naderende files en rode kruizen bĳ afgesloten rĳbanen te
leveren. Door middel van deze samenwerking met de zes contrac­
tanten kan Nederland bepaalde prioritaire veiligheidsinformatie bĳ
de weggebruiker in de auto krĳgen.
• Wegverkeersbeleid (€ 9,1 miljoen). Dit betreffen voornamelĳk
(onderzoeks)opdrachten van het ministerie van IenW op het gebied
van verkeers- en wegmaatregelen. Dit zĳn onder meer opdrachten
in het kader van onderzoeken naar geluid door SWUNG (vastgelegd
voor 5 jaar) en campagnes voor duurzame mobiliteit (waaronder
elektrische deelauto’s en kies de beste band). Ook betreft het uitgaven
in het kader van MaaS
• Overige opdrachten (€ 0,3 miljoen). Dit betreft uitgaven aan
diverse kleine (onderzoeks)opdrachten, onderzoeken, communicatie,
monitoring en evaluatie van gedrag- en vraagbeïnvloeding en het
meerjarenprogramma MIRT.
2. Bĳdragen aan agentschappen (€ 7,8 miljoen). De bĳdrage aan agent­
schappen op dit artikelonderdeel is volledig bestemd voor RWS en heeft
betrekking op de inzet van de kennis en kunde van RWS in het kader van
beleidsondersteuning en advies (BOA). RWS reserveert in 2024 onder
meer capaciteit voor de advisering op het stikstofdossier en voor de
besluitvorming van MIRT projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

77

3. Bĳdragen aan medeoverheden (€ 5,8 miljoen). Aan het Openbaar
Lichaam van Bonaire wordt een bĳzondere uitkering betaald voor infra­
structurele projecten. In 2022 is de eerste tranche betaald. In 2024 wordt
de tweede tranche betaald (€ 5,7 miljoen). De dekking is afkomstig
van het Mobiliteitsfonds en de uitgaven worden verantwoord op de
HXII begroting.
4. Bĳdragen aan ZBO's/RWT's (€ 0,5 miljoen). Dit betreft uitvoering­
stoetsen van de RDW. De uitvoeringstoetsen moeten de impact bepalen
van de operationalisering van UN/ECE regelgeving voor software
updates inzake goedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwagens.
Ook behelst het de uitvoeringstoets RDW op het gebied van de cyberbe­
veiligingsaspecten van voertuigen.
2 Verkeersveiligheid (€ 52,2 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 4,0 miljoen).
• Verkeersveiligheid (4,0 miljoen). Onder opdrachten vallen de
onderzoeken en activiteiten die gerelateerd zĳn aan de uitvoering van
het Landelĳk Actieprogramma Verkeersveiligheid, dat een onderdeel
vormt van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 zoals beleids­
ontwikkeling voor beginnende bestuurders (zo’n € 0,1 miljoen),
maatregelen fietsveiligheid (€ 0,4 miljoen), het verbeteren van de
verkeersveiligheid voor specifieke doelgroepen (bĳv. ouderen). Om
gedragsbeïnvloeding te bereiken wordt onder meer het Meerja­
renprogramma Campagnes Verkeersveiligheid uitgevoerd (onder
andere BOB en MONO). De uitgaven zĳn hiervoor zo’n € 1,8 miljoen.
De uitgaven hiervoor worden voor een groot deel bĳ en aan RWS
gedaan. Onder dit artikel vallen ook opdrachten (€ 0,6 miljoen)
voor rĳden onder invloed en de bĳdrage aan de Commissie
Rĳgeschiktheid van de Gezondheidsraad onder (€ 0,2 miljoen). Tot
slot wordt zo’n € 1,0 miljoen uitgegeven aan diverse verkeersvei­
ligheid (onderzoeks)opdrachten.
2. Subsidies (€ 10,1 miljoen).
• Stichting Wetenschappelĳk Onderzoek Verkeersveiligheid
(€ 4,3 miljoen) en Veilig Verkeer Nederland (€ 4,1 miljoen). Er
worden in 2024 subsidies verstrekt aan maatschappelĳke organi­
saties Veilig Verkeer Nederland (VVN) en de Stichting Wetenschap­
pelĳk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). Zĳ voeren projecten uit
en leveren maatschappelĳke producten in het kader van de verkeers­
veiligheid. Het gaat zowel om wetenschappelĳk onderzoek als om
kennisverspreiding op het gebied van verkeersveiligheid
• Overige subsidies (€ 1,7 miljoen). In 2024 worden onder andere
subsidies verstrekt aan TeamAlert (ca € 0,8 miljoen), CROW (ca
€ 0,8 miljoen) en aan de Koepel Rĳopleiding en Verkeerseducatie (ca
€ 0,1 miljoen).
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 0,7 miljoen). De bĳdrage aan agent­
schappen is volledig bestemd voor RWS en heeft betrekking op de inzet
van de kennis en kunde van RWS in het kader van beleidsondersteuning
en advies (BOA). RWS reserveert in 2024 onder meer capaciteit voor de
advisering op verschillende onderzoeken op het gebied van verkeersvei­
ligheid.
4. Bĳdragen aan ZBO's/RWT's (€ 1,4 miljoen). Dit betreft de regulier
bĳdrage aan CBR voor vorderingenonderzoek medisch en rĳvaar­
digheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

78

5. Schadevergoedingen (€ 36,0 miljoen). Dit betreft de schadevergoeding
voor het gebruik van de Stint als gevolg van een uitspraak van de
Raad van State van 22 december 2021. De schadevergoeding wordt
vastgelegd in een regeling.
3 Slimme en duurzame mobiliteit (€ 423,0 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 247,4 miljoen).
• Duurzame energiedragers in mobiliteit (€ 1,3 miljoen). De opdrachten
voor duurzame energiedragers in mobiliteit hebben voornamelĳk
betrekking op onderzoeksopdrachten voor hernieuwbare energie
(bĳvoorbeeld batterĳen en waterstof).
• Innovatie en intelligente transportsystemen (€12,5 miljoen). De
opdrachten in het kader van Innovatie en Intelligente Transportsys­
temen hebben voor het grootste deel betrekking op opdrachten die
het Rĳk centraal aangaat ten behoeve van de regio overstĳgende
uitgaven in het kader van Veilig, Slim en Duurzaam. In 2024 zal
een deel van dit budget derhalve worden overgeboekt naar de
bĳdrage medeoverheden.
• NGF: Dutch Metropolitan innovations (€ 16,4 miljoen). Met het
project Dutch Metropolitan innovations wordt ingezet op een digitale
koppeling tussen mobiliteit, ruimte en verduurzaming met als doel
om een stevige basis leggen voor slimme en duurzame verstede­
lĳking en mobiliteit in Nederland. Voor het jaar 2024 wordt hiervoor
€ 16,4 miljoen beschikbaar gesteld met als doel bĳ te dragen aan het
realiseren van een digitale infrastructuur voor het delen en gebruiken
van data.
• Duurzame logistiek (€ 15,2 miljoen). De opdrachten voor duurzame
logistiek hebben met name betrekking op opdrachten aan Connekt.
• Programma vergroening reisgedrag (€ 42,5 miljoen). Voor het
programma Vergroening Reisgedrag is in 2024 € 42,5 miljoen
geraamd. Dit betreft uitgaven voor verschillende manieren om
duurzaam reisvervoer en –gedrag te stimuleren, bĳv. rond
thuiswerken, opschalen deelmobiliteit, veranderingen in de cultuur
en werkwĳze (sociale innovatie), versterken fietsinfra, minder vliegen
en stimuleren (internationale) treinreizen. Onderdeel hiervan is
een bedrag van € 3 miljoen voor een subsidie aan Platform
31. Bĳ Voorjaarsnota 2024 zullen deze middelen op het juiste
financiële instrument (subsidies) worden overgeboekt, aangezien
de regelingen bĳ het opmaken van deze ontwerpbegroting nog niet
volledig zĳn uitgekristalliseerd.
• Programma mobiliteit en gebieden (€ 1,0 miljoen). De opdrachten
voor Programma Mobiliteit en Gebieden betreffen voor een
belangrĳk deel onderzoeken die gekoppeld zĳn aan het MIRT.
• Reservering klimaatakkoord (€ 64,3 miljoen). Op de begroting
van IenW staan klimaatmiddelen gereserveerd. Het gaat hier om
subsidiemiddelen voor elektrisch vervoer (€ 26,7 miljoen in 2024)
en een subsidieregeling voor tankinfrastructuur (€ 13,7 miljoen).
De regelingen worden nu ontwikkeld en bĳ Voorjaarsnota
2024 zullen deze middelen worden overgeboekt naar het juiste
financiële instrument subsidies, omdat bĳ het opmaken van deze
ontwerpbegroting de regeling nog niet volledig is vormgegeven.
Daarnaast staat er voor opdrachten elektrisch vervoer, duurzame
logistiek, de uitvoeringskosten subsidies en zero emissiebussen
nog € 24,1 miljoen gereserveerd. Ook deze middelen zullen bĳ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

79

Voorjaarnota 2024 worden overgeboekt naar het juiste financiële
instrument, omdat de programmering voor 2024 bĳ het opmaken van
deze ontwerpbegroting nog niet volledig in beeld is.
• Strategie (€ 1,7 miljoen). Voor Strategie is € 1,7 miljoen aan
opdrachten geraamd. Voorheen werden deze uitgaven verantwoord
op artikel 16 (Openbaar Vervoer en Spoor). Het gaat om uitgaven voor
onder andere het Onderzoek Onderweg in Nederland (ODIN).
• Verkeersemissies (€ 3,3 miljoen). Voor verkeersemissies zĳn
opdrachten geraamd in het kader van het monitoren van de stikstof­
uitstoot, maar ook om de kennis op dit gebied op orde te houden.
• KF: (slimme) laadinfrastructuur (€ 33,2 miljoen). De middelen uit
het Klimaattransitiefonds voor slimme laadinfrastructuur zĳn hier
gereserveerd. Bĳ Voorjaarnota 2024 worden deze middelen naar
het juiste financiële instrument overgeboekt, omdat de reeks uit
het bestedingsplan nog verder moet worden uitgewerkt. Het gaat
hier om investeringen in (slimme) laadinfrastructuur in 2024 en
verder. Er zĳn drie belangrĳke pĳlers: opschaling van slim laden
(mede ter ontlasting energienet), laden voor logistiek (inclusief voort­
zetting vliegende brigade) en laden voor bussen, andere doelgroepen
en taxi’s.
• Reservering terugsluis VWH (€ 55,0 miljoen). Voor de terugsluis
vrachtwagenheffing is voor 2024 € 55 miljoen overgeboekt naar HXII
vanuit het Mobiliteitsfonds voor onder andere de subsidie AanZet.
Bĳ Voorjaarsnota 2024 zullen deze middelen op het juiste financiële
instrument (met name subsidies) worden overgeboekt, aangezien
de regelingen bĳ het opmaken van deze ontwerpbegroting nog niet
volledig zĳn uitgekristalliseerd.
• Overige opdrachten (€ 1,0 miljoen). De overige uitgaven
hebben voornamelĳk betrekking verduurzamen mobiliteit en
diverse (onderzoeks)opdrachten in het kader van slimme en
duurzame mobiliteit.
2. Subsidies (€ 159,0 miljoen).
• Bronmaatregelen stikstof (€ 36,4 miljoen). Dit betreft de subsidiere­
geling schoon en emissieloos bouwmaterieel. Met deze subsidiere­
geling wordt de bouwsector in staat gesteld op korte termĳn zĳn
vervuilende materieel te vervangen door emissievrĳ materieel dat
nu nog hogere kosten kent maar wel reeds beschikbaar is of om
te bouwen naar emissiearm materieel in geval van lange afschrĳ­
vingstermĳnen. Op dit moment is conform de huidige regeling
€ 36,4 miljoen begroot.
• Elektrisch vervoer (€ 113,1 miljoen). De betreffen de bĳdragen voor
de se stimuleringsregeling elektrische personenauto's particulieren
(SEPP) en de stimuleringsregeling Emissieloze bedrĳfsauto's (SEBA).
De SEPP heeft tot doel het stimuleren van de aanschaf en lease
van volledig elektrisch personenauto’s in de kleinere en compacte
middenklasse door particulieren, teneinde de emissie van CO2 te
verminderen (€ 87,8 miljoen). De SEBA heeft tot doel de ingroei van
elektrische bestel- en vrachtauto’s te versterken (€ 21,3 miljoen). En
de subsidieuitgaven voor vrachtauto’s (categorie N1 en N2) bedraagt
€ 4 miljoen.
• Duurzame mobiiteit (€ 7,1 miljoen). De Demonstratieregeling Klimaat
Technologieën en Innovaties in Transport (DKTI-Transport) geeft
invulling aan de doelstellingen van het Energieakkoord en het
Klimaatakkoord. De regeling ondersteunt projecten voor duurzaam
vervoer, met als doel het verminderen van de CO2-uitstoot
(€ 6,5 miljoen). Ten behoeve van het nationaal Bestuursakkoord
Zero Emissie Regionaal Openbaar Vervoer per Bus (BAZEB) wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

80

in 2024 € 0,1 miljoen beschikbaar gesteld. In 2024 wordt een
incidentele subsidie formule E-Races van € 0,2 beschikbaar gesteld.
Aan de KNVB wordt een incidentele subsidie beschikbaar gesteld
van € 0,2 miljoen. En aan het Platform Hernieuwbare wordt in 2024
€ 0,1 miljoen beschikbaar gesteld.
• Wandel en fiets (€ 1,1 miljoen). De subsidie (€ 0,8 miljoen) draagt bĳ
aan het verbeteren en ontwikkelen van fiets- en wandelroutes. De
budgettaire dekking is vanaf 2023 aangevuld vanuit het opdrachten­
budget van programma Fiets. Verder betreft het de subsidie aan de
Dutch Cycling Embassy (€ 0,4 miljoen).
• Overige subsidies (€ 1,2 miljoen). De overige subsidies hebben met
name betrekking op een subsidie aan de Vereniging Fietsersbond
voor de belangenbehartiging voor fietsen (€ 0,8 miljoen).
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 8,4 miljoen).
• NEA (€ 6,3 miljoen). Jaarlĳks verstrekt het Ministerie van IenW
voor het uitvoeren van onder andere wettelĳke taken op het gebied
van Energie Vervoer (hernieuwbare energievervoer en brandstoffen
luchtverontreiniging) een opdracht aan de NEa (€ 6,3 miljoen).
• RWS (€ 1,7 miljoen). Met RWS zĳn afspraken gemaakt over beleids­
ondersteuning en -advisering, die RWS uitvoert in opdracht van de
beleidsdirectoraten van IenW. Door middel van de agentschapsbĳ­
drage (€ 1,7 miljoen) wordt capaciteit bĳ RWS hiervoor gereserveerd.
• Overige bĳdragen aan agentschappen (€ 0,4 miljoen). Aan de
Rĳksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) wordt een deel
van de beleidsuitvoering (uitvoering van de DKTI-regeling, subsidies
elektrisch vervoer en andere beleidsondersteunende werkzaam­
heden) uitbesteed.
4. Bĳdragen aan medeoverheden (€ 8,3 miljoen). De bĳdragen aan
medeoverheden betreffen specifieke uitkeringen voor zero emissie
bussen. De bĳdragen (€ 7,3 miljoen) gaan naar de 13 OV autoriteiten.
Aan medeoverheden worden bĳdragen verstrekt in het kader van de
tĳdens de Bestuurlĳke Overleggen gemaakte afspraken en bĳdragen
ter ondersteuning van enerzĳds de innovatie en energietransitie op het
mobiliteitsbeleid en anderzĳds voor maatregelen die de reiziger zélf in
staat moet stellen om slimme keuzes te maken (zo’n € 1 miljoen).
Ontvangsten (€ 5,8 miljoen)
Hierop worden de ontvangsten verantwoord die IenW ontvangt van de
Stichting Buisleidingstraat en de bestuurlĳke boetes van de ILT. De Buislei­
dingstraat (LSNed) staat met een ontvangstreeks van € 1 miljoen (per
jaar) op de beleidsbegroting en heeft betrekking op entreegelden van
nieuwe toetreders. De bestuurlĳke boetes die door de ILT zĳn geïnd betreft
het wegtransport en bedraagt structureel € 4,7 miljoen. Het gaat dan om
overtredingen van de Arbeidstĳdenwet en het Arbeidstĳdenbesluit vervoer.
Wettelĳke grondslag subsidieverlening
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat in het algemeen
subsidie wordt verleend op grond van een wettelĳk voorschrift. Uit de
Algemene wet bestuursrecht volgt dat één van de uitzonderingen hierop
subsidies vormen waarvan zowel de subsidieontvanger als het maximale
bedrag in de begroting worden vermeld.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is in de
regel <Verplichtingen> dergelĳke subsidieverplichtingen voor het jaar 2024
opgenomen. Voor de subsidieverplichtingen die specifiek in onderstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

81

tabel worden vermeld geldt dat deze begrotingsvermelding de wettelĳke
grondslag vormt zoals bedoeld in artikel 4.23, derde lid, onder c, van de
Algemene wet bestuursrecht.
Tabel 33 Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen Artikel 14
Maximum
bedrag

Ontvanger

Toelichting

Artikelonderdeel

€ 807.000,-

Vereniging Fietsersbond

Voor de belangenbehartiging voor fietsen.

14.03 Slimme en duurzame mobiliteit

€ 441.000,-

Stichting Dutch Cycling Embassy

Voor de internationale profileringvan
Nederland als fietsland

14.03 Slimme en duurzame mobiliteit

€ 262.000,-

Stichting Landelĳk Fietsplatform

Voor de coördinatie en monitoring van de
landelĳke recreatieve fietsroutes.

14.03 Slimme en duurzame mobiliteit

€ 375.000,-

Stichting Wandelnet

14.03 Slimme en duurzame mobiliteit
Voor de coördinatie en monitoring van
het landelĳk wandelroutenetwerk en de
belangenbehartiging voor wandelen en lopen

€ 200.000,-

Stichting Coalitie Anders Reizen

Voor ondersteunende activiteiten ten behoeve 14.03 Slimme en duurzame mobiliteit
van het verduurzamen van zakelĳke mobiliteit
van werkgevers

€ 100.000,-

Coöperatie Samenwerkingsverband
DOVA U.A.

Voor de financiële administratie en het beheer, 14.03 Slimme en duurzame mobiliteit
zoals voortvloeit uit het Bestuursakkoord Zero
Emissie Busvervoer tussen Nederlandse ovconcessieverleners

€ 6.000.000,-

St. Platform 31

Voor het programmamanagement
Programma Deelmobilititeit

14.03 Slimme en duurzame mobiliteit

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 34 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 14
2024
juridisch verplicht

85%

bestuurlĳk gebonden

15%

beleidsmatig gereserveerd

0%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 504,5 miljoen)
is 85% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Op dit instrument wordt een onderscheid gemaakt tussen
de reguliere opdrachtenbudgetten en de gereserveerde klimaatakkoord­
middelen. Van het totale opdrachtenbudget 2024 is 72% juridisch
verplicht. Het overige deel is bestuurlĳk gebonden.
• De juridische verplichtingen bĳ de opdrachten betreffen onder meer
de opdrachten in het kader van wegverkeersbeleid voor onderzoeken
naar geluid door SWUNG (vastgelegd voor 5 jaar), campagnes
voor duurzame mobiliteit (waaronder elektrische deelauto’s en kies
de beste band). Deze uitgaven liggen vast tot en met 2027. Voor
Voertuigen en Digitale infrastructuur liggen juridische verplichtingen
vast tot en met 2024 voor contracten met servers providers om
data te leveren en uitgaven in het kader van MaaS. Bĳ verkeersvei­
ligheid liggen diverse campagnes vast (waaronder BOB en MoNo).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

82

Een substantieel deel daarvan wordt betaald aan RWS. De uitgaven
in het kader van het NGF-project: Dutch Metropolitan Innovations
worden in 2023 voor zes jaar vastgelegd. Ten tĳde van het opstellen
van deze begroting zĳn de gunningstrajecten in een afrondende
fase. De werkzaamheden hebben betrekking op algemene voorzie­
ningen, kennis & afspraken en diverse toepassingen. De uitgaven
voor Innovatie en Intelligente Transportsystemen hebben betrekking
op dienstverlening door UDAP en licenties DMI. De uitgaven
duurzame logistiek zĳn onder andere bedoeld voor bouwlogistiek en
emissievrĳe bouwplaatsen. De uitgaven liggen vast tot en met 2024.
De uitgaven voor programma duurzame mobiliteit hebben voor een
groot deel te maken met MIRT.
• De Klimaatakkoordmiddelen staan voor een deel nog gereserveerd
op het opdrachtenbudget en worden jaarlĳks overgeboekt naar de
subsidies voor elektrische auto's en die van bestel- en vrachtauto's.
Dit gebeurt bĳ Voorjaarnota op basis van de ramingen van de
RVO. Deze subsidieplafonds worden in regelingen vastgelegd en
zĳn dus volledig juridisch verplicht. De subsidieregelingen kennen
verschillende looptĳden. De terugsluis vrachtwagenheffing is ook
voor 100% bestuurlĳk verbonden verplicht. Bĳ Voorjaarsnota worden
deze middelen ingezet voor de subsidie elektrisch vervoer.
2. Subsidies. Het beschikbare budget 2024 is voor 100% juridisch verplicht.
Dit betreffen subsidies voor verkeersveiligheid en duurzame mobiliteit.
• De subsidies voor verkeersveiligheid bestaan uit:
• Veilig Verkeer Nederland (VVN) en de Stichting Wetenschappelĳk
Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). Zĳ voeren projecten uit
en leveren producten in het kader van de verkeersveiligheid.
Het gaat zowel om wetenschappelĳk onderzoek als om kennis­
verspreiding op het gebied van verkeersveiligheid. De huidige
regelingen lopen tot en met 2024.
• De overige subsidies bestaan uit TeamAlert en de tĳdelĳke
subsidieregeling SPV 2020-2024. Ook hier gaat het om het
uitvoeren van projecten en het leveren van producten gericht
op de verkeersveiligheid.
• Voor de subsidies aan VVN, SWOV, Team Alert en Kennisnetwerk
SPV zĳn de maximaal beschikbare subsidiebudgetten vermeld
in de gepubliceerde meerjarensubsidieregelingen of jaarlĳks
gepubliceerde subsidieplafonds.
• De subsidies voor duurzame mobiliteit bestaan uit:
• Twee subsidies voor bronmaatregelen stikstof: subsidiere­
geling schoon en emissieloos bouwmaterieel (SSEB) en de
tĳdelĳke subsidieregeling onderzoek Topsector Logistiek (TSL)
2022–2026. De SSEB stimuleert de aanschaf van emissieloze
bouwmachines voor bouwwerkzaamheden door ondernemingen
in de bouwsector. Deze regeling loopt tot 2025 en wordt
daarna verlengd.
• Subsidies in het kader van elektrisch vervoer: de subsidieregeling
voor particulieren auto’s (SEPP). Deze loopt tot en met 2024, maar
de uitgaven voor leaseauto’s (nieuw en gebruikt) lopen tot en met
2028. De subsidieregeling voor bestelauto’s 2023 (SEBA) kennen
kasuitgaven voor 2024 en verder.
• Subsidieregeling Demonstratie Klimaattechnologieën en –
innovaties in transport. Deze regeling heeft als doel het onder­
steunen van projecten gericht op technologie- en innovatieont­
wikkeling in de pre-commerciële fase, die een bĳdrage leveren
aan het bereiken van een reductie van met name de emissie van
CO2, alsmede de emissies van NOx, fĳn stof en geluid, in de sector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

83

3.

4.

5.

6.

mobiliteit en transport door het gebruik van vervoermiddelen
die in hun energiebehoefte worden voorzien door alternatieve
brandstoffen. De verwachte kasuitgaven lopen tot en met 2025.
• Overige subsidies. Voor deze subsidies wordt de wettelĳke
grondslag via de begroting geregeld. Het gaat om subsidies
aan maatschappelĳke organisatie als Dutch Cycling Embassy, de
fietsersbond en Wandel&Fiets.
Voor het volledige subsidieoverzicht wordt verwezen naar bĳlage 5 in
deze begroting.
Bĳdragen aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳdrage
RWS zĳn 95% juridisch verplicht en hebben een structureel karakter. De
bĳdrage aan RWS heeft betrekking op beleidsondersteuning en advies
(BOA). RWS reserveert capaciteit voor het uitvoeren van studies of
het leveren van bĳdragen daaraan, adviezen met betrekking tot beleids­
nota’s en de uitvoerbaarheid van beleid. De bĳdrage aan de NEa wordt
verstrekt voor het uitvoeren van onder andere wettelĳke taken op het
gebied van Energie Vervoer (hernieuwbare energievervoer en brand­
stoffen luchtverontreiniging) en hebben tevens een structureel karakter.
Bĳdragen aan medeoverheden. De bĳdragen aan medeoverheden zĳn
voor 100% juridisch verplicht. Het betreft de specifieke uitkering tot
en met 2026 voor «zero emissie bussen». De bĳdragen gaan naar
de 13 OV autoriteiten. Voor de RISM II (een Europees vastgestelde
richtlĳn ter verbetering van de verkeersveiligheid in Europa) worden
specifieke uitkeringen betaald aan de MIRT regio’s. Voor 2024 gaat het
om € 1,4 miljoen. Daarnaast wordt aan het Openbaar Lichaam van
Bonaire een bĳzondere uitkering betaald voor infrastructurele projecten.
In 2022 is de eerste tranche betaald. In 2024 wordt de tweede tranche
betaald (€ 5,7 miljoen). De dekking is afkomstig van het Mobiliteitsfonds.
De uitgaven worden verantwoord op de HX begroting.
Bĳdragen aan ZBO's/RWT's. Het gaat hier om bĳdrages aan CBR (het
vorderingenonderzoek en medisch en rĳvaardigheid), RDW en IBKI. De
bĳdrages zĳn verplicht op grond van diverse verstrekte bĳdragebrieven
aan de hierboven genoemde organisaties en kennen verschillende
looptĳden. De bĳdragen 2024 zĳn voor 100% juridisch verplicht.
Overige bĳdragen. Dit betreft de schadevergoeding voor het gebruik
van de Stint als gevolg van een uitspraak van de Raad van State van
22 december 2021 en is vastgelegd in een regeling. De uitgaven zĳn
100% juridisch verplicht.

H. Extracomptabele verwĳzingen en fiscale regelingen
Extracomptabele verwĳzigingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde uitgaven, vinden vanuit andere
begrotingen van IenW (het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds) uitgaven
plaats die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande tabellen
zĳn deze extracomptabele verwĳzingen opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

84

Tabel 35 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 12 Hoofdwegennet van het Mobiliteitsfonds (x € 1.000)
2024
Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 12 Hoofdwegennet
Andere ontvangsten van artikel 12 Hoofdwegennet
Totale uitgaven op artikel 12 Hoofdwegennet

2027

2028

3.747.277 4.083.535 3.814.584 4.038.742

3.707.850

52.885

2025
119.401

2026

123.154

111.247

3.800.162 4.202.936 3.936.385 4.161.896

121.801

3.819.097

waarvan
Exploitatie
12.01

4.401

4.600

9.335

9.945

9.182

1.213.841 1.269.508 1.162.537 1.456.144

1.523.111

Onderhoud en vernieuwing
12.02
12.03

Ontwikkeling

12.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

12.06

Netwerkgebonden
kosten HWN

767.944 1.107.326

755.741

600.903

1.086.142 1.077.284 1.052.899 1.065.731

832.597

727.834

744.218

836.603

875.011

874.335

853.304

Tabel 36 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 17.08 Zuidasdok van het Mobiliteitsfonds (x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Mobiliteitsfonds aan artikel 17.08 Zuidasdok
Andere ontvangsten van artikel 17.08 Zuidasdok
Totale uitgaven op artikel 17.08 Zuidasdok

2024

2025

2026

2027

2028

191.868

293.805

257.461

311.800

294.495

52

65

60

75

72

191.920

293.870

257.521

311.875

294.567

191.920

293.870

257.521

311.875

294.567

waarvan
17.08

ZuidasDok

Fiscale Regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zĳn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande
tabel is het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cĳfers
zĳn ontleend aan de corresponderende bĳlage ‘Fiscale regelingen’ in de
Miljoenennota. Voor een beschrĳving van de regelingen, de doelstelling,
de ramingsgrond, een verwĳzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en
een programmering van evaluaties voor toekomstige jaren wordt verwezen
naar de bĳlage bĳ de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’.
Tabel 37 Fiscale regelingen budgettair belang op transactiebasis in lopende prĳzen artikel 14 (x € miljoen)
2022

2023

BPM Vrĳstelling nulemissievoertuigen1

33

41

2024
62

MRB Vrĳstelling nulemissievoertuigen2

202

276

392

IB/LB Korting op de bĳtelling voor nulemissieauto's3

455

343

241

MRB Halftarief plug-in hybride auto’s

48

56

70

1 BPM = Belasting van personenauto’s en motorrĳwielen
2 MRB = Motorrĳtuigenbelasting
3 IB = Inkomstenbelasting; LB = Loonbelasting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

85

3.4 Artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor
A. Algemene doelstelling
Om ervoor te zorgen dat reizigers veilig, betrouwbaar en betaalbaar kunnen
reizen van A naar B, en het spoor ook voor verladers van goederen
een aantrekkelĳke vervoersoptie te laten zĳn, beheert en stuurt IenW de
benutting van de hoofdspoorweginfrastructuur aan en stelt zĳ decentrale
overheden in staat het Openbaar Vervoer buiten de hoofdspoorweginfra­
structuur hiertoe te ontwikkelen, te beheren en te benutten.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 38 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 16 (bedragen x € 1.000)
Samenvatting budgettaire gevolgen van
beleid art.16 per artikelonderdeel (bedragen
x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

825.715

273.669

21.437

9.293

8.756

8.173

8.158

Uitgaven

1.101.614

260.497

34.202

27.092

8.996

8.419

8.412

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
1 OV en Spoor
2 Maatregelenpakket OVS

70.609

42.301

13.761

9.525

8.996

8.419

8.412

1.031.005

218.196

20.441

17.567

0

0

0

2.588

25.522

46.584

0

0

0

0

Ontvangsten

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Openbaar Vervoer en Spoor. Voor een nadere toelichting op de verschil­
lende typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren
wordt verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 39 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Regisseren

De Minister is verantwoordelĳk voor de vormgeving van het beleid inzake
openbaar vervoer (per trein, bus, tram, metro, taxi en waddenveren),
waaronder het toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving.
Uitvoering vindt plaats door middel van samenwerking in de gehele ovketen en de gehele goederenketen. Het beleid stimuleert en faciliteert deze
samenwerking. Deze regierol wordt ingevuld door:
–Regelgeving en afspraken over de benutting van de ov-infrastructuur,
de ordening van de ov-markt en voorzieningen- en kwaliteitsniveaus bĳ
infrastructuur in het kader van veiligheid, betrouwbaarheid, doorstroming
en duurzaamheid;
–Regelgeving en afspraken over concessieoverstĳgende onderwerpen,
zoals sociale veiligheid, toegankelĳkheid, ov-chipkaart, taxivervoer en ovdata;
–Het stimuleren van de samenwerking in de gehele ov-keten en de
spoorgoederenvervoerketen, door het organiseren van platforms en tafels;
–De inzet van de Beleidsimpuls railveiligheid waarin de prioriteiten in
de veiligheidsaanpak voor de komende jaren zĳn benoemd, zoals het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

86

Landelĳke Verbeterprogramma Overwegen, het programma niet-actief
beveiligde overwegen, het STS-verbeterprogramma (reductie stop tonend
sein passages), suïcidepreventie en externe veiligheid langs het spoor en
bĳ emplacementen.
Ten slotte is de Minister verantwoordelĳk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).
De Minister is verantwoordelĳk voor een robuust mobiliteitssysteem van
sterke verbindingen, sterke modaliteiten, voorspelbare reistĳden en goede
bereikbaarheid (zie ook artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid). Voor het
Openbaar Vervoer en Spoor betekent dit dat de Minister zorgt voor o.a.:
–Een concessie voor het reizigersvervoer over het hoofdrailnet, waarin het
aanbod van het reizigersvervoer op het hoofdrailnet is vastgelegd, en een
concessie voor de Waddenveren (met uitzondering van Texel);
–De uitvoering van exploitatie, onderhoud en vernieuwing van
railinfrastructuur, verkeersleiding, capaciteitsmanagement en het
oplossen van veiligheidsknelpunten door ProRail onder aansturing van
IenW via de beheerconcessie, zie Mobiliteitsfonds (artikel 13);
–De besluitvorming over en uitvoering van investeringen in
de hoofdspoorweginfrastructuur (incl. stations) in relatie tot
gebiedsontwikkeling, alsmede het vormgeven en uitvoeren van aanpak
hoge geluidsbelastingen;
–Een bĳdrage aan de financiering van het gedecentraliseerde Openbaar
Vervoer en het programma Beter Benutten Decentraal Spoor;
–Invoering European Railway Traffic Management System (ERTMS) om
onder meer de veiligheid verder te verhogen.

(doen) uitvoeren

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
Onderstaand zĳn de indicatoren en kengetallen opgenomen die verbonden
zĳn met de doelstelling van dit beleidsartikel. Scores op indicatoren kunnen
aanleiding zĳn om beleid bĳ te sturen. De kengetallen bieden met name
belangrĳke contextuele informatie.
De indicatoren en kengetallen voor openbaar vervoer en spoor geven inzicht
in de mate waarin aan de algemene doelstelling voldaan wordt. Zo laten
de indicatoren m.b.t. spoorveiligheid zien of de veiligheid op en rond het
spoor voldoende op orde is ten opzichte van eerdere jaren. De kengetallen
rondom klanttevredenheid, treinpunctualiteit en impactvolle storingen op
de infrastructuur geven een indicatie van de betrouwbaarheid en aantrek­
kelĳkheid van de modaliteiten. Tenslotte geeft het aantal instappers, het
vervoerd ladinggewicht, en het aantal ov-chipkaart transacties inzicht in de
betaalbaarheid en de benutting van het ov en spoor.
Tabel 40 Kengetal: Klanttevredenheid regionaal openbaar vervoer
Indicator

2020

2021

2022

Totaaloordeel

n.b.

8

7,9

Veiligheid

n.b.

8,1

8

Snelheid

n.b.

7,7

7,6

Gemak

n.b.

7,7

7,6

Comfort

n.b.

8,2

8,1

Beleving

n.b.

7,5

7,4

Personeelsmonitor1

6,7

n.b.

n.n.b.

1 De personeelsmonitor wordt eens in de twee jaar uitgevoerd.

Toelichting:
De OV-Klantenbarometer is een landelĳk onderzoek naar de mening
van reizigers in het openbaar vervoer in Nederland en op de
Friese Waddenveren.
De onderwerpen zĳn clusters, waarin de volgende zaken zĳn meegenomen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

87

1. Veiligheid: veiligheid rit, algemeen, halte/station
2. Snelheid: frequentie, overstaptĳd, reissnelheid, punctualiteit
3. Gemak: gebruiksgemak ov-kaart, vervoersbewĳs kopen, info halte,
informatie rit, info vertragingen
4. Comfort: klimaat, instappen, zitplaats, overlast, rĳstĳl
5. Beleving: inrichting, netheid, klantvriendelĳkheid, geluid
6. Personeelsmonitor: sociale veiligheid medewerkers. De personeelsmo­
nitor wordt tweejaarlĳks onderzocht en gepubliceerd. Bron: Bibliotheek
Verkeer en Vervoer - CROW
Het onderzoek van 2022 is uitgevoerd na de coronapandemie, maar wel
nog in enigszins aangepaste vorm. Ten opzichte van 2018 en 2019 is het
onderzoekjaar 2022 compacter; de metingen vonden plaats van april tot en
met oktober, waar januari tot en met november gebruikelĳk is.
In 2020 was er geen OV-Klantenbarometer en in 2021 was de meetperiode
in oktober en november. De groep reizigers was in 2021 anders van samen­
stelling dan in de jaren voorafgaand aan de coronapandemie; een aantal
groepen reisde minder in het ov dan voorheen. Ook in 2022 is de populatie
(nog) niet terug naar het oude normaal. Daarnaast heeft het OV in 2022 last
gehad van een aantal stakingen, zowel bĳ NS als bĳ het regionale openbaar
vervoer en er was relatief veel personeelsuitval door ziekte.
Tabel 41 Kengetal: Punctualiteit
Indicator

2018

2019

2020

2021

2022

Treinpunctualiteit reizigersverkeer

91,5%

91,9%

93,5%

93,5%

91,1%

Treinpunctualiteit goederenvervoer

69,3%

69,7%

70,1%

66,3%

65,5%

542

435

361

406

455

41,58

42,65

40,02

42,622

44,00
1,92 mld.

Impactvolle storingen op de infrastructuur
Vervoerd ladinggewicht per spoor (in miljoen ton)1
Aantal ov-chipkaart transacties

2,7 mld.

2,8 mld.

1,47 mld.

1,56 mld.

Aantal instappers regionale treinen3

51,7 mln.

50,9 mln.

27,2 mln.

29,5 mln.

n.n.b.

Aantal instappers NS4

1,28 mln.

1,34 mln.

0,59 mln.

0,62 mln.

0,96 mln.

1 De cĳfers van 2018 en 2019 zĳn nader voorlopig en die vanaf 2020 zĳn voorlopig.
2 Op basis van de meest actuele rapportage wordt Vervoerd ladinggewicht per spoor voor 2021 aangepast naar 42,62 mln. ton.
3 Totaal aantal instappers regionale treinen over het gehele jaar.
4 Gemiddelde aantal instappers per werkdag. Doordat de overzichten van NS in- en uitstappers weergeven zĳn de aantallen bĳ de indicator ‘Aantal instappers NS’ abusievelĳk
structureel te hoog gerapporteerd. Dit is nu gecorrigeerd.

Toelichting
Bovenstaande cĳfers geven inzicht in de punctualiteit van het spoor­
systeem, het aantal impactvolle storingen, het aantal ov-chipkaart
transactiesen de aantallen goederen en reizigers die over het spoor
vervoerd worden. Voor meer indicatoren op het thema punctualiteit geeft de
website van ProRail de laatste inzichten, Home | ProRail Reports.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

88

Tabel 42 Indicator: spoorveiligheid (naar risicodrager)
Indicator

2018

2019

20201

2021

20222

Aantal STS-passages

137

142

95

105

n.n.b.

Waarvan gevaarpunt bereikt

26

34

20

21

n.n.b.

Aanrĳding op overwegen3

35

46

28

34

n.n.b.

Aantal dodelĳke slachtoffers bĳ aanrĳdingen
op overwegen

14

9

5

9

n.n.b.

Aantal spoorsuicides

194

194

198

186

n.n.b.

Totaal aantal treinkm’s

163 mln.4

165 mln.

152 mln.

160 mln.5

n.n.b.

1 De gerealiseerde cĳfers in 2020 zĳn gecorrigeerd t.o.v. de gepubliceerde cĳfers in de Begroting 2021 om overeen te komen met het ILT Jaarverslag Spoorveiligheid 2020.
2 Gegevens ILT over het jaar 2022 komen beschikbaar in het vierde kwartaal van 2023.
3 De gerealiseerde cĳfers in 2016 t/m 2020 zĳn gecorrigeerd t.o.v. de gepubliceerde cĳfers in de Begroting 2021 om overeen te komen met het ILT Jaarverslag
Spoorveiligheid 2020.
4 Cĳfer is gecorrigeerd op basis van ILT Jaarverslag Spoorveiligheid 2021.
5 Cĳfer is gecorrigeerd op basis van ILT Jaarverslag Spoorveiligheid 2021, Tabel 1, pagina 20.

Toelichting
Hierboven staat een aantal indicatoren voor spoorveiligheid zoals deze
worden gehanteerd in de Beleidsagenda Spoorveiligheid 2020-2025. Over
de indicatoren wordt jaarlĳks gerapporteerd op basis van het Jaarverslag
Spoorveiligheid, opgesteld door de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT) in functie als National Railway Safety Authority. Hierin worden de
indicatoren in samenhang met de achterliggende veiligheidsrisico’s nader
toegelicht. Voor meer indicatoren op het thema spoorveiligheid geeft de
website van ProRail de laatste inzichten, Home | ProRail Reports.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel openbaar vervoer en spoor.
Toekomstbeeld OV (incl. internationaal en goederen)
Er wordt samen met alle betrokken partĳen gewerkt aan een herĳking
van het Toekomstbeeld Openbaar Vervoer 2040. Daarbĳ wordt de invloed
van grote ontwikkelingen zoals inflatie en post-COVID effecten op het OV
geduid. Tĳdens de landelĳke OV en spoortafel in 2023 worden de eerste
bevindingen vanuit de herĳking met alle betrokken partĳen besproken. Doel
is om de definitieve resultaten (in de vorm van handelings-perspectieven)
vanuit de herĳking op te leveren in het eerste halfjaar van 2024. Interna­
tionaal spoorvervoer vraagt vanwege de groeiende vraag en noodzakelĳke
langjarige samenwerking met buitenlandse partĳen bĳzondere aandacht in
de visievorming. Het werkprogramma internationaal spoor voor personen­
vervoer dat in 2022 is opgeleverd wordt de komende jaren uitgevoerd.
Tevens heeft de Kamer gevraagd om een Toekomstbeeld spoorgoederen­
vervoer naar analogie van het gelĳknamige beeld voor het openbaar
vervoer. De visie van het kabinet is via de brief van 7 april 2023 (Kamer­
stukken II, 29 984, nr. 1095) met de Kamer gedeeld. De uitwerking,
samen met alle relevante stakeholders, moet voorts in samenhang met
de herĳking van het Toekomstbeeld OV en van de Goederenvervoeragenda
plaatsvinden. Eind 2023 kan een eerste uitwerking van het Toekomstbeeld
spoorgoederenvervoer met de Kamer besproken worden.
Marktordening spoor
In 2020 zĳn de hoofdlĳnen van het integrale besluit over de marktordening
op het spoor na 2024 aan de Tweede Kamer gestuurd. In dit besluit is
het voornemen opgenomen om de HRN-concessie opnieuw onderhands
aan NS te gunnen. In 2023 wordt de concept-concessie opgesteld en aan
de Eerste en Tweede Kamer voorgelegd. In 2024 start de implementatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

89

periode voor de voorgenomen concessie, hierin worden zaken voor de
nieuwe concessie (die in 2025 zal ingaan) waaronder het Data Management
Systeem verder vormgegeven.
Instandhouding hoofdspoorweginfrastructuur
In het Beleidsprogramma IenW zoals gedeeld met de Kamer wordt
aangegeven dat in lĳn met de motie Stoffer c.s. (Kamerstukken II, 35 570
A, nr. 63) wordt toegewerkt naar een meerjarenplan voor instandhouding
van de Rĳksinfrastructuur. Het plan is gericht op een stabiele langdurige
programmering waarbĳ een basiskwaliteitsniveau wordt afgesproken. Voor
de langere termĳn werkt het ministerie van IenW samen met ProRail en de
Kamer toe naar het definiëren van een nieuw kwaliteitsniveau van de hoofd­
infrastructuur van het spoor. Bĳ het in kaart brengen van de keuzes en priori­
teringen voor het aangepaste basiskwaliteitsniveau wordt het ministerie
van IenW ondersteund door een externe audit. Zoals u eerder bent geïnfor­
meerd wordt de audit voor het ProRail-netwerk in 2023/2024 uitgevoerd
(Kamerstukken II, 35 925-A, nr. 14). Middelen, (netwerk) prestaties en risico’s
worden in evenwicht gebracht en er wordt ook rekening gehouden met het
toekomstbestendig maken van ons spoorinfrastructuurnetwerk.
Samenwerking met ProRail
In 2024 werken we verder aan de versterking van de samenwerking tussen
IenW en ProRail. Dit doen we onder meer in het kader van programma Werk
aan Uitvoering. Het verbeteren van de relatie tussen beleid en uitvoering
staat daarbĳ centraal. Daarnaast is aandacht voor ‘integraal opdrachtge­
verschap’ richting ProRail.
Modernisering Spoorwegwet
Om Nederland optimaal bereikbaar per spoor te houden wordt gewerkt
aan een nieuwe Spoorwegwet. Gestreefd is het wetsvoorstel eind 2023
aan uw Kamer aan te bieden. In januari 2023 is nog een keer gereflecteerd
op het wetsvoorstel door de uitvoerings- en handhavingsorganisaties (ILT,
ACM en ProRail). Het wetsvoorstel beoogt volledig aan te sluiten op de
EU-wetgeving en optimaal gebruik te maken van de ruimte die geboden
wordt voor nationale invulling. De invulling zal voornamelĳk uitgewerkt
worden in de lagere regelgeving waarbĳ de sector betrokken zal worden,
deze zal medio 2024 in concept beschikbaar zĳn. Iedere spoorweg krĳgt een
gebruiksfunctie met een passend kader om onder meer veiligheid te borgen
en nieuwe mogelĳkheden te faciliteren gericht op de toekomstige mobili­
teitsopgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

90

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 43 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 16 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

825.715

273.669

21.437

9.293

8.756

8.173

8.158

Uitgaven

1.101.614

260.497

34.202

27.092

8.996

8.419

8.412

1. OV en Spoor

70.609

42.301

13.761

9.525

8.996

8.419

8.412

Opdrachten

4.844

10.571

4.535

3.735

4.543

4.073

4.167

0

1.783

1.807

1.831

0

0

0

Overige opdrachten

4.844

8.788

2.728

1.904

4.543

4.073

4.167

Subsidies

33.710

16.056

5.238

1.940

1.068

961

860

Subsidie NS Sociale Veiligheid

6.000

2.000

2.000

0

0

0

0

Overige subsidies

27.710

14.056

3.238

1.940

1.068

961

860

Autoriteit Consument en Markt (ACM)

Bĳdragen aan agentschappen

887

1.124

844

844

844

844

844

Bĳdragen aan medeoverheden

31.069

14.448

3.042

2.904

2.439

2.439

2.439
2.439

CLU Betuwe en Hoge Snelheidslĳn (HSL)

2.623

2.477

2.477

2.439

2.439

2.439

Overige bĳdragen aan medeoverheden

28.446

11.971

565

465

0

0

0

99

102

102

102

102

102

102

2. Maatregelenpakket OVS

1.031.005

218.196

20.441

17.567

0

0

0

Subsidies

1.031.005

218.196

20.441

17.567

0

0

0

Beschikbaarheidsvergoeding OV-sector

1.031.005

104.848

11.356

0

0

0

0

0

113.348

9.085

17.567

0

0

0

2.588

25.522

46.584

0

0

0

0

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

Transitievangnet OV
Ontvangsten

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. OV en Spoor (€ 13,8 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 4,5 miljoen).
• Autoriteit Consument en Markt (ACM) (€ 1,8 miljoen). Dit betreft de
de jaarlĳkse vergoeding aan de Autoriteit Consument en Markt (ACM)
voor haar werk op het gebied van spoor zoals de Vervoerkamer.
De Vervoerkamer reguleert de relatie tussen de beheerders en de
gebruikers van het spoor.
• Overige opdrachten (€ 2,7 miljoen). Dit betreffen voornamelĳk
(lopende) opdrachten voor de monitoring sociale veiligheid, het
stimuleren van het beschikbaar stellen van (actuele) brongegevens
voor reisinformatiediensten in het kader van het project Nationale
Data Openbaar Vervoer (NDOV), de beheer- en vervoerconcessie, de
uitbesteding van SWUNG1-taken en aanpassingen in de spoorweg­
wetgeving. Ook wordt bĳgedragen aan de toegankelĳkheid van het
openbaar vervoer en aan uitgaven om een gelĳk speelveld te creëren
in het openbaar vervoer. Deze opdrachten worden door verschillende
organisaties uitgevoerd.
2. Subsidies (€ 5,2 miljoen).
• Subsidie Sociale Veiligheid (€ 2 miljoen). Tussen IenW en NS is
afgesproken dat beiden 50% van de kosten voor hun rekening
nemen voor de continuering van de inzet van Veiligheid &

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

91

Servicemedewerkers. Dit komt voor NS en IenW neer op een bĳdrage
van een ieder van € 10 miljoen (€ 2 miljoen per jaar) over de periode
2020 tot en met 2024. NS betaalt daarnaast ook voor extra inzet voor
hoofdconducteurs in de trein.
• Overige subsidies (€ 3,2 miljoen).
• Subsidie nachttrein NS (€ 1,4 miljoen). Dit betreft het realiseren
van een proef met een grensoverschrĳdende treindienst tussen
Düsseldorf en Amsterdam Centraal om daarmee de nachttrein­
dienst van ÖBB tussen Innsbruck/Wenen en Düsseldorf door te
rĳden naar Amsterdam en vice versa. Deze subsidie heeft tot
doel om bĳ te dragen aan het verwachte exploitatietekort op
Nederlands grondgebied van de genoemde proef.
• Subsidies zoals vermeld in tabel 42 ‘Wettelĳke grondslagen subsi­
dieverlengingen artikel 16’ (€ 1,6 miljoen).
• Subsidie Regional Expres 13 (€ 0,2 miljoen). Dit betreft een
bĳdrage voor Verkehrsverbund Rhein-Ruhr (VRR) voor het exploi­
tatietekort van de Regional Expres 13 (RE13 Hamm-DusseldorfVenlo) dat zich voordoet op Nederlands grondgebied.
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 0,8 miljoen). Met Rĳkswaterstaat
zĳn afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en -advisering
(€ 0,83 miljoen). Dit zĳn taken die Rĳkswaterstaat uitvoert in opdracht
van de beleidsdirectoraten van IenW. Door middel van de agentschaps­
bĳdrage wordt capaciteit hiervoor bĳ het agentschap gereserveerd. Met
het KNMI (€ 0,014 miljoen) zĳn afspraken gemaakt over informatievoor­
ziening, bĳvoorbeeld rondom winterse omstandigheden, die van belang
zĳn voor de veiligheid van het vervoer over het spoor.
4. Bĳdragen aan medeoverheden (€ 3,0 miljoen).
• CLU (€ 2,5 miljoen). Dit betreft de jaarlĳkse bĳdrage voor de Complete
Lĳn Uitschakeling (waarbĳ bĳvoorbeeld bĳ een incident een tracé als
geheel wordt uitgeschakeld) en de inzet van de 25kV Spanningstester
(CLU+) op de Betuweroute en HSL in het kader van de daartoe
gesloten overeenkomst met de betrokken Veiligheidsregio’s.
• Overige bĳdragen aan medeoverheden (€ 0,6 miljoen). Dit betreft de
bĳdrage aan het Schadevergoedingsschap. Het Schadevergoedings­
schap handelt schadevergoedingen af naar aanleiding van onder
andere de HSL.
5. Bĳdrage aan (inter-)nationale organisaties (€ 0,1 miljoen). Dit betreft een
bĳdrage aan de Organisation pour les Transports Internationaux Ferro­
viaires (OTIF). Deze internationale organisatie richt zich vooral op het
creëren van een uniform rechtssysteem voor het vervoer van passagiers
en vracht per rails.
2. Maatregelenpakket OVS (€ 20,4 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Subsidies (€ 20,4 miljoen).
• Beschikaarheidsvergoeding OV sector (€ 11,4 miljoen). De
vergoeding is bestemd voor het waarborgen van de beschikbaarheid
tĳdens Corona van het openbaar vervoer onder concessie in
Nederland. De looptĳd van de BVOV tot 1 januari 2023 is gelĳk
aan de looptĳd van de tĳdelĳke aangepaste (nood)concessies op
grond waarvan de overheid aan OV-bedrĳven vanwege COVID-19 een
vergoeding kan verschaffen. De bĳdrage vanuit het Rĳk is afhankelĳk
van de gerealiseerde reizigersopbrengsten.
• Transitievangnet OV (€ 9,1 miljoen). Zoals in de Voorjaarsnota 2022 is
aangegeven ≪ademt≪ de hoogte van de beschikbaarheidsvergoeding
mee met de reizigersinkomsten. Bĳ de raming van het benodigde
budget is uitgegaan van de prognose van het KiM over het herstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

92

van het gebruik van het OV. Er is een eenmalig transitievangnet voor
2023 ingesteld (zie Kamerstukken 29984, nr. 991). Dit vangnet kent
een omvang van maximaal € 150 miljoen en biedt zekerheid aan
de reizigers voor voldoende, veilig en betrouwbaar OV in 2023. Dit
vangnet ademt mee met de actuele reizigersontwikkeling. Wanneer
de reizigersaantallen in 2023 hoger zĳn daalt de omvang van dit
vangnet. Het vangnet biedt hiermee prikkels en voldoende tĳd voor
de sector om zich klaar te maken voor het ‘nieuwe normaal’ waarbĳ
vraag en aanbod weer in balans worden gebracht. Voor deze regeling
is dekking gevonden in het Mobiliteitsfonds en het benodigde
bedrag is overgeboekt naar dit artikel. Naar verwachting wordt in
2024 € 9,1 miljoen besteed aan deze bĳdrage Transitievangnet OV.
De bĳdragen worden verstrekt aan de NS en aan de decentrale
concessiehouders. Hiervoor zullen naar verwachting tot en met 2026
betalingen plaatsvinden.
Ontvangsten (€ 46,6 miljoen)
De definitieve bĳdragen in het kader van de Beschikbaarheidsvergoeding
OV 2022 worden in 2024 vastgesteld. Het is een regeling op nacalcula­
tiebasis. De aanvragers verantwoorden uiterlĳk 16 juli 2024. De actuele
verwachting is dat de Beschikbaarheidsvergoeding OV 2022 voor een aantal
ontvangende partĳen lager vastgesteld zal worden dan het voorschot dat zĳ
reeds ontvangen hebben. Op dit moment is de prognose dat na vaststelling
in 2024 een bedrag zal worden teruggestort van € 46,6 miljoen.
Wettelĳke grondslag subsidieverlening
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat in het algemeen
subsidie wordt verleend op grond van een wettelĳk voorschrift. Uit de
Algemene wet bestuursrecht volgt dat één van de uitzonderingen hierop
subsidies vormen waarvan zowel de subsidieontvanger als het maximale
bedrag in de begroting worden vermeld.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is in de
regel <Verplichtingen> dergelĳke subsidieverplichtingen voor het jaar 2024
opgenomen. Voor de subsidieverplichtingen die specifiek in onderstaande
tabel worden vermeld geldt dat deze begrotingsvermelding de wettelĳke
grondslag vormt zoals bedoeld in artikel 4.23, derde lid, onder c, van de
Algemene wet bestuursrecht.
Tabel 44 Wettelĳke grondslagen subsidieverlengingen artikel 16
Maximum bedrag Ontvanger

Toelichting

Artikelonderdeel

€ 398.000,-

Vereniging Reizigers Openbaar Vervoer (Rover) Voor beleidsondersteuning aan Vereniging Reizigers
Openbaar Vervoer (Rover). Ook in de periode 2025
‒ 2027 zal jaarlĳks maximaal € 0,4 miljoen verstrekt
worden voor beleidsondersteuning.

16.01 OV en Spoor

€ 269.000,-

Stichting geschillencommissies
voor consumentenzaken.

Voor het in stand houden van het tweedelĳns OV
klachtenloket . Ook in de periode 2025 ‒ 2027 zal
jaarlĳks maximaal € 0,3 miljoen verstrekt worden
aan deze stichting voor het in stand houden van het
tweedelĳns OV klachtenloket.

16.01 OV en Spoor

€ 250.000,-

Stichting CROW

16.01 OV en Spoor
Voor de uitvoering van de OV Klantenbarometer
2024. De OV-Klantenbarometer is het nationale
klanttevredenheidsonderzoek voor het openbaar
vervoer in Nederland. Het omvat het regionale
stads- en streekvervoer en sinds 2018 ook het
personenvervoer op het hoofdrailnet en de Friese
Waddenveren. Het onderzoek wordt sinds 2001 in
opdracht van Stichting CROW uitgevoerd. Stichting
CROW is een onafhankelĳke kennisorganisatie op het
gebied van infrastructuur, openbare ruimte en verkeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

93

Maximum bedrag Ontvanger

€ 355.000,-

€ 337.000,-

Toelichting
Artikelonderdeel
en vervoer. Het kengetal klanttevredenheid regionaal
OV vloeit voort uit de OV-klantenbarometer.Ook
in de periode 2025 ‒ 2028 zal jaarlĳks maximaal
€ 0,25 miljoen verstrekt worden voor de OVklantenbarometer.

Coöperatieve Vereniging
Samenwerkingsverband DOVA (Decentrale
Openbaar Vervoer Autoriteit)

Om de gezamenlĳke activiteiten voor de Nationale
Data Openbaar Vervoer (NDOV), Stationstopologie,
Beheer Informatie Standaarden OV Nederland
(BISON), Dashboard Deur-tot-Deur en de Staat van het
OV optimaal uit te kunnen voeren. Ook in 2025 zal een
bedrag van maximaal € 0,36 miljoen verstrekt worden. 16.01 OV en Spoor

Trans Link Systems B.V.

Voor de verdere doorontwikkeling en realisatie
van de informatiehuishouding van het openbaar
vervoer aan Trans Link Systems B.V. Ook in 2025
en in 2026 zal subsidie verstrekt worden voor
de verdere doorontwikkeling en realisatie van de
informatiehuishouding van het openbaar vervoer
voor maximaal € 0,35 miljoen in 2025 en maximaal
€ 0,12 miljoen in 2026.

16.01 OV en Spoor

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 45 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 16
2024
juridisch verplicht

98%

bestuurlĳk gebonden

0%

beleidsmatig gereserveerd

2%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 34,2 miljoen)
is 98% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Van het opdrachtenbudget in 2024 is 82% juridisch verplicht
op grond van lopende verplichtingen. Het betreft hier onder andere
de jaarlĳkse bĳdrage aan de Autoriteit Consument en Markt (ACM),
uitgaven voor de OV-begeleiderskaart, de dialoogfase concessiever­
lening en de uitbesteding van Samen Werken aan de Uitvoering van
Nieuw Geluidbeleid (SWUNG1) taken. Opdrachten zĳn verplicht op
grond van verstrekte opdrachtbrieven aan diverse opdrachtnemers. De
opdrachten kennen een verschillende looptĳd.
2. Subsidies. Het subsidiebudget is op grond van de subsidieregelingen
en beschikkingen en wettelĳke bepalingen 100% juridisch verplicht.
Dit betreffen met name de Beschikbaarheidsvergoeding OV (BVOV) en
het Transitievangnet 2023 (TVOV). De beschikbaarheidsvergoeding is
bestemd voor het waarborgen van de beschikbaarheid tĳdens Corona
van het openbaar vervoer onder concessie in Nederland. De bĳdragen
worden verstrekt aan de NS en aan de decentrale concessiehouders.
De looptĳd van de BVOV is tot 1 januari 2023. Door het systeem van
afrekening van verstrekte voorschotten, waarbĳ de definitieve bĳdrage
vanuit het Rĳk afhankelĳk is van de gerealiseerde reizigersopbrengsten,
zullen tot en met 2025 hiervoor betalingen plaatsvinden. Er is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

94

eenmalig transitievangnet voor 2023 ingesteld (zie Kamerstukken 29984,
nr. 991). De bĳdragen worden verstrekt aan de NS en aan de decentrale
concessiehouders. Hiervoor zullen naar verwachting tot en met 2026
betalingen plaatsvinden.
Voor het volledige subsidieoverzicht wordt verwezen naar bĳlage 5 in
deze begroting.
3. Bĳdrage aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳdragen
RWS en KNMI zĳn volledig juridisch verplicht en hebben een structureel
karakter. De bĳdrage aan RWS heeft betrekking op beleidsondersteuning
en advies (BOA). RWS reserveert capaciteit voor het uitvoeren van
studies of het leveren van bĳdragen daaraan, adviezen met betrekking
tot beleidsnota’s en de uitvoerbaarheid van beleid. De bĳdrage aan
het KNMI is bestemd voor het verstrekken van informatievoorziening,
bĳvoorbeeld rondom winterse omstandigheden, die van belang zĳn
voor de veiligheid van het vervoer over het spoor.
4. Bĳdrage aan medeoverheden. De bĳdragen aan mede-overheden zĳn
op grond van de regelingen voor de specifieke uitkeringen en de reeds
aangegane verplichtingen 100% juridisch verplicht. het betreft onder
meer de jaarlĳkse bĳdrage voor de Complete Lĳn Uitschakeling (waarbĳ
bĳvoorbeeld bĳ een incident een tracé als geheel wordt uitgeschakeld)
en de inzet van de 25kV Spanningstester (CLU+) op de Betuweroute
en HSL in het kader van de daartoe gesloten overeenkomst met de
betrokken Veiligheidsregio’s waaraan de bĳdrage wordt verstrekt.
5. Bĳdrage aan (inter-)nationale organisaties. De bĳdrage internationale
organisaties is op grond van verdragen voor 100% juridisch verplicht
en kent een structureel karakter. Het betreft bĳdragen aan de
Organisation pour les Transports Internationaux Ferroviares (OTIF) en
Railforum Nederland.
H. Extracomptabele verwĳzingen en fiscale regelingen
Extracomptabele verwĳzingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde uitgaven, vinden vanuit andere
begrotingen van IenW (het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds) uitgaven
plaats die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande tabellen
zĳn deze extracomptabele verwĳzingen opgenomen.
Tabel 46 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 13 Spoorwegen van het Mobiliteitsfonds (x € 1.000)
2024
Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 13 Spoorwegen
Andere ontvangsten van artikel 13 Spoorwegen

2027

2028

2.635.767 11.320.948 2.254.374 2.213.432

1.868.052

228.802

Totale uitgaven op artikel 13 Spoorwegen

2025
358.115

2026

202.784

202.784

2.864.56911.679.063 2.457.158 2.416.216

202.784

2.070.836

2.143.402 2.121.260 1.656.620 1.725.133

1.519.931

waarvan
13.02

Exploitatie onderhoud
en vernieuwing

13.03

Ontwikkeling

504.019

508.621

602.829

494.082

374.911

13.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

217.148

204.182

197.709

197.001

175.994

13.07

Rente en aflossing

0 8.845.000

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

95

Tabel 47 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's van
het Mobiliteitsfonds (x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 14 Regionale infrastructuur
en bereikbaarheidsprogramma's

2024

2025

2026

2027

2028

1.142.688

500.336

163.340

47.515

36.358

1.142.688

500.336

163.340

47.515

36.358

Andere ontvangsten van artikel 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's
Totale uitgaven op artikel 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's
waarvan
14.01

Regionale infrastructuur

14.03

Bereikbaarheidsprogramma's

48.227

90.282

19.159

10.408

20.455

1.094.461

410.054

144.181

37.107

15.903

Tabel 48 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 17.07 ERTMS en 17.10 PHS van het Mobiliteitsfonds (x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Mobiliteitsfonds aan artikel 17.07 ERTMS en 17.10 PHS
Andere ontvangsten van artikel 17.07 ERTMS en 17.10 PHS

2024

2025

2026

2027

2028

345.247

423.976

376.502

442.173

549.989

345.254

423.976

376.502

442.173

549.989

7

Totale uitgaven op artikel 17.07 ERTMS en 17.10 PHS
waarvan
17.07

ERMTS

161.980

221.812

125.816

158.998

302.782

17.10

Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

183.274

202.164

250.686

283.175

247.207

Fiscale Regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zĳn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande
tabel is het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cĳfers
zĳn ontleend aan de corresponderende bĳlage ‘Fiscale regelingen’ in de
Miljoenennota. Voor een beschrĳving van de regelingen, de doelstelling,
de ramingsgrond, een verwĳzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en
een programmering van evaluaties voor toekomstige jaren wordt verwezen
naar de bĳlage bĳ de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’.
Tabel 49 Fiscale regelingen budgettair belang op transactiebasis in lopende prĳzen artikel 16 (x € miljoen)
2022

2023

2024

Verlaagd btw-tarief Personenvervoer

617

670

697

MRB Vrĳstelling taxi’s en openbaar vervoer1

48

48

48

Reisaftrek OV

6

6

6

1 MRB = Motorrĳtuigenbelasting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

96

3.5 Artikel 17 Luchtvaart
A. Algemene doelstelling
IenW werkt aan een veilige en duurzame luchtvaart die Nederland goed
verbindt met de rest van de wereld en waarbĳ de kwaliteit van de leefom­
geving rond de luchthavens wordt gewaarborgd.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 50 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 17 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

60.046

254.234

114.121

80.601

106.375

60.440

10.658

Uitgaven

22.536

119.451

62.788

50.954

84.211

8.651

8.035

1 Luchtvaart

22.536

119.451

62.788

50.954

84.211

8.651

8.035

Ontvangsten

3.256

4.522

12.263

13.427

7.575

1.275

1.485

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Luchtvaart. Voor een nadere toelichting op de verschillende typologieën
stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt verwezen
naar de leeswĳzer.
Tabel 51 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting
De Minister is verantwoordelĳk voor de vormgeving van de kaders en voor het binnen deze kaders (doen)
realiseren van de gewenste ontwikkeling van de Nederlandse luchtvaart.

Stimuleren

De rol stimuleren heeft betrekking op de volgende taken:
- Het voortzetten van de samenwerking met de luchtvaartsector en kennisinstellingen aan de
Duurzame Luchtvaarttafel. Daar volgt uitvoering van de verduurzamingsvoorstellen uit het Akkoord
Duurzame Luchtvaart
(2019) en de Luchtvaartnota (2020).
- Het uitvoeren van het programma Luchtvaart in Transitie dat onderscheidende technologieën voor
ultra-efficiënte vliegtuigen stimuleert.
- Samen met de luchtvaartsector, kennisinstellingen en maatschappelĳke organisaties werkt de Minister aan
de uitvoering van de innovatiestrategie luchtvaart.
- De Minister stimuleert meer en gerichter onderzoek naar niet-CO2-klimaateffecten van
de burgerluchtvaart.
- Nederland draagt bĳ aan de Europese strategie voor kennis en innovatie, met doorlopende inzet op
optimale vormgeving en benutting van EUsubsidies voor verduurzaming van de luchtvaart.
- De Minister stimuleert en faciliteert innovatieve ontwikkelingen van drones en onbemande
luchtvaartuigen door experimenteren met nieuwe vervoersvormen mogelĳk te maken en door de digitale
infrastructuur op een robuuste wĳze te implementeren.
- De Minister vindt het van belang dat de regionale luchthavens Rotterdam The Hague Airport, Groningen
Airport Eelde en Maastricht Aachen Airport zich ontwikkelen voor de regio’s waarin ze liggen en verwacht
van de luchthavens dat zĳ ten behoeve van de luchthavenbesluiten samen met onder meer omwonenden,
belangengroepen en regionale overheden de gewenste ontwikkelrichting van de luchthaven verkennen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

97

Regisseren

De rol regisseren heeft betrekking op de volgende taken:
- De kaders voor de veiligheid van de burgerluchtvaart komen grotendeels internationaal tot stand bĳ de
internationale burgerluchtvaartorganisatie van de Verenigde Naties (ICAO). De implementatie vindt veelal
plaats via regels die rechtstreeks van toepassing zĳn in de lidstaten. De Minister levert een actieve bĳdrage
aan de totstandkoming van de kaders op mondiaal en Europees niveau. Nederland zet in op een hoge
compliance met deze kaders. De Minister neemt de regie om het Nederlandse luchtvaartveiligheidssysteem
verder te versterken.
- Regie voeren op de internationale verbondenheid voor Schiphol en de regionale luchthavens
van nationale betekenis door de verbondenheid periodiek te beoordelen aan de hand van het
beleidskader netwerkkwaliteit.
- Regie voeren om te komen tot een hernieuwde balans in de omgeving van Schiphol. In de afweging van
de publieke belangen rondom Schiphol heeft het voorrang de geluidsoverlast aan te pakken en tegelĳk de
economische functie van Schiphol te behouden.
- In internationaal verband bĳdragen aan de verdere implementatie van het mondiale langetermĳndoel van
netto-nul CO2-emissies in 2050 vastgesteld door ICAO voor de internationale burgerluchtvaart.
- Nederland werkt samen met EU-lidstaten en met de European Civil Aviation Conference (ECAC) om
de inzet in ICAO-verband voor te bereiden omtrent de periodieke evaluatie van CORSIA in 2024. Ook de
aanscherping van de certificeringstandaard van nieuwe toestellen en motoren op gebied van emissies staat
op de agenda.
- Nederland blĳft inzetten op het realiseren van een accĳns voor luchtvaartbrandstoffen voor commercieel
vliegverkeer binnen de EU, middels de herziening van de richtlĳn energiebelastingen.
- Het vaststellen van de (gewĳzigde) luchthavenbesluiten voor de regionale luchthavens Rotterdam The
Hague Airport, Groningen Airport Eelde en Maastricht Aachen Airport.
- De Minister richt zich nationaal en internationaal op het veiligstellen en verbeteren van de inrichting, het
beheer en het gebruik van het luchtruim en op de verbetering van de prestaties van Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL) en het Maastricht Upper Area Control Centre (MUAC),
een intensievere samenwerking tussen civiele en militaire luchtverkeersleidingsorganisaties (integratie)
en een betere samenwerking van internationale luchtverkeersleidingsorganisaties binnen het Functional
Airspace Block Europe Central (FABEC).
- Regie voeren op verbetering van de samenwerking tussen Schiphol en de regionale luchthavens op de
publieke belangen veiligheid, duurzaamheid, kwaliteit van de leefomgeving en verbondenheid.
- Voorts zet de Minister in op een intensivering en stroomlĳning van de inspanningen van alle overheden,
belangenorganisaties en sectorpartĳen betrokken bĳ bovenstaande beleidsopgaven.
- Ten slotte is de Minister verantwoordelĳk voor het toezicht op en de handhaving van (een deel van) de weten regelgeving door de ILT op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).

(doen) uitvoeren

De rol uitvoeren heeft betrekking op de volgende taken:
- Het uitvoeren van het Nederlandse luchtvaartveiligheidsprogramma 2020-2024 met het Nederlands
Actieplan voor Luchtvaartveiligheid (NALV) voor de jaren 2023–2026.
- Het uitvoeren van de Actieagenda trein en luchtvaart in samenwerking met partners.
- Het inzetten op betere internationale (nacht-)treinverbindingen die aansluiten op HSL-knooppunten over
de grens.
- Het uitvoeren van het Programma Omgeving Luchthaven Schiphol.
- Om een nieuwe bovengrens van het aantal vliegtuigbewegingen per jaar voor Schiphol vast te leggen
wordt het anticiperend handhaven beëindigd, wordt de balanced approach procedure doorlopen om
het luchtvaartverkeersbesluit te wĳzigen en wordt er gewerkt aan een nieuw normenstelsel waarbĳ de
milieueffecten van het maximum van 440.000 vliegtuigbewegingen als bovengrens worden gehanteerd.
- Het ontwikkelen van het nieuwe stelsel voor geluidnormen en aan de reductie van andere emissies.
- Verdere invulling geven aan de Programmatische aanpak geluid en aan de uitvoering van
de gebiedsagenda.
- Het uitwerken van een CO2-plafond per luchthaven.
- Verdere implementatie van de Europese bĳmengverplichting (ReFuelEU Aviation) voor
duurzame brandstoffen.
- Het uitwerken van wĳzigingen voor de Wet milieubeheer en het Besluit energie vervoer naar aanleiding
van het in werking treden van de Europese richtlĳn Renewable Energy Directive III (RED III).
- Maatregelen nemen om een mondiaal kwantificeerbaar doel voor duurzame luchtvaartbrandstoffen vast
te stellen.
- Het samenvoegen van het civiele en militaire luchtruim.
- Het uitvoeren van het programma Luchtruimherziening.
- Het uitvoeren van een aantal projecten in Caribisch Nederland voor de borging van de luchtvaartveiligheid,
zoals het aeronautical ground lightproject.

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
Onderstaand zĳn de indicatoren en kengetallen opgenomen die inzicht
geven in de mate waarin aan de algemene doelstelling wordt voldaan.
De systeemmonitor luchtvaartveiligheid en de Staat van Schiphol geeft
inzicht in het veiligheidssysteem. Het aantal passagiersbestemmingen van
Luchthaven Schiphol schets een beeld van de mate waarin Nederland
goed is verbonden met de rest van de wereld. Tot slot geeft de indicator

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

98

CO2-uitstoot van vluchten vanuit Nederland inzicht in ontwikkelingen van
duurzame luchtvaart ten opzichte van eerdere jaren. Scores op indicatoren
kunnen aanleiding zĳn om beleid bĳ te sturen. De kengetallen bieden met
name belangrĳke contextuele informatie.
Veilige luchtvaart
Luchtvaartveiligheid is niet in één overkoepelden indicator te meten.
Het gaat immers om een veiligheidssysteem. Om meer inzicht te geven
in de ontwikkeling van dit veiligheidssysteem verschĳnt vanaf 2021
jaarlĳks een systeemmonitor luchtvaartveiligheid. Daarnaast geeft de ILT
jaarlĳks in de Staat van Schiphol inzicht in hoe het is gesteld met de
veiligheid en duurzaamheid op en rond de luchthaven Amsterdam Airport
Schiphol (Schiphol).
Nederland goed verbonden
Kengetal Aantal passagiersbestemmingen waarnaar (> 2 x per jaar) met
voornamelĳk geregelde vluchten wordt gevlogen per luchthaven
Tabel 52 Kengetal: Aantal passagiersbestemmingen waarnaar > 2x per jaar) met voornamelĳk geregelde vluchten
wordt gevlogen per luchthaven
Luchthaven

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Amsterdam

261

264

263

262

266

272

277

271

265

280

Frankfurt

286

286

287

290

309

322

319

295

285

309

London Heathrow

176

179

180

186

203

210

220

249

219

239

Parĳs Charles de Gaulle

258

278

274

290

294

316

330

294

264

283

Brussel

181

192

190

193

200

204

203

191

181

185

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), op basis van APG
Toelichting
In deze tabel is het aantal passagiersbestemmingen per luchthaven
opgenomen waarvoor geldt dat deze meer dan twee keer per jaar worden
aangevlogen. In 2022 biedt Frankfurt de meeste passagiersbestemmingen
aan. Schiphol staat op een derde positie, net iets onder Parĳs Charles
de Gaulle. Ten opzichte van 2021 is het aantal bestemmingen op alle
luchthavens toegenomen. Opvallend is dat alleen Schiphol en Londen
Heathrow weer boven het niveau van 2019 (pre-COVID) zĳn gekomen.
Het streven is om dit kengetal voor de begroting van 2025 te vervangen
door een kengetal dat ook de kwaliteit van de bestemmingen weerspiegelt.
Daarbĳ kan geput worden uit de jaarlĳkse monitor netwerkkwaliteit en
staatsgaranties die vanaf de editie over het jaar 2022 verrĳkt wordt met
een aanvullende analyse die aansluit op het Beleidskader Netwerkkwaliteit
(Kamerstukken II 2022-2023, 31 936, nr. 1021).
Duurzame luchtvaart
Indicator Duurzame luchtvaart: CO2-uitstoot van internationale vluchten
vertrekkend vanuit Nederland
Tabel 53 Indicator: Duurzame luchtvaart: CO2-uitstoot van vluchten vanuit Nederland
CO2-uitstoot (Mton)

2017

2018

2019

2020

2021

2022

12,2

12,4

12,1

6,7

7,4

9,7

Bron: op basis van CBS-cĳfers over getankte kerosine voor luchtvaart. (De gegevens over 2021 en 2022 zĳn
voorlopige cĳfers. De definitieve cĳfers voor 2021 worden bekend gemaakt in het Jaarverslag 2023.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

99

Toelichting
De CO2-uitstoot van vluchten (internationale luchtvaart) vertrekkend vanuit
Nederland is berekend aan de hand van de CBS-cĳfers over gebunkerde
kerosine voor luchtvaart. Op basis van een emissiefactor wordt kg brandstof
omgerekend naar kg CO2. In de ETS-herziening wordt de emissiefactor
onder ETS (voorheen 3,15 kg CO2 per kg kerosine) recht getrokken met
CORSIA (3,16 CO2 per kg kerosine). Conform deze herziening wordt de
(geactualiseerde) emissiefactor 3,16 kg CO2 per kg kerosine gehanteerd.
In het Akkoord Duurzame Luchtvaart is afgesproken om in 2030 de CO2uitstoot van internationale vluchten vertrekkend vanuit Nederland terug te
brengen tot het niveau van 2005 (11,1 Mton) en in 2050 tot 50% t.o.v. 2005
(5,5 Mton).
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel Luchtvaart.
Algemeen
De Nederlandse luchtvaart staat voor een aantal grote opgaven. Nederland
is een dichtbevolkt land en de luchthavens liggen op plekken waar veel
belangen samenkomen en geregeld met elkaar botsen. De gezondheid van
mensen die wonen en werken rondom de luchthavens staat onder druk.
Zĳ worden blootgesteld aan een slechtere luchtkwaliteit en aan geluids­
overlast. Ook draagt de uitstoot van vliegtuigen bĳ aan de opwarming van
de aarde en heeft het impact op de natuur. Maar luchtvaart is óók een
belangrĳke toegangspoort tot de wereld en een pĳler onder onze economie.
Dagelĳks reizen duizenden Nederlanders met het vliegtuig de hele wereld
over voor vakantie, familiebezoek en werk.
Het kabinet wil een goed evenwicht vinden tussen al die belangen en stelt
de kwaliteit van deze publieke belangen centraal in plaats van de kwantiteit
van het aantal vluchten van- en naar Nederland. Daarmee wordt de lĳn
uit de Luchtvaartnota 2020-2050 doorgetrokken. Het coalitieakkoord leidt
tot andere accenten in de Uitvoeringsagenda en versnelt de maatregelen
om de overlast in de omgeving van luchthavens te verminderen en de
luchtvaart schoner en stiller te maken. Hiertoe worden deze kabinetspe­
riode de benodigde kaders en besluiten uitgewerkt die hierna worden
toegelicht. Waar mogelĳk wordt hierbĳ ingezet op maatregelen in interna­
tionaal verband (EU/ICAO (International Civil Aviation Organization)).
Bĳ luchtvaart staan de volgende publieke belangen centraal:
Veilige luchtvaart
Luchtvaartveiligheid is en blĳft een topprioriteit binnen het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat. Zoals vastgelegd in het Nederlands lucht­
vaartveiligheidsprogramma 2020-2024 (NLVP) streeft Nederland naar een
continue verbetering van de luchtvaartveiligheid. Nederland zet in op een
volledige compliance met de internationale verplichtingen en heeft de
ambitie om voortdurend tot de best presterende landen te behoren. Het
nationaal veiligheidsdoel zoals in 2020 geformuleerd in het NLVP, is het
continu verbeteren van de luchtvaartveiligheid door het kennen van de
grootste nationale risico’s en deze te beheersen tot een acceptabel niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

100

Met het Nederlands Actieplan voor Luchtvaartveiligheid (NALV) voor de
jaren 2023–2026 wordt uitvoering gegeven aan het NLVP. Hiermee wordt
het Nederlandse luchtvaartveiligheidssysteem verder versterkt. Voor lucht­
vaartveiligheid is het functioneren van het systeem van regelgeving,
toelating, operatie, toezicht en reflectie van groot belang. Als alle
onderdelen goed functioneren, draagt dit optimaal bĳ aan het in stand
houden en continu verbeteren van de veiligheid. De middelen die het
kabinet ter beschikking heeft gesteld voor de versterking van de luchtvaart­
autoriteit zĳn ingezet om de capaciteit voor regelgeving, vergunningver­
lening, toezicht en reflectie uit te breiden.
Nederland goed verbonden
De Rĳksoverheid zet zich in voor een hoogwaardig netwerk van interna­
tionale verbindingen via de lucht. Luchtvaart speelt een belangrĳke rol in
de levering en bevoorrading van (noodzakelĳke) producten en diensten
in Nederland. Goede internationale luchtvaartverbindingen dragen bĳ aan
onze welvaart en ons welzĳn. De beschikbare capaciteit op de Nederlandse
luchthavens is daarom een kostbaar goed. Het kabinet wil dat die zo zinvol
mogelĳk wordt benut.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft een beleidskader
opgesteld om de ontwikkeling van de netwerkkwaliteit te monitoren en
te beoordelen. Een periodieke beoordeling van de netwerkkwaliteit geeft
inzicht in de trendmatige ontwikkeling ervan. Deze informatie is bruikbaar
voor de inzet van sturingsmechanismen. Daarnaast wil het kabinet dat in
Europa vervoer per trein zo snel mogelĳk, zowel qua tĳd als qua kosten,
een goed alternatief wordt voor vliegen. Dit draagt bĳ aan de verbetering
van de internationale bereikbaarheid van Nederland. In samenwerking met
partners wordt de Actieagenda trein en luchtvaart uitgevoerd, daarnaast
zet het kabinet in op betere internationale (nacht-)treinverbindingen die
aansluiten op HSL-knooppunten over de grens, zodat Nederland duurzaam
verbonden is met de rest van Europa.
Gezonde en aantrekkelĳke leefomgeving
In de omgeving van luchthavens is het borgen van de kwaliteit van de
leefomgeving belangrĳk voor de gezondheid en leefkwaliteit van mensen en
natuur. Ook bepaalt die kwaliteit mede de keuze voor een vestigingsplaats
van internationale ondernemingen. Daarom is die kwaliteit belangrĳk voor
ons welzĳn en onze welvaart. De verbetering van de leefomgevingskwaliteit
rond luchthavens is hard nodig. Het gaat om de gezondheid van zowel
omwonenden van luchthavens als werknemers op die luchthavens. Het
kabinet kiest voor een aanpak waarmee de negatieve effecten van de
luchtvaart worden verminderd.
Via de Luchthavenbesluiten wordt ook bĳ de regionale luchthavens van
nationale betekenis ingezet op minder hinder. In de luchthavenbesluiten
gaat veel aandacht uit naar verminderen geluidhinder en terugdringen
luchtemissies en ZZS-stoffen.
Programma Omgeving Luchthaven Schiphol
In juni 2022 heeft het kabinet besloten over de toekomst van Schiphol. Bĳ
het besluit is gekeken naar enerzĳds het belang van Schiphol als interna­
tionale luchthaven met een sterk netwerk aan bestemmingen wereldwĳd
en anderzĳds naar het belang van de omwonenden van Schiphol en een
goede leefomgeving. In de afweging van de publieke belangen rondom
Schiphol heeft het voorrang de geluidsoverlast aan te pakken en tegelĳk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

101

de economische functie van Schiphol te behouden. In de toekomst wil
het kabinet niet sturen op het aantal vliegtuigbewegingen, maar op vermin­
dering van de negatieve externe effecten van de luchtvaart.
Het kabinet heeft besloten een nieuwe bovengrens van het aantal vliegtuig­
bewegingen per jaar vast te leggen. Hiervoor worden 3 sporen doorlopen:
1. Het beëindigen van anticiperend handhaven in combinatie met preferen­
tieel baangebruik. Dit betekent dat de handhavingspunten voor geluids­
overlast niet meer overschreden mogen worden.
2. Het wĳzigen van het luchtvaartverkeerbesluit om het nieuwe maximum
aantal vliegtuigbewegingen vast te leggen. Hiervoor wordt de balanced
approach procedure doorlopen.
3. Er wordt gewerkt aan een nieuw normenstelsel waarbĳ de milieueffecten
van het maximum van 440.000 vliegtuigbewegingen als bovengrens
worden gehanteerd.
Binnen het Programma Omgeving Luchthaven Schiphol wordt in 2024
uitvoering gegeven aan deze sporen en aan verschillende andere trajecten
om te komen tot een hernieuwde balans in de omgeving van Schiphol.
In 2024 wordt hiertoe onder andere de balanced approach-procedure
afgerond en dat een gewĳzigd Luchthavenverkeerbesluit wordt gemaakt.
Ook wordt verder gewerkt aan de ontwikkeling van het nieuwe stelsel voor
geluidnormen en aan de reductie van andere emissies. Dit normenstelsel
biedt perspectief aan de sector om zich te kunnen ontwikkelen, maar dit
moet nadrukkelĳk ook ten goede komen aan de omgeving. Tevens wordt
gewerkt aan de verdere invulling van de programmatische aanpak geluid en
aan de uitvoering van de gebiedsagenda.
Duurzame luchtvaart
De luchtvaart staat wereldwĳd voor de uitdaging om de toenemende
uitstoot van broeikasgassen om te buigen in een afname om daarmee bĳ te
dragen aan de klimaatdoelstelling van het Parĳsakkoord. Het internationale
karakter van de luchtvaartsector vereist een mondiale aanpak, maar ook op
Europees en nationaal niveau worden maatregelen genomen.
Voor de internationale burgerluchtvaart heeft ICAO een mondiaal langeter­
mĳndoel van netto-nul CO2-emissies in 2050 vastgesteld. In 2024 draagt
Nederland in internationaal verband bĳ aan de verdere implementatie
van dit langetermĳndoel. Het doel is om eind 2023 een mondiaal kwantificeerbaar doel voor duurzame luchtvaartbrandstoffen vast te stellen. 2024
staat in het teken van het nemen van maatregelen om hier invulling aan
te geven, onder andere door samenwerking met derde landen. Nederland
werkt ook samen met EU-lidstaten en met de European Civil Aviation
Conference (ECAC) om de inzet in ICAO-verband voor te bereiden omtrent
de periodieke evaluatie van CORSIA in 2024. Ook de aanscherping van de
certificeringstandaard van nieuwe toestellen en motoren op gebied van
emissies staat op de agenda.
Nederland zal in 2024 de Europese bĳmengverplichting (ReFuelEU Aviation)
voor duurzame brandstoffen verder implementeren. Ook treedt de
Europese richtlĳn Renewable Energy Directive III (RED III) op 1 januari 2025
in werking. In de eerste helft van 2024 worden hiervoor de wĳzigingen voor
de Wet milieubeheer en het Besluit energie vervoer aangeboden aan de
Tweede Kamer. Daarnaast blĳft Nederland inzetten op het realiseren van een
accĳns voor luchtvaartbrandstoffen voor commercieel vliegverkeer binnen
de EU, middels de herziening van de richtlĳn energiebelastingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

102

Ook draagt Nederland bĳ aan de Europese strategie voor kennis en
innovatie, met doorlopende inzet op optimale vormgeving en benutting
van EU-subsidies voor verduurzaming van de luchtvaart, onder andere via
de Horizon Europe werkgroep.
Op nationaal niveau wordt de samenwerking met de luchtvaartsector en
kennisinstellingen aan de Duurzame Luchtvaarttafel voortgezet. Daar volgt
uitvoering van de verduurzamingsvoorstellen uit het Akkoord Duurzame
Luchtvaart (2019) en de Luchtvaartnota (2020). Het nationale doel van
14% bĳmenging van duurzame brandstoffen in 2030 is onderdeel van
dit akkoord. In 2024 zal het ministerie samen met de partĳen aan de
Duurzame Luchtvaarttafel aan dit doel werken via een uitvoeringsagenda
duurzame brandstoffen.
Ook werkt het ministerie aan de uitvoering van de innovatiestra­
tegie luchtvaart samen met de luchtvaartsector, kennisinstellingen en
maatschappelĳke organisaties. De innovatiestrategie zet in op technolo­
gische ontwikkelingen om de luchtvaart schoner, stiller en veiliger te
maken. De innovatiegebieden luchtvaartuigen, duurzame energiedragers
(o.a. duurzame brandstoffen, waterstof en (hybride-)elektrisch vliegen),
luchtruim en luchthaven en omgeving staan hierin centraal. Ook wordt
er een kennisagenda opgesteld ter ondersteuning van de benodigde
innovatie. Het programma Luchtvaart in Transitie - het toegekende groei­
fondsvoorstel – wordt in 2024 verder uitgevoerd. Dit programma stimuleert
onderscheidende technologieën voor ultra-efficiënte vliegtuigen.
Om de klimaatdoelen voor de luchtvaart te borgen wordt een CO2-plafond
per luchthaven uitgewerkt. Het wetsvoorstel voor het CO₂-plafond zal eind
2024 worden aangeboden aan de Tweede Kamer. Tot slot zet Nederland in
op het stimuleren van meer en gerichter onderzoek naar niet- CO2-klimaatef­
fecten van de burgerluchtvaart, ter ondersteuning van de in 2023 gepresen­
teerde beleidsaanpak.
Integrale mobiliteitsbenadering en capaciteit
Regionale luchthavens
Voor de regionale luchthavens Rotterdam The Hague Airport, Groningen
Airport Eelde, Maastricht Aachen Airport moeten de huidige gebruiksver­
gunningen op grond van de Wet luchtvaart worden vervangen door luchtha­
venbesluiten. Hiertoe zĳn in 2023 de procedures gestart. In 2022 is tevens
de procedure gestart voor de wĳziging van het luchthavenbesluit voor de
militaire luchthaven Eindhoven waar sprake is van civiel medegebruik. Inzet
is om deze (gewĳzigde) luchthavenbesluiten voor het einde van 2024 vast
te stellen.
Het Rĳk vindt het van belang dat deze luchthavens zich ontwikkelen voor
de regio’s waarin ze liggen. In de Luchtvaartnota 2020-2050 is daarom
aangegeven dat van de luchthavens verwacht wordt dat zĳ ten behoeve
van de luchthavenbesluiten samen met onder meer omwonenden, belan­
gengroepen en regionale overheden de gewenste ontwikkelrichting van de
luchthaven verkennen, daarbĳ rekening houdend met de uitgangspunten
en ambities uit de Luchtvaartnota. Van belang bĳ de ontwikkeling is dat
de geluidbelasting en uitstoot van verontreinigende stoffen eerst omlaag
moet, voordat eventuele groei verdiend kan worden. De luchthavens zĳn
daarmee aan de slag gegaan en op basis van de regionale verkenning
per luchthaven wordt de aanvraag voor een luchthavenbesluit door de
luchthavens voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

103

Voor de vaststelling van de luchthavenbesluiten worden zorgvuldige
procedures doorlopen met goede betrokkenheid van de omgeving, stake­
holders en andere belanghebbenden. Voor de geluidberekeningen zal in de
luchthavenbesluiten gebruik worden gemaakt van actuele invoergegevens
en de nieuwe berekeningsmethoden Doc29 en NORAH. Ook wordt gewerkt
aan het ontwikkelen van emissiegrenswaarden voor luchtkwaliteit.
Luchtruim
In 2024 worden de beheerders van het civiele en militaire luchtruim
samengevoegd. Dit gebeurt met de integratie van de Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL) en het militaire Commando Luchtstrĳdkrachten (CLSK).
Deze integratie vergroot een veilig en effectief gebruik van het luchtruim.
De grondwettelĳke taken van Defensie blĳven hierin geborgd. Dit betreft het
huidige gebruik van het luchtruim en staat los van de lopende luchtruimher­
ziening.
In 2024 starten binnen de Pan-Europese luchtverkeersleidingsorganisatie
Eurocontrol de gesprekken over een nieuw Performance Plan, dat alle
staten voor hun eigen luchtruim moeten opstellen. Hierin moet worden
aangetoond dat staten de doelstellingen op het gebied van kosteneffecti­
viteit, milieu/duurzaamheid, veiligheid en capaciteit realiseren. De huidige
periode loopt tot en met 2024.
Caribisch Nederland
In 2024 worden in Caribisch Nederland een aantal projecten uitgevoerd
ter verbetering van de luchtvaartveiligheid. Ook zullen de drie CaribischNederlandse gemeenten Bonaire, Sint Eustatius en Saba een beheer- en
onderhoudsplan gereed hebben om de luchthavens ook in de toekomst
veilig en bereikbaar te houden.
Programma Lelystad
Lelystad Airport moet fungeren als overloopluchthaven voor Schiphol,
zodat op Schiphol meer ruimte vrĳkomt voor mainportgebonden verkeer. In
de Kamerbrief van 24 juni 2022 (Kamerstukken 2019-2020, 31936, nr. 732) is
aangegeven dat besluitvorming over Lelystad Airport overloopluchthaven
van Schiphol medio 2024 zal geschieden als er zicht is op een oplossing voor
de laagvliegroutes en er een natuurvergunning is.
Luchtruimherziening
Begin 2018 is het programma Luchtruimherziening van start gegaan.
Het programma is gericht op het bereiken van drie samenhangende
doelen: efficiënter gebruik en beheer van het luchtruim voor alle lucht­
ruimgebruikers, verduurzaming van het luchtruim zodat de impact van
vliegen op het klimaat en hinder in de omgeving wordt beperkt, en het
verruimen van de civiele capaciteit en de militaire missie-effectiviteit. De
verruiming van de civiele capaciteit is nodig om een duurzame afhandeling
mogelĳk te maken. Daarnaast is passende militaire oefenruimte nodig
vanwege de F-35. Het programma wordt gezamenlĳk uitgevoerd door het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het Ministerie van Defensie, het
Commando Luchtstrĳdkrachten (CLSK), Luchtverkeersleiding Nederland
(LVNL) en Maastricht Upper Area Control Centre (MUAC). Op 14 oktober
2022 is de definitieve Voorkeursbeslissing (VKB) vastgesteld. Daarmee
is de volgende fase van het programma de Ontwerp- en Realisatiefase
gestart. De invulling geschiedt gefaseerd via diverse projecten. Daarbĳ is de
betrokkenheid van stakeholders een belangrĳk uitgangspunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

104

Onbemande Luchtvaart
Het kabinet geeft de sector van onbemande luchtvaart de ruimte om
vernieuwende technologie en diensten mogelĳk te maken waarbĳ rekening
gehouden dient te worden met onder meer veiligheid, duurzaamheid en
maatschappelĳke acceptatie. De maatschappelĳke mogelĳkheden en het
economisch potentieel rond onbemande luchtvaartuigen worden mede
daardoor dan ook steeds meer benut (vb. inspecties, toezicht en transport).
In 2024 zullen de eerste structurele maatschappelĳke toepassingen met
onbemande luchtvaartuigen worden geïmplementeerd. Het ministerie van
IenW stimuleert en faciliteert deze innovatieve ontwikkeling door experi­
menteren met nieuwe vervoersvormen mogelĳk te maken en door de
digitale infrastructuur op een robuuste wĳze te implementeren. Belangrĳke
activiteiten hieromtrent zĳn het implementeren van Europese voorschriften
(vb. U-Space, dynamische kaarten, zonering, opleiden, registratie), kennis­
ontwikkeling (vb. test- en experimenteerkader) en onderzoek (vb. vertiports,
urban air mobility).
Bestuur en samenwerking
Om de realisatiekracht van de uitvoering in het luchtvaartbeleid te
versterken worden o.a. de uitvoering van de Luchtvaartnota, de herziening
van het luchtruim, de aanpak van drones, de ontwikkeling van de
luchthavens in hun omgeving en het veiligheidsprogramma projectmatig
opgezet. Een transparante en zorgvuldige besluitvorming staat voorop.
Met het zorgvuldig betrekken van stakeholders en omgeving in brede
zin. De middelen voor het omgevingsmanagement worden ingezet om
de belanghebbenden zo goed mogelĳk te betrekken en te informeren.
Naast de (in-)formele participatie bĳ de besluitvormingsmomenten wordt
jaarlĳks een nationale Luchtvaartdag georganiseerd en wordt een breed
draagvlakonderzoek uitgevoerd onder de Nederlandse bevolking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

105

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 54 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 17 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

60.046

254.234

114.121

80.601

106.375

60.440

10.658

Uitgaven

22.536

119.451

62.788

50.954

84.211

8.651

8.035

1. Luchtvaart

22.536

119.451

62.788

50.954

84.211

8.651

8.035

Opdrachten

9.254

13.831

26.050

22.690

15.626

6.107

5.411

GIS-4 regeling

0

0

10.366

12.000

6.335

0

0

NGF-project: Luchtvaart in transitie

0

887

80

80

80

80

80

Caribisch Nederland

287

385

467

465

465

465

465

Klimaatbeleid

1.315

953

1.188

376

400

400

400

Luchtruim Regio Luchthaven

1.138

1.108

1.071

1.212

1.205

1.475

1.489

Luchtruimherziening

811

1.295

1.402

1.333

2.013

1.118

1.118

Programma Omgeving Luchthaven Schiphol

373

2.868

4.275

4.251

2.196

0

0

Overige opdrachten

5.330

6.335

7.201

2.973

2.932

2.569

1.859

Subsidies

3.250

96.926

34.270

25.953

66.270

636

716

Subsidies omploegen graanresten

1.436

1.700

1.701

0

0

0

0

NGF-project Luchtvaart in transitie

0

89.940

30.405

23.865

64.493

0

0

Subsidie Maatschappelĳke Raad
Schiphol (MRS)

781

1.205

1.205

1.205

1.205

264

269

Overige Subsidies

1.033

4.081

959

883

572

372

447

Bĳdragen aan agentschappen

6.568

1.443

627

473

473

53

53

Bĳdragen aan medeoverheden

500

1.550

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

2.399

1.625

1.626

1.625

1.625

1.625

1.625

International Civil Aviation Organization
(ICAO) (HGIS)

1.900

1.455

1.455

1.455

1.455

1.455

1.455

Overige bĳdragen aan
(inter-)nationale organisaties

499

170

171

170

170

170

170

Bĳdragen aan ZBO’s/RWT’s

565

2.365

215

213

217

230

230

0

1.711

0

0

0

0

0

3.256

4.522

12.263

13.427

7.575

1.275

1.485

Leningen
Ontvangsten

Tabel 55 Uitspliting verplichtingen artikel 17 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

60.046

254.234

114.121

80.601

106.375

60.440

10.658

waarvan garantieverplichtingen

34.700

52.600

51.800

54.300

68.800

53.100

0

waarvan overige verplichtingen

25.346

201.634

62.321

26.301

37.575

7.340

10.658

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Luchtvaart (€ 62,8 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 26,1 miljoen).
• GIS 4 Heffing (€ 10,4 miljoen). Doel van het project Geluidsiso­
latie Schiphol fase 4 (GIS-4) is het verminderen van geluidshinder
voor omwonenden van Schiphol door woningen van geluidsisolatie
te voorzien. De geplande uitgaven voor 2024 en verder hebben
betrekking op geluidsisolatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

106

•

•

•

•

•

•

Caribisch Nederland (€ 0,5 miljoen). Het betreft de financiering van
diverse onderzoeken, opleidingen, workshops en de jaarlĳks terugke­
rende kosten voor instandhouding van de luchtvaartpublicaties.
Opdrachten klimaatbeleid (€ 1,2 miljoen). De overheid beoogt de
duurzame ontwikkeling van de luchtvaart te versterken. Opdrachten
zĳn in dit kader bedoeld voor fundamenteel onderzoek, het verrichten
van haalbaarheidsstudies, het opzetten van pilots/demo’s en het
creëren van de juiste randvoorwaarden voor zowel de productie
van verschillende (nieuwe) typen duurzame brandstoffen als het
versnellen van duurzame innovaties (zoals hybride/elektrische
aandrĳving, nieuwe voertuigontwerpen en materialen). De middelen
worden ook ingezet voor bredere kennisontwikkeling, bĳvoorbeeld
ten aanzien van de klimaatimpact van andere emissies dan CO2.
Opdrachten luchtruim regionale luchthavens (€ 1,1 miljoen).
Opdrachten zĳn in dit kader bedoeld voor regionale verkenningen
voor Rotterdam The Hague Airport, Maastricht Aachen Airport en
Eindhoven om de aanvraag voor het luchthavenbesluit voor te
bereiden. Van belang bĳ de ontwikkeling is dat de geluidbelasting
en uitstoot van verontreinigende stoffen eerst omlaag moet, voordat
eventuele groei verdiend kan worden. Dat zal ook van het Rĳk inzet
vragen, bĳvoorbeeld door onderzoek naar normstelling voor geluid
en luchtkwaliteit of naar ondersteuning bĳ uitwerking en implemen­
tatie van hinderbeperkende maatregelen.
Opdrachten luchtruimherziening (€ 1,4 miljoen). Begin 2018 is het
programma Luchtruimherziening van start gegaan. Op 14 oktober
2022 is de definitieve Voorkeursbeslissing vastgesteld. De Planuit­
werkingsfase loopt in 2023 en staat in het teken van de inhoudelĳke
stappen; onderzoek, ontwerp en simulaties. De Realisatiefase met
stapsgewĳze implementatie start vanaf 2024 tot 2035. De Tweede
Kamer ontvangt halfjaarlĳks een voortgangsbrief. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XII, nr. 2 90
Programma Omgeving Luchthaven Schiphol (€ 4,3 miljoen).
Opdrachten hebben betrekking op de afronding van de balanced
approachprocedure, de ontwikkeling van het nieuwe stelsel van
geluidsnormen en andere emissies en de uitvoering van de gebieds­
agenda.
Overige opdrachten (€ 7,2 miljoen). Betreft onder andere:
• OVV-follow-up. In 2024 wordt het derde externe onafhankelĳke
onderzoek uitgevoerd m.b.t de implementatie van de aanbeve­
lingen van het OVV (Onderzoeksraad voor Veiligheid) uit het
rapport uit 2017 conform de aanpak zoals beschreven in de brief
van het ministerie aan de OVV van 11 oktober 2017 (Bĳlage bĳ
Kamerstukken II 2017-2018, 29 665, nr. 242) en daarop volgende
voortgangsrapportages. Met deze aanpak versterkt het ministerie
de rol als eindverantwoordelĳke voor de veiligheid (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2022– 2023, 36 200 XII, nr. 2 91).
• Lelystad Airport . In de Kamerbrief van 24 juni 2022 (Kamer­
stukken 2019-2020, 31936, nr. 732) is aangegeven dat besluit­
vorming over de eventuele opening van Lelystad Airport als
overloopluchthaven van Schiphol niet eerder dan medio 2024
zal plaatsvinden.
• Omgevingsmanagement en Projectbeheer. De middelen voor
projectbeheer en omgevingsmanagement worden ingezet om de
benodigde expertise aan te trekken, voor het organiseren van de
participatie en voor en de verwerking van zienswĳzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

107

•

Nederlands luchtvaartveiligheidsprogramma (NLVP). In 2024
wordt uitvoering gegeven aan het Nederlands Luchtvaartveilig­
heidsprogramma 2020-2024. In het Nederlands Actieplan voor
Luchtvaartveiligheid (NALV) worden de maatregelen opgenomen
waarmee IenW samen met de sector werkt aan het continu
verbeteren van de veiligheid van de burgerluchtvaart. Hierbĳ
maken we onderscheid tussen de domeinen commerciële, kleine
en onbemande luchtvaart en Caribisch Nederland.
• Verminderen risico op vogelaanvaringen. Uit een in 2021
afgeronde evaluatie naar het toen geldende convenant over het
verminderen van het vogelaanvaringsrisico op en rond Schiphol
bleek dat de huidige genomen maatregelen om het risico van
aanvaringen met vogels en met name ganzen te verminderen,
effectief zĳn en moeten worden gecontinueerd. Om die reden
wordt het sinds 2012 toegepaste viersporenbeleid, met daaraan
toegevoegd een gedegen monitoring, in een nieuw vastgesteld
convenant, dat loopt tot april 2024, voortgezet. De vier sporen in
dit beleid zĳn de volgende: – Het technisch spoor: de inzet van
en onderzoek naar technische middelen om vogels te detecteren
en/of te verjagen.
– Het ruimtelĳk spoor: het voorkomen van nieuwe vogelaantrek­
kende bestemmingen rondom de luchthaven.
– Het foerageer spoor: het beperken van het voedselaanbod voor
vogels op en rondom de luchthaven.
– Het populatie spoor: het beperken van de populatie en het aantal
aanwezige overzomerende ganzen rondom Schiphol.
• KDC. Er vindt opdrachtverlening plaats aan de Stichting
Knowledge & Development Center (KDC) die kennis levert om
innovatieve oplossingen te vinden voor de duurzame ontwik­
keling van de Mainport Schiphol (Tweede Kamer, vergaderjaar
2022–2023, 36 200 XII, nr. 2 92).
• Cybersecurity. Het vergroten van de cyberweerbaarheid bĳ lucht­
vaartorganisaties is een continu aandachtspunt. De primaire
verantwoordelĳkheid voor de continuïteit en weerbaarheid van
netwerk- en informatiesystemen ligt bĳ de organisaties zelf.
Het ministerie van IenW draagt vanuit zĳn systeemverantwoor­
delĳkheid hieraan bĳ via algemene kaders (in beleid of in
wet- en regelgeving, al dan niet voortvloeiend uit EU/interna­
tionaal verband) en initieert projecten/trajecten om de cyberweer­
baarheid te verhogen.
• Opdrachten duurzame luchtvaart. De luchtvaart staat voor de
uitdaging om de toenemende uitstoot van broeikasgassen te
verlagen. IenW zal in 2024 door middel van opdrachten bĳdragen
een de kennisontwikkeling en innovatie op het gebied van
duurzame technologieën en brandstof.
• Onbemande luchtvaart (drones). Opdrachten hiervoor worden
ingezet voor de implementatie van Europese voorschriften
bĳvoorbeeld door de ontwikkeling van U-space conform nieuwe
Europese regels, kennisontwikkeling en onderzoek bĳvoorbeeld
voor vertiports en urban air mobility.
2. Subsidies (€ 34,3 miljoen)
• Subsidies omploegen graanresten (€ 1,7 miljoen). Versneld
onderwerken graanresten ten behoeve van reduceren risico
vogelaanvaringen Schiphol. Eén van de sporen in de aanpak om
het risico van vogelaanvaringen op Schiphol te reduceren is het
beperken van voedselaanbod in de omgeving van de luchthaven.
De afgelopen jaren was er een subsidieregeling voor het bĳdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

108

3.

4.

5.

6.

aan het versneld onderwerken van de graanresten na de oogst
in een deel van de Haarlemmermeerpolder. De reeds bestaande
regeling is verlengd tot en met 2024 voor maximaal € 1,7 miljoen.
Agrarische ondernemers kunnen op vrĳwillige basis deelnemen, met
de deelnemers worden overeenkomsten gesloten.
• Subsidie luchtvaart in transitie (NGF) (€ 30,4 miljoen). Dit betreft de
toegekende NGF-middelen Luchtvaart in Transitie zoals afgesproken
in het coalitieakkoord (€ 263,9 miljoen). Deze middelen worden
gebruikt om uiterlĳk in 2050 een klimaatneutrale luchtvaart te kunnen
realiseren. Er wordt ingezet op een duurzame luchtvaartsector en de
ambitie om daarbĳ nieuwe toekomstbestendige banen te creëren.
Specifieke maatregelen zĳn:
• De realisatie van een overkoepelde, decentraal georganiseerde
datadeelinfrastructuur (BDI);
• De ontwikkeling van nieuwe (digitale) infra-diensten;
• De uitrol van een ‘transitieagenda’ om minimaal de helft van
de Nederlandse bedrĳven in de logistieke keten over de digitale
streep te trekken. Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200
XII, nr. 2
• Subsidie Maatschappelĳke Raad Schiphol (€ 1,2 miljoen). Dit betreft
een financiële bĳdrage aan de activiteiten van de Maatschappelĳke
Raad Schiphol (MRS). Nadere toelichting is te vinden in tabel 53
Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen artikel17.
• Overige subsidies (€ 1,0 miljoen). Dit betreft diverse subsidies die
nader worden toegelicht in tabel 53 Wettelĳke grondslagen subsidie­
verleningen artikel 17.
Bĳdragen aan agentschappen (€ 0,6 miljoen). Dit betreft voornamelĳk
de bĳdrage aan RWS voor beleidsondersteuning en advies (BOA)
voor Schiphol.
Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties (€ 1,6 miljoen). Voor de
jaarlĳkse contributie aan de International Civil Aviation Organization
(ICAO), aan het hiertoe opgezette samenwerkingsverband binnen
ABIS (de ABIS-groep vertegenwoordigt de burgerlĳke luchtvaartautori­
teiten van Oostenrĳk, België, Kroatië, Nederland, Luxemburg, Ierland,
Zwitserland en Portugal), en aan de European Civil Aviation Conference
(ECAC) wordt in 2024 een bedrag uitgegeven van circa € 1,6 miljoen,
waarvan € 1,45 miljoen via de Homogene Groep Internationale Samen­
werking (HGIS).
Bĳdragen aan ZBO’s/RWT's (€ 0,2 miljoen). Voortvloeiend uit de
afspraken die gemaakt zĳn in de ‘Overeenkomst betreffende de operati­
onaliteit voor civiel medegebruik van de militaire radar bĳ Soesterberg’
wordt ten behoeve van het operationeel houden van de Soesterberg­
radar voor de vliegveiligheid op en rond de luchthaven Schiphol een
bĳdrage verstrekt aan Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL).
Lening (€ 1,7 miljoen) Het budget van € 1,7 miljoen in 2023 wat nu
nog op de begroting van het minsterie van IenW staat, is bedoeld voor
de terugbetaling aan het ministerie van BZK voor hun deel van de
lening Winair (zie ook paragraaf 2.6 Overzicht Risicoregelingen voor
verdere toelichting).

Ontvangsten (€ 12,3 miljoen)
Dit betreft met name de desaldering van de GIS-4 heffing (€ 11,0 miljoen).
Deze heffing loopt via de ontvangsten. De overige ontvangsten van
€ 1,3 miljoen betreft met name enkele kleinere ontvangsten en betreft de
desaldering van ontvangsten Lelystad, waarbĳ er per saldo € 0,4 miljoen
wordt ontvangen Daarnaast betreft het de subsidie tarieven Bonair van
€ 0,3 miljoen en de eenzĳdige ophoging van de ontvangsten in het kader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

109

van de heffing gevelisolatie Maastricht (€ 0,3 miljoen). Tot slot betreft het
de ontvangstenverhoging die bĳ Voorjaarsnota 2017 is doorgevoerd voor de
verrekeningen Eurocontrol en ontvangsten van de ACM die de kosten van
haar toezichtstaken deels aan de sector doorbelast (€ 0,3 miljoen).
Garantieverplichting LVNL
Voor de veilige afhandeling van het luchtverkeer in het Nederlandse
luchtruim beheert LVNL vitale luchtvaartinfrastructuur. Dit betekent dat
LVNL voortdurend moet investeren om de continuïteit van de dienstver­
lening te waarborgen door systemen die het einde van de levensduur
bereiken tĳdig te vervangen.
Daarnaast moet LVNL investeren in nieuwe en innovatieve technologie,
zodat LVNL niet alleen betrouwbare luchtverkeersleiding kan blĳven geven,
maar ook in de toekomst kan blĳven voldoen aan de eisen en wensen
die nationale en internationale partĳen stellen aan de dienstverlening van
LVNL. Hiervoor is een jaarlĳks leningenplafond ingesteld. LVNL gaat bĳ
het ministerie van Financiën leningen aan voor een bedrag van maximaal
€ 52,6 miljoen in 2023 en maximaal € 51,8 miljoen in 2024. IenW stelt zich
garant voor deze leningen.
Wettelĳke grondslag subsidieverlening
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat in het algemeen
subsidie wordt verleend op grond van een wettelĳk voorschrift. Uit de
Algemene wet bestuursrecht volgt dat één van de uitzonderingen hierop
subsidies vormen waarvan zowel de subsidieontvanger als het maximale
bedrag in de begroting worden vermeld.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is in de
regel <Verplichtingen> dergelĳke subsidieverplichtingen voor het jaar 2024
opgenomen. Voor de subsidieverplichtingen die specifiek in onderstaande
tabel worden vermeld geldt dat deze begrotingsvermelding de wettelĳke
grondslag vormt zoals bedoeld in artikel 4.23, derde lid, onder c, van de
Algemene wet bestuursrecht.
Tabel 56 Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen artikel 17
Maximum bedrag

Ontvanger

Toelichting

€ 1.205.000,-

Maatschappelĳke Raad Schiphol

IenW draagt in de jaren 2023 t/m 2026 financieel bĳ aan de
17.01 Luchtvaart
activiteiten van de Maatschappelĳke Raad Schiphol (MRS). Dit
onafhankelĳke overleg- en adviesorgaan verenigt bewoners,
maatschappelĳke- en brancheorganisaties, en experts met als doel
om de dialoog te faciliteren over het Schipholbeleid, het ministerie
en Schiphol gevraagd en ongevraagd te adviseren en belangen en
perspectieven van de omgeving te kanaliseren. De bĳdrage voor de
jaren 2023 t/m 2026 bedraagt jaarlĳks maximaal € 1.205.000.

€ 80.000,-

Stichting
Faunabeheereenheid NoordHolland

Voor de coördinatie van de ruivangsten ten behoeve van
de luchtvaartveiligheid.

€ 150.000,-

Stichting Omgevingsfonds
Maastricht Aachen Airport

Voor leefbaarheidsprojecten in de omgeving van de luchthaven
Maastricht Aachen Airport.

€ 310.000,-

Dutch Carribbean Air Navigation
Service Provider (DC-ANSP)

Voor een deel van de kosten van de levering van
17.01 Luchtvaart
luchtverkeersdienstverlening op en rond Bonaire International
Airport. Zonder deze bĳdrage zouden de tarieven dusdanig sterk
stĳgen dat een mogelĳke verstoring van de markt zal optreden, met
bĳbehorend negatief effect op de lokale gemeenschap. Het bedrag
is exclusief ecentuele koersverschillen.

€ 280.000,-

De Commissies regionaal overleg bĳ Voor de versterking, professionalisering en opleiding van
17.01 Luchtvaart
de luchthavens van Eelde, Lelystad, deelnemers van de overlegorganen bĳ de regionale
Maastricht en Rotterdam1
burgerluchthavens van nationale betekenis. Het maximale bedrag
per commissie bedraag € 70.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

Artikelonderdeel

17.01 Luchtvaart
17.01 Luchtvaart

110

Maximum bedrag

Ontvanger

Toelichting

€ 70.000,-

Stichting Leefbaarheid
Luchthaven Eindhoven

Voor de instandhouding van het Luchthaven Eindhoven Overleg. 17.01 Luchtvaart

Artikelonderdeel

€ 50.000,-

Stichting Leefbaarheid
Luchthaven Eindhoven

Voor milieugerelateerde activiteiten ter bevordering van de
leefbaarheid in de omgeving van de luchthaven Eindhoven.

17.01 Luchtvaart

€ 50.000,-

Stichting AviAssist

Voor het verbeteren van de luchtvaartveiligheid in de regio
Zuidoost Afrika. IenW heeft het initiatief genomen om te zorgen
dat in die regio kennis over luchtvaartveiligheid wordt gedeeld,
maar vooral goed gebruikt. Hiermee wordt invulling gegeven
aan de doelstellingen ten aanzien van luchtvaartveiligheid zoals
neergelegd in het State Safety Programme.

17.01 Luchtvaart

€ 50.000,-

Stichting Advisering
Bewonersvertegenwoordigers
Regionale Luchthavens (ABReL)

Voor de inhuur van externe ondersteuning door
17.01 Luchtvaart
bewonersvertegenwoordigingen. IenW vindt het van belang
dat bewonersorganisaties die zitting hebben in de Commissies
regionaal overleg (CRO’s) en het Luchthaven Eindhoven Overleg
(LEO) een bĳdrage kunnen leveren aan de uitwerking van
(beleids-)vraagstukken uit de Luchtvaartnota. De Stichting ABReL
draagt bĳ aan de regionale verkenningen rond de regionale
luchthavens, de bĳdrage aan landelĳke (beleids-)vraagstukken en
deelname aan de nationale luchtvaarttafel (als uitwerking van
de Luchtvaartnota).

1 Het maximale bedrag per commissie bedraag € 70.000.

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 57 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 17
2024
juridisch verplicht

94%

bestuurlĳk gebonden

6%

beleidsmatig gereserveerd

0%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 62,8 miljoen)
is 94% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Het beschikbare budget in 2024 is voor 87% juridisch
verplicht en voor de rest bestuurlĳk gebonden. De juridische verplich­
tingen bĳ de opdrachten betreffen onder meer de opdrachten
Caribisch Nederland, klimaatbeleid, geluidisolatie Schiphol, regionale
luchthaven, luchtruimherziening, onbemande luchtvaart, NLVP, interna­
tionale bereikbaarheid en KDC.
2. Subsidies. Het beschikbare budget in 2024 is voor 99% juridisch
verplicht. Het subsidiebudget betreft met name het NGF-project
Luchtvaart in transitie. Voor het volledige subsidieoverzicht wordt
verwezen naar bĳlage 5 in deze begroting.
3. Bĳdragen aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳdrage
RWS is volledig juridisch verplicht en heeft een structureel karakter. De
bĳdrage aan RWS heeft betrekking op beleidsondersteuning en advies
(BOA). RWS reserveert capaciteit voor het uitvoeren van studies of
het leveren van bĳdragen daaraan, adviezen met betrekking tot beleids­
nota’s en de uitvoerbaarheid van beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

111

4. Bĳdragen aan ZBO's/RWT's. De uitgaven aan de Luchtverkeersleiding
Nederland zĳn volledig juridisch verplicht op basis volgend uit de
afspraken die gemaakt zĳn in de ‘Overeenkomst betreffende de operati­
onaliteit voor civiel medegebruik van de militaire radar bĳ Soesterberg’.
Dit betreft een structurele bĳdrage.
5. Bĳdrage aan (inter-)nationale organisaties . Het beschikbare budget in
2024 is voor 100% juridisch verplicht. De bĳdrage aan internationale
organisaties betreft de jaarlĳkse contributie aan de International Civil
Aviation Organization (ICAO), aan het hiertoe opgezette samenwerkings­
verband binnen ABIS en aan de European Civil Aviation Conference
(ECAC). Dit bedrag is daarmee geheel juridisch verplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

112

3.6 Artikel 18 Scheepvaart en Havens
A. Algemene doelstelling
Het realiseren van een efficiënt, veilig en duurzaam goederenvervoer­
systeem, waarbinnen de internationale concurrentiekracht van de mainport
en van de Nederlandse maritieme sector wordt versterkt.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 58 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 18 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

115.084

66.377

303.462

45.536

42.905

26.039

14.393

Uitgaven

55.423

88.416

195.353

182.903

82.030

28.252

14.393

55.423

88.416

195.353

182.903

82.030

28.252

14.393

495

0

0

0

0

0

0

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
1 Scheepvaart en Havens
Ontvangsten

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Scheepvaart en Havens. Voor een nadere toelichting op de verschillende
typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt
verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 59 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

Aanleg- en benuttingsprojecten worden in het Meerjarenprogramma
Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) vastgelegd. Met het
walstroomprogramma stimuleert IenW de verduurzaming van havens en
scheepvaart met als doel te voldoen aan de Europese verplichtingen uit de EU.

Regisseren

De Minister is verantwoordelĳk voor de vormgeving en deels ook voor
de uitvoering van het maritiem beleid. De Minister is verantwoordelĳk
voor toezicht en nutisch beheer. De Minister zet in op intensivering en
stroomlĳning van de inspanningen van alle overheden, belangenorganisaties
en sectorpartĳen die betrokken zĳn bĳ de maritieme beleidsopgaven. De
Minister stelt normen en handhaaft deze om het veilige en duurzame
gebruik van netwerken te waarborgen. De Minister ĳvert regionaal en
internationaal voor gelĳke normen in de EU en in de Internationale Maritieme
Organisatie (IMO). De in 2015 vastgestelde Maritieme Strategie geeft de
leidende principes aan: meerwaarde door samenwerking, ruimte voor
ondernemerschap en oog voor de leefomgeving. Vanuit het oogpunt van
verbetering van het milieu en van de kwaliteit van de leefomgeving wordt
de innovatie en de transitie naar een duurzame scheepvaart bevorderd. IenW
zorgt voor «state of the art» regelgeving op het gebied van milieu, veiligheid,
marktordening, bemanningszaken en security. Waar nodig wordt hiervoor
internationaal samengewerkt.

(doen) uitvoeren

De Minister is verantwoordelĳk voor het in stand houden van een
robuust hoofdnetwerk van vaarwegen. Vanuit de begroting Hoofdstuk XII
(artikel 26.01) wordt een bĳdrage gedaan aan het Mobiliteitsfonds. Via het
Mobiliteitsfonds (artikel 11,15 en 17) investeert de Minister door middel van
aanleg en benutting in dit netwerk, in binnenhavens en in de maritieme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

113

Rol

Toelichting
toegang van zeehavens om een goede en betrouwbare bereikbaarheid over
water van de economische kerngebieden te realiseren. Rĳkswaterstaat (RWS)
voert als beheerder het beheer, onderhoud en vervanging uit.

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
Onderstaand zĳn de indicatoren en kengetallen opgenomen die inzicht
geven in de mate waarin aan de algemene doelstelling wordt
voldaan. De indicator passeertĳd sluizen geeft inzicht in het percentage
schepen dat binnen de normtĳd de sluis passeert. De scores op
indicatoren kunnen aanleiding zĳn om beleid bĳ te sturen. De
kengetallen «Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel van de
Nederlandse Havengebiedenbieden», «Ontwikkeling in aantallen en bruto
tonnage», «Scheepvaartongevallen Nederlandse deel van de Noordzee» en
«Scheepvaartongevallen Nederlandse binnenwateren» bieden met name
belangrĳke contextuele informatie.
Indicator: Passeertĳd sluizen
Voor elk type vaarweg (Hoofdtransportas, Hoofdvaarweg en Overige
vaarwegen) wordt een te realiseren percentage schepen nagestreefd
dat binnen de normtĳd de sluis passeert (streefwaarde). De «passeertĳd
sluizen» is een absolute normtĳd die voor elke sluis afzonderlĳk is bepaald.
Tabel 60 Indicator: Passeertĳd sluizen
Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Realisatie
2020

Realisatie
2021

Hoofdtransportas

66%

63%

65%

65%

60%

56%

85%

Hoofdvaarweg

80%

75%

77%

78%

80%

80%

75%

Overige vaarweg

88%

87%

85%

87%

89%

88%

70%

1

Realisatie Streefwaarde
2022
2023*

Bron: Rĳkswaterstaat 2023
* Er zĳn geen afspraken gemaakt met Beleid over de streefwaarden
voor 2023. Daarom zĳn de streefwaarden voor 2021 (net als in 2022)
overgenomen als referentiewaarde.
Toelichting:
De lage score op de hoofdtransportas is onder andere het gevolg van het
geplande onderhoud aan de Volkeraksluizen (regio West-Nederland Zuid)
en de lange passeertĳden in Terneuzen (regio Zee en Delta). In 2023 wordt er
een nieuwe sluiskolk geopend in Terneuzen waardoor er wordt verwacht dat
de passeertĳd verbetert. De passeertĳden op de hoofdvaarwegen en overige
vaarwegen vallen binnen de streefwaarde.
Kengetal: Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel van de
Nederlandse Havengebieden
Dit kengetal geeft informatie over het marktaandeel van de Nederlandse
zeehavens ten opzichte van de concurrerende Noordwest Europese
havenrange (de zogenaamde «Hamburg-Le Havre range»). Het streven is
het marktaandeel van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de
totale Noordwest (de «Hamburg-Le Havre range») ten minste te handhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

114

Tabel 61 Kengetal: Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel (in tonnen) van de Nederlandse
Havengebieden ten opzichte van de totale Noordwest Europese havenrange (de Hamburg-Le Havre range)
Basiswaarde
2005

2017

20181

2019

2020

2021

2022

Totaal Nederlandse Zeehavens

44,9

47,9

50,3

50,3

49,7

49,9

50,8

Mainport Rotterdam

34,9

37,2

36,8

36,6

36,7

37,4

37,3

10

10,7

13,5

13,8

13

12,5

13,4

Overige Nederlandse Zeehavens

1 Marktaandeel overige Nederlandse zeehavens is vanaf 2018 inclusief Gent (B), na de fusie van de havenbedrĳven Zeeland Seaports en Gent tot North Sea Port 9 december
2017. Er worden geen uitgesplitste cĳfers gepubliceerd.

Bron: Havenbedrĳf Rotterdam
Toelichting
Het «Totaal Nederlandse Zeehavens» kent een aanzienlĳke stĳging van
het marktaandeel. Rotterdam zag zĳn aandeel nagenoeg gelĳk blĳven met
een lichte daling (1,32 mln. ton), maar de overige Nederlandse Zeehavens
vertoonden een zeer goed herstel na COVID 19 en daarmee stĳgen de
totaalcĳfers uit boven 2019. De belangrĳkste stĳgingen zĳn in massagoed
(zoals kolen en olie). Het containersegment laat een daling van 9,6% zien
tot ca. 140 mln. ton. De haven van Antwerpen (de 2e haven van NW Europa)
kende in 2022 een lichte daling van 0,1% (1,65 mln. ton). In absolute zin is
Rotterdam nog met afstand de grootste haven (37,4% aandeel tegenover
22,9% van Antwerpen).
Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage
Onderstaande kengetal geeft informatie over de ontwikkeling in aantallen
en bruto tonnage (GT) van de vloot in Nederlands eigendom of beheer
onder Nederlandse en buitenlandse vlag. De gegevens zĳn opgesplitst naar
de sectoren handelsvaart, zeesleepvaart en waterbouw.
Tabel 62 Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage (GT)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

Handelsvaart

761

757

744

Zeesleepvaart

291

299

302

748

742

691

303

304

Waterbouw

176

168

170

169

166

312
143

1.228

1.224

1.216

1.220

1.212

1.146

Handelsvaart

6.275

6.229

6.242

6.076

6.087

5.668

Zeesleepvaart

444

532

531

557

542

590

Waterbouw

572

545

552

566

540

554

Totaal

7.291

7.306

7.325

7.199

7.169

6.812

Van de vloot van in Nederland
geregistreerde zeeschepen
onder Nederlandse vlag
Aantallen

Totaal
Bruto tonnage (GT) (x 1.000)

Van de vloot onder buitenlandse
vlag in Nederlands eigendom
of beheer
Aantallen
Handelsvaart

458

474

507

503

529

n.n.b.

Zeesleepvaart

499

496

496

520

519

n.n.b.

Waterbouw

63

57

69

69

67

n.n.b.

1.020

1.027

1.072

1.092

1.115

Handelsvaart

7.700

8.806

8.675

9.045

9.886

n.n.b.

Zeesleepvaart

1.706

1.779

1.721

1.581

1.789

n.n.b.

Waterbouw

328

319

333

340

341

n.n.b.

Totaal
Bruto tonnage (GT) (x 1.000)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

115

Totaal

2017

2018

2019

2020

2021

9.734

10.184

10.729

10.966

12.016

2022

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2023. Cĳfers van zeeschepen onder buitenlandse vlag op basis van IHS.
1) Vanaf 2022 is als gevolg van een verbeterde methodiek de reeks
aangepast. Onderdeel van de verbetering is, vergelĳkbaar met de uitsluiting
van pontons met een GT < 1000, ook andere vaartuigen zonder voortstuwing
uit te sluiten indien GT < 1000.
Toelichting
In 2022 is de vloot onder Nederlandse vlag toegenomen met 14 schepen.
De categorie Zeesleepvaart zorgde daarin voor de grootste toename. De
groei dan wel afname van de vloot is een indicator voor de aantrekkelĳkheid
van de Nederlandse vlag. De groei van de vloot in het geheel (Nederlandse
vlag en buitenlandse vlag) is een indicator voor de investeringskracht van
de zeevaartsector in Nederland en daarmee onder andere een indicator
voor de internationale concurrentiekracht. Deze indicatoren zĳn echter niet
alleen van overheidsbeleid afhankelĳk, maar ook van externe factoren
zoals de wereldwĳde groei van het ladingaanbod en investeringsklimaat,
het zeevaartbeleid (waaronder fiscale klimaat) van andere landen en de
individuele prestaties van de ondernemingen. Een toename van de vanuit
Nederland beheerde vloot (en dan met name de Nederlandse vlag) is
gunstig voor de ontwikkeling van de toegevoegde waarde.
De gegevens over de ontwikkeling in aantallen en brutotonage (van vloot
onder buitenlandse vlag in Nederlands eigendom of beheer) over 2022
waren nog niet beschikbaar ten tĳde van het opstellen van deze begroting.
De informatie zal aan de Tweede Kamer worden aangeboden bĳ het
jaarverslag 2023.
Kengetal: Scheepvaartongevallen Nederlandse deel van de Noordzee
Onderstaande kengetal geeft informatie over het aantal scheepvaarton­
gevallen op het Nederlandse deel van de Noordzee. Hierbĳ worden de
volgende categorieën gehanteerd:
– Zeer ernstig scheepsongeval: ongeval waarbĳ het schip verloren is
gegaan, een dodelĳk slachtoffer is gevallen, of ernstige schade aan het
milieu is ontstaan.
– Ernstig scheepvaartongeval: ongeval dat geen zeer ernstig ongeval is,
dat gepaard gaat met brand, explosie, gronding, contact, slecht weer
schade, schade door ĳs, rompschade, of vermoedelĳke rompschade
enzovoort, met als resultaat:
• structurele schade die het schip niet zeewaardig maakt, zoals lekkage
onderwaterschip, uitval voortstuwing, grote schade aan accommo­
datie, etc., of
• schade aan het milieu, of
• averĳ die sleephulp of walassistentie noodzakelĳk maakt.
– Minder ernstige scheepsongevallen: alle overige scheepsongevallen
die niet onder de categorieën zeer ernstige of ernstige scheepsonge­
vallen vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

116

Tabel 63 Kengetal: Scheepvaartongevallen Nederlandse deel van de Noordzee
2017

2018

2019

2020

2021

2022

Zeer
ernstige scheepsongevallen

2

1

5

1

1

2

Ernstige scheepsongevallen

12

10

4

6

10

12

Andersoortige
scheepsongevallen

16

32

31

24

31

41

Totaal aantal ongevallen

30

43

40

31

42

55

Aantal doden (van totaal
aantal ongevallen)

1

0

3

0

0

0

Aantal gewonden (van totaal
aantal ongevallen)

3

0

4

2

1

2

Bron: Rĳkswaterstaat 2023, cĳfers scheepsongevallen Noordzee (EEZ gebied).
Toelichting
In 2022 zĳn twee zeer ernstig scheepsongevallen (ZESO) geregistreerd en
twaalf ernstige scheepsongevallen (ESO). De twee zeer ernstige scheeps­
ongevallen betroffen beide recreatievaart waarbĳ het schip verloren is
gegaan door kapseizen/omslaan. Er zĳn in 2022 geen dodelĳke slachtoffers
gevallen bĳ de (zeer) ernstige scheepsongevallen op de Noordzee. Het totaal
van het aantal scheepsongevallen op de Noordzee volgt de trend van de
afgelopen jaren.
Kengetal: Scheepvaartongevallen Nederlandse binnenwateren
Onderstaande kengetal geeft informatie over het aantal scheepvaartonge­
vallen op de Nederlandse binnenwateren. Hierbĳ worden de volgende
categorieën gehanteerd:
– (zeer) ernstige scheepsongevallen. Hier wordt gedoeld op de «significante ongevallen», waar het gaat om ongevallen waarbĳ een schip niet
meer verder kan of mag varen als gevolg van dat scheepsongeval of als
er ernstige schade aan lading, infrastructuur of milieu is, en daarbĳ een
stremming van de vaarweg optreedt of als er (in uitzonderlĳke gevallen)
doden en zwaargewonden te betreuren zĳn. Voor de overzichtelĳkheid
is hier gebruik gemaakt van de termen die bĳ de Noordzee worden
gehanteerd. Het verschil in terminologie voor scheepvaartongevallen op
de Noordzee (zeer ernstig en ernstig) en binnenwateren (significant)
wordt verklaard door de internationale afspraken die hierover zĳn
gemaakt binnen de IMO (International Maritime Organization).
– Andersoortige scheepsongevallen zĳn alle overige scheepsongevallen
die niet onder de categorie (zeer) ernstige scheepsongevallen vallen.
Tabel 64 Kengetal: Scheepvaartongevallen Nederlandse binnenwateren
(Zeer)
ernstige scheepsongevallen

2017

2018

2019

2020

2021

2022

161

178

160

175

148

188

Andersoortige ongevallen

973

1.179

1.119

1.068

1.077

1.131

Totaal aantal ongevallen

1.134

1.357

1.279

1.243

1.225

1.319

Aantal doden (van totaal
aantal ongevallen)

8

2

5

3

5

21

Aantal gewonden (van totaal
aantal ongevallen)

33

55

71

39

42

59

Bron: Rĳkswaterstaat 2023, alle scheepvaart (beroepsvaart en recreatievaart) zowel buitenlandse vlag als NL vlag
op de Nederlandse wateren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

117

Toelichting
Op de Nederlandse binnenwateren (inclusief de zeehavens) zĳn in 2022 in
totaal 1319 ongevallen geregistreerd, waarvan 188 (zeer) ernstige scheeps­
ongevallen. Deze toename ten opzichte van 2021 (148) is te herleiden
naar meer geregistreerde significante aanvaringen met infrastructuur en
enkelzĳdige scheepsongevallen. Op de binnenwateren waren in 2022
21 dodelĳke slachtoffers te betreuren. Dit is een forse stĳging ten opzicht van
het meerjarig gemiddelde.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel scheepvaart en havens.
Binnenvaart
De binnenvaart in Nederland is van groot maatschappelĳk belang, maar
onvoldoende ‘toekomstbestendig’. Daarom is met een groot aantal stake­
holders – op initiatief van IenW - gesprekken gevoerd om de belang­
rĳkste uitdagingen in de binnenvaart te identificeren. De binnenvaart moet
beter inspelen op de energietransitie, de toenemende digitalisering, het
streven naar ketenoptimalisatie en klimaatverandering. De noodzakelĳke
transities zĳn in de brief ‘Toekomst Binnenvaart’ van 30 november 2022
thematisch uitgewerkt.
Klimaatmitigatie
Nederland heeft zich op basis van nationale en internationale afspraken
gecommitteerd aan een klimaatneutrale zeevaart en binnenvaart in 2050.
Om dit te realiseren en onze koploperinzet waar te maken, nemen we
de volgende stappen. Op het gebied van klimaatmitigatie wordt in 2024
gewerkt aan diverse prioriteiten. Het gaat hierbĳ om:
– Implementatie van de Europese Fit-for-55 voorstellen gericht op de
zeevaart en binnenvaart, in overleg met NEa en ILT voor goed
uitvoerbare en handhaafbare regelgeving;
– Uitwerking en implementatie van mondiale afspraken over broeikasgas­
reductie in de zeevaart die dit jaar gemaakt worden in de International
Maritime Organisation (IMO);
– Opvolging geven aan de maritieme brandstoftransitie en wat dit vraagt
van het Nederlands energiesysteem, op basis van o.a. het Nationaal Plan
Energiesysteem en de Roadmap Brandstoftransitie Zeevaart die beiden
in 2023 gepubliceerd worden;
– Een routekaart naar klimaatneutraliteit en een (nagenoeg) zero emissie
binnenvaart per 2050;
– Vervolg geven aan het haalbaarheidsonderzoek naar de mogelĳkheden
en opties om de verduurzaming van de binnenvaartvloot te versnellen
met behulp van normering;
– Een uitvoeringsplan voor de versnelde transitie naar de toepassing van
waterstof en methanol in de binnenvaart;
– De verdere uitrol van walstroom in de Nederlandse havens.
Walstroom
Het kabinet heeft € 64 miljoen beschikbaar gesteld om walstroom voor de
zeevaart uit te rollen en daarmee gericht bĳ te dragen aan de verlaging
van stikstofdepositie. Daarnaast is € 150 miljoen beschikbaar gesteld voor
walstroom voor de zeevaart om een bĳdrage te leveren aan de klimaat­
doelstellingen en te anticiperen op aankomende Europese verplichtingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

118

om walstroom aan te bieden voor cruiseschepen, containerschepen en
ro-ro-ferries. Ter aanvulling hiervan is uit het klimaatfonds nog € 40 miljoen
extra beschikbaar gesteld.
Maritieme veiligheid
Maritieme veiligheid en daarmee maritieme security en cybersecurity zĳn
de laatste jaren steeds meer in de belangstelling komen te staan. Het
verbeteren van de maritieme veiligheid behelst het in kaart brengen van de
grootste risico’s, deze analyseren en beheersen tot een acceptabel niveau
(risicogerichte aanpak). Er wordt gewerkt aan een strategie ter bescherming
van de Noordzee-infrastructuur. In 2024 treedt daarnaast de herziene
Netwerk en Informatie Beveiligingsrichtlĳn (NIB) in werking. Hiermee gaan
voor meer haven-gerelateerde ondernemingen een zorgplicht, meldplicht
en toezichtafspraken gelden. De middelen die het kabinet heeft vrĳgemaakt
voor scheepvaartveiligheid in relatie tot de uitbreiding van windenergie op
zee zullen in 2024 en daarna worden omgezet in concrete maatregelen.
Maritiem Masterplan
Met het Maritiem Masterplan wordt ingezet op de verduurzaming van de
maritieme sector. Door voort te bouwen op onderzoek met betrekking tot
de toepassing van hernieuwbare brandstoffen en duurzame aandrĳflĳnen,
dit te demonstreren aan boord van schepen en de informatie uit deze
demonstraties te delen, wordt de maritieme sector ondersteund in het
voorbereiden op de klimaattransitie. Vanuit het Nationaal Groeifonds is
€ 100 miljoen onvoorwaardelĳk en € 110 miljoen voorwaardelĳk toegekend.
Het project start begin 2024 en heeft een looptĳd van tien jaar. De demon­
straties aan boord van schepen worden gedaan met waterstof, methanol of
LNG met carbon capture en tevens wordt de informatie over de resultaten
van deze demonstraties (via een digitaal platform) gedeeld. Onder het
opzetten en uitwerken van een human capital programma valt ook het
ontwikkelen en opzetten van (bĳ)scholingsmodules, learning communities
en een traineeprogramma. De subsidieverstrekking voor het ontwerpen,
inrichten en beheren van een digitaal platform en een programmabureau zal
worden gedaan aan Stichting Nederland Maritiem Land (NML).
Verplicht emissielabel binnenvaart
In 2021 is een emissielabel in het leven geroepen voor binnenvaartschepen.
Het is een sturingsinstrument om binnenvaartschepen te verduurzamen
en de CO2-uitstoot terug te dringen. Het label geeft de emissieprestatie
van het schip weer voor broeikasgassen en milieuverontreinigende stoffen
zoals stikstof. Door de aanvraag van het emissielabel te verplichten en
scheepseigenaren minimaal vereiste labelcategorieën op te leggen, wordt
een wettelĳke basis neergezet voor het creëren en uitgeven van dit label.
Hiervoor is vanaf 2024 in totaal € 6,2 miljoen beschikbaar gesteld vanuit
het Klimaatfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

119

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 65 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 18 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

115.084

66.377

303.462

45.536

42.905

26.039

14.393

Uitgaven

55.423

88.416

195.353

182.903

82.030

28.252

14.393

1 Scheepvaart en Havens

55.423

88.416

195.353

182.903

82.030

28.252

14.393

Opdrachten

12.816

30.060

23.410

17.512

18.460

9.528

9.551

Opdrachten Digitale Transport Strategie

1.228

1.166

1.000

0

0

0

0

Zeehavens

883

1.841

2.196

1.715

1.967

2.479

2.660

Zeevaart

829

1.046

2.798

815

882

1.734

2.078

0

100

100

100

100

100

100

647

12.949

14.500

11.552

10.610

846

0

NGF-Project: Maritiem Masterplan

0

0

142

146

1.000

0

0

KF: Verplicht emissielabel binnenvaart

0

0

700

1.000

1.500

1.500

1.500

Caribisch Nederland
NGF-Project: Digitale Infrastructuur Logistiek

Overige opdrachten

9.229

12.958

1.974

2.184

2.401

2.869

3.213

Subsidies

37.681

52.364

167.936

159.101

60.580

16.182

2.300

NGF-project: Zero-emissie
binnenvaart batterĳ-elektrisch

9.500

15.600

25.100

0

0

0

0

NGF-Project: Maritiem Masterplan

0

0

29.011

59.254

8.700

0

0

Innovatieve Duurzame Binnenvaart

18.364

22.324

13.330

13.330

13.330

13.332

2.000

Walstroom (deels KF)

5.500

11.285

100.415

86.437

38.550

2.850

300

Overige Subsidies

4.317

3.155

80

80

0

0

0

Bĳdragen aan agentschappen

3.253

4.112

2.256

1.539

1.239

1.239

1.239

Waarvan bĳdragen aan agentschap RWS

2.465

2.810

1.818

1.239

1.239

1.239

1.239

0

0

438

300

0

0

0

788

1.302

0

0

0

0

0

0

0

0

3.000

0

0

0

1.565

1.644

1.644

1.644

1.644

1.196

1.196

Centrale Commissie voor de Rĳnvaart
(CCR) (HGIS)

548

610

610

610

610

610

610

International Maritime Organization incl.
NAIP (HGIS)

496

531

531

531

531

531

531

Overige bĳdragen aan
(inter-)nationale organisaties

521

503

503

503

503

55

55

Bĳdragen aan ZBO's/RWT's

108

236

107

107

107

107

107

Ontvangsten

495

0

0

0

0

0

0

NGF-Project: Maritiem Masterplan
Overige bĳdragen aan agentschappen
Bĳdragen aan medeoverheden
Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Scheepvaart en Havens (€ 194,7 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 22,7 miljoen)
• Opdrachten DTS (€ 1,0 miljoen). Voor de uitvoering van de Digitale
Transport Strategie is budget beschikbaar voor de implementatie
van twee EU-verordeningen, de realisatie van de Basis Data Infra­
structuur en de adoptie en opschaling van innovaties op de Goede­
renvervoercorridors.
• Zeehavens / Zeevaart (€ 5 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

120

•

•

•

Maritieme Strategie. Het werkprogramma Maritieme Strategie
en Zeehavens 2018-2021 is vanaf 2018 als onderdeel van het
integrale werkprogramma ter uitvoering van de Maritieme
Strategie doorgezet en liep eind 2021 ten einde. Een aantal
onderwerpen uit het werkprogramma loopt door in 2024
(verbetering van het scheepsregister, Smart Shipping, structuur­
versterking binnenvaart etc.).
• International Maritime Organization. Als vlaggen-, kust- en
havenstaat zet Nederland in International Maritime Organi­
zation (IMO)- en EU-verband in op verbetering van het
stelsel van regelgeving (bĳ voorkeur door optimaliseren
bestaande regelgeving).
• Maritieme Cluster. De concurrentiepositie van het maritieme
cluster vereist de implementatie van verdragen, een gelĳk
speelveld en vermindering van de administratieve lasten. De inzet
richt zich bĳvoorbeeld op een Europese maritieme ruimte zonder
grenzen, het monitoren van de arbeidsmarkt, het faciliteren
van verbetering van de efficiency van bemanningen en het
wegnemen van knelpunten in de relevante wetgeving. Hiervoor
wordt beleidsinformatie verzameld en onderzoek verricht.
• Havennota. De uitvoering van de acties uit de definitieve
2020 ‒ 2030 Havennota verlopen via het reguliere opdrachten­
budget met aansluiting op het Werkprogramma Zeehavens.
• Green Deal. Voor de uitvoering van de Green Deal is budget
beschikbaar voor verduurzaming en innovatie van de binnenvaart
en zeevaart. Naast subsidie voor motorvervanging of aanschaf
en installatie van een katalysator op binnenvaartschepen vindt
validatie onderzoek plaats naar duurzame oplossingen voor
de zeevaart.
• Versterking Nationale Aanpak Cybersecurity (VNAC). IenW
heeft een deel van de zogenaamde VNAC-gelden (Verkenning
Nationaal Actieprogramma Cybersecurity) gekregen om cyberse­
curity verder te ontwikkelen. De overkoepelende coördinatie voor
de besteding van deze middelen ligt bĳ het ministerie van Justitie
en Veiligheid. In 2024 zullen deze middelen voor de Versterking
Nationale Aanpak Cybersecurity (VNAC) verder worden ingezet
om de cyber weerbaarheid binnen de maritieme sector gericht
te vergroten en planmatig vorm te geven. Daarnaast wordt
de implementatie van de herziene Netwerk en informatiebevei­
ligingsrichtlĳn (NIB) richtlĳn in 2024 nader vormgegeven. Deze
richtlĳn moet in oktober 2024 in werking treden en levert voor
de betrokken maritieme organisaties grote uitdagingen op. Deze
VNAC middelen zullen dan ook worden ingezet om de organi­
saties zo goed mogelĳk hierop voor te bereiden zodat zĳ hieraan
voldoen en de cyber weerbaarheid te vergroten.
Caribisch Nederland (het openbaar lichaam Bonaire) (€ 0,1 miljoen).
Voor beleidswerk gericht op havens (onder andere havensamen­
werking) en Caribisch Nederland (het openbaar lichaam Bonaire) is
het benodigde budget begroot.
NGF-Project: Digitale Infrastructuur Logistiek (€ 14,5 miljoen). In
april 2022 is het Nationaal Groeifondsvoorstel Digitale Infrastructuur
Logistiek onvoorwaardelĳk en volledig toegekend. Een bedrag van
€ 51,1 miljoen is beschikbaar voor het realiseren van een digitale
infrastructuur logistiek. In 2024 wordt vorm en invulling gegeven
aan de uitvoering ervan. Hiervoor is in 2024 een bedrag van
€ 14,5 miljoen beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

121

•

NGF-project Maritiem Masterplan (€ 0,1 miljoen): Voor de uitvoering
van het Maritiem Masterplan is budget beschikbaar gesteld vanuit
het Nationaal Groeifonds voor de inhuur van een adviescommissie
door de uitvoerende organisatie.
• KF: Emissielabel Binnenvaart (€ 0,7 miljoen) Dit betreft de
overboeking van de klimaatfonds middelen, die zĳn toegekend
voor het invoeren en beheren van een verplicht emissielabel voor
de binnenvaart.
• Overige opdrachten (€ 2 miljoen). Voor diverse opdrachten voor
vernieuwing, verduurzaming en verbeteren van de veiligheid van de
binnenvaart is het benodigde budget begroot.
2. Subsidies (€ 167,9 miljoen)
• Nationaal Groeifonds: Elektrisch varen (€ 25,1 miljoen). Vanuit het
Nationaal Groeifonds is in april 2022 € 50 miljoen beschikbaar gesteld
voor verdere uitrol van elektrificatie van de binnenvaart. In 2022 is
een aanvang gemaakt met de werkzaamheden en in 2024 zullen deze
werkzaamheden worden voortgezet. In 2024 is daarvoor € 25 miljoen
beschikbaar. Uiteindelĳk moet het project leiden tot 45 zero emissie
binnenvaartschepen in 2026.
• NGF: Maritiem Masterplan (€ 29 miljoen): Vanuit het Nationaal
Groeifonds is in totaal € 100 miljoen onvoorwaardelĳk beschikbaar
gesteld voor het uitvoeren van demonstraties op schepen en
human capital activiteiten en voor het inrichten en beheren van
een digitaal platform en programmabureau. Voor de demonstraties
aan boord van schepen wordt een subsidieregeling opgesteld
waarvoor € 85 miljoen beschikbaar is gesteld. Voor het opzetten
en uitwerken van een human capital programma wordt een subsidie­
regeling opgesteld waarvoor € 3 miljoen beschikbaar is gesteld. Voor
het inrichten en beheer van een digitaal platform en programma­
bureau wordt subsidie verstrekt waarvoor € 8,9 miljoen beschikbaar
is gesteld.
• Verduurzaming binnenvaartschepen (€ 13,3 miljoen). Voor de
Tĳdelĳke subsidieregeling verduurzaming binnenvaartschepen
2021-2025 is vanuit de structurele aanpak stikstofproblematiek in
2024 € 12,9 miljoen beschikbaar (exclusief uitvoeringskosten) voor
de aanschaf en installatie van SCR-katalysatoren (in combinatie met
een roetfilter). Voor motorvervanging staat € 8 miljoen voor 2024
gereserveerd op de aanvullende post bĳ Financiën.
• Walstroom (€ 100,4 miljoen). Het kabinet heeft € 64 miljoen
beschikbaar gesteld om walstroom voor de zeevaart uit te rollen en
daarmee gericht bĳ te dragen aan de verlaging van stikstofdepositie.
De eerste subsidieregeling Walstroom Zeehavens van € 32 miljoen
(incl. uitvoeringskosten) liep in 2022 en 2023. De verwachting is dat
de regeling in 2024 wordt verlengd. Er is in 2024 € 7,6 miljoen aan het
budget toegevoegd als gevolg van beperkt achterblĳvende inschrĳ­
vingen op de regeling in 2023 en afstemming op het facturatieproces.
Begin 2024 zal tevens een subsidieregeling walstroom ten behoeve
van de klimaatopgave (€ 180 miljoen) worden geopend. Hiervan
is in juli 2023 € 40 miljoen verkregen vanuit het Klimaatfonds. De
regeling richt zich vooral op projecten die een bĳdrage leveren aan
Europese walstroomverplichtingen.
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 2,3 miljoen). In het kader van
beleidsondersteuning en advisering zĳn met RWS afspraken gemaakt
over werkzaamheden die RWS uitvoert in opdracht van de beleids­
directoraten van IenW. Door middel van de agentschapsbĳdrage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

122

wordt capaciteit hiervoor bĳ RWS gereserveerd. Onderdeel hiervan is
€ 0,4 miljoen voor de uitvoering van het Maritiem Masterplan waarvoor
vanuit het Nationaal Groeifonds budget beschikbaar is gesteld.
4. Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties (€ 1,6 miljoen). Vanuit de
Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) gelden betaalt
IenW in totaal € 1,1 miljoen aan contributies in het kader van Maritieme
Zaken. Hiervan gaat circa € 0,6 miljoen contributie naar de Centrale
Commissie voor de Rĳnvaart (CCR) en circa € 0,4 miljoen contributie
naar de International Maritime Organisation (IMO) conform verdrags­
verplichtingen. Daarnaast worden bĳdragen gedaan aan de International
Association of Marine Aids to Navigation and Lighthouse Authorities
(IALA), Regional Cooperation Agreement on Combating Piracy and
Armed Robbery against Ships in Asia (ReCAAP), de Donaucommissie en
de North Atlantic Ice Patrol. Door de internationale brancheorganisaties
in de binnenvaart is met een beroep op de gelden uit het reservefonds
het European Inland Waterway Transport (IWT)-platform opgericht. Uit
het Nederlandse deel van het door de sector opgebouwde fonds zal
gedurende 10 jaar (2017-2026) een bedrag van € 0,5 miljoen per jaar aan
het IWT uitgekeerd worden.
5. Bĳdragen aan ZBO's/RWT's (€ 0,1 miljoen). Incidentele werkzaamheden
voor RWT’s (zoals CBR en Stichting Afvalstoffen en Vaardocumenten
Binnenvaart (SAB)) komen ten laste van dit financieel instrument.
Wettelĳke grondslag subsidieverlening
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat in het algemeen
subsidie wordt verleend op grond van een wettelĳk voorschrift. Uit de
Algemene wet bestuursrecht volgt dat één van de uitzonderingen hierop
subsidies vormen waarvan zowel de subsidieontvanger als het maximale
bedrag in de begroting worden vermeld.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is in de
regel <Verplichtingen> dergelĳke subsidieverplichtingen voor het jaar 2024
opgenomen. Voor de subsidieverplichtingen die specifiek in onderstaande
tabel worden vermeld geldt dat deze begrotingsvermelding de wettelĳke
grondslag vormt zoals bedoeld in artikel 4.23, derde lid, onder c, van de
Algemene wet bestuursrecht.
Tabel 66 wettelĳke grondslag subsidieverlening artikel 18
Maximum bedrag Ontvanger

Toelichting

Artikelonderdeel

€ 8.940.000,-

Met het Maritiem Masterplan wordt ingezet op de
verduurzaming van de maritieme sector. Door voort te
bouwen op onderzoek met betrekking tot de toepassing van
hernieuwbare brandstoffen en duurzame aandrĳflĳnen, dit
te demonstreren aan boord van schepen en de informatie
uit deze demonstraties te delen, wordt de maritieme sector
ondersteund in het voorbereiden op de klimaattransitie.
Het project start begin 2024 en heeft een looptĳd van
tien jaar. Hiervoor is de inrichting en het beheer van een
programmabureau en het ontwerpen, operationaliseren en
beheren van een digitaal platform nodig. De activiteiten
voor het programmabureau en het digitale platform
worden uitgevoerd tussen 2024 en 2029. Hiervoor wordt
subsidie verstrekt waarvan de totale bĳdrage maximaal
€ 8,9 miljoen bedraagt.

18.01 Maritiem

Stichting Nederland Maritiem
Land (NML)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

123

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 67 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 18
2024
juridisch verplicht

92%

bestuurlĳk gebonden

6%

beleidsmatig gereserveerd

2%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 194,7 miljoen)
is 92% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Het beschikbare opdrachtenbudget in 2024 is voor 70%
juridisch verplicht. Het betreft met name het NGF-project Digitale Infra­
structuur en Logistiek waarvoor verplichtingen zĳn aangegaan met
Connekt voor de duur van het project tot en met 2026. Daarnaast
vallen hier opdrachten onder die uitgevoerd gaan worden door de agent­
schappen RWS en RVO, validatieonderzoeken uitgevoerd door Marin en
TNO en opdrachten voor het NGF-project Maritiem Masterplan.
2. Subsidies. Het beschikbare budget in 2024 is voor 91% juridisch
verplicht. Het beschikbare subsidiebudget voor de Tĳdelĳke subsidiere­
geling verduurzaming binnenvaartschepen 2021-2025 is 100% juridisch
verplicht en wordt uitgevoerd door RVO. De Tĳdelĳke subsidieregeling
walstroom zeeschepen 2022-2023 loopt door in 2024, is 100% juridisch
verplicht en wordt uitgevoerd door RVO; de aanvulling op deze subsidie­
regeling is bestuurlĳk gebonden. De nieuwe subsidieregeling walstroom
klimaat die voor aanvang 2024 in de Staatscourant gepubliceerd is en
in 2024 zal starten is ook 100% juridisch verplicht en wordt wederom
uitgevoerd door RVO. Het in 2024 voor de walstroomregeling klimaat te
ontvangen aanvullend budget uit het Klimaatfonds is ook 100% juridisch
verplicht. Het NGF-project Zero-emissie binnenvaartschepen is ook 100%
juridisch verplicht. Het betreft een meerjarige subsidieverstrekking voor
de jaren 2022 tot en met 2024 aan Stichting Zero Emission Services en
een tĳdelĳke subsidieregeling die zal worden uitgevoerd door Expertiseen InnovatieCentrum Binnenvaart gedurende de jaren 2023 en 2024 en
die voor 2024 zal worden gepubliceerd in de Staatscourant. De subsidies
hebben een tĳdshorizon. Voor het volledige subsidieoverzicht wordt
verwezen naar bĳlage 5 in deze begroting.
3. Bĳdragen aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳdrage
RWS zĳn 100% juridisch verplicht en hebben een structureel karakter. De
bĳdrage aan RWS heeft betrekking op beleidsondersteuning en advies
(BOA). RWS reserveert capaciteit voor het uitvoeren van studies of
het leveren van bĳdragen daaraan, adviezen met betrekking tot beleids­
nota’s en de uitvoerbaarheid van beleid. Ook de uitgaven voor RVO zĳn
100% juridisch verplicht en gebaseerd op gereserveerde capaciteit voor
het uitvoeren van subsidieregelingen en overig beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

124

4. Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties. De bĳdragen aan interna­
tionale organisaties zĳn 100% juridisch verplicht en betreffen contri­
buties en bĳdragen conform verdragsverplichtingen, deels vanuit de
Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) aan o.a. de
Centrale Commissie voor de Rĳnvaart en de International Maritime
Organisation en daarnaast aan de International Association of Marine
Aids to Navigation and Lighthouse Authorities, Regional Cooperation
Agreement on Combating Piracy and Armed Robbery against Ships in
Asia, de Donaucommissie en North Atlantic Ice Patrol.
5. Bĳdragen aan ZBO's/RWT's. De bĳdragen aan zelfstandige bestuursor­
ganen of rechtspersonen met een wettelĳke taak zĳn 100% juridisch
verplicht. Het betreft hier een bĳdrage aan de Stichting Afvalstoffen en
Vaardocumenten Binnenvaart voor het uitvoeren van haar wettelĳke taak
Nationaal Register.
H. Extracomptabele verwĳzingen en fiscale regelingen
Extracomptabele verwĳzingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde uitgaven, vinden vanuit andere
begrotingen van IenW (het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds) uitgaven
plaats die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande tabellen
zĳn deze extracomptabele verwĳzingen opgenomen.
Tabel 68 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het Mobiliteitsfonds (x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van Mobiliteitsfonds aan artikel 15 Hoofdvaarwegennet
Andere ontvangsten van artikel 15 Hoofdvaarwegennet
Totale uitgaven op artikel 15 Hoofdvaarwegennet

2024

2025

2026

1.355.199

1.442.733

1.844.106

21.757

10.756

1.781

1.376.956

1.453.489

1.845.887

2027

2028

1.322.585 1.281.212
240

240

1.322.8251.281.452

waarvan
15.01

Exploitatie

9.947

10.219

24.482

26.732

15.02

Onderhoud en vernieuwing

653.852

721.786

695.336

669.086 688.953

23.131

15.03

Ontwikkeling

208.348

257.422

611.501

108.447

69.534

15.04

Geïntegreerde contractvormen/PPS

96.432

66.924

64.474

58.009

55.732

15.06

Netwerkgebonden kosten HVWN

408.377

397.138

450.094

460.551 444.102

Tabel 69 Extracomptabele verwĳzing naar artikel 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam van het
Mobiliteitsfonds (x € 1.000)
Bĳdrage uit artikel 26 van RB Hoofdstuk XII aan artikelonderdeel 17.06 Project
Mainportontwikkeling Rotterdam

2024

2025

2026

2027

2028

1.122

1.095

1.159

1.523

2.095

1.122

1.095

1.159

1.523

2.095

1.122

1.095

1.159

1.523

2.095

Andere ontvangsten van artikelonderdeel 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Totale uitgaven op artikelonderdeel 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam
waarvan
17.06.01

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

Fiscale Regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zĳn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande
tabel is het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cĳfers
zĳn ontleend aan de corresponderende bĳlage ‘Fiscale regelingen’ in de
Miljoenennota. Voor een beschrĳving van de regelingen, de doelstelling,
de ramingsgrond, een verwĳzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en
een programmering van evaluaties voor toekomstige jaren wordt verwezen
naar de bĳlage bĳ de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

125

Tabel 70 Fiscale regelingen budgettair belang op transactiebasis in lopende prĳzen artikel 18 (x € miljoen)
2022

2023

2024

Tonnageregeling winst uit zeescheepvaart

120

120

120

Afdrachtvermindering zeevaart

110

110

111

ASB Vrĳstelling zeeschepen

17

18

19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

126

3.7 Artikel 19 Internationaal Beleid
A. Algemene doelstelling
Internationaal samenwerken om klimaatweerbaarheid, circulaire economie
en slimme en duurzame mobiliteit te realiseren.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 71 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 19 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

15.680

12.668

10.370

9.890

10.120

10.184

9.871

Uitgaven

11.452

11.972

10.479

9.499

9.729

9.573

9.260

2 Internationaal beleid coördinatie
en samenwerking

11.452

11.972

10.479

9.499

9.729

9.573

9.260

Ontvangsten

1.960

312

0

0

0

0

0

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ dit artikel. Voor een nadere toelichting op de verschillende typologieën
stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt verwezen
naar de leeswĳzer.
Tabel 72 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

De Minister van IenW ontplooit diverse activiteiten om de nationale doelen te
bereiken door verbinding met internationale activiteiten.
- Het onderhouden van een netwerk met landen, EU-instellingen en mondiale
organisaties, denktanks en non-gouvernementele organisaties.
- Ter ondersteuning van beleidsontwikkeling neemt IenW deel aan diverse
bilaterale en multilaterale overleggen (formeel en informeel) gericht op de
totstandkoming van coalities met gelĳkgezinde landen.
- Samen met andere staten en actoren bevorderen van concrete
internationale samenwerking en activiteiten in internationale multistakeholderpartnerschappen

Regisseren

De Minister van IenW bepaalt de inhoudelĳke lĳn voor de nationale inbreng in
de ontwikkeling van het Europese en het mondiale transport- en milieubeleid.
- De uitvoering van de relevante SDG's uit de 2030 Agenda voor
duurzame ontwikkeling.
- De regie op de internationale aspecten van het IenW-beleid, inclusief
het politieke optreden en de vertegenwoordiging in de betreffende
internationale gremia.
- Het opstellen en uitdragen van de Nederlandse inzet in internationaal kader bĳ
de vaststelling van normen en plafonds, de vertaling daarvan naar Nederlandse
wet- en regelgeving.
- De nationale en Europese beleidscoördinatie op het gebied van
satellietnavigatie en de IenW-inzet op het gebruik van satellietdata
en satellietnavigatie.
Het internationale IenW-beleid vindt niet alleen zĳn grondslag in dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

127

Rol

Toelichting
beleidsartikel. Specifieke rollen en verantwoordelĳkheden van de Minister
op de verschillende beleidsterreinen van IenW zĳn bĳ de betreffende
artikelen vermeld.
IenW heeft een deel van de beleidsuitvoering uitbesteed aan de Rĳksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). Het gaat hier om een aantal uitvoerende taken
in het kader van de Europese programma’s Horizon Europe, Connecting Europe
Facility (CEF), Trans European Transport Network (TENT), Interreg en LIFE.

(doen) uitvoeren

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
De IenW-ambities kunnen door de hoge mate van verwevenheid met
de internationale arena alleen maar effectief worden gerealiseerd in
internationaal verband. Dit is niet alleen afhankelĳk van de Nederlandse
inzet, maar ook van de inbreng van partners en andere partĳen. Het
opnemen van kwantitatieve meetbare indicatoren gerelateerd aan het te
realiseren doel is in dit verband zelden relevant of toepasselĳk. Waar
mogelĳk zĳn deze opgenomen bĳ de diverse beleidsartikelen.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
De internationale taken van IenW zĳn bĳ verschillende dienstonderdelen
belegd en worden op diverse begrotingsartikelen gepresenteerd en
verantwoord. Hiernaast zĳn er geen relevante beleidsontwikkelingen
te benoemen.
E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 73 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 19 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

15.680

12.668

10.370

9.890

10.120

10.184

9.871

Uitgaven

11.452

11.972

10.479

9.499

9.729

9.573

9.260

2 Internationaal beleid coördinatie
en samenwerking

11.452

11.972

10.479

9.499

9.729

9.573

9.260

Opdrachten

2.692

3.984

3.923

4.835

5.065

4.909

4.765

574

793

1.358

2.150

2.150

2.150

2.150

Uitvoering niet-HGIS

607

1.756

1.249

1.131

1.141

1.103

1.238

Overige opdrachten

1.511

1.435

1.316

1.554

1.774

1.656

1.377

Subsidies

1.016

1.692

1.692

0

0

0

0

Interreg

991

1.622

1.622

0

0

0

0

Overige subsidies

25

70

70

0

0

0

0

Bĳdragen aan agentschappen

2.574

2.885

2.520

2.520

2.520

2.520

2.351

Waarvan bĳdragen aan RVO

1.911

2.099

2.099

2.099

2.099

2.099

2.099

Overige bĳdragen aan agentschappen

663

786

421

421

421

421

252

Bĳdragen aan medeoverheden

100

0

0

0

0

0

0

4.670

3.011

2.344

2.144

2.144

2.144

2.144

Waarvan bĳdragen HGIS

2.415

2.811

2.144

2.144

2.144

2.144

2.144

Waarvan bĳdragen niet-HGIS

2.255

200

200

0

0

0

0

Bekostiging

400

400

0

0

0

0

0

Ontvangsten

1.960

312

0

0

0

0

0

Uitvoering HGIS

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

128

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
2. Internationaal beleid coördinatie en samenwerking (€ 10,5 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 3,9 miljoen):
• Uitvoering HGIS (€ 1,4 miljoen). Het ministerie van IenW is beleids­
verantwoordelĳk voor het satellietnavigatiebeleid en daarmee voor
het Europese mondiale satellietnavigatie systeem Galileo. In dat
kader draagt IenW bĳ aan de exploitatiekosten van het Galileo
Reference Center (GRC) dat gevestigd is in Noordwĳk en het Galileo
Sensor Station (GSS) op Bonaire; het beheer van beide panden
wordt uitgevoerd door het Rĳksvastgoedbedrĳf. Daarnaast verstrekt
IenW opdrachten aan diverse organisaties voor activiteiten in het
kader van internationale diplomatie, waaronder het uitvoeren van
missies voor het bedrĳfsleven en het ondersteunen en faciliteren van
delegaties en internationale bĳeenkomsten.
• Uitvoering niet HGIS (€ 1,2 miljoen). Voor het benutten van de
innovatiecapaciteit van data afkomstig van satellietinstrumenten is
samen met het Netherlands Space Office (NSO) een programma
opgezet waarin onderzoeksvragen worden uitgewerkt en diverse
ruimtevaartprojecten worden uitgevoerd. Hiernaast wordt samen
met NSO en kennis- en uitvoeringsorganisaties gewerkt aan de
ontwikkeling van de Europese infrastructuur, de oprichting van
een Public Regulated Service Autoriteit en het toekomstige beheer
van deze overheidsdienst van Galileo. In totaal is een bedrag van
€1,2 miljoen gereserveerd voor genoemde activiteiten.
• Overige opdrachten (€ 1,3 miljoen). In het kader van het Nationaal
Milieu programma is € 0,7 miljoen gereserveerd voor opdrachten aan
verschillende partĳen. Daarnaast is € 0,3 miljoen gereserveerd voor
de jaarlĳkse opdrachten aan RWS en RVO inzake diverse Europese
programma's. Tevens is € 0,3 miljoen gereserveerd ten behoeve
van een 3- tal Europese secretariaten voor de te leveren technische
bĳstand in het kader van het Interreg VI programma.
2. Subsidies (€ 1,7 miljoen).
• Interreg (€ 1,6 miljoen). De middelen zĳn gereserveerd ter afronding
van Interreg V (programma periode 2014- 2020). De laatste
projecten binnen dit programma worden uiterlĳk in 2024 afgerond.
Daarnaast zĳn de middelen bestemd voor de subsidieverlening
in het kader van het programma Interreg VI (programmaperiode
2021-2027), een Europese subsidieregeling waarin partĳen uit
meerdere landen samenwerken op het terrein van energietran­
sitie, circulaire economie, klimaatadaptatie en regionale gebiedsont­
wikkeling. Via de projectstimuleringsregeling Interreg VI worden
subsidies verstrekt aan Nederlandse organisaties in de voorbe­
reiding en indiening van Interreg-projectvoorstellen. Hiermee wordt
de deelname van Nederlandse organisaties aan de transnationale en
interregionale programma’s van Interreg bevorderd.
• Overige subsidies (€ 0,1 miljoen). De middelen zĳn bestemd voor een
incidentele subsidie (2023-2026) aan de Jongerenmilieuraad.
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 2,5 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

129

•

Rĳksdienst voor Ondernemend Nederland (€ 2,1 miljoen). IenW heeft
een deel van de beleidsuitvoering uitbesteed aan de Rĳksdienst
voor Ondernemend Nederland (uitvoering van subsidieregelingen
en ander beleidsondersteunende werkzaamheden). De middelen zĳn
bestemd voor de uitvoering van de subsidieregelingen Interreg V en
Interreg VI en de capaciteitsinzet voor de uitvoering van Europese
programma's zoals Horizon Europe, Connecting Europe Facility
(CEF), Trans European Transport Network (TENT) en LIFE.
• Rĳkswaterstaat (€ 0,4 miljoen). Dit betreft de bĳdrage voor capaci­
teitsinzet in het kader van de uitvoering van de Antarctica
regelgeving en ondersteunende activiteiten in het kader van
economische diplomatie en overige Europese programma's
zoals Horizon.
4. Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties (€ 2,3 miljoen). Het
ministerie van IenW kent op grond van internationale verdragen
of andere internationale afspraken financiële bĳdragen toe aan
(inter)nationale organisaties. Dat is nodig om de kosten te dekken
van de doorlopende ontwikkeling van het desbetreffende verdrag of
de organisatie. In onderstaande tabel zĳn de (verwachte) bĳdragen en
contributies vanuit dit artikel voor 2024 vermeld.
Tabel 74 Bĳdragen (inter)nationale organisaties (Bedragen x € 1.000)
United Nations Environment Programme (UNEP)

615

International Transport Forum (ontwikkelingen op vervoersgebied)

162

UNECE CLRTAP-verdrag (grensoverschrĳdende luchtverontreiniging)

88

UNECE CLRTAP Coordination Centre for Effects

87

UNECE PRTR-verdrag (emissieregisters)

20

Verdrag van Rotterdam (melding vooraf export chemicaliën)

54

Verdrag van Stockholm (persistente organische stoffen)

85

Verdrag van Bazel (overbrenging gevaarlĳk afval)

80

OESO Programme on Chemical Accidents (voorkomen en bestrĳden van gevolgen van chemische ongelukken)

35

Cartagenaprotocol (verdrag over veiligheid van grensoverschrĳdend vervoer van levende ggo's)

45

UNECE Aarhus-verdrag (toegang tot informatie, besluitvorming en rechter)

50

UNECE Helsinki-verdrag (bescherming tegen industriële ongevallen)

30

Verdrag van Minamata (Uitfasering kwik)

54

China Council (adviesraad voor duurzame ontwikkeling)

100

Control of Chemicals (OESO) (veiligheid van chemische producten)

20

International Resource Panel (informatie over gebruik natuurlĳke hulpbronnen)

100

De resterende middelen worden ingezet voor het verstrekken van
incidentele en vrĳwillige bĳdragen aan (inter)nationale organisaties voor
activiteiten die het internationaal beleid van het ministerie van IenW onder­
steunen.
G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

130

Tabel 75 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 19
2024
juridisch verplicht

74%

bestuurlĳk gebonden

3%

beleidsmatig gereserveerd

24%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 10,5 miljoen)
is 74% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Van het opdrachtenbudget is circa 49% juridisch verplicht
op grond van (meerjarige) verplichtingen. Het gaat hierbĳ onder meer
om de verplichtingen aan het Rĳksvastgoedbedrĳf voor de exploitatie
kosten van het Galileo Reference Center (einddatum april 2047) te
Noordwĳk en het Galileo Sensor Station op Bonaire (einddatum april
2043). Ook de opdrachten inzake de door de Europese secretariaten
te leveren technische bĳstand in het kader van het INTERREG VI
programma zĳn juridisch verplicht voor de totale looptĳd van het
programma (einddatum 2027).
Dit geldt eveneens voor de jaarlĳkse opdracht aan het Nederlands
Space Office voor de dienstverlening in het kader van het
programma ruimtevaart.
2. Subsidies. Het subsidiebudget is op grond van de subsidieregelingen
Interreg en een incidentele toekenning aan de Jongerenmilieuraad 86%
juridisch verplicht. Voor het volledige subsidieoverzicht wordt verwezen
naar bĳlage 5 in deze begroting. De subsidies hebben een tĳdshorizon.
3. Bĳdrage aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳdragen
RWS en RVO zĳn voor 100% juridisch verplicht en hebben een structureel
karakter. De bĳdrage aan RWS heeft onder andere betrekking op capaci­
teitsinzet voor de uitvoering van de Antarcticaregelgeving. De bĳdrage
aan de RVO is bestemd voor de uitvoering van de subsidieregelingen
Interreg V en Interreg VI en de capaciteitsinzet voor de uitvoering van
enkele Europese programma's.
4. Bĳdrage aan (inter-)nationale organisaties. De bĳdrage aan interna­
tionale organisaties is voor 78% juridisch verplicht. Het betreft hier
uitgaven op grond van internationale verdragen of andere interna­
tionale afspraken (zie tabel 74 Bĳdragen (inter)nationale organisaties
voor detailinformatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

131

3.8 Artikel 20 Lucht en Geluid
A. Algemene doelstelling
Het bevorderen van een solide en gezonde leefomgeving door de luchtkwa­
liteit te verbeteren en door geluidhinder te voorkomen of te beperken.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 76 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 20 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

51.204

66.718

56.708

65.764

55.300

57.152

56.625

Uitgaven

55.722

61.584

59.400

68.564

57.996

57.152

56.625

55.722

61.584

59.400

68.564

57.996

57.152

56.625

368

1.000

0

0

0

0

0

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
1 Gezonde lucht en tegengaan geluidshinder
Ontvangsten

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Lucht en Geluid. Voor een nadere toelichting op de verschillende
typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt
verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 77 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

Het aangaan en organiseren van allianties met en tussen bedrĳven,
branches, overheden en kennisorganisaties om het Schone Lucht Akkoord,
de monitoring van nationale omgevingswaarden, en SWUNG (geluid) tot
een succesvolle uitvoering te brengen;
een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om zo te komen tot een
vermindering van gezondheidsrisico’s door luchtverontreiniging. Hiermee
werkt het kabinet – conform het advies van de Gezondheidsraad – toe naar
de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie in 2030.
Ten slotte is de Minister verantwoordelĳk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Inspectie Leefomgeving en Transport).

Regisseren

Inhoudelĳke lĳn voor de nationale inbreng in de ontwikkeling van het
Europese luchtkwaliteits- en geluidbeleid. Specifieker:
- Stimuleren gezonde leefomgeving door vermindering
luchtverontreinigende emissies en het voorkomen en verminderen van
geluidhinder. Coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader
bĳ de vaststelling van grenswaarden en plafonds voor emissies van
luchtverontreinigende stoffen, de vertaling daarvan naar Nederlandse weten regelgeving en (zo nodig) de verdeling van doelstellingen over sectoren
en milieuthema’s
- Ondersteuning gemeenten en provincies bĳ het toezicht op de naleving
van algemene regels en bĳ de vergunningverlening ter vermindering
van luchtemissies bĳ de industrie en bĳ een juiste toepassing van
de geluidregelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

132

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
Onderstaande beleidsinformatie voor Lucht en Geluid geeft inzicht in de
voortgang van het beleid gericht op het verbeteren van de luchtkwaliteit en
het beperken van geluidhinder. Deze informatie kan aanleiding geven om
het beleid bĳ te sturen.
In aanvulling op onderstaande gegevens wordt jaarlĳks de monitoringsrap­
portage Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) aan de
Tweede Kamer worden aangeboden. Deze informatie is beschikbaar op
Kenniscentrum InfoMil.
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal het NSL eindigen.
Daarmee vervalt de wettelĳke programmaplicht inclusief het monitoren van
de voortgang van projecten en maatregelen uit het NSL. De luchtkwaliteit
in NL zal gemonitord blĳven worden om te om te bepalen of Nederland
aan de EU-grenswaarden voor luchtkwaliteit voldoet. De minister van IenW
blĳft onder de Omgevingswet verantwoordelĳk voor het monitoren van,
en rapporteren over de Rĳks omgevingswaarden voor luchtkwaliteit in
Nederland. De monitoring onder de Omgevingswet zal in grote lĳnen
een voortzetting zĳn van de huidige monitoring onder het NSL, waarbĳ
aandacht blĳft voor het zo snel mogelĳk oplossen van de nog resterende
overschrĳdingen in enkele gebieden met intensieve veehouderĳ (fĳnstof).
Kengetal luchtverontreinigde stoffen
In december 2016 zĳn de nieuwe doelstellingen voor luchtverontreinigende
stoffen vastgesteld. Het betreft een aanpassing van de National Emission
Ceilings (NEC) (richtlĳn (EU) 2016/2284). In onderstaande tabel zĳn de
reductiepercentages uit de richtlĳn omgerekend naar vrachten, met 2005
als basisjaar. Elk jaar wordt een nieuwe analyse uitgevoerd en door nieuwe
kennis kan dat betekenen dat ook eerdere cĳfers soms nog enigszins
worden aangepast doordat deze nieuwe inzichten met terugwerkende
kracht ook worden meegenomen in de emissiecĳfers van voorgaande jaren.
Tabel 78 Kengetal: Emissies luchtverontreinigende stoffen (in kton/jr.)
1990

2000

2005

2010

2015

2020 2021 [1]

2020
‒ 2029

2030

Vanaf
2030

Doel Raming
Doel
NECNECRichtlĳn
Richtlĳn
SO2

198

79

68

36

31

20

21

49

15-22

32

NOx

629

454

405

327

248

182

178

223 125-157

154

NH3

345

173

154

134

129

123

122

134 108-122

121

VOS[2]

510

268

208

198

163

183

190

191 141-159

177

PM2,5 [3]

57

35

29

23

18

15

14

18 12,3-13,7

15

Bron: www.emissieregistratie.nl. De ramingen komen uit het PBL-rapport «Emissieramingen luchtverontreinigende
stoffen» van februari 2023. Het PBL brengt de emissieramingen tweejaarlĳks uit.
Toelichting
Deze raming ligt 1 kton/jr boven het NEC-doel voor 2030. De raming bevat
vastgesteld en voorgenomen beleid tot 1 mei 2020. Later aangekondigd
beleid om de uitstoot van ammoniak (NH3) te verminderen, zoals onder
meer opgenomen in het Regeerakkoord valt, hier buiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

133

Kengetal sanering verkeerslawaai
Onderstaande gegevens geven inzicht in de voortgang van geluidsanering
langs zowel gemeentelĳke, provinciale en Rĳkswegen. De sanering langs
gemeentelĳke en provinciale wegen wordt uitgevoerd door gemeenten en
provincies onder het regime van de Wet geluidhinder. De sanering langs
de Rĳksinfrastructuur wordt door RWS en ProRail uitgevoerd onder de
Wet milieubeheer.
Tabel 79 Overzichtstabel sanering verkeerslawaai
Sanering Wet Geluidhinder

aantal woningen

Lokale infrastructuur

A-lĳst

Overig

Totaal

Totaal

77.355

335.800

413.155

Gereed 1980–1990 (schatting)
Gereed 1990–2022
verwachte realisatie 2023
Verwacht restant per einde 2023
verwachte realisatie 2024
Verwacht restant per einde 2024

0

40.000

40.000

68.178

105.423

173.601

200

2.500

2.700

8.977

187.877

196.854

200

2.500

2.700

8.777

185.377

194.154

Sanering Wet Geluidhinder

aantal woningen
Rĳkswegen

Spoorwegen

Totaal

Opgave cf Bĳlage 5 Bgm

775

5.255

6.030

Gereed t/m 2022

680

4.575

5.255

verwachte realisatie 2023

0

125

125

Restant einde 2023

95

555

650

verwachte realisatie 2024

95

435

530

Verwacht restant per einde 2024

0

120

120

Rĳksinfrastructuur

Bron: Bureau Sanering Verkeerslawaai, 2023
Lokale infrastructuur
De tabel betreft de sanering van woningen vanwege gemeentelĳke en
provinciale wegen, zoals die door gemeenten worden uitgevoerd onder
het regime van de Wet geluidhinder. De A-lĳst betreft woningen met de
hoogste geluidsbelastingen. Voor het jaar 2024 is gepland dat in totaal 2.700
woningen als gesaneerd kunnen worden aangemerkt.
Rĳksinfrastructuur
De tabel heeft betrekking op de sanering Rĳksinfrastructuur zoals die op
grond van overgangsrecht (Bĳlage 5 bĳ het Besluit geluid milieubeheer) nog
onder het regime van de Wet geluidhinder wordt afgerond. Deze sanering
kent een ander normenkader dan de sanering vanwege Rĳksinfrastructuur
die momenteel door RWS en ProRail wordt uitgevoerd onder de Wet milieu­
beheer. Deze sanering is opgenomen onder beleidsartikel 14.
Voor 2024 wordt verwacht dat de uitvoering van de maatregelen van een
drietal spoor-projecten met in totaal 435 woningen gereed zal komen.
Tevens zal naar verwachting het laatste rĳksweg-project met 95 woningen in
2024 gereed komen
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Luchtkwaliteit
Het kabinet werkt aan een gezonde, schone en veilige leefomgeving stelt
daarvoor in 2030 tussendoelen om toe te werken naar zero pollution in
2050. Voor de verbetering van de luchtkwaliteit werkt het kabinet samen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

134

met medeoverheden aan de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord.
Het Schone Lucht Akkoord is gericht op een permanente verbetering van
de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in Nederland te
realiseren. Het streven is 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van
2016. Het kabinet werkt samen met medeoverheden aan maatregelen om
de luchtkwaliteit te verbeteren en de gezondheidswinst te realiseren. Het
betreft onder andere maatregelen gericht op emissiereductie in de sectoren
wegverkeer en mobiele werktuigen, binnenvaart en havens, industrie,
houtstook en landbouw. Maatregelen uit het Schone Lucht Akkoord dragen
ook bĳ aan reductie van stikstof.
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal het Nationaal Samen­
werkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) eindigen. Daarmee vervalt de
wettelĳke programmaplicht inclusief het monitoren van de voortgang
van projecten en maatregelen uit het NSL. De luchtkwaliteit in NL zal
gemonitord blĳven worden om te om te bepalen of Nederland aan de EUgrenswaarden voor luchtkwaliteit voldoet. De minister van IenW blĳft onder
de Omgevingswet verantwoordelĳk voor het monitoren van, en rapporteren
over de Rĳks omgevingswaarden voor luchtkwaliteit in Nederland. De
monitoring onder de Omgevingswet zal in grote lĳnen een voortzetting
zĳn van de huidige monitoring onder het NSL, waarbĳ aandacht blĳft voor
het zo snel mogelĳk oplossen van de nog resterende overschrĳdingen in
enkele gebieden met intensieve veehouderĳ (fĳnstof).
In 2024 worden de onderhandelingen over de herziening Europese
richtlĳn Industriële emissies en de Europese luchtkwaliteitsrichtlĳnen naar
verwachting afgerond. Naar alle waarschĳnlĳkheid zal deze herziening
leiden tot strengere emissie eisen en scherpere EU-grenswaarden.
Geluid
In 2021 is de geluidregelgeving onder de Omgevingswet afgerond. De
beoogde datum voor in werking treden van het nieuwe stelsel is 1 januari
2024. Voorafgaand aan de besluitvorming over de aanvullingswet in de
Eerste Kamer (2020) heeft intensieve afstemming met de koepels plaatsge­
vonden, gericht op beperking van de uitvoeringslasten van de toekomstige
geluidregels. De afspraken die hierbĳ gemaakt zĳn, zĳn verwerkt in de
definitieve teksten van het aanvullingsbesluit en de aanvullingsregeling
geluid zoals deze in 2021 zĳn gepubliceerd. Waar het geluidsanering betreft,
is het van belang dat de saneringsoperatie verder wordt afgerond. Ook
wordt de operatie onder de Omgevingswet verbreed naar situaties met
hoge geluidbelastingen die onder de Wet geluidhinder zĳn ontstaan en
wordt de efficiëntie van de uitvoering vergroot. Met betrekking tot het
bezien van mogelĳkheden van het versterken van geluidbeleid op basis van
het advies van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) (Motie Schonis:
Kamerstuk 35 000 A, nr. 60): voorzien is dat in 2023 tot besluitvorming
over wĳzigingen van de regelgeving wordt gekomen die gericht zĳn op
een aanpassing daarvan aan de nieuwe inzichten ten aanzien van hinder­
lĳkheid van geluid van spoorverkeer. Waar het gaat om geluidhinder van
windturbines is op basis van een planMER studie nieuwe regelgeving in
voorbereiding. Rond de zomer van 2023 zal deze in consultatie gaan.
Geur
In 2024 zet IenW in op de uitwerking van een nieuw geurbeleid inclusief een
aanpak waarbĳ op een andere manier geur gemeten wordt. Tevens wordt
verder invulling gegeven aan de voorstellen van de WUR ter verbetering
van de werking van emissiearme stalsystemen en technieken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

135

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 80 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 20 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

51.204

66.718

56.708

65.764

55.300

57.152

56.625

Uitgaven

55.722

61.584

59.400

68.564

57.996

57.152

56.625

1 Gezonde lucht en tegengaan geluidshinder

55.722

61.584

59.400

68.564

57.996

57.152

56.625

Opdrachten

11.866

12.212

11.835

13.512

10.148

9.321

8.805

Waarvan RIVM

7.790

5.380

1.617

3.117

3.117

3.117

3.117

Waarvan uitvoering geluid- en luchtsanering

3.745

6.569

6.603

6.780

4.916

4.089

3.573

331

263

3.605

3.605

2.105

2.105

2.105

0

0

10

10

10

10

10

14.994

16.608

16.528

16.994

14.654

14.637

14.626

Waarvan RWS
Overige opdrachten
Bĳdragen aan agentschappen
Waarvan bĳdragen aan RWS

2.681

2.816

3.128

3.128

3.128

3.128

3.128

Waarvan bĳdragen aan RIVM

11.994

13.562

12.769

13.246

10.906

10.889

10.878

Overige bĳdragen aan agentschappen
Bĳdragen aan medeoverheden

319

230

631

620

620

620

620

28.550

32.301

30.574

37.595

32.730

32.730

32.730

Programma NSL en SLA

6.793

7.669

5.000

5.000

0

0

0

Uitvoering geluidsanering

21.757

24.632

25.574

32.595

32.730

32.730

32.730

Bekostiging

312

463

463

463

464

464

464

Ontvangsten

368

1.000

0

0

0

0

0

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Gezonde lucht en tegengaan geluidshinder (€ 59,4 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 11,8 miljoen).
• RIVM (€ 1,6 miljoen) en RWS (€ 3,6 miljoen). Er worden opdrachten
verstrekt aan RIVM en RWS ter bevordering van een gezonde leefom­
geving door de luchtkwaliteit te verbeteren, geuroverlast van stallen
te reduceren en geluidhinder te voorkomen of te beperken.
• Uitvoering geluid en luchtsanering (€ 6,6 miljoen). Het ministerie van
IenW verstrekt uitvoerings- en onderzoeksopdrachten in het kader
van het tegengaan van geluidhinder en het verbeteren van de lucht­
kwaliteit. Hierbĳ gaat het met name om de opdracht (€ 4,4 miljoen)
aan het Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV), voor de uitvoering
van de subsidieregeling Sanering Verkeerslawaai gericht op het
saneren van geluidshindersituaties. Daarnaast worden er diverse
opdrachten verstrekt (€ 2,2 miljoen) ter bevordering van een gezonde
leefomgeving door de luchtkwaliteit te verbeteren, geuroverlast van
stallen te reduceren en geluidhinder te voorkomen of te beperken.
2. Bĳdragen aan agentschappen (€ 16,5 miljoen).
• Rĳkswaterstaat (RWS) ( € 3,1 miljoen). Dit betreft de bĳdrage aan
RWS voor de capaciteitsinzet in het kader van de uitvoering van
diverse werkzaamheden ten behoeve van het programma Lucht en
Geluid en het bevorderen van een gezonde leefomgeving. Het gaat
hierbĳ onder meer om de algemene ondersteuning en het voeren van
het secretariaat, de monitoring van de voortgang en doelbereik in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

136

kader van de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord en overige
vraagstukken in relatie tot het verbeteren van de luchtkwaliteit, het
reduceren van geluidoverlast en geuroverlast uit stallen.
• Rĳksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (€ 12,8 miljoen).
IenW heeft een deel van de beleidsuitvoering uitbesteed aan het
Rĳksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het RIVM
voert als kennisinstituut beleidsvoorbereidend en -onderbouwend
onderzoek uit ter bevordering van een gezonde leefomgeving door
de luchtkwaliteit te verbeteren en geluidhinder en geuroverlast van
stallen te voorkomen of te beperken. Daarnaast ondersteunt het
RIVM het beleid bĳ een groot aantal (vaak wettelĳk vastgelegde)
reguliere taken, zoals monitoring- en rapportage verplichtingen op
het gebied van luchtkwaliteit, geluid en geur.
• Overige bĳdragen aan agentschappen (€ 0,6 miljoen). Dit betreft de
bĳdrage aan de Rĳksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
voor de uitvoering van de Specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord
en werkzaamheden gericht op het verminderen van emissies van
fĳnstof uit stallen naar de lucht en het beperken van geurbe­
lasting voor omwonenden van nieuwe stallen of bĳ uitbreiding van
bestaande stallen.
3. Bĳdragen aan medeoverheden (€ 30,6 miljoen).
• Programma NSL en SLA (€ 5,0 miljoen). Deze middelen zĳn gereser­
veerd voor de Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SPUK
SLA) middels welke financiële steun wordt gegeven aan gemeentes
en provincies voor projecten die zorgen voor schonere lucht en
gezondheidswinst. Alleen provincies en gemeenten die het Schone
Lucht Akkoord hebben ondertekend komen in aanmerking voor
deze uitkering.
• Uitvoering geluidsanering (€ 25,6 miljoen). Hierbĳ gaat het om de
bĳdragen aan provincies en gemeenten voor het uitvoeren van
saneringsmaatregelen met betrekking tot geluid hinder door het
verkeer. Dit in het kader van de subsidieregeling Sanering Verkeers­
lawaai waarvoor in totaal € 25,6 miljoen is gereserveerd.
4. Bekostiging (€ 0,5 miljoen). In de tabel budgettaire gevolgen van
beleid bĳ dit beleidsartikel is een bedrag van € 0,463 miljoen aan
subsidie verplichtingen voor het jaar 2024 opgenomen. Dit bedrag heeft
betrekking op de verlening van een subsidie aan TNO voor het Milieu
onderzoeksprogramma. Deze begrotingsvermelding vormt de wettelĳke
grondslag voor de hier bedoelde subsidieverlening als bedoeld in artikel
4:23, derde lid, onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht. Over de
invulling van dit programma worden afspraken gemaakt met TNO, mede
om te borgen dat het onderzoek en de resultaten dienstbaar zĳn aan de
beleidsontwikkeling en -onderbouwing door IenW.
G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

137

Tabel 81 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 20
2024
juridisch verplicht

99%

bestuurlĳk gebonden

0%

beleidsmatig gereserveerd

1%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 59,4 miljoen)
is 99% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Van het opdrachtenbudget is circa 97 % juridisch verplicht
op grond van lopende verplichtingen. Het gaat hierbĳ om een meerjarige
opdracht (2024-2025) aan het Bureau Sanering Verkeerslawaai voor de
uitvoering van de subsidieregeling Sanering Verkeerslawaai. Daarnaast
zĳn ook de opdrachten aan RIVM en RWS juridisch verplicht.
2. Bĳdragen aan agentschappen. Het RIVM voert als kennisinstituut
beleidsvoorbereidend en -onderbouwend onderzoek uit ter bevordering
van een gezonde leefomgeving door de luchtkwaliteit te verbeteren
en geluidhinder te voorkomen of te beperken. De bĳdrage aan de
Rĳksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) betreft de uitvoering
van de specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord en overige werkzaam­
heden gericht op het reduceren van emmissie van fĳnstof en het
verminderen van geuroverlast uit stallen .
De uitgaven voor de agentschapsbĳdragen RWS, RIVM en RVO zĳn
volledig juridisch verplicht en hebben een structureel karakter. De
bĳdrage aan RWS heeft betrekking op beleidsondersteuning en advies
(BOA) op het gebied van luchtkwaliteit en geluid.
3. Bĳdragen aan Medeoverheden. De bĳdrage aan medeoverheden is
voor 100 % juridisch verplicht. Het betreft de subsidieregeling Sanering
verkeerslawaai voor 2024 (wordt elk jaar 100% uitgeput) en de Specifieke
Uitkering Schone Lucht Akkoord. Voor laatstgenoemde gaat het om
middelen die zĳn gereserveerd voor de subsidieregeling 2024 en de
afwikkeling (de laatste 20%) van reeds toegekende subsidies in 2021,
2022 en 2023.
4. Bekostiging. De middelen op het financieel instrument bekostiging zĳn
100% juridisch verplicht en worden aangewend voor het onderzoekspro­
gramma van TNO in 2024 op de beleidsterreinen lucht en geluid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

138

3.9 Artikel 21 Circulaire Economie
A. Algemene doelstelling
Het bereiken van een circulaire economie in 2050. In een circulaire economie
wordt de waarde van grondstoffen, materialen en producten zo lang
mogelĳk behouden, waardoor er in 2050 bĳna geen afval meer is.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 82 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 21 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

55.812

63.776

81.984

103.514

87.756

79.975

65.375

Uitgaven

57.819

58.661

82.391

104.462

89.181

79.010

62.910

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
4 Duurzaamheidsinstrumentarium

55

0

0

0

0

0

0

56.651

55.788

82.391

104.462

89.181

79.010

62.910

6 Natuurlĳk Kapitaal

1.113

2.873

0

0

0

0

0

Ontvangsten

820

0

0

0

0

0

0

5 Duurzame productieketens

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Circulaire Economie. Voor een nadere toelichting op de verschillende
typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt
verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 83 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

Zowel producenten als consumenten moeten concrete stappen zetten naar
een meer circulaire economie. Om dit te bereiken, stimuleert en financiert
IenW duurzame initiatieven in de samenleving. Het Nationaal Programma
Circulaire Economie 2023-2030 (NPCE) bevat de beleidsinzet op het thema,
waaronder de te nemen maatregelen.
Het NPCE bevat algemene stimulerende maatregelen op het gebied van
het verminderen van grondstoffen gebruik; substitutie van grondstoffen;
levensduurverlenging en hoogwaardige verwerking in de productieketen.
Daarnaast bevat het NPCE maatregelen voor prioritaire productketens,
namelĳk: consumptiegoederen; kunststoffen; bouw- en maakindustrie;
biomassa; en voedsel.
Ook bevat het NPCE ondersteunende maatregelen rond kennis
en innovatie; onderwĳs, arbeidsmarkt en gedrag, communicatie en
voorlichting en ondersteuning van circulaire ondernemers via het
Versnellingshuis Nederland Circulair!

Financieren

Het ministerie van IenW ondersteunt investeringen in productietechnieken
die leiden tot minder milieudruk, kennis- en innovatieprojecten en
faciliteert en ondersteunt daarnaast het bedrĳfsleven om ketens circulair te
maken. Bĳvoorbeeld het stimuleren van de aanschaf van milieuvriendelĳke
producten of bedrĳfsmiddelen door middel van financiële stimulering
(MIA/VAMIL en DEI+) en Groen Beleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

139

Regisseren

Het ministerie van IenW heeft de coördinerende rol vanuit het kabinet.
De minister van IenW is hierbĳ verantwoordelĳk voor:
Het borgen van circulariteit via wetgeving op nationaal, op EUen internationaal niveau, bĳvoorbeeld om de markt voor secundaire
grondstoffen te vergroten, slim ontwerp van producten te stimuleren, het
marktaandeel van circulaire producten te verhogen, ongewenste emissies
naar water, bodem en lucht te voorkomen en bĳdragen aan een verbeterde
leveringszekerheid van grondstoffen.
Daarnaast heeft de minister verantwoordelĳkheid voor onder meer het
verkrĳgen van (meer) draagvlak en kennis, het monitoren van de effecten
en de voortgang, en op basis hiervan het houden van overzicht en waar
nodig bĳsturen.

C. Beleidsinformatie
In een circulaire economie gaan we zuinig en slim om met grondstoffen
en producten. We gebruiken minder grondstoffen doordat we producten
langer gebruiken. Gebruikte grondstoffen zetten we weer in voor nieuwe
producten. Ook kiezen we grondstoffen die steeds weer aan te vullen
zĳn. Voor een circulaire economie zĳn ambitie, heldere regels, circulair
ondernemerschap en een omslag in het denken en doen nodig. Zo houden
we de aarde leefbaar, ook voor de generaties na ons.
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
De circulaire economie kan met verschillende strategieën worden bereikt,
ook wel bekend als de R-ladder. Grofweg zĳn ze onder te verdelen onder
vier ’knoppen’ waar met beleid aan gedraaid kan worden:
1. Vermindering van grondstoffengebruik, door af te zien van het
produceren of kopen van producten, deze te delen of ze efficiënter te
maken (refuse/afwĳzen, reduce/verminderen, rethink/heroverwegen);
2. Substitutie van grondstoffen: primaire (nog niet gebruikte) grondstoffen
vervangen door secundaire (gebruikte) grondstoffen en duurzame
biogrondstoffen die zo hoogwaardig mogelĳk toegepast worden, of
door andere, meer algemeen beschikbare grondstoffen met een lagere
milieudruk (redesign/herontwerp, recycle);
3. Levensduurverlenging: producten en onderdelen langer en intensiever
gebruiken door hergebruik en reparatie (reuse/hergebruiken, repair/
repareren, refurbish/opknappen);
4. Hoogwaardige verwerking: de kringloop sluiten door recycling van
materialen en grondstoffen, zodat er minder afval wordt verbrand of
gestort én er meer hoogwaardig aanbod van secundaire grondstoffen
ontstaat (recycle).
Deze vier knoppen zĳn onder te brengen in twee specifieke doelstellingen.
Dit zĳn: 1. Verminderen en substitueren van grondstoffen, en 2. Verlengen
van de levensduur van producten, onderdelen en materialen.
Deze specifieke doelstellingen leveren een bĳdrage aan het bereiken van de
algemene doelstelling van volledige circulariteit in 2050. Met een circulaire
economie in 2050 hebben we de effecten van het grondstoffengebruik
voor de Nederlandse productie en consumptie zodanig teruggebracht dat
het binnen de planetaire grenzen en de daaruit volgende ‘veilige opera­
tionele ruimte’ voor Nederland valt. Het effect is ook dat we met het
gebruik van grondstoffen in productie en consumptie geen CO2 uitstoten,
geen vervuiling veroorzaken, de biodiversiteit verbeteren en de leveringsze­
kerheid van grondstoffen verbeteren. Bovendien wordt met een circulaire
economie het verdienvermogen van de Nederlandse economie versterkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

140

In het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE, Kamerstukken
II 32852, nr. 225) is de Kamer geïnformeerd over de beleidsinzet en
maatregelen van het kabinet. Het Nederlandse kabinet wil in 2050 een
volledig circulaire economie hebben gerealiseerd en heeft het PBL gevraagd
om over de voortgang te rapporteren. Het PBL doet dit met de Integrale
Circulaire Economie Rapportage (ICER), die eens in de twee jaar verschĳnt
en in samenwerking met andere kennisinstellingen wordt gemaakt (bĳlage
bĳ Kamerstukken II 32852, nr. 225). In het gehele beleid is ingezet op een mix
van stimulerende, normerende en beprĳzende beleidsmaatregelen. In het
NPCE is dit steeds inzichtelĳk gemaakt.
De samenhang tussen de doelstellingen en de meetbare gegevens is
onderstaand weergegeven. In het kader van de Pilot Informatiewaarde
begroting, is voor artikel 21 een eerste aanzet van de doelenboom gemaakt.
Deze doelenboom loopt vooruit op de concretisering van de nationale
doelen zoals die is voor 2024 aangekondigd in het NPCE. Het is dan ook de
verwachting dat in een volgende begroting een wĳziging in de doelenboom
wordt opgenomen.
Tabel 84 Samenhang doelstellingen en meetbare gegevens
Algemene doelstelling
Het doel van Artikel 21 is het bereiken van een circulaire economie in 2050. De waarde van grondstoffen, materialen en producten wordt zo lang
mogelĳk behouden, waardoor er bĳna geen afval meer is.
Specifieke doelstelling 1

Specifieke doelstelling 2

Verminderen en substitueren van grondstoffen
Subdoelstellingen
Vermindering van grondstoffengebruik
Meetbare gegevens

Subdoelstellingen

Verlengen van de levensduur van producten, onderdelen en materialen
Subdoelstellingen

Substitutie van grondstoffen Levensduurverlenging
Meetbare gegevens

Subdoelstellingen
Hoogwaardige verwerking
Meetbare gegevens

1. Grondstoffen voor de economie,
DMI (Mton)

1. Aandeel consumenten
1. Afvalaanbod (in Kton, werkelĳke aantal, irt
1. Aandeel fossiele
dat tweedehands
BBP en gerecycled afval, bron RWS)
grondstoffen (fossiele
grondstoffen Mton/DMI in %) consumptiegoederen koopt

2. Grondstoffen voor eigen gebruik,
DMC (Mton)

2. Aandeel
duurzame biogrondstoffen
(biogrondstoffen in Mton/
DMI in %)

3. Grondstofvoetafdruk voor de economie,
RMI (Mton)

3. Aandeel secundaire
materialen, CMUR (kilo
secundair/DMI in %)

4. Grondstofvoetafdruk voor consumptie,
RMC (Mton)
5. Grondstoffenefficiëntie (bbp in euro/
kilo DMC)

Specifieke doelstelling 1: Verminderen en substitueren van
grondstoffen Motivering
Het verminderen van grondstoffengebruik kan bereikt worden door af
te zien van het produceren of kopen van producten, deze te delen
of ze efficiënter te maken (refuse/afwĳzen, reduce/verminderen, rethink/
heroverwegen). Daarnaast kan verminderd primair grondstoffenverbruik
bereikt worden door substitutie van grondstoffen: primaire grondstoffen
vervangen door secundaire grondstoffen en duurzame biogrondstoffen
die zo hoogwaardig mogelĳk toegepast worden, of door andere, meer
algemeen beschikbare grondstoffen met een lagere milieudruk (redesign/
herontwerp, recycle).
Subdoelstellingen
Voor het realiseren van de specifieke doelstelling zĳn twee subdoelstel­
lingen geformuleerd. De eerste richt zich op het verminderen van grondstof­
fengebruik en de tweede op substitutie van grondstoffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

141

Subdoelstelling 1: Vermindering van grondstoffengebruik
De meest voor de hand liggende bĳdrage aan het verminderen van grond­
stoffengebruik is afzien van het maken of kopen van producten. Daardoor
hoeven grondstoffen immers niet te worden gewonnen of geproduceerd.
Voor de hand liggend wil niet zeggen dat het eenvoudig is. Het raakt
namelĳk aan de belangen van bedrĳven, die zoveel mogelĳk producten
willen verkopen, en aan de behoeften van burgers. Tot op heden stuurt de
rĳksoverheid niet direct op het verminderen van productie en consumptie.
In Nederland is de vrĳe keuze van burgers immers een groot goed. Wel is
er indirecte sturing op koopgedrag, bĳvoorbeeld door accĳns te heffen op
rookwaren. Interventies die gericht zĳn op minder consumeren, en die niet
fiscaal van aard zĳn, zitten op het vlak van bewustwording en het sturen
van gedrag. Denk aan het gebruik van een deelauto (dus het afzien aan
de aanschaf van een eigen auto). Dat ziet men vaak als een verlies van
flexibiliteit, terwĳl een product (auto) vervangen door een dienst (van a naar
b rĳden) juist een waardevolle invulling kan zĳn van minder consumeren.
Ook het afzien van een goedkoop product met een korte levensduur en
kiezen voor een kwalitatief beter product dat langer meegaat, kan een
moeilĳke boodschap zĳn. Zeker voor mensen met een kleine portemonnee.
Hetzelfde geldt voor het duurder maken van grondstoffengebruik of milieu­
vervuilende diensten.
De rĳksoverheid kan maatregelen nemen om burgers tot minder
consumeren aan te zetten, zonder producten of diensten (veel) duurder
te maken. In het Nationaal Programma Circulaire Economie zĳn de
maatregelen opgenomen die het Rĳk treft om hier stappen in te zetten.
Om dit doel te bereiken wordt onder meer ingezet op een verkenning
naar het beprĳzen van milieuschade, een verkenning van een primaire
fossiele grondstoffenheffing en, waar mogelĳk en relevant, sturen op circu­
lariteit in reeds bestaande subsidieregelingen. Tevens wordt ingezet op
onderzoeken om wegwerpproducten te vervangen door herbruikbare alter­
natieven en plastic producten die buiten de SUP-richtlĳn vallen te reduceren.
Via opdrachten wordt onder meer door de uitvoeringsorganisaties RVO en
RWS gewerkt aan de uitvoering, implementatie en uitwerking van de in het
NPCE opgenomen maatregelen.
Subdoelstelling 2: Substitutie van grondstoffen
Substitutie draait om het vervangen van eindige grondstoffen door
secundaire grondstoffen, biogrondstoffen zoals hout, vlas en suikerbieten
of andere meer algemeen beschikbare primaire grondstoffen met een
lagere milieudruk.
Om dit doel te bereiken wordt de komende periode ingezet op de ontwik­
keling, het actief ontsluiten en het gebruik van ontwerpmethodologie,
toegepaste kennis en hulpmiddelen, bĳvoorbeeld via de subsidieregeling
KIA-CE en het creëren van (wettelĳke) incentives om ondernemers tot
circulair ontwerpen aan te zetten. Tevens wordt bĳvoorbeeld ingezet op
een verplichting tot het gebruik van bepaalde hoeveelheden gerecycled
materiaal in de Ecodesign-richtlĳn en de financiering van circulaire plastics
via het Nationaal Groeifonds-voorstel Circulaire plastics.
Meetbare gegevens
Het PBL rapporteert tweejaarlĳks een grote bron aan meetbare gegevens in
de Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER). Deze gegevens worden
hier nog niet weergegeven. De meetbaarheid van de subdoelstellingen
moet namelĳk nog nader worden bepaald, in het bĳzonder in relatie tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

142

de toepaste instrumenten. Het gebruik van grondstoffen voor de economie
kan gemeten worden, net als het gebruik van grondstoffen voor eigen
gebruik en de grondstoffenefficiëntie. De vertaling naar de effectiviteit van
beleid op het verminderen van grondstoffengebruik vergt echter nog een
additionele analyse.
Omdat de nationale doelen voor de circulaire economie nog verder worden
uitgewerkt (zoals opgenomen in het NPCE) is het vaststellen van een
indicator voor deze subdoelstelling nog niet mogelĳk. In de gedachte­
vorming worden bĳvoorbeeld een grondstoffenvoetafdruk, grondstoffen
voor de economie, grondstoffen voor eigen gebruik en grondstoffenef­
figrondstoffenefficiëntie en de verhoudingen aan (bio-)grondstoffen in
materiaalgebruik meegenomen als optie. Tot die tĳd worden er nog geen
indicatoren opgenomen voor deze specifieke doelstelling. De rĳkheid van
de inhoud van de ICER is terug te vinden via de publicatie zelf (bĳlage bĳ
Kamerstukken II 32852, nr. 225).
Specifieke doelstelling 2: Verlengen van de levensduur van producten,
onderdelen en materialen
Motivering
Het verlengen van de levensduur van producten, onderdelen en
materialen kan bereikt worden door: producten en onderdelen langer en
intensiever gebruiken door hergebruik en reparatie (reuse/hergebruiken,
repair/repareren, refurbish/opknappen). Daarnaast kan het bereikt worden
door hoogwaardige verwerking: de kringloop sluiten door recycling van
materialen en grondstoffen, zodat er minder afval wordt verbrand of
gestort én er meer hoogwaardig aanbod van secundaire grondstoffen
ontstaat (recycle).
Subdoelstellingen
Voor het realiseren van deze specifieke doelstelling zĳn twee subdoelstel­
lingen geformuleerd. De eerste richt zich op levensduurverlenging en de
tweede op hoogwaardige verwerking.
Subdoelstelling 1: Levensduurverlenging
Het circulair ontwerp en de repareerbaarheid van producten beïnvloeden
de levensduur ervan. In 2030 moet circulair ontwerpen de gangbare praktĳk
zĳn voor de industrie in Nederland.
Om ervoor te zorgen dat we producten langer gebruiken, voorziet het
huidige beleid bĳvoorbeeld in subsidie aan netwerken die zorgdragen
voor levensduurverlening, zoals circulaire ambachtscentra en repaircafés.
Een circulair ambachtscentrum is een locatie of netwerk waarin partĳen
zoals milieustraten, kringloopwinkels, reparatiespecialisten, onderwĳs en
het sociale domein samenwerken aan het verminderen van afvalstromen
en het realiseren van hoogwaardig product- en materiaalhergebruik. Tevens
wordt bĳvoorbeeld ingezet op het opzetten van een nationaal reparateurs­
register, starten er pilots voor nieuwe businessmodellen en verkoop van
tweedehands, gerepareerde en opgeknapte producten en worden publieks­
campagnes opgezet voor tweedehandskleding.
Subdoelstelling 2: Hoogwaardige verwerking
Als een product of materiaal wordt weggegooid of afgedankt, hebben
we het over afval. De eigenaar wil ervan af. Ook in een circulaire
economie, waarin we producten en materialen zo lang mogelĳk gebruiken,
zal er nog sprake zĳn van afval: er zĳn altĳd producten en materialen
die voor de gebruiker geen nut meer hebben en waar hĳ vanaf wil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

143

In een goed werkende circulaire economie kan dat afval steeds vaker
opnieuw worden gebruikt; het wordt in de economie gehouden. We
proberen producten zo lang mogelĳk in de oorspronkelĳke staat en voor
hetzelfde doel te gebruiken. Als dat echt niet meer kan, verwerken we de
materialen zo goed mogelĳk, zodat ze toch weer in een andere hoedanigheid
gebruikt kunnen worden. Alleen wanneer recycling vanwege technische
of economische redenen niet meer tot de mogelĳkheden behoort, zullen
we afval verbranden of storten. Dat doen we ook met materialen die
vanwege de milieu-impact of vanwege de impact op de volksgezondheid
niet geschikt zĳn om in te zetten om andere materialen te maken. Hergebruik
van materialen met bescherming van mens en milieu staat bĳ het afvalstof­
fenbeheer voorop.
Om de kwaliteit van gescheiden afvalstromen te verbeteren, stellen we
uniforme lĳsten op voor wat wel en niet in gescheiden afvalstromen terecht
mag komen. Daarna zorgen we ervoor dat alle gemeenten en afvalinzame­
laars deze lĳsten hanteren in hun communicatie met inwoners bedrĳven,
scholen, maatschappelĳke organisaties en instellingen. Om ervoor te
zorgen dat meer grondstoffen in de keten blĳven voor recycling en niet
worden verbrand of als zwerfvuil in het milieu komen, maken we gebruik
van het instrument uitgebreide producentenverantwoordelĳkheid (UPV).
Met de UPV maken we per productgroep producenten verantwoordelĳk
voor (de kosten van) het inzamelen en recyclen van gebruikte producten.
Via opdrachten wordt onder meer door de uitvoeringsorganisaties RVO
en RWS gewerkt aan de uitvoering, implementatie en uitwerking van in
het NPCE opgenomen maatregelen, zoals de bĳdrage aan RWS voor de
werkzaamheden aan het LAP en de UPV’s. Tevens wordt er ingezet op een
stimuleringsprogramma ter ontwikkeling en opschaling van recycling.
Meetbare gegevens
Het PBL rapporteert tweejaarlĳks een grote bron aan meetbare gegevens
in de Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER). De rĳkheid van
de inhoud van de ICER is terug te vinden via de publicatie zelf (bĳlage
bĳ Kamerstukken II 32852, nr. 225). Deze gegevens worden hier nog
niet weergegeven. De meetbaarheid van de subdoelstellingen moet
namelĳk nog nader worden bepaald, in het bĳzonder in relatie tot de
toepaste instrumenten. Het gebruik van grondstoffen voor de economie
kan gemeten worden, net als het gebruik van grondstoffen voor eigen
gebruik en de grondstoffenefficiëntie. De vertaling naar de effectiviteit van
beleid op het verminderen van grondstoffengebruik vergt echter nog een
additionele analyse.
Omdat de nationale doelen voor de circulaire economie nog verder worden
uitgewerkt (zoals opgenomen in het NPCE) is het vaststellen van een
indicator voor deze subdoelstelling nog niet mogelĳk. In de gedachte­
vorming wordt bĳvoorbeeld het percentage dat consumenten besteden aan
tweedehandsgoederen meegenomen als optie. Tot die tĳd wordt gebruik
gemaakt van de afvalindicator.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

144

Figuur 8 Werkelĳk afvalaanbod (in Kton) en afvalaanbod indien het de
ontwikkeling van het BBP zou hebben gevolgd

Bron: RWS - WVL
Toelichting
In het bovenstaand figuur is de vergelĳking tussen de ontwikkeling van
het totaal aan afval en die van het Bruto Binnenlands Product (BBP)
weergegeven. Het verschil tussen de bovenste twee lĳnen is een indicator
voor de bereikte reductie. In dit figuur is de hoeveelheid afval in 2010
het startpunt.
Bĳ de lĳn voor het BBP is uitgegaan van de jaarlĳkse procentuele verande­
ringen van het BBP gekoppeld aan de startsituatie. Als de afvalproductie
was toegenomen met de groei in het BBP, dan was de (fictieve)hoeveelheid
afval in 2020 bĳna 67 miljoen ton. De werkelĳke hoeveelheid afval is
ongeveer 60 miljoen ton. In de figuur is tevens de hoeveelheid gerecycled
afval meegenomen.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Nationaal Programma Circulaire Economie
Met het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) (Kamerstukken
II 32852, nr. 225) zet het kabinet een volgende belangrĳke stap in de
transitie naar een circulaire economie. Nederland legde in 2016 als een
van de eerste landen ter wereld zĳn ambitie voor een circulaire economie
vast in beleid, met het Rĳksbrede programma ‘Nederland Circulair in
2050’. Dit programma was agenderend; het beschreef de stip op de
horizon en creëerde bewustwording in de samenleving. Dat daardoor het
draagvlak voor een circulaire economie toenam, bleek onder meer uit de
ondertekening van het Grondstoffenakkoord (onderschreven door ruim
vierhonderd partĳen).
Het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019-2023 vertaalde deze
transitieagenda’s naar concrete acties en projecten tot 2023. Met het
Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030 (NPCE) bouwen
we voort op de goede basis die al gelegd is. Zoals in het NPCE aange­
kondigd presenteert het kabinet in 2024 een voorstel voor nationale doelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

145

voor circulaire economie voor 2030, zoals het Planbureau voor de Leefom­
geving (PBL) ook adviseert in de Integrale Circulaire Economie Rapportage
(ICER 2023).
Bovendien verkent het kabinet de wenselĳkheid van een nationaal en
Europees broeikasgasvoetafdrukdoel. Hiermee kan het sturen op interna­
tionale ketens verdere invulling krĳgen binnen het klimaatbeleid.
IBO Klimaat
In maart 2023 is het IBO Klimaat aan de Kamer aangeboden door de minister
voor Klimaat met als titel «Scherpe doelen,scherpe keuzes; IBO aanvullend
normerend en beprĳzend nationaal klimaatbeleid voor 2030 en 2050». In het
voorjaar 2023 zĳn ook circulaire maatregelen aangekondigd als onderdeel
van het Meerjarenprogramma Klimaat (Kamerstuk II, 32813, nr. 1230),
zoals de ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken voor
circulaire plastics ketens en de verduurzaming van AVI’s.
Als onderdeel hiervan wordt, vooruitlopend op EU-wetgeving, per 2027 een
nationale verplichting voor plasticproducenten ingevoerd om de toepassing
van gerecycled plastic of biogebaseerd plastic te stimuleren (draagt bĳ aan
het tweede subdoel substitutie). Het voornemen is om de verplichting te
laten oplopen naar 25%-30% plastic recyclaat of biogebaseerd plastic in
2030. Deze verplichting is van toepassing op alle plastics die in Nederland
en voor de Nederlandse markt worden geproduceerd. Export is dus uitge­
zonderd. Het kabinet is voornemens vanuit het Klimaatfonds bedrĳven te
ondersteunen bĳ deze transitie naar een circulaire plasticketen. Daarnaast
wordt bĳ de AVI’s nog veel kunststof verbrand dat ook gerecycled kan
worden, waarmee bruikbare grondstoffen verloren gaan en broeikasgassen
onnodig worden uitgestoten. Het kabinet zet daarom in op meer kunst­
stofsortering, verdere beprĳzing van afvalverbranding en toepassing van
negatieve emissies (CCS) waar wenselĳk (dit draagt bĳ aan het vierde
subdoel: hoogwaardige verwerking).
Om het totale reductiepotentieel van het huidige Nederlandse circulaire
beleid te bepalen, breder dan alleen de effecten op klimaatverandering,
zouden alle maatregelen uit het NPCE moeten worden doorgerekend.
Een doorrekening vergt echter allereerst verdere concretisering van de
huidige maatregelen in het NPCE. Nog in 2023 wordt een eerste pakket aan
maatregelen doorgerekend.
EU-actieplan CE
Europees spitst de inzet voor CE zich toe op de voorstellen die volgen
uit het EU-actieplan CE. Het gaat onder meer om de herziening van de
Verpakkingenrichtlĳn en het voorstel voor de Ecodesign voor duurzame
producten verordening, die in 2024 worden afgerond. Voor Nederland
zĳn dit belangrĳke instrumenten. Nederland zet zich bĳ beide in voor
een ambitieuze uitkomst. De focus ligt hierbĳ op het verplichten van het
gebruik van recyclaat, het bevorderen van herbruikbare verpakkingen,
hoogwaardige recycling van verpakkingen en het verbeteren van de
repareerbaarheid en het verlengen van de levensduur van producten.
Kaderrichtlĳn afvalstoffen
2024 is een belangrĳk jaar voor het realiseren van één van de doelen
uit de Kaderrichtlĳn afvalstoffen. Deze doelen hebben in het NPCE hun
plek gevonden binnen de hoogwaardige verwerking (subdoel 4). De Kader­
richtlĳn afvalstoffen stelt dat per 2025 55% van het stedelĳk afval gerecycled
moet zĳn. Deze doelstellingen lopen op naar 60% in 2030 en 65% in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

146

2035. In 2024 zullen we door de continuering van de uitvoering van het
VANG-programma en een verkenning van de (on-)mogelĳkheden voor een
landelĳke standaardisering van afvalinzameling werken aan het behalen
van deze doelstelling.
E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 85 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 21 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

55.812

63.776

81.984

103.514

87.756

79.975

65.375

Uitgaven

57.819

58.661

82.391

104.462

89.181

79.010

62.910

4 Duurzaamheidsinstrumentatium

55

0

0

0

0

0

0

Opdrachten

55

0

0

0

0

0

0

5 Duurzame productieketens

56.651

55.788

82.391

104.462

89.181

79.010

62.910

Opdrachten

14.251

20.020

36.167

51.991

37.000

25.052

22.752

Uitvoering duurzame productieketens

8.220

11.736

11.726

14.775

7.022

6.999

7.049

RWS

4.819

6.149

6.148

6.148

5.279

5.279

5.279

RVO

1.019

1.154

1.172

1.172

1.172

1.172

1.172

KF: Plastics norm

0

525

13.070

24.945

18.175

6.250

3.000

KF: Circulair doen en gedrag

0

0

2.200

3.300

5.100

5.100

6.000

KF: Biobased bouwen

0

0

1.600

1.400

0

0

0

Overige opdrachten

193

456

251

251

252

252

252

Subsidies

19.639

9.955

20.865

28.642

29.726

31.303

17.803

Subsidies duurzame productieketens

19.639

9.955

18.865

20.650

15.226

15.803

7.703

0

0

2.000

7.992

14.500

15.500

10.100

Bĳdragen aan agentschappen

20.920

24.487

23.847

21.947

21.947

22.147

21.847

Waarvan bĳdragen aan RWS

10.448

11.662

10.773

10.773

10.773

10.773

10.773

Waarvan bĳdragen aan RVO

9.214

11.400

11.905

10.005

10.005

10.205

9.905

Waarvan bĳdragen aan RIVM

1.258

1.425

1.169

1.169

1.169

1.169

1.169

Bĳdragen aan medeoverheden

1.210

800

1.005

1.375

0

0

0

Waarvan bĳdragen aan Caribisch Nederland

350

800

1.005

1.375

0

0

0

Overige bĳdragen aan medeoverheden

860

0

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan (inter)nationale organisaties

156

50

50

50

50

50

50

Bĳdragen aan ZBO's en RWT's

475

476

457

457

458

458

458

6. Natuurlĳk kapitaal

1.113

2.873

0

0

0

0

0

Opdrachten

636

2.233

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan agentschappen

477

640

0

0

0

0

0

Ontvangsten

820

0

0

0

0

0

0

KF: DEI+CE

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt. Met ingang van
onderhevige begroting zĳn artikelonderdelen 4. Duurzaamheidsinstrumen­
tarium en 6. Natuurlĳk Kapitaal samengevoegd met 5. Duurzame produc­
tieketens. Met deze samenvoeging wordt invulling gegeven aan een betere
koppeling tussen budgetten, instrumenten en doelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

147

5. Duurzame productieketens (€ 63,7 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 23,1 miljoen)
• Uitvoering Duurzame Productieketens (€ 11,7 miljoen) Jaarlĳks
verstrekt IenW een brede opdracht aan het Nederlands Normali­
satie Instituut (NNI) op verschillende beleidsterreinen, waaronder
klimaatadaptatie, water en bodem, circulaire economie, luchtkwa­
liteit en de publicatiereeks gevaarlĳke stoffen. Voor 2024 gaat het om
€ 3,0 miljoen. Verder wordt er jaarlĳks een opdracht verstrekt aan
PBL voor de monitoring rondom CE van € 2,0 miljoen. Daarnaast
betreft het opdrachten voor de uitvoering van maatregelen uit het
Klimaatakkoord omtrent circulair inkopen, ketenaanpak en recycling
van plastic en textiel (€ 5,0 miljoen). Het restant van € 1,7 miljoen
wordt ingezet voor meerdere kleinere opdrachten.
• RWS en RVO (€ 7,3 miljoen). Dit betreft onder meer € 6,1 miljoen aan
opdrachten voor RWS. Het gaat hier hoofdzakelĳk om jaaropdrachten
in het kader van de circulaire economie en beleidsondersteuning en
advies (BOA). Daarnaast gaat het om € 1,2 miljoen aan opdrachten ter
ondersteuning van de circulaire economie bĳ RVO.
• KF: Plastics norm (€ 13,1 miljoen) Dit betreft een overboeking vanuit
het Klimaatfonds voor ondersteuningsprojecten van de Nederlandse
Rubber– en Kunststofindustrie (NRK) en de Programmalĳn design
voor recyclen en gemeenschappelĳk onderzoek. Dit is inclusief de
handhavings- en uitvoeringskosten (€ 1,2 miljoen) voor de plastics
norm. Hiervoor ontvangt IenW in totaal € 13,1 miljoen in 2024 en
cumulatief € 73,5 miljoen cumulatief in de periode 2024 ‒ 2030.
• KF: Circulair doen en gedrag (€ 2,2 miljoen) Dit betreft de middelen
die vanuit het Klimaatfonds beschikbaar zĳn gesteld voor het
Bevorderen circulair doen en gedrag staan op het opdrachtenbudget
gereserveerd. Het betreft een bedrag van € 2,2 miljoen in 2024 en
cumulatief € 33,7 miljoen in de periode 2024 ‒ 2030.
• KF: Biobased bouwen (€ 1,6 miljoen) Dit betreft een overboeking
vanuit het Klimaatfonds voor de aanscherping en bredere
toepassing van de milieuprestatie-eis aan gebouwen. IenW
ontvangst cumulatief € 3,0 miljoen in de periode 2024 ‒ 2025
voor onderzoek naar biobased bouwen in de grond, weg, en water
(GWW) bouwsector.
• Overige opdrachten (€ 0,3 miljoen) Jaarlĳks worden er opdrachten
uitgegeven aan het RIVM voor beleidsondersteuning. Voor 2024 gaat
het om € 0,3 miljoen.
2. Subsidies (€ 34,8 miljoen).
• Subsidies duurzame productieketen (€ 20,9 miljoen) De RVO voert
namens IenW de volgende subsidieregelingen uit:
• Circulaire ketenprojecten (€ 7,0 miljoen).
• Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie Circulaire Economie
(€ 1,0 miljoen)
• Kennis en innovatie Agenda - Circulaire Economie (€ 0,8 miljoen)
• Ontwikkeling en opschaling recycling (€ 8,4 miljoen)
• Het resterende budget van € 1,6 miljoen wordt besteed aan
diverse, kleinere subsidies.
• KF: DEI+CE (€ 2,0 miljoen) Dit betreft een overboeking vanuit het
Klimaatfonds aan IenW voor de continuering van de regeling Demon­
stratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+) Circulaire Economie,
als onderdeel van het meerjarenprogramma Klimaat 2024. De
regeling DEI+ Circulaire economie draagt bĳ aan en is bedoeld voor
het innovatieproject voor de recycling van afval, hergebruik van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

148

3.

4.

5.

6.

producten en pilots voor biobased grondstoffen, die tegelĳkertĳd
bĳdragen aan CO2 reductie. Hiervoor ontvangt IenW € 2,0 miljoen in
2024 en cumulatief € 55,2 miljoen in de periode 2024 ‒ 2030.
Bĳdragen aan agentschappen (€ 21,8 miljoen). Dit betreft de bĳdragen
aan RWS (€ 10,8 miljoen), RIVM (€ 1,2 miljoen) en RVO (€ 9,9 miljoen)
voor werkzaamheden om de transitie naar een Circulaire Economie (CE)
te bewerkstelligen. De bĳdrage aan RWS betreft onder andere CE in de
regio en in de bouw, maar ook de uitvoering van het Landelĳk Meldpunt
Afvalstoffen (LMA), waar IenW – ook namens gemeenten en provincies
– de opdracht voor verleent.
Bĳdragen aan medeoverheden (€ 1,0 miljoen). Dit betreft de bĳdrage
aan Caribisch Nederland voor de ontwikkeling van het afvalbeheer
op Bonaire.
Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties (€ 0,05 miljoen) Dit betreft
de bĳdrage aan de Organisation for Economic Co-operation and
Development (OECD) voor de EPIC surveys, welke als doel hebben het
vergroenen van huishoudelĳk gedrag.
Bĳdragen aan ZBO's/RWT's (€ 0,5 miljoen). Dit betreft de bĳdrage aan
de Stichting Milieukeur (SMK) (€ 0,3 miljoen) voor het uitvoeren van
de wettelĳke taken ten behoeve van het Ecolabel. Daarnaast wordt
een bĳdrage verstrekt aan de Nationale en Internationale Wegvervoer
Organisatie (NIWO) (€ 0,2 miljoen) voor het uitvoeren van de overge­
dragen taken en werkzaamheden.

Wettelĳke grondslag subsidieverlening
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat in het algemeen
subsidie wordt verleend op grond van een wettelĳk voorschrift. Uit de
Algemene wet bestuursrecht volgt dat één van de uitzonderingen hierop
subsidies vormen waarvan zowel de subsidieontvanger als het maximale
bedrag in de begroting worden vermeld.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is in de
regel <Verplichtingen> dergelĳke subsidieverplichtingen voor het jaar 2024
opgenomen. Voor de subsidieverplichtingen die specifiek in onderstaande
tabel worden vermeld geldt dat deze begrotingsvermelding de wettelĳke
grondslag vormt zoals bedoeld in artikel 4.23, derde lid, onder c, van de
Algemene wet bestuursrecht.
Tabel 86 Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen Art. 21
Maximum bedrag

Ontvanger

Toelichting

Artikelonderdeel

€ 30.000,-

Stichting Springtĳ Nederland

Voor de organisatie van het Springtĳ Forum 2024
en daaraan gerelateerde projecten aan Stichting
Springtĳ Nederland.

21.05 Duurzame productieketens

€ 30.000,-

Stichting Dutch
Sustainable Fashion Week
(DSFW) Foundation

Voor (het optimaliseren van) de informatieverstrekking
aan consumenten over de beschikbaarheid en
ontwikkelingen op het gebied van duurzame mode
aan aan Stichting Dutch Sustainable Fashion Week
(DSFW) Foundation.

21.05 Duurzame productieketens

€ 500.000,-

Stichting Het Groene Brein

Voor het Versnellingshuis Nederland Circulair! in
samenwerking met Maatschappelĳk Verantwoord
Ondernemen (MVO) Nederland. Ook in 2025 zal
hiervoor een subsidie van maximaal € 0,5 miljoen
worden verstrekt.

21.05 Duurzame productieketens

€ 1.600.000,-

Stichting Milieu Centraal

Voor het uitvoeren van de basisactiviteiten gericht op
21.05 Duurzame productieketens
de kerntaak van consumentenvoorlichting en het zĳn
van een onafhankelĳke vraagbaak voor consumenten
en media op verschillende duurzaamheidsthema’s, zoals
milieukeurmerken, plaagdierbestrĳding, minder afval,
microplastics, duurzaam vervoer aan Stichting Milieu
Centraal. Milieu Centraal dient hiervoor een gefundeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

149

Maximum bedrag

Ontvanger

Toelichting
Artikelonderdeel
kennisbasis op te bouwen, deze te ontsluiten en te
onderhouden. Ook in 2025 zal hier voor een subsidie van
maximaal € 1,6 miljoen worden verstrekt.

€ 1.200.000,-

Stichting Milieu Centraal

Voor nadere focusactiviteiten gericht op
21.05 Duurzame productieketens
consumentenvoorlichting, zoals project- en/of
campagnematige activiteiten gefocust op een beperkt
aantal duurzaamheidsthema’s zoals de week zonder afval,
duurzaam schoonmaken, elektrisch vervoer, asbestdaken
en andere toepassingen.

€ 67.000,-

Stichting Repair Café

Voor de ondersteuning van een betere infrastructuur
voor repair.

21.05 Duurzame productieketens

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 87 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 21
2024
juridisch verplicht

45%

bestuurlĳk gebonden

54%

beleidsmatig gereserveerd

1%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 63,7 miljoen)
is 54% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Van het opdrachtenbudget is circa 24% juridisch verplicht
op grond van (meerjarige) verplichtingen. Het gaat hierbĳ onder meer
om de jaaropdrachten aan RWS, RIVM en RVO in het kader van
circulaire economie. Daarnaast betreft het opdrachten aan Rebelgroup
economics en transactions, Schuttelaar & partners en Berenschot Groep
B.v. omtrent het Plastic Pact en een aantal kleinere opdrachten.
2. Subsidies. Het subsidiebudget is op grond van de subsidieregelingen
DEI+CE (2025), KIA CE (2025) en de begrotingssubsidies voor Milieu
Centraal (2025) voor 14% juridisch verplicht. Voor het volledige subsi­
dieoverzicht wordt verwezen naar bĳlage 5 in deze begroting. De
subsidies hebben een tĳdshorizon.
3. Bĳdragen aan agentschappen. De uitgaven voor de agentschapsbĳ­
dragen RWS, RIVM en RVO zĳn volledig (100%) juridisch verplicht en
hebben een structureel karakter. De bĳdrage aan RWS heeft betrekking
op beleidsondersteuning en advies (BOA). RWS reserveert capaciteit
voor het uitvoeren van studies of het leveren van bĳdragen daaraan,
adviezen met betrekking tot beleidsnota’s en de uitvoerbaarheid van
beleid. Met de bĳdrage aan RVO worden werkzaamheden bekostigd om
de transitie naar een Circulaire Economie (CE) te bewerkstelligen en
uitvoering te geven aan lopende subsidieregelingen. De agentschapsbĳ­
drage aan RIVM betreft beleidsondersteuning bĳ onderzoeken omtrent
microplastics, Grondstoffen Informatie Systeem (GRIS) en bĳvoorbeeld
maatschappelĳk verantwoord inkopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

150

4. Bĳdragen aan medeoverheden. Het beschikbare budget voor bĳdragen
aan medeoverheden is volledig (100%) juridisch verplicht en heeft
betrekking op een bĳdrage aan Caribisch Nederland voor de
wederopbouw van Saba en Sint-Eustatius en verbetering van het
afvalbeheer op Bonaire en Sint-Eustatius.
5. Bĳdragen aan ZBO's/RWT's. Het beschikbare budget is volledig (100%)
juridisch verplicht. Het betreft middelen voor de bĳdragen aan stichting
Milieukeur (SMK) voor het uitvoeren van de wettelĳke taken ten behoeve
van het Ecolabel en de bĳdrage aan de Nationale en Internationale
Wegvervoer Organisatie (NIWO) voor het uitvoeren van de overge­
dragen taken en werkzaamheden.
H. Extracomptabele verwĳzingen en fiscale regelingen
Fiscale Regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zĳn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande
tabel is het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cĳfers
zĳn ontleend aan de corresponderende bĳlage ‘Fiscale regelingen’ in de
Miljoenennota. Voor een beschrĳving van de regelingen, de doelstelling,
de ramingsgrond, een verwĳzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en
een programmering van evaluaties voor toekomstige jaren wordt verwezen
naar de bĳlage bĳ de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’.
Tabel 88 Fiscale regelingen budgettair belang op transactiebasis in lopende prĳzen artikel 21 (x € miljoen)
2022

2023

2024

Vrĳstelling groen beleggen box 3

55

25

33

Heffingskorting groen beleggen

37

40

44

Milieu-investeringsaftrek (MIA)

206

1921

192

VAMIL

23

251

25

1 Dit betreffen de voorlopige cĳfers voor deze regelingen. Voor de definitieve cĳfers wordt verwezen naar bĳlage 9 in de Miljoenennota 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

151

3.10 Artikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico's
A. Algemene doelstelling
Het realiseren van een schone, gezonde en veilige leefomgeving, die door
de inwoners van Nederland ook als zodanig wordt ervaren.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 89 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 22 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

87.421

67.932

76.752

82.196

105.175

98.092

97.522

Uitgaven

87.549

79.952

86.362

91.358

104.780

97.777

97.207

1 Veiligheid chemische stoffen

20.176

27.429

24.072

24.559

24.938

24.232

23.743

2 Veiligheid biotechnologie

6.623

6.350

6.155

6.155

6.164

6.164

6.164

3 Veiligheid bedrĳven en transport

60.750

46.173

56.135

60.644

73.678

67.381

67.300

Ontvangsten

2.252

250

250

250

250

250

250

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ Omgevingsveiligheid en Milieurisico's. Voor een nadere toelichting op
de verschillende typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen)
uitvoeren wordt verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 90 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

- Het bevoegd gezag (provincies en gemeenten) en omgevingsdiensten
worden gestimuleerd om de taken en verantwoordelĳkheden op het
gebied van toezicht en handhaving (VTH) voor het milieudomein te
versterken en te verbeteren.
- Voor het bevorderen van omgevingsveiligheid en het verkleinen van
milieurisico’s wordt ingezet op kennisontwikkeling voor veilig en circulair
ontwerpen en safe and circular design gestimuleerd.
- Bedrĳven die een risico vormen voor een schone, gezonde en veilige
leefomgeving, worden gestimuleerd deze risico’s te identificeren, te
voorkomen en te beperken
- Het nemen van maatregelen ter bescherming van mens en maatschappĳ
tegen (moedwillige) verstoringen van onderdelen van installaties door
het bewustzĳn bĳ bedrĳven te vergroten en het identificeren van
de dreigingen.
- Het stimuleren van de ontwikkeling van technologieën en methoden ten
behoeve van de veiligheid, gezondheid en milieu.
- Overheden zĳn verantwoordelĳk voor de ruimtelĳke ordening,
vergunningverlening en toezicht die invloed kan hebben op een schone,
gezonde en veilige leefomgeving.
- Waar nodig stimuleren van een goede toepassing van
het voorzorgsbeginsel.
- Het stimuleren van het leggen van dwarsverbanden in de aanpak van
chemische stoffen in water, lucht en bodem, o.a. met
methodiekontwikkeling om de effecten van stoffen voor mens en milieu te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

152

bepalen (Impulsprogramma Chemische Stoffen 2023-2026).C:C
- Het voorkomen en beperken van emissies van gevaarlĳke stoffen naar
het milieu door het stimuleren en ondersteunen van kennisontwikkeling bĳ
bevoegde gezagen (o.a. via IBP VTH) en het stimuleren van verwĳdering
asbestdaken (via communicatie).
- Het stimuleren van een veilige productie en handel van chemische
stoffen in Europa en mondiaal, inclusief de ontwikkeling van
nieuwe beoordelingsmethoden.
- Risicobeheersing van biociden en gewasbeschermingsmiddelen buiten
de landbouw voor mens en milieu, door het stimuleren van minder
gevaarlĳke alternatieven.

Regisseren

- Normstelling en regels waaraan bedrĳven en overheden zich bĳ de
uitoefening van hun activiteiten moeten houden. Het daarvoor gewenste
beschermingsniveau wordt bĳ voorkeur op Europees of internationaal
niveau vastgelegd en nationaal geïmplementeerd, waardoor een level
playing field bereikt wordt.
- Integrale kaderstelling rond activiteiten die risico’s kunnen veroorzaken
voor een schone, gezonde en veilige leefomgeving.
- Dialoog met stakeholders waarin wordt gezocht naar een optimum
tussen de te bereiken doelen (en dus baten in termen van milieu en
gezondheidswinst) en de lasten die deze regels veroorzaken.
- Het in beeld (doen) brengen van bestaande of nieuwe risicosituaties en
het vermĳden of beperken hiervan bĳvoorbeeld het in beeld brengen van
de risico’s van nieuwe technologieën zoals het gebruik van nanomaterialen
en biotechnologie.
- De veiligheid van mens en milieu bĳ handelingen met genetisch
gemodificeerde organismen (GGO’s). - Internationaal regels en normen
vaststellen en aanscherpen waar nodig voor het vervoer van gevaarlĳke
stoffen (weg, water en spoor)
- Internationaal verdragen ten behoeve van veilig vervoer van gevaarlĳke
stoffen aangaan en nationaal uitvoeren waarbĳ continu aandacht is voor
verbetering van de veiligheid.
- Een helder kader bieden voor normstelling van stoffen met risico’s voor
water- en luchtkwaliteit.
- Het reguleren van emissies van Zeer Zorgwekkende Stoffen naar het
milieu, inclusief het landelĳk registreren van die emissies.
- Het beheren van het Landelĳk Asbest Volgsysteem (LAVS.) ,
- Zorgen voor een goed Europees wettelĳk kader voor veilige productie en
handel van chemische stoffen in Europa en mondiaal, in het bĳzonder
de revisie van de Europese REACH-verordening op basis van de
Europese Chemicaliënstrategie.
- Zorgen voor onderhoud en adequate uitvoering van zowel de Europese
biocidenverordening als de wetgeving voor gewasbeschermingsmiddelen
buiten de landbouw.

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
Veiligheid en veiligheidsbeleving zĳn niet eenvoudig objectief te meten. Het
streven is gericht op het voorkomen van onveiligheid: vermeden onveilige
situaties laten zich niet meten.
REACH
De Europese stoffenregelgeving (REACH) geeft bedrĳven die een stof op
de markt brengen de verantwoordelĳkheid dat het gebruik van die stof
veilig is voor mens en milieu. De benodigde informatie hiertoe moet bĳ het
EU agentschap worden ingediend via een registratie. Waar nodig worden
(registraties van) stoffen door autoriteiten beoordeeld en wordt aanvullende
informatie gevraagd of worden aanvullende risicobeheersmaatregelen
opgelegd (dat kan binnen REACH via autorisatie of restrictie maar soms ook
via andere regelgeving, bĳvoorbeeld de richtlĳnen inzake arbeidsveiligheid
(OSH) of via de verordening inzake classificatie en etikettering (CLP)).
Nederland draagt actief bĳ aan de verschillende evaluatieprocessen en
Bureau REACH van het RIVM vervult een centrale rol in de uitvoering
en coördinatie van de Nederlandse inzet. De inzet wordt geprioriteerd
aan de hand van bv. specifieke zorg, productie of gebruik in Nederland,
gebruiksvolume en de aard en mate van het geïdentificeerde risico. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

153

daadwerkelĳke invulling van Nederlandse dossiers wordt afgestemd met
de opdrachtgevende ministeries IenW, VWS en SZW. Onderstaande tabel
geeft aan wat in 2022 binnen de evaluatieprocessen is gerealiseerd en
wat naar verwachting de Nederlandse inbreng en voor de hele EU is in
2023 en 2024. De Nederlandse bĳdrage bestaat daarbĳ uit door Nederland
ingediende dossiers en een actieve bĳdrage aan door andere lidstaten
ingebrachte dossiers. De aantallen geven een indruk van de bĳdrage van
Nederland aan de implementatie en toepassing van de EU verordeningen
(REACH en CLP), maar de hoeveelheid werk verschilt sterk. Begin 2023 is het
voorstel voor een brede restrictie op PFAS ingediend. Het gaat hierbĳ om
vele duizenden stoffen en een zeer breed scala aan toepassingen. Nederland
heeft er samen met vier andere landen aan gewerkt. De komende tĳd zal
het wetenschappelĳke en besluitvormingstraject nog de nodige inzet van
Bureau REACH vergen.
In oktober 2020 heeft de Europese Commissie haar strategie voor duurzame
chemicaliën gepresenteerd (Chemicals Strategy for Sustainability, CSS).
Deze strategie omvat veel beleidsvoornemens die gericht zĳn op de
verdere verhoging van de veiligheid van chemische stoffen. Veel van deze
beleidsvoornemens zĳn inmiddels wat verder uitgewerkt en zullen worden
meegenomen in de herziening van REACH die naar alle waarschĳnlĳkheid
in de loop van 2023 wordt gepubliceerd. Gezien het grote belang van het op
een goede wĳze formuleren en implementeren van de verbetervoorstellen,
draagt NL daar waar mogelĳk actief bĳ. Dit zal doorlopen in 2024 omdat
dan de onderhandelingen over de herziening van REACH en de Annexen
zal plaatsvinden. De inzet op het vlak van beleidsontwikkeling zal daarmee
naar verwachting in 2024 onverminderd hoog zĳn. Daarna volgt een traject
van verdere uitwerking van de richtlĳnen, waarmee de inzet op dossiers in
vergelĳking tot voorgaande jaren enigszins beperkt zal blĳven.
Tabel 91 Tabel resultaten REACH in 2022, 2023, 2024
Realisatie 20221
1

Beoordelingen ontwerpbesluiten ECHA t.a.v.
registratiedossiers en testvoorstellen van
Europese bedrĳven

2

Stofevaluaties:

Geraamd 2023

Geraamd 2024

NL inbreng

Hele EU

NL inbreng2

Hele EU3

NL inbreng

Hele EU

78

416

75

300

70

300

10

- uitgevoerd

0

4

1

10

1

- beoordeelde ontwerpbesluiten

7

13

10

10

10

10

3a

Gescreende stofgroepen

12

onbekend

1

65

5

70

3b

RMO-analyses:
- ingediend

4

onbekend

5

onbekend

5

onbekend

- becommentarieerd

7

13

6

onbekend

6

onbekend

- ingediend

1

10

1

15

1

15

- becommentarieerd

6

10

6

15

6

15

4a

4b

5

6

Annex XV dossiers t.a.v. zeer ernstige zorgstoffen:

Autorisatieverzoeken:
- rapporteurschappen RAC & SEAC

1

- becommentarieerde opinies over clusters
van autorisatieverzoeken

52

52

60

2
60

60

2
60

- ingediend

1

8

1

5

1

5

- rapporteurschappen RAC & SEAC

2

8

2

6

1

3

- becommentarieerde opinies

8

8

6

6

3

3

6

42

5-okt

60

5-okt

60

Restrictiedossiers:

Geharmoniseerde indeling & etikettering:
- ingediend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

154

Realisatie 20221

Geraamd 2023

- rapporteurschappen RAC

6

42

6-okt

- becommentarieerde opinies &
publieke consultaties

42

42

50

Geraamd 2024
6-okt
50

50

50

1 Bureau REACH Jaarverslag 2021
2 Werkprogramma 2022 Bureau REACH
3 https://echa.europa.eu/documents/10162/11209549/mb_39_2021_pid_2022-2025_en.pdf/b7c7105c-d3a8-1237-aba2-be978472a4e9?t=1643269659937

Toelichting
De looptĳd van beoordeling- en besluitvormingstraject met betrekking tot
de REACH-werkprocessen stofevaluatie, autorisatie, restrictie en geharmo­
niseerde indeling en etikettering is doorgaans langer dan één kalenderjaar
waarmee de daarmee samenhangende werklast over meerdere jaren wordt
verspreid. De getallen betreffen door NL ingebrachte of becommentarieerde
dossiers of door Nederlandse leden van de wetenschappelĳke comités
(RAC en SEAC) gedragen (co)rapporteurschappen. De RAC- en SEAC-leden
leveren input op alle dossiers, al dan niet met ondersteuning vanuit het
RIVM (in de diverse ondersteunende RAC-werkgroepen).
Ad 1) Eind 2021 is de door Nederland gehanteerde prioriteringssyste­
matiek aangepast, waardoor er verhoudingsgewĳs minder ontwerpbe­
sluiten worden geprioriteerd voor beoordeling door Nederland. Door de
maatregel sluit de werklast sinds 2022 weer goed aan bĳ het vooraf
geraamde ambitieniveau.
Ad 2) Er wordt naar gestreefd om voor 2024 één geschikte stof te selecteren
voor stofevaluatie.
Ad 3a) Betreft het screeningswerk om tot de selectie te komen voor
kandidaten voor maatregelen (stofevaluatie, classificatie, autorisatie of
restrictie). ECHA zet hier sterk op in en mikt op een screening van
70 stofgroepen op regulatoire behoeftes. Bureau REACH leunt voor
het screeningswerk sterk op ECHA en zal enkele stofgroepen hiervan
uitvoerig screenen om te komen tot nieuwe aandachtstoffen voor diverse
REACH processen.
Ad 3b) Aan de hand van een RMO-analyse worden de meest adequate
regulatoire maatregelen met ministeries en lidstaten afgestemd.
Ad 4a) De Nederlandse inbreng aan Annex XV SVHC dossiers wordt voor
2023 op één dossier geschat. Het lastige daarbĳ is om tot een geschikte
stof te komen, deze volgt veelal uit andere processen zoals RMO-analyse
en stofevaluatie.
Ad 4b) De taken met betrekking tot de autorisatieverzoeken laten zich lastig
beschrĳven in aantallen. De autorisatieaanvragen betreffen in de regel één
tot drie gebruiken die afzonderlĳke opinies behoeven. Aanvragen worden
veelal geclusterd in groepen van vergelĳkbare aanvragen die door dezelfde
rapporteurs worden behandeld uit efficiëntieoverwegingen. Naast twee
beoogde rapporteurschappen levert Nederland via het RAC- en SEAC-leden
op alle opinies m.b.t. autorisatieverzoeken input.
Ad 5). Bureau REACH zal in 2024 bĳdragen aan het besluitvormingstraject
voor het restrictiedossier voor PFAS en zal werken aan een restrictievoorstel
voor niet intentioneel toegevoegd asbest in consumentenartikelen. Er wordt
één rapporteurschap voorzien en Nederland levert input op alle restrictie­
dossiers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

155

Ad 6) De aantallen Nederlandse CLH-voorstellen nemen iets toe nu Ctgb zelf
dossiers opstelt en Bureau REACH deze toetst, indient en procesmatig de
dossiers afhandelt. Voor classificatievoorstellen worden zes tot 10 rappor­
teurschappen voorzien.
Ad 7) Het RIVM beantwoordt zowel vragen van de REACH Helpdesk als de
CLP-Helpdesk. Het aantal vragen lĳkt de afgelopen jaren wat af te nemen,
voor 2024 worden rond de 450 vragen verwacht.
Asbestdaken
Asbestdaken zĳn de laatste grote bron van asbestvezels in Nederland. Sinds
medio 2019 is sprake van een daling van het saneringstempo. Die daling is
waarschĳnlĳk veroorzaakt door het eindigen van de subsidie op het saneren
van asbestdaken (december 2018) en het verwerpen van het wetsvoorstel
door de Eerste Kamer om asbestdaken te verbieden (juni 2019). Daarom
heeft IenW op 2 maart 2020 een samenwerkingsverklaring gesloten met een
aantal provincies, gemeenten en andere partĳen. Doel hiervan is om door
middel van een pakket niet-wettelĳke maatregelen op een veilige manier het
saneren van asbestdaken in Nederland te versnellen.
Na ruim 3 jaar uitvoering van deze maatregelen is op basis van de
saneringscĳfers geconcludeerd dat deze aanpak niet heeft geleid tot de
gewenste versnelling van de saneringen. Daarmee wordt de ambitie om alle
asbestdaken voor 2030 te verwĳderen niet gehaald. In dat kader is de inzet
van het Rĳk heroverwogen. Er is gekozen voor inzetten op het stimuleren
van vrĳwillige saneringen door gerichte communicatie. Hiervoor wordt in
de periode 2023 ‒ 2025 jaarlĳks 3 miljoen euro beschikbaar gesteld.
Uit de op dit moment beschikbare cĳfers blĳkt dat het saneringstempo ligt
op circa 6 miljoen m2 per jaar.
GGO’s
Kengetallen over de uitvoering van de GGO-regelgeving (Genetisch
Gemodificeerde Organismen) zĳn de aantallen ontvangen vergunningaan­
vragen, aanvragen voor wĳziging van vergunningen, kennisgevingen,
wĳzigingen op kennisgevingen en verzoeken ingevolge art. 2.8, art.
2.13 en bĳzondere procedures van het Besluit ggo. Indicatoren zĳn
het percentage van het aantal vergunningaanvragen, kennisgevingen of
verzoeken ingevolge art. 2.8, art. 2.13 en bĳzondere procedures voor
handelingen waarbĳ het risico voor mens en milieu gelĳk of lager is dan een
verwaarloosbaar risico.
De GGO-regelgeving is op 1 maart 2015 gewĳzigd waarbĳ naast vergun­
ningen ook algemene regels, de mogelĳkheid tot het doen van kennisge­
vingen en verzoeken ingevolge art. 2.8, art. 2.13 en bĳzondere procedures
van het Besluit ggo milieubeheer 2013 zĳn geïntroduceerd en de structuur
van de vergunningverlening is gewĳzigd. De prognose voor 2024 is dat de
realisatie eenzelfde beeld als 2022 te zien zal geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

156

Tabel 92 Realisatie Genetisch gemodificeerde Organismen (GGO's)
2022

Kengetal

Indicator

Aanvragen vergunning1

23

100%

Kennisgeven2

323

100%

Verzoeken ex art. 2.8 besluit ggo

107

100%

Verzoeken ex art. 2.13 besluit ggo

33

100%

Verzoeken bĳzondere procedures besluit ggo

13

100%

BVF

47

‒

Introductie in het milieu, landbouw (inclusief marktaanvragen)

0

‒

Introductie in het milieu, medisch, veterinair

37

100%

Introductie in het milieu, medisch, veterinair, meldingen

2

100%

MVF

2

‒

Totaal

587

‒

Ingeperkt gebruik:

1 Het betreft vergunningaanvragen op niveau II-v en III inclusief wĳzigingen op de respectievelĳke niveaus.
2 Het betreft kennisgevingen op niveau I en II-k.

Besluit Externe Veiligheid Transportroutes (Bevt)
Voor het oplossen van knelpunten veroorzaakt door het Basisnet vervoer
is in 2015 de milde saneringsregeling Bevt gestart. Deze regeling heeft
betrekking op het oplossen van huidige en mogelĳke toekomstige
knelpunten bĳ bestaande woningen langs basisnetroutes. Bĳ aanvang
van deze regeling was er sprake van 42 kwetsbare objecten en in 2021
zĳn de laatste woningen aangekocht. Alle aangekochte woningen worden
gesloopt of doorverkocht als niet-kwetsbaar object. De regeling is in 2020
geëvalueerd en loopt door met oog op eventuele toekomstige knelpunten13.
Deze eventuele toekomstige knelpunten worden in 2023 en 2024 in kaart
gebracht en geanalyseerd, waarna een eventueel traject van aankoop van
woningen wordt gestart.
Tweejaarlĳks onderzoek kwaliteit uitvoering VTH-taken
(Vergunningverlening Toezicht en Handhaving)
Als onderdeel van de kwaliteitsborging binnen het VTH-stelsel vindt op
grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo, vanaf
1 januari 2024 de Omgevingswet) iedere twee jaar een onderzoek plaats
naar de kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken. De voorgaande
onderzoeken hebben plaatsgevonden in 2017, 2019 en 2021. In 2023 is het
onderzoek opnieuw uitgevoerd. Ditmaal is niet alleen de kwaliteit van de
uitvoering van VTH onderzocht. Ook zĳn de data van omgevingsdiensten
in beeld gebracht en is het rĳksdeel van het VTH-stelsel onderzocht. Dit
onderzoek geldt als een nulmeting voor het interbestuurlĳk programma
versterking VTH-stelsel (IBP VTH). In 2024 wordt het IBP VTH afgerond
waarna met deze nulmeting en het onderzoek in 2025 in kaart gebracht
wordt wat het effect van het IBP VTH is geweest.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel Omgevingsveiligheid en Milieurisico's.

13

Verslag over de werking van het Basisnet vervoer gevaarlĳke stoffen in 2020 | Rapport |
Rĳksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

157

REACH
In 2024 worden de beleidsvoornemens uit de Europese strategie voor
duurzame chemicaliën verder uitgewerkt en meegenomen in de evaluatie
en herziening van REACH, die door de Europese Commissie eind 2023
is gepresenteerd. Gezien het grote belang van het op een goede wĳze
formuleren en implementeren van de verbetervoorstellen, zal Nederland
waar mogelĳk actief deelnemen aan trajecten rond vaststelling en imple­
mentatie (zoals in expertgroepen). Nederland draagt daarnaast bĳ aan
vergroting van de effectiviteit van de REACH-verordening door waar nodig
voorstellen in te brengen voor Europese gevaarindeling en voorstellen
voor beperkingen verboden voor het op de markt brengen van stoffen
en door bĳ te dragen aan dergelĳke voorstellen van andere landen. Een
belangrĳke groep stoffen waarvoor in dat kader in 2024 Europese besluit­
vorming over een restrictie zal worden voorbereid zĳn Polyfluoralkylstoffen
(PFAS). Nederland heeft hiertoe in 2023 samen met 4 andere landen een
voorstel ingediend, dat samen met de inbreng uit een publieke consultatie
en wetenschappelĳke adviezen voor de Europese Commissie de basis zal
vormen voor het definitieve besluit.
Milieurisico’s van chemische stoffen
In 2024 wordt het Impulsprogramma Chemische Stoffen voortgezet.
Met dit vierjarige programma worden met gerichte beleidsimpulsen
urgente knelpunten binnen het beleid voor chemische stoffen project­
matig aangepakt binnen de looptĳd van het programma. Via een aantal
projecten wordt meer verbinding gelegd tussen de verschillende milieu­
terreinen (lucht-, water- en bodemkwaliteit, stoffen, productketens en
productieprocessen) en tussen de betreffende wettelĳke kaders gericht op
het voorkomen en beheersen van risico’s van chemische stoffen, zowel
nationaal als Europees. In het programma zitten daarnaast projecten
gericht op het beter uitvoerbaar maken van stoffenbeleid voor bedrĳven
én bevoegde gezagen (bĳvoorbeeld over kennis in de keten, omgaan met
cumulatie en voorzorg). Ook wordt gewerkt aan het oplossen van een aantal
geconstateerde kennishiaten (zie in de teksten hieronder voor een aantal
voorbeelden van projecten uit het Impulsprogramma).
De strategie voor duurzame chemische stoffen van de Europese Commissie
(Chemicals Strategy for Sustainability, CSS, 2020) is uiteengezet onder
indicatoren bĳ REACH. Nederland steunt de ambities van deze strategie, en
zet in op bĳdragen aan de uitvoering hiervan. Belangrĳk kenmerk van deze
strategie is dat deze gericht is het voorkomen van risico’s vroeg in de ontwik­
keling van nieuwe stoffen en processen (Safe-by-design en duurzame
innovatie). Ook beoogt de strategie de belangrĳke maatschappelĳke
transities en diverse wettelĳke kaders te verbinden, om zo bĳvoorbeeld ook
te komen tot meer stroomlĳnen van beoordeling en aanpak van chemische
stoffen. In Nederland dragen we bĳ aan een dergelĳke verbinding, o.a. via
het Impulsprogramma Chemische Stoffen.
Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS)
Het ZZS-emissiebeleid is gericht op het terugdringen van emissies naar de
lucht en het water. Dat is sinds 2016 vormgegeven door de informatie- en
minimalisatieplicht. Het sluit aan bĳ de doelstelling van het in 2021 door de
Europese Commissie gepubliceerde Zero Pollution Action Plan. Bedrĳven
moeten ZZS-emissies melden aan bevoegd gezag en een Vermĳdingsen Reductieprogramma opstellen waarin zĳ maatregelen voorstellen om
de emissies van ZZS te minimaliseren. In 2022 is een beleidsevaluatie
over het Nederlandse ZZS-emissiebeleid afgerond. Daaruit bleek dat met
name in de uitvoering van het beleid nog verbeteringen mogelĳk zĳn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

158

Deze verbeteringen worden opgepakt in het Impulsprogramma Chemische
Stoffen. Daarnaast zal in 2024 de registratie van emissies van ZZS gefacili­
teerd worden met een landelĳk register, dat wettelĳk wordt verankerd in de
Omgevingswet. Hiermee wordt de verdere uitvoering van het ZZS-emissie­
beleid gestimuleerd en worden de resultaten ervan op landelĳk niveau
publiek ontsloten.
Biociden
Biociden zĳn middelen om schadelĳke organismen te bestrĳden. Het bioci­
denbeleid is gebaseerd op de Europese biocidenverordening. Op Europees
niveau worden ‘werkzame stoffen’, het belangrĳkste ingrediënt van deze
niet-landbouwbestrĳdingsmiddelen, beoordeeld en na stemming door de
lidstaten van voorwaarden voorzien. Het College voor de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) is verantwoordelĳk voor
de toelating van biociden tot de Nederlandse markt. De Rĳksverantwoor­
delĳkheid ligt primair bĳ het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat,
in samenwerking met de departementen van LNV, VWS en SZW. De
inzet voor 2024 richt zich op verdere verbeteringen in de uitvoering van
de biocidenverordening, zowel nationaal als Europees. Ook zal inbreng
worden voorbereid voor de nodige aanpassingen van de biocidenveror­
dening. IenW werkt met andere betrokken departementen samen aan de
minimalisering van de milieubelasting door en blootstelling aan bepaalde
risicovolle biociden, zoals de middelen die worden gebruikt voor knaagdier­
beheersing. Onder het Impulsprogramma Chemische Stoffen zal onder
andere ingezet worden op het monitoren van het gebruik van biociden en
het wegen van het maatschappelĳk belang bĳ het toestaan van uitzonde­
ringen op toelatingen.
Veiligheid biotechnologie
Het jaar 2024 staat in het teken van verder invulling geven
aan het ontwikkelen en vormgeven van toekomstbestendig
veiligheidsbeleid voor de biotechnologie. Dit is beleid dat is
toegesneden op nieuwe ontwikkelingen en innovaties, waarbĳ de veiligheid
voor mens en milieu wordt gewaarborgd. Nationaal is aandacht voor
het doorvoeren van verbeteringen in beleid en regelgeving voor het
ingeperkt gebruik van ggo’s als ook voor de aandachtspunten uit de Trend­
analyse Biotechnologie 2023 op gebied van de veiligheid van biotechno­
logie. Europees wordt gesproken en onderhandeld over de herziening
van de EU-regelgeving voor genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s)
op het gebied van plantenveredeling voor bepaalde nieuwe genomische
technieken en in het kader van de EU-farmaceutische regelgeving over de
milieubeoordeling van aanvragen voor klinische proeven met ggo’s
De permanente dialoog met (wetenschappelĳke) onderzoeksinstellingen,
bedrĳven, maatschappelĳke organisaties, het RIVM, de COGEM en
medeoverheden over het biotechnologiebeleid wordt in 2024 geconti­
nueerd. De Tweede Kamer wordt periodiek geïnformeerd over de ontwikke­
lingen.
Omgevingswet
In de Omgevingswet is een veilige en gezonde fysieke leefomgeving
één van de maatschappelĳke doelen. Een van de uitgangspunten van de
Omgevingswet is dat overheden bĳ hun plannen zo vroeg mogelĳk kĳken
naar veiligheid. Zo kunnen zĳ een ramp of crisis voorkomen of de gevolgen
er van beperken. Onder de Omgevingswet is het Besluit kwaliteit leefom­
geving (Bkl) opgesteld. In het Bkl is onder andere vastgelegd dat er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

159

Register Externe Veiligheidsrisico’s (REV) moet komen, dat door de Minister
van Infrastructuur en Waterstaat wordt beheerd en dat voor eenieder langs
elektronische weg toegankelĳk moet zĳn (artikel 10.8 Bkl).
Kort samengevat staat in de Omgevingswet dat vanaf 2024 in het REV
de informatie van circa 40 activiteiten vanuit ruim 400 bronhouders langs
elektronische weg toegankelĳk gemaakt moet worden.
Bĳ het vaststellen van een omgevingsplan, een projectbesluit of het
verlenen van een omgevingsvergunning voor een activiteit met gevaarlĳke
stoffen moet het bevoegd gezag in deze aandachtsgebieden expliciet
nadenken over de risico’s en mogelĳke effecten van een incident
met gevaarlĳke stoffen. Mede op basis van het risicoprofiel van de
activiteit met gevaarlĳke stoffen zal het bevoegd gezag overwegen of
en welke maatregelen in het aandachtsgebied moeten worden genomen,
om personen te beschermen en om maatschappelĳke ontwrichting
te voorkomen.
Doordat het aandachtsgebied en de risicocontouren visueel worden
gemaakt op kaarten, zullen adviseurs ruimtelĳke ordening in hun plannen
eerder rekening kunnen houden met de gevaren, zoals een brand, explosie
of giftige wolk.
Sinds 2021 loopt een traject om de berekeningswĳze van de aandachts­
gebieden aan te passen. De focus in 2024 ligt op het vaststellen van
de aandachtsgebieden rondom alle Seveso-bedrĳven en rondom andere
risicovolle activiteiten.
Versterking VTH-stelsel (Vergunningverlening Toezicht en Handhaving)
De aanbevelingen van de commissie Van Aartsen en de rapporten van de
Algemene Rekenkamer hebben geleid tot het Interbestuurlĳk programma
versterking VTH-stelsel (IBP VTH). In het IBP VTH wordt in 2024 gewerkt aan
het uitwerken en implementeren van de acties uit het programmaplan. Dit
moet leiden tot de verdere versterking van het VTH-stelsel en het tegengaan
van milieucriminaliteit.
Daarnaast wordt in 2024 verder invulling gegeven aan de stelselverant­
woordelĳkheid van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en
een visie op de toekomst van het VTH-stelsel opgesteld.
Vervoer gevaarlĳke stoffen
In 2023 is de nationale regelgeving voor het vervoer van gevaarlĳke
stoffen over weg, spoor en binnenwateren aangepast aan de internationaal
overeengekomen wĳzigingen, om de regels in de lĳn te brengen met de
laatste stand van wetenschap en techniek. Ook is in 2023 een nieuwe
tweejaarlĳkse cyclus van aanpassing van de regels voor vervoer van
gevaarlĳke stoffen begonnen. In 2024 vindt de definitieve inhoudelĳke
besluitvorming plaats over deze aanpassing van de regels.
In het internationale overleg hierover zet Nederland in op het investeren
in voortdurende verbetering van de veiligheid en harmonisatie van
voorschriften. Hiermee sluit Nederland aan bĳ de Sustainable Development
Goals zoals die zĳn vastgesteld door de VN.
Wat betreft het beheersen van de risico’s van het vervoer van gevaarlĳke
stoffen wordt sinds 2020 ingezet op een Robuust Basisnet (Kamerstukken
II, 30 373 nr. 71. nr. 72 en nr. 73), waarin veiligheid het uitgangspunt blĳft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

160

bĳ de mogelĳke toename van het vervoer van gevaarlĳke stoffen in het
kader van de energietransitie én bĳ de binnenstedelĳke verdichting in de
nabĳheid van de infrastructuur waarover het vervoer plaatsvindt. In 2023
wordt de beleidsvormende fase en de voorbereiding van de aanpassing
van de regelgeving afgerond. Voor 2024 wordt gemikt op de parlementaire
behandeling van de voorbereide aanpassing van de regelgeving. In het
kader van de energietransitie past speciale aandacht voor de mogelĳke inzet
van ammoniak als energiedrager.
Veiligheid van de energietransitie (VET)
Vanwege alle ontwikkelingen in de energievoorziening is een tĳdelĳk
programma gestart om te helpen de omgevingsveiligheidsaspecten van
deze nieuwe ontwikkeling te verkennen. In 2022 en 2023 zĳn daartoe,
samen met het Ministerie van EZK, uitgangspunten geformuleerd en is het
accent van de verkenningen sterk komen te liggen op risico’s en risicobe­
heersing rond opslag en transport van waterstof en waterstofdragers, zoals
ammoniak. In 2024 wordt voorzien dat het vigerende beleidsstandpunt
(uit 2005) ten aanzien van ammoniak wordt herĳkt, mede in het licht
van het uitgangspunt om transport van ammoniak door dichtbevolkt en
stedelĳk gebied zoveel mogelĳk te vermĳden. Ook zal, op basis van
onderzoek, worden verkend welke specifieke risico’s er zĳn bĳ het vervoer
van ammoniak door buisleidingen zodat in beeld komt welke maatregelen
de kans op een dergelĳk risico kunnen verkleinen en welke maatregelen
de effecten van een dergelĳk risico kunnen beheersen. Voor de opslag
van ammoniak wordt het veiligheidsdocument PGS-12 (Publicatiereeks
Gevaarlĳke Stoffen) geactualiseerd.
Daarnaast zal voor de opslag van energie in lithium-ion batterĳen en
energieopslagsystemen een verwĳzing worden opgenomen naar PGS 37-1
en PGS 37-2 in het Besluit Activiteiten Leefomgeving.
LPG-tankstations
In 2022 is door de RvS een uitspraak gedaan waardoor de risicocontouren
rond LPG-tankstations in de regelgeving mogelĳk moeten worden vergroot.
Dit kan leiden tot nieuwe compensatie- of saneringssituaties.
Majeure risicobedrĳven
Jaarlĳks rapporteert de Staatssecretaris aan de Tweede Kamer de Staat van
de Veiligheid bĳ de Brzo-bedrĳven (Besluit Risico’s Zware Ongevallen). De
Staat van de Veiligheid Brzo-bedrĳven schetst vanuit een breed perspectief
een beeld van de naleving en de veiligheidssituatie van de Brzo-bedrĳven
in Nederland. Met deze benadering wordt vanuit verschillende invalshoeken
het beeld over de veiligheid bĳ deze groep bedrĳven losgekoppeld van
de individuele casuïstiek bĳ bedrĳven. Op basis van een jaarlĳks terugke­
rende rapportage (eerste rapportage in 2014) kunnen tevens trends en
ontwikkelingen over de veiligheid bĳ de Brzo-bedrĳven zichtbaar worden
en waar nodig specifieke sturingsmaatregelen worden genomen. In 2024
zal gekeken worden in hoeverre de nadere duiding over de bestaande
indicatoren bĳdraagt aan het verbeteren van de veiligheidssituatie bĳ Brzobedrĳven
Vuurwerk
Net als voorgaande jaren is de beleidsinzet in 2024 voor vuurwerk gericht op
het veilig opslaan en transporteren van vuurwerk. Daarnaast is er blĳvende
aandacht voor de productkwaliteit en het veilig afsteken van vuurwerk
gedurende het gehele jaar en specifiek voor de jaarwisseling. In 2023 is een
start gemaakt met het ontwikkelen van een strategische routekaart voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

161

komende 5-10 jaar. De routekaart bevat een mix van beleidsinstrumenten
zoals nationale en internationale wet- en regelgeving, informatie- en kennis­
uitwisseling, voorlichting en subsidies. In 2024 wordt een verdere invulling
gegeven aan de routekaart en worden de acties naar aanleiding van deze
routekaart uitgewerkt. Bĳ deze uitwerking wordt een beroep gedaan op de
verantwoordelĳkheid van de vuurwerkbranche en de consument.
Nucleaire veiligheid en stralingsbescherming
Voor de afspraken op het gebeid van kernenergie in het coalitieakkoord
wordt hier verwezen naar de beleidsagenda.
Internationale richtlĳnen en peer reviews worden gebruikt om de
Nederlandse wetgeving aangaande nucleaire veiligheid en stralingsbe­
scherming en uitvoering van het toezicht op de naleving ervan op orde
te brengen en te houden. In 2023 heeft Nederland hiervoor drie missies
vanuit het Internationaal Atoom Energieagentschap ontvangen. Er zal
in 2024 gestart worden met de uitvoering van de aanbevelingen vanuit
deze missies.
Ook voor het Nationale programma radioactief afval (NPRA) wordt hier
verwezen naar de beleidsagenda.
Medio 2024 brengt het Rathenau Instituut op basis van een vĳfjarig
onderzoeksprogramma advies uit over het besluitvormingsproces voor het
langdurig beheer van radioactief afval, waarna een reactie op dit advies zal
worden gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

162

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 93 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 22 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

87.421

67.932

76.752

82.196

105.175

98.092

97.522

Uitgaven

87.549

79.952

86.362

91.358

104.780

97.777

97.207

1 Veiligheid chemische stoffen

20.176

27.429

24.072

24.559

24.938

24.232

23.743

Opdrachten

4.784

9.259

6.922

7.505

7.880

7.174

6.685

Waarvan RWS

1.522

1.841

1.841

1.841

1.847

1.847

1.847

Waarvan RIVM

1.510

1.081

1.080

1.080

1.081

1.081

1.081

Uitvoering veiligheid

24

1.525

1.215

1.947

1.926

1.140

651

Uitvoering stoffen en Milieu & Gezondheid

861

2.628

1.234

1.085

1.472

1.552

1.552

Overige opdrachten

867

2.184

1.552

1.552

1.554

1.554

1.554

Subsidies

155

0

0

0

0

0

0

14.937

16.612

16.069

15.973

15.977

15.977

15.977

Bĳdragen aan agentschappen
Waarvan bĳdragen aan RWS

2.783

3.396

2.869

2.869

2.869

2.869

2.869

Waarvan bĳdragen aan RIVM

11.934

12.877

12.856

12.858

12.862

12.862

12.862

Overige bĳdragen aan agentschappen

220

339

344

246

246

246

246

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

200

250

0

0

0

0

0

Bĳdragen aan ZBO's/RWT's

100

1.308

1.081

1.081

1.081

1.081

1.081

Waarvan bĳdragen aan CTGB

0

1.308

1.081

1.081

1.081

1.081

1.081

100

0

0

0

0

0

0

2 Veiligheid biotechnologie

6.623

6.350

6.155

6.155

6.164

6.164

6.164

Opdrachten

1.572

1.364

1.171

1.171

1.179

1.179

1.179

Veiligheid Genetisch Gemodificeerde
Organismen (GGO)

1.134

1.304

1.111

1.111

1.119

1.119

1.119

Overige bĳdragen aan ZBO's/RWT's

Overige opdrachten
Bĳdragen aan agentschappen

438

60

60

60

60

60

60

5.051

4.986

4.984

4.984

4.985

4.985

4.985

Waarvan bĳdragen aan COGEM

1.668

1.700

1.700

1.700

1.700

1.700

1.700

Waarvan bĳdragen aan RIVM

3.383

3.286

3.284

3.284

3.285

3.285

3.285

3 Veiligheid bedrĳven en transport

60.750

46.173

56.135

60.644

73.678

67.381

67.300

Opdrachten

7.028

15.582

37.415

42.123

59.620

53.324

50.741

Waarvan RWS

886

1.927

1.352

1.352

1.356

1.356

1.356

Asbest

318

1.684

5.321

3.295

15.247

15.087

12.504
16.408

Programma omgevingsveilig

4.206

5.526

7.618

12.453

16.544

16.408

Veiligheid bedrĳven Caribisch Nederland

46

7

0

518

524

524

524

VTH-stelsel

36

3.339

20.504

21.908

22.908

16.908

16.908

Uitvoering Buisleidingen

318

1.386

987

993

1.002

1.002

1.002

Veiligheid Vervoer Gevaarlĳke Stoffen (VGS)

447

1.356

1.148

1.149

1.152

1.152

1.152

Overige opdrachten

771

357

485

455

887

887

887

35.502

10.378

7.575

7.375

2.906

2.906

5.406
2.331

Subsidies
Inrichtingen & transport

4.225

7.603

7.001

6.801

2.331

2.331

Vuurwerk

23.885

2.260

0

0

0

0

0

Overige subsidies

7.392

515

574

574

575

575

3.075

Bĳdragen aan agentschappen

8.686

6.673

6.639

6.639

6.640

6.640

6.640

Waarvan bĳdragen aan RWS

4.059

4.184

4.151

4.151

4.151

4.151

4.151

Waarvan bĳdragen aan RIVM

3.973

2.083

2.082

2.082

2.083

2.083

2.083

Overige bĳdragen aan agentschappen
Bĳdragen aan medeoverheden

654

406

406

406

406

406

406

5.944

9.619

300

300

300

300

300
300

Waarvan bĳdragen aan Caribisch Nederland

1.197

125

300

300

300

300

Overige bĳdragen aan medeoverheden

4.747

9.494

0

0

0

0

0

Inkomensoverdrachten

3.590

3.921

4.206

4.207

4.212

4.211

4.213

Inkomensoverdrachten mesothelioom

3.590

3.921

4.206

4.207

4.212

4.211

4.213

Ontvangsten

2.252

250

250

250

250

250

250

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

163

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Veiligheid chemische stoffen (€ 24,1 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 6,9 miljoen).
• RWS en RIVM (€ 2,9 miljoen). Dit betreft in totaal € 1,8 miljoen aan
RWS ten behoeve van met name de Beleidsondersteuning en Advies
(BOA) financiering en € 1,1 miljoen aan het RIVM ten behoeve van
met name langdurige (aanvullende) opdrachten voor de Omgeving
en Milieu veiligheid.
• Uitvoering veiligheid (€ 1,2 miljoen). Er worden opdrachten verstrekt
aan onder andere de Gezondheidsraad voor de uitvoering van
wettelĳke taken op het gebied van chemische stoffen en externe
veiligheid (€ 1,2 miljoen).
• Uitvoering stoffen en Milieu & Gezondheid (€ 1,2 miljoen). Daarnaast
worden enkele kleinere opdrachten verstrekt voor met name een
bĳdrage van agentschappen voor uitgaven bedrĳfsvoering als gevolg
van interne leveranties binnen apparaat (€ 0,5 miljoen), voor de
taakoverdracht biociden (€ 0,4 miljoen), en overige diverse kleinere
opdrachten op dit onderwerp.
• Overige opdrachten (€ 1,6 miljoen). Voor de uitvoering van taken
op het gebied van Nucleaire Veiligheid (€ 0,9 miljoen) en diverse
andere kleinere opdrachten ten behoeven van uitvoering van de
risicosecurity (Safe By Design) (€ 0,7 miljoen).
2. Bĳdragen aan agentschappen (€ 16,1 miljoen).
• RWS (€ 2,9 miljoen). De bĳdrage aan RWS is bestemd voor
voornamelĳk de capaciteitsinzet in het kader van de uitvoering van
InfoMil (centraal punt voor bundelingen verspreiding van milieu
wet- en regelgeving) op het gebied van asbest. Daarbĳ wordt inzet
geleverd voor het beheer en verdere ontwikkeling van het Landelĳk
Asbestvolgsysteem (LAVS).
• RIVM (€ 12,9 miljoen). De bĳdrage aan RIVM is bestemd
voor de capaciteitsinzet op het gebied van Veiligheid Stoffen,
Gezonde Leefomgeving en Onderzoek Beleid Nucleair. Hierbĳ wordt
onderzoek gedaan naar onder andere nationaal en internationaal
stoffenbeleid, biociden en gewasbeschermingsmiddelen en straling
in de leefomgeving.
• Overige bĳdrage aan agentschappen (€ 0,3 miljoen). Dit betreft een
bĳdrage aan de Nederlandse Voedsel en WarenAutoriteit (NVWA).
3. Bĳdragen aan ZBO's/RWT's (€ 1,1 miljoen). Dit betreft de bĳdrage aan
het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Ctgb) voor de uitvoering van het werkprogramma.
2. Veiligheid biotechnologie (€ 6,2 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 1,2 miljoen). Het gaat hier met name om een
meerjarig onderzoeksprogramma Biotechnologie en Veiligheid aan
de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelĳk Onderzoek op het
domein Toegepaste en Technische Wetenschappen (NWO-TTW).
2. Bĳdragen aan agentschappen (€ 5,0 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

164

•

•

COGEM (€ 1,7 miljoen). Ter uitvoering van de wettelĳke taak wordt
jaarlĳks een bĳdrage van € 1,7 miljoen verstrekt aan de Commisie
Genetische Modificatie (COGEM) voor het maken van beoorde­
lingen inzake risico's verbonden aan werkzaamheden met genetisch
gemodificeerde organismen.
RIVM (€ 3,3 miljoen). De bĳdrage aan RIVM is bedoeld voor de
uitvoering van opdrachten op het gebied van Veiligheid Biotechno­
logie. Hierbĳ wordt uitvoering gegeven aan wettelĳke taken ten
aanzien van biotechnologie.

3. Veiligheid bedrĳven en transport (€ 56,1 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:
1. Opdrachten (€ 37,4 miljoen).
• RWS (€ 1,4 miljoen). Er worden opdrachten verstrekt aan RWS voor
het programma veiligheid bedrĳven.
• Opdrachten asbest (€ 5,3 miljoen). Dit betreft opdrachten omtrent
onderzoek en implementatie van risicoreductiemaatregelen, de
ondersteuning en begeleiding van het verwĳderen van asbestdaken
en een communicatiecampagne voor asbest.
• Programma omgevingsveiligheid (€ 7,6 miljoen). Onder de
opdrachten inzake het programma omgevingsveiligheid vallen
(wettelĳke) taken in het kader van bedrĳven, de monitoring van
basisnetten (weg, water, spoor) en veiligheid energietransitie.
• VTH-stelsel (€ 20,5 miljoen). In het kader van vergunningverlening,
toezicht en handhaving (VTH) zĳn de uitgaven bestemd voor de
stelselontwikkeling en het beheer van standaarden.
• Uitvoering buisleidingen (€ 1,0 miljoen). Dit betreft diverse
onderzoeken en studies ten behoeve van de uitvoering van
buisleidingen. Het gaat met name om de dekking detacheringen
Omgevingsveiligheid en Milieurisico's (€ 0,7 miljoen), en een overhe­
veling naar artikel 24 ten behoeve van de capaciteit REACH toezicht
(€ 0,3 miljoen).
• Veiligheid vervoer gevaarlĳke stoffen (€ 1,1 miljoen). Dit betreft
met name de post basisnet weg, water en verkeer (€ 0,2 miljoen),
het onderhoudscontract voor het softwareprogramma RBM II
(€ 0,3 miljoen), veiligheid energietransisite (€ 0,3 miljoen), en
diverse overige opdrachten ten behoeve van de veiligheid vervoer
gevaarlĳke stoffen (€ 0,3 miljoen).
• Overige opdrachten (€ 0,5 miljoen). Dit betreft overige kleinere
opdrachten van met name de uitvoering veiligheid inrichting
(€ 0,4 miljoen), en opdrachten aan RVO en RIVM ten behoeve van
de veiligheid, Decentralisatie-uitkering (DUK) en Externe productie­
kosten (EPK) bedrĳven (€ 0,1 miljoen).
2. Subsidies (€ 7,6 miljoen)
• Subsidies inrichtingen en transport (€ 7,0 miljoen). Het betreft
hier de uitgaven in het kader van de Subsidieregeling versterking
omgevingsveiligheid chemische sector, die door de Rĳksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO) wordt uitgevoerd. Jaarlĳks
wordt in de Staatscourant het beschikbare jaarbudget gepubliceerd.
Als onderdeel van de uitvoeringsagenda Besluit risico's zware
ongevallen (Brzo) kunnen ook subsidies worden toegekend onder
de noemer «Safety Deals». De Safety Deals zĳn complementair aan
de maatregelen die versterking van toezicht en handhaving tot doel
hebben. Het gaat hier om het creëren van een duurzame veiligheids­
cultuur bĳ onder meer de bedrĳfsprocessen binnen de chemiesector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

165

•

Overige subsidies (€ 0,6 miljoen). Dit betreffen overige kleinere
subsidies, waaronder ODNL VTH en veiligheid NL en enkele overhe­
velingen naar artikel 19 van Hoofdstuk XII ter financiering van
de uitvoering van diverse opdrachten, waaronder aan het RIVM
(€ 0,9 miljoen), het RVO (€ 0,5 miljoen), en een subsidie inzake
bĳdrage van agentschappen voor uitgaven bedrĳfsvoering als gevolg
van interne leveranties binnen apparaat (€ 0,5 miljoen).
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 6,6 miljoen).
• RWS (€ 4,2 miljoen). De bĳdrage aan RWS is bestemd voor de
capaciteitsinzet in het kader van de uitvoering van InfoMil (centraal
punt voor bundeling en verspreiding van milieu wet- en regelgeving)
op de beleidsonderwerpen ‘kennisoverdracht omgevingsveiligheid’
en ‘vergunningverlening’. Daarnaast vinden hier uitgaven plaats voor
werkzaamheden van de Dienst Verkeer en Scheepvaart van RWS in
het kader van basisnetten en vervoer gevaarlĳke stoffen.
• RIVM en overige agentschappen (€ 2,4 miljoen). Dit betreft de
bĳdrage aan RVO en de bĳdrage aan RIVM (€ 2,1 miljoen) omtrent
vervoer gevaarlĳke stoffen, veiligheid bedrĳven, biotechnologie en
stoffen, gezonde leefomgeving en onderzoek nucleair beleid.
4. Bĳdragen aan medeoverheden (€ 0,3 miljoen). Dit betreft een bĳdrage
voor de herontwikkeling van het terrein van de bestaande olieterminal
Hato op Bonaire. Het doel is om door middel van nieuwbouw de
governance, leveringszekerheid en veiligheid van de bestaande brand­
stofinfrastructuur op Bonaire te verbeteren. Het project «transitie Hato»
maakt onderdeel uit van een grotere samenwerkingsproject tussen het
OLB (Openbaar Lichaam Bonaire) en de ministeries BZK, EZK en IenW.
5. Inkomensoverdrachten (€ 4,2 miljoen). De inkomensoverdrachten
hebben betrekking op het honoreren van incidentele aanvragen in het
kader van de Regeling tegemoetkoming niet-loondienst gerelateerde
slachtoffers van mesothelioom en asbestose (TNS). Deze regeling is
bedoeld voor iedereen die de ziekte van maligne mesothelioom of
asbestose heeft als gevolg van contact met asbest buiten de werksi­
tuatie.
Ontvangsten (€ 0,3 miljoen)
De ontvangsten hebben betrekking op het honoreren van incidentele
aanvragen in het kader van de Regeling tegemoetkoming niet-loondienst
gerelateerde slachtoffers van mesothelioom (TNS). Deze regeling is
bedoeld voor iedereen die de ziekte van maligne mesothelioom heeft als
gevolg van contact met asbest buiten de werksituatie (€ 0,3 miljoen).
Wettelĳke grondslag subsidieverlening
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat in het algemeen
subsidie wordt verleend op grond van een wettelĳk voorschrift. Uit de
Algemene wet bestuursrecht volgt dat één van de uitzonderingen hierop
subsidies vormen waarvan zowel de subsidieontvanger als het maximale
bedrag in de begroting worden vermeld.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is in de
regel <Verplichtingen> dergelĳke subsidieverplichtingen voor het jaar 2024
opgenomen. Voor de subsidieverplichtingen die specifiek in onderstaande
tabel worden vermeld geldt dat deze begrotingsvermelding de wettelĳke
grondslag vormt zoals bedoeld in artikel 4.23, derde lid, onder c, van de
Algemene wet bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

166

Tabel 94 Wettelĳke grondslagen subsidieverleningen Art. 22
Maximum
bedrag

Ontvanger

Toelichting

Artikelonderdeel

€ 260.000,-

Stichting Veiligheid NL

Voor de monitoring veiligheid vuurwerk
bĳ de jaarwisselingen en een
lesprogramma omtrent veiligheid vuurwerk
voor basisscholen.

22.03 Veiligheid bedrĳven en transport

€ 6.000.000,-

Omgevingsdienst Nederland

Voor de meerjarenagenda versterking
omgevingsveiligheid aan Omgevingsdienst
Nederland. Met deze gelden kunnen
projecten worden opgestart door
omgevingsdiensten, gemeenten en
provincies die bĳdragen aan de versterking
van omgevingsveiligheid.

22.03 Veiligheid bedrĳven en transport

G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 95 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 22
2024
juridisch verplicht

53%

bestuurlĳk gebonden

43%

beleidsmatig gereserveerd

5%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven (€ 86,4 miljoen)
is 53% juridisch verplicht (incl. Bestuurlĳk gebonden). Per financieel
instrument wordt dit onderstaand toegelicht.
1. Opdrachten. Dit betreffen opdrachten die juridisch zĳn verplicht
in het kader van het meerjarige onderzoeksprogramma Biotechno­
logie en Veiligheid, wettelĳke taken inzake basisnetten en (inter-)
nationaal stoffenbeleid, jaarlĳkse bĳdragen aan de Gezondheidsraad en
opdrachten met betrekking tot het Meerjarenprogramma omgevingsvei­
ligheid (MOV), buisleidingen, asbest en Vergunningverlening, toezicht
en handhaving (VTH). Deze opdrachten hebben diverse tĳdspaden.
2. Subsidies. Met publicatie in de Staatscourant van de subsidieregeling
Versterking omgevingsveiligheid chemische sector in 2022 is deze
subsidie meerjarig verplicht. Daarnaast zĳn er reeds enkele subsidies
meerjarig juridisch verplicht die samenhangen met asbest, omgevings­
veiligheid en vuurwerk. Deze subsidies hebben diverse tĳdspaden.
Voor het volledige subsidieoverzicht wordt verwezen naar bĳlage 5 in
deze begroting.
3. Bĳdrage aan agentschappen: De uitgaven voor de agentsbĳdragen RWS
en RIVM zĳn volledig juridisch verplicht en hebben een structureel
karakter. De bĳdrage aan RWS is voornamelĳk de capaciteitsinzet in het
kader van de uitvoering van InfoMil (centraal punt voor bundelingen
verspreiding van milieu wet- en regelgeving) op het gebied beleidson­
derwerp asbest. De bĳdrage aan RIVM is voor de capaciteitsinzet op
het gebied van Veiligheid Stoffen, Gezonde Leefomgeving en Onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

167

Beleid Nucleair. Hierbĳ wordt onderzoek gedaan naar onder andere
nationaal en internationaal stoffenbeleid, biociden en gewasbescher­
mingsmiddelen en straling in de leefomgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

168

3.11 Artikel 23 Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie
A. Algemene doelstelling
Het KNMI adviseert en waarschuwt de samenleving om risico’s op het
gebied van weer, klimaat en seismologie terug te dringen en schade en
letsel te beperken. Het KNMI ontwikkelt daartoe hoogwaardige kennis,
verricht waarnemingen, zet deze om in producten en diensten die de veilig­
heidsrisico’s verminderen, bĳdragen aan een duurzame samenleving en
economische mogelĳkheden bevorderen.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 96 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 23 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

66.940

76.098

64.512

54.802

54.792

56.415

58.464

Uitgaven

68.203

75.027

66.002

54.412

56.282

56.025

59.954

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
1 Meteorologie en seismologie

47.317

51.850

51.146

45.859

45.598

44.345

44.076

2 Aardobservatie

20.886

23.177

14.856

8.553

10.684

11.680

15.878

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat bĳ
Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie. Voor een nadere toelichting
op de verschillende typologieën stimuleren, regisseren, financieren en
(doen) uitvoeren wordt verwezen naar de leeswĳzer.
De Minister is verantwoordelĳk voor de uitvoering van de Wet taken meteo­
rologie en seismologie (Wtms). De Minister heeft deze taken belegd bĳ het
agentschap KNMI. Het gaat om de volgende taken:
Tabel 97 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

(doen) uitvoeren

De Minister is verantwoordelĳk voor de uitvoering van de Wet taken
meteorologie en seismologie (Wtms). De Minister heeft deze taken belegd
bĳ het agentschap KNMI. De rol ‘(doen) uitvoeren’ heeft betrekking op de
volgende taken: - het kosteloos verstrekken van algemene weerberichten
omtrent de toestand van het huidige weer en het te verwachten weer;
–waarschuwingen aan het algemeen publiek bĳ verwacht of werkelĳk
gevaarlĳk of maatschappĳ-ontwrichtend weer of waarschuwingen bĳ
calamiteiten waarbĳ het weer een belangrĳke rol speelt;
–het onverwĳld informeren van het algemeen publiek bĳ een significante
bodembeweging door geofysische bronnen of vulkanische activiteit;
–het kosteloos ondersteunen van bestuursorganen in
gedefinieerde gevallen.
–het voortbrengen of verzamelen van meteorologische, seismologische en
andere geofysische gegevens in het kader van de uitvoering van de taken
zoals opgenomen in de Wet taken meteorologie en seismologie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

169

–het beheer en onderhoud van de voor de uitvoering van zĳn taken
noodzakelĳke technische infrastructuur;
–het overeenkomstig ministeriële regeling desgevraagd ondersteunen
van bestuursorganen, de rechterlĳke organisatie, overheidsbedrĳven of
openbare lichamen op het terrein van meteorologie, seismologie of andere
geofysische terreinen bĳ de uitvoering van aan hen bĳ of krachtens wet
opgedragen taken;
–onafhankelĳk wetenschappelĳk onderzoek en technologische
ontwikkeling met betrekking tot meteorologie, seismologie en andere
geofysische terreinen;
–meteorologische, seismologische en andere geofysische gegevens of
het onderzoek, bedoeld in onderdeel h, op verzoek van internationale
organisaties voortbrengen, verzamelen of beschikbaar stellen;
–het voor hergebruik als bedoeld in de Wet hergebruik van
overheidsinformatie, zonder dat daartoe een verzoek is gedaan op grond
van die wet, beschikbaar stellen van meteorologische, seismologische
en andere geofysische gegevens of onderzoeksresultaten, of de opzet
daarvan, voor zover intellectuele eigendomsrechten van anderen dat
niet beperken, waarbĳ er op basis van een overeenkomst aanvullende
dienstverlening kan worden verleend;
–internationale samenwerking op het gebied van meteorologie en
seismologie en andere geofysische terreinen; en
–het verlenen van meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie.

De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelĳk voor het Kernstop­
verdrag en de minister van Economische Zaken en Klimaat is verantwoor­
delĳk voor het kader van de Mĳnbouwwet en voor Klimaat (mitigatie).
C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
Onderstaand zĳn de indicatoren en kengetallen opgenomen die verbonden
zĳn met de doelstelling van dit beleidsartikel. Scores op indicatoren kunnen
aanleiding zĳn om beleid bĳ te sturen. De kengetallen bieden met name
belangrĳke contextuele informatie.
Naar aanleiding van de beleidsdoorlichting in 2019 van artikel 23 zĳn de
beleidsindicatoren op het artikel herzien. Vanaf 2022 (rapportagejaar 2021)
rapporteert het KNMI op basis van onderstaande indicatoren voor doeltref­
fendheid van de beleidsdoelstelling. Hiernaast zĳn in de agentschapspara­
graaf van het KNMI doelmatigheidsindicatoren opgenomen.
Tabel 98 Indicatoren Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie
Indicator

Streefwaarde/norm

1. Algemene klanttevredenheid:
a.

Rapportcĳfer voor kwaliteit van ontvangen producten/diensten

Overall cĳfer ≥ 7,0

b.

Rapportcĳfer voor communicatie over producten/diensten.

Overall cĳfer ≥ 7,0

2. Weer *:1
a. Beschikbaarheid en frequentie van de dagelĳkse weersverwachtingen.

Max. 1x per jaar > 8 uur oud

b. Waarschuwingen code oranje/rood:
i. Het % uitgegeven codes oranje waarbĳ de bĳbehorende meteorologische
criteria daadwerkelĳk zĳn gehaald.

≥ 60%

ii. Het aantal gemiste waarschuwingen voor code oranje als percentage van het
totaal aantal weersituaties die voldeden aan criteria voor code oranje

≤ 15%

iii. Het percentage van het algemeen publiek dat het weeralarm (code rood) als
passend heeft ervaren.

≥ 70%

c. % van het algemeen publiek dat wordt bereikt met weerwaarschuwingen.2

≥ 80%

d. % van het algemeen publiek dat gedrag aanpast na een weerwaarschuwing
(code oranje of rood).3

≥ 65%

3. Klimaat:
a.

Beschikbaarheid klimaatbericht KNMI.4

Gemiddeld 1x per week

b. Klanttevredenheid (rapportcĳfer) onder gebruikers klimaatproducten KNMI (zie
verder punt 1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

Overall cĳfer ≥ 7,0

170

Indicator

Streefwaarde/norm

4. Seismologie:
a.

Publicatie bevingen in Nederland met magnitude ≥ 4,5

≥ 98%

b.

Publicatie bevingen in Groningen met magnitude ≥ 2

≥ 98%

c. Percentage burgers dat KNMI op seismologisch gebied als betrouwbaar
beschouwt, te onderzoeken via het imago onderzoek (zie verder punt 2c).
d. Klanttevredenheid (rapportcĳfer) onder gebruikers seismologische
producten KNMI

≥ 75%
Overall cĳfer ≥ 7,0

5. Data beschikbaarheid:
a.

Beschikbaarheid van en data m.b.t weer en klimaat

b.

Beschikbaarheid van data m.b.t. seismologie *

≥ 98,5%
≥ 80%

6. Luchtvaart meteorologische dienstverlening:
a. Rapportcĳfer voor kwaliteit van ontvangen producten/diensten (zie verder
punt 1).

Overall cĳfer ≥ 7,0

b.

Overall cĳfer ≥ 7,0

Rapportcĳfer voor communicatie over producten/diensten (zie verder punt 1).

7. Wetenschappelĳk onderzoek
a.

Aantal wetenschappelĳke publicaties

≥ 65 per jaar

1 In het jaarlĳkse imago-onderzoek wordt onderzocht in hoeverre waarschuwingen burgers bereiken en leiden tot gedragsaanpassing.
2 Conform Regeling taken meteorologie en seismologie (Rtms).
3 Conform Rtms. Het uitgebreidere seismologische meetnetwerk in Groningen stelt het KNMI in staat om voor dit gebied ook alle bevingen met een magnitude van 1,5 procent
of hoger waar te nemen.
4 Wetenschappelĳk onderzoek is geen kwantitatief doel op zich, maar ondersteunend aan de taken en de beleidsdoelstelling van het KNMI. Een minimum aantal peer reviewed
publicaties is een indicator van de wetenschappelĳke toets die het KNMI werk heeft doorstaan.

Toelichting
1. Algemene Klanttevredenheid. Deze indicator is een maatstaf voor
de kwaliteit van dienstverlening van het KNMI aan haar directe
afnemers. Dit volgt uit het klantbelevingsonderzoek dat ieder jaar wordt
afgenomen onder (professionele) gebruikers van KNMI producten en
data. Bĳ klanttevredenheid wordt zowel gekeken naar productinhou­
delĳke als communicatieve aspecten.
2. Weer. Weerwaarschuwingen worden uitgegeven op basis van de weers­
omstandigheden en zĳn daarom niet genormeerd in aantal. Over het
weer brengt het KNMI actuele verwachtingen uit. Belangrĳk is dat er ten
hoogste 8 uur tussen twee opeenvolgende weerberichten zit. Daarom
geldt een indicator van max. 1 x per jaar >8 uur oud, voor dagelĳkse
weerverwachtingen. De uitgegeven weerwaarschuwingen code oranje
en rood worden jaarlĳks geëvalueerd, door achteraf de daadwerkelĳk
opgetreden weersituatie te beschouwen. Daarbĳ speelt onzekerheid
altĳd een rol. Er wordt ook geëvalueerd of er weersituaties opgetreden
zĳn waarvoor waarschuwingen zĳn gemist. Met gerichte peilingen wordt
nagegaan welk percentage van het algemeen publiek het weeralarm als
passend heeft ervaren. Ook wordt gepeild in hoeverre waarschuwingen
burgers bereiken en hoeverre deze leiden tot gedragsaanpassing.
3. Klimaat. Het KNMI informeert het algemeen publiek wekelĳks ten
aanzien van het klimaat met een klimaatbericht. De klanttevredenheid
van de gebruikers van klimaat-gerelateerde producten wordt gemeten
bĳ het klantbelevingsonderzoek.
4. Seismologie. Voor seismologie informeert het KNMI het algemeen
publiek over elke beving in Nederland met een magnitude van 3,0
of hoger (wettelĳk verplicht is 4,5). Het uitgebreidere seismologische
meetnetwerk in Groningen stelt het KNMI in staat om voor dit gebied ook
alle bevingen met een magnitude van 1,5 of hoger (wettelĳk verplicht is
2) waar te nemen en het publiek te informeren. Er wordt gerapporteerd
op basis van de wettelĳke norm. Ten aanzien van de kwaliteit van
dienstverlening en berichtgeving wordt gekeken naar de geloofwaar­
digheid onder burgers (imago-onderzoek) en de klanttevredenheid van
de professionele gebruikers van seismologische data (klantbelevingson­
derzoek).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

171

5. Data beschikbaarheid. Het KNMI streeft naar een beschikbaarheid van
data voor weer en klimaat, van 98,5% over het hele jaar. De beschik­
baarheid van seismologische data moet voldoende zĳn om het publiek
volledig en onverwĳld te informeren over bevingen. Het meetnetwerk
is ontworpen naar gelang de magnitude die minimaal moet worden
gemeten en dat is niet voor heel Nederland hetzelfde. Daarnaast geldt
dat door de redundantie in het meetnetwerk, de hoeveelheid data
groot is en ook bĳ het uitvallen van één of meer onderdelen van het
meetnetwerk alle aardbevingen worden geregistreerd. Dit is vertaald
naar een indicator die de minimale gemiddelde beschikbaarheid van
bruikbare data uit alle instrumenten in het veld weergeeft.
6. Luchtvaart-meteorologische dienstverlening. Luchtvaart meteorolo­
gische dienstverlening is een aparte categorie wettelĳke taken van het
KNMI. Daarom wordt de klanttevredenheid van de luchtvaartsector apart
als indicator er uitgelicht.
7. Wetenschappelĳk onderzoek. Wetenschappelĳk onderzoek is geen
kwantitatief doel op zich, maar ondersteunend aan de taken en de
beleidsdoelstelling van het KNMI. Een minimum aantal peer reviewed
publicaties is een indicator van de wetenschappelĳke toets die het KNMI
werk heeft doorstaan.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand wordt ingegaan op relevante beleidsmatige ontwikkelingen
op het artikel Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie.
MSP2025
Het KNMI werkt aan de ambities uit het Meerjarig Strategisch Plan
(MSP2025). Centraal staat de ontwikkeling van het Early Warning Centre
met als doel om verwachtingen en waarschuwingen beter en betrouw­
baarder te maken, gericht op afnemers. In 2024 wordt de samenwerking met
veiligheidsregio’s en waterschappen verder geoperationaliseerd voor de
monitoring van extreem weer ten behoeve van tĳdige en gerichte waarschu­
wingen. Daarbĳ ligt steeds meer nadruk om het in kaart brengen van de
gevolgen van de meteorologische omstandigheden middels «impact-based
forecasting», waarbĳ in samenwerking met gebruikers wordt ingeschat
wanneer extreem weer en klimaatverandering tot problemen leiden, om zo
de risico’s te kunnen verminderen en om inzicht en handelingsperspectief
te bieden.
ICT- en meetinfrastructuur
De ICT- en meetinfrastructuur vormen belangrĳke randvoorwaarden voor
het Early Warning Centre. Dit staat in het teken van werken onder archi­
tectuur. Het applicatielandschap vergt continu aandacht om te voldoen aan
de hoge eisen van leveringszekerheid en kwaliteit.
Experimenten zullen worden gedaan om, met behulp van datascience en
AI (kunstmatige intelligentie), de taken van het KNMI effectiever en/of
efficiënter uit te voeren.
Cyber
In 2024 wordt de capaciteit versterkt op het gebied van cyberveiligheid en
het vernieuwen en vervangen van verouderde software (‘legacy’).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

172

Modernisering waarneeminfrastructuur
Het programma Modernisering van de waarneeminfrastructuur wordt
in 2024 vervolgd waarbĳ de inzet gericht zal zĳn op het maken van
een vloeiende overgang van het oude naar het nieuwe systeem. Een
aantal aanbestedingen van nieuwe meetinstrumenten zoals zichtmeters
en windsensoren zal ook in 2024 zĳn beslag krĳgen.
Klimaat
Het KNMI is onder meer uitvoerend focal point van het Intergovernmental
Panel on Climate Change (IPCC) dat in 2023 zĳn zesde rapport uitbracht. Dit
vormt de basis voor de KNMI Klimaatscenario’s ’23. In 2024 bereidt het KNMI
de inzet voor het zevende IPCC rapport voor. Met een bĳdrage uit het fonds
voor wetenschap en onderzoek zal vanaf 2023 de Europese samenwerking
aan onderzoek en innovatie op de werkterreinen van het KNMI, waaronder
stedelĳk klimaat en droogte, een impuls krĳgen. Ook start het KNMI in 2024
met de voorbereidingen van het Meerjarig Strategisch Plan 2030 waarin
Klimaat een belangrĳke rol zal vervullen.
Seismologie
De parlementaire enquête naar aardbevingen door gaswinning in
Groningen heeft het belang van tĳdige metingen en monitoring en commu­
nicatie over onzekerheden in onderzoek benadrukt. Mede naar aanleiding
hiervan zal het seismisch meetnet voor mĳnbouwactiviteiten in Nederland,
zoals geothermie, uitgebreid gaan worden.
E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 99 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 23 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

66.940

76.098

64.512

54.802

54.792

56.415

58.464

Uitgaven

68.203

75.027

66.002

54.412

56.282

56.025

59.954

1 Meteorologie en seismologie

47.317

51.850

51.146

45.859

45.598

44.345

44.076

Bĳdragen aan agentschappen

43.673

47.760

47.059

41.772

42.211

40.958

40.689

Waarvan bĳdragen aan agentschap KNMI

43.673

47.760

47.059

41.772

42.211

40.958

40.689

Bĳdragen aan (inter-)nationale organisaties

3.644

4.090

4.087

4.087

3.387

3.387

3.387

Waarvan bĳdragen aan ECMWF (HGIS)

2.754

3.150

3.147

3.147

2.447

2.447

2.447

Waarvan bĳdragen aan WMO (HGIS)

854

905

905

905

905

905

905

Overige bĳdragen aan
(inter-)nationale organisaties

36

35

35

35

35

35

35

2 Aardobservatie

20.886

23.177

14.856

8.553

10.684

11.680

15.878

Bĳdragen aan agentschappen

20.886

23.177

14.856

8.553

10.684

11.680

15.878

Waarvan bĳdragen aan KNMI

20.886

23.177

14.856

8.553

10.684

11.680

15.878

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

F. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Meteorologie en seismologie (€ 51,1 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

173

1. Bĳdragen aan agentschappen (€ 47,1 miljoen)
• KNMI Meteorologie
Reguliere uitgifte van een algemeen weerbericht en van waarschu­
wingen voor gevaarlĳk weer (code geel, code oranje en weeralarm);
• Ter beschikkingstelling van de meteorologische basisdata van het
nationale meteorologische meetnet en de nationale meteorolo­
gische modelinfrastructuur, op basis van een open databeleid;
• Ter beschikkingstelling van data, informatie en kennis over het
huidige klimaat;
• Het leveren van projecties over het toekomstige klimaat (klimaat­
scenario’s);
• Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven
van beleidsadviezen op het gebied van de meteorologie;
• Internationale vertegenwoordigingen op het gebied van de
meteorologie (met name WMO, EUMETSAT en ECMWF);
• Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappĳ over weer
en klimaat.
• KNMI Seismologie
• Continue monitoring van natuurlĳke en geïnduceerde seismiciteit
in Nederland;
• Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven
van beleidsadviezen op het gebied van de seismologie;
• Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappĳ op het gebied
van aardbevingen en tsunami’s;
• Verrichten van waarnemingen en onderzoek ten behoeve van het
Nationaal Data Centre (NDC) voor de CBTBO.
• KNMI Caribisch Nederland
• Reguliere uitgifte van een algemeen weerbericht en van
waarschuwingen voor gevaarlĳk weer
• Dienstverlening voor de luchtvaart voor luchthaven Flamingo
Airport (Bonaire International Airport)
• Ter beschikkingstelling van de meteorologische basisdata van het
nationale meteorologische meetnet en de nationale meteorolo­
gische modelinfrastructuur, op basis van een open databeleid;
• Ter beschikkingstelling van data, informatie en kennis over het
huidige klimaat;
• Het leveren van projecties over het toekomstige klimaat (klimaat­
scenario’s);
• Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek op het gebied
van de meteorologie;
• Internationale vertegenwoordigingen op het gebied van de
meteorologie (met name WMO, EUMETSAT en ECMWF);
• Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappĳ over weer
en klimaat;
• Continue monitoring van natuurlĳke en geïnduceerde seismiciteit
in Nederland;
• Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven
van beleidsadviezen op het gebied van de seismologie;
• Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappĳ op het gebied
van aardbevingen en tsunami’s;
• Verrichten van waarnemingen en onderzoek ten behoeve van het
Nationaal Data Centre (NDC) voor de CBTBO.
2. Bĳdragen aan (inter)nationale organisaties (€ 4,1 miljoen). De
beschikbare middelen worden gebruikt om de Nederlandse contributies
aan de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) en het European

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

174

Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF) te voldoen.
Deelname aan de activiteiten van de WMO en het ECMWF wordt gefinancierd uit HGIS.
• WMO (€ 0,9 miljoen). De WMO is de overkoepelende gespeciali­
seerde organisatie van de Verenigde Naties op het gebied van
weer, klimaat en water. De WMO is van groot belang voor interna­
tionale samenwerking op meteorologisch gebied, de uitwisseling
van meteorologische gegevens en producten en het bevorderen van
wetenschappelĳk onderzoek op het gebied van weer en klimaat. Ook
de ontwikkeling van Early Warning for all vindt plaats in WMO-kader.
• ECMWF (€ 3,1 miljoen). Het Europees Centrum voor Weers­
verwachtingen op de Middellange Termĳn (ECMWF), gevestigd
in Reading, UK, is een intergouvernementele organisatie van
22 Europese lidstaten, waaronder Nederland. Het ECMWF ontwikkelt
en onderhoudt numerieke globale weermodellen voor middellange
en lange termĳn weersverwachtingen. De operationele numerieke
weersverwachtingen van het ECMWF worden 24/7 verspreid aan
afnemers binnen de lidstaten. Ook stelt het ECMWF computer reken­
capaciteit beschikbaar aan de lidstaten.
2. Aardobservatie (€ 14,9 miljoen)
Het volgende financiële instrument wordt ingezet:
1. Bĳdragen aan agentschappen (€ 14,9 miljoen). Het verzorgen van de
waarnemingen vanuit polaire en geostationaire weersatellieten wordt
in Europees verband uitgevoerd door EUMETSAT, een intergouverne­
mentele organisatie van 30 lidstaten. Deze operationele satellieten
leveren informatie die onontbeerlĳk is voor het monitoren van weer
en klimaat. Het KNMI vertegenwoordigt Nederland bĳ EUMETSAT. Het
budget van EUMETSAT en daarmee ook de contributie aan EUMETSAT
wordt jaarlĳks in de EUMETSAT-Council vastgesteld.
De begroting volgt in grote lĳnen de begroting van EUMETSAT. De
contributies van lidstaten aan EUMETSAT zĳn mede afhankelĳk van
de kosten voor de ontwikkeling van de nieuwe generatie satellieten.
Dergelĳke programma’s kunnen soms vertraagd worden, zoals door een
technisch probleem bĳ de ontwikkeling. Dit leidt tot een verschuiving van
kosten naar latere jaren en soms ook een reductie van de contributie in
het daaropvolgende jaar.
G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 100 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 23
2024
juridisch verplicht

100%

bestuurlĳk gebonden

0%

beleidsmatig gereserveerd

0%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

0%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

175

Toelichting
Van de totale in 2024 beschikbare programma uitgaven van € 66,0 miljoen
is 100% juridisch verplicht. Per financieel instrument wordt dit
onderstaand toegelicht.
1. Bĳdrage aan agentschappen: de uitgaven hebben betrekking op het
agentschap KNMI. Deze zĳn volledig (100%) juridisch verplicht en
hebben een structureel karakter. De bĳdrage aan het KNMI wordt
verstrekt voor het uitvoeren van wettelĳke taken op het gebied van
Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie.
2. Bĳdrage aan (inter-)nationale organisaties: de bĳdragen aan de inter­
nationale organisaties zĳn 100% juridisch verplicht. De bĳdragen zĳn
bestemd voor structurele jaarlĳkse contributies aan de Wereld Meteoro­
logische Organisatie (WMO) en het European Centre for Medium-Range
Weather Forecasts (ECMWF). Het WMO is belangrĳk voor de uitwis­
seling van meteorologische gegevens, producten en het bevorderen van
wetenschappelĳk onderzoek op het gebied van weer en klimaat. Ook
de ontwikkeling van Early Warning for all vindt plaats in WMO-kader.
Het ECMWF ontwikkelt en onderhoudt numerieke globale weermodellen
voor middellange en lange termĳn weersverwachtingen. De operati­
onele numerieke weersverwachtingen van het ECMWF worden 24/7
verspreid aan afnemers binnen de lidstaten. Ook stelt het ECMWF
computer rekencapaciteit beschikbaar aan de lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

176

3.12 Artikel 24 Inspectie Leefomgeving en Transport
A. Algemene doelstelling
De Inspectie Leefomgeving en Transport werkt aan veiligheid, vertrouwen
en duurzaamheid in transport, infrastructuur, milieu en wonen.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 101 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 24 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

166.157

189.203

203.031

199.122

197.744

194.309

192.117

Uitgaven

168.400

189.203

203.031

199.122

197.744

194.309

192.117

1 Personele uitgaven

144.451

162.927

181.399

178.041

177.802

177.882

186.695

2 Materiële uitgaven

23.949

26.276

21.632

21.081

19.942

16.427

5.422

Ontvangsten

15.162

14.948

14.948

14.948

14.948

14.948

14.948

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ dit artikel. Voor een nadere toelichting op de verschillende typologieën
stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt verwezen
naar de leeswĳzer.
Tabel 102 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Stimuleren

De Minister is verantwoordelĳk voor het toezicht op de naleving van weten regelgeving in het transport en de leefomgeving.

Regisseren

De Minister heeft een nationale coördinatie- c.q.
verantwoordingsverplichting richting de EU ten aanzien van internationale
milieuregelgeving. Binnen het departement is de uitvoering van de
handhaving en het toezicht opgedragen aan de Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT).

C. Beleidsinformatie
Samenhang doelstelling en meetbare gegevens
De (inter)nationale wet- en regelgeving op het gebied van luchtvaart,
scheepvaart, rail- en wegtransport en milieu vormt de basis voor het
handelen van de ILT. Een uitgebreidere beschrĳving van de activiteiten
die de ILT verricht is te vinden in het Meerjarenplan 2024–2028 (MJP).
In dit meerjarenplan wordt ook het toezicht op de woningcorporaties
van de Autoriteit woningcorporaties beschreven. De ILT zet haar schaarse
middelen en capaciteit selectief in op de terreinen waar de maatschappelĳke
risico’s het grootst zĳn en waar het handelen van de ILT het meeste effect
kan sorteren. Een belangrĳke pĳler voor deze afweging is de ILT-Brede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

177

Risicoanalyse (IBRA). Deze wordt tegelĳk met het MJP in het najaar van 2023
aangeboden aan de Tweede Kamer. Deze ontwikkelde methode helpt de
ILT om ordelĳk te kiezen, op basis van maatschappelĳke schade, aan welke
taken zĳ prioriteit geeft en aan welke niet.
De basis voor de ILT- werkwĳze is:
– Selectief. De hoeveelheid aan taken in combinatie met de per definitie
begrensde capaciteit dwingt tot het maken van scherpe keuzes. Dat
gebeurt risicogericht, en op basis van een goede informatiepositie.
– Effectief. De ILT kĳkt telkens naar de beste manier om risico's te
verminderen, gericht op maatschappelĳk effect.
– Reflectief. De medewerkers zĳn het belangrĳkste kapitaal van de ILT en
signaleren in hun werk vaak als eerste mogelĳke (nieuwe) risico’s.
– Optimale dienstverlening.
De inspectie is onafhankelĳk in het functioneren, de programmering,
de onderzoeken en de oordeelsvorming. Daarmee versterkt de ILT het
vertrouwen in de overheid.
De ILT werkt meer en meer informatiegestuurd om als toezichthouder
effectief te kunnen zĳn. Het gaat om het verzamelen van informatie,
uitwisselen ervan met relevante partners en ondertoezichtstaanden en het
toepassen van verschillende vormen van informatie.
Deze informatie helpt de ILT om ontwikkelingen te signaleren, keuzes te
maken in het toezicht, effecten van keuzes te kennen en verantwoording af
te leggen. Zorgvuldigheid in dataverwerving, -beheer en -toepassing, met
aandacht voor wettelĳke waarborgen, wordt daarbĳ steeds belangrĳker.
De drie belangrĳkste pĳlers van de ILT zĳn:
1. Toezicht en handhaving,
2. Opsporing,
3. Dienstverlening en vergunningverlening.
1. Toezicht en handhaving
De ILT richt haar toezicht op de grootste maatschappelĳke risico’s. Bĳ de
aanpak van die risico’s bepaalt de ILT waar het handelen het meeste effect
heeft. Soms is dat door zelf toezicht uit te voeren, maar ook zoekt de ILT de
samenwerking met andere (overheids)organisaties. Voor alle werkterreinen
waar de ILT toezicht op houdt, hanteert de ILT een handhavingsstrategie met
betrekking tot de keuze van haar interventies. Als de inspectie constateert
dat burgers of bedrĳven de wet niet naleven, dan kan optreden (interve­
niëren) noodzakelĳk zĳn.
Het werkveld van de ILT is breed, zowel in werkzaamheden als
onderwerpen. De inspectie vervult haar taken binnen verschillende
onderwerpen zoals de bevordering van de juiste verwerking van afval, het
beperken van risico’s van chemische stoffen, de duurzame veiligstelling van
de drinkwatervoorziening, hoogwaterveiligheid en de kwaliteit en veiligheid
van bodem, grondwater en oppervlaktewater. Andere voorbeelden zĳn
cybersecurity, transport via weg, spoor, water, door de lucht en door buislei­
dingen. Regelmatig verandert het takenpakket van de ILT, bĳvoorbeeld door
gewĳzigde wet- en regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

178

2. Opsporing
Opsporing is gericht op personen en bedrĳven die de regelgeving op
het gebied van transport, infrastructuur, milieu en wonen stelselmatig
en op een ernstige manier overtreden. Vaak gaat het om georganiseerde
criminaliteit met een ondermĳnend karakter en veelal met internationale
(financiële) constructies en handelsstromen, zoals internationale milieu­
criminaliteit. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbĳ de ILT nauw
samenwerkt met andere opsporingspartners in binnen- en buitenland,
zoals politie en Interpol, maar ook met de omgevingsdiensten, waarmee
informatie-uitwisseling plaats vindt. Vanwege de bĳzondere juridische
kaders heeft de ILT de opsporing in een apart organisatieonderdeel onder
gebracht: de Inlichtingen en Opsporingsdienst (IOD). De IOD werkt onder
verantwoordelĳkheid van het Openbaar Ministerie. Met het OM zĳn werkaf­
spraken gemaakt.
De komende periode is er groei voorzien van de opsporingscapaciteit voor
milieu gerelateerde criminaliteit. Hiervoor is uit het coalitieakkoord vanaf
2024 een bedrag van € 6 miljoen per jaar beschikbaar. De verwachting is
dat door de nieuwe handhavingsstrategie het aantal strafrechtelĳke inter­
venties binnen het huidige toezicht zal toenemen.
3. Dienstverlening en Vergunningverlening
De ILT werkt aan kostenefficiency door het optimaliseren en verzake­
lĳken van de dienstverlening en de vergunningverlening. De ILT is altĳd
bereikbaar via haar meld- en informatiecentrum. Via de informatievoor­
ziening op de website, de webcare, mediavoorlichting, afstemming met
sectoren en branches en door middel van direct contact met het klantcon­
tactcentrum. Het frontoffice van de ILT herkent en vangt signalen op uit
de omgeving, bundelt die signalen en zet deze door in de organisatie. Via
klanttevredenheidsonderzoeken meet de ILT de tevredenheid van klanten.
De ILT streeft er naar de aanvrager duidelĳkheid, eenvoud en gemak te
bieden op het gebied van vergunningverlening.
D. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Vanaf 2024 is er voor de ILT jaarlĳks € 15 miljoen beschikbaar gesteld
voor nieuwe taken of uitbreiding van reeds bestaande taken. Deze nieuwe
taken hebben betrekking op onder andere het voorkomen en beperken van
de maatschappelĳke schade die ontstaat door cyberincidenten. Daarnaast
wordt er meer capaciteit ingezet op het beheer van de bodemkwaliteit, die
nu complex en versnipperd is ingericht.
Verder levert de ILT een bĳdrage aan de vermindering van de uitstoot
van broeikasgassen en de afbraak van de ozonlaag (vermindering van
OAS en F-gassen). De ILT zal het markttoezicht op drones intensiveren, in
verband met de toename van het aantal exploitanten/vergunninghouders
van drones, het toezicht op opleidingsinstellingen van drone piloten en het
aantal drone operaties. Extra capaciteit wordt er ingezet ten behoeve van
de nieuwe en gewĳzigde wet- en regelgeving rondom het mobiliteitspakket.
Ook wordt het toezicht op energie labels geïntensiveerd en zal de ILT een
bĳdrage leveren aan het reguleren van kunststof voor eenmalig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

179

E. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 103 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 24 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

166.157

189.203

203.031

199.122

197.744

194.309

192.117

Uitgaven

168.400

189.203

203.031

199.122

197.744

194.309

192.117

1 Personele uitgaven

144.451

162.927

181.399

178.041

177.802

177.882

186.695

Waarvan eigen personeel

122.777

132.368

157.393

157.731

163.270

152.454

151.030

Waarvan inhuur externen

21.674

30.559

24.006

20.310

14.532

25.428

35.665

0

0

0

0

0

0

0

2 Materiële uitgaven

23.949

26.276

21.632

21.081

19.942

16.427

5.422

Waarvan ICT

4.825

2.817

246

246

246

138

138

Waarvan bĳdragen SSO's

6.785

7.326

56

747

442

0

0

Waarvan overige materiële uitgaven

12.339

16.133

21.330

20.088

19.254

16.289

5.284

Ontvangsten

15.162

14.948

14.948

14.948

14.948

14.948

14.948

Waarvan overige personele uitgaven

F. Toelichting op de personele en materiële uitgaven ILT
Onderstaand is voor het jaar 2024 een toelichting opgenomen op
de personele en materiële uitgaven van de Inspectie Leefomgeving
en Transport.
1. Personele uitgaven (€ 181,4 miljoen)
De personele uitgaven betreft alle uitgaven van het eigen personeel, de
externe inhuur en overige personele uitgaven.
1. Eigen personeel (€ 157,4 miljoen). Onder uitgaven eigen personeel vallen
de loonkosten en de uitgaven voor de personele exploitatie.
• Onder loonkosten wordt verstaan alle uit de rechtspositiebepalingen
en aanverwante (wettelĳke) regelingen voortvloeiende uitgaven aan
en ten behoeve van de werknemers.
• Onder personele exploitatie worden andere personele uitgaven
verstaan zoals verhuiskosten, uitbesteding arbo-dienstverlening,
bedrĳfshulpverlening, opleiding, uitgaven sociaal flankerend beleid
en dergelĳke.
2. Externe inhuur (€ 24,0 miljoen). Dit betreft de uitgaven voor externe
inhuur voor interim-management, organisatie- en formatieadvies,
beleidsadvies, communicatieadvisering, juridisch advies, advisering
opdrachtgevers automatisering, accountancy, financiën en administra­
tieve organisatie en de inhuur van uitzendkrachten.
2. Materiële uitgaven (€ 21,6 miljoen)
Onder de materiële uitgaven vallen uitgaven op het gebied van de onder­
steunende processen.
1. ICT (€ 0,2 miljoen). Bevat zowel de uitgaven voor projecten als
structurele uitgaven zoals onderhoud en licenties.
2. Overige materiële uitgaven (€ 21,4 miljoen). Dit betreft materiele
uitgaven van de ILT waarvoor geldt dat deze betrekking hebben op
uitgaven die bedoeld zĳn voor activiteiten ter ondersteuning van het
primaire proces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

180

Ontvangsten ( € 14,9 miljoen). Dit betreffen ontvangsten voor vergunning­
verlening (€ 9,0 mln.) en de bĳdrage van de Autoriteit Wonen voor overhead­
kosten (€ 4,6 mln.) en overige ontvangsten (€ 1,3 mln.).
G. Geschatte budgetflexibiliteit
In onderstaande tabel is van het totaal van de geraamde programma
uitgaven inzicht gegeven in het geschatte aandeel juridisch verplicht,
bestuurlĳk gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld/vrĳ
te besteden. In lĳn met de Regeling rĳksbegrotingsvoorschriften is voor de
juridisch verplichte uitgaven op het niveau van een Financieel Instrument
als geheel van het totale artikel een kwalitatieve toelichting opgenomen.
Tabel 104 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 24
2024
juridisch verplicht

96%

bestuurlĳk gebonden

0%

beleidsmatig gereserveerd

0%

nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

4%

Toelichting
Van het totale budget voor artikel 24 is voor 2024 96% juridisch verplicht. Het
budget voor de ILT is volledig apparaatbudget en op basis van de huidige
inzichten in formatie en bezetting wordt dit deel juridisch verplicht veron­
dersteld. Het meerjarenprogramma van de ILT laat zien dat het volledige
apparaatsbudget noodzakelĳk is om dit uit te voeren dus het restant van 4%
wordt gezien als beleidsmatig gereserveerd.
De activiteiten die de ILT uitvoert zĳn toe te wĳzen aan de wettelĳke
taken van de ILT. In het MJP 2024-2028 staat uitgebreider beschreven
welke taken worden uitgevoerd en de bĳbehorende informatie ten aanzien
van programma’s, vergunningverlening en toezicht. Vanaf 2024 zet de ILT
structureel meer capaciteit in op een groot aantal taken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

181

3.13 Artikel 25 Brede Doeluitkering
A. Algemene doelstelling
Het realiseren van maatwerkoplossingen voor verkeers- en vervoersvraag­
stukken door de twee krachtens artikel 20, derde lid, van de Wet personen­
vervoer 2000 aangewezen openbare lichamen die verkeer- en vervoerstaken
verrichten (vervoerregio’s). Dit betreffen thans de Vervoerregio Amsterdam
en het samenwerkingsverband van gemeenten in de zuidelĳke Randstad, de
Metropoolregio Rotterdam Den Haag.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 105 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 25 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

1.042.556

1.113.061

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

Uitgaven

1.005.694

1.066.023

1.052.276

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.005.694

1.066.023

1.052.276

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

0

0

0

0

0

0

0

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel
1 Brede Doeluitkering
Ontvangsten

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ de Brede Doeluitkering. Voor een nadere toelichting op de verschillende
typologieën stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt
verwezen naar de leeswĳzer.
Tabel 106 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting

Financieren

De Minister is systeemverantwoordelĳk voor de bĳdrage aan de Brede
Doeluitkering verkeer en vervoer (BDU), die het mogelĳk maakt dat er in
de gebieden waar de vervoerregio’s actief zĳn maatwerkoplossingen
kunnen worden geboden voor verkeers- en vervoervraagstukken.
Dit artikel
hangt samen met artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid en artikel
16 Openbaar Vervoer en Spoor waarin het bredere beleidsveld wordt
geschetst.

C. Relevante beleidsmatige ontwikkelingen
Voor 2024 zĳn er geen relevante beleidsmatige ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

182

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 107 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 25 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

1.042.556

1.113.061

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

Uitgaven

1.005.694

1.066.023

1.052.276

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1 Brede Doeluitkering

1.005.694

1.066.023

1.052.276

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

Brede doeluitkering

1.005.694

1.066.023

1.052.276

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

Waarvan bĳdragen aan Brede doeluitkering

1.005.694

1.066.023

1.052.276

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Brede doeluitkering (€ 1.052,3 miljoen)
Jaarlĳks wordt een beschikking verstrekt voor de Brede Doeluitkering aan
de Vervoerregio Amsterdam en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.
Deze beschikking wordt berekend op basis van de in de Wet BDU Verkeer
en Vervoer opgenomen methodiek. Uitbetaling vindt plaats in vĳf termĳnen,
waarvan de tweede termĳn een dubbele is. De Vervoerregio Amsterdam
en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag zĳn vrĳ in de afweging aan
welke verkeer- en vervoertaken zĳ de BDU-middelen besteden. Zĳ bepalen
dat aan de hand van de doelen die zĳ willen bereiken op hun verkeer- en
vervoersterrein. Daarbĳ hebben zĳ veel ruimte voor een eigen invulling,
rekening houdend met de specifieke kenmerken van hun regio.
F. Geschatte budgetflexibiliteit
Budgetflexibiliteit
Conform de Wet BDU wordt jaarlĳks voorafgaand aan het uitkeringsjaar de
brede doeluitkering ten behoeve van de voorbereiding en de uitvoering
van het regionaal verkeer- en vervoersbeleid geheel als betalingsver­
plichting vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

183

3.14 Artikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen
A. Algemene doelstelling
Op dit artikel worden de bĳdragen aan het Mobiliteitisfonds en het
Deltafonds verantwoord.
Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de totale
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van dit artikel. De onderverdeling
naar de financiële instrumenten is opgenomen in de totaal tabel van de
budgettaire gevolgen van beleid.
Tabel 108 Samenvatting budgettaire gevolgen van beleid artikel 26 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

8.565.427

9.345.914

11.533.634

20.471.980

11.482.584

10.969.241

10.446.712

Uitgaven

8.565.427

9.346.064

11.533.484

20.525.980

11.482.584

10.969.241

10.446.712

1 Bĳdrage
Investeringsfondsen (Mobiliteitsfonds)

7.451.127

7.808.084

9.883.320

18.771.630

9.602.879

9.330.620

8.798.471

2 Bĳdrage Investeringsfondsen (Deltafonds)

1.114.300

1.537.980

1.650.164

1.754.350

1.879.705

1.638.621

1.648.241

0

0

0

0

0

0

0

Uitgaven onderverdeeld
per artikelonderdeel

Ontvangsten

B. Rol en verantwoordelĳkheid
In onderstaande tabel is een overzicht en toelichting opgenomen op de rol
en verantwoordelĳkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
bĳ dit artikel. Voor een nadere toelichting op de verschillende typologieën
stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren wordt verwezen
naar de leeswĳzer.
Tabel 109 Rol en verantwoordelĳkheden
Rol

Toelichting
Zaken die op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds worden verantwoord zĳn
terug te vinden in de verschillende beleidsartikelen op deze begroting.

Financieren
Voor de beleidswĳzigingen wordt verwezen naar de
betreffende beleidsartikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

184

C. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 110 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 26 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

8.565.427

9.345.914

11.533.634

20.471.980

11.482.584

10.969.241

10.446.712

Uitgaven

8.565.427

9.346.064

11.533.484

20.525.980

11.482.584

10.969.241

10.446.712

1 Bĳdragen Investeringsfondsen

7.451.127

7.808.084

9.883.320

18.771.630

9.602.879

9.330.620

8.798.471

Bĳdragen aan het Mobiliteitsfonds

7.451.127

7.808.084

9.883.320

18.771.630

9.602.879

9.330.620

8.798.471

2 Bĳdragen Investeringsfondsen

1.114.300

1.537.980

1.650.164

1.754.350

1.879.705

1.638.621

1.648.241

Bĳdragen aan het Deltafonds

1.114.300

1.537.980

1.650.164

1.754.350

1.879.705

1.638.621

1.648.241

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

D. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
Tabel 111 Opbouw artikelonderdeel 26.01 Bĳdrage aan het MF (bedragen x € 1.000) ‒ 2023 - 2030
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

156.165

501.419

770.361

951.187

1.027.833

1.130.609

2.317.167

1.789.331

4.000

23.594

167.267

181.429

214.962

412.146

942.066

921.826

0

0

0

0

0

0

0

0

142.183

172.915

296.480

390.838

323.408

381.586

354.668

334.099

9.982

304.910

306.614

378.920

489.463

336.877

1.020.433

533.406

3.059.202

3.747.277

4.083.535

3.814.584

4.038.742

3.707.850

3.068.083

2.878.846

11

Verkenningen, reserveringen
en investeringsruimte

11.01

Verkenningen

11.02

Korte
termĳn mobiliteitsmaatregelen

11.03

Reserveringen

11.04

Generieke investeringsruimte

12

Hoofdwegennet

12.01

Exploitatie

4.135

4.401

4.600

9.335

9.945

9.182

8.365

8.203

12.02

Onderhoud en vernieuwing

1.013.466

1.213.841

1.269.508

1.162.537

1.456.144

1.523.111

1.453.643

1.331.576

12.03

Ontwikkeling

444.073

715.059

987.925

714.802

632.587

489.656

‒ 30.365

‒ 51.870

12.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

790.364

1.086.142

1.077.284

1.052.899

1.065.731

832.597

806.025

764.491

12.06

Netwerkgebonden kosten HWN

727.834

744.218

875.011

874.335

853.304

830.415

826.446

13

Spoorwegen

2.539.171

2.635.767 11.320.948

2.254.374

2.213.432

1.868.052

1.991.310

1.746.479

13.02

Exploitatie, onderhoud
en vernieuwing

1.958.949

2.090.517

2.001.859

1.534.819

1.601.979

1.408.684

1.320.120

1.524.439

13.03

Ontwikkeling

366.131

328.102

269.907

521.846

414.452

283.374

561.095

114.940

13.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

214.091

217.148

204.182

197.709

197.001

175.994

110.095

107.100

13.07

Rente en aflossing

0

0

8.845.000

0

0

0

0

0

14

Regionaal, lokale infrastructuur

607.116

1.142.688

500.336

163.340

47.515

36.358

39.505

106.295

14.01

Regionale infrastructuur

10.428

48.227

90.282

19.159

10.408

20.455

7.700

7.700

14.03

Bereikbaarheidsprogramma's

596.688

1.094.461

410.054

144.181

37.107

15.903

31.805

98.595

15

Hoofdvaarwegennet

1.285.978

1.355.199

1.442.733

1.844.106

1.322.585

1.281.212

1.337.952

1.236.941

15.01

Exploitatie

9.856

9.947

10.219

24.482

26.732

23.131

21.512

21.414

15.02

Onderhoud en vernieuwing

467.425

653.852

721.786

695.336

669.086

688.953

676.513

670.902

15.03

Ontwikkeling

234.637

186.591

246.666

609.720

108.207

69.294

144.152

51.954

15.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

141.413

96.432

66.924

64.474

58.009

55.732

55.683

54.662

15.06

Netwerkgebonden kosten HVWN

432.647

408.377

397.138

450.094

460.551

444.102

440.092

438.009

17

Megaprojecten Verkeer
en Vervoer

467.663

479.479

653.717

575.288

680.513

774.390

971.803

483.929

807.164

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

185

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

1.211

1.122

1.095

1.159

1.523

2.095

969

969

17.06

Project
Mainportontwikkeling Rotterdam

17.07

ERMTS

144.347

154.980

221.812

125.816

158.998

302.782

436.615

256.896

17.08

ZuidasDok

130.961

140.103

228.646

197.627

236.817

222.306

174.528

79.423

17.10

Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

191.144

183.274

202.164

250.686

283.175

247.207

359.691

146.641

18

Overige uitgaven en ontvangsten

‒ 307.211

21.491

0

0

0

0

0

0

18.06

Externe veiligheid

‒ 307.211

0

0

0

0

0

0

0

18.08

Netwerkoverstĳgende kosten

0

21.491

0

0

0

0

0

0

9.883.320 18.771.630

9.602.879

9.330.620

8.798.471

9.725.820

8.241.821

Totaal Uitgaven

7.808.084

Tabel 112 Opbouw artikelonderdeel 26.01 Bĳdrage aan het MF (bedragen x € 1.000) ‒ 2031 - 2037
2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023-2037

2.298.799

2.045.962

1.805.250

1.969.543

1.990.350

1.786.511

612.537

531.560

388.920

260.771

28.233

0

0

4.689.311

0

0

0

0

0

0

0

0

1.268.861

1.275.563

1.425.320

1.585.331

1.377.450

1.448.954

1.559.664

12.337.320

417.401

238.839

‒ 8.990

123.441

584.667

337.557

1.023.057

6.096.577

2.784.344

2.572.879

2.858.322

2.611.808

3.055.923

3.030.366

2.391.337

47.703.098

4.404

88.994

11

Verkenningen, reserveringen
en investeringsruimte

11.01

Verkenningen

11.02

Korte
termĳn mobiliteitsmaatregelen

11.03

Reserveringen

11.04

Generieke investeringsruimte

12

Hoofdwegennet

12.01

Exploitatie

4.404

4.404

4.404

4.404

4.404

4.404

12.02

Onderhoud en vernieuwing

803.977

804.320

842.189

910.938

898.496

897.906

12.03

Ontwikkeling

617.106

467.400

733.461

530.243

970.160

1.062.128

330.916

8.613.281

12.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

648.658

592.622

574.135

461.558

478.198

361.263

433.715

11.025.682

12.06

Netwerkgebonden kosten HWN

710.199

704.133

704.133

704.665

704.665

704.665

704.665

11.475.852

13

Spoorwegen

1.824.941

1.641.475

1.739.896

1.808.870

1.873.068

2.151.922

1.888.016

39.497.721

13.02

Exploitatie, onderhoud
en vernieuwing

1.524.593

1.593.401

1.787.269

1.914.777

1.886.617

2.080.494

2.004.070

27.779.825

13.03

Ontwikkeling

256.438

48.074

‒ 47.373

‒ 105.907

‒ 13.549

71.428

‒ 116.054

1.405.666

13.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

43.910

0

0

0

0

0

0

1.467.230

13.07

Rente en aflossing

14

Regionaal, lokale infrastructuur

14.01

Regionale infrastructuur

14.03

2.582.721 23.123.208

917.637 16.499.289

0

0

0

0

0

0

0

8.845.000

115.837

115.557

0

0

0

0

0

2.874.547

7.700

0

0

0

0

0

0

222.059

Bereikbaarheidsprogramma's

108.137

115.557

0

0

0

0

0

2.652.488

15

Hoofdvaarwegennet

957.635

998.446

960.945

1.053.444

1.119.546

1.171.750

15.01

Exploitatie

10.209

10.209

10.209

10.209

10.209

10.209

10.209

218.756

15.02

Onderhoud en vernieuwing

336.121

351.448

353.604

447.081

418.086

418.086

418.086

7.986.365

15.03

Ontwikkeling

155.431

181.903

141.478

141.511

238.696

279.693

110.930

2.900.863

15.04

Geïntegreerde
contractvormen/PPS

54.785

54.539

55.307

54.296

52.208

63.415

48.634

976.513

15.06

Netwerkgebonden kosten HVWN

401.089

400.347

400.347

400.347

400.347

400.347

400.347

6.274.181

17

Megaprojecten Verkeer
en Vervoer

694.230

313.347

322.408

108.290

68.769

234.423

68.995

6.897.244

17.06

Project
Mainportontwikkeling Rotterdam

969

969

58.607

0

0

0

0

70.688

17.07

ERMTS

316.330

142.998

25.537

25.537

25.537

116.030

10.933

2.488.148

17.08

ZuidasDok

182.770

121.810

142.395

0

0

2.514

0

2.562.449

17.10

Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

194.161

47.570

95.869

82.753

43.232

115.879

58.062

2.521.508

18

Overige uitgaven en ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

‒ 285.720

18.06

Externe veiligheid

0

0

0

0

0

0

0

0

18.08

Netwerkoverstĳgende kosten

0

0

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

988.206 18.356.678

186

Totaal Uitgaven

2031

2032

2033

2034

2035

2036

8.675.786

7.687.666

7.686.821

7.551.955

8.107.656

8.374.972

2037

2023-2037

7.919.275 138.166.776

Tabel 113 Opbouw artikelonderdeel 26.02 Bĳdrage aan het DF (bedragen x € 1.000) ‒ 2023 - 2030
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

404.228

540.267

649.999

741.171

449.976

515.182

398.140

371.243

1

Investeren in waterveiligheid

1.01

Grote projecten waterveiligheid

80.429

92.452

54.731

80.193

24.439

95.678

13.441

0

1.02

Ontwikkeling waterveiligheid

289.959

416.588

564.354

634.055

402.933

402.936

370.134

357.128

1.03

Studiekosten

33.840

31.227

30.914

26.923

22.604

16.568

14.565

14.115

2

Investeren
in zoetwatervoorziening

145.568

105.207

53.483

45.561

62.318

38.046

2.069

0

2.02

Ontwikkeling
zoetwatervoorziening

140.312

101.487

45.079

43.361

60.118

37.046

2.069

0

2.03

Studiekosten

5.256

3.720

8.404

2.200

2.200

1.000

0

0

3

Exploitatie, onderhoud
en vernieuwing

344.873

312.524

368.393

319.308

308.566

406.087

432.033

427.128

3.01

Exploitatie

7.304

7.594

8.019

13.765

16.597

16.350

16.155

16.479

3.02

Onderhoud en vernieuwing

337.569

304.930

360.374

305.543

291.969

389.737

415.878

410.649

4

Experimenteren cf. art.
III Deltawet

355.144

111.811

98.816

113.721

60.860

60.101

59.160

58.332

4.02

GIV/PPS

355.144

111.811

98.816

113.721

60.860

60.101

59.160

58.332

5

Netwerkgebonden kosten en
overige uitgaven

140.755

394.693

402.787

480.191

503.052

590.042

569.377

630.045

5.01

Apparaat

5.02

Overige uitgaven

5.03

Investeringsruimte

5.04

Reserveringen

7
7.01

281.692

287.234

291.109

297.209

297.515

292.515

292.743

292.633

‒ 145.612

69.124

73.104

127.587

148.717

146.905

144.474

147.334

4.675

33.225

28.494

7.860

6.600

46.200

16.147

28.501

0

5.110

10.080

47.535

50.220

104.422

116.013

161.577

Investeren in waterkwaliteit

147.412

185.662

180.872

179.753

253.849

38.783

25.075

25.075

Ontwikkeling Kaderrichtlĳn water

75.256

102.337

111.395

98.301

158.158

0

0

0

7.02

Ontwikkeling Waterkwaliteit

37.448

67.152

53.913

70.338

92.178

37.694

23.986

23.986

7.03

Studiekosten waterkwaliteit

34.708

16.173

15.564

11.114

3.513

1.089

1.089

1.089

1.537.980

1.650.164

1.754.350

1.879.705

1.638.621

1.648.241

1.485.854

1.511.823

Totaal Uitgaven

Tabel 114 Opbouw artikelonderdeel 26.02 Bĳdrage aan het DF (bedragen x € 1.000) ‒ 2031 - 2037
2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023-2037

271.282

226.556

402.228

1.307

198.055

145.092

218.717

5.533.443

0

0

0

0

0

0

0

441.363

Ontwikkeling waterveiligheid

260.367

215.641

391.297

‒ 9.368

187.380

134.417

208.042

4.825.863

1.03

Studiekosten

10.915

10.915

10.931

10.675

10.675

10.675

10.675

266.217

2

Investeren
in zoetwatervoorziening

0

0

0

0

0

0

0

452.252

2.02

Ontwikkeling
zoetwatervoorziening

0

0

0

0

0

0

0

429.472

2.03

Studiekosten

0

0

0

0

0

0

0

22.780

3

Exploitatie, onderhoud
en vernieuwing

271.808

260.548

265.098

296.420

296.420

312.850

312.850

4.934.906

3.01

Exploitatie

3.02

Onderhoud en vernieuwing

4

1

Investeren in waterveiligheid

1.01

Grote projecten waterveiligheid

1.02

8.273

8.273

8.273

8.273

8.273

8.273

8.273

160.174

263.535

252.275

256.825

288.147

288.147

304.577

304.577

4.774.732

Experimenteren cf. art.
III Deltawet

57.519

57.357

56.958

57.245

56.552

55.871

53.027

1.312.474

4.02

GIV/PPS

57.519

57.357

56.958

57.245

56.552

55.871

53.027

1.312.474

5

Netwerkgebonden kosten en
overige uitgaven

864.673

858.714

855.677

995.242

1.093.153

1.180.269

5.01

Apparaat

285.117

282.295

282.295

282.295

282.295

282.295

283.011

4.312.253

5.02

Overige uitgaven

74.924

74.924

74.878

74.878

74.878

74.878

74.878

1.235.871

5.03

Investeringsruimte

24.322

23.285

58.894

166.459

267.370

356.486

285.090

1.353.608

5.04

Reserveringen

480.310

478.210

439.610

471.610

468.610

466.610

466.607

3.766.524

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

1.109.586 10.668.256

187

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023-2037

24.251

365

365

365

365

365

365

1.062.922

0

0

0

0

0

0

0

545.447

Ontwikkeling Waterkwaliteit

23.986

100

100

100

100

100

100

431.281

Studiekosten waterkwaliteit

265

265

265

265

265

265

265

86.194

1.489.533

1.403.540

1.580.326

1.350.579

1.644.545

1.694.447

1.694.545 23.964.253

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

188

7

Investeren in waterkwaliteit

7.01

Ontwikkeling Kaderrichtlĳn water

7.02
7.03

Totaal Uitgaven

4. Niet-beleidsartikelen
4.1 Artikel 97 Algemeen Departement
A. Algemene Doelstelling
Op dit artikel worden de IenW-brede programma-uitgaven verantwoord.
B. Budgettaire gevolgen
Tabel 115 Budgettaire gevolgen artikel 97 Algemeen Departement (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

37.417

54.606

49.995

32.821

37.279

47.262

42.870

Uitgaven

62.721

66.046

48.709

48.327

48.251

47.412

47.067

1 Algemeen departement

51.503

61.610

48.709

48.327

48.251

47.412

47.067

Opdrachten

37.060

41.415

35.456

35.057

35.009

34.225

33.967

van A naar Beter

1.795

1.525

1.735

1.735

1.735

1.735

1.735

Ext. juridische advies

1.011

1.876

1.936

1.964

1.959

1.729

1.681

Onderzoeken PBL

5.980

5.332

2.841

2.841

2.844

2.457

2.457

Onderzoeken ANVS

2.212

4.187

4.476

4.491

4.488

4.516

4.410

Departementaal Coördinatiecentrum
Crisisbeheersing (DCC)

7.853

9.360

8.899

8.608

8.695

8.633

8.596

Regeringsvliegtuig

15.905

14.723

9.859

9.679

9.679

9.663

9.657

Onderzoeksprojecten

862

1.300

1.294

1.305

1.302

1.268

1.245

Overige Opdrachten

1.442

3.112

4.416

4.434

4.307

4.224

4.186

Subsidies

0

30

388

388

388

492

492

Bĳdragen aan agentschappen

14.443

15.465

12.865

12.882

12.854

12.695

12.608

Waarvan bĳdragen aan agentschap RWS

3.223

3.164

3.191

3.190

3.194

3.160

3.138

Waarvan bĳdragen aan
dienstverlening RIVM

8.784

9.844

9.437

9.455

9.423

9.300

9.237

Overige bĳdragen aan agentschappen

2.436

2.457

237

237

237

235

233

Bĳdragen aan medeoverheden

0

4.700

0

0

0

0

0

Noodhulp Oekraïne

0

4.700

0

0

0

0

0

3 Covid19 Testen reizen

11.218

4.436

0

0

0

0

0

Opdrachten

11.218

4.436

0

0

0

0

0

Ontvangsten

20.813

1.501

1.101

1.101

1.101

1.101

1.380

C. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Algemeen departement (€ 48,7 miljoen)
De volgende financiële instrumenten worden ingezet.
1. Opdrachten: (€ 35,4 miljoen)
• Van A naar Beter (€ 1,7 miljoen). Het betreft de uitgaven voor beleids­
communicatie voor de grote publiekscampagne van A naar Beter.
• Externe juridische advisering (€ 1,9 miljoen). Om de kosten voor het
inhuren van juridische expertise, voornamelĳk voor het inschakelen
van de Landsadvocaat, (en andere advocaten) beheersbaar te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

189

houden, worden opdrachten hiertoe centraal gegeven door de
Bestuurskern. Dit om de kwaliteit te bewaken en tevens wordt
hiermee voorkomen dat er meerdere malen vanuit verschillende
diensten dezelfde vragen worden uitgezet.
• Onderzoeken PBL (€ 2,8 miljoen). Dit betreft uitgaven ten behoeve
van onderzoeksactiviteiten van PBL, zoals de aanschaf van databe­
standen, onderhoud en ontwikkeling van modellen, uitbesteding van
onderzoek en vervaardiging van (web)publicaties. Een deel van deze
uitgaven wordt door externe opdrachtgevers vergoed. Voor nieuws
en publicaties van het PBL, zie de website van het PBL (www.pbl.nl).
• Onderzoeken ANVS (€ 4,5 miljoen). Het betreft uitgaven voor
opdrachten aan (inter)nationale technische supportorganisaties
inzake technische ondersteuning, advisering en onderzoek op
terreinen van nucleaire veiligheid, stralingsbescherming alsmede
beveiliging en waarborging (safeguards). Daarnaast worden ook de
uitgaven die verband houden met samenwerking tussen ANVS en
internationale organisaties (zoals bĳvoorbeeld HERCA, OECD/NEA
en IAEA) inzake voornoemde terreinen op dit artikel verantwoord.
• Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing (DCC)
(€ 8,9 miljoen). DCC is verantwoordelĳk voor een effectief crisis­
beheersingsbeleid en een professionele aanpak van crises. De
uitgaven betreffen o.a. de financiering van assets en programma’s,
het jaarlĳkse IenW opleidings-, trainings- en oefeningsprogramma,
kosten van het aansluiten van nationale kennisinstituten op het crisis
expert team milieu en drinkwater (CET-md) en het 24/7 beschikbaar
houden van de daarvoor noodzakelĳke kennis en kunde. Tevens is het
DCC is verantwoordelĳk voor de inrichting, werking en kwaliteit van
het CET-md en systeemverantwoordelĳk voor de Milieu-ongevallen­
dienst (MOD) van het RIVM en het beheer en onderhoud van meetap­
paratuur. en het beschikbaar maken bĳ het RIVM van expertise op het
gebied van monstername, metingen en analyses, verspreidingsbere­
keningen en toxicologie.
• Regeringsvliegtuig (€ 9,9 miljoen). Dit betreft de uitgaven van IenW
voor het onderhoud en exploitatie van het regeringsvliegtuig.
• Onderzoeksprojecten en overige opdrachten (€ 5,7 mĳloen). Dit
betreft uitgaven voor communicatie, voor opdrachten op het gebied
van strategisch advies en voor analyses van mobiliteit en mobili­
teitsbeleid door het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM)
die doorwerken in de beleidsafwegingen. Soms worden deelonder­
zoeken uitbesteed, omdat expertise op een bepaald deelonderwerp
niet in huis is.
2. Subsidies (€ 0,4 miljoen)
• Deze uitgaven hangen samen met subsidies die IenW verstrekt. In
de tabel Budgettaire gevolgen van beleid bĳ dit beleidsartikel is
in regel 1 een bedrag van maximaal €18.000 aan subsidieverplich­
tingen voor het jaar 2024 opgenomen. Dit bedrag heeft betrekking
op de mogelĳke verlening van een subsidie voor de Praktĳkleerstoel
Gebiedsontwikkeling aan de Technische Universiteit Delft. Ook in de
jaren 2025 en 206 zal die jaarlĳks voor maximaal €18.000 verstrekt
worden. Deze begrotingsvermelding vormt de wettelĳke grondslag
voor de hier bedoelde subsidieverlening(en) als bedoeld in artikel
4:23, derde lid, onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht
3. Bĳdragen aan agentschappen (€ 12,9 miljoen):
• RWS (€ 3,2 miljoen). Dit betreft de bĳdrage aan RWS voor de capaci­
teitsinzet in het kader van beleidsondersteuning en advies en de
capaciteitsinzet van het DCC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

190

•

Rĳksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (€ 9,4 miljoen).
Het RIVM is de vaste partner van de ANVS voor een aantal taken op
het terrein van stralingsbescherming. Dit zĳn taken als het beheer van
de ongeval-organisatie, het in stand houden van het Radionucliden
laboratorium alsmede het beheer van het Nationaal Meetnet Radio­
activiteit en de stralingsmeetwagens. De bĳdrage aan het RIVM hangt
hiermee samen.
• Overige bĳdrage aan agentschappen (€ 0,2 miljoen).
4. Bĳdrage aan medeoverheden in 2023 (€ 4,7 miljoen)
• Na de doorbraak van de Kachovka-dam in juni van dit jaar,
heeft Oekraïne het Kabinet verzocht hulpgoederen te leveren om
de gevolgen van de doorbraak te bestrĳden. Het Kabinet heeft
besloten om noodhulp aan te bieden, in de vorm van in-kind
goederen: 22 vletten via de Nationale Reddingsbrigade en 40
boten, 75 waterpompen, 20 reddingsboeien, 370 reddingsvesten
en 120 waadpakken. Het betreft goederen die via de Unie van
Waterschappen beschikbaar zĳn gesteld, en die het ministerie van
IenW heeft overgenomen en vervolgens gedoneerd aan Oekraïne.
Het pakket heeft een omvang van maximaal € 4,7 miljoen en is
bekostigd uit de reservering van € 2,5 miljard die het kabinet heeft
getroffen voor steun aan Oekraïne in 2023. Eventueel resterende
middelen zullen bĳ het eerstvolgende begrotingsmoment worden
overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van BuZa.
(Kamerstuk 2022-2023, 36045, nr. 165).
Ontvangsten (€ 1,1 miljoen)
Het betreft de geraamde ontvangsten voor het gebruik van het Regerings­
vliegtuig door andere departementen en voor onderzoeken door het PBL in
opdracht van de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

191

4.2 Artikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement
A. Algemene doelstelling
Op dit artikel staan alle personele en materiële uitgaven en ontvangsten
van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met uitzondering van de
agentschappen Koninklĳk Nederlands Meteorologisch Instituut en Rĳkswa­
terstaat en de grote uitvoernde dienst Inspectie Leefomgeving en Transport.
Het omvat de verplichtingen en uitgaven voor ambtelĳk personeel, inhuur
externen en ICT, bĳdragen aan rĳksbrede SSO's en overige materiële voor
het kerndepartement.
B. Budgettaire gevolgen
Tabel 116 Budgettaire gevolgen artikel 98 Apparaat Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

440.628

465.111

458.464

437.704

433.043

407.057

399.798

Uitgaven

400.962

470.149

467.459

443.303

436.691

410.805

402.146

1 Personele uitgaven

306.868

353.561

335.890

323.273

318.871

294.617

286.728

Eigen Personeel

260.774

293.905

300.697

296.836

295.471

277.222

271.846

Waarvan NGF-project Luchtvaart in Transitie

0

590

710

710

710

710

710

Waarvan NGF-project Dutch
Metropolitan Innovations

0

1.077

2.155

2.155

2.155

2.155

1.077

Waarvan NGF-project Maritiem Masterplan
Inhuur externen
Waarvan NGF-project Luchtvaart in Transitie

0

0

409

300

300

0

0

42.765

55.782

31.684

22.925

19.865

13.868

11.359

0

810

600

600

600

600

600

Overige personele uitgaven

3.329

3.874

3.509

3.512

3.535

3.527

3.523

2 Materiële uitgaven

94.094

116.588

131.569

120.030

117.820

116.188

115.418

ICT

27.886

33.130

45.243

34.591

32.350

33.520

33.513

Bĳdragen aan SSO's

54.617

63.339

61.013

60.991

60.806

59.277

58.717

Overige materiële uitgaven

11.591

20.119

25.313

24.448

24.664

23.391

23.188

0

10

10

10

10

10

10

12.744

8.104

5.627

5.430

5.430

5.430

5.151

Waarvan NGF-project Luchtvaart in Transitie
Ontvangsten

C. Toelichting op de personele en materiële uitgaven Kerndepartement
Onderstaand is voor het jaar 2024 een toelichting opgenomen op de
personele en materiële uitgaven van het kerndepartement.
1. Personele uitgaven (€ 335,9 miljoen)
De personele uitgaven betreft alle uitgaven van het eigen personeel, de
externe inhuur en postactieven voor het kerndepartement.
1. Eigen personeel (€ 300,7 miljoen). Onder uitgaven eigen personeel
vallen de loonkosten en de uitgaven voor de personele exploitatie.
• Onder loonkosten wordt verstaan alle uit de rechtspositiebepalingen
en aanverwante (wettelĳke) regelingen voortvloeiende uitgaven aan
en ten behoeve van de werknemers, zoals salaris, vakantie- en
eindejaarsuitkering, vergoedingen voor inbesteding van personeel,
toelagen, toeslagen en vergoedingen, gratificaties, onkostenver­
goedingen waaronder woon-werkverkeer (ook collectieve inkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

192

openbaar vervoerskaarten), sociale lasten en de bĳdrage aan de
zorgverzekeringswet, pensioenpremies en de eindheffing loonbe­
lasting.
• Onder personele exploitatie worden andere personele uitgaven
verstaan zoals verhuiskosten, hotels in het kader van dienst­
reizen, werving en selectie, keuringen, assessments, outplacement,
loopbaanbegeleiding en re-integratie, arbeidsgezondheidskundige
begeleiding, werkplekaanpassing, uitbesteding arbo-dienstver­
lening, bedrĳfshulpverlening, representatie voor eigen personeel,
opleiding, coaching, training, bezoek van symposia en congressen,
personeelsevenementen, bĳeenkomsten en recepties, noodzakelĳke
contributies van personeel, uitgaven sociaal flankerend beleid
en dergelĳke.
2. Externe inhuur (€ 31,7 miljoen). Dit betreft de uitgaven voor externe
inhuur voor interim-management, organisatie- en formatieadvies,
beleidsadvies, communicatieadvisering, juridisch advies, advisering
opdrachtgevers automatisering, accountancy, financiën en administra­
tieve organisatie en de inhuur van uitzendkrachten. De externe inhuur
heeft onder andere betrekking op uitgaven voor programma’s, zoals
de Vrachtwagenheffing, Duurzame mobiliteit, Fiets, en de Luchtruimher­
ziening.
3. Overige personele uitgaven (€ 3,5 miljoen). De overige personele
uitgaven betreft de uitgaven aan postactieven. Onder postactieven
wordt verstaan uitgaven aan en ten behoeve van voormalig personeel,
voor zover niet ten laste komend van derden (pensioen- of uitkerings­
fonds) zoals Functioneel leeftĳdsontslag (FLO), werkloosheidsuitke­
ringen, wachtgelden en de daarmee samenhangende uitvoeringskosten
van derden.
2. Materiële uitgaven (€ 131,6 miljoen)
Onder de materiële uitgaven vallen uitgaven op het gebied van de onder­
steunende processen, zoals ICT, bĳdrage aan de Shared Service Organi­
saties en overige materiële uitgaven (o.a. schoonmaak, consumptieve
diensten, kantoorartikelen, afvalzorgmanagement).
1. ICT (€ 45,2 miljoen). Bevat zowel de uitgaven voor projecten als
structurele uitgaven zoals onderhoud en licenties.
2. Bĳdrage aan de Shared Service Organisaties (€ 61,0 miljoen). De bĳdrage
aan de Shared Service Organisaties betreft onder andere P-Direkt
(Salarisbedrĳf van het Rĳk), FM Haaglanden en het Rĳksvastgoedbedrĳf.
3. Overige materiële uitgaven (€ 25,3 miljoen). Dit betreft materiele
uitgaven van het kerndepartement waarvoor geldt dat deze betrekking
hebben op uitgaven die bedoeld zĳn voor activiteiten ter ondersteuning
van het primaire proces.
Ontvangsten (€ 5,6 miljoen). De ontvangsten betreft voornamelĳk vergoe­
dingen die worden ontvangen voor onderzoeksopdrachten vanuit de
Europese Unie (PBL), het Besluit Vergoedingen Kernenergiewet (ANVS),
detacheringen en bedrĳfsvoering.
D. Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten
Tabel 117 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten kerndepartement (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal apparaatsuitgaven ministerie
Kerndepartement

400.962

470.149

467.459

443.303

436.691

410.805

402.146

ILT

168.400

189.203

203.031

199.122

197.744

194.309

192.117

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

193

Tabel 118 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten agentschappen en ZBO/RWT (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal apparaatskosten Agentschappen

1.434.878

1.574.662

1.561.960

1.559.181

1.560.275

1.550.578

1.542.835

RWS

1.360.749

1.488.975

1.473.122

1.470.334

1.472.816

1.464.887

1.457.331

KNMI

74.129

85.687

88.838

88.847

87.459

85.691

85.504

Totaal apparaatskosten ZBO's en RWT's

528

592

586

583

589

584

574

ProRail

528

592

586

583

589

584

574

E. Apparaatsuitgaven per Directoraat Generaal
Tabel 119 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven per Directoraat Generaal (bedragen x € 1.000)
Directoraat-Generaal Mobiliteit

60.660

Directoraat-Generaal Milieu en Internationaal

36.905

Directoraat-Generaal Water en Bodem

34.736

Directoraat-Generaal Luchtvaart en Maritieme zaken

39.685

Beleids- en Bestuursondersteuning

46.590

Financiën en Bedrĳfsvoering

188.764

- Waarvan IenW-brede apparaatsuitgaven

115.153

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

24.338

Planbureau voor de Leefomgeving

35.781

Totaal apparaat

467.459

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

194

4.3 Artikel 99 Nog onverdeeld
A. Algemene Doelstelling
Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel. Dit betekent dat
er geen daadwerkelĳke uitgaven ten laste van artikel 99 worden gedaan. Het
artikel dient als tussenstation voor de overboeking van middelen naar de
andere artikelen op de IenW-begroting, zoals loon- en prĳsbĳstelling.
B. Budgettaire gevolgen
Tabel 120 Budgettaire gevolgen artikel 99 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

0

25.809

8.107

6.904

6.901

6.887

6.892

Uitgaven

0

0

7.800

6.600

6.600

6.600

6.600

1 Nominaal en onvoorzien

0

0

7.800

6.600

6.600

6.600

6.600

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

C. Toelichting op de financiële instrumenten
Onderstaand is per artikelonderdeel, zoals opgenomen in de budgettaire
tabel, voor het jaar 2024 een toelichting gegeven waarvoor de financiële
instrumenten worden ingezet en wie de middelen ontvangt.
1. Nominaal en onvoorzien (€ 6,6 miljoen)
Het totale bedrag Nominaal en Onvoorzien bedraagt in 2024 € 6,6 miljoen.
Dit betreft de centraal gereserveerde middelen voor Werk aan Uitvoering en
de POK/Wet Open Overheid die op een later moment aan de verschillende
IenW-onderdelen zullen worden toebedeeld.
Als onderdeel van het koopkrachtpakket zoals vastgesteld bĳ de
begrotingsbesluitvorming in augustus 2023 worden extra middelen
beschikbaar gesteld voor de drinkwatervoorziening op Caribisch Nederland
(€ 1,2 miljoen). Bĳ de voorjaarsnota 2024 zal dit worden overgeheveld naar
de bestaande subsidieregeling op artikel 13 Bodem en Ondergrond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

195

5. Begroting agentschappen
5.1 Agentschap Rĳkswaterstaat
Introductie
Waterstaat. RWS beheert en ontwikkelt de rĳkswegen, -vaarwegen en
-wateren en zet in op een duurzame leefomgeving.
Samen met anderen werkt RWS aan een land dat beschermd is tegen
overstromingen, waar voldoende groen is, waar voldoende en schoon water
is en waar je vlot en veilig van A naar B kunt. Samenwerken aan een veilig,
leefbaar en bereikbaar Nederland. Dat is Rĳkswaterstaat.
Het Ministerie van IenW kent een scheiding tussen beleid, toezicht
en uitvoering. RWS fungeert hierbĳ als uitvoeringsorganisatie van het
ministerie. Het formuleren van beleid is belegd bĳ de beleidsdirectoratengeneraal. Dit betekent dat de doelstellingen van het agentschap afhankelĳk
zĳn van de (veelal lange termĳn-) beleidsdoelstellingen en kaders die door
IenW worden aangegeven. Deze beleidsdoelen zĳn geformuleerd in de
beleidsartikelen van de beleidsbegroting Hoofdstuk XII.
Producten en diensten
RWS treedt op als manager van het gebruik van een aantal hoofdinfra­
structuurnetwerken (hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet, hoofdwatersys­
temen), als beheerder van die netwerken, als realisator van uitbreidingen
van deze netwerken en als adviseur voor het ten aanzien hiervan te voeren
beleid. RWS voert deze taken uit vanuit een netwerkbenadering. Belang­
rĳkste producten zĳn:
– Verkeersmanagement: het inzetten van instrumenten en hulpmiddelen
om vraag en aanbod op elk moment zo goed mogelĳk op elkaar af te
stemmen en om het verkeersaanbod zo goed mogelĳk af te wikkelen.
Het betreft vooral bediening van objecten als bruggen en sluizen,
verstrekken van routeinformatie en incidentmanagement.
– Watermanagement: reguleren van de hoeveelheden water in het hoofd­
watersysteem en van de kwaliteit daarvan, door het hanteren van de te
onderscheiden categorieën «vasthouden/bergen/afvoeren» en «schoon­
houden/scheiden/zuiveren».
– Exploitatie, onderhoud en vernieuwing: instandhouding van objecten
en areaal op een vooruitstrevende, toekomstgerichte manier, gericht op
het ook in technische zin steeds verder ontwikkelen van het netwerk
of systeem.
– Aanleg: dit betreft investeringen om de functionaliteit van het netwerk te
vergroten. Nieuwe verbindingen of verbreding van bestaande.
– Beleidsondersteuning en –advisering: het uitvoeren van studies of het
leveren van bĳdragen daaraan, adviezen met betrekking tot beleids­
nota’s en de uitvoerbaarheid van beleid.
– Leveren van kennis, expertise en materieel: ten behoeve van
beleidsondersteuning en -advisering, milieu en leefomgeving, grote
(aanleg)projecten en aansturing projecten en uitvoeringsorganisaties,
het verstrekken van subsidies en basisinformatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

196

Tabel 121 Begroting van baten-lastenagentschap Rĳkswaterstaat voor het jaar 2024 (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

- Omzet

3.108.887

3.475.649

3.559.455

3.656.524

3.862.750

3.857.863

3.853.758

waarvan omzet moederdepartement

3.531.340

3.266.861

3.312.661

3.408.580

3.449.254

3.427.917

3.409.030

waarvan omzet overige departementen

93.395

100.818

95.417

90.333

90.333

90.333

90.333

waarvan omzet derden

221.994

219.108

221.439

221.459

221.459

221.459

221.459

waarvan omzet nog uit te
voeren werkzaamheden

‒ 737.842

‒ 111.138

‒ 70.062

‒ 63.848

101.704

118.154

132.936

5.075

40.332

46.172

47.117

45.332

41.190

36.717

694

0

0

0

0

0

0

1.798

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

3.116.454

3.517.481

3.607.127

3.705.141

3.909.582

3.900.553

3.891.975

Apparaatskosten

1.360.749

1.489.143

1.473.122

1.470.334

1.472.816

1.464.887

1.457.331

- Personele kosten

1.067.140

1.131.452

1.126.869

1.128.529

1.128.107

1.126.174

1.124.175

waarvan eigen personeel

1.002.239

1.050.957

1.057.497

1.059.055

1.058.659

1.056.845

1.054.969

waarvan inhuur externen

64.901

80.495

69.372

69.474

69.448

69.329

69.206

0

0

0

0

0

0

0

- Materiele kosten

293.609

357.691

346.253

341.805

344.709

338.713

333.156

waarvan apparaat ICT

48.286

46.983

46.983

47.115

47.096

47.012

46.925

waarvan bĳdrage aan SSO's

69.730

67.848

67.848

68.039

68.012

67.890

67.764

waarvan overige materiële kosten

175.593

242.860

231.422

226.651

229.601

223.811

218.467

1.708.515

1.998.341

2.101.059

2.199.061

2.397.210

2.392.468

2.388.723

783

1.468

2.936

4.098

5.174

6.113

6.871

Afschrĳvingskosten

18.357

18.879

20.359

21.998

24.732

27.435

29.400

- Materieel

17.106

18.744

20.199

21.831

24.584

27.407

29.379

waarvan apparaat ICT

4.856

4.554

4.609

3.633

4.182

4.467

4.866

waarvan overige
materiële afschrĳvingskosten

12.250

14.190

15.590

18.198

20.402

22.940

24.513

- Immaterieel

1.251

135

160

167

148

28

21

Overige lasten

12.598

8.000

8.000

8.000

8.000

8.000

8.000

waarvan dotaties voorzieningen

11.396

8.000

8.000

8.000

8.000

8.000

8.000

waarvan bĳzondere lasten

1.202

0

0

0

0

0

0

3.101.002

3.515.831

3.605.476

3.703.491

3.907.932

3.898.903

3.890.325

Saldo van baten en lasten
gewone bedrĳfsuitoefening

15.452

1.650

1.650

1.650

1.650

1.650

1.650

Agentschapsdeel Vpb-lasten

9

130

130

130

130

130

130

15.443

1.520

1.520

1.520

1.520

1.520

1.520

Dotatie aan reserve Rĳksrederĳ

2.094

1.520

1.520

1.520

1.520

1.520

1.520

Te verdelen resultaat

13.349

0

0

0

0

0

0

Baten

Rentebaten
Vrĳval voorzieningen
Bĳzondere baten
Totaal baten
Lasten

waarvan overige personele kosten

Externe productkosten
Rentelasten

Totaal lasten

Saldo van baten en lasten

Toelichting
Baten
Omzet
Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement bestaat uit een apparaatsdeel en een
programmadeel. Het apparaatsdeel dient ter dekking van de interne kosten
van RWS (apparaatskosten inclusief rente- en afschrĳvingskosten) die
verband houden met verkeers- en watermanagement, beheer, exploitatie
en vernieuwing, aanleg en beleidsondersteuning en –advisering. Het
programmadeel dient ter dekking van de externe productkosten voor
verkeers- en watermanagement, beheer en onderhoud, verkenningen en
planuitwerkingen, servicepakketten, landelĳke taken, Caribisch Nederland
en Omgevingswet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

197

Tabel 122 Specificatie omzet moederdepartement (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Agentschapsbĳdrage
Deltafonds

706.497

654.970

715.286

697.094

698.068

692.268

Artikel 1 Investeren
in waterveiligheid

10.931

1.376

1.474

1.355

486

486

Artikel 2 Investeren
in zoetwatervoorzieningen

692

Artikel 3 Beheer Onderhoud
en Vervanging

318.400

294.860

347.571

272.435

253.805

255.225

Artikel 5 Netwerkgebonden
kosten en overig

363.871

352.657

360.595

421.178

442.176

435.480

Artikel 7 Waterkwaliteit

12.603

6.077

5.646

2.126

1.601

1.077

Agentschapsbĳdrage
Mobiliteitsfonds

2.488.968

2.594.234

2.631.473

2.692.419

2.670.549

2.657.834

Artikel 12 Hoofdwegennet

1.619.375

1.658.822

1.710.878

1.783.574

1.764.836

1.756.073

Artikel 15 Hoofdvaarwegennet

869.593

935.412

920.595

908.845

905.713

901.761

Agentschapsbĳdrage
Hoofdstuk XII

64.396

56.457

54.821

52.741

52.300

51.928

Artikel 11 Waterkwaliteit

15.346

14.382

14.238

14.014

14.027

13.846

Artikel
13 Ruimtelĳke ontwikkeling

5.489

4.154

4.154

4.153

4.154

4.153

Artikel 14 Wegen
en verkeersveiligheid

12.970

10.267

9.355

7.496

7.495

7.496

Artikel 16 Spoor

1.057

830

830

830

830

830

Artikel 17 Luchtvaart

858

473

473

473

53

53

Artikel 18 Scheepvaart
en Havens

2.810

1.818

1.239

1.239

1.239

1.239

644

421

421

421

421

252

Artikel 20 Lucht en geluid

2.816

3.128

3.128

3.128

3.128

3.128

Artikel 21 Duurzaamheid

11.662

10.773

10.773

10.773

10.773

10.773

Artikel 22 Externe veiligheid
en risico's

7.580

7.020

7.020

7.020

7.020

7.020

Artikel 97
Algemeen departement

3.164

3.191

3.190

3.194

3.160

3.138

Overige omzet IenW

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

3.266.861

3.312.661

3.408.580

3.449.254

3.427.917

3.409.030

*apparaat (interne kosten)

1.355.723

1.342.599

1.344.732

1.350.958

1.346.071

1.341.966

*programma
(externe productkosten)

1.911.138

1.970.062

2.063.848

2.098.296

2.081.846

2.067.064

Artikel 19 Klimaat

Totaal
Van totaal omzet IenW

Omzet overige departementen
De omzet overige departementen heeft met name betrekking op:
– Vergoedingen van het ministerie van Defensie, het ministerie van
Financiën en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
voor het gebruik van de vaartuigen van de Rĳksrederĳ.
– Vergoedingen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Konink­
rĳkrelaties voor de capaciteit die RWS levert in het kader van de
Omgevingswet en de bĳbehorende externe productkosten.
– Vergoedingen van diverse ministeries voor het door RWS ter
beschikking stellen van kennis, expertise en materieel in het kader van
Werken voor en met Partners.
– Vergoedingen van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat
en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳkrelaties voor
de capaciteit die RWS levert in het kader van beleidsondersteuning en
advisering en de bĳbehorende externe productkosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

198

Tabel 123 Specificatie omzet overige departementen (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Rĳksrederĳ

49.598

49.598

49.598

49.598

49.598

49.598

Omgevingswet

31.773

26.372

21.288

21.288

21.288

21.288

Werken voor en met Partners

11.500

11.500

11.500

11.500

11.500

11.500

Beleidsadvisering en
ondersteuning (BOA)

6.947

6.947

6.947

6.947

6.947

6.947

Overig

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

Totaal

100.818

95.417

90.333

90.333

90.333

90.333

Omzet derden
De omzet derden heeft met name betrekking op:
– Vergoedingen van o.a. provincies, gemeenten en de Europese Unie in
het kader van het beheer en onderhoud van de infrastructuur.
– Uitkeringen van verzekeraars in het kader van Schaderĳden en
Schadevaren ter dekking van de kosten van reparatiewerkzaamheden.
– Ontvangsten uit de pacht van benzinestations, de ingebruikgeving van
RWS areaal (huur, pacht) en incidentele verloop van RWS areaal. Deze
ontvangsten worden via het Rĳksvastgoedbedrĳf (RVB) ontvangen.
– Opbrengsten voor de Nationale Bewegwĳzeringsdienst (NBD) en de
Nationale Databank Wegverkeersgegevens (NDW).
– Vergoedingen van o.a. provincies, gemeenten, waterschappen, kennis­
instellingen en bedrĳven voor het door RWS ter beschikking stellen
van kennis, expertise en materieel in het kader van Werken voor en
met Partners.
– Opbrengsten uit vergunningverlening in het kader van de Waterwet.
Tabel 124 Specificatie omzet derden (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Beheer en Onderhoud

35.000

35.000

35.000

35.000

35.000

35.000

Schaderĳden en Schadevaren

35.704

35.725

35.745

35.745

35.745

35.745

Rĳksvastgoedbedrĳf (RVB)

59.100

61.410

61.410

61.410

61.410

61.410

Nationale
Bewegwĳzeringsdienst (NBD)

25.024

25.024

25.024

25.024

25.024

25.024

Nationale Databank
Wegverkeersgegevens (NDW)

21.180

21.180

21.180

21.180

21.180

21.180

Werken voor en met Partners

19.000

19.000

19.000

19.000

19.000

19.000

Waterwet

17.000

17.000

17.000

17.000

17.000

17.000

Overig

7.100

7.100

7.100

7.100

7.100

7.100

Totaal

219.108

221.439

221.459

221.459

221.459

221.459

Omzet nog uit te voeren werkzaamheden
RWS is een agentschap met een baten-lasten administratie. Bĳ de instelling
van het agentschap is met het ministerie van Financiën afgesproken dat
RWS geen resultaat (verlies of winst) mag behalen op de kosten die worden
gemaakt voor activiteiten die door de markt worden verricht. De middelen
die aan het einde van een boekjaar over zĳn of tekort worden gekomen,
worden op de balans van RWS verantwoord onder de benaming Nog Uit Te
voeren Werkzaamheden (NUTW). Via deze balanspost kunnen middelen
eerder of later worden aangewend dan oorspronkelĳk voorzien. Deze
werkwĳze is analoog aan de werkwĳze die wordt gevolgd op het Deltafonds
en het Mobiliteitsfonds. Daar wordt immers een saldo dat in enig jaar
ontstaat meegenomen naar of verrekend met het volgende begrotingsjaar.
Tĳdens de voorbereiding en uitvoering van werkzaamheden kan immers
blĳken dat deze op een later of eerder moment gerealiseerd zullen worden
dan bĳ het opstellen van de programmering en begroting was voorzien. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

199

omvang van deze balanspost wordt aan het eind van ieder jaar bepaald door
de kosten in dat jaar van de omzet af te trekken. De balanspost wordt in
volgende jaren weer aan de omzet toegevoegd. De NUTW per ultimo 2022
bedraagt per saldo € 1.110,1 miljoen. In de bĳlage «Instandhouding» van
de jaarverslagen 2022 van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds is de
opbouw van de NUTW per ultimo 2022 weergegeven.
Rentebaten
Rentebaten zĳn het gevolg van de gestegen rentepercentages sinds 2022,
ter bestrĳding van de inflatie. RWS ontvangt rente op de rekening-courant
verhouding met het ministerie van Financiën. Daarnaast ontvangt RWS ook
rentebaten op bedragen die in deposito zĳn gezet en tot uitkering komen.
Bĳzondere baten
De geraamde bĳzondere baten betreffen voornamelĳk verwachte boekwinst
op de verkoop van vaste activa.
Lasten
Apparaatskosten
Specificatie personele kosten
Tabel 125 Specificatie personele kosten
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Formatie (in FTE)

9.691

9.691

9.718

9.715

9.697

9.679

- waarvan capaciteit
structurele werkzaamheden

9.401

9.564

9.644

9.644

9.668

9.665

- waarvan capaciteit
tĳdelĳke opdrachten

290

127

74

71

29

14

Eigen personeel (x € 1.000)

1.050.957

1.057.497

1.059.055

1.058.659

1.056.845

1.054.969

Inhuur externen (x € 1.000)

80.495

69.372

69.474

69.448

69.329

69.206

De formatie van RWS bestaat uit capaciteit voor structurele werkzaamheden
en capaciteit voor tĳdelĳke opdrachten.
Capaciteit structurele werkzaamheden
In de ontwerpbegroting 2023 is de eerder tot en met 2025 gefinancierde
structurele capaciteit van 9.250 FTE’s voor de jaren 2024 en 2025 opgehoogd
naar 9.341 FTE’s. In de begroting 2024 is besloten om deze capaciteit verder
te verhogen naar circa 9.400 FTE’s en structureel (einde looptĳd fonds) te
financieren. Aanvullend hierop wordt tot en met 2030 de capaciteit voor
structurele werkzaamheden in lĳn met de extra ambitie van dit kabinet op
instandhouding verhoogd naar 9.665 FTE’s.
Capaciteit tĳdelĳke opdrachten
RWS heeft ook capaciteit voor het uitvoeren van tĳdelĳke opdrachten. Dit
betreft onder anderen capaciteit voor opdrachten voor uitvoering:
– Wet Open Overheid (27 FTE in 2023, oplopend naar 31 FTE in 2026);
– specialistische capaciteit stikstof (13 FTE in 2023 en 2024);
– slim watermanagement (8 FTE tot en met 2026);
– Net op zee (33 FTE ins 2023, aflopend naar 6 FTE in 2028);
– Parlementaire Onderzoekscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) (8
FTE in 2023, aflopend naar 4 FTE in 2026);
– schoon en emissieloos bouwen (5 FTE in 2023, 2024 en 2025, daarna naar
3 FTE tot en met 2028);
– implementatie klimaatbestendige zoetwatervoorziening (6 FTE in 2023,
aflopend naar 4 FTE in 2027).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

200

Eigen personeel
De kracht van Rĳkswaterstaat ligt in de zakelĳke en professionele wĳze
waarop het zĳn kerntaken uitvoert. Om daarop te kunnen sturen is gedefinieerd welke taken RWS met eigen mensen uitvoert (de kerntaken) en welke
taken aan de markt worden overgelaten (de niet-kerntaken).
De kosten van externe inhuur betreffen de inzet van derden op de kerntaken
van RWS. Daarnaast vindt er inzet van derden plaats op taken die RWS van
de markt betrekt (niet-kerntaken).
Inhuur apparaat (kerntaken)
RWS streeft ernaar om de inhuur van externen op kerntaken zoveel mogelĳk
te beperken vanuit het basisprincipe dat Rĳkswaterstaat op kerntaken eigen
mensen inzet, ter vermindering van de kwetsbaarheid en het verkleinen
van de afhankelĳkheid van externen. Inhuur op kerntaken vindt in beginsel
alleen plaats als er sprake is van piekbelasting in de directe productie of in
geval van onderbezetting, ziekte of vervanging. Inhuur op kerntaken kan ook
een keuze zĳn als vanuit de arbeidsmarkt hele specifieke kennis/specialisme
niet kan worden aangetrokken.
Inhuur programma (niet-kerntaken)
Gelet op de omvang van de productieopgave van RWS blĳft de inhuur
op taken die bĳ de markt zĳn belegd (de niet-kerntaken) substantieel.
Voor het betrekken van externe capaciteit op niet-kerntaken geldt dat deze
zoveel mogelĳk op basis van op productafspraken gebaseerde contracten
zal worden gedaan, tenzĳ dat om inhoudelĳke of aansturingsredenen niet
doelmatig is.
De inhuur op niet-kerntaken in het primaire proces wordt met name
verantwoord op de post beheer en onderhoud in deze agentschapsbe­
groting en de artikelonderdelen aanleg en vernieuwing in de begrotingen
van het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds.
Tabel 126 Specificatie inhuur
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Apparaat (kerntaken)

80.495

69.372

69.474

69.448

69.329

69.206

Programma (niet-kerntaken)

127.007

129.857

140.814

143.934

139.988

127.494

Totaal

207.502

199.229

210.288

213.382

209.317

196.700

Materiële kosten
De materiele kosten bestaan uit bezetting gerelateerde materiele kosten
(o.a. ICT, huisvesting en diensten en middelen, zoals catering, schoonmaak
en beveiliging) en areaal gerelateerde materiële kosten (o.a. auto’s wegin­
specteurs).
Externe productkosten
Op deze post worden de externe productkosten voor verkeers- en
watermanagement, beheer en onderhoud, servicepakketten, verken­
ningen en planuitwerkingen, landelĳke taken, waterkwaliteitsprojecten,
Caribisch Nederland, Omgevingswet en beleidsondersteuning- en
advisering verantwoord.
Rentelasten
Dit betreft de kosten van rentedragende leningen die bĳ het Ministerie van
Financiën zĳn afgesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

201

Afschrĳvingskosten
Dit betreft de reguliere afschrĳvingskosten van zowel materiële als
immateriële vaste activa.
Overige lasten
Dit betreft de dotatie aan de voorziening groot onderhoud vaartuigen.
Tabel 127 Kasstroomoverzicht over het jaar 2024 (bedragen x € 1.000)
1.

2

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Rekening
735.742
courant RHB
1 januari +
depositorekeningen

1.530.697

1.640.942

1.719.948

1.793.016

1.700.199

1.591.248

+/+ totaal
ontvangsten
operationele
kasstroom

3.825.406

3.628.619

3.677.189

3.768.989

3.807.878

3.782.399

3.759.039

-/- uitgaven
operationele
kasstroom

‒ 3.028.980

‒ 3.489.082

‒ 3.577.247

‒ 3.673.623

‒ 3.875.330

‒ 3.863.598

‒ 3.853.055

Totaal
operationele
kasstroom

796.426

139.537

99.941

95.366

‒ 67.452

‒ 81.199

‒ 94.016

-/- totaal
investeringen

‒ 22.253

‒ 48.808

‒ 59.913

‒ 56.971

‒ 61.375

‒ 53.062

‒ 53.062

Totaal
‒ 20.968
investeringskasstroom

‒ 48.808

‒ 59.913

‒ 56.971

‒ 61.375

‒ 53.062

‒ 53.062

‒ 4.306
-/- eenmalige
uitkering aan
moederdepartement

‒ 19.309

+/+ eenmalige
19.612
storting door
het
moederdepartement

8.500

+/+ totaal
boekwaarde
desinvesteringen
3.

1.285

-/- aflossingen
op leningen

‒ 14.545

‒ 16.043

‒ 17.940

‒ 19.449

‒ 22.297

‒ 25.098

‒ 26.916

+/+ beroep op
leenfaciliteit

18.736

46.368

56.918

54.122

58.307

50.409

50.409

4.

Totaal
19.497
financieringskasstroom

19.516

38.978

34.673

36.010

25.311

23.493

5.

Rekening
1.530.697
courant RHB
31 december
+
depositorekeningen
(=1+2+3+4)

1.640.942

1.719.948

1.793.016

1.700.199

1.591.248

1.467.663

Toelichting
Operationele kasstroom
Hieronder vallen de inkomsten en uitgaven uit de reguliere bedrĳfsvoering.
Investeringskasstroom
Hieronder vallen de verkopen van activa en de nieuwe investeringen. De
nieuwe investeringen hebben betrekking op het in stand houden van de
activa van RWS.
Financieringskasstroom
Hieronder vallen alle geldstromen die gerelateerd zĳn aan de financiering
van het agentschap. RWS doet een beroep op de leenfaciliteit bĳ het
Ministerie van Financiën ter financiering van de investeringen. Daarnaast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

202

wordt in de begroting van het agentschap rekening gehouden met de
aflossing op deze leenfaciliteit. De storting door moederdepartement betreft
de aflossing van de langlopende vordering die RWS heeft op het moederde­
partement. In 2023 is het surplus Eigen Vermogen (€ 19,3 miljoen) terugge­
stort naar het moederdepartement.
Tabel 128 Overzicht doelmatigheidsindicatoren
Omschrĳving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Apparaatskosten per eenheid areaal
(bedragen x € 1.000)
Hoofdwatersysteem

1,4

1,5

1,5

1,5

1,5

1,5

1,5

Hoofdwegennet

28,6

33,7

34,7

34,8

35,4

35,8

34,8

Hoofdvaarwegennet

29,4

32,0

32,2

31,9

32,7

32,9

32,3

25%

23%

22%

21%

21%

21%

23%

142.639

147.465

146.918

146.821

147.526

147.349

147.123

% Apparaatskosten ten opzichte van
de omzet
% Apparaatskosten ten opzichte van
de omzet
Tarief per FTE (bedragen x € 1)
Tarief per FTE
Omzet agentschap per productgroep
(bedragen x € 1.000)
Hoofdwatersysteem

592.200

674.060

634.522

696.651

726.777

732.552

731.067

Hoofdwegennet

1.384.350

1.566.327

1.625.380

1.680.402

1.832.119

1.821.233

1.819.526

Hoofdvaarwegennet

782.191

850.254

923.221

909.485

926.542

926.273

924.893

Overig

34.757

65.082

59.477

58.194

65.519

66.013

66.480

Totaal

2.793.498

3.155.723

3.242.599

3.344.732

3.550.958

3.546.071

3.541.966

FTE formatie

10.167

9.826

9.691

9.718

9.715

9.697

9.679

% overhead

14%

13%

13%

13%

13%

13%

13%

0,5%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

Publieksgerichtheid

*

70%

70%

70%

70%

70%

70%

Gebruikerstevredenheid HWS

*

70%

70%

70%

70%

70%

70%

Gebruikerstevredenheid HWN

80%

80%

80%

80%

80%

80%

80%

Gebruikerstevredenheid HVWN

77%

75%

75%

75%

75%

75%

75%

Hoofdwatersysteem

100

100

100

100

100

100

100

Hoofdwegennet

100

100

100

100

100

100

100

Hoofdvaarwegennet

100

100

100

100

100

100

100

Bezetting

Exploitatiesaldo (% van de baten)
Exploitatiesaldo (% van de baten)
Gebruikerstevredenheid

Ontwikkeling PIN-waarden

*Voor het jaar 2022 is de
bezetting opgenomen.

Apparaatskosten per eenheid areaal
Deze indicator geeft informatie over hoe de kosten die het apparaat van RWS
maakt voor verkeersmanagement en beheer en onderhoud zich ontwikkelen
ten opzichte van het areaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

203

Percentage apparaatskosten ten opzichte van de omzet
Deze indicator geeft de verhouding weer tussen de kosten van het apparaat
en de totale omzet (zowel BLS als GVKA) van RWS.
Tarief per FTE
Deze indicator geeft de ontwikkeling weer van de kosten (personele
kosten, materiele kosten, afschrĳvingskosten en rentelasten) per formatieve
ambtelĳke FTE.
Omzet agentschap per productgroep
In de tabel is de omzet moederdepartement (inclusief de omzet nog uit te
voeren werkzaamheden) uitgesplitst naar de verschillende netwerken.
Bezetting
FTE formatie: deze voorgeschreven indicator geeft aan hoe de ambtelĳke
formatie van RWS zich ontwikkelt.
Percentage overhead: deze indicator geeft aan welk deel van het ambtelĳke
personeel (in FTE) binnen RWS zich bezig houdt met de bedrĳfsvoering.
Bedrĳfsvoering bevat alle processen die ondersteunend zĳn aan de
organisatie. Het streven is daarbĳ voortdurend een optimale kwalitatieve en
kwantitatieve omvang van de bedrĳfsvoering.
Exploitatiesaldo (% van de baten)
Deze voorgeschreven indicator toont de ontwikkeling van het saldo van
baten en lasten als percentage van de totale baten.
Gebruikerstevredenheid
Publieksgerichtheid: deze indicator geeft aan hoe tevreden onze gebruikers
en partners over RWS zĳn als publieke dienstverlenende organisatie. Dan
gaat het over zaken als «luisteren; verwachtingenmanagement; aanspreek­
baarheid; houding en gedrag en de wĳze waarop wĳ communiceren».
Gebruikerstevredenheid (per netwerk): deze indicator geeft aan hoe
tevreden onze gebruikers over de kwaliteit van de drie netwerken zĳn.
Denk daarbĳ aan veiligheid, doorstroming; kwaliteit infrastructuur en tĳdige
en betrouwbare informatievoorziening (gekoppeld aan de netwerken).
Ontwikkeling PIN-waarden
De ontwikkeling van de PIN-waarden (prestatie-indicatorwaarden) geeft een
beeld hoe de ontwikkeling is in de toestand van het door RWS beheerde
areaal. Het weergegeven cĳfer betreft een index ten opzichte van het jaar
2018. De bĳlage instandhouding bĳ de begrotingen van het Mobiliteitsfonds
en het Deltafonds biedt inzicht in instandhouding en de gehanteerde PINwaarden.
5.2 Agentschap Koninklĳk Nederlands Meteorologisch Instituut
Introductie
Het Koninklĳk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) adviseert
en waarschuwt de samenleving om risico’s met een atmosferische of
seismische oorsprong terug te dringen. Het KNMI ontwikkelt daartoe
hoogwaardige kennis, verricht waarnemingen, en zet die om in producten
en diensten die de veiligheidsrisico’s verminderen, bĳdragen aan een
duurzame samenleving en economische mogelĳkheden bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

204

Per 1 januari 2016 is de Wet taken meteorologie en seismologie (wtms)
in werking getreden. De hieruit afgeleide regeling taken meteorologie en
seismologie (rtms) is per 1 oktober 2021 in werking getreden.
Producten en diensten
De samenleving wordt steeds gevoeliger voor extreem weer, klimaatver­
andering, luchtkwaliteit, vulkaanuitbarstingen en aardbevingen. Om deze
toegenomen risico’s zoveel mogelĳk te helpen beperken past het KNMI het
concept van de risico-reductie-cyclus toe.
We bewaken en waarschuwen, maar we geven ook adviezen en handelings­
perspectieven voor zowel acute als toekomstige gevaren. Daarbĳ trekken
we actief lessen uit gebeurtenissen om toekomstige adviezen nog beter
te maken en zo tot risicoreductie te komen. Dit doen we samen met
onze omgeving: het algemene publiek, overheden en (weer)bedrĳven. We
innoveren permanent onze dienstverlening en creëren daarbĳ (duurzame)
economische kansen voor het bedrĳfsleven terwĳl we bĳdragen aan een
veilig, bereikbaar en leefbaar Nederland.
Het KNMI heeft zĳn producten en diensten ingedeeld in de productgroepen
Meteorologie en Seismologie. Daarnaast wordt EUTMETSAT/Aardobser­
vatie als product onderscheiden. Meetbare gegevens voor deze product­
groepen zĳn opgenomen in beleidsartikel 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

205

Staat van Baten en Lasten
Tabel 129 Begroting van baten-lastenagentschap voor het jaar 2023 (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2022

Vastgestelde 2024
begroting

2025

2026

2027

2028

Baten
- Omzet

96.354

109.934

105.908

100.315

100.327

99.588

103.599

waarvan omzet moederdepartement

65.230

76.873

71.752

59.784

59.916

58.957

63.212

waarvan omzet overige departementen

3.306

3.596

3.596

3.596

3.596

3.596

3.596

waarvan omzet derden

27.818

29.465

30.560

36.935

36.815

37.035

36.791

Rentebaten

3

0

0

0

0

0

0

Vrĳval voorzieningen

0

0

0

0

0

0

0

Bĳzondere baten

0

0

0

0

0

0

0

96.356

109.934

105.908

100.315

100.327

99.588

103.599

Apparaatskosten

74.129

85.687

88.838

88.847

87.459

85.691

85.504

- Personele kosten

46.163

55.120

56.349

55.436

55.745

55.162

54.957

waarvan eigen personeel

40.104

48.231

48.898

48.789

48.765

48.450

48.345

waarvan inhuur externen

6.038

6.835

7.397

6.593

6.926

6.658

6.558

22

54

54

54

54

54

54

- Materiële kosten

27.966

30.567

32.490

33.412

31.714

30.529

30.547

waarvan apparaat ICT

11.523

14.389

14.179

14.179

14.179

14.179

14.179

waarvan bĳdrage aan SSO's

4.849

5.552

2.490

2.490

2.490

2.490

2.490

waarvan overige materiële kosten

11.594

10.626

15.821

16.743

15.046

13.860

13.878

Totaal baten
Lasten

waarvan overige personele kosten

Rentelasten

13

0

0

0

0

0

0

Afschrĳvingskosten

2.196

2.041

2.187

2.889

2.158

2.192

2.192

- Materieel

2.010

1.915

2.060

2.763

2.032

2.065

2.065

678

133

110

110

110

110

110

1.333

1.781

1.950

2.652

1.921

1.955

1.955

waarvan apparaat ICT
waarvan overige
materiële afschrĳvingskosten
- Immaterieel

186

126

126

126

126

126

126

Overige lasten

19.763

23.178

14.857

8.553

10.684

11.680

15.878

Waarvan Aardobservatie

19.762

23.178

14.857

8.553

10.684

11.680

15.878

waarvan dotaties voorzieningen

0

0

0

0

0

0

0

waarvan bĳzondere lasten

1

0

0

0

0

0

0

96.101

110.906

105.883

100.290

100.301

99.563

103.574

256

‒ 972

25

25

25

25

25

Totaal lasten
Saldo van baten en lasten
gewone bedrĳfsuitoefening
Agentschapsdeel Vpb-lasten

25

25

25

25

25

25

25

Saldo van baten en lasten

231

‒ 997

0

0

0

0

0

Toelichting
Baten
Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement betreft een vergoeding voor de producten
op het gebied van meteorologie, seismologie en aardobservatie. Het
betreft zowel een vergoeding voor wettelĳke taken als maatwerkop­
drachten. De fluctuatie in de opbrengsten moederdepartement wordt
met name veroorzaakt door fluctuatie in de bĳdrage in het kader van
EUMETSAT (aardobservatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

206

Daarnaast is sprake van een stĳging door de toekenning van extra middelen
in het kader van het ontwikkelen naar een Early Warning Centre (EWC) en
Masterplan de Bilt. Medio 2025 is de ontwikkeling EWC afgerond en neemt
de omzet weer af (circa € 5 miljoen).
Tabel 130 Specificatie omzet moederdepartement (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Artikel 11 Integraal waterbeleid

919

707

496

496

416

416

416

Artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor

14

14

14

14

14

14

14

Artikel 17 Luchtvaart

14

14

14

0

0

0

0

Artikel 19 Uitvoering Milieubeleid
en Internationaal

0

0

0

0

0

0

0

Artikel 20 Lucht en Geluid

10

11

11

0

0

0

0

Artikel 23 Meteorologie, seismologie
en aardobservatie

62.985

68.829

61.759

50.168

52.738

52.482

56.410

RWS

2.207

2.223

2.223

2.223

2.223

2.223

2.223

ANVS

229

227

229

229

229

227

227

Overige omzet IenW

‒ 1.148

4.848

7.006

6.654

4.296

3.595

3.922

- waarvan nog uit te voeren werkzaamheden

‒ 2.256

3.839

5.997

5.645

3.287

2.586

2.913

1.108

1.009

1.009

1.009

1.009

1.009

1.009

Totaal

65.230

76.873

71.752

59.784

59.916

58.957

63.212

- waarvan apparaats- en afschrĳvingskosten
en rentelasten

45.468

54.030

57.202

51.528

49.548

47.588

47.644

- waarvan programma

19.762

23.178

14.857

8.553

10.684

11.680

15.878

- waarvan gefactureerde omzet

Tabel 131 Specificatie Omzet moederdepartement per productgroep (bedragen x € 1.000)

Meteorologie

Realisatie
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

44.184

52.617

55.817

50.153

48.154

46.199

46.256

Seismologie

1.284

1.078

1.078

1.078

1.078

1.078

1.078

Aardobservatie

19.762

23.178

14.857

8.553

10.684

11.680

15.878

Totaal

65.230

76.873

71.752

59.784

59.916

58.957

63.212

Toelichting
De nog uit te voeren werkzaamheden in 2022 bestonden uit gelden van
met name Aardobservatie, Masterplan de Bilt en Hybride werken. Deze zĳn
niet uitgegeven en daardoor ook niet in de omzet van 2022 verantwoord.
Deze uitgaven zĳn (deels) verschoven naar 2023 en 2024 in de OB2023.
Vervolgens is een eenmalige bĳstelling (€ 2,3 mln afname) in de omzet
en kosten van 2023 gemaakt vanwege de krapte op de arbeidsmarkt voor
specifieke skills. Vanaf 2024 en verder wordt er vanuit gegaan dat de
bezetting op niveau is om al het werk te kunnen doen en vervalt de
bĳstelling. Vanaf 2026 nemen de nog uit te voeren werkzaamheden af
doordat voor het Masterplan de Bilt de meeste werkzaamheden zĳn verricht.
Omzet overige departementen
De opbrengst overige departementen heeft betrekking op van andere
ministeries ontvangen vergoedingen voor de inzet van KNMI-capaciteit
voor het door hen verzochte maatwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

207

Tabel 132 Specificatie omzet overige departementen
Realisatie
2022
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzĳn
en Sport

2023

2024

2025

2026

2027

2028

74

45

45

45

45

45

45

Het ministerie van Defensie

1.239

1.685

1.685

1.685

1.685

1.685

1.685

Het ministerie van Economische Zaken
en Klimaat

1.988

1.862

1.862

1.862

1.862

1.862

1.862

Het ministerie van Buitenlandse Zaken

5

5

5

5

5

5

5

3.306

3.596

3.596

3.596

3.596

3.596

3.596

Totaal

Toelichting
– Het KNMI ontvangt een vergoeding van het Rĳksinstituut voor Volksge­
zondheid en Milieu (RIVM) voor de levering van luchtkwaliteitsverwach­
tingen.
– De bĳdrage van het Ministerie van Defensie is vooral voor onderhoud en
beheer van de meetinfrastructuur.
– De bĳdrage van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
betreft dienstverlening op seismologisch en klimatologisch gebied.
Omzet derden
Tabel 133 Specificatie Omzet derden (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Opbrengsten luchtvaart

13.044

15.467

14.312

18.157

18.157

18.157

18.158

Projecten extern gefinancierd

13.256

14.904

14.904

14.904

14.904

14.904

14.904

Dataverstrekkingen en licenties

‒ 224

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Overige opbrengsten

1.742

‒ 906

1.344

3.874

3.754

3.974

3.729

Totaal

27.818

29.465

30.560

36.935

36.815

37.035

36.791

De opbrengsten luchtvaart zullen vanaf 2025 toenemen wegens een nieuw
contract. In 2023 zĳn de opbrengsten luchtvaart eenmalig hoger doordat in
2022 deze al wel zĳn gefactureerd, maar nog niet volledig uitgevoerd.
De extern gefinancierde projecten bestaan met name uit projecten die
het KNMI uitvoert in EU- en internationaal verband. De bĳdragen die
het KNMI hiervoor ontvangt, zĳn lager dan de daadwerkelĳke kosten. De
cofinanciering die dat vergt is stabiel begroot.
In de overige opbrengsten (en kosten) van 2023 is een eenmalige bĳstelling
(€ 2,3 miljoen afname) gedaan vanwege de krapte op de arbeidsmarkt
voor specifieke skills. Vanaf 2024 en verder wordt er vanuit gegaan dat
de bezetting op niveau is om al het werk te kunnen doen en vervalt
de bĳstelling.
Lasten
Personele kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

208

Tabel 134 Specficatie personele kosten (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2022

2023

2024

2025

2026

2027

412

478

483

482

481

478

477

Eigen personeelskosten

40.104

48.231

48.898

48.789

48.765

48.450

48.345

Inhuur

6.038

6.835

7.397

6.593

6.926

6.658

6.558

22

54

54

54

54

54

54

Gem. aantal fte's

Overige personele kosten

2028

Zowel de stĳging van het aantal fte’s als de stĳging van de inhuur wordt
veroorzaakt door extra kosten in het kader van het verder uitvoeren van
de projecten EWC, Informatiehuishouding (IHH), Modernisering Waarneem
Infrastructuur (MWI) en Masterplan de Bilt. Na afloop van het EWC project
(2025) verwachten we dat het aantal fte’s gelĳk blĳft door een inzet
van dezelfde fte’s op andere projecten (o.a. IV -en klimaatontwikkeling
gerelateerde onderwerpen). Hiervoor is al dekking gealloceerd vanuit de
toegewezen middelen (WAU, IV, IHH en OCW) voor de komende jaren.
Vanwege de krappe arbeidsmarkt voor specifieke skills (o.a. IT, data-analyse,
AI etc.) zĳn we genoodzaakt om het hoge niveau van externe inhuur voor
de komende jaren vast te houden. Hetgeen inhoudt dat de externe inhuur
boven de norm van 10% blĳft.
Materiële kosten
Apparaat ICT
De kosten apparaat ICT hebben vooral betrekking op uitbestede ICT-dienst­
verlening, onderhoud en exploitatie van software en datacommunicatie. De
kosten rondom apparaat ICT stĳgen met € 3,0 miljoen in 2023 als gevolg van
nieuwe contracten op Luchtvaart en HPC UWC West.
Bĳdrage aan SSO’s
Voor het KNMI gaat het om kosten voor de huur RVB en inhuur van
de Uitvoeringsorganisatie Bedrĳfsvoering Rĳk (UBR) . Als gevolg van de
overgang van kantorenstelsel naar specialty stelsel per 1 januari 2024 is een
verlaging van de huurkosten opgenomen.
Overige materiële kosten
Deze kosten zĳn in de jaren 2024-2026 hoger door uitgaven aan bĳzondere
programma’s zoals Masterplan de Bilt en MWI.
Afschrĳvingskosten
De afschrĳvingskosten betreffen voornamelĳk de afschrĳvingskosten voor
ICT-apparatuur (Rekenserver en Massa-opslagsysteem) en waarneemap­
paratuur (regenradars, wolkenradars en een veelheid aan sensoren). De
afschrĳvingskosten in 2025 bevatten een eenmalige afwaardering van de
ruimte van de high performance computer (circa € 1 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

209

Tabel 135 Kasstroomoverzicht over het jaar 2022 (bedragen x € 1.000)

1. Rekening courant RHB 1 januari
+ depositorekeningen
+/+ totaal ontvangsten
operationele kasstroom
-/- totaal uitgaven operationele kasstroom
2. Totaal operationele kasstroom
-/- totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen

Realisatie
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

6.950

8.496

11.029

7.537

5.780

6.445

7.683

3.937

1.044

4.437

5.139

4.408

4.442

4.441

‒ 2.271

‒ 3.472

‒ 4.109

‒ 3.757

‒ 1.399

‒ 698

‒ 1.025

‒ 2.271

‒ 2.428

328

1.382

3.009

3.744

3.416

‒ 2991

‒ 3780

‒ 2590

‒ 3230

‒ 2300

‒ 2300

‒ 2300

0

0

0

0

0

0

0

‒ 2.991

‒ 3.780

‒ 2.590

‒ 3.230

‒ 2.300

‒ 2.300

‒ 2.300

0

0

0

0

0

0

0

+/+ eenmalige storting
door moederdepartement

1.574

2.109

0

0

0

0

0

-/- aflossingen op leningen

‒ 1.686

‒ 1.686

‒ 1.706

‒ 2.003

‒ 2.196

‒ 2.357

‒ 2.472

+/+ beroep op leenfaciliteit

2.983

3.780

2.590

3.230

2.300

2.300

2.300

4. Totaal financieringskasstroom

2.871

4.203

884

1.227

104

‒ 57

‒ 172

5. Rekening courant RHB 31 december +
stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

4.559

6.491

9.650

6.916

6.593

7.832

8.627

3. Totaal investeringskasstroom
-/- eenmalige uitkering
aan moederdepartement

Toelichting
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten gecorrigeerd voor afschrĳvingen, mutaties in de voorzieningen en
vooruit ontvangen bedragen. De toename van de uitgaven operationele
kasstroom in 2024 en 2025 wordt vooral veroorzaakt door nog uit te voeren
werkzaamheden. Dit betreft nog te maken kosten voor EWC en Masterplan
de Bilt. Vanaf 2026 nemen de nog uit te voeren werkzaamheden af doordat
voor het Masterplan de Bilt de meeste werkzaamheden zĳn verricht.
Investeringskasstroom
Investeringen vinden vooral plaats in waarneemapparatuur (MWI).
Financieringskasstroom
Het beroep op de leenfaciliteit van het Ministerie van Financiën betreft
investeringen met een afschrĳvingstermĳn van 3 jaar of langer. Voor 2024
en latere jaren betreft het vooral investeringen in waarneemapparatuur.
De aflossingen betreffen de reguliere aflossingen op de reeds afgesloten
leningen en de aflossingen op nog af te sluiten leningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

210

Tabel 136 Overzicht doelmatigheidsindicatoren
Realisatie
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Omschrĳving Generiek Deel
Kostprĳzen per product (groep)

0

0

0

0

0

0

0

- Percentage overhead

85

92

88

86

91

92

93

- FTE's overhead/indirect1

118

126

128

129

129

130

129

Tarieven/uur*1

114

115

115

115

115

115

115

- Meteorologie

72.240

82.855

87.109

87.811

85.711

83.970

83.782

- Seismologie

4.353

4.236

4.248

4.248

4.248

4.248

4.248

- Aardobservatie (EUMETSAT)

19.762

23.178

14.857

8.553

10.684

11.680

15.878

Omzet per productgroep (PxQ)

FTE-totaal (excl. externe inhuur)

411

478

483

482

481

478

477

Saldo van baten en lasten (%)

0%

‒ 1%

0%

0%

0%

0%

0%

1 * Geindexeerd: 2015 = 100

Toelichting
– De omzet voor de productgroep Meteorologie stĳgt door toevoegen van
extra middelen voor EWC en Masterplan. Zie ook de toelichting bĳ de
omzet moederdepartement.
– Ook het aantal fte’s stĳgt vanaf 2023 vooral door uitvoeren van de
projecten EWC, IHH, MWI en Masterplan. Zie ook de toelichting bĳ
de personeelskosten.
– De tarieven per uur blĳven stabiel.
– Het aantal fte’s overhead/indirect stĳgt vanaf 2023 door extra ICT gerela­
teerde inzet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

211

6. Bĳlagen
6.1 Bĳlage 1: ZBO's en RWT's
Deze bĳlage bevat een overzicht van de rechtspersonen met een wettelĳke
taak (RWT) en zelfstandige bestuursorganen (ZBO) die onder de verant­
woordelĳkheid van IenW vallen. De opgenomen bedragen zĳn de in de
beleidsartikelen verantwoorde uitgaven van de begrotings- en de premie
gefinancierde regelingen. IenW verstrekt geen bĳdragen aan ZBO’s en
RWT’s die onder de verantwoordelĳkheid vallen van een ander ministerie.
Tabel 137 Overzicht Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelĳke Taak (vallend onder
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat)
Naam organisatie1,2

zbo/rwt

Begrotingsartikel

Begrotingsra­ Uitgevoerde
mingen (* €1.000) evaluatie zbo
onder Kaderwet

APK-erkenninghouders

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Straling (ANVS)

zbo en rwt

97

n.v.t. Wettelĳke
evaluatie

Bevoegde Autoriteiten Rĳnvaart

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t. (EZ)

Centraal Bureau Rĳvaardigheidsbewĳzen (CBR)*

zbo en rwt

14

2.622 Vĳfjaarlĳkse
evaluatie

College voor toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)

zbo en rwt

22

1.081 Evaluatieplicht
n.v.t. (EZ)

Commissie m.e.r.

rwt

13

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Dienst voor het Wegverkeer (RDW)*

zbo en rwt

14

508 Vĳfjaarlĳkse
evaluatie

Havenbeheerders

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Stichting VAM (IBKI)*

zbo en rwt

14

0 Evaluatie

Keuringsartsen Scheepvaart

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Keuringsinstanties Explosieven

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Keuringsinstanties Kabelbaaninstallaties

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Keuringsinstanties Pleziervaartuigen

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Keuringsinstanties Scheepsuitrusting

zbo

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

KIWA

rwt

div.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Klassebureaus art. 6 Schepenwet en art. 6 en 3.1
Schepenbesluit 1965 en Binnenvaart

zbo en rwt

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)*

zbo en rwt

17

215 Wettelĳke
evaluatie

Nederlands Loodswezen BV

rwt

18

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Nederlandse Loodsencorporatie (NLC)

div.

18

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

De Nationale en Internationale Wegvervoer
Organisatie (NIWO)*

zbo en rwt

21

200 Wettelĳke
evaluatie

ProRail

rwt

Regionale Loodsencorporaties (RLC’s)
Rĳkshavenmeester Rotterdam en Amsterdam

13. MF

2.879 Evaluatieplicht
n.v.t.

zbo en rwt

18

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

zbo en rwt

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

Volgende
evaluatie zbo

2026

2027

2026

2023

2024

2024

212

Naam organisatie1,2

zbo/rwt

Airport Coordination Netherlands (ACNL)*

zbo

n.v.t.

n.v.t. Per 1 april 2020
publiekrechtelĳk
zbo

Stichting Buisleidingenstraat Nederland (LSNed)

rwt

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

Stichting Milieukeur (SMK)

zbo

21

275 Evaluatieplicht
n.v.t.

Stichting Scheepsafvalstoffen en Vaardocumenten rwt
Binnenvaart (SAB)

18

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

VTS-operators

n.v.t.

n.v.t. Evaluatieplicht
n.v.t.

zbo en rwt

Begrotingsartikel

Begrotingsra­ Uitgevoerde
mingen (* €1.000) evaluatie zbo
onder Kaderwet

Volgende
evaluatie zbo
2025

1 Organisaties met een (*) zĳn onder de werking van de Kaderwet zbo’s gebracht. Een groot aantal organisaties is deeltĳd-zbo/-rwt.
'
2 Het overgrote deel van de onder IenW ressorterende zbo's wordt gefinancierd uit tarieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

213

6.2 Bĳlage 2: Specifieke uitkeringen
Als het Rĳk bĳdragen onder voorwaarden ten behoeve van een bepaald
openbaar belang aan provincies en gemeenten verstrekt, is op basis van
artikel 15a lid 1 Financiële-verhoudingswet sprake van een specifieke
uitkering. In deze bĳlage is voor het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (XII) aangegeven welke specifieke uitkeringen voor 2023 tot
en met 2028 uitgekeerd worden en welke voornemens er zĳn voor specifieke
uitkeringen. De voornemens worden aangeduid met een «V» onder het
kopje SiSa nummer (Single information Single audit). Indien nodig wordt er
onder de tabel een toelichting gegeven.
Tabel 138 Overzicht specifieke uitkeringen (SPUKS) (bedragen x € 1 mln.)
Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

E01

Naam

Regeling specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2020

45,3

1,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Korte duiding

In verband met de COVID-19-pandemie is van overheidswege geadviseerd om alleen te reizen met het openbaar
vervoer als dat noodzakelĳk was. Het advies heeft geleid tot een aanzienlĳke daling van het aantal reizigers, terwĳl de
openbaar vervoerbedrĳven als onderdeel van een ‘vitale sector’ zĳn blĳven functioneren. Na aanvankelĳke beperking
van de dienstregeling heeft het kabinet de openbaar vervoerbedrĳven gevraagd om per 1 juni 2020 de dienstregeling
op te schalen naar een optimale capaciteit geschiedt met inachtneming van de kabinetsrichtlĳnen voor het openbaar
vervoer. Om vervoerders aan het verzoek van het kabinet om een volwaardige dienstregeling aan te bieden te kunnen
laten voldoen, terwĳl de reizigersaantallen en dus de inkomsten beperkt zĳn, is door het kabinet besloten tot een
zogenoemde beschikbaarheidsvergoeding.

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering beschikbaarheidsvergoeding regionale OV-concessies 2020
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Gemeenschappelĳke regelingen
E03

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Subsidieregeling
Sanering Verkeerslawaai

Korte duiding

De Minister kan subsidie verstrekken ter zake de kosten van projecten met als doel de beperking van de geluidsbelasting
vanwege wegen en spoorwegen aan woningen, andere geluidsgevoelige gebouwen en geluidsgevoelige terreinen of de
beperking van het geluidsniveau binnen woningen of andere geluidsgevoelige gebouwen.

23,7

24,9

25,6

33,0

32,7

32,7

32,7

Juridisch grondslag Subsidieregeling sanering verkeerslawaai
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Gemeenschappelĳke regelingen
E10

Artikel

XII 20 Lucht en Geluid en MF 13 Spoorwegen

Naam

Regeling specifieke uitkering
snelfietsroutes 2020-2022

Korte duiding

Groei van het fietsgebruik heeft grote maatschappelĳke voordelen. Het oplossend vermogen van fietsen draagt bĳ
aan belangrĳke nationale doelen zoals bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid en gezondheid. Dit kabinet heeft
100 miljoen euro uitgetrokken voor het versnellen van de aanleg van fietsroutes en het innoveren en vergroten van de
stallingsmogelĳkheden bĳ OV-knooppunten. Op basis van deze regeling draagt het Rĳk financieel bĳ aan de realisering
van regionale snelfietsroutes. Het kan hierbĳ zowel gaan om de aanleg van nieuwe infrastructuur als om het aanbrengen
van kwaliteitsverbeteringen in bestaande infrastructuur, zoals bĳvoorbeeld het wegnemen van barrières of het vervangen
van tegels door asfalt.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering snelfietsroutes 2020-2022
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E12

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Regeling specifieke uitkering Nwegen

Korte duiding

Het doel van de specifieke uitkering is het financieel ondersteunen van de ontvanger bĳ het treffen van kosteneffectieve
infrastructurele maatregelen aan bermen van N-wegen die niet in beheer zĳn bĳ het Rĳk, gericht op het verminderen
van ernstige bermongevallen, door het afschermen van obstakels binnen de obstakelvrĳe zone, het vergroten van de
vergevingsgezindheid van de weg of het vergroten van de obstakelvrĳe afstand.

2,1

2,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering N-wegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

214

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

Maatschappelĳke
effecten

nvt

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ontvangende partĳ Provincies
E13

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Slimme Laadpleinen

Korte duiding

De uitrol en ontwikkeling van slimme laadpleinen.

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E15

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Regeling Specifieke
uitkering Regionale Aanpak
Laadinfrastructuur 2020 ‒ 2023

Korte duiding

Het aantal elektrische voertuigen neemt een vlucht. Dit Kabinet heeft de ambitie dat in 2030 alle nieuw verkochte auto’s
emissieloos zĳn. Die ontwikkeling vraagt om een slim, dekkend, toegankelĳk en betrouwbaar netwerk van laadpunten.
Om deze reden is de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) opgesteld waarin bedrĳven, netbeheerders, decentrale
overheden en het Rĳk afspraken hebben gemaakt om de benodigde versnelling van de uitrol van laadinfrastructuur te
realiseren. Gezien de snelgroeiende laadbehoefte ligt het voor de hand om de regio’s die nu al samenwerken bĳ het
realiseren van publiek toegankelĳke laadinfrastructuur verder te ontwikkelen en te versterken zodat alle gemeenten in
Nederland ondersteuning kunnen krĳgen en er een gemeenschappelĳk kader ontstaat.

0,0

Juridisch grondslag Regeling Specifieke uitkering Regionale Aanpak Laadinfrastructuur 2020 ‒ 2023
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E16

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Eems-Dollard 2050

Korte duiding

Doelstelling van het te verstrekken geldbedrag is dat het wordt aangewend voor het projectmanagement van het
Meerjarig Adaptief Programma Eems-Dollard 2050 zoals vastgelegd in punt 34 van de Afsprakenlĳst Bestuurlĳk overleg
Mirt d.d. 20 en 21 november 2019.

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies
E17

Artikel

XII 11 Integraal Waterbeleid

Naam

Regeling specifieke uitkering Maaspilots

Korte duiding

Mobility as a Service (MaaS) betreft het aanbod van multimodale, vraag-gestuurde mobiliteitsdiensten, waarbĳ op
maat gemaakte reismogelĳkheden via een digitaal platform met real-time informatie aan klanten worden aangeboden,
inclusief betaling en afhandeling van transacties. Om ervaring met dit concept op te doen, faciliteert IenW een aantal
regionale pilots.

1,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering Maas-pilots
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E18

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Waterstofbussen

Korte duiding

Onderdeel van het JIVE-2 project, waarbĳ 50 waterstofbussen in Nederland worden ingezet. Dit project geeft daarmee
invulling aan het BestuursAkkoord Zero Emissie OV-bussen van april 2016 en het KlimaatAkkoord (deel Zero Emissie
OV-bussen) van juni 2019.

0,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Groningen, Provincie Zuid-Holland, Provincie Drenthe
E19

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Regeling specifieke uitkering
uitvoeringspilots Ruimtelĳke
Adaptatie tweede tranche

0,0

0,1

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

215

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Korte duiding

Het Rĳk en de decentrale overheden werken met elkaar samen in het Deltaprogramma Ruimtelĳke Adaptatie om te zorgen
dat de ruimtelĳke inrichting van Nederland in 2050 zo goed als mogelĳk klimaatbestendig en waterrobuust is. In dat
kader is in november 2018 het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie gesloten tussen Rĳk, VNG, IPO en UvW. Daarin is onder
andere afgesproken dat het Rĳk 20 miljoen euro reserveert voor met name procesondersteuning, kennisontwikkeling en
-deling en pilots en de ondersteuning van alle decentrale overheden in 2019-2020. Hiervan is 10 miljoen euro bestemd
voor een bĳdrage aan uitvoeringspilots. In 2019 is een eerste tranche pilots geselecteerd. Deze regeling betreft de tweede
tranche pilots.

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering uitvoeringspilots Ruimtelĳke Adaptatie tweede tranche
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Gemeenschappelĳke regelingen, Waterschappen
E20

Artikel

XII 11 Integraal Waterbeleid

Naam

Regeling stimulering
verkeersveiligheidsmaatregelen
2020-2021

Korte duiding

Het doel van deze regeling is het stimuleren van het nemen of versnellen van kosteneffectieve en risicogestuurde
verkeersveiligheidsmaatregelen op het onderliggend wegennet.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2020-2021
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Vervoerregio's, Waterschappen
E21

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Regeling specifieke uitkering
Circulaire Ambachtscentra

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel het stimuleren van levensduurverlenging of structureel hoogwaardig product- en
materiaalhergebruik en duurzame activatie van mensen om de hoeveelheid afval, en daarmee de CO2-uitstoot, te
reduceren, door de ontwikkeling van een landelĳk dekkend netwerk van circulaire ambachtscentra te stimuleren.

0,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering Circulaire Ambachtscentra
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeenten
E22

Artikel

XII 21 Duurzaamheid

Naam

Tĳdelĳke regeling specifieke
uitkering ERTMS regionaal
personenvervoer per
trein 2020-2031

Korte duiding

Op 17 mei 2019 heeft het kabinet Rutte III de programmabeslissing ERTMS genomen en heeft daarmee besloten het
huidige analoge treinbeveiligingssysteem te vervangen door de digitale, Europees verplichte, standaard European Rail
Traffic Management System (hierna: ERTMS). Deze vervanging sluit aan bĳ het algemene uitgangspunt om prioriteit te
geven aan de instandhouding van het bestaande spoornetwerk. Met deze beslissing wordt ook invulling gegeven aan
tĳdige aanleg van ERTMS zoals genoemd in het Regeerakkoord ‘Vertrouwen in de Toekomst’ (2017–2021) en aan Europese
afspraken over de aanleg van ERTMS op de belangrĳkste nationale en internationale verbindingen. Voor het regionaal
personenvervoer per trein zĳn de provincies concessieverlener, van wie wordt gevraagd de implementatie van ERTMS op
te nemen als verplichting in hun concessies met de regionale vervoerders.

0,0

60,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkering ERTMS regionaal personenvervoer per trein 2020-2031
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies
E23

Artikel

MF 17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Proefontgassingen

Korte duiding

In het internationale Scheepsafvalstoffenverdrag (CDNI) is door de zes verdragsstaten besloten dat
binnenvaarttankschepen de restdampen van hun vloeibare lading niet meer naar de atmosfeer mogen uitstoten. Dit
zogenaamd varend ontgassen is straks verboden, aangezien het niet goed is voor het milieu, het personeel op de schepen
en omwonenden langs de vaarweg. Ontgassen van ladingtanks van binnenvaarttankschepen mag dan alleen nog maar
plaatsvinden aan zogenaamde ontgassingsinstallaties. Het realiseren van een netwerk van ontgassingsinstallaties is
belangrĳk voor een succesvolle invoering van dit (inter)nationale verbod. Om er zeker van te zĳn dat deze installaties ook
milieuverantwoord en veilig een schip kunnen ontgassen, is het doen van proeven met deze installaties essentieel. Uit
deze proeven moet naar voren komen wat de best beschikbare techniek is, zodat het bevoegd gezag deze installaties aan
het eind van de proefperiode kan vergunnen en de installaties operationeel ingezet kunnen worden. Op deze manier kan
Nederland straks voldoen aan de verplichtingen uit het CDNI-verdrag.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

216

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

25,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenschappelĳke regelingen
E24

Artikel

XII 18 Scheepvaart en Havens

Naam

Incidentele specifieke uitkering
N65 Vught-Haaren

Korte duiding

De Provincie Brabant voert de realisatie van het wegproject N65 Vught-Haaren van hm 3.3 (viaduct Taalstraat) tot hm 11.0
uit, zoals dat is opgenomen in de Notitie Voorkeursalternatief en later gewĳzigd in het VKA+, dat is vastgesteld in het
BO MIRT najaar 2018. Nadere informatie en afspraken hierover zĳn opgenomen in de Bestuursovereenkomst N65 Vught
Haaren tussen Rĳk, Provincie Noord-Brabant en de gemeenten Vught en Haaren die op 8 oktober 2020 gepubliceerd in de
Staatscourant 2020 onder nummer 51495.

25,9

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Brabant
E26

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Regeling eenmalige uitkering
spoorse doorsnĳdingen

Korte duiding

Met deze regeling wordt beoogd gemeenten te helpen met een financiële bĳdrage om de barrièrewerking van het spoor in
stedelĳk gebied te verminderen of op te heffen. Op veel plekken in Nederland doorsnĳdt het spoor stedelĳk gebied. Deze
regeling geeft de mogelĳkheid een eenmalige uitkering te verlenen aan gemeenten die aan het spoor liggen en op een
of andere manier hinder van het spoor ondervinden en plannen hebben om de hinder te verminderen maar hier nog niet
voldoende financiële middelen voor hebben.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling eenmalige uitkering spoorse doorsnĳdingen
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeenten
E27A

Artikel

MF 13 Spoorwegen

Naam

Brede doeluitkering verkeer en
vervoer - Wet BDU Verkeer en
Vervoer (art. 10) - Vervoerregio's

Korte duiding

De voorbereiding en de uitvoering van het regionaal verkeer- en vervoerbeleid in de Vervoerregio Amsterdam en de
Metropoolregio Rotterdam - Den Haag.

1.005,7

1.066,0

1.052,3

1.052,4

1.052,4

1.052,4

1052,4

Juridisch grondslag Wet BDU Verkeer en Vervoer
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Vervoerregio's
E28

Artikel

XII 25 Brede Doeluitkering

Naam

Regionale mobiliteitsfondsen

Korte duiding

Regionale mobiliteitsfondsen zĳn ingesteld om een extra impuls te geven om knelpunten in de infrastructuur versneld aan
te pakken. De bĳdrage mag besteed worden aan infrastructurele verkeer- en vervoervoorzieningen

51,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Besluit infrastructuur
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, WGR+ regio's
E29

Artikel

MF 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Realisatie N307/Roggebotsluis in
het kader van Ĳsseldelta fase 2

Korte duiding

Het verwĳderen van de Roggebotsluis is noodzakelĳk om de taakstelling van Ruimte voor de Rivier Ĳsseldelta van 41 cm
waterstanddaling bĳ Zwolle te realiseren. Door het verwĳderen van de Roggebotsluis kan het water vanuit het Reevediep
ongehinderd het Ĳsselmeer bereiken. De Roggebotsluis zal pas verwĳderd worden indien de in het projectplan vermelde
voorzieningen zĳn getroffen en een beslissing is genomen over eventuele gevolgen voor de Drontermeertunnel. Als
laatste onderdeel zal de Ĳsseldĳk worden doorgestoken.

24,1

11,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Flevoland
E30

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Field Lab geluidbewust
bouwen Hoofddorp

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

217

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Korte duiding

Het doel van de uitkering is het bĳdragen aan beleidsdoelstellingen van BZK en IenW door het ondersteunen van
dit praktĳkonderzoek naar de effecten van geluid-bewust bouwen. Met als inzet dat de uitkomsten van dit onderzoek
uiteindelĳk kunnen leiden tot succesvolle toepassing van geluidadaptieve maatregelen in nieuwbouw en bestaande bouw
rond luchthavens.

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Haarlemmermeer
E31

Artikel

XII 17 Luchtvaart

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Meetstudie verwering asbestdaken

Korte duiding

Naar aanleiding van onzekerheden rondom de risico’s van de verwering van asbestdaken wordt een uitgebreide
meetstudie aangevuld met literatuur uitgevoerd om inzicht te krĳgen in de hoeveelheid asbestvezels die door verwering
van asbestdaken via verschillende routes in het leefmilieu terecht komen. De resultaten van deze studie kunnen van
belang zĳn voor het verder vormgeven van het asbestbeleid.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Overĳssel
E32

Artikel

XII 22 Omgevingsveiligheid en milieurisico's

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Smartwayz

Korte duiding

SmartwayZ.NL is een innovatief mobiliteitsprogramma dat sinds 2017 bestaat. In het programma werken de provincies
Noord-Brabant en Limburg, het ministerie IenW en diverse gemeenten, bedrĳven en kennisinstellingen samen
aan het verbeteren van de bereikbaarheid van Zuid-Nederland. Uitgangspunt van het programma is dat er alleen
extra asfalt wordt aangelegd als andere maatregelen niet helpen. Aan de provincie Noord-Brabant wordt jaarlĳks
een bedrag beschikbaar gesteld als bĳdrage aan de kosten voor de programma-organisatie van SmartwayZ.nl en
de mobiliteitsmaatregelen.

5,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Brabant
E33

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
MIRT 2017-2019 (Beter benutten)

Korte duiding

In de Bestuurlĳk overleggen MIRT van 2017, 2018 en 2019 zĳn met provincies en gemeenten afspraken gemaakt over
diverse projecten in het kader van Beter Benutten.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E34

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
iDiensten Mobiliteit

Korte duiding

Gemeenten, provincies en marktpartĳen hebben met ondersteuning van het ministerie van IenW de afgelopen jaren
slimme oplossingen ontwikkeld voor efficiënt en effectief stads- en (vaar)wegbeheer. Deze iDiensten, als uitkomst van
een meerjarig aanbestedingsproces onder verantwoordelĳkheid van Provincie Noord-Holland, kunnen gemeenten en
provincies nu eenvoudig afnemen als een dienst: ‘as a service’. Op die manier kunnen gemeenten gebruik maken
van iDiensten zonder grote eigen investeringen in gebouw, systemen, software en personeel. Hierdoor ontstaan
kostenbesparingen per gebruikmakende overheid, plus schaalvergroting en uniformiteit die nodig is om ook op nationaal
niveau de vruchten van de iDiensten te plukken, zoals betere doorstroming van het verkeer.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Holland
E35

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
amendement Hoogland

Korte duiding

Fietsen levert een steeds grotere bĳdrage aan de mobiliteit in Nederland, ook waar het gaat om woon-werkverkeer.
Niet alleen het gebruik van de fiets is toegenomen, de afgelegde afstanden zĳn dat ook. Met name snelfietsroutes
leveren een belangrĳke bĳdrage aan de bereikbaarheid in de stedelĳke gebieden, waar de auto-bereikbaarheid vaak onder
grote druk staat. Door betere fietsvoorzieningen wordt het hoofdwegennet ontlast en worden files op die wegen dus

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

218

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

bestreden. Bovendien is fietsen goed voor de gezondheid, de economie en de ruimtelĳke kwaliteit van Nederland. Via
het amendement Hoogland is geld vrĳgemaakt voor de aanleg van een aantal van deze fietspaden. Door de aanleg van
de snelfietsroute F58, zullen meer forenzen en scholieren van de fiets gebruik gaan maken voor hun reis en verbeterd de
kwaliteit voor de huidige fietsers. De A58 en het onderliggende wegennet worden hierdoor ontlast.
Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Brabant
E36

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Project Wilhelminakanaal fase 1.5

Korte duiding

Het project Wilhelminakanaal fase 1,5 betreft de verbetering van de binnenvaartinfrastructuur waarmee de huidige
vaarwegklasse II op het traject Wilhelminakanaal tussen Kraaiven en Loven wordt geoptimaliseerd, zodat er na ontheffing
klasse IV schepen kunnen varen.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Tilburg
E37

Artikel

XII 18 Scheepvaart en Havens

Naam

Regeling Wilhelminasluis

Korte duiding

Vernieuwing van de Wilhelminasluis met een doorvaartbreedte van 14 meter, een waterdiepte van 4,7 meter en een
kolklengte van ongeveer 156 meter met de daarbĳ behorende vernieuwing van de Wilhelmina- en Beatrixbrug.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Holland
E38

Artikel

MF 15 Hoofdvaarwegennet

Naam

Tĳdelĳke stimuleringsregeling
doelmatig, duurzaam en veilig
gebruik verkeersinfrastructuur 2020

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel het stimuleren van het nemen van maatregelen die veiliger, doelmatiger en duurzamer
gebruik van verkeersinfrastructuur beogen te bevorderen.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke stimuleringsregeling doelmatig, duurzaam en veilig gebruik verkeersinfrastructuur 2020
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E40

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Truckparking lead partnership

Korte duiding

Het geprognosticeerde tekort aan beveiligde vrachtwagenparkeerplaatsen van circa 2.400 helpen terug te dringen door
het ondersteunen van aanleg van nieuwe parkeerlocaties of uitbreiding van bestaande locaties. Daarnaast is het van
belang om de vindbaarheid van de truckparkings, die op het onderliggende wegennet worden aangelegd, te vergroten
middels beschikbaarstelling van real-time informatie over de beschikbare parkeerplekken. De provincies nemen als
‘lead-partner’ het voortouw bĳ de uitrol van deze projecten.

0,0

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Zuid-Holland, Provincie Noord-Brabant
E42

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Bodemsanering Griftpark

Korte duiding

Met de uitkering wordt aanvullend onderzoek en pilots gedaan om de benodigde IBC nazorg (Isoleren, beheren en
controleren) op de locatie Griftpark te Utrecht te verminderen. Dit sluit aan bĳ de beleidsdoelstelling om de benodigde
nazorg inspanningen op IBC-locaties te verminderen. Griftpark Utrecht is een van de grootste IBC locaties in Nederland.

0,0

0,0

0,0

0,6

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Utrecht
E43

Artikel

XII 13 Ruimtelĳke ontwikkeling

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Energiehaven Ĳmond

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

219

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Korte duiding

De specifieke uitkering is uitsluitend bestemd voor het realiseren van de Energiehaven inclusief voorliggende
diepzeekade ter plaatse van het Depot Terrein en het Tata Steel Ĳmuiden Terrein, zoals omschreven in artikel 2.4
en aangegeven op de kaart in Bĳlage (6) bĳ het Convenant Energiehaven Ĳmond van 3 april 2020.

2028

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Holland
E44

Artikel

XII 18 Scheepvaart en Havens

Naam

Tĳdelĳke impulsregeling
klimaatadaptatie 2021–2027

Korte duiding

Het doel van deze tĳdelĳke regeling is door middel van het verstrekken van specifieke uitkeringen decentrale overheden
in staat te stellen tot het versneld uitvoeren van kosteneffectieve maatregelen en voorzieningen die bĳdragen aan
het voorkomen of beperken van wateroverlast of het beperken van de gevolgen van droogte of overstromingen in
hun werkregio.

42,0

75,0

60,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E45

Artikel

DF 2 Investeren in zoetwatervoorzieningen

Naam

Incidentele specifieke uitkering RSPZZL REP

Korte duiding

Voor het niet doorgaan van de Zuiderzeelĳn is door het Rĳk met de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en
Flevoland in 2008 het Convenant Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelĳn afgesloten. Het RSP kent twee programmalĳnen:
het Ruimtelĳk-economisch programma en het Bereikbaarheidspakket. Voor beide programmalĳnen zĳn Rĳksmiddelen
beschikbaar gesteld voor activiteiten die vallen binnen de volgende twaalf programmalĳnen: Energie, Watertechnologie,
Sensortechnologie, Lifesciences, Agribusiness, Chemie, Toerisme, Metaal en scheepsbouw, Algemeen MKB-beleid,
Arbeidspotentieel, Vestigingslocaties en Woon- en leefklimaat. De regio heeft volledig zeggenschap over de selectie en
uitvoering van projecten binnen deze dertien programmalĳnen.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Groningen
E46

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

(Incidentele specifieke uitkering)
Aanvullende bĳdrage Halve
aansluiting A6

Korte duiding

De provincie Flevoland realiseert de halve aansluiting op A6. Ten tĳde van het sluiten van de realisatieovereenkomst was
een onderdeel aangemerkt als levering die vrĳgesteld is van de Wet OB, zodat in de destĳds verstrekte decentralisatieuitkering geen rekening met btw was gehouden over dit deel. Echter door gewĳzigde nationale wet- en regelgeving nadien
betreft dit geen vrĳgestelde levering meer. Conform de realisatieovereenkomst (art 4 lid f) betaalt het Rĳk de kosten die
voortvloeien uit de wĳzigingen van nationale wet- en regelgeving. Omdat de Provincie handelt als ondernemer kan zĳ de
btw niet terugvragen via het BTW Compensatiefonds.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Flevoland
E47

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Wunderline en station Hoogkerk

Korte duiding

In het project Wunderline werken rĳk, provincie Groningen en land Nedersaksen in samenwerking met DB Netz en ProRail
aan het verbeteren van de treinverbinding tussen Groningen en Bremen. Tegelĳkertĳd werkt DB Netz aan het herstel van
de Friesenbrücke, waardoor de treinverbinding eind 2024 hersteld én 17 minuten sneller zal rĳden. Daarnaast werken de
provincie Groningen en land Nedersaksen aan het verbeteren van de ketenmobiliteit in de 2 grensregio’s en aan de brede
sociaal-economische samenhang in het gebied. Het project Wunderline is er daarmee op gericht om meer reizigers van
de (duurzame) trein en de rest van de keten gebruik te laten maken en zo de sociaal-economische structuren in het gebied
verder te versterken.

5,1

3,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Groningen
E48

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke uitkering 4e
trein Sneek-Leeuwarden

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

220

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Korte duiding

Tĳdens de spits rĳdt Arriva een extra trein tussen Sneek en Leeuwarden in de spitsrichting. In de ochtend richting
Leeuwarden, in de avond richting Sneek. Om, gezien de stĳgende reizigersaantallen, in de spits een 4e trein in spitsrichting
te rĳden, zĳn infrastructuurmaatregelen aan het spoor nodig.

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Fryslân
E49

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Bodemsanering Asbest Overĳssel

Korte duiding

Bĳdrage draagt bĳ aan het behalen van de milieudoelstelling van het verwĳderen van asbest in de bodem.
In de provincie Overĳssel zĳn 7 gemeenten waar veel asbest in de bodem zit vanwege het bedrĳf Eterniet
in Goor. Met de programmatische aanpak door de provincie in samenwerking met de gemeente conform de
Samenwerkingsovereenkomst asbestbodemsaneringsopgave 2016-2022 wordt op een efficiënte wĳze invulling geven
aan de beleidsdoelstelling.

0,0

0,0

1,3

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Overĳssel
E50

Artikel

XII 13 Ruimtelĳke ontwikkeling

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Bodemsanering Grondwal
Bethaniënstraat Arnhem

Korte duiding

Met de bĳdrage wordt een bodemsanering uitgevoerd. De bodemverontreiniging leidt tot grote maatschappelĳke onrust
in de gemeente Arnhem. Hierbĳ wordt invulling geven aan de beleidsdoelstelling voor bodembeleid. Het betreft een
uitkering aan één specifiek project, Bethaniënstraat te Arnhem.

0,0

0,0

0,0

0,2

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Arnhem
E52

Artikel

XII 13 Ruimtelĳke ontwikkeling

Naam

Regeling specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2021

Korte duiding

In verband met de COVID-19-pandemie is op 20 oktober 2020 een specifieke uitkering vastgesteld ten behoeve van de
beschikbaarheidsvergoeding 2020. Terwĳl de reizigersaantallen en inkomsten voor de openbaar vervoerbedrĳven beperkt
waren, verzocht het kabinet deze bedrĳven om volgens een optimale dienstregeling te rĳden. Vanwege het voorduren
van de pandemie, heeft het kabinet besloten ook een beschikbaarheidsvergoeding te verstrekken over het jaar van 2021
(hierna: subsidiabele periode). Deze regeling geeft hier uitvoering aan.

35,9

12,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering beschikbaarheidsvergoeding regionale OV-concessies 2021
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Gemeenschappelĳke regelingen
E53

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Regeling specifieke uitkering
Schone Lucht Akkoord

Korte duiding

De Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord biedt financiële steun voor projecten die zorgen voor schonere lucht
en gezondheidswinst. Alleen provincies en gemeenten die het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend komen in
aanmerking voor deze uitkering.

6,8

7,0

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E54

Artikel

XII 20 Lucht en Geluid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Spooraansluiting Goederen
Railterminal (RTG-Valburg)

Korte duiding

Het maatregelenpakket spoorgoederenvervoer heeft als doel het stimuleren spoorgoederenvervoer en het bieden van
meer mogelĳkheden voor intermodaal vervoer. Met de spooraansluiting van de toekomstige Railterminal Gelderland
wordt het goederenvervoer van weg naar water en spoor (modal shift beleid) gestimuleerd, alsmede het gebruik van
de Betuweroute.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

221

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

Maatschappelĳke
effecten

nvt

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

10,2

9,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ontvangende partĳ Provincie Gelderland
E55

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Tĳdelĳke regeling specifieke
uitkering Landelĳk
Verbeterprogramma Overwegen
2021–2028

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel het bieden van financiële ondersteuning aan provincies en gemeenten bĳ de voorbereiding
en de uitvoering van werkzaamheden die worden verricht in het kader van het Landelĳk Verbeterprogramma Overwegen
ter vergroting van de verkeersveiligheid op overwegen.

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkering Landelĳk Verbeterprogramma Overwegen 2021–2028
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E56

Artikel

MF 13 Spoorwegen

Naam

Tĳdelĳke stimuleringsregeling
doelmatig en duurzaam gebruik
verkeersinfrastructuur 2021

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel het stimuleren van het nemen van maatregelen die veiliger, doelmatiger en duurzamer
gebruik van verkeersinfrastructuur beogen te bevorderen.

7,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke stimuleringsregeling doelmatig en duurzaam gebruik verkeersinfrastructuur 2021
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E57

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Tĳdelĳke regeling
specifieke uitkering Zero
Emissiebussen 2022-2024

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel het stimuleren van het nemen van maatregelen die doelmatiger en duurzamer gebruik van
verkeersinfrastructuur beogen te bevorderen.

6,2

9,3

7,3

6,6

6,6

3,2

0,8

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkering Zero Emissiebussen 2022-2024
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E58

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Tĳdelĳke regeling
specifieke uitkering bodem
overbruggingsjaar 2021

Korte duiding

Het doel van deze regeling is om door middel van het verstrekken van specifieke uitkeringen bevoegde gezagen in staat
te stellen een aantal taken op het gebied van bodemsanering goed af te ronden en nieuwe bodemkwaliteitsopgaven te
signaleren en daarop te reageren met een passende aanpak.

6,7

2,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkering bodem overbruggingsjaar 2021
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E63

Artikel

XII 13 Bodem en ondergrond

Naam

(Regeling) Specifieke uitkering
versterking havenvoorzieningen
goederenvervoercorridors Oost en
Zuidoost 2022–2026

Korte duiding

het versnellen van de realisatie van de verbetering van bestaande of uitbreiding van openbare havenvoorzieningen ten
behoeve van de binnenvaart in binnenhavens en zeehavens op de goederenvervoercorridors om daarmee een bĳdrage
te leveren aan de modal shift.

1,4

0,2

1,6

3,3

2,2

1,2

0,2

Juridisch grondslag Specifieke uitkering versterking havenvoorzieningen goederenvervoercorridors Oost en Zuidoost 2022–2026
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies
Artikel

MF 15 Hoofdvaarwegennet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

222

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

E64

Naam

Regeling specifieke uitkeringen
oplossen fĳnstofknelpunten
rondom veehouderĳen

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Korte duiding

Oplossen van het fĳnstofknelpunt: beeindigen overschrĳding fĳnstofnormen rondom een veehouderĳ.

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkeringen oplossen fĳnstofknelpunten rondom veehouderĳen
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeenten
E66

Artikel

XII 20 Lucht en Geluid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Spoorbaanpad Almere

Korte duiding

Voor de verbetering van station Almere Centrum wordt het Spoorbaanpad aangepakt: verbreding van het fietspad en
de vervanging van de huidige bruggen die aan de spoorviaducten hangen, zodat fietsers twee aan twee comfortabel
kunnen passeren.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Almere
E68

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Fietsbrug A12 (onderdeel van ‘no
regret’-pakket UNed)

Korte duiding

De bĳdrage is bedoeld voor de aanpassing van de bestaande voetgangersbrug over de A12, zodat deze brug ook
toegankelĳk wordt voor fietsers. Hierdoor kunnen meer mensen de fiets nemen om op hun bestemming te komen. Dit leidt
tot minder druk van lokaal verkeer op het hoofdwegennet.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Utrecht
E69

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke uitkering
HOV-3 (Hoogwaardig OV
verbinding 3)

Korte duiding

Uitkering ten behoeve van externe voorbereidingskosten en de tracédelen ‘Marathonloop’ en ‘Fokkerweg ' als onderdeel
van de Hoogwaardige OV-verbinding 3. Deze OV-verbinding heeft als doel om een robuuste en snelle verbinding tussen
Eindhoven CS, Brainport Industries Campus en Eindhoven Airport te realiseren.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Eindhoven
E70

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Spoorverdubbeling
Heerlen-Landgraaf en
perroncapaciteit Heerlen-Oost

Korte duiding

Het project Spoorverdubbeling Heerlen-Landgraaf (SVHL) is een gezamenlĳk project van IenW en provincie Limburg,
waarbĳ de provincie Limburg opdrachtgever is voor ProRail. Het project SVHL is in uitvoering vanaf medio 2018 en deze
capaciteit vergrotende maatregel zal in juni 2022 worden opgeleverd, waarna een tweede trein Heerlen – Herzogenrath
(Drielandentrein) mogelĳk wordt. Daarnaast wordt de perroncapaciteit op station Heerlen Oost uitgebreid.

0,0

8,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Limburg
E71

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke uitkering
mobiliteitsplan FLORIADE

Korte duiding

Ondersteuning van de projectorganisatie en de uitvoering van het korte termĳn mobiliteitsplan voor de Floriade
tentoonstelling in 2022.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

223

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ontvangende partĳ Gemeente Almere
E72

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Transfercapaciteit station
Nĳmegen Heyendaal

Korte duiding

Op het station Nĳmegen-Heyendaal is sprake van een transferknelpunt, ondanks het bĳplaatsen van extra tĳdelĳke
trappen. De beschikbare breedte van onder andere de trappen en traverse overschrĳdt de afkeurnormen van ProRail.
In december 2018 is de voorkeursvariant bestuurlĳk vastgesteld. Met deze variant wordt de transfercapaciteit op orde
gebracht door het verbreden van traverse en het creëren van stĳgpunten richting het viaduct van de Heyendaalse weg.
Deze nieuwe stĳgpunten en het zo veel mogelĳk westwaarts verplaatsen van de traverse zorgt voor een veel betere
spreiding van de reizigers over het perron. Dit komt de transferveiligheid en het comfort ten goede.

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Nĳmegen
E73

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Verkenningstudie
verbetermaatregelen ZwolleEnschede (Overĳssel)

Korte duiding

Verkenningsstudie naar verbetermaatregelen Zwolle – Enschede die enerzĳds de punctualiteit en reistĳd op dit traject
verbeteren en anderzĳds de te smalle perrons (bĳ Heino en Raalte) veiliger maken.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Overĳssel
E74

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Tĳdelĳke regeling specifieke
uitkering decentraal spoor

Korte duiding

Doel van de specifieke uitkering op grond van deze regeling is een bĳdrage aan de ontvanger leveren ten behoeve van de
dekking van het exploitatie- of beheertekort van decentrale spoor- en tramdiensten, ten behoeve van de instandhouding
van die diensten.

22,8

29,01

29,0

29,0

29,0

29,0

29,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkering decentraal spoor
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Drenthe, Provincie Overĳssel, Provincie Limburg, Provincie Utrecht
E75

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Realisatie werkzaamheden perceel
recreatieterreinen in het kader van
Ĳsseldelta fase 2

Korte duiding

De aan het Drontermeer gelegen recreatieterreinen liggen buitendĳks in rĳkswater en zĳn nu nog beschermd door de
voorliggende waterkering Roggebot. De locaties komen als gevolg van de maatregelen uit Ĳsseldelta fase 2 onder
invloed van peilverlaging en toename van de waterdynamiek, waardoor op grond van de Waterwet hoog- en
laagwatermaatregelen noodzakelĳk zĳn.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Overĳssel
E76

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Challengevariant Eindhoven

Korte duiding

De Challengevariant betreft de autowegontsluiting van Eindhoven Airport e.o.. De bĳdrage is bestemd voor de aanleg van
een 4-tal trajecten als onderdeel van de Challengevariant.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Eindhoven
E77

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Ruimte voor de Maas bĳ Oeffelt

0,0

1,5

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

224

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Korte duiding

In het kader van het project Ruimte voor de Rivier zĳn afspraken gemaakt over een eerste tranche urgente maatregelen
om de waterveiligheid langs de Maas te verbeteren. De vereiste waterveiligheid komt in deze gebieden tot stand
door de combinatie van rivierverruiming, dĳkversterking en gebiedsontwikkeling. Een van deze projecten is het project
Oeffelt (planuitwerkingsfase).

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Brabant
E78

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Quick-Wins Deil-Vught

Korte duiding

In het Bestuurlĳk Overleg MIRT in november 2017 is afgesproken om een MIRT verkenning te starten naar de A2 tussen
knooppunten Deil en Vught. Naast deze Verkenning voeren de betrokken partĳen samen tot 2025 een adaptief pakket
van Quick Win projecten uit. De gemeente ’s-Hertogenbosch krĳgt in het kader van deze afspraken een bĳdrage voor een
drietal projecten.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente 's-Hertogenbosch
E79

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Bodemsanering
Blekerĳweg Ĳsselmuiden

Korte duiding

Bodemsanering van de spoedlocatie Blekerĳweg te Ĳsselmuiden.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Overĳssel
E80

Artikel

XII 13 Ruimtelĳke ontwikkeling

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Onderzoek PFAS Westerschelde

Korte duiding

Onderzoek naar de aanwezigheid en de risico’s van PFAS in de verschillende waterorganismen zoals vissen, schaal- en
schelpdieren en zeegroenten.

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Zeeland
E81

Artikel

DF 7 Investeren in waterkwaliteit

Naam

Tĳdelĳke regeling
specifieke uitkering OVambassadeurprojecten 2023

Korte duiding

Het doel van deze regeling is het stimuleren van OV-ambassadeurprojecten, bedoeld voor het stimuleren van deelname
aan het openbaar vervoer door de doelgroep.

0,0

0,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkering OV-ambassadeurprojecten 2023
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeenten
E82

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Quick Wins Eemnes A27

Korte duiding

Reconstructie van het kruispunt onderaan de oostelĳke afrit van de A27 om de doorstroming op de A27 tussen knooppunt
Eemnes en Almere te verbeteren.

1,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Eemnes
E83

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Tĳdelĳke regeling specifieke
uitkering bodem 2022

52,6

6,0

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

225

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Korte duiding

Het doel van deze regeling is om door middel van het verstrekken van specifieke uitkeringen bevoegde gezagen in staat
te stellen een aantal taken op het gebied van bodemsanering goed af te ronden en nieuwe bodemkwaliteitsopgaven te
signaleren en daarop te reageren met een passende aanpak.

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkering bodem 2022
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E84

Artikel

XII 13 Ruimtelĳke ontwikkeling

Naam

Regeling stimulering
verkeersveiligheidsmaatregelen
2022-2023

Korte duiding

Het doel van deze regeling is het stimuleren van het nemen of versnellen van kosteneffectieve en risicogestuurde
verkeersveiligheidsmaatregelen op het onderliggend wegennet.

62,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Vervoerregio's, Waterschappen
E85

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Tĳdelĳke regeling
specifieke uitkeringen
intelligente verkeersregelinstallaties

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel om de landelĳke invoering van uniforme intelligente verkeersregelinstallaties in Nederland
te versnellen om daarmee bĳ te dragen aan de beleidsdoelen van bereikbaarheid, duurzaamheid, verkeersveiligheid en
slimme duurzame verstedelĳking.

5,8

2,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling specifieke uitkeringen intelligente verkeersregelinstallaties
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E86

Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid

Naam

Regeling specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2022

Korte duiding

In verband met de COVID-19-pandemie is op 20 oktober 2020 een specifieke uitkering vastgesteld ten behoeve van
de beschikbaarheidsvergoeding 2020.1 Terwĳl de reizigersaantallen en inkomsten voor de openbaar vervoerbedrĳven
beperkt waren, verzocht het kabinet deze bedrĳven om volgens een volwaardige dienstregeling te rĳden. Vanwege
het voortduren van de pandemie is vervolgens op 25 mei 2021 een specifieke uitkering vastgesteld ten behoeve
van de beschikbaarheidsvergoeding voor het jaar 2021. Vanwege de onzekerheid rondom het voorduren van de
pandemie en de ontwikkeling van de reizigersaantallen in het openbaar vervoer, heeft het kabinet besloten ook een
beschikbaarheidsvergoeding te verstrekken over het kalenderjaar 2022. Deze regeling geeft hier uitvoering aan.

266,1

0,0

11,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering beschikbaarheidsvergoeding regionale OV-concessies 2022
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Gemeenschappelĳke regelingen
E87

Artikel

XII 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Naam

Tĳdelĳke regeling stimuleren
maatregelen tweede fase
Deltaprogramma zoetwater

Korte duiding

Naar verwachting krĳgt Nederland in de toekomst steeds vaker te maken met perioden van droogte. Die kunnen leiden
tot watertekorten voor onder meer drinkwatervoorziening, natuur, scheepvaart en industrie. De Deltabeslissing Zoetwater
stelt dat Nederland in 2050 weerbaar is tegen zoetwatertekort. Alle zoetwaterregio’s hebben regionale strategieën
opgesteld, ter onderbouwing van de maatregelen in hun gebied.

20,8

44,5

42,7

43,5

10,8

72,6

0,0

Juridisch grondslag Tĳdelĳke regeling stimuleren maatregelen tweede fase Deltaprogramma zoetwater
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, waterschappen
E88

Artikel

DF 2 Investeren in zoetwatervoorzieningen

Naam

(Incidentele specifieke uitkering)
Rĳkscofinaciering Interreg V (CETSI)

Korte duiding

Rĳkscofinanciering van het Interreg NWE project «Bicycles and ITS»

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

226

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ontvangende partĳ Provincie Overĳssel
E89

Artikel

H XII 19 Internationaal beleid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Veerweg Alphen

Korte duiding

Het ontzandingsproject ‘Over de Maas’ vindt plaats in de Gelderse uiterwaarden van de Maas bĳ het buurtschap
Moordhuizen, ten westen van Alphen in de gemeente West Maas en Waal. Een van de ontzandingsplassen zal via een geul
aangesloten worden op de Maas, vanwege stroming door de plas en bevordering van de waterkwaliteit. De instroomgeul
kruist de hoger gelegen veerweg in de uiterwaard ter hoogte van het veer Lith-Alphen; daarom zal over de geul een brug
in de veerweg worden gebouwd. Gebleken is dat een verbreding van de geul en een verlenging van de brug, zal leiden
tot een extra waterstandsverlaging in de Maas.

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Gelderland
E90

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering IRM
pilots HFO en Droogte Ĳsselvallei

Korte duiding

Rĳk en regio staan samen voor de uitdaging om de hoogwaterveiligheid langs de Rĳntakken te borgen. Deze opgave
staat niet op zich en houdt direct verband met andere opgaves, waaronder scheepvaart, natuur en zoetwatervoorziening.
Twee pilots binnen het programma Integraal Riviermanagement worden via een Rĳksbĳdrage ondersteund. Het IRM
pilotproject Droogte Ĳsselvallei onderzoekt de mogelĳkheden voor waterretentie/-buffering in het regionaal systeem
in tĳden van hoogwatersituaties op de Ĳssel om zo de droogteproblematiek in het regionaal systeem te mitigeren.
Het IRM pilotproject Havikerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard’ (HFO) is een bestaande pilot waarbĳ dĳkversterking,
waterkwaliteit, verdroging en bodemerosie worden gecombineerd. Er is onderzoek nodig voor concreet maken van de
randvoorwaarden die de (natuur)opgaven in het gebied stellen voor rivierbodemligging en de afvoercapaciteit. De pilot
waarvan fase 1 onlangs is afgerond en fase 2 nu wordt opgestart draagt daarmee bĳ aan de te maken beleidskeuzes
hierover voor het PoW IRM in 2023.

0,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Gelderland
E91

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
project Meanderende Maas –
Planfase deelgebeiden Ossekamp en
De Waarden

Korte duiding

In het project Meanderende Maas wordt door een combinatie van dĳkversterking en rivierverruiming de waterveiligheid
van het gebied rondom de Maas tussen Ravenstein en Lith geborgd. Naast doelen volgens de Kaderrichtlĳn Water (KRW)
zĳn er tĳdens de verkenning tevens doelen voor toekomstbestendige grote wateren uit de Programmatische Aanpak Grote
Wateren (PAGW) toegevoegd. In de op 7 september 2020 getekende Bestuursovereenkomst planuitwerking Meanderende
Maas zĳn afspraken gemaakt over het uitwerken van het Voorkeursalternatief Meanderende Maas.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Altena
E92

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Geluidsisolatie Lelystad Airport

Korte duiding

Het doel van de uitkering is een vergoeding voor het beperken van overlast en (geluid) hinder voor (circa 20) woningen
rondom Lelystad Airport passend binnen de regelgeving en reikwĳdte van het Luchthavenfonds.

0,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Flevoland
E93

Artikel

H XII 17 Luchtvaart

Naam

Regeling specifieke uitkering
interbestuurlĳk programma VTH

Korte duiding

Versterking van het stelsel van Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving in het milieu-domein; uitwerking van de
aanbevelingen van de Commissie Van Aartsen

4,6

18,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering interbestuurlĳk programma VTH
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

227

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

5,0

3,5

0,0

0,0

0,0

0,0

Ontvangende partĳ Gemeenschappelĳke regelingen
E94

Artikel

H XII 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico's

Naam

Incidentele specifieke uitkering
(Water)Bodemverontreiniging

Korte duiding

Het doel van het project waar deze specifieke uitkering voor wordt toegekend, is het wegnemen van de risico’s die
met de verontreiniging samenhangen en is onder meer gericht op herstel van het ecologisch functioneren en daarmee
bescherming van de kwaliteitsdoelen van de betreffende grachten. Het saneren van de waterbodem is een belangrĳke stap
om hier voor een goede leefomgeving te zorgen.

18,3

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Holland, Provincie Noord-Brabant, Provincie Overĳssel
E95

Artikel

H XII 13 Bodem en ondergrond

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Onderzoek KRW Doelbereik en
handelingsperspectief RBO Maas

Korte duiding

In 2027 moeten alle maatregelen om de gestelde KRW doelen te halen zĳn genomen. Uit de ex ante analyse waterkwaliteit
(2021) is gebleken dat deze doelen niet in alle regio’s gehaald worden, ook niet als alle geplande maatregelen zĳn
uitgevoerd in 2027. In het stroomgebied van de Maas (RBO Maas regio) is er nog een grote opgave. Het RBO Maas heeft
daarom besloten om een onderzoek te laten uitvoeren naar het KRW doelbereik en waar nog aanvullende maatregelen
mogelĳk zĳn. Het Programmabureau Maas zet dit onderzoek uit voor RBO Maas.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Noord-Brabant
E97

Artikel

H XII 11 Integraal Waterbeleid

Naam

Tĳdelĳke regeling specifieke
uitkering bodem 2023

Korte duiding

Het doel van deze regeling is om door middel van het verstrekken van specifieke uitkeringen bevoegde gezagen in staat
te stellen een aantal taken op het gebied van bodemsanering goed af te ronden en nieuwe bodemkwaliteitsopgaven te
signaleren en daarop te reageren met een passende aanpak.

0,0

50,5

21,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag (regeling in ontwikkeling)
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
E98

Artikel

H XII 13 Bodem en ondergrond

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Verkenningsstudie
verbetermaatregelen centrumzĳde
station Nĳmegen

Korte duiding

In 2022 is het Projectplan Centrumzĳde Station Nĳmegen Verkenningsfase vastgesteld. Dit document is te zien
als startbesluit in de MIRT-systematiek en beschrĳft de aanpak voor de verkenningsfase van het project. De te
verstrekken uitkering wordt toegekend ten behoeve van de uitvoering van de verkenningsstudie zoals omschreven in
genoemd projectplan. De uitkomsten van de verkenning dienen beslisinformatie op te leveren op basis waarvan een
voorkeursbeslissing in de geest van de MIRT-systematiek kan worden genomen.

0,0

5,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Nĳmegen
E99

Artikel

MF 13 Spoorwegen

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Versterken Friese Ĳsselmeerkust

Korte duiding

De uitkering wordt verstrekt voor de realisatie van een viertal maatregelenpakketten bĳ Workum, Mokkebank,
Hindeloopen en Gaasterland, die bĳdragen aan kustherstel en een duurzame inrichting van de Friese
Ĳsselmeerkust. Daarmee wordt de waterveiligheid vergroot, de kans op wateroverlast verkleind en de ecologische
waterkwaliteit verbeterd.

0,0

12,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Fryslân
Artikel

DF 2 Investeren in zoetwatervoorzieningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

228

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

E100

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Onderdoorgang
Contactweg Amsterdam

0,0

5,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Korte duiding

In 2018 hebben de gemeente Amsterdam en het Ministerie van IenW een uitvoeringsovereenkomst gesloten voor
de realisatie van een onderdoorgang ter hoogte van de Contactweg / Nieuwe Hemweg in de Spoorlĳn Amsterdam
– Westhaven – Amsterdam Centraal. Deze doorgang is nodig vanwege het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer,
waardoor het traject Centraal Station – Westhavenweg frequenter wordt gebruikt.

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Amsterdam
E101

Artikel

MF 17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Spooremplacement Leeuwarden

Korte duiding

De uitkering wordt beschikbaar gestellen voor het realiseren van een spooremplacement in Leeuwarden. Dit
spooremplacement is nodig omdat er meer vraag is naar opstel- en servicecapaciteit. Het zal bestaan uit vier lange
service- en opstelsporen met daartussen twee serviceperrons met voorzieningen. Ook wordt het bestaande spoor
gesaneerd, zodat het spoor robuuster wordt. Door twee sporen verder uit elkaar te leggen kan een snelheidsverhoging
worden waardoor in de spits een kwartierdienst kan worden gereden tussen Sneek en Leeuwarden en er een betere
overstap is op station Leeuwarden.

0,0

2,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Fryslân
E105

Artikel

MF 13 Spoorwegen

Naam

Regeling specifieke uitkering
transitievergoeding regionale OVconcessies 2023

Korte duiding

In vervolg op de in 2020 en 2021 verstrekte specifieke uitkering in verband met de COVID-19-pandemie waarin het kabinet
de vervoersbedrĳven verzocht om, ondanks teruglopende reizigersaantallen en inkomsten, volgens een volwaardige
dienstregeling te rĳden. is voor het jaar 2023 een uitkering verstrekt in verband met de transitie naar een meer
normale situatie.

0,0

77,0

0,0

17,6

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering transitievergoeding regionale OV-concessies 2023
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Gemeenschappelĳke regelingen
V

Artikel

XII 16 Openbaar vervoer en Spoor

Naam

Regeling specifieke uitkering
woningbouw op korte termĳn door
bovenplanse infrastructuur2

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel om gemeenten in staat te stellen bovenplanse infrastructurele voorzieningen te realiseren
zodat op locaties in heel Nederland op korte termĳn grootschalige woningbouw kan plaatsvinden.

0,0

893,0

360,0

114,0

71,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Regeling specifieke uitkering woningbouw op korte termĳn door bovenplanse infrastructuur
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeenten
V

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Tĳdelĳke stimuleringsregeling
slim, veilig, doelmatig en
duurzaam gebruik van
mobiliteitsinfrastructuur 2023-2027

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel het stimuleren van het nemen van maatregelen die slimmer, veiliger, doelmatiger en
duurzamer gebruik van verkeersinfrastructuur beogen te bevorderen.

0,0

32,0

30,0

32,0

22,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag (regeling wordt in de tweede helft van 2023 gepubliceerd)
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Vervoerregio's
V

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Regionale sponsstrategie ĲsselVecht delta

0,0

0,1

0,1

0,1

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

229

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Korte duiding

In de regio Zwolle staan grote ruimtelĳke ontwikkelingen op stapel in het kader van de woningbouwopgave. Tegelĳk
is de regio in de Ĳssel-Vecht delta kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. Om er voor te zorgen dat
de ruimtelĳke ontwikkelingen klimaatbestendig vorm krĳgen wordt door de samenwerkingspartners een regionale
sponsstrategie opgesteld.

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Overĳssel
E102

Artikel

H XII 11 Integraal Waterbeleid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
Beekdalen Limburg3

Korte duiding

De beekdalen van de zĳrivieren van de Maas in Limburg weerbaarder maken tegen extreme neerslag zodat schade en
ontwrichting door overstroming van het regionale watersysteem wordt verminderd en/of voorkomen. Met de uitkering
wordt een impuls gegeven aan het waterrobuust maken van het regionaal watersysteem in Limburg.

0,0

8,1

9,7

15,4

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Limburg
V

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
NGF-project NL2120

Korte duiding

Onderdeel van het NGF-project NL2120 zĳn 2 praktĳkpilots voor Nature Based Solutions, waarbĳ een provincie en twee
gemeenten betrokken zĳn

0,0

0,0

3,2

2,2

5,7

3,9

2,6

Juridisch grondslag Begroting IenW 2024
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Friesland, Gemeenten Rotterdam en Dordrecht
V

Artikel

H XII 11 Integraal Waterbeleid

Naam

Incidentele specifieke uitkering
MIRT-onderzoek Werkendam en IRM

Korte duiding

Rĳk en regio staan samen voor de uitdaging om de hoogwaterveiligheid langs de Rĳntakken te borgen. Rĳk en regio
hebben in 2019 afgesproken samen een MIRT-onderzoek te starten om de opgaven en kansen in het gebied rond
Werkendam te verkennen en eerste oplossingsrichtingen te schetsen.

0,0

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Altena
V

Artikel

DF 1 Investeren in waterveiligheid

Naam

Incidentele specifieke
uitkering Kornwerderzand

Korte duiding

Vervangen van de huidige twee draaibruggen in de A7 door vier nieuwe bascule bruggen.

0,0

0,0

14,5

31,2

31,2

31,2

0,0

71,6

71,6

71,6

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincie Fryslân
V

Artikel

MF 15 Hoofdvaarwegennet

Naam

Regeling specifieke uitkering bodem
2024 en verder

Korte duiding

Het doel van deze regeling is om door middel van het verstrekken van specifieke uitkeringen bevoegde gezagen in staat
te stellen een aantal taken op het gebied van bodemsanering goed af te ronden en nieuwe bodemkwaliteitsopgaven te
signaleren en daarop te reageren met een passende aanpak.

0,0

0,0

71,6

71,6

Juridisch grondslag (regeling in ontwikkeling)
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
V

Artikel

H XII 13 Bodem en ondergrond

Naam

Regeling stimulering
verkeersveiligheidsmaatregelen
2024 en verder

0,0

0,0

75,0

75,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

0,0

0,0

230

Sisa
nr.

Onderdeel

Toelichting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Korte duiding

Het doel van deze regeling is het stimuleren van het nemen of versnellen van kosteneffectieve en risicogestuurde
verkeersveiligheidsmaatregelen op het onderliggend wegennet.

Juridisch grondslag (nieuwe regeling per 2024)
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten, Vervoerregio's, Waterschappen
V

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Incidentele specifieke uitkering Field
Lab Geluidsadapief bouwen 2e fase

Korte duiding

De afgelopen jaren heeft het ministerie van IenW financieel bĳgedragen aan het onderzoeksproject ‘Field lab
Geluidsadaptief bouwen’ dat tot april 2024 loopt. De tussentĳdse resultaten laten zien dat bebouwing invloed heeft
op luchtvaartgeluid en tot een (lokale) verlaging van de geluidsniveaus leidt. Verdere toepassing en monitoring van deze
resultaten in de praktĳk kan kaders meegeven voor toekomstige normen en regelgeving. Daarnaast bieden de uitkomsten
mogelĳkheden voor woningbouw op plekken waar dat momenteel niet of zeer beperkt mogelĳk is.

0,0

0,0

0,5

0,0

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag Incidentele specifieke uitkering
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeente Haarlemmermeer
V

Artikel

H XII 17 Luchtvaart

Naam

Regeling specifieke
uitkering mobiliteitspakketten

Korte duiding

Deze regeling heeft tot doel om gemeenten in staat te stellen mobiliteitsmaatregelen (op basis van het Mobiliteitsfonds)
te realiseren zodat woningbouw kan plaatsvinden op locaties binnen de 17 grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties.

0,0

0,0

50,0

50,0

100,0

100,0

100,0

Juridisch grondslag (nieuwe regeling per 2024)
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Gemeenten
V

Artikel

MF 12 Hoofdwegennet

Naam

Regeling Specifieke
uitkering Regionale Aanpak
Laadinfrastructuur 2023 ‒ 20303

Korte duiding

Het aantal elektrische voertuigen neemt een vlucht. Dit Kabinet heeft de ambitie dat in 2030 alle nieuw verkochte auto’s
emissieloos zĳn. Die ontwikkeling vraagt om een slim, dekkend, toegankelĳk en betrouwbaar netwerk van laadpunten.
Om deze reden is de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) opgesteld waarin bedrĳven, netbeheerders, decentrale
overheden en het Rĳk afspraken hebben gemaakt om de benodigde versnelling van de uitrol van laadinfrastructuur te
realiseren. Gezien de snelgroeiende laadbehoefte ligt het voor de hand om de regio’s die nu al samenwerken bĳ het
realiseren van publiek toegankelĳke laadinfrastructuur verder te ontwikkelen en te versterken zodat alle gemeenten in
Nederland ondersteuning kunnen krĳgen en er een gemeenschappelĳk kader ontstaat.

0,0

8,6

17,7

12,5

0,0

0,0

0,0

Juridisch grondslag (nieuwe regeling per 3e kwartaal 2023)
Maatschappelĳke
effecten

nvt

Ontvangende partĳ Provincies, Gemeenten
Artikel

XII 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Totaal

1.765,8

2.519,4

1.888,0

1.590,2

1.435,3

1.397,9

1.289,3

1 De bedragen voor 2023 en verder zĳn beschikbaar op het Mobiliteitsfonds Artikel 13.03 Ontwikkeling en zullen nog worden overgeboekt.
2 Mogelĳk zal een deel van dit budget niet via een specifieke uitkering worden uitgegeven.
3 Bedragen inclusief eventuele BTW-component

6.3 Bĳlage 3: Verdiepingshoofdstuk
Algemeen
In dit hoofdstuk worden per beleidsartikel de mutaties getoond tussen de
stand ontwerpbegroting 2023 en de stand ontwerpbegroting 2024. Daarbĳ
worden de nieuwe mutaties groter of gelĳk aan de genoemde staffel in de
leeswĳzer toegelicht.
De mutaties uit de Eerste Suppletoire Begroting 2023 zĳn reeds toegelicht in
de Memorie van Toelichting op de Eerste Suppletoire Begroting 2023. Deze
mutaties worden daarom niet in dit verdiepingshoofdstuk toegelicht. Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

231

de uitgaven en ontvangsten geldt dat de tabellen met de specificatie van
de nieuwe mutaties alleen zĳn opgenomen als er mutaties hebben plaatsge­
vonden.
Beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid
Tabel 139 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
11. Integraal waterbeleid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

59.877

56.431

55.037

51.674

49.983

45.266

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

‒ 4.748

23.782

21.603

20.595

19.205

26.259

Nieuwe mutaties

2.287

5.307

4.178

4.082

4.054

4.033

Stand ontwerpbegroting 2024

57.416

85.520

80.818

76.351

73.242

75.558

Tabel 140 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.679

3.054

3.191

3.052

3.024

3.021

Overboeking van EZK
PAWOZ Noordzee
en Oceanen

1.089

1.089

Diverse

2.459

1.164

987

1.030

1.030

1.012

2.287

5.307

4.178

4.082

4.054

4.033

11.01

Algemeen waterbeleid

1

Overboeking BZK DSO LV
en IPLO

‒ 3.940

2

Prĳsbĳstelling DGWB 2023

11.02

Waterveiligheid

11.03

Grote oppervlaktewateren

11.04

Waterkwaliteit

3

4
Totaal

Toelichting
– Ad 1. Het betreft een overboeking naar het ministrie van BZK voor
de beheerovereenkomst Digitaal Stelsel Omgevingswet-Landelĳke
Voorziening en het Informatiepunt Leefomgeving (DSO-LV en IPLO)
– Ad 2. Het betreft de toedeling van de ontvangen prĳsbĳstelling 2023
– Ad 3. Het betreft een overboeking van het ministerie van EZK voor
extra capaciteit voor RWS voor Net op Zee 2023-2024 i.r.t. Programma
aansluiting wind op zee (PAWOZ)
– Ad 4. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

232

Tabel 141 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
11. Integraal Waterbeleid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

30

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2024

30

0

0

0

0

0

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

233

Beleidsartikel 13 Bodem en Ondergrond
Tabel 142 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
13. Bodem en Ondergrond

2023

2024

2025

2026

2027

2028

130.944

148.937

150.990

142.959

143.958

140.752

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

‒ 21.375

4.498

4.377

6.381

8.062

8.046

899

740

‒ 1.235

451

452

451

110.468

154.175

154.132

149.791

152.472

149.249

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

Tabel 143 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

13.04

Ruimtegebruik
bodem

1

Overboeking
naar BZK voor
vervolgonderzoek
Milieuhygiënische
bodemkwaliteitsgegevens

2

Diverse

Totaal

2024

2025

2026

2027

2028

‒ 1.860

899

740

625

451

452

451

899

740

‒ 1.235

451

452

451

Toelichting
– Ad 1. Het betreft het resterende aandeel van € 1,86 miljoen als bĳdrage
voor het door BZK uit te voeren vervolgonderzoek Milieuhygiënische
bodemkwaliteitsgegevens in de Basisregistratie Ondergrond conform
de motie Ronnes en Van Gerven voor de periode 2022–2026.
– Ad 2. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.
Tabel 144 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
13. Bodem en Ondergrond

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

3500

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

3.500

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

234

Beleidsartikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Tabel 145 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
14. Wegen en Verkeersveiligheid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

293.933

301.485

226.516

170.629

134.611

106.368

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

34.840

40.828

27.563

21.063

17.122

4.309

Nieuwe mutaties

17.771

160.693

190.347

126.290

100.510

90.234

346.544

503.006

444.426

317.982

252.243

200.911

Stand ontwerpbegroting 2024

Tabel 146 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

Overboekingen
BZK Wĳziging
Wegenverkeerswet

‒ 1.185

‒ 1.185

2

Herschikking
art. 14 voor
SSEB

‒ 2.000

2.000

14.02

Verkeersveiligheid

3

Kasschuif
Stint

‒ 16.000

16.000

14.03

Slimme en
Duurzame
Mobiliteit

4

Loon- en
prĳsbĳstelling
2023

4.744

4.852

5

Apparaatsaanvulling
Klimaat

6

Overboeking
EZK
Emissieloze
Mobiliteit

3.300

7

Terugboeking
NGFmiddelen
naar EZK

‒ 457

8

Terugsluis
Vrachtwagenheffing

9

Herschikking
art. 14 voor
SSEB

10

Kasschuiven
IenW

14.01

Netwerken

1

2.000

2025

2026

2027

2028

3.583

2.457

1.837

1.379

‒ 1.750

‒ 1.750

‒ 1.750

‒ 1.458

‒ 1.799

‒ 1.445

‒ 1.087

55.000

55.000

‒ 454

‒ 2.000

‒ 8.500

‒ 5.200

‒ 7.100

‒ 3.900

24.700

11

Subsidieregeling
SEB

30.000

30.000

20.000

10.000

12

Laadinfrastructuur
wegvervoer

29.160

63.180

63.180

63.180

63.180

13

Laadinfrastructuur
bouw

4.000

16.000

28.000

28.000

22.000

14

Vergroenen
reisgedrag

14.000

29.000

21.900

18.428

18.428

15

Kasschuif
vergroenen
reisgedrag

18.860

2.800

2.452

‒ 12.056

‒ 12.056

16

Diversen

‒ 36

‒ 467

‒ 1.404

‒ 2.142

‒ 2.243

2.669

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

235

Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal

17.771

160.693

190.347

126.290

100.510

90.234

Toelichting
– Ad 1. In 2023 treden de Wet tot wĳziging van de Wegenverkeerswet 1994
en de bĳbehorende AMvB in werking. Dit betreft overboekingen naar het
Gemeentefonds en het Provinciefonds voor procedures die volgens deze
wetgeving moeten worden uitgevoerd op autosnelwegen en autowegen
ter verbetering van de verkeersveiligheid en weginfrastructuur.
– Ad 2. Voor de subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwmate­
rieel (SSEB) is fors meer animo dan bĳ de voorjaarsnota 2023 was
voorzien. De middelen voor de SSEB worden in 2023 tĳdelĳk betaald uit
opdrachten van wegverkeersbeleid (14.01) en duurzame mobiliteit en de
subsidieregeling SEPP voor particuliere auto’s (14.03). In 2024 vloeien
deze middelen weer terug naar artikel 14.01 en 14.03.
– Ad 3. Aangezien de internetconsultatie en de openstelling van de
regeling enige vertraging hebben opgelopen zĳn de verwachte uitgaven
voor de Stint-vergoedingen dit jaar vertraagd. Hierdoor zal een deel
van het budget (€ 16 miljoen) pas na de jaarwisseling 2023-2024 tot
uitkering leiden.
– Ad 4. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
– Ad 5. Dit betreft een overboeking naar artikel 98.01 Externe Inhuur ten
behoeve van aanvullende opdrachten voortkomen uit de Klimaatenve­
loppen.
– Ad 6. Dit betreft een overboeking vanuit EZK ten behoeve van een
specifieke uitkering aan de NAL (Nationale Agenda Infrastructuur)
regio's voor het stimuleren van emissieloze mobiliteit.
– Ad 7. Dit betreft een terugboeking naar EZK van NGF-middelen ten
behoeve van het project Digital Twins binnen het NGF-voorstel Dutch
Metropolitan Innovations, waarvoor geldt dat BZK als opdrachtgever
zal fungeren.
– Ad 8. Voor de terugsluis vrachtwagenheffing wordt er totaal € 110 miljoen
overgeboekt naar HXII voor onder andere de subsidie AanZet. Dit bedrag
wordt teruggefinancieerd in de jaren 2026-2027.
– Ad 9. Voor de subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwmate­
rieel (SSEB) is fors meer animo dan bĳ de voorjaarsnota 2023 was
voorzien. De middelen voor de SSEB worden in 2023 tĳdelĳk betaald uit
opdrachten van wegverkeersbeleid (14.01) en duurzame mobiliteit en de
subsidieregeling SEPP voor particuliere auto’s (14.03). In 2024 vloeien
deze middelen weer terug naar artikel 14.01 en 14.03.
– Ad 10. Dit betreft kasschuiven binnen IenW waarbĳ voor onder andere de
subsidie AanZet € 24,7 miljoen naar voren wordt geschoven. Dit bedrag
wordt bĳ de subsidie Walstroom, VTH, Recycling en Havens Caribisch
Nederland naar achteren geschoven.
– Ad 11. Dit betreft een aanvulling vanuit Financiën voor de Subsi­
dieregeling Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Aan het huidig
beschikbaar budget wordt er totaal € 90 miljoen toegevoegd.
– Ad 12. Vanuit het Klimaatakkoord is voor laadinfrastructuur voor
wegvervoer vanaf 2024 budget beschikbaar gesteld. Het gaat om inves­
teringen in (slimme) laadinfrastructuur in 2024 en verder. Er zĳn drie
belangrĳke pĳlers: 1) (Opschaling) Slim laden (mede ter ontlasting
energienet), 2) Laden voor logistiek (inclusief voortzetting vliegende
brigade) en 3) Laden voor bussen, doelgroepen, taxi’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

236

–

–

–

–

Ad 13. Vanuit het Klimaatakkoord is voor laadinfra bouw vanaf 2024
extra budget beschikbaar gesteld. Dit komt ten goede aan de lopende
subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwmaterieel (SSEB), welke
uitgebreid wordt met een subsidiespoor laadinfra.
Ad 14. Dit betreft een overboeking vanuit de getroffen reservering bĳ het
Ministerie van Financiën ten behoeve van een programma voor verduur­
zaming van personenreisgedrag, waarbinnen onder andere wordt
geïnvesteerd in stimuleringsmaatregelen voor specifieke doelgroepen.
Deze middelen worden later overgeboekt naar het juiste financiële
instrument en de juiste begroting.
Ad 15. Dit betreft een kasschuif om de middelen voor Vergroenen
reisgedrag in het juiste ritme te zetten, conform het ritme in het beste­
dingsplan.
Ad 16. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tabel 147 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
14. Wegen en Verkeersveiligheid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

5.782

Stand ontwerpbegroting 2024

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

237

Beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor
Tabel 148 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
16. Openbaar Vervoer en Spoor

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

210.828

27.943

10.981

9.759

9.199

9.199

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

‒ 2.084

‒ 3.320

‒ 1.945

‒ 1.236

‒ 1.240

‒ 1.247

Nieuwe mutaties

51.753

9.579

18.056

473

460

460

Stand ontwerpbegroting 2024

260.497

34.202

27.092

8.996

8.419

8.412

Tabel 149 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

16.01

Spoor

1

Eindejaarsmarge

8.190

2

Loon- en
prĳsbĳstelling
2023

1.785

16.02

Maatregelpakket
OVS

3

4.900
Bĳstelling
beschikbaarheidsvergoeding
OV-sector

4

Overboeking
uit het MF
voor bĳdrage
TVOV

38.348

5

Overboeking
Transitievangnet
OV

75.000

16.03

Transitievangnet
OV

5

Overboeking
Transitievangnet
OV

6

Diversen

Totaal

2024

2025

2026

2027

2028

1.544

1.179

1.158

1.076

1.007

9.085

17.567

‒ 75.000

‒ 1.470

‒ 1.050

‒ 690

‒ 685

‒ 616

‒ 547

51.753

9.579

18.056

473

460

460

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft een claim op de eindejaarsmarge op basis van vertraging
kaseffecten 2022;
– Ad 2. Dit betreft de toedeling van de ontvangsten loon- en prĳsbĳstelling
2023 op artikel 99 aan DGMo op HXII;
– Ad 3. Het betreft een bĳstelling van de raming benodigde middelen
beschikbaarheidsvergoeding OV-sector voor de regeling 2022 op basis
van de actuele monitorinformatie en de jaarrekening 2022;
– Ad 4. Het betreft een overboeking van het Mobiliteitsfonds voor de
bĳdrage Transitievangnet OV (TVOV) naast de overboeking die bĳ
Voorjaarsnota 2023 heeft plaatsgevonden uit de generieke ruimte van
het MF. De totaalmutatie bedraagt € 65 miljoen.
– Ad 5. De betreft de overboeking van middelen voor het Transitie­
vangnet OV van artikelonderdeel 16.03 naar artikelonderdeel 16.02.
Artikelonderdeel 16.03 wordt hiermee opgeheven en daarmee worden
artikelonderdelen 16.02 en 16.03 samengevoegd tot 16.02 maatregelen­
pakket OVS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

238

–

Ad 6. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet worden toegelicht.

Tabel 150 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
16. Openbaar vervoer en Spoor

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

25522

46584

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

25.522

46.584

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

239

Beleidsartikel 17 Luchtvaart
Tabel 151 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
17. Luchtvaart

2023

2024

2025

2026

2027

2028

46.693

51.783

57.955

58.945

45.037

44.364

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

6.673

964

‒ 3.094

‒ 265

‒ 2.106

‒ 2.167

Nieuwe mutaties

66.085

10.041

‒ 3.907

25.531

‒ 34.280

‒ 34.162

Stand ontwerpbegroting 2024

119.451

62.788

50.954

84.211

8.651

8.035

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 152 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

64.237

‒ 3.195

‒ 14.735

20.893

‒ 33.600

‒ 33.600

634

3.228
10.366

12.000

6.335

‒ 1.643

‒ 1.821

‒ 2.058

‒ 2.027

‒ 1.996

17.01

Luchtvaart

1

Kasschuif
Luchtvaart in
Transitie

2

Middelen
GIS-3

3

Middelen
GIS-4

4

Overheveling
DGLM naar
ILT

‒ 961

5

EJM

1.713

6

Diversen

Totaal

462

1.285

649

361

1.347

1.434

66.085

10.041

‒ 3.907

25.531

‒ 34.280

‒ 34.162

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft een kasschuif om het kasritme van het budget voor het
NGF-project Luchtvaart in Transitie te actualiseren. Binnen Luchtvaart in
Transitie is subsidie beschikbaar voor de verschillende deelprojecten.
Doordat een aantal subsidieaanvragen zĳn goedgekeurd kan een deel
van de subsidies in 2023 worden beschikt i.p.v. in latere jaren. Deze
kasschuif zorgt ervoor dat de kasreeks in de begroting beter aansluit bĳ
de prognose van de uitbetaling die het project heeft.
– Ad 2. De derde GIS-regeling is gefinancierd door de luchtvaartmaat­
schappĳen middels de GIS-heffing. Voor de derde GIS-regeling is meer
ontvangen dan is uitgegeven. Deze middelen zĳn teruggevloeid naar
het Ministerie van Financiën. Het bedrag dat te veel geheven is, wordt
door IenW terugontvangen vanuit het Ministerie van Financiën t.b.v.
terugbetaling aan de sector.
– Ad 3. Dit betreft de middelen voor de vierde GIS-regeling. De kosten voor
de GIS-regeling worden doorbelast aan de luchtvaartmaatschappĳen
middels de GIS-heffing.
– Ad 4. Dit betreft diverse overboekingen vanuit het opdrachtenbudget
naar de ILT voor o.a. extra capaciteit op toezicht drones, verhoogde inzet
voor vergunningverlening aan modelvliegverenigingen en capaciteit
voor het toezicht op de toegankelĳkheidsvoorschriften n.a.v. het Besluit
toegankelĳkheid personenvervoer per vliegtuig en over water.
– Ad 5. Dit betreft de toedeling van de eindejaarsmarge 2022.
– Ad 6. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

240

Tabel 153 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
17. Luchtvaart

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

5.167

1.117

1.240

1.275

1.485

575

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

‒ 645

‒ 164

‒ 123

‒ 35

‒ 210

910

0

11.310

12.310

6.335

0

0

4.522

12.263

13.427

7.575

1.275

1.485

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

Tabel 154 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1 Desaldering
GIS-4 heffing

0

11.000

12.000

6.335

0

0

2 Diversen

0

310

310

0

11.310

12.310

6.335

0

0

17 Luchtvaart

Totaal

Toelichting
– Ad 1. De ontvangsten heffing Rotterdam-The Hague Airport (RTHA) loopt
via ontvangstenbudgetplaats GIS-heffing.
– Ad 2. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

241

Beleidsartikel 18 Scheepvaart en Havens
Tabel 155 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
18 Scheepvaart en Havens

2023

2024

2025

2026

2027

2028

130.251

93.893

67.137

58.884

56.859

6.933

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

‒ 34.935

48.826

30.571

‒ 1.402

‒ 34.389

4.756

Nieuwe mutaties

‒ 6.900

52.634

85.195

24.548

5.782

2.704

Stand ontwerpbegroting 2024

88.416

195.353

182.903

82.030

28.252

14.393

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 156 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2025

2026

2027

2028

‒ 1.287

‒ 1.252

‒ 1.243

‒ 1.212

‒ 1.181

3.411

2.966

2.810

1.645

604

Walstroommiddelen
Klimaatfonds
2024

10.000

18.000

10.000

2.000

6

NGF-project
Maritiem
Masterplan

29.591

59.700

9.700

7

Kasschuiven
scheepvaart
en havens

7.600

3.000

8

KF:
Uitbreiding
Zero Emissie
Gemeenten

1.332

1.332

1.332

1.332

1.332

9

KF: Invoeren
verplicht
emissielabel
BV

700

1.000

1.500

1.500

1.500

10

Diversen

18.01

Scheepvaart
en havens

1

HXII: Digitale
Transport
Strategie

2

Overheveling
DGLM naar
ILT

‒ 879

3

LPO

2.990

4

EJM subsidie
verduurzaming
BV

1.700

5

Totaal

2024

1.000

‒ 10.600

‒ 111

287

449

449

517

449

‒ 6.900

52.634

85.195

24.548

5.782

2.704

Toelichting
– Ad 1. Dekking voor het project Digitale Transport Strategie staat gereser­
veerd op het planstudieartikel vaarwegen. Uitvoering en realisatie
vindt plaats op de beleidsbegroting HXII. Met deze mutatie wordt het
benodigd budget overgeboekt naar het opdrachtenbudget.
– Ad 2. Dit betreft diverse overboekingen vanuit het opdrachtenbudget
naar de ILT voor verschillende werkzaamheden op het gebied van
toezicht, handhaving en data-analyse in het kader van o.a. scheepsre­
cycling, de Havenontvangstvoorzieningen en het Scheepsafvalstoffen­
verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

242

–
–
–
–
–

–
–

–

Ad 3. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
Ad 4. Dit betreft de toedeling van de eindejaarsmarge 2022.
Ad 5. Overboeking middelen uit het Klimaatfonds die zĳn toegekend
voor inzet in de klimaatregeling voor Walstroom.
Ad 6. Overboeking van middelen uit het Nationaal Groeifonds die zĳn
toegekend voor het NGF-project Maritiem Masterplan.
Ad 7. Dit betreffen kasschuiven op het subsidiebudget (€ 7,6 miljoen van
2023 naar 2024) en de bĳdragen aan medeoverheden (€ 3 miljoen van
2023 naar 2025) om het kasritme te actualiseren.
Ad 8. Dit betreft de overboeking middelen uit het Klimaatfonds die zĳn
toegekend voor uitbreiden zero-emissiezones voor gemeenten.
Ad 9. Dit betreft de overboeking van de klimaatfonds middelen, die zĳn
toegekend voor het invoeren en beheren van een verplicht emissielabel
voor de binnenvaart.
Ad 10. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tabel 157 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

18. Scheepvaart en Havens

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

0

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

243

Beleidsartikel 19 Internationaal Beleid
Tabel 158 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
19. Internationaal beleid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

11.377

11.349

12.088

12.146

12.071

11.806

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

‒ 51

‒ 1.218

‒ 1.358

‒ 1.187

‒ 1.267

‒ 1.302

Nieuwe mutaties

646

348

‒ 1.231

‒ 1.230

‒ 1.231

‒ 1.244

11.972

10.479

9.499

9.729

9.573

9.260

Stand ontwerpbegroting 2024

Tabel 159 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

LPO

238

1.140

Diversen

408

‒ 792

646

348

19.02

Internationaal
beleid
coördinatie
en
samenwerking

1

Dekking BEILML. RIVM
vanuit art. 19

2
3
Totaal

2025

2026

2027

2028

‒ 1.500

‒ 1.500

‒ 1.500

‒ 1.500

269

270

269

256

‒ 1.231

‒ 1.230

‒ 1.231

‒ 1.244

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft een overboeking van artikel 19 naar artikel 20 voor
de financiering van de hogere kosten van RIVM in het kader van
de Basisfinanciering Essentiële Infrastructuur (BEI) ten behoeve van
het Landelĳk Meetpunt Luchtkwaliteit (LML). Op artikel 19 (waar
de opdrachten aan RIVM tot 2022 werden gefinancierd) was een
voorziening aangehouden die nu wordt ingezet voor de financiering
van de genoemde hogere kosten.
– Ad 2. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
– Ad 3. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.
Tabel 160 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
19. Internationaal beleid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

312

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

312

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

244

Beleidsartikel 20 Lucht en Geluid
Tabel 161 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
20. Lucht en Geluid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

54.838

43.487

50.667

50.793

49.966

49.450

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

1.379

9.992

10.000

0

0

0

Nieuwe mutaties

5.367

5.921

7.897

7.203

7.186

7.175

Stand ontwerpbegroting 2024

61.584

59.400

68.564

57.996

57.152

56.625

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 162 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Overboekingen
duurzame
agro

0

4.297

4.297

4.297

4.297

4.297

2

Dekking BEILML. RIVM
vanuit art. 19

0

0

1.500

1.500

1.500

1.500

3

LPO

2.108

1.624

2.100

1.406

1.389

1.378

4

EJM

1.609

5

Campagne
houtstook

1.000

6

Diversen

5.921

7.897

7.203

7.186

7.175

20.01

Gezonde
lucht en
tegengaan
geluidshinder

1

Totaal

650
5.367

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft een structurele overboeking van middelen van artikel
21 naar artikel 20 inzake het beleidsterrein «Duurzame Agro». Het
beleidsterrein duurzame agro is verantwoordelĳk voor de regelgeving
van de uitstoot van de veehouderĳ naar de lucht met als doel de
luchtkwaliteit te verbeteren, met het oog op de gezondheid van
omwonenden. Het doel van duurzame agro sluit beter aan bĳ de
algemene doelstelling van beleidsartikel 20 (het bevorderen van een
solide en gezonde leefomgeving door de luchtkwaliteit te verbeteren) en
wordt om die reden met ingang van 2024 verantwoordt op artikel 20.
– Ad 2. Dit betreft een overboeking van artikel 19 naar artikel 20 voor
de financiering van de hogere kosten van RIVM in het kader van
de Basisfinanciering Essentiële Infrastructuur (BEI) ten behoeve van
het Landelĳk Meetpunt Luchtkwaliteit (LML). Op artikel 19 (waar
de opdrachten aan RIVM tot 2022 werden gefinancierd ) was een
voorziening aangehouden die nu wordt ingezet voor de financiering
van de genoemde hogere kosten.
– Ad 3. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
– Ad 4. Dit betreft de toedeling van de eindejaarsmarge 2022.
– Ad 5. Dit betreft een overboeking van artikel 22 naar artikel 20 in
het kader van de lancering van een communicatiecampagne om de
emissies van particuliere houtstook te beperken. Door vertraging in de
uitvoering van de communicatiecampagne asbest is in 2023 slechts de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

245

–

voorbereiding van de communicatie-activiteiten aan de orde en zal naar
verwachting in 2024/2025 daadwerkelĳk uitvoering worden gegeven
aan de communicatie-activiteiten. Deze middelen worden nu in 2023
versneld aangewend voor de campagne omtrent particuliere houtstook.
Ad 6. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tabel 163 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
20. Lucht en Geluid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

400

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

600

0

0

0

0

0

1.000

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2024

Toelichting
– Ad 1. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

246

Beleidsartikel 21 Duurzaamheid
Tabel 164 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
21. Duurzaamheid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

71.886

69.912

69.830

52.878

52.855

49.855

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

‒ 8.998

‒ 4.186

962

2.639

616

‒ 793

Nieuwe mutaties

‒ 4.227

16.665

33.670

33.664

25.539

13.848

Stand ontwerpbegroting 2024

58.661

82.391

104.462

89.181

79.010

62.910

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 165 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

‒ 4.297

‒ 4.297

‒ 4.297

‒ 4.297

‒ 4.297

‒ 277

‒ 1.452

‒ 1.988

‒ 2.465

‒ 2.465

‒ 2.465

LPO

1.630

1.064

1.064

1.525

1.525

1.484

EJM

1.228

2.200

3.300

5.100

5.100

6.000

400

1.200

1.100

3.900

11.900

23.800

16.650

6.250

3.000

EZK
Continuering
DEI+CE

2.000

7.992

14.500

15.500

10.100

11

KF: Biobased
bouwen

1.600

1.400

12

KF
Handhavingsen
uitvoeringskosten
voor plastics
normering

1.170

1.145

21.06

Natuurlĳk
kapitaal

13

Diversen

21.05

Duurzame
productketens

1

Duurzame
Agro

2

Overheveling
DGMI naar ILT

3
4
5

WP
Monitoring &
Sturing CE
2023

6

Klimaatfonds
«bevorderen
circulair doen
en gedrag»

7

Kasschuif
Subsidieregeling
ontwikkeling
en opschaling
recycling

8

Uitvoering
MilieuInvesteringsaftrek
(MIA) 2024

2.000

9

Klimaatfonds
«Ondersteuning
plastics
norm»

10

Totaal

‒ 2.000

‒ 6.600

525

1.525

1.267

80

54

26

26

26

‒ 4.227

16.665

33.670

33.664

25.539

13.848

Toelichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

247

–

–

–
–
–

–

–

–

–

–

–

Ad 1. Dit betreft een structurele overboeking van middelen van artikel
21 naar artikel 20 inzake het beleidsterrein «Duurzame Agro». Het
beleidsterrein duurzame agro is verantwoordelĳk voor de regelgeving
van de uitstoot van de veehouderĳ naar de lucht met als doel de
luchtkwaliteit te verbeteren, met het oog op de gezondheid van
omwonenden. Het doel van duurzame agro sluit beter aan bĳ de
algemene doelstelling van beleidsartikel 20 (het bevorderen van een
solide en gezonde leefomgeving door de luchtkwaliteit te verbeteren) en
wordt om die reden met ingang van 2024 verantwoord op artikel 20.
Ad 2. Dit betreft een overboeking van artikel 21 naar artikel 24 ten
behoeve van de verslaglegging van verpakkingen, de Single Use
Plastics, de Producentenverantwoordelĳkheid, en de Teerhoudend
Asfalt Granulaat.
Ad 3. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
Ad 4. Dit betreft de toedeling van de eindejaarsmarge 2022.
Ad 5. Dit betreft een overboeking van artikel 21 naar artikel 97 ten
behoeve van de door het Planbureau voor de Leefomgeving te verrichten
onderzoekwerkzaamheden (in 2023) in het kader van het Werkpro­
gramma Monitoring & Sturing Circulaire Economie.
Ad 6. Dit betreft de middelen die vanuit het Klimaatfonds beschikbaar
zĳn gesteld voor het Bevorderen circulair doen en gedrag staan
op het opdrachtenbudget gereserveerd. Het betreft een bedrag van
€ 2,2 miljoen in 2024 en cumulatief € 33,7 miljoen in de periode
2024 ‒ 2030.
Ad 7. Dit betreffen kasschuiven voor de subsidieregeling ontwikkeling en
opschaling recycling (€ 6,6 miljoen van 2023 naar 2024, 2025, 2026 en
2027) om het kasritme te actualiseren.
Ad 8. Gelet op de positieve evaluatie van de MIA/Vamil-regeling zal ook
het verhoogde budget van de MIA (voor verduurzaming van het MKB)
structureel worden voortgezet ( € 48 miljoen in 2024 en € 50 miljoen
vanaf 2025). De uitvoeringskosten (€ 2 mln.) worden in 2024 middels
een kadercorrectie overgeheveld naar IenW. De structurele verwerking
van de uitvoeringskosten wordt tĳdens de voorjaarsbesluitvorming
2024 verwerkt.
Ad 9. Dit betreft een overboeking vanuit het Klimaatfonds voor onder­
steuningsprojecten van de Nederlandse Rubber– en Kunststofindustrie
(NRK) en de Programmalĳn design voor recyclen en gemeenschap­
pelĳk onderzoek. Dit is inclusief de handhavings- en uitvoeringskosten
(€ 1,2 miljoen) voor de plastics norm. Hiervoor ontvangt IenW in totaal
€ 13,1 miljoen in 2024 en cumulatief € 73,5 miljoen cumulatief in de
periode 2024 ‒ 2030.
Ad 10. Dit betreft een overboeking vanuit het Klimaatfonds aan IenW
voor de continuering van de regeling Demonstratie Energie- en Klimaat­
innovatie (DEI+) Circulaire Economie, als onderdeel van het meerjaren­
programma Klimaat 2024. De regeling DEI+ Circulaire economie draagt
bĳ aan en is bedoeld voor het innovatieproject voor de recycling van
afval, hergebruik van producten en pilots voor biobased grondstoffen,
die tegelĳkertĳd bĳdragen aan CO2 reductie. Hiervoor ontvangt IenW
€ 2,0 miljoen in 2024 en cumulatief € 55,2 miljoen in de periode
2024 ‒ 2030.
Ad 11. Dit betreft een overboeking vanuit het Klimaatfonds voor de
aanscherping en bredere toepassing van de milieuprestatie-eis aan
gebouwen. IenW ontvangst cumulatief € 3,0 miljoen in de periode
2024 ‒ 2025 voor onderzoek naar biobased bouwen in de grond, weg, en
water (GWW) bouwsector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

248

–
–

Ad 12. Dit betreft de overboeking vanuit het klimaatsfonds voor de
handhavings- en uitvoeringskosten voor de plastics normering.
Ad 13. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en worden
daarom niet toegelicht.

Tabel 166 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
21. Duurzaamheid

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

0

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

249

Beleidsartikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico's
Tabel 167 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
22. Omgevingsveiligheid
en Milieurisico’s

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

87.006

86.290

89.054

97.521

96.815

96.326

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

‒ 330

‒ 1.928

‒ 1.398

‒ 1.659

‒ 1.937

‒ 2.008

Nieuwe mutaties

‒ 6.724

2.000

3.702

8.918

2.899

2.889

Stand ontwerpbegroting 2024

79.952

86.362

91.358

104.780

97.777

97.207

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

Tabel 168 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

‒ 1135

‒ 999

‒ 482

‒ 482

‒ 482

‒ 482

3

Kasschuif
‒ 7500
VTH en
Kasschuif
communicatiecampagne
Asbest

500

1000

6000

4

Campagne
houtstook

‒ 1000

5

LPO

2.486

2.421

2.884

3.100

3.081

3.071

6

EJM

1.654

22

Veiligheid
Biotechnologie

7

Diversen

22.01

Veiligheid
chemische
stoffen

1

Klimaatsfonds
Nucleaire
veiligheid

22.03

Veiligheid
bedrĳven en
transport

2

Overheveling
DGMI naar ILT

Totaal

130

‒ 1.359

78

300

300

300

300

‒ 6.724

2.000

3.702

8.918

2.899

2.889

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft een overboeking van middelen van EZK naar IenW in
het kader van het programma nucleaire veiligheid. Het gaat hier om
middelen uit het klimaatfonds voor het jaar 2023.
– Ad 2. Dit betreft diverse overboekingen van artikel 22 naar artikel
24 ten behoeve van met name het project Datakwaliteit Toezicht binnen
het Interbestuurlĳk Programma Versterking Toezicht en Handhaving
(IBP VTH).
– Ad 3. Dit betreffen kasschuiven voor vergunningverlening, toezicht en
handhaving, VTH (€ 6,0 miljoen van 2023 naar 2026) en communicatie­
campagne Asbest (€ 1,5 miljoen van 2023, waarvan € 0,5 miljoen naar
2024 en € 1,0 miljoen naar 2025) om het kasritme te actualiseren.
– Ad 4. Dit betreft een overboeking van artikel 22 naar artikel 20 in het kader
van de lancering van een communicatiecampagne om de emissies van
particuliere houtstook te beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

250

–
–
–

Ad 5. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
Ad 6. Dit betreft de toedeling van de eindejaarsmarge 2022.
Ad 7. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en worden
daarom niet toegelicht.

Tabel 169 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
22. Omgevingsveiligheid
en Milieurisico’s

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

250

250

250

250

250

250

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

250

250

250

250

250

250

Stand ontwerpbegroting 2024

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

251

Beleidsartikel 23 Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie
Tabel 170 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
23. Meteorologie, seismologie
en aardobservatie

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

69.462

60.666

49.529

50.856

50.741

54.450

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

992

1.400

1.610

2.070

2.070

2.070

Nieuwe mutaties

4.573

3.936

3.273

3.356

3.214

3.434

Stand ontwerpbegroting 2024

75.027

66.002

54.412

56.282

56.025

59.954

Tabel 171 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
23.01

Meteorologie
en
seismologie

1

LPO

23.02

Aardobservatie

2

Prĳsbĳstelling

3

Diversen

Totaal

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.677

2.623

2.328

2.286

2.226

2.212

1.290

827

476

595

650

884

606

486

469

475

338

338

4.573

3.936

3.273

3.356

3.214

3.434

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
– Ad 2. Dit betreft de toedeling van de ontvangen prĳsbĳstelling 2023.
– Ad 3. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.
Tabel 172 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
23. Meteorologie, seismologie
en aardobservatie

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2024

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven daarom niet
te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

252

Beleidsartikel 24 Inspectie Leefomgeving en Transport
Tabel 173 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
24. Handhaving en toezicht

2023

2024

2025

2026

2027

2028

203.598

203.536

204.138

202.311

200.369

198.943

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

‒ 15.289

‒ 15.787

‒ 15.848

‒ 15.971

‒ 17.927

‒ 17.877

894

15.282

10.832

11.404

11.867

11.051

189.203

203.031

199.122

197.744

194.309

192.117

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

Tabel 174 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

EZK: OenF gassen

1.007

1.008

1.008

1.010

1.000

1.000

Cyber en
Vitaal middelen

445

890

1.447

1.781

1.781

1.781

3

Overheveling DGMO
naar ILT

437

1.214

782

968

968

968

4

Overheveling DGLM
naar ILT

984

2.013

2.260

2.443

2.443

2.443

5

Overheveling DGMI
naar ILT

1.412

2.451

2.470

2.947

2.947

2.947

6

Werving en
selectie RWS

‒ 1.248

‒ 1.248

‒ 1.248

‒ 1.248

‒ 1.248

‒ 1.248

7

Autoriteit
Woningcorportaties
buiten begroting

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

8

Loonbĳstelling 2023

9.740

9.724

9.739

9.667

11.254

11.177

9

Overheveling
BZK naar
ILT Energielabels

1.160

1.160

1.160

1.160

1.160

10

Kasschuif personele
uitgaven ILT

24.02

Materiële uitgaven

11

Cyber en
Vitaal middelen

1.295

929

1.464

929

12

Prĳsbĳstelling 2023

13

Bĳdrage ILT
prĳsstĳgingen
interne
dienstverlening

14

24.01

Personele uitgaven

1
2

‒ 4.085

4.085

1.070

1.907

1.938

1.950

1.969

1.937

185

181

‒ 2.379

‒ 2.379

‒ 2.379

‒ 2.379

‒ 2.379

‒ 2.379

Overheveling DGMO
naar ILT

502

905

742

668

530

392

15

Overheveling DGLM
naar ILT

836

917

813

858

796

734

16

Diversen

‒ 13

437

526

415

718

718

894

15.282

10.832

11.404

11.867

11.051

Totaal

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft een overboeking van het ministerie van Economische
Zaken en Klimaat naar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
(artikel 24) ten behoeve van het toezicht op de Ozon Afbrekende Stoffen
en Fluorgassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

253

–

–

–

–

–
–

–
–

–
–

–
–

–

–

–

Ad 2. Dit betreft de doorverdeling van de in 2022 via het ministerie
van Justitie en Veiligheid geclaimde en ontvangen gelden voor Cyber
en Vitaal.
Ad 3. Dit betreft diverse overboekingen vanuit artikel 14, artikel 16 en
het mobiliteitsfonds (directoraat-generaal Mobiliteit) naar artikel 24 voor
werkzaamheden ten behoeve van met name uitbreiding van capaciteit
in het kader van de EU-verordening treinreizigers, handhaving en
uitvoering van de Mobiliteitsrichtlĳn en het Programma Vrachtwagen­
heffing.
Ad 4. Dit betreft diverse overboekingen vanuit artikel 17 en artikel
18 (directoraat-generaal Luchtvaart en Maritieme zaken) naar artikel
24 op onder andere het gebied van toezicht drones, vergunningverlening
modelvliegverenigingen en toezicht, handhaving en data-analyse in
het kader van scheepsrecycling, de Havenontvangstvoorzieningen en
het Scheepsafvalstoffenverdrag.
Ad 5. Dit betreft diverse overboekingen van artikel 21 en artikel 22
(directoraat-generaal Milieu en Internationaal) naar artikel 24 voor met
name de werkzaamheden voor de regeling voor Single Use Plastics en
het project Datakwaliteit Toezicht binnen het Interbestuurlĳk Programma
Versterking Toezicht en Handhaving (IBP VTH).
Ad 6. Dit betreft een overboeking voor het overdragen van werving en
selectie naar RWS.
Ad 7. De financiele administratie van de Autoriteit Woningcorporaties
(AW) wordt buiten de begrotingsadministratie plaats. Het begrote
bedrag met betrekking tot de AW dient derhalve uit de begroting te
worden verwĳderd.
Ad 8. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loonbĳstelling 2023.
Ad 9. Dit betreft een overheveling van BZK naar ILT voor de uitbreiding
van capaciteit op het onderwerp Energielabels. Het energielabel heeft
een belangrĳke informerende functie wanneer het gaat om de vastgoed­
waarde. financieringsruimte en normering. Het betreft een uitbreiding
van inspecteurs en analisten.
Ad 10. Dit betreft een kasschuif om resterende arbeidsvoorwaardenmid­
delen van 2023 naar 2024 door te schuiven.
Ad 11. Dit betreft de doorverdeling van de in 2022 via het ministerie
van Justitie en Veiligheid geclaimde en ontvangen gelden voor Cyber
en Vitaal.
Ad 12. Dit betreft de toedeling van de ontvangen prĳsbĳstelling 2023.
Ad 13. Dit betreft het deel van de Loon- en Prĳsbĳstelling ILT voor de
structureel overgedragen budgetten van de dienstverleningsovereen­
komsten.
Ad 14. Dit betreft diverse overboekingen vanuit artikel 14, artikel 16 en
het mobiliteitsfonds (directoraat-generaal Mobiliteit) naar artikel 24 voor
werkzaamheden ten behoeve van met name uitbreiding van capaciteit
in het kader van de EU-verordening treinreizigers, handhaving en
uitvoering van de Mobiliteitsrichtlĳn en het Programma Vrachtwagen­
heffing.
Ad 15. Dit betreft diverse overboekingen vanuit artikel 17 en artikel
18 (directoraat-generaal Luchtvaart en Maritieme zaken) naar artikel
24 op onder andere het gebied van toezicht drones, vergunningverlening
modelvliegverenigingen en toezicht, handhaving en data-analyse in
het kader van scheepsrecycling, de Havenontvangstvoorzieningen en
het Scheepsafvalstoffenverdrag.
Ad 16. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en worden
daarom niet toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

254

Tabel 175 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
24. Handhaving en toezicht

2023

2024

2025

2026

2027

2028

24.700

24.700

24.700

24.700

24.700

24.700

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

Stand ontwerpbegroting 2024

14.948

14.948

14.948

14.948

14.948

14.948

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 176 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten

2023

2024

2025

2026

2027

2028

‒ 14.300

‒ 14.300

‒ 14.300

‒ 14.300

‒ 14.300

‒ 14.300

24 Inspectie
Leefomgeving
en Transport
1 Aanpassing
art 24 AW
buiten
begroting
2 Aanpassing
art 24 AW
overheadkosten
Totaal

4.548

4.548

4.548

4.548

4.548

4.548

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

‒ 9.752

Toelichting
– Ad 1. De financiele administratie van de Autoriteit Woningcorpo­
raties wordt buiten de begrotingsadministratie plaats. Het begrote
bedrag met betrekking tot de AW dient derhalve uit de begroting te
worden verwĳderd.
– Ad 2. De Autoriteit Woningcorporaties is een zelfstandige eenheidbinnen
de ILT. Zĳ maken gebruik van de ILT faciliteiten en ondersteunende
afdelingen. Hiervoor betalen zĳ jaarlĳks een compensatie aan de ILT.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

255

Beleidsartikel 25 Brede Doeluitkering
Tabel 177 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
25. Brede doeluitkering

2023

2024

2025

2026

2027

2028

991.493

991.492

991.599

991.599

991.599

991.599

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

13.747

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

60.783

60.784

60.789

60.789

60.789

60.789

1.066.023

1.052.276

1.052.388

1.052.388

1.052.388

1.052.388

Stand ontwerpbegroting 2023

Stand ontwerpbegroting 2024

Tabel 178 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

LPO BDU

56.313

56.314

56.319

56.319

56.319

56.319

Nacalculatie
prĳsbĳstelling
HXII 2022
BDU

4.470

4.470

4.470

4.470

4.470

4.470

60.783

60.784

60.789

60.789

60.789

60.789

25.01

Brede
doeluitkering

1
2

Totaal

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft de toedeling van de ontvangen loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023.
– Ad 2. Dit betreft de toedeling van de ontvangen nacalculatie op de
prĳsbĳstelling 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

256

Beleidsartikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen
Tabel 179 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
26. Bĳdrage Investeringfondsen

2023

2024

2025

2026

2027

2028

10.160.555

19.199.201

10.896.124

9.815.912

9.398.048

9.790.303

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

‒ 254.137

‒ 223.025

52.687

1.132.521

863.584

856.233

Nieuwe mutaties

‒ 560.354

‒ 7.442.692

9.577.169

534.151

707.609

‒ 199.824

Stand ontwerpbegroting 2024

9.346.064

11.533.484

20.525.980

11.482.584

10.969.241

10.446.712

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 180 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2025

2026

717

771

BZK PF - RISM
II

‒ 1.185

12

EZK ovb
gevolgkosten
Wind op Zee

3.379

13

BCF LVO
Oosterhoutseweg

‒ 1.927

14

Overboeking
MF naar HXII
TVOV MJN24

‒ 38.348

15

HXII: 75
procent
doorverdeling
POK/WOO
middelen

26.01

Mobiliteitsfonds

1

HXII: Digitale
Transport
Strategie

2

HXII:
Maatwerk
KNMI-RWS

3

Onderzoeksprogramma
VenR
‒ 2.124

4

Verdeling
POK fiches
IenW

1.570

5

Bĳdrage
banenafspraak
RWS

3.998

6

Vernieuwing
SAP RWS
aandeel

‒ 6.663

7

DEF ovb ETV
zuid en
midden 2023
WOZ

‒ 13.644

8

NF BZK
bĳdrage CID
Binckhorst

5.000

9

Def ovb ETV
Noord en
Betonningsvaartuigen
‒ 4.136
2023

10

BZK GF Terugbet.
Goes

11

2024

2027

2028

‒ 1.185

‒ 1.185

‒ 1.185

10.554

19.813

‒ 1.350

‒ 1.273

872

‒ 1.243

‒ 9.085

‒ 17.567

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

4.571

4.571

257

Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

‒ 70.000

‒ 100.000

416.714

459.714

469.885

422.663

401.311

422.670

4.300

4.300

4.300

4.300

4.300

4.300

‒ 8.278.000

8.845.000

15.000

45.000

10.000

11.500

28.500

55.000

35.000

2.500

6.000

5.500

‒ 50.000

250.000

200.000

‒ 800.000

7.500

20.000

3.344

4.481

3.344

80.834

67.695

70.546

66.236

‒ 24.000

‒ 8.000

‒ 59.000

45.000

16

HXII
terugsluis
Vrachtwagenheffing

17

Loon- en
prĳsbĳstelling
2023 MF

18

Mutatie RWS
Werving en
Selectie MF

19

Omvorming
ProRail naar
ZBO 2024

20

MF Terugsluis
Vrachtwagenheffing

21

FIN - SPUK
Schoon
Emissieloos
Bouwen

22

FIN - Kennis
Opschaling
Praktĳk
Schoon
Emissieloos
Bouwen

23

kaderaanpassing
2023
‒ 500.000

24

FIN Rĳksdiensten
Schoon
Emissieloos
Bouwen

25

Kasschuif
Woningbouw

26.02

Deltafonds

25

Overboeking
naar
ministerie
LNV Mirtonderzoek
Delta aanpak

‒ 1.800

26

Cyber en
Vitaal
middelen DF

891

3.367

3.345

27

Loon- en
prĳscompensatie
2023
Deltafonds

86.474

84.807

28

Kasschuif tlv
generale
middelen

‒ 154.000

37.000

29
Totaal

‒ 350.000

Diversen

350.000

‒ 4.143

‒ 1.817

‒ 39

9

272

240

‒ 560.354

‒ 7.442.692

9.577.169

534.151

707.609

‒ 199.824

Toelichting
Voor een specificatie van de nieuwe mutaties wordt verwezen naar de
verdiepingsbĳlage van de begroting van het Mobiliteitsfonds (artikel 19) en
het Deltafonds (artikel 6).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

258

Niet-beleidsartikel 97 Algemeen Departement
Tabel 181 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
97. Algemeen departement

2023

2024

2025

2026

2027

2028

50.988

47.695

47.311

47.240

46.585

46.318

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

2.854

‒ 679

‒ 669

‒ 673

‒ 853

‒ 867

Nieuwe mutaties

12.204

1.693

1.685

1.684

1.680

1.616

Stand ontwerpbegroting 2024

66.046

48.709

48.327

48.251

47.412

47.067

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 182 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

LPO

1.690

1.602

1.593

1.592

1.565

1.555

EJM

1.361

3

Werkprogr.
PBL
Monitoring &
Sturing CE

1.500

4

Maatwerk
KNMI-RWS

2.223

5

Interdepartementale
overboekingen

1.000

12

13

13

‒ 25

0

6

Oekraïne
middelen

4.700

7

Diversen

97.01

Algemeen
departement

1
2

Totaal

‒ 270

79

79

79

140

61

12.204

1.693

1.685

1.684

1.680

1.616

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft de toedeling van de ontvangsten loon- en prĳsbĳstelling
2023 op artikel 99 aan art 97;
– Ad 2. Dit betreft de toedeling van de Eindejaarsmarge 2022;
– Ad 3. Dit betreft de onderzoekwerkzaamheden die door PBL worden
verricht in 2023 in het kader van het werkprogramma Circulaire
Economie. Werkprogramma Monitoring & Sturing(van art 21);
– Ad 4. Dit betreft een overboeking t.b.v. verstrekte maatwerkopdrachten
die het KNMI voor Rĳkswaterstaat verricht;
– Ad 5. Diverse Interdepartementale overboekingen;
– Ad 6. Het betreft de bĳdrage van het Ministerie van Financiën aan het
Ministerie van IenW ten behoeve van de hulpgoederen aan Oekraïne
(Kamerstuk 2022-2023, 36045, nr. 165).
– Ad 7. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

259

Tabel 183 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
97. Algemeen Departement

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

1.101

1.101

1.101

1.101

1.101

1.380

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

400

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

1.501

1.101

1.101

1.101

1.101

1.380

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en worden daarom
niet toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

260

Niet-beleidsartikel 98 Apparaatuitgaven Kerndepartement
Tabel 184 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
98. Personele uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

407.254

400.387

384.113

379.788

352.315

346.234

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

30.636

50.728

43.380

41.457

51.738

49.654

Nieuwe mutaties

32.259

16.344

15.810

15.446

6.752

6.258

Stand ontwerpbegroting 2024

470.149

467.459

443.303

436.691

410.805

402.146

Stand ontwerpbegroting 2023

Tabel 185 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

98.01

Personele
uitgaven

26.573

18.086

19.846

19.399

18.771

16.553

1

LPO

16.320

14.736

14.684

14.228

13.514

13.087

2

Bĳdrage SAP
RWS

2.905

3

EJM

2.664

4

Interdepartementale
overboekingen

4.429

2.582

2.567

2.543

2.543

2.588

5

Uitvoeringskosten
Klimaat
envellope

1.750

1.750

1.750

6

Overdracht
werving en
selectie aan
RWS

‒ 1.519

‒ 1.519

‒ 1.519

‒ 1.519

‒ 1.519

‒ 1.519

7

Herschikking
Cyber Vitaal
middelen

1.774

2.287

2.364

2.397

2.483

2.397

98.02

Materiële
uitgaven

4.498

‒ 2.315

‒ 2.402

‒ 2.402

‒ 8.840

‒ 6.881

8

LPO

8.029

7.745

7.462

7.530

7.234

7.193

9

Interdepartementale
overboekingen

3.095

1.358

1.358

1.358

1.358

1.358

10

Herschikking
POK WOO

‒ 2.732

‒ 1.658

‒ 1.462

‒ 1.530

‒ 5.672

‒ 5.672

11

Herschikking
Cyber Vitaal
middelen

‒ 4.841

‒ 9.760

‒ 9.760

‒ 9.760

‒ 11.760

‒ 9.760

12

Banenafspraak
RWS

‒ 3.998

13

EJM

1.187

14

Bĳdrage SAP
RWS

3.758

15

Overdracht
werving en
selectie aan
RWS

‒ 1.200

‒ 1.200

‒ 1.200

‒ 1.200

‒ 1.200

‒ 1.200

16

Diversen

1.188

573

‒ 1.634

‒ 1.551

‒ 3.179

‒ 3.414

32.259

16.344

15.810

15.446

6.752

6.258

Totaal

Toelichting
– Ad 1 en 8. Dit betreft de toedeling van de ontvangten loon- en prĳsbĳ­
stelling 2023 op artikel 99 aan art 98;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

261

–
–
–
–

–

–
–
–
–

Ad 2. en 14. Dit betreft de verrekening van het aandeel van RWS in het
project Vernieuwing SAP
Ad 3 en 13. Dit betreft de toedeling van de Eindejaarsmarge 2022;
Ad 4 en 9. De verrekening van diverse interdepartementale verreke­
ningen;
Ad 5. Dit is aanvulling van het inhuurbudget ten laste van de uitvoerings­
kosten die gereserveerd staan op art.14. Deze mutatie is in het kader van
aanvullende opdrachten uit de klimaatenveloppe;
Ad 6 en 15. Voor het overdragen van werving en selectie naar RWS
is een overheveling van budget noodzakelĳk. Middels deze mutatie
worden alle budgetten naar de budgetplaats van de concerndirecties
gebracht. Van het structurele totaal van € - 1,5 miljoen op de personele
uitgaven komt structureel per saldo € 2,8 miljoen van Hoofdstuk XII en
€ - 4,3 miljoen van het Mobiliteitsfonds. De uitgaven op de materiële
uitgaven komt van Hoofdstuk XII af.
Ad 10. Dit is een herschikking/doorverdeling van de in 2022 ontvangen
POK en WOO gelden naar (baten-lasten)diensten;
Ad 7 en 11. Herschikking/doorverdeling van de in 2022 via JenV
geclaimde en ontvangen gelden voor Cyber en Vitaal;
Ad 12. Dit betreft de bĳdrage van artikel 98 naar artikel 26 voor het
invullen van arbeidplaatsen van de banenafspraak door RWS;
Ad 16. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.

Tabel 186 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
98. Apparaatsuitgaven kernde­
partement

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

5.841

5.627

5.430

5.430

5.430

5.151

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023

2.612

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties

‒ 349

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2024

8.104

5.627

5.430

5.430

5.430

5.151

Tabel 187 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0

0

0

0

0

98 Apparaat
kerndepartement
1 Diversen
Totaal

‒ 349
‒ 349

De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en worden daarom
niet toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

262

Niet-beleidsartikel 99 Nog Onverdeeld
Tabel 188 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
99. Nominaal en Onvoorzien

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

324

7.084

7.112

7.128

20.266

20.212

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

0

0

0

0

0

0

Mutatie amendement 2023

0

0

0

0

0

0

650.536

665.508

668.394

605.824

570.237

598.942

‒ 650.860

‒ 664.792

‒ 668.906

‒ 606.352

‒ 583.903

‒ 612.554

0

7.800

6.600

6.600

6.600

6.600

Mutatie 1e suppletoire
begroting 2023
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

Tabel 189 Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2023

2024

2025

2026

2027

2028

LPO

‒ 623.439

‒ 661.256

‒ 664.161

‒ 601.599

‒ 579.433

‒ 594.084

EJM

‒ 22.726

99.01

Nog
onverdeeld

1
2
3

Correctie LPO
MF

4

Nacalculatie
prĳsbĳstelling
HXII 2022
BDU

5
Totaal

Diversen

‒ 14.000

‒ 4.470

‒ 4.470

‒ 4.470

‒ 4.470

‒ 4.470

‒ 4.470

‒ 225

934

‒ 275

‒ 283

‒

‒

‒ 650.860

‒ 664.792

‒ 668.906

‒ 606.352

‒ 583.903

‒ 612.554

Toelichting
– Ad 1. Dit betreft de toedeling van de loon- en prĳsbĳstelling 2022 aan het
Mobileitsfonds en het Deltafonds en aan de verschilllende artikelen op
dit begrotingshoofdstuk (HXII).
– Ad 2. Dit betreft de toedeling van de eindejaarsmarge (EJM) aan de
diverse artikelen op dit begrotingshoofdstuk. De EJM is bĳ de 1e
suppletoire begroting 2022 op artikel 99 geparkeerd in afwachting van
nadere besluitvorming.
– Ad 3. Dit betreft een correctie van de middelen van de loon- en prĳsont­
wikkeling op het MF omdat tĳdens de Voorjaarsnota 2023 te veel budget
was geboekt.
– Ad 4. Dit betreft de toedeling van de ontvangen nacalculatie op de
prĳsbĳstelling 2022 op de Brede Doelenuitkering.
– Ad 5. De mutaties zĳn lager dan de voorgeschreven norm en hoeven
daarom niet te worden toegelicht.
6.4 Bĳlage 4: Moties en toezeggingen
Deze bĳlage bevat de stand van zaken van alle nieuwe moties en toezeg­
gingen sinds de vorige begroting, de nog openstaande moties en toezeg­
gingen uit voorgaande jaren en de moties en toezeggingen die sinds de
vorige begroting zĳn afgehandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

263

Tabel 190 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties die zĳn afgerond
Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

29862-31 verzoekt de regering om, in overleg met de regio een
plan te ontwikkelen dat voorziet in de gegarandeerde ontsluiting
van Voorne-Putten

Parlementair agendapunt
[05-07-2016] - Havens

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

34775-A-35 verzoekt de regering, in overleg met de provincies ZuidHolland en Zeeland en de gemeenten Schouwen-Duiveland en
Parlementair agendapunt
Goeree-Overflakkee de extra investeringen in verkeersveiligheid [11-12-2017] - MIRT
op de N59 zo snel mogelĳk te realiseren,

De Kamer zal worden geïnformeerd
indien de realisatie substantiële vertraging
oploopt. Ik beschouw deze motie hiermee
als afgehandeld.

35300-XII-46 verzoekt de regering, stappen te zetten ter
aanscherping van wet- en regelgeving inzake het lozen van
Parlementair agendapunt
vervuilde grond in plassen; verzoekt de regering tevens, in gesprek [16-10-2019] te gaan met provincies, waterschappen en gemeenten met als doel Begrotingsbehandeling IenW
intensivering van de handhaving,

Uitgaande brief [06-07-2022] Herĳking diepe-plassen-beleid

35300-XII-58 verzoekt de regering Te onderzoeken of reisverboden
die worden opgelegd, geldend kunnen worden voor het
Parlementair agendapunt
gehele openbaar vervoer zonder dat dit leidt tot een
[16-10-2019] verplaatsing van problemen naar andere vervoersmodaliteiten
Begrotingsbehandeling IenW
zoals bĳvoorbeeld de auto en daarmee tot een verslechtering van
de verkeersveiligheid

De pilot van de provincie Overĳssel
en de (regionale) vervoerders naar de
bredere toepassing van het reisverbod
heeft enige vertraging opgelopen, omdat er
onduidelĳkheid bestond over de juridische
grondslag. Inmiddels heeft Pels-Rĳcken
een advies uitgebracht over de juridische
grondslag en hebben partĳen aangegeven nu
snel stappen te willen zetten. Het is nog niet
duidelĳk wanneer met de pilot kan worden
gestart, maar inzet is eind 2022.

29984-876 lid Van Dĳk verzoekt de regering, te onderzoeken of
eenzelfde pilot als in de binnen-vaart ook mogelĳk is binnen
het spoorgoederenvervoer

Parlementair agendapunt
[11-12-2019] - Spoor

In de kamerbrief Voortgang Spoorgoederen
die de Staatsecretaris op 13 december
2022 is aandacht besteed aan deze motie.
Recente ontwikkelingen in de markt laten
zien dat er manieren worden gevonden
om batterĳtechnologie in te zetten voor het
verduurzamen van goederenlocomotieven,
de Staatsecretaris was afgelopen 11 januari
2023 op werkbezoek op industrieterrein
Utrecht Lage Weide, waar de start van
de certificering van een batterĳ locomotief
feestelĳk werd ingeluid. De motie is
daarmee afgedaan.

29984-878 verzoekt de regering, om in nauw overleg te blĳven met
ons omringende landen over ontwikkelingen rond nachttreinen,
Parlementair agendapunt
aan te sluiten bĳ (bestaande) initiatieven en in kaart te brengen
[11-12-2019] - Spoor
waar de kansen en knelpunten liggen om nachttreinen op kansrĳke
corridors te rĳden

De pilot van de provincie Overĳssel
en de (regionale) vervoerders naar de
bredere toepassing van het reisverbod
heeft enige vertraging opgelopen, omdat er
onduidelĳkheid bestond over de juridische
grondslag. Inmiddels heeft Pels-Rĳcken
een advies uitgebracht over de juridische
grondslag en hebben partĳen aangegeven nu
snel stappen te willen zetten. Het is nog niet
duidelĳk wanneer met de pilot kan worden
gestart, maar inzet is eind 2022.

35248-10 verzoekt de regering, om een jaar na invoering van de
loodsplicht nieuwe stĳl de uitwerking van deze wetswĳziging te
evalueren en deze met de Kamer te delen

Parlementair agendapunt
[16-01-2020] - Wĳziging van
de Scheepvaartverkeerswet en
enige andere wetten in verband
met verdere flexibilisering van
de loodsplicht

Uitgaande brief [19-09-2022] - Evaluatie
nieuwe loodsplichtregelgeving

35334-73 verzoekt de regering, een strategie te ontwikkelen
voor bronaanpak en sanering van pfas-verontreinigingen die
grondwaterbronnen voor de drinkwatervoorziening bedreigen

Parlementair agendapunt
[10-03-2020] - PFAS

Uitgaande brief [14-07-2022] - PFAS
aandachtslocaties, BRL granuliet en
signaalrapportage ILT

35267-12 verzoekt de regering, om gemeenten, provincies en de
Parlementair agendapunt
eigenaren van natuurterreinen behulpzaam te zĳn bĳ het verhalen
[10-03-2020] van kosten door het doen van onderzoek naar de herkomst van het
Implementatiewet wĳziging EUafval en het verstrekken van gegevens die noodzakelĳk zĳn om de
kaderrichtlĳn afvalstoffen
kosten te verhalen op de veroorzakers

Uitgaande brief [01-07-2022] - Diverse
onderwerpen m.b.t. circulaire economie

30015-73 verzoekt de regering, te onderzoeken op welke wĳze de
procedures bĳ MIRT-projecten kunnen worden aangepast zodat
Parlementair agendapunt
projecten sneller kunnen worden uitgevoerd, en daarover voor het [12-05-2020] - Bodem
MIRT-overleg in juni de Kamer te informeren

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

264

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

31936-765 verzoekt de regering, zich in te spannen de overleggen
Uitgaande brief [16-12-2022] - Derde
tussen de luchtvaartsector, de overheid en de omgeving van
Parlementair agendapunt
Voortgangsbrief Programma Omgeving
Schiphol die plaats-vinden in de nieuwe vormgeving van de ORS te [18-06-2020] - Luchtvaart en corona
Luchthaven Schiphol
beginnen met een frisse start, en de Kamer hierover te informeren
De pilot van de provincie Overĳssel
en de (regionale) vervoerders naar de
bredere toepassing van het reisverbod
heeft enige vertraging opgelopen, omdat er
35377-4 verzoekt de regering, met gelĳkgestemde landen tot een
onduidelĳkheid bestond over de juridische
concreet plan van aanpak te komen om binnen afzienbare tĳd
Debat over de Europese Green Deal grondslag. Inmiddels heeft Pels-Rĳcken
een dekkend spoor-netwerk voor personenvervoer binnen Europa
een advies uitgebracht over de juridische
te realiseren
grondslag en hebben partĳen aangegeven nu
snel stappen te willen zetten. Het is nog niet
duidelĳk wanneer met de pilot kan worden
gestart, maar inzet is eind 2022.
23645-740 verzoekt de regering, samen met het lokaal bevoegd
Parlementair agendapunt
gezag te bekĳken of deze politiepost en de OV-agenten behouden
[04-11-2020] - Openbaar vervoer
kunnen blĳven op Amsterdam CS en de Kamer hierover voor het
en taxi
Kerstreces van 2020 te informeren,

Uitgaande brief [02-09-2022] - Stand van
zaken en vooruitblik ontwikkelingen OV
& Taxi

35570-XII-39 verzoekt de regering, te onderzoeken wat er nodig
Parlementair agendapunt
is qua aanpassingen aan infrastructuur, stations en materieel om
[19-11-2020] een groter aantal treinen te laten rĳden op het traject Amsterdam
Begrotingsbehandeling IenW
– Londen,

Uitgaande brief [24-12-2021]
- Marktverkenning internationale
verbindingen in open toegang

35570-XII-47 verzoekt de regering, uiterlĳk 1 maart 2021 een
bestuursakkoord te sluiten, waarin duidelĳk wordt welke eisen
aan toegankelĳkheid worden gesteld, en het daaropvolgende
wetgevingstraject zo spoedig mogelĳk op te starten

Het bestuursakkoord wordt in oktober
ondertekend. De Kamer is hierover
geïnformeerd op 18 juli middels een
brief naar de Kamer. De motie is
daarmee afgedaan.

Parlementair agendapunt
[19-11-2020] Begrotingsbehandeling IenW

35570-XII-61 verzoekt de regering, om zich actief in te zetten voor
de realisatie van meer verbindingen, naar meer steden in Europa, Parlementair agendapunt
hiervoor contacten met mogelĳke partners, landen en vervoerders, [19-11-2020] aan te gaan en in het kader van de internationale marktverkenning Begrotingsbehandeling IenW
te onderzoeken, wat nodig is voor nieuwe routes;

Uitgaande brief [12-09-2022] Internationaal spoorvervoer

35570-XII-33 verzoekt de regering, samen met de (potentiële)
initiatiefnemers van «right to challenge» van stations te verkennen
wat dit juridisch en financieel betekent, en het daarmee met
Parlementair agendapunt
vervoerders, spoorbeheerder, lokale bedrĳven en decentrale
[19-11-2020] overheden mogelĳk te maken dat stations onderdeel kunnen
Begrotingsbehandeling IenW
worden van de lokale gemeenschap; verzoekt de regering, tevens
hiertoe een concreet voorstel naar de Kamer te sturen voor
1 april 2021,

Uitgaande brief [09-02-2023] Aanbieding Stationsagenda

30015-92 verzoekt de regering, de regelgeving zo vorm te geven Parlementair agendapunt
dat al voor het verlenen van een ontgrondingsvergunning door de [02-12-2020] - Rekenfout
provincie een bestuurlĳke stuurgroep in zal worden gesteld met van Rĳkswaterstaat bĳ de
alle betrokkenen, publiek én privaat, met het oog op de begeleiding risicoberekening van de stort van
van het project en een ordelĳke uitvoering
granuliet in een natuurplas

Uitgaande brief [06-07-2022] Herĳking diepe-plassen-beleid

Parlementair agendapunt
30015-93 verzoekt de regering, een voorstel te doen over hoe
[02-12-2020] - Rekenfout
meetbare ecologische criteria leidend kunnen worden gemaakt in van Rĳkswaterstaat bĳ de
risicoberekening van de stort van
het diepeplassenbeleid
granuliet in een natuurplas

Uitgaande brief [06-07-2022] Herĳking diepe-plassen-beleid

35570-XII-91 verzoekt de regering te verkennen wat er mogelĳk is Parlementair agendapunt
om fietsers en wandelaars over de Afsluitdĳk te laten gaan
[01-12-2020] - Water en Wadden

Uitgaande brief [09-11-2022] - Uitbreiding
mogelĳkheden fietsen en wandelen tĳdens
werkzaamheden Afsluitdĳk

35570-XII-82 verzoekt de regering, om de kernwaarden rust,
ruimte en stilte uit te werken in criteria, zodat een duidelĳk
Parlementair agendapunt
afwegingskader ontstaat bĳ het uitwerken van deze kernwaarden in [01-12-2020] - Water en Wadden
de uitvoeringsagenda

Uitgaande brief [07-06-2021] Verzamelbrief Wadden

35570-A-28 verzoekt de regering, een haalbaarheidsonderzoek
uit te voeren naar een ICE-station op Hengelo voor de
verbinding Amsterdam-Berlĳn

Deze is uitgewerkt in de OAO-notitie. In het
kader van het vervolg op de OAO-studies
wordt bepaald welk vervolg gegeven zal
worden. Hierin zal de uitwerking van deze
motie een plaats krĳgen.

Parlementair agendapunt
[07-12-2020] - MIRT

30015-67 verzoekt de regering, de huidige wet- en regelgeving
omtrent definiëring, lozing en vergunningverlening inzake
Parlementair agendapunt
verondieping van plassen tegen het licht te houden, om te bezien [12-05-2020] - Bodem
hoe tot vereenvoudiging en verduidelĳking gekomen kan worden,

Uitgaande brief [06-07-2022] Herĳking diepe-plassen-beleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

265

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

30175-366 verzoekt om zich maximaal in te spannen zodat
in 2025 het afval op alle scholen in het primair onderwĳs
gescheiden wordt ingeleverd en verwerkt, met aparte stromen
voor gft-afval, PMD en oud papier/karton, rekening houdend
met het vigerende inzamelsysteem voor huishoudelĳk afval in
de betreffende gemeente, zonder dat scholen hiervoor extra
onderwĳsgeld hoeven aan te spreken, en over de voortgang de
Kamer regelmatig te informeren

Parlementair agendapunt
[25-02-2021] - Leefomgeving

Uitgaande brief [01-07-2022] - Diverse
onderwerpen m.b.t. circulaire economie

32852-148 verzoekt de regering, om voor het einde van dit jaar de Parlementair agendapunt
Kamer te informeren over mogelĳke alternatieven voor geotextiel, [20-04-2021] - Circulaire economie
(AO d.d. 2/12)
inclusief kostenplaatje en milieu-impact,

Uitgaande brief [11-11-2022] - Brief
voor het Wetgevingsoverleg Water van
21 november 2022

29984-936 verzoekt de regering, met NS, ProRail en de regionale
vervoerders na te gaan op welke wĳze werkprocessen kunnen
Parlementair agendapunt
worden aangepast en daarbĳ van elkaar kan worden geleerd,
[01-07-2021] - Spoor,
zodat het opstarten van de dienstregeling bĳ storingen, waaronder Spoorveiligheid/ERTMS
winterweer, voortaan sneller kan verlopen,

Uitgaande brief [05-09-2022] - Evaluatie ITstoring NS 3 april jl. en opvolging motie
Grinwis/Boulakjar opstart treindiensten
na storingen

32813-750 verzoekt de regering, te onderzoeken of een
afdwingbaar afbouwpad naar nul CO2-uitstoot in 2030 in de
aanbesteding van infraprojecten mogelĳk is,

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

Parlementair agendapunt
[01-07-2021] - Duurzaam vervoer

32813-749 verzoekt de regering, om een coördinerende rol op zich
Parlementair agendapunt
te nemen in het samenbrengen van partĳen om een concreet plan
[01-07-2021] - Duurzaam vervoer
te ontwikkelen voor het batterĳenecosysteem in Nederland,

Uitgaande brief [23-09-2022] Actieagenda Batterĳsystemen

35570-A-82 verzoekt de regering, om bĳ de N50 onderzoek te doen
naar de aanhoudende ongevallen en hierbĳ de verschillende opties Parlementair agendapunt
van infrastructurele maatregelen te bezien die ervoor kunnen
[24-06-2021] - MIRT
zorgen dat de kans op ernstige ongelukken afneemt,

Uitgaande brief [22-11-2022] - Stand van
zaken verkeersveiligheid najaar 2022

22343-304 verzoekt de regering, in overleg met provincies,
gemeenten en het RIVM te onderzoeken of en hoe extra monitoring Parlementair agendapunt
en meten aan de pĳp kan bĳdragen aan het tegengaan van
[07-10-2021] - Toezicht
onvergunde uitstoot en lozingen door grote uitstoters, en de Kamer en Handhaving
hierover te informeren,

Voor het zomerreces van 2022 wordt
de voortgangsbrief aan de Tweede
Kamer verzonden.

22343-308 verzoekt de regering, onderzoek te doen naar de
Parlementair agendapunt
veiligheid, certificering en toepassing van circulaire bouwstoffen
[07-10-2021] - Toezicht
en daarbĳ te overwegen normen op te stellen die lokale overheden
en Handhaving
de mogelĳkheid geven toezicht te kunnen houden,

Motie is reeds afgedaan in brief over
normstelling batterĳen in AEC-bodemas in
december 2021.

30175-387 verzoekt de regering, om voor het zomerreces
aanvullende maatregelen in kaart te brengen die nodig zĳn om
in 2030 aan de aangescherpte WHO-advieswaarden te voldoen,

Parlementair agendapunt
[07-10-2021] - Leefomgeving

Uitgaande brief [01-07-2022] - Onderzoek
naar het halen in 2030 van de WHOadvieswaarden voor luchtkwaliteit

30175-385 verzoekt de regering, te onderzoeken hoeveel de uitstoot
Parlementair agendapunt
van schadelĳke stoffen per asfaltfabriek is en dat te delen met de
[07-10-2021] - Leefomgeving
Kamer, zodat de Kamer een totaalbeeld heeft,

Uitgaande brief [07-07-2022] - Stand van
zaken asfaltcentrales

30175-386 verzoekt de regering, om in overleg met
woningcorporaties en gemeenten op zoek te gaan naar een
oplossing voor dit probleem, en de Kamer te informeren over
de uitkomst hiervan,

Uitgaande brief [11-10-2022] - Kamerbrief
reactie op motie lid de Hoop m.b.t.
mogelĳkheden om te verhuizen uit
gebieden met slechte luchtkwaliteit
voor longpatiënten.

Parlementair agendapunt
[07-10-2021] - Leefomgeving

28089-200 verzoekt de regering, om zo snel mogelĳk alle directe én Parlementair agendapunt
Uitgaande brief [19-10-2022] - Brief voor het
indirecte lozingen van pfas op oppervlaktewater te identificeren en [07-10-2021] - Vermindering
Commissiedebat PFAS en Gezondheid van
te minimaliseren via vergunningverlening en verplichte toepassing blootstelling aan PFAS na de EFSA3 november 2022
van best beschikbare technieken,
opinie + SVWS
Parlementair agendapunt
28089-204 verzoekt de regering, om met gemeenten voor de
Uitgaande brief [14-07-2022] - PFAS
[07-10-2021] - Vermindering
zomer in kaart te brengen waar pfas-hotspots liggen en de daarbĳ
aandachtslocaties, BRL granuliet en
blootstelling aan PFAS na de EFSAbehorende beheersmaatregelen met een tĳdspad van aanpak,
signaalrapportage ILT
opinie + SVWS
31936-883 verzoekt de regering, om met de betrokken partĳen om
Parlementair agendapunt
tafel te gaan in een poging te bemiddelen, met als doel de pilot
[07-10-2021] - Vliegveiligheid
binnen ISMS alsnog tot uitvoering te laten komen,
35925-XII-18 verzoekt de regering een overzicht in het MIRT
op te nemen van de top tien N-wegen waar de meeste
ongevallen plaatsvinden,

Parlementair agendapunt
[04-11-2021] Begrotingsbehandeling IenW

35925-XII-20 verzoekt de regering de Kamer te informeren over
Parlementair agendapunt
de tekortkomingen van de gebruikte software en de bĳbehorende
[04-11-2021] veiligheidsrisico’s van onze weginfrastructuur, sluizen, bruggen
Begrotingsbehandeling IenW
en tunnels,

Uitgaande brief [07-09-2022] - Zevende
voortgangsrapportage veiligheid Schiphol
Uitgaande brief [11-04-2023] Verschillende overzichten van N-wegen
m.b.t. verkeersveiligheid
Op 16 november heeft RWS een besloten
vertrouwelĳke technische briefing gegeven
aan de Vaste Kamercommissie voor IenW
en Digitale Zaken over de cybersecurity van
infrastructurele kunstwerken. Hiermee is de
motie afgedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

266

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

Parlementair agendapunt
35925-XII-21 verzoekt de regering bĳ het investeren in woningbouw
[04-11-2021] nadrukkelĳk rekening te houden met de weginfrastructuur,
Begrotingsbehandeling IenW

Uitgaande brief [23-06-2022] - MIRT-brief
voorjaar 2022

35925-XII-22 verzoekt de regering op korte termĳn door middel
van regionale kaarten toekomstige grootschalige werkzaamheden
overzichtelĳk in beeld te brengen voor automobilisten, reizigers,
vervoerders en schippers; verzoekt de regering om samen
met andere overheden tot een voorstel te komen hoe deze
Parlementair agendapunt
kaarten kunnen worden doorontwikkeld om gebruikers en
[04-11-2021] bestuurders beter inzicht te geven in de meest gevoelige bestaande
Begrotingsbehandeling IenW
hoofdinfrastructuur met een groot risico op uitval; verzoekt de
regering om in dit voorstel op te nemen op welke wĳze deze
informatie gecommuniceerd kan worden naar gebruikers en
bestuurders zodat verrassingen minder vaak zullen voorkomen
en sturing kan worden gegeven op de minste hinder,

Uitgaande brief [30-11-2022] Rapportages Staat van de infrastructuur
van Rĳkswaterstaat en ProRail
en Prognoserapport Vervanging en
Renovatie Rĳkswaterstaat

35925-XII-23 verzoekt de regering de Kamer te informeren hoe een
goede afweging en keuze wordt gemaakt tussen een volledige of Parlementair agendapunt
gedeeltelĳke afsluiting, waarbĳ niet alleen de uiterst belangrĳke [04-11-2021] onderdelen, uitvoeringskosten of de veiligheid van wegwerkers Begrotingsbehandeling IenW
worden meegenomen maar ook de bovenstaande overwegingen,

Uitgaande brief [30-11-2022] Rapportages Staat van de infrastructuur
van Rĳkswaterstaat en ProRail
en Prognoserapport Vervanging en
Renovatie Rĳkswaterstaat

35925-XII-37 verzoekt de regering om beleidsopties om
Parlementair agendapunt
vervoersarmoede aan te pakken in kaart te brengen en te delen met [04-11-2021] de Kamer;
Begrotingsbehandeling IenW

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

35925-XII-56 verzoekt de regering te onderzoeken welke
Parlementair agendapunt
instrumenten ingezet kunnen worden om de modaliteitsshift
[04-11-2021] verder uit te breiden daar waar nog mogelĳkheden en capaciteit is
Begrotingsbehandeling IenW
voor het Nederlandse openbaar vervoer,

Uitgaande brief [25-11-2022] - OV tarieven

Parlementair agendapunt
35925-XII-41 verzoekt de regering de helmplicht voor snorfietsers
[04-11-2021] niet uit te stellen en 1 juli 2022 in te laten gaan,
Begrotingsbehandeling IenW

Maatregel (AMvB) is gepubliceerd en
daarmee is deze motie afgedaan.

35925-XII-43 verzoekt de regering te onderzoeken of en op welke
wĳze persoonsgegevens van reizigers die zich misdragen in het
openbaar vervoer, makkelĳker kunnen worden gedeeld tussen ovbedrĳven, en de Kamer te informeren over hoe de regering dit wil
Parlementair agendapunt
bevorderen; verzoekt de regering tevens in samenwerking met het
[04-11-2021] Ministerie van Justitie en Veiligheid de vervoerders, het Openbaar
Begrotingsbehandeling IenW
Ministerie en de politie het lik-op-stukbeleid voor veelplegers op
basis van de ZSM-aanpak – zorgvuldig, snel en op maat – te
evalueren en de uitkomsten van deze evaluatie zo spoedig mogelĳk
naar de Kamer te sturen,

Uitgaande brief [02-09-2022] - Stand van
zaken en vooruitblik ontwikkelingen OV
& Taxi

35925-XII-46 verzoekt de regering om voor het einde van het jaar in
Parlementair agendapunt
kaart te brengen of er inderdaad sprake is van ontwĳkingsgedrag,
[04-11-2021] en zo ja, de betreffende producenten hierop aan te spreken en
Begrotingsbehandeling IenW
hiertegen maatregelen te nemen,

Uitgaande brief [01-07-2022] - Diverse
onderwerpen m.b.t. circulaire economie

35925-XII-61 verzoekt de regering om in gebieden met een relatief
hoog risico op hoogwater gericht in te zetten op adaptieve
Parlementair agendapunt
maatregelen in de gebouwde omgeving, bĳvoorbeeld door middel [22-11-2021] - Water
van bewustwordingscampagnes en subsidieregelingen,

Uitgaande brief [11-11-2022] - Brief
voor het Wetgevingsoverleg Water van
21 november 2022

35925-XII-65 verzoekt de regering ervoor te zorgen dat de
beschikbare data van rioolwaterzuiveringsinstallaties worden
Parlementair agendapunt
gebruikt om (gebieds)gerichte maatregelen te nemen teneinde de [22-11-2021] - Water
waterkwaliteit te verbeteren;

Uitgaande brief [11-11-2022] - Brief
voor het Wetgevingsoverleg Water van
21 november 2022

35925-XII-66 verzoekt de regering in samenwerking met
de waterschappen en het RIVM tot een ethisch kader te
komen inzake het verkrĳgen, beheren en gebruiken van data
uit rioolwateronderzoek,

Afgedaan door VWS 4 juli 2022

Parlementair agendapunt
[22-11-2021] - Water

35420-446 verzoekt de regering om opnieuw in gesprek te treden
Debat over het nieuwe
met lease- en verzekeringsmaatschappĳen teneinde coulance voor
steunpakket corona
taxichauffeurs die in de knel zĳn geraakt te laten bieden,

Uitgaande brief [02-09-2022] - Stand van
zaken en vooruitblik ontwikkelingen OV
& Taxi

29279-679 verzoekt de regering publieksvoorlichtingscampagnes
Uitgaande brief [25-11-2022] - Rĳden
Tweeminutendebat Rechtspraak (CD
met betrekking tot verboden en/of strafbare zaken te richten op de
onder invloed – uitgevoerd onderzoek en
d.d. 30/09)
strafmaat voor de vergrĳpen in kwestie,
motie Eerdmans
29984-959 verzoekt de regering geen onomkeerbare stappen te
zetten voor alle mogelĳkheden voor deze brug zorgvuldig zĳn
onderzocht en besproken in de Maastrichtse gemeenteraad en in
de Tweede Kamer,

Parlementair agendapunt
[03-02-2022] - Spoor,
spoorveiligheid, ERTMS en
internationaal spoorvervoer

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

267

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

29984-971 verzoekt de regering, om zo spoedig mogelĳk, in
ieder geval voor de zomer, het bestuursakkoord toegankelĳkheid
OV te sluiten en de daarop-volgende wet- en regelgeving
aan de Kamer voor te leggen; verzoekt de regering, met de
verantwoordelĳke decentrale overheden concrete verplichtingen
en bindende termĳnen in het bestuursakkoord af te spreken;

Parlementair agendapunt
[03-02-2022] - Spoor,
spoorveiligheid, ERTMS en
internationaal spoorvervoer

Het bestuursakkoord is gesloten en wordt
getekend in oktober. Daarmee is deze
motie afgedaan.

29984-961 verzoekt de regering om op korte termĳn in overleg te Parlementair agendapunt
gaan met werkgevers om afspraken te maken om het reisbeleid zo [03-02-2022] - Spoor,
in te richten dat voor afstanden tot 700 kilometer het gebruik van de spoorveiligheid, ERTMS en
trein de norm wordt,
internationaal spoorvervoer

Via de Coalitie Anders Reizen wordt
met diverse werkgevers gewerkt aan het
verminderen van de CO2-uitstoot door het
reisgedrag bĳ deze werkgevers. Het gebruik
van de trein of videobellen in plaats van
vliegen wordt hierin aangemoedigd. De
motie is daarmee afgedaan.

29984-962 verzoekt de regering om op korte termĳn een routekaart Parlementair agendapunt
op te stellen om te komen tot een toekomstbestendige A12[03-02-2022] - Spoor,
spoorcorridor waarbĳ frequentie- en snelheidsverhoging wordt
spoorveiligheid, ERTMS en
meegenomen, en die voor het zomerreces te delen met de Kamer, internationaal spoorvervoer

Dit is verstuurd naar de Kamer middels de
Kamerbrief over de «uitkomsten Landelĳke
OV- en Spoortafel 16 juni 2022», die
verstuurd is op 24 juni 2022. Daarmee is de
motie afgedaan.

29984-963 verzoekt de regering om voor de zomer de ticketing
Parlementair agendapunt
roadmap uit te werken voor de Nederlandse situatie en hierbĳ
[03-02-2022] - Spoor,
de mogelĳkheid mee te nemen dat via alle verkoopkanalen van
spoorveiligheid, ERTMS en
Nederlandse vervoerders internationale treintickets te boeken zĳn, internationaal spoorvervoer

Uitgaande brief [18-11-2022] - Toezegging
aangaande Ticketing Roadmap

29984-968 verzoekt de regering om op Europees niveau te werken Parlementair agendapunt
aan een gelĳker marktspeelveld voor spoorgoederenvervoer
[03-02-2022] - Spoor,
waarbĳ tarieven voor spoorgoederenvervoer op Europees niveau spoorveiligheid, ERTMS en
evenrediger worden vastgesteld,
internationaal spoorvervoer

Uitgaande brief [13-12-2022] - Voortgang van
het spoorgoederenvervoersbeleid

32852-178 verzoekt de regering om beter te monitoren op de
omvang en opruim-kosten van sigarettenfilters in het zwerfafval en Parlementair agendapunt
in kaart te brengen hoe een reductiedoelstelling van 70% in 2026 [03-02-2022] - Circulaire economie
ten opzichte van 2022 behaald kan worden,

Uitgaande brief [19-04-2023] - Beleidsopties
ter reductie van sigarettenfilters in zwerfafval

Parlementair agendapunt
33118-214 verzoekt de regering deze aanscherping van de
maatregelen voor industriële emissies ook van toepassing te laten [03-02-2022] - Aanscherping van de De motie is afgedaan.
regels inzake industriële emissies
zĳn op Tata Steel,
35910-12 verzoekt de regering om systeemkosten zo laag mogelĳk
Parlementair agendapunt
te houden en om dezelfde mautkastjes en dezelfde systemen/
[14-03-2022] - Vrachtwagenheffing
mautbakens als onze buurlanden Duitsland en België te gebruiken,

Uitgaande brief [07-11-2022] - Voortgang
invoering vrachtwagenheffing per
1 oktober 2022

35910-13 verzoekt de regering om in kaart te brengen in
hoeverre er vanaf 2030 voldoende elektrische vrachtwagens en
Parlementair agendapunt
laadinfrastructuur zĳn voor transport- en logistieke bedrĳven voor
[14-03-2022] - Vrachtwagenheffing
de bevoorrading van zero-emissiezones, en de Kamer hierover
voor de begrotingsbehandeling IenW dit najaar te informeren,

Uitgaande brief [07-11-2022] - Voortgang
invoering vrachtwagenheffing per
1 oktober 2022

35910-19 verzoekt de regering om bĳ de invoering van de
vrachtwagenheffing de maximaal mogelĳke korting op basis
van de herziene Eurovignetrichtlĳn in te stellen voor zeroemissievoertuigen,

Uitgaande brief [05-07-2022] Uitgangspunten implementatie herziene
Eurovignetrichtlĳn in vrachtwagenheffing

Parlementair agendapunt
[14-03-2022] - Vrachtwagenheffing

35925XII-97 verzoekt de regering om het programmeren van
Parlementair agendapunt
beheer, onderhoud en renovatie van bestaande infrastructuur te
[15-03-2022] - Hoofdlĳnendebat
koppelen aan de verlenging van de «doorkĳk» van Rĳkswaterstaat
Infrastructuur en Waterstaat
naar 8 jaar en op te nemen in een meerjarenprogramma,

Uitgaande brief [11-11-2022] Basiskwaliteitsniveau RWS netwerken

35925-XII-82 verzoekt de regering om zich in te zetten voor de
volgende vĳf punten voor het volgende schooljaar: –de ambitie
moet zĳn: elke basisschool in een schoolzone; –het inzetten op
gerichte snelheids- en parkeercontroles bĳ schoolzones tĳdens
schooltĳden; –het ondersteunen van gemeenten bĳ het creëren
Parlementair agendapunt
van meer kiss-and-rideplekken bĳ schoolzones zodat ouders en
grootouders veilig hun kinderen kunnen afzetten en kinderen veilig [15-03-2022] - Hoofdlĳnendebat
Infrastructuur en Waterstaat
kunnen fietsen tĳdens schooltĳden; –het maken van afspraken
met gemeenten en de transportsector zodat zo min mogelĳk
vrachtwagens moeten rĳden bĳ schoolzones tĳdens schooltĳden; –
het voeren van een permanente campagne voor verkeersveiligheid
bĳ scholen zoals de jaarlĳkse campagne voor verkeersveiligheid
«Onze scholen zĳn weer begonnen»,

Uitgaande brief [22-11-2022] - Stand van
zaken verkeersveiligheid najaar 2022

35925-XII-88 verzoekt het kabinet inzichtelĳk te maken
welke specifieke infrastructuurprojecten prioriteit krĳgen voor
vervanging en onderhoud ter voorkoming van instortingsgevaar
en grote economische schade,

Parlementair agendapunt
[15-03-2022] - Hoofdlĳnendebat
Infrastructuur en Waterstaat

Uitgaande brief [16-09-2022] - Toezeggingen
WGO inzake onderhoudsprojecten en
informatie over voorkomen personeelstekort
RWS in 2026

29398-992 verzoekt de regering om de N36 hoge prioritering te
geven binnen de 200 miljoen die beschikbaar is gesteld voor de
verkeersveiligheid op N-wegen,

Parlementair agendapunt
[14-04-2022] - Verkeersveiligheid

Uitgaande brief [28-06-2022] - Aanpak
verkeersveiligheid Rĳks-N-wegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

268

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

29398-994 verzoekt de regering de helmplicht voor snorfietsers niet Parlementair agendapunt
uit te stellen en uiterlĳk 1 januari 2023 in te laten gaan,
[14-04-2022] - Verkeersveiligheid

04-07-2022 Advies ontvangen van RvS,
nader rapport wordt opgemaakt. Publicatie
1 juli 2022 en daarmee inwerkingtreding
op 1 januari 2023 lĳkt nog steeds
haalbaar. 30-06-2022: maatregel (AMvB)
is gepubliceerd en daarmee is deze
motie afgedaan.

29398-988 verzoekt de regering op de kortst mogelĳke termĳn
opdracht te geven aan het CROW ten behoeve van het uitwerken
van de gebiedsinrichtingsken-merken, en de Kamer over de
resultaten te informeren voor het einde van 2022; verzoekt de
Parlementair agendapunt
regering om binnen de juridische kaders, zoals het Reglement
verkeersregels en verkeerstekens en het Besluit administratieve [14-04-2022] - Verkeersveiligheid
bepalingen inzake het wegverkeer, te onderzoeken hoe decentrale
overheden efficiënter en eenvoudiger een maximumsnelheid van
30 kilometer per uur kunnen invoeren op die plekken waar zĳ dat
zinvol achten,

Uitgaande brief [11-05-2023] Inrichtingskenmerken GOW30, een nieuw
wegtype binnen de bebouwde kom

35925-A-66 verzoekt de regering om te onderzoeken hoe het
knelpunt van de infrastructuur op de Maasvlakte voor goederen Parlementair agendapunt
vervoer op te lossen en de Kamer hierover voor het najaar dit jaar [11-04-2022] - Mirt
te informeren,

De motie is afgedaan. Het onderzoek is
uitgevoerd en de uitkomsten zĳn gedeeld met
de Tweede Kamer met Kamerstuk 34 244, nr.
4 d.d. 13 december 2022

35925-A-46 verzoekt de regering om een onderzoek te starten
naar de locaties en spreiding van ov-hubs, in kaart te brengen
Parlementair agendapunt
welke ov-knooppunten de grootste prioriteit hebben en daarbĳ het [11-04-2022] - Mirt
principe van Mobility as a Service in acht te nemen,

Dit onderzoek is gedaan en de Kamer is
hierover geïnformeerd.

35925-A-67 verzoekt de regering een integraal MIRT-onderzoek
te starten voor de Lelylĳn, waarmee de haalbaarheid en
medefinanciering vanuit de regio in beeld worden gebracht,

Parlementair agendapunt
[11-04-2022] - Mirt

Uitgaande brief [23-06-2022] - MIRT-brief
voorjaar 2022

35925-A-52 verzoekt de regering voortvarend werk te maken
van deze aanbevelingen en adviezen van het KiM en de
onevenredige rol van autoverliesuren en andere factoren van
verplaatsingsgemak van het ov hierbĳ te betrekken,

Parlementair agendapunt
[11-04-2022] - Mirt

Deze motie is afgedaan in de MIRT
Najaarsbrief op 14 november 2022.

35925-A-59 verzoekt de regering om de Integrale
Parlementair agendapunt
Mobiliteitsanalyse en de MKBA’s aan te passen aan de inzichten van
[11-04-2022] - Mirt
de Integrale Kĳk op Bereikbaarheid,

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

30175-402 verzoekt de regering om de juridische mogelĳkheden
waarmee 3M verantwoordelĳk gesteld kan worden voor de
pfas-schade in de Wester-schelde in kaart te brengen om deze
vervolgens samen met Vlaanderen (waar mogelĳk) te verhalen
op 3M,

Uitgaande brief [19-10-2022] - Brief voor het
Commissiedebat PFAS en Gezondheid van
3 november 2022

Parlementair agendapunt
[20-04-2022] - Leefomgeving

30175-408 verzoekt de regering om bĳ de presentatie van
de analyse die voor de zomer met de Kamer gedeeld zal
Parlementair agendapunt
worden, expliciet een pakket met mogelĳke extra maatregelen te
[20-04-2022] - Leefomgeving
presenteren die wel leiden tot het behalen van de WHO-normen
voor PM2,5 in 2030,

Uitgaande brief [01-07-2022] - Onderzoek
naar het halen in 2030 van de WHOadvieswaarden voor luchtkwaliteit

30175-413 verzoekt de regering, in overleg met de Vlaamse
regering te zorgen dat het afgraven van de zeedĳk van de
Hedwigepolder pas wordt ingezet nadat de resultaten van de
Parlementair agendapunt
lopende onderzoeken naar Pfas bekend zĳn en vaststaat dat geen [20-04-2022] - Leefomgeving
negatieve effecten optreden voor de natuurontwikkeling en een
gezonde leefomgeving,

Afgedaan door LNV op 20 juni 2022

31936-941 verzoekt de regering om de regie te pakken en de
Kamer regelmatig voor het zomerreces te informeren over de
Parlementair agendapunt
vakantievluchten die Groningen-Eelde en Maastricht-Aachen van [09-06-2022] - Luchtvaart
Schiphol hebben overgenomen,

Uitgaande brief [02-08-2022] - Derde update
zomerdrukte Schiphol

31936-942 verzoekt de regering om de Kamer te informeren
over de concrete wĳze waarop de regering optimaal de
verantwoordelĳkheid vanuit de staats-deelneming, met onze
Parlementair agendapunt
aandelen in Schiphol, en de verantwoordelĳkheid voor de
[09-06-2022] - Luchtvaart
exploitatievergunningen gaat benutten om concrete en structurele
verbetering van de arbeidsvoorwaarden te bewerkstelligen
op Schiphol,

Uitgaande brief [12-12-2022] Verzamelbrief werkbezoek Schiphol
plus moties en toezeggingen
inzake arbeidsomstandigheden en
arbeidsvoorwaarden op Schiphol

31936-950 verzoekt de regering om te laten onderzoeken hoe een
juridisch houdbaar systeem voor het gecontroleerd en overwogen
Parlementair agendapunt
innemen en/of herverdelen van slots op slot-gecontroleerde
[09-06-2022] - Luchtvaart
luchthavens kan worden ontworpen dat kan worden toegepast
als dit juridisch of politiek noodzakelĳk wordt,

Uitgaande brief [27-02-2023] - Adviesrapport
en beleidsregel slotreductie van ACNL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

269

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

31936-951 verzoekt de regering regels te maken om te
voorkomen dat nieuwe afhandelaren kunnen concurreren op
arbeidsvoorwaarden, werkomstandigheden en veiligheid, en
het aantal afhandelaren te beperken als betrokken partĳen
daarom verzoeken,

Parlementair agendapunt
[09-06-2022] - Luchtvaart

Uitgaande brief [12-12-2022] Verzamelbrief werkbezoek Schiphol
plus moties en toezeggingen
inzake arbeidsomstandigheden en
arbeidsvoorwaarden op Schiphol

31936-952 verzoekt de regering in samenwerking met de provincie,
Schiphol Group en de luchthaven Maastricht Aachen Airport het
traject naar een luchtha-venbesluit uit te werken, waarin wordt
Parlementair agendapunt
geïnvesteerd in de leefbaarheid in de omgeving, verduurzaming [09-06-2022] - Luchtvaart
van de luchthaven, een sterke businesscase en het borgen van de
toekomst van de luchthaven, en de Kamer hierover te informeren,

Uitgaande brief [23-12-2022] Verzamelbrief Luchtvaart

22343-328 verzoekt de regering om bĳ de uitwerking van de
tweeminutendebat Publicatie
aanbevelingen van de commissie-Van Aartsen expliciet aandacht
Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit
te besteden aan de wĳze waarop het stelsel versterkt wordt voor de
2021 (22343, nr. 299).
aanpak van de diverse vormen van milieucriminaliteit,

Uitgaande brief [08-07-2022] Versterking VTH-stelsel

22343-329 verzoekt de regering om een met privacywaarborgen
omkleed gedeeld informatiesysteem op te zetten waarvan alle
tweeminutendebat Publicatie
bestuurlĳke en strafrechte-lĳke diensten die betrokken zĳn
Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit
bĳ opsporing en handhaving van milieucriminaliteit gebruik
2021 (22343, nr. 299).
kunnen maken, zodat de handhaving van het milieurecht en de
slagvaardigheid en effectiviteit van VTH-taken worden verhoogd,

Uitgaande brief [08-07-2022] Versterking VTH-stelsel

31305-343 verzoekt de regering een nulemissie-vlootnormering uit
te werken en eventueel op te nemen in het Omgevingsbesluit
Parlementair agendapunt
in verband met het beperken van emissies van kooldioxide door
[01-06-2022] - Duurzaam vervoer
werkgebonden personenmo-biliteit, en de Kamer hierover in de
herfst te informeren,

Uitgaande brief [13-01-2023] - Voortgang
Duurzaam vervoer

31305-349 verzoekt de regering in kaart te brengen welke concrete
Parlementair agendapunt
maatregelen genomen kunnen worden om olie te besparen, en
[01-06-2022] - Duurzaam vervoer
deze voor de zomer met de Kamer te delen,

Kamerbrief over Nederlandse voorbereiding
op oliesancties tegen Rusland van
17 november jl., zie Kamerbrief over
Nederlandse voorbereiding oliesancties
Rusland | Kamerstuk | Rĳksoverheid.nl.

31305-350 verzoekt de regering in het najaar verschillende
Parlementair agendapunt
scenario’s voor de stimulering van duurzame mobiliteit na 2025 aan
[01-06-2022] - Duurzaam vervoer
de Kamer voor te leggen,

Uitgaande brief [11-04-2023] - Invulling
motie Bontenbal/Van Ginneken: scenario’s
stimulering van duurzame mobiliteit na 2025

32852-194 verzoekt de regering niet te wachten op de Europese
richtlĳn, maar zelf alvast zo veel mogelĳk te doen om de grote
hoeveelheid onnodige verzendmaterialen terug te dringen en zo
veel mogelĳk in te zetten op herbruikbare verzendmaterialen,

Uitgaande brief [11-04-2023] - Diverse
onderwerpen op het gebied van
circulaire economie

Parlementair agendapunt
[01-06-2022] - Circulaire economie

32852-199 verzoekt de regering om naast het concretiseren van
circulaire-economiedoelen ook de concrete beleidsopties, routes,
Parlementair agendapunt
afwegingen en (maatschappelĳke) kosten die gepaard gaan met
[01-06-2022] - Circulaire economie
het behalen van deze doelen, in kaart te brengen, en de Kamer
hierover voor het einde van het jaar te informeren,

Uitgaande brief [03-02-2023] - Nationaal
Programma Circulaire Economie 2023-2030
(NPCE) incl. kabinetsreactie op ICER en SERverkenning

30872-280 verzoekt het presidium ervoor te zorgen dat overal
in de Tweede Kamer al per 2023 enkel nog herbruikbare bekers
worden aangeboden

Parlementair agendapunt
[21-06-2022] - Ministeriële
regeling kunststofproducten voor
eenmalig gebruik

Is een motie gericht aan het presidium van de
Kamer, niet aan de regering.

30872-283 verzoekt de regering om net als de Vlaamse regering
beleid te ontwikkelen om ondernemers te stimuleren zo min
mogelĳk gebruik te maken van de uitzondering

Parlementair agendapunt
[21-06-2022] - Ministeriële
regeling kunststofproducten voor
eenmalig gebruik

Uitgaande brief [11-04-2023] - Diverse
onderwerpen op het gebied van
circulaire economie

Parlementair agendapunt
[22-06-2022] - Water

De minister heeft in het commissiedebat
aangegeven: Ik interpreteer de motie zo
dat we mestuitspoeling en het beperken
van het gifgebruik uitwerken via het
Nationaal Programma Landelĳk Gebied. Op
25 november en 10 februari is de Kamer
geïnformeerd over het NPLG. De provinciale
gebiedsprogramma’s moeten 1 juli worden
opgeleverd. Ook de eind maart in het CD
Water aangekondigde KRW-impuls heeft
mede als doel om dit aan te pakken. Deze
motie is afgedaan tegelĳk met de motie 12319
en het benoemen van de KRW-impuls. Zie
de Kamerbrief over de KRW van 11 april jl.
naar aanleiding van de motie Minhas c.s
(Kamerstukken 27 625, nr. 625)

27625-571 verzoekt de regering zich maximaal in te spannen
om de KRW-doelen in 2027 te halen en in ieder geval op korte
termĳn actieplannen op te stellen om drastisch de uitspoeling
van meststoffen te verminderen, het gebruik van landbouwgif
te beperken en de lozingsvergunningen van de industrie aan
te scherpen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

270

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

27625-573 verzoekt de regering de gebiedsprogramma’s in
het Nationaal Programma Landelĳk Gebied te beoordelen op
Parlementair agendapunt
waterbeschikbaarheid en deze niet goed te keuren en terug te
[22-06-2022] - Water
sturen voor herziening als deze ondermaats zĳn om achteruitgang
in diverse watertypes te voorkomen

Uitgaande brief [11-11-2022] - Brief
voor het Wetgevingsoverleg Water van
21 november 2022

27625-575 verzoekt de regering om bĳ het bepalen
van woningbouwlocaties rekening te houden met de
Parlementair agendapunt
levenscycluskosten van infrastructuur in brede zin en waar nodig
[22-06-2022] - Water
eisen te stellen aan het goed bouwrĳp maken van gronden in
zettingsgevoelig gebied

Uitgaande brief [21-03-2023] - Antwoorden
op feitelĳke vragen water en bodem sturend

28089-228 verzoekt de regering om te onderzoeken hoe de
aanwezigheid van plastic korrels in de Westerschelde kan worden Parlementair agendapunt
teruggedrongen, en de Kamer te informeren over de uitkomsten [29-06-2022] - Externe veiligheid
van dit onderzoek

Uitgaande brief [11-11-2022] - Brief
voor het Wetgevingsoverleg Water van
21 november 2022

28089-230 verzoekt de regering om met de GGD en de Provincie
Zeeland in gesprek te gaan over het lopende onderzoek naar de
Parlementair agendapunt
meerwaarde van een bevolkingsonderzoek en de mogelĳkheid die
[29-06-2022] - Externe veiligheid
dit geeft om onzekerheden bĳ omwonenden weg te nemen, en de
Kamer te informeren over de uitkomst van deze gesprekken

Uitgaande brief [19-10-2022] - Brief voor het
Commissiedebat PFAS en Gezondheid van
3 november 2022

Parlementair agendapunt
22112-3445 verzoekt de regering er in Europa voor te pleiten om de [29-06-2022] - Herziening Richtlĳn
Uitgaande brief [30-03-2023] - Verslag
uitzonderingsmogelĳkheid op de strengste Europese normen voor Industriële Emissies en de Richtlĳn
Milieuraad op 16 maart 2023
de uitstoot van schadelĳke stoffen op te heffen
Storten van Afvalstoffen (22 112,
nr. 3435)

35756-13 verzoekt de regering de mogelĳkheid voor een
provinciale ontheffing op het verbod van gebruik van lĳm als
actieve stof volgens de Wet natuurbescherming in te trekken

Parlementair agendapunt
[29-06-2022] - Wĳziging van de
Wet gewasbeschermingsmiddelen
en biociden (grondslag
voor maatregelen inzake
het (particulier) gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen

Wordt opgepakt door LNV
ivm Natuurbeschermingswet

31305-354 verzoekt de regering om huiseigenaren en huurders met
een eigen garagebox en vve's met een parkeergarage uit de ladder Parlementair agendapunt
van laden te halen en gemeenten de ruimte te geven in deze situatie [06-07-2022] - Duurzaam Vervoer
laadpunten op straat te plaatsen

Uitgaande brief [22-08-2022] - Toezegging
Ladder van Laden en het ingroeipad van
laadinfrastructuur voor elektrische auto’s
richting 2030

31305-359 verzoekt de regering alles in het werk te stellen om dit Parlementair agendapunt
te voorkomen
[06-07-2022] - Duurzaam Vervoer

Uitgaande brief [08-07-2022] Transitievangnet 2023 en gesprekken met
de OV-sector

Tabel 191 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties die nog niet zĳn afgerond
Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

Zoals vastgesteld in de Wet tĳdelĳke tolheffing
34189-19 verzoekt de regering, ervoor zorg te dragen
Parlementair agendapunt
Blankenburgverbinding wordt een uitvoeringsplan
dat privacygevoelige gegevens niet langer dan strikt
[09-09-2015] - Wetsvoorstel tĳdelĳke opgesteld. In het uitvoeringsplan zal ook op
noodzakelĳk worden bewaard en de Kamer over de
tolheffing Blankenburgverbinding
de gegevensbescherming ingegaan worden. De
precieze invulling hiervan te informeren bĳ de aanbieding
en ViaA15
verwachting is dat de Kamer nader geïnformeerd
van de nadere uitwerking van het systeem
wordt voor eind 2023.
31936-497 verzoekt de regering, met spoed in overleg
te treden met Schiphol over het opnemen van een
stop op hoofdstuk 3-vliegtuigen in de eerstvolgende
reconsultatie voor nieuwe tarieven; verzoekt de regering
tevens, zich in te zetten voor uitbreiding van EU-brede
geluidgerelateerde exploitatiebeperkingen ten aanzien
van lawaaiige vliegtuigen (EU-verordening 598/2014)
Parlementair agendapunt
en te bezien welke vliegtuigen in de toekomst in
[04-07-2018] - Luchtvaart
categorieën komen die binnen de ruimte van de
(lid)staat vallen om geluidgerelateerde beperkingen op
te leggen, verzoekt de regering om voorts, indien dit in
de komende jaren niet haalbaar blĳkt, te pleiten voor
uitbreiding van de nationale bevoegdheden; verzoekt de
regering verder om de Tweede Kamer hierover voor de
begrotingsbehandeling I&W te rapporteren,

Een wĳziging van de Regeling operationele
beperkingen lawaaiige luchtvaartuigen Schiphol om
betreffende marginaal conforme vliegtuigen te
weren op Schiphol is inmiddels in concept gereed.
Deze wordt volgens planning komende maanden
beoordeeld door belanghebbende partĳen, zoals ILT,
MRS en sector, en wordt daarna voor consultatie
gepubliceerd om in Q3 inwerking te treden.

31936-540 verzoekt de regering zich in Europa ervoor
in te spannen dat de slotverordening zo wordt
Parlementair agendapunt
gemoderniseerd dat landen bĳ de verdeling van slots
[18-12-2018] - Luchtvaart
kunnen sturen op duurzaamheid en netwerkkwaliteit,en

De Kamer is op 11 november 2022 schriftelĳk
geïnformeerd over de inbreng van IenW op de
publieke consultatie voor de geplande herziening
van de EU slotverordening & over het EUwetgevingsproces voor de herziening van de
slotverordening. Naar verwachting komt de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

271

Omschrĳving

Vindplaats

verzoekt de regering, om de Kamer te informeren hoe
binnen de EU-slotverordening op duurzaamheid en
netwerkkwaliteit kan worden gestuurd.

Stand van zaken
Commissie in de tweede helft van 2023 met
een wĳzigingsvoorstel. Na ontvangst van het
voorstel worden de Kamers via de reguliere BNCprocedure geïnformeerd.

31936-683 verzoekt de regering, om bĳ de modernisering
van het Europese luchtvaartbeleid te pleiten voor
Parlementair agendapunt
de mogelĳkheid om sociale vestigings-eisen op te
[26-09-2019] - Luchtvaart
kunnen nemen

In afwachting van voorstel herziening EU-verordening
luchtdiensten. Deze herziening is eerder uitgesteld
naar verwachting Q2 2023. En marge van de
informele transportraad op 28 februari ’23 heeft
NL met enkele EU lidstaten een brief aan het EU
voorzitterschap gestuurd met de oproep haast te
maken met de herziening. Wanneer het voorstel
tot herziening is ontvangen, kan de Tweede Kamer
geïnformeerd worden. De Kamer is 16 juni 2021
hriftelĳk geïnformeerd over uitstel.

31305-300 verzoekt de regering, bĳ de implementatie van
de Europese ILUC-verordening, conform de afspraak in
het Klimaatakkoord, te borgen dat in Nederland geen
hoog-ILUC-biobrandstoffen mogen worden toegelaten
Parlementair agendapunt
als hernieuwbare energie; verzoekt de regering,
[05-12-2019] - Duurzaam Vervoer
bovendien in het kader van de actualisatie van de
Europese ILUC, zich in te spannen om palm- en sojaolie in
Europees verband als hoog-ILUC risico aan te merken, en
de Kamer hierover te informeren

In Nederland mogen geen hoog-ILUC-biobrandstoffen
worden toegelaten als hernieuwbare energie. Dit
is opgenomen in de Wet milieubeheer titel 9.7
die sinds 1/1/2022 van kracht is. Dit deel van
de motie is afgerond. De regering heeft zich
ingespannen om palm- en sojaolie in Europees
verband als hoog-ILUC risico aan te merken. Het
is nu wachten op de Europese Commissie die
de resultaten van het onderzoek kenbaar moet
maken. Dan zal blĳken welke grondstoffen op
basis van de best beschikbare wetenschappelĳke
data de drempelwaarde overschrĳden en daarmee
aangemerkt worden als hoog-ILUC risico gewas.
Momenteel geldt dit alleen voor palmolie. Al merkt
Nederland nationaal ook sojaolie aan als gewas
met een hoog risico. Zodra de update van de
Europese Commissie verschĳnt zal de Kamer worden
geïnformeerd. Het is onduidelĳk wanneer.

35300-A-21 verzoekt de regering, om de verbreding van
Parlementair agendapunt
de A2 tussen knooppunt Het Vonderen en Kerensheide in
[25-11-2019] - MIRT
overleg met de provincie sneller te realiseren,

Dit loopt. In de voorbereiding van de marktbenadering
wordt dit meegenomen. Daarbĳ worden de
randvoorwaarden voor de veiligheid weggebruiker,
omgeving en budget aangehouden. Er is contact
geweest met Provincie Limburg. Aan RWS wordt dit te
kennen gegeven om dit mee te nemen in de lopende
voorbereiding realisatie die gepland staat voor 2026.

35300-A-27 verzoekt de regering, te bezien of, zonder
de tĳdsplanning voor het hele project in gevaar te
brengen, het mogelĳk is om het fileleed van mensen
Parlementair agendapunt
te verminderen door in het kader van de Minder
[25-11-2019] - MIRT
Hinderaanpak de file beperkende maatregelen op de A12
als eerste uit te voeren,

In afwachting van een uitspraak van de RvS over
Tracébesluit ViA15.

Parlementair agendapunt
28089-161 verzoekt de regering, om de onderzoeken die [12-12-2019] - Rapporten ILT
nodig zĳn om de criteria voor gebiedsspecifiek beleid vast en RIVM over GenX/Tĳdelĳke
te stellen, versneld te laten uitvoeren, en de resultaten handelingskader voor hergebruik
hiervan voor de zomer van 2020 te publiceren
van PFAS-houdende grond
en baggerspecie

Betreft het onderzoek naar verankering van PFASnormen voor bodem binnen de KRW-doelstellingen.
Hiervoor zĳn werkgroepen van inhoudelĳke experts
aan het werk. Het resultaat daarvan bespreken we in
een bestuurlĳk overleg deze zomer. Na de zomer kan
dan naar verwachting het resultaat aan de Tweede
Kamer worden aangeboden.

Parlementair agendapunt
29232-36 verzoekt de regering, het wĳzigen van het
De Tweede Kamer wordt uiterlĳk
huidige luchtvaartverdrag of het afsluiten van een nieuw [06-05-2020] - Steunmaatregelen Air
01-04-2025 geïnformeerd
France - KLM
verdrag internationaal te agenderen
35505-10 spreekt uit dat de Kamer niet gebonden
is aan de uitbreiding Van Lelystad Airport, zolang
Parlementair agendapunt
besluitvorming daarover middels behandeling van het [01-07-2020] luchthavenverkeersbesluit niet heeft plaatsgevonden in Steunmaatregelen KLM
Tweede en Eerste Kamer

Dit wordt meegenomen in het besluit opening
Lelystad Airport.

29398-861 verzoekt de regering, alles in het werk te
stellen om in het belang van de verkeersveiligheid zo snel
Parlementair agendapunt
mogelĳk de snelwegverlichting ’s nachts in te schakelen,
[12-10-2020] - Verkeersveiligheid
zo mogelĳk al komend winterseizoen bĳ ongunstige
weersomstandigheden in combinatie met monitoring,

Op 1 november is gesproken over de optie om
verlichting weer uit te schakelen in het kader van
energiebesparing. DGMo heeft de opdracht gekregen
om te bezien wat er aan noodwetgeving mogelĳk is
om de verlichting uit te zetten (als energiebesparende
maatregel in deze bĳzondere situatie), zonder dat het
vergunningenproces daarbĳ opnieuw doorlopen moet
worden (inzake allerlei natuuronderzoeken). Totdat
deze actie is afgerond en er een definitief besluit
genomen is over het evt (tĳdelĳk) weer uitschakelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

272

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken
van verlichting, wordt het informeren van de TK
over de voortgang van het weer inschakelen van
verlichting aangehouden.

35570-XII-31 verzoekt de regering, – te onderzoeken of
en hoe licht goederenvervoer gecombineerd kan worden
met passagiersvervoer in treinen zoals onder andere
Parlementair agendapunt
voorgesteld in de concepten van het TurboPlan2020;
[19-11-2020] – daarbĳ te betrekken hoe treinen, stations en de
Begrotingsbehandeling IenW
wet- en regelgeving aangepast moeten worden; – de
Kamer hierover voor het AO MIRT in het voorjaar 2021
te informeren

Eerder uitgevoerd onderzoek bleek de vragen van
de motie onvoldoende te kunnen beantwoorden. Dit
kwartaal wordt een nieuw onderzoek opgestart. De
uitkomsten worden vóór de zomer verwacht.

35570-XII-93 verzoekt de regering jaarlĳks te rapporteren
welke voortgang is geboekt in het bereiken van de
Parlementair agendapunt
hoofddoelstelling voor de Waddenzee en hoe deze
[01-12-2020] - Water en Wadden
voortgang is bereikt

Voortgang is gemeld in Kamerbrief waarmee het
Uitvoeringsprogramma is aangeboden aan de Tweede
Kamer (Kamerstuk 29684, nr. 245). Eerste rapportage
medio 2024.

35570-A-15 verzoekt de regering, zich in te zetten om de
Parlementair agendapunt
bereikbaarheid van deze locatie te versterken voor zowel
[07-12-2020] - MIRT
auto als hoogwaardig openbaar vervoer

Voor de korte termĳn blĳkt het mobiliteitsaanbod
afdoende voor de verstedelĳking van de regioknoop
Bilt-Bilthoven. Daarom zĳn er voor U Ned op het
BOL en BO MIRT 2022 financiële afspraken gemaakt
over andere verstedelĳkingslocaties, namelĳk Utrecht
Zuid, Nieuwegein, Papendorp en Woerden. Op het
BO MIRT 2022 is daarnaast afgesproken dat Rĳk en
regio voor de lange termĳn de groeipotenties van
de regiopoorten (waaronder Bilt/Bilthoven) verder
in beeld brengen in programma Regiopoorten. Uw
Kamer zal hier met de tĳd worden geïnformeerd.

35570-A-23 verzoekt de regering, in gesprek te gaan met
de betrokken partĳen om te bezien hoe de dreigende
Parlementair agendapunt
impasse kan worden doorbroken en de Kamer te
[07-12-2020] - MIRT
informeren over de uitkomsten van dit gesprek

Mogelĳk kunnen we met de voortgangsbrief MIRT van
juni 2023 de Kamer over de tussenstand infomeren.

35591-11 verzoekt de regering om hierbĳ ook de
mogelĳkheid te bezien van het instellen van een
Parlementair agendapunt
Intelligente Snelheidsbegrenzer (ISB) als blĳkt dat
[10-02-2021] - Aanpak van hufterig
mensen op structurele basis veel te hard hebben gereden gedrag in het verkeer
en de Kamer hierover te informeren;

In verzamelbrief is gecommuniceerd dat wordt
gekeken naar monitoring voor deze groep. Dit is
ipv begrenzing maar moeten we in eerstvolgende
logische Kamerbrief nog even expliciet maken.

27858-548 verzoekt de regering, de informatie- en
Parlementair
voorlichtingspositie van de aanpak onder te brengen bĳ agendapunt [20-05-2021]
het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD)
- Gewasbeschermingsmiddelen

15-05-2023 In de werkgroep Communicatie
programma IPM Knaagdierbeheersing wordt
gezamenlĳk met verschillende stakeholders
(waaronder KAD) gewerkt aan een plan van aanpak
voor communicatie over knaagdierbeheersing.
Communicatie naar een groot aantal groepen/
sectoren zal moeten plaatsvinden. Voor elke
doelgroep wordt in de werkgroep de juiste zender
van communicatie geïdentificeerd. De Kamer wordt
hierover rond de zomer van 2023 geïnformeerd.

29398-947 verzoekt de regering, om bĳ een monitoring
te bezien of het mogelĳk is de maatregelen voor het
wegverkeer te verlichten, bĳvoorbeeld met maatwerk
in de spits, uitzonderingen voor hulpdiensten en het
ov of trajectcontrole, binnen de grenzen van wat veilig
mogelĳk is

Parlementair agendapunt
[08-07-2021] - Verkeersveiligheid

De Tweede Kamer wordt in Q3 2023 geïnformeerd.

29398-949 verzoekt de regering, om samen met de
fietsersbond, fietsleveranciers en andere stakeholders
te onderzoeken welke invloed andere weggebruikers
hebben op de veiligheid van fietsers in het algemeen
en e-bikers in het bĳzonder, en hierover de Kamer
te informeren

Parlementair agendapunt
[08-07-2021] - Verkeersveiligheid

Rond de zomer van 2023 vindt een stakeholdersessie
plaats waarin de reacties van stakeholders wordt
gevraagd op de bevindingen van het onderzoek. Naar
verwachting wordt uw Kamer in het derde kwartaal
van 2023 over de reacties geïnformeerd.

29398-951 verzoekt de regering, hier een oplossing
voor te vinden, bĳvoorbeeld door een wĳziging van
de Wegenverkeerswet te overwegen voor de langere
termĳn en voor de korte termĳn te bezien of een
Parlementair agendapunt
gereguleerde pilot uitkomst kan bieden, zodat gebrek aan [08-07-2021] - Verkeersveiligheid
politie-motorondersteuning bĳ wielerwedstrĳden er niet
toe hoeft te leiden dat wedstrĳden geannuleerd hoeven
te worden

Daarom zetten de stakeholders in overeenstemming
en in goede samenwerking in op een pilot volgend
wielerseizoen, dus uiterlĳk in het vierde kwartaal
van 2023.

32852-168 verzoekt de regering, om, als
Parlementair agendapunt
overeenstemming is bereikt over het afbouwpad, de
[24-06-2021] - Circulaire Economie
importheffing op buitenlands restafval te heroverwegen,

De staatssecretaris zal uiterlĳk voor het zomerreces de
Tweede Kamer schriftelĳk informeren over de invulling
van deze motie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

273

Omschrĳving
en de Kamer voor de begrotingsbehandeling hierover
te informeren, zo mogelĳk in de vorm van een
alternatief voorstel,
32852-162 verzoekt de regering, wanneer er inderdaad
banen verdwĳnen een afvalwerknemersfonds op te
zetten om werknemers te steunen, en de Kamer
regelmatig over de stand van zaken te informeren,

Vindplaats

Stand van zaken

Parlementair agendapunt
[24-06-2021] - Circulaire Economie

De staatssecretaris zal uiterlĳk voor het zomerreces de
Tweede Kamer schriftelĳk informeren over de invulling
van deze motie.

32813-759 verzoekt de regering, om, zoals is afgesproken
in het Klimaatakkoord, zo spoedig mogelĳk een uniforme
batterĳcheck in te voeren en inzichtelĳk te maken hoe
Parlementair agendapunt
deze batterĳcheck, zowel binnen als buiten de auto, door [01-07-2021] - Duurzaam vervoer
de consument zelf gedaan kan worden gedurende de
levensduur van de accu-/batterĳ pack

De uitvoering van deze motie loopt nog. De
autobranche bereidt nu een onderzoek voor naar
het aantal en de kwaliteit van op de markt zĳnde
batterĳmetingen. Ik verwacht uw Kamer in het
eerste kwartaal van 2024 te kunnen informeren over
de uitkomsten.

32813-741 verzoekt de regering, om te bewerkstelligen
dat in de showroom en online (1) naast
verkoopprĳzen ook altĳd de totale kosten van
eigendom worden gecommuniceerd en dat (2)
leaseprĳzen inclusief gemiddelde energiekosten per
maand worden gecommuniceerd,

De motie kan nog niet worden afgedaan. Samen
met het FET bereid ik onderzoek voor naar de wĳze
waarop de consument nu al door de markt wordt
voorzien van prĳsvergelĳkingen. Het onderzoek moet
aantonen of in de showroom en online voldoende
informatie beschikbaar is over de totale kosten van
eigendom (TCO) van nieuwe personenauto’s waarop
de consument eenvoudig zelf een geïnformeerde
aanschafkeuze kan maken. Ik verwacht uw Kamer in
het eerste kwartaal van 2024 te kunnen informeren
over de uitkomst van het onderzoek.

Parlementair agendapunt
[01-07-2021] - Duurzaam vervoer

35570-A-78 verzoekt de regering, om bĳ Rĳkswaterstaat
de areaaldata voor de objectcategorieën bruggen, sluizen Parlementair agendapunt
en stuwen op orde te laten brengen voor het einde
[24-06-2021] - MIRT
van 2022,

De minister zal uiterlĳk voor het zomerreces de Tweede
Kamer schriftelĳk informeren over de invulling van
deze motie.

Parlementair agendapunt
28089-202 verzoekt de regering, om zich binnen Europa
[07-10-2021] - Vermindering
in te zetten op het zo snel mogelĳk realiseren van een
blootstelling aan PFAS na de EFSAvolledig verbod op pfas,
opinie + SVWS

Het restrictievoorstel is gepubliceerd door ECHA
op 7 februari 2023. Politieke inzet wordt vervolgd
in 2024/2025 wanneer de Europese Commissie een
definitief voorstel voorlegt aan de Europese lidstaten.

31936-885 verzoekt de Minister, om in het algemeen
belang van de veiligheid een leidende rol te nemen in het
evalueren en gelĳktrekken van het beleid ten aanzien van
Parlementair agendapunt
ontheffingen in de 20 kilometerzone rondom Schiphol
[07-10-2021] - Vliegveiligheid
tussen de provincies Noord-Holland, Utrecht en ZuidHolland, zodat de veiligheid van passagiers en burgers op
de grond beter wordt gewaarborgd,

De evaluatie naar het beleid ten aanzien van
ontheffingen in de 20 kilometerzone rondom Schiphol
is in uitvoering. De Kamer wordt voor het zomerreces
2023 geïnformeerd over de opvolging.

35925-XII-24 verzoekt de regering de maatschappelĳke en
economische meerwaarde van de zogenaamde Noordtak Parlementair agendapunt
van de Betuweroute te onderzoeken, te bekĳken op welke [04-11-2021] wĳze deze gerealiseerd kan worden en de Kamer hierover Begrotingsbehandeling IenW
in Q1–2022 te informeren,

In zomer 2022 is OAO notitie naar Kamer gestuurd
en in november 2022 is afgesproken om in
Q1-Q2 van 2023 een PvA op te stellen voor
een vervolgonderzoek nut/noodzaak. Hiervoor zĳn
inmiddels voorbereidingen in gang.

35925-XII-30 verzoekt de regering om zich tot het uiterste Parlementair agendapunt
in te spannen om duurzaam taxiën zo veel mogelĳk te
[04-11-2021] versnellen, zodat dit eerder dan 2030 is gerealiseerd;
Begrotingsbehandeling IenW

De inspanning waar de motie om vraagt gaat door, het
traject van/naar duurzaam taxiën neemt nog enkele
jaren in beslag. De voorlopig verwachte einddatum is
2025. De Kamer wordt periodiek geïnformeerd.

35925-XII-34 verzoekt de regering om risico’s voor
toetreding van (nieuwe) nachttrein-vervoerders verder
te identificeren en in kaart te brengen wat nodig is om Parlementair agendapunt
drempels te doen verdwĳnen en te onderzoeken hoe
[04-11-2021] een meer gelĳke behandeling met binnenlands vervoer Begrotingsbehandeling IenW
bĳ capaciteitsaanvragen en toegang tot de opstel- en
servicevoorzieningen daarbĳ kunnen helpen,

Met de marktverkenning naar internationale
verbindingen in open toegang zĳn de drempels
inzichtelĳk gemaakt, hoe/welke drempels o.a. t.a.v.
capaciteit worden weggenomen wordt momenteel
uitgewerkt via de strategie internationaal spoor.
Capaciteitsverdeling gebeurt via gelĳke behandeling
via de regels die zĳn gesteld. Deze regels zĳn nodig
vanwege de beperkte capaciteit.

35925-XII-60 verzoekt de regering om aan de hand
van een aantal concrete voorbeeld-projecten een
onafhankelĳke analyse uit te laten voeren naar de
mogelĳke besparingen, baten en kosten die een
dubbele doelstelling voor de ruimtelĳke kwaliteit en
waterveiligheid met zich meebrengt op verschillende
beleidsterreinen voor alle overheden, uitgedrukt in
monetaire waarde,

Samen met de koepels en specialisten is de
vraag gespecificeerd en een proces uitgewerkt
waarbĳ enerzĳds de onafhankelĳkheid van het
onderzoek gegarandeerd is en anderzĳds specialisten
met verschillende opvattingen betrokken zĳn.
Het onderzoek loopt en de verwachting is dat
de Kamer medio 2023 over de uitkomst kan
worden geïnformeerd.

Parlementair agendapunt
[22-11-2021] - Water

31409-341 verzoekt de regering om op de kortst mogelĳke
termĳn helderheid te verschaffen over het lot van de
Parlementair agendapunt
vuurtoren Kĳkduin en in het geval van ontmanteling te [02-02-2022] - Maritiem
voorzien in een replica,

De onderzoeken naar de oplossingen lopen,
verwachting is dat er eind 2023 duidelĳkheid is over
wat er moet gebeuren om de vuurtoren te kunnen
behouden als dat mogelĳk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

274

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

31409-344 verzoekt de regering om organisaties die op
zoek zĳn naar financiering voor dit soort installaties
Parlementair agendapunt
actief te ondersteunen, bĳvoorbeeld met advies,
[02-02-2022] - Maritiem
bĳvoorbeeld op zoek naar bestaande mogelĳkheden en
bĳvoorbeeld cofinanciering,

Dit wordt meegenomen in de Kamerbrief voor het CD
Maritiem d.d. 30 mei 2023.

29984-967 verzoekt de regering om meer aandacht te
besteden aan communicatie met omwonenden bĳ het
aanpakken van de trillingsproblematiek, al dan niet in
overleg met de gemeenten waarin werkzaamheden aan
het spoor plaatsvinden,

In de Kamerbrief van 28 maart 2022 hebben we
aangegeven dat we hieraan gaan werken. Wordt in
de volgende Kamerbrief over spoortrillingen (Q3 2023)
op teruggekomen, zowel inhoudelĳk als procesmatig.

Parlementair agendapunt
[03-02-2022] - Spoor,
spoorveiligheid, ERTMS en
internationaal spoorvervoer

32852-181 verzoekt de regering om te onderzoeken hoe
Parlementair agendapunt
hoogwaardige recycling van verpakking naar verpakking
[03-02-2022] - Circulaire economie
kan worden gestimuleerd of afgedwongen,

In samenwerking met RWS wordt momenteel een
denkkader opgesteld met: 1) Hoe hoogwaardige
recycling van verpakkingen te definiëren en
vervolgens te stimuleren. 2) Hoe dit plaats te geven
in het CMP. 3) Welke aanpassingen in het Besluit
Verpakkingen daarvoor nodig zĳn. De resultaten
worden eind 2023 verwacht.

28089-201 verzoekt de regering, om samen met de
Parlementair agendapunt
diverse inkoopafdelingen van het Rĳk in kaart te brengen [07-10-2021] - Vermindering
waar de inkoop van pfas-houdende producten zo ver
blootstelling aan PFAS na de EFSAmogelĳk kan worden ingeperkt,
opinie + SVWS

Het ministerie BZK verzorgt de praktische uitvoering
van deze motie en onderzoekt daartoe hoe de
motie met bestaande instrumenten en criteria kan
worden uitgevoerd.

35910-14 verzoekt de regering om een monitoring
inclusief ingevoerde oplossingen aan de rapportage van Parlementair agendapunt
de vrachtwachtheffing toe te voegen die sluip-routes van [14-03-2022] - Vrachtwagenheffing
vrachtwagens op N-wegen monitort,

Rĳk en regionale overheden zĳn samen
overeengekomen om mogelĳke uitwĳk van het
vrachtverkeer te monitoren. Hierbĳ zal het Rĳk
ten minste 1 jaar voorafgaande aan invoering
een nulmeting laten uitvoeren en in ieder geval
voor een periode van 3 jaar na invoering van
de vrachtwagenheffing metingen laten uitvoeren
op het monitoringsnetwerk. In de realisatiefase
wordt het plan van aanpak van de monitoring en
evaluatie van uitwĳkend vrachtverkeer als gevolg
van vrachtwagenheffing nader uitgewerkt samen
met de regio. Aan de monitoringsrapportage na
invoering zullen ook de ingevoerde oplossingen
worden toegevoegd.

35910-15 verzoekt de regering te onderzoeken hoe,
binnen de bestaande financiële kaders, voorfinanciering Parlementair agendapunt
ter verduurzaming van de transportsector mogelĳk kan [14-03-2022] - Vrachtwagenheffing
worden gemaakt per 1 januari 2025,

Zoals aangegeven tĳdens het wetgevingsoverleg
vrachtwagenheffing op 14 maart 2022, zal het kabinet
deze motie oppakken zodra het wetsvoorstel tot
wet is verheven, de BIT-toets is afgerond en de
aanbestedingen gestart zĳn.

35910-17 verzoekt de regering in het vormgeven van
het meerjarenprogramma voor de terugsluisregeling
te focussen op projecten die bĳdragen aan
zero-emissietechnologie of het voorkomen van
vermĳdbare transportbewegingen,

Parlementair agendapunt
[14-03-2022] - Vrachtwagenheffing

De opvolging zal als richtinggevend worden
meegenomen bĳ de uitwerking van het eerste
Meerjarenprogramma. Het Kabinet spant zich in om
het eerste meerjarenprogramma, voor de periode
2026-2030, na overleg met de vervoerspartĳen, op
Prinsjesdag 2024 te publiceren.

35910-18 verzoekt de regering om in het geval van
merkbare uitwĳk van vrachtverkeer snel om tafel te
gaan met decentrale overheden om te bepalen of het
betreffende wegvak dient te worden toegevoegd aan
de bĳlage van de Wet vrachtwagenheffing of dat er
beheersmaatregelen moeten worden genomen,

Parlementair agendapunt
[14-03-2022] - Vrachtwagenheffing

In de realisatiefase wordt het plan van aanpak van de
monitoring en evaluatie van uitwĳkend vrachtverkeer
agv vrachtwagenheffing nader uitgewerkt met de
regio. Daarbĳ wordt ook het proces uitgewerkt hoe
in geval van uitwĳk snel om tafel kan worden gegaan
met decentrale overheden.

35910-20 verzoekt de regering om te zorgen voor
een specifieke aanpak voor en proactieve planning
van laadlocaties voor vrachtwagens, waaronder op
verzorgingsplaatsen langs het hoofdwegennet en
bĳ distributiecentra, en daarbĳ de netbeheerders
te betrekken,

Parlementair agendapunt
[14-03-2022] - Vrachtwagenheffing

Deze motie is verwerkt in de Kamerbrief
Logistieke Laadinfrastructuur die voor het zomerreces
verstuurd wordt.

31936-931 verzoekt de regering de Maatschappelĳke Raad
Parlementair agendapunt
Schiphol bĳ deze afweging te betrekken en hen daarover
[15-03-2022] - Luchtvaart
te consulteren,

De Kamer wordt geïnformeerd met de
vierde voortgangsbrief Programma Omgeving
Luchthaven Schiphol.

35925-A-48 verzoekt de regering in gesprek te treden
met de deelstaat Noordrĳn-Westfalen en te onderzoeken
of deze internationale spoorverbinding toegevoegd kan
worden aan de lĳst van projectvoorstellen die mogelĳk
Parlementair agendapunt
in de periode 2021–2023 voor medefinanciering vanuit
[11-04-2022] - Mirt
de CEF in aanmerking komen; verzoekt de regering om
tĳdens het MIRT in het najaar van 2022 terug te koppelen
of en op welke termĳn elektrificatie van de lĳn tussen
Enschede en Gronau gerealiseerd kan worden,

In de brief Internationaal spoorvervoer zal
hierover een terugmelding aan de Tweede Kamer
gegeven worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

275

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

35925-A-68 verzoekt de regering zich in Europees
verband in te spannen voor opname van de Lelylĳn in
het TEN-T extended kernnetwerk; verzoekt de regering
een plan uit te werken voor Europese cofinanciering,
waaronder CEF;

Parlementair agendapunt
[11-04-2022] - Mirt

De Lelylĳn is opgenomen in het voorstel van de
Europese Commissie dat nu met het Europees
Parlement wordt besproken. Nadere gesprekken over
opname in het extended kernnetwerk lopen nog. In het
MIRT-onderzoek wordt gewerkt aan een plan voor de
(verdere) financiering van de Lelylĳn. Eind 2024 wordt
het MIRT-onderzoek afgerond.

35925-A-57 verzoekt de regering bĳ opname in het
TEN-T-netwerk de Lelylĳn toe te voegen aan de lĳst
van projectvoorstellen die mogelĳk in de periode
2021–2023 voor medefinanciering vanuit het CEF in
aanmerking komen,

Parlementair agendapunt
[11-04-2022] - Mirt

De Europese besluitvorming is nog niet afgerond.
Verwachting is dat in 2023 gereed zal zĳn.

30175-403 verzoekt de regering om met
gemeenten/VNG in gesprek te gaan om van
gevoeligebestemmingenbeleid de algemene praktĳk te
maken, en de Kamer hierover te informeren,

Parlementair agendapunt
[20-04-2022] - Leefomgeving

Een advies over gevoelige bestemmingenbeleid is
begin 2023 vastgesteld en gepubliceerd. Dit jaar wordt
invulling gegeven aan deze motie om in gesprek
met gemeenten/VNG te gaan over dit onderwerp. De
Kamer wordt eind dit jaar hierover geïnformeerd.

32852-200 verzoekt de regering te onderzoeken
welke regelgeving in het kader van voedselveiligheid
Parlementair agendapunt
belemmerend werkt voor het hergebruik van
[01-06-2022] - Circulaire economie
grondstoffen; verzoekt de regering deze belemmeringen
zo veel mogelĳk weg te nemen,

De staatssecretaris zal de Tweede Kamer voor de
zomer schriftelĳk over de uitkomsten informeren.

32852-201 verzoekt de regering om in de uit de UPV’s
voortvloeiende ministeriële regelingen en AMvB’s ook
doelen op te nemen die hoger op de R-ladder staan, zoals Parlementair agendapunt
het makkelĳker en aantrekkelĳker maken van reparatie [01-06-2022] - Circulaire economie
door goed productontwerp en het faciliteren van een
goede reparatie-infrastructuur,

Deze motie nemen we mee in het verbeterproces
voor UPV's waar de TK over is geïnformeerd. Er
is toegezegd dat de staatssecretaris de TK vóór de
zomer 2023 schriftelĳk zal informeren over de eerste
uitkomsten en mogelĳke verbeteropties. Daarbĳ zullen
we deze toezegging ook gestand doen.

32852-202 verzoekt de regering in 2022 de volgende
punten in de UPV te verwerken: –een stimulans
om producten te ontwerpen conform de R-ladder;
Parlementair agendapunt
–een stimulans om de kwaliteit van producten te
[03-02-2022] - Circulaire economie
verhogen; –checks-and-balances zodat alle schakels van
de grondstoffenketen gelĳkwaardig invloed hebben op
de inrichting van de keten,

Het verbetertraject is gestart, waarbĳ onder
andere gesprekken zullen worden gevoerd met de
diverse stakeholders (gemeenten, reinigingsdiensten,
recyclers, producenten, etc). De staatssecretaris
zal de Tweede Kamer vóór de zomer 2023
schriftelĳk informeren over de eerste uitkomsten en
mogelĳke verbeteropties.

29398-1007 verzoekt de regering het opvoeren van
elektrische fietsen te verbieden

De Tweede Kamer is op 22 november 2022
geïnformeerd over de voortgang van de motie en
twee onderzoeksrapporten zĳn toen met de Tweede
Kamer gedeeld. Inmiddels is ook een derde onderzoek
onder gebruikers uitgezet. Parallel hieraan heeft het
ministerie een adviesbureau opdracht gegeven om
beleidsopties ter preventie van het opvoeren van
elektrische fietsen uit te werken. Naar verwachting
wordt de Kamer na de zomer van 2023 geïnformeerd
over de resultaten.

Parlementair agendapunt
[22-06-2022] - Verkeersveiligheid

27625-574 verzoekt de regering om bĳ de uitwerking
van het principe «water en bodem worden sturend bĳ
ruimtelĳke planvorming» kwantitatieve risicoprofielen,
inclusief een doorkĳk naar de langere termĳn, op
Parlementair agendapunt
te leveren voor potentiële woningbouwlocaties met
[22-06-2022] - Water
een duidelĳk onderscheid tussen hevige regenval,
wateroverlast, en doorbraken van de primaire keringen,
een overstromingsramp

Deze motie wordt ingevuld in door de
ontwikkeling van het ruimtelĳk afwegingskader voor
klimaatadaptieve gebouwde omgeving (voorheen
richtinggevend kader), dit is aangekondigd in de
water en bodem sturend brief. Het kader moet
de decentrale overheden helpen bĳ het maken
van een bewuste afweging vanuit het water en
bodem systeem bĳ ruimtelĳke keuzes. Om het risico
vanuit het watersysteem in kaart te brengen worden
kwantitatieve risicoprofielen gebruikt. Het concept
kader zal zo spoedig mogelĳk gedeeld worden met
de provincies, zodat ze gebruikt kunnen worden voor
de ruimtelĳke puzzels, zoals ook is toegezegd in de
WBS brief.

27625-580 verzoekt de regering om op Europees niveau
Parlementair agendapunt
in te zetten op een uniforme meetmethodiek van de KRW[22-06-2022] - Water
doelen

De Tweede Kamer wordt geïnformeerd over de
voortgang in de brief voor het CD Water juni 2023.
De onderhandelingen over het wĳzigingsvoorstel zĳn
nog niet gestart.

28089-239 verzoekt de regering met Tata Steel
en de provincie Noord-Holland te onderzoeken of
vooruitlopend op het groenstaalplan extra milieu- en
gezondheidswinst te realiseren is, bĳvoorbeeld door
het al eerder sluiten van bedrĳfsactiviteiten, zoals
de Kooksfabriek 2, en/of het uitvoeren van extra
maatregelen bovenop de roadmap

Het onderzoek naar extra milieuwinst loopt. Op
7 februari heeft hierover een gesprek plaatsgevonden
met Stas en directie Tata. Oplevering van het
onderzoek, waarschĳnlĳk eind dit jaar. Tata Steel is
op dit moment haar plannen aan het aanpassen en
daarom komt ook dit onderzoek later.

Parlementair agendapunt
[29-06-2022] - Externe veiligheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

276

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

28089-233 verzoekt de regering met de Vlaamse overheid
keiharde afspraken te maken om de vervuiling door
Parlementair agendapunt
onder andere pfas en plastic korrels in de Westerschelde [29-06-2022] - Externe veiligheid
terug te dringen

In de CD verzamelbrief Water is hierover een stuk tekst
opgenomen. Het gedeelte over microplastics wordt
in de CD-brief afgedaan. Voor het stuk PFAS blĳft de
motie nog open staan.

28089-235 verzoekt de regering om samen met het RIVM
op zo kort mogelĳke termĳn tot concrete kwantitatieve Parlementair agendapunt
waardes te komen voor deze stoffen en hier vervolgens [29-06-2022] - Externe veiligheid
op te handhaven

Oplevering onderzoek van het RIVM voor de
zomer bevestigd.

22112-3444 verzoekt de regering, indien hiervoor
aanpassingen in veestallen nodig zĳn, te allen tĳde te
voorkomen dat deze in strĳd zĳn met de kaders van
de Wet dieren, waarin het perspectief van het dier
centraal staat, en te allen tĳde te voorkomen dat deze
brandgevaarlĳk zĳn

Parlementair agendapunt
[29-06-2022] - Herziening Richtlĳn
Industriële Emissies en de Richtlĳn
Storten van Afvalstoffen (22 112,
nr. 3435)

Bĳ de EC is in kader van de RIE aandacht
gevraagd voor dierenwelzĳn en brandveiligheid. Bĳ
totstandkoming van de BREF’s, waarin de Best
Beschikbare Technieken (BBT) worden vastgelegd,
kan hier informatie worden ingebracht en bĳ het
bespreken van BBT hier verdere aandacht voor
gevraagd worden. Het traject voor het komen tot BBT
gaat naar verwachting in 2024 starten. Deze zullen
landen in de nog op te stellen uitvoeringsregels. Bĳ dit
proces betrekt de Commissie de lidstaten, de sector,
NGO’s en wetenschap. De verwachting is dat dit traject
dan nog meerdere jaren zal duren. dat de Commissie
heeft aangegeven dit ook belangrĳk te vinden en dit
ook als te willen meewegen bĳ de totstandkoming van
de uitvoeringsregels.

35756-17 verzoekt de regering, in lĳn met de
eerdere campagne tegen het particulier gebruik van
glyfosaat, samen te werken met tuincentra en andere
verkooppunten teneinde een campagne tegen het
gebruik van chloor en azĳn als onkruidbestrĳder te
organiseren, en gaat over tot de orde van de dag

Parlementair agendapunt
[29-06-2022] - Wĳziging van de
Wet gewasbeschermingsmiddelen
en biociden (grondslag
voor maatregelen inzake
het (particulier) gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen

Een -meerjarige- campagne is van start gegaan, begin
april 2023, dus kort voordat het seizoen aanbrak
waarin ‘huis-, tuin- en keukenmiddelen’ tegen onkruid
worden ingezet. Het gaat daarbĳ niet alleen om
chloor en azĳn, maar ook om andere producten
die schadelĳk kunnen zĳn voor mens, dier en het
milieu. Afgesproken is dat de NVWA zal toezien op
naleving van het verbod op het gebruik van niettoegelaten producten.

31305-357 verzoekt de regering voor 1 oktober in kaart
te brengen hoeveel steun er per regio nodig is om de
dienstregeling overeind te houden

Parlementair agendapunt
[06-07-2022] - Duurzaam Vervoer

De definitieve hoogte van de uitkering uit de
transitievergoeding wordt berekend op basis van een
nacalculatie en is bekend zodra de werkelĳke kosten
en opbrengsten van een concessie in 2023 bekend zĳn.
Ik zal u hier te zĳner tĳd over informeren.

31305-358 verzoekt de regering om te voorkomen
dat inwoners van landelĳke gebieden onevenredig
hoge kosten moeten betalen ten opzichte van het
huidige systeem

Parlementair agendapunt
[06-07-2022] - Duurzaam Vervoer

Motie wordt afgedaan met een Kamerbrief die begin
juni naar de TK wordt gezonden.

31936-976 verzoekt de regering een visie, een plan
en een groeipad tot 2030 en 2050 op te stellen ten
Parlementair agendapunt
Het ministerie van EZK verwacht het NPE voor het
aanzien van de productie, opslag en het transport
[07-07-2022] - Duurzame Luchtvaart einde van 2023 naar de Tweede Kamer te versturen
van duurzame luchtvaartbrandstoffen, en daarbĳ de
internationale context in de energietransitie te betrekken

36108-8 verzoekt het kabinet er bĳ KLM op aan te
dringen dat er een toekomstbestendig en duurzaam
bedrĳfsmodel wordt opgesteld,

Het is primair aan het bedrĳf om een
toekomstbestendig en duurzaam bedrĳfsmodel op
te stellen. De Nederlandse Staat blĳft hier zowel
Wetgevingsoverleg Derde
vanuit haar aandeelhoudersrol als vanuit haar
incidentele suppletoire begroting
rol van beleidsmaker aandacht voor vragen bĳ
inzake aandelenemissie Air FranceKLM. Deze motie is afgedaan met de Kamerbrief
KLM op 30 mei 2022 (
«Vĳfde rapportage staatsagent KLM (29232, nr.
59)» van 31 mei 2023, waarin de motie expliciet
wordt genoemd.

31409-358 verzoekt de regering om te onderzoeken
onder welke voorwaarden er voor de Amsterdamse
haven een extra havenbekken in de Houtrakpolder kan
worden aangelegd en het gesprek met de provincie
Noord-Holland en de betreffende gemeenten hierover
te intensiveren

Parlementair agendapunt
[06-09-2022] - Maritiem

22112-3483 verzoekt de regering om met een plan
Parlementair agendapunt
te komen voor de verduurzaming, en specifiek de
[14-09-2022] - Nederlandse input
walstroominfrastructuur, van koeltransport, en hier zowel publieke consultatie herziening
de transportsector als de landbouw-, tuinbouw- en
emissienormen vrachtvervoer (22
visserĳsector bĳ te betrekken
112, nr. 3434)

Het onderzoek zal voor het zomerreces worden
afgerond en de rapportage zal aan de Kamer
gestuurd worden.
Er is met verschillende partĳen uit de sector
gesproken. Bĳ de beantwoording van Kamervragen
over heavy duty vehicles en bĳ Kamerbrief over de
voortgang van zero-emissiezones wordt de Kamer
binnenkort geïnformeerd over deze vervolgstappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

277

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

23645-777 verzoekt de regering te onderzoeken in
hoeverre er sprake is van een gelĳk speelveld voor alle Parlementair agendapunt
mobiliteitskaartaanbieders, het nieuwe referentieaanbod [28-09-2022] - Openbaar vervoer
van de concessiehouder per 2023 hierin mee te nemen en en taxi
de Kamer in het voorjaar van 2023 hierover te informeren,

Het onderzoek wordt uitgevoerd door de ACM.
Planning is het onderzoek zo mogelĳk in juni gereed
te hebben.

29984-998 verzoekt de regering een plan van aanpak op te
stellen voor de verbetering van spoorgoederenvervoer
Parlementair agendapunt
en daar de aanbevelingen van de Nederlandse
[28-09-2022] - Internationaal Spoor
ambassadeur voor het Europees Jaar van het Spoor in
mee te nemen,

Dit wordt meegenomen bĳ het opstellen van
het Toekomstbeeld spoorgoederenvervoer. Gereed
in 2024.

29984-999 verzoekt de regering om er samen met
Parlementair agendapunt
Nederlandse vervoerders en Europese collega’s alles aan
[28-09-2022] - Internationaal Spoor
te doen om dit voor elkaar te krĳgen,

Wordt meegenomen in de uitwerking van het
werkprogramma Internationaal Spoor.

36200-III-9 verzoekt de regering in de afweging omtrent
de inzet van het regeringsvliegtuig nadrukkelĳker
alternatieven als vervoer per trein, auto en lĳnvlucht aan Begroting Algemene Zaken
de orde te laten komen, en om daarbĳ in elk geval te allen en begroting Koning 2023
tĳde te proberen te voorkomen dat het regeringsvliegtuig 11 oktober 2022
zonder passagiers vliegt en hierbĳ ook de mogelĳkheid
van verandering van de standplaats te betrekken,

De Tweede Kamer wordt na het
zomerreces geïnformeerd.

35925-A-85 verzoekt de regering zich tot het uiterste in
te spannen om de dubbele bemensing van de pont zo
snel mogelĳk te realiseren. verzoekt de regering het fiets- Parlementair agendapunt
voetveer over het Amsterdam-Rĳnkanaal tussen Nieuwer [14-09-2022] - MIRT
Ter Aa en Breukelen te handhaven tot het moment van de
realisatie van een alternatief

Op 15 december 2022 heeft de minister de Tweede
Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van het
Bestuurlĳk Overleg. In dit BO is afgesproken dat
Rĳk, gemeente Stichtse Vecht en de Provincie
Utrecht gezamenlĳk een aanvullend onderzoek laten
uitvoeren door MARIN naar de veiligheidssituatie
en de mogelĳkheden om de pont met mitigerende
maatregelen zo lang mogelĳk veilig in de vaart
te houden. De uitkomsten van dit onderzoek
worden meegewogen bĳ het uiteindelĳke besluit
over het moment waarop de veerpont uit de vaart
wordt genomen.

23645-771 verzoekt de regering de voorschriften die
zĳ aan de tarieven verbindt in het licht van de
Parlementair agendapunt
nieuwe concessie te heroverwegen en daarbĳ de
[14-09-2022] - Openbaar vervoer
mogelĳkheid om de tariefbevoegdheid niet langer geheel
en taxi
te mandateren aan de NS mee te nemen, en de Kamer
hierover te informeren,

Er loopt een onderzoek naar tarieven. De Kamer wordt
hierover voor de zomer van 2023 geïnformeerd.

29984-1009 verzoekt de regering voor de
inwerkingtreding van dit element in de HRN-concessie
vanaf 2025 als streefdatum te hanteren,

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie De Kamer wordt hier voor de zomer van 2023
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
over geïnformeerd.
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie

29984-1010 verzoekt de regering in kaart te brengen
hoe landelĳke en regionale tariefintegratie, waaronder
noodzakelĳke wĳzigingen in wet- en regel-geving,
bewerkstelligd kan worden

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen
Er loopt een onderzoek naar tarieven in het OV.
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
De Kamer wordt hier voor de zomer van 2023
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
over geïnformeerd.
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie

29984-1011 verzoekt de regering een plan B voor te
bereiden en dat met de Kamer te delen uiterlĳk in het
eerste kwartaal van volgend jaar, gericht op het borgen
van beschikbaarheid van het treinvervoer en het zo veel
mogelĳk beperken van andere risico’s

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen
Plan B onderzoek wordt voorbereid. Dit is zo
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
aangegeven in de Kamerbrief m.b.t. de gewĳzigde
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
versie van het PvE (Kamerstuk 2022D53879).
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie

29984-1013 verzoekt de regering alle bestaande
internationale verbindingen naar Berlĳn, Brussel,
Frankfurt, Parĳs en Londen met dezelfde omvang en
frequentie als nu op te nemen in de nieuwe HRNconcessie

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen Aan de Kamer is toegezegd zorgvuldig in kaart te
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie brengen in hoeverre recht kan worden gedaan aan
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
deze motie bĳ het vaststellen van de HRN-concessie.
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
Eind 2023 gereed.
en decentralisatie

Parlementair agendapunt
29984-1015 verzoekt het kabinet om in de nieuwe
[01-11-2022] - Programma van eisen
concessie een bepaling uit te werken om te kunnen sturen
Deze motie wordt betrokken bĳ de ontwikkeling
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
op de overzichtelĳkheid van de prĳs-structuur, deze aan
van het ontwerpconcessiebesluit. De Kamer wordt
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
de Kamer voor te leggen en deze na conclaaf met de
hierover na de zomer van 2023 geïnformeerd.
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
Kamer op te nemen in de nieuwe hoofdrailnetconcessie
en decentralisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

278

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

29984-1016 verzoekt het kabinet een key performance
Parlementair agendapunt
In het PvE wordt de concessiehouder gevraagd de
indicator uit te werken om te sturen op het rĳden van
[01-11-2022] - Programma van eisen
KPI zitplaatskans te splitsen naar spits en dal. De
voldoende treinen met genoeg zitplaatsen in de eerste (PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
afspraken die hieruit volgen en worden opgenomen
helft van de ochtend of de tweede helft van de avond,
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
in de concessie zouden hier voldoende invulling aan
deze voor te leggen aan de Kamer en na conclaaf met de (HRN): reizigers, toegankelĳkheid
moeten geven. Gereed eind 2023.
Kamer op te nemen in het nieuwe programma van eisen en decentralisatie
Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen Aan de Kamer is toegezegd zorgvuldig in kaart te
29984-1020 verzoekt de regering om de internationale
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie brengen in hoeverre recht kan worden gedaan aan
lĳnen niet aan te besteden in open toegang, maar
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
deze motie. bĳ het vaststellen van de HRN-concessie.
onderhands te gunnen aan de Nederlandse Spoorwegen
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
Eind 2023 gereed.
en decentralisatie
Om beter zicht te krĳgen op de praktische verschillen
die kunnen ontstaan tussen concessievervoer en
Parlementair agendapunt
opentoegangvervoer wordt een extern onderzoek
[01-11-2022] - Programma van eisen
29984-1022 verzoekt de regering om werk te maken van
uitgevoerd. Daarbĳ wordt ook gekeken naar de
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
het creëren van de kaders die nodig zĳn om aanvragen
mogelĳkheid, het nut en de noodzaak om aanvullende
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
voor opentoegangvervoer te accommoderen
wettelĳke verplichtingen te stellen. De Kamer
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
wordt hier in het voorjaar van 2023 nader over
en decentralisatie
geïnformeerd (zoals toegezegd in de brief over het
PvE dd 13-12-2022).
29984-1026 verzoekt de regering om in de
onderhandelingen met NS de inzet op de
Parlementair agendapunt
minimumfrequentie per station te verhogen van één keer [01-11-2022] - Programma van eisen
naar twee keer per uur op alle dagen tot middernacht en (PvE) voor de hoofdrailnetconcessie Is uitgevraagd bĳ NS en ProRail. Wordt in het geheel
in de concessie te streven naar een minimum van vier
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
van de concessieverlening beoordeeld.
keer per uur op werkdagen tussen 07.00 en 19.00 uur
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
voor alle stations op trajecten waar hiervoor voldoende en decentralisatie
infracapaciteit beschikbaar is,
29984-1027 verzoekt de regering in het programma van Parlementair agendapunt
eisen voor de IC-verbinding naar België en als inzet voor [01-11-2022] - Programma van eisen Deze motie wordt meegenomen in de
de gesprekken met België drie intercity’s per uur op
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie onderhandelingen over de concessie over de IC
te nemen: twee snelle verbindingen naar Amsterdam
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
Brussel met de NS die nu plaatsvinden. Eind
en één naar Breda en (zodra infrastructuurcapaciteit
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
2023 gereed.
beschikbaar is) doorgaand naar Eindhoven
en decentralisatie
29984-1028 verzoekt de regering voor internationale
concessietreinen zo veel mogelĳk in overleg met de
buurlanden dezelfde eisen te laten gelden als voor
binnenlandse treinen ten aanzien van KPI’s, tarieven,
toegankelĳkheid en geld terug bĳ vertraging

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen
Deze motie wordt meegenomen in de
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
onderhandelingen over de nieuw HRN-concessie met
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
de NS die nu plaatsvinden. Gereed eind 2023.
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie

29984-1030 verzoekt de regering in het programma
Parlementair agendapunt
van eisen het nachtnet in het weekend in stappen uit
[01-11-2022] - Programma van eisen
te breiden naar alle landsdelen en als eerste stap de
Is uitgevraagd bĳ NS en ProRail. Wordt in het
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
nachttreinen die momenteel door regionale overheden
geheel van de concessieverlening beoordeeld. Eind
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
worden ingekocht en hun bestaansrecht hebben bewezen
2023 gereed.
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
vanaf de start van de concessie op te nemen in de
en decentralisatie
volumedefinitie van de concessie
In het PvE is deze KPI’s opgenomen dat met
de concessiehouder, en de infrastructuurbeheerder
specifiek voor reizigerspunctualiteit, wordt bekeken
29984-1036 verzoekt het kabinet in het programma van Parlementair agendapunt
hoe een minimumniveau geborgd kan worden
eisen voor de KPI’s reizigers-punctualiteit, zitplaatskans [01-11-2022] - Programma van eisen
om te voorkomen dat minder goed presterende
en algemeen klantoordeel naast de landelĳke KPI ook een (PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
reisrelaties niet in beeld komen door de landelĳke
bodemwaarde op te nemen die op elk traject afzonderlĳk (HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
middeling. Daarbĳ wordt ook aandacht besteed aan
moet worden gehaald en deze prestaties per traject elk (HRN): reizigers, toegankelĳkheid
de wĳze waarop en met welke frequentie hierover
kwartaal te laten publiceren,
en decentralisatie
gecommuniceerd zal worden. De uitkomsten van deze
onderhandelingen zullen worden opgenomen in de
nieuwe HRN-concessie. Gereed eind 2023.
29984-1037 verzoekt het kabinet voor ingang van de
nieuwe concessie de verantwoor-delĳkheden van de
concessiehouder ten aanzien van fietsparkeerplekken
vast te leggen en juridisch te borgen

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie Wordt betrokken bĳ de nieuwe HRN-concessie. Eind
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
2023 gereed.
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie

29984-1045 verzoekt het kabinet in de gesprekken
met de potentiële concessiehouder af te dwingen
dat de dienstregeling voor stations buiten de
Randstad verbetert,

Parlementair agendapunt
Is uitgevraagd bĳ NS en PR. Wordt in het geheel van de
[01-11-2022] - Programma van eisen
concessieverlening beoordeeld. Eind 2023 gereed.
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

279

Omschrĳving

Vindplaats
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie

29984-1049 verzoekt de regering in NOVB-verband
voor de start van de concessie afspraken te
maken om voor alle spoorconcessies de geld-terug-bĳvertragingsregeling ook te laten gelden bĳ overstappen
tussen verschillende spoorvervoerders,

Stand van zaken

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma van eisen
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie

4

Parlementair agendapunt
29984-1050 verzoekt de regering in de onderhandelingen [01-11-2022] - Programma van eisen
Er wordt momenteel een tarievenonderzoek
met de NS ernaar te streven dat NS zich aansluit bĳ
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
uitgevoerd. De Kamer wordt hier voor de zomer van
het minimumtarief zoals is opgenomen in het landelĳke (HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
2023 over geïnformeerd.
tarievenkader van de decentrale concessieverleners
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie
In NOVB verband is eerder al geïnventariseerd welke
gratis of goedkoop ov producten voor kinderen tot
Parlementair agendapunt
29984-1052 verzoekt de regering in het NOVB afspraken
12 jaar in concessies geboden worden. Nagegaan
[01-11-2022] - Programma van eisen
te maken over gratis reizen voor kinderen (Kids Vrĳ) en
wordt of landelĳk gratis ov voor deze kinderen
(PvE) voor de hoofdrailnetconcessie
in de onderhandelingen met de NS ernaar te streven dat
mogelĳk is. In de onderhandelingen met NS over de
(HRN) PvE hoofdrailnetconcessie
NS trajectabonnementen aan scholieren aanbiedt tegen
nieuwe HRN-concessie zal nagegaan worden of een
(HRN): reizigers, toegankelĳkheid
gereduceerd tarief
trajectabonnement aan scholieren tegen gereduceerd
en decentralisatie
tarief realiseerbaar is binnen het tariefafsprakenkader.
Gereed eind 2023.
36200-XII-13 verzoekt de regering in overleg met
decentrale overheden te inventariseren of/en hoeveel
activiteiten waarbĳ grondwater wordt onttrokken een
watervergunning vereisen,

Parlementair agendapunt
[21-11-2022] - Water

Op dit moment wordt nog gewacht op de
provinciale plannen.

36200-XII-14 verzoekt de regering te onderzoeken
of bĳ de herziening van het Bouwbesluit door de
Parlementair agendapunt
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelĳke Ordening
[21-11-2022] - Water
maatregelen genomen kunnen worden die leiden tot
slimmer watergebruik,

Verwachting is nog steeds dat het onderzoek voor de
zomervakantie af is.

36200-XII-19 verzoekt bĳ het opstellen van het nationaal
Parlementair agendapunt
innovatieprogramma voor de landbouw innovaties ook te
[21-11-2022] - Water
toetsen en te beoordelen op KRW-doelbereik,

De Tweede Kamer wordt in het najaar geïnformeerd.

36200-XII-25 verzoekt de regering de verkoop aan en het Parlementair agendapunt
gebruik van glyfosaat door particulieren te verbieden,
[21-11-2022] - Water

Op dit moment is het particulier gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen op basis van de
werkzame stof glyfosaat al niet toegestaan. Deze
middelen mogen in Nederland dus niet worden
verkocht of gebruikt. Uitvoering van de motie dient
daarom geen feitelĳk doel (Brief van 28 maart 2023,
Kamerstuk 35756, nr. 20).

36200-XII-26 verzoekt de regering om in het
Kennisprogramma Zeespiegelstĳging de haalbaarheid
en de kosten en baten van de «Hollandkering» op
Parlementair agendapunt
de waterveiligheid van Rĳnmond-Drechtsteden en het
[21-11-2022] - Water
gebied daaromheen op korte termĳn te onderzoeken en
de resultaten voor te leggen aan de Tweede Kamer,

Er is een plan van aanpak geschreven en een
team ingericht met RWS WVL en Deltaprogramma
Rĳnmond-Drechtsteden. Opdracht voor belangrĳkste
hydraulische analyses is gegund. Op basis van de
uitkomsten wordt samen met de regio een bredere
(kwalitatieve) inschatting gemaakt van de impact op
het systeem. Medio november worden de resultaten
naar verwachting naar de Kamer gestuurd.

36200-XII-27 verzoekt de regering het verminderen – en
bĳ voorkeur het voorkomen – van laagwaardig gebruik Parlementair agendapunt
van (drink)water nadrukkelĳk te betrekken bĳ de verdere [21-11-2022] - Water
uitwerking van het industriebeleid,

De Tweede Kamer wordt in het najaar geïnformeerd.

36200-XII-33 verzoekt het kabinet om in de bestuurlĳke
akkoorden en startpakketten voor provincies afspraken
op te nemen om de drinkwatervoorziening voor
woningbouw zeker te stellen,

De Tweede Kamer wordt in het najaar geïnformeerd.

Parlementair agendapunt
[21-11-2022] - Water

36200-IV-18 verzoekt de regering om samen met de
lokale besturen, Rĳkswaterstaat en de deltacommissaris Vaststelling van de begrotingsstaten
in kaart te brengen wat er nodig is aan klimaatadaptatieve van Koninkrĳksrelaties (IV) en het
De Tweede Kamer wordt in het najaar geïnformeerd.
maatregelen voor de BES-eilanden en over deze
BES-fonds (H) voor het jaar 2023
thematiek ook met de landen in gesprek te gaan,
36200-IV-26 verzoekt de regering om, in navolging van
het breed ingestoken onderzoek van het Instituut voor
Vaststelling van de begrotingsstaten
Milieuvraagstukken, onderzoeken naar de gevolgen van
van Koninkrĳksrelaties (IV) en het
De Tweede Kamer wordt in het najaar geïnformeerd.
de klimaatcrisis voor Bonaire, Statia en Saba zo snel
BES-fonds (H) voor het jaar 2023
mogelĳk te (laten) uitvoeren, en daarin ook de gevolgen
mee te nemen voor de cultuur, het cultureel erfgoed, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

280

Omschrĳving
Vindplaats
volksgezondheid, de leefomgevingen en de economie;
verzoekt de regering om te onderzoeken hoe Nederland
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten kan ondersteunen in het
uitvoeren van soortgelĳke onderzoeken en beleid,

Stand van zaken

Tabel 192 Door de bewindslieden gedane toezeggingen die zĳn afgerond
Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

De minister zal met de provincie bespreken of het mogelĳk is om bĳ
zandwinning het winnen van grond en opvullen los te koppelen

Parlementair agendapunt
[19-02-2020] - PFAS

Uitgaande brief [06-07-2022] Herĳking diepe-plassen-beleid

De uitkomsten van het onderzoek naar de hotspots met pfasverontreiniging, bĳvoorbeeld locaties waar veel blusschuim gespoten
Parlementair agendapunt
is, en de conclusie over een eventuele saneringsopgave zullen na
[19-02-2020] - PFAS
afronding, maar tenminste voor het einde van het jaar, met de Kamer
worden gedeeld.

Uitgaande brief [14-07-2022] - PFAS
aandachtslocaties, BRL granuliet en
signaalrapportage ILT

De Kamer zal op de hoogte worden gehouden van de ontwikkeling van Parlementair agendapunt
een nieuwe BRL en de gesprekken die hierover plaatsvinden.
[12-05-2020] - Bodem

Uitgaande brief [14-07-2022] - PFAS
aandachtslocaties, BRL granuliet en
signaalrapportage ILT

In het voorjaar van 2021 zal de staatssecretaris de Kamer informeren
Parlementair agendapunt
over de uitkomsten van het onderzoek naar welke locaties in Nederland
[15-10-2020] - Leefomgeving
de kans op veel PFAS in de grond groot is.

Uitgaande brief [14-07-2022] - PFAS
aandachtslocaties, BRL granuliet en
signaalrapportage ILT

De Kamer wordt rond de jaarwisseling geïnformeerd over de gevolgen
Parlementair agendapunt
die de staatssecretaris voor zich ziet om vervolg te geven aan de
[15-10-2020] - Leefomgeving
RIVM-aanbevelingen met betrekking tot geluid.

Uitgaande brief [21-03-2023] - Doorwerking
WHO-richtlĳnen geluid

De spelregels behorend bĳ het Mobiliteitsfonds worden voor de zomer Parlementair agendapunt
van 2021 naar de Kamer gestuurd.
[07-12-2020] - MIRT

Uitgaande brief [20-09-2022] - Aanbieding
MIRT Overzicht 2023, Deltaprogramma 2023
en geactualiseerde Spelregels van het MIRT

Eind van het jaar ontvangt de Kamer een reactie op de onderzoeken
van het CBS en PBL over vervoersarmoede, die in het najaar
worden gepubliceerd.

Tevens is tĳdens de begrotingsbehandeling
een motie aangenomen De Hoop,
Bouchallikh en Alkaya (nr. 37 (35925-XII)
Parlementair agendapunt
over het in kaart brengen van beleidsopties.
[19-05-2021] - Openbaar vervoer
Hierbĳ is de toezegging gedaan door de
en taxi
staatssecretaris om motie uit te voeren
door aan het PBL te vragen dit in hetzelfde
onderzoek mee te nemen.

Parlementair agendapunt
Uitgaande brief [02-09-2022] - Stand van
De staatssecretaris zal in een volgende voortgangsbrief de Kamer
informeren over de stand van zaken van de pilots met ov-reisverboden [19-05-2021] - Openbaar vervoer zaken en vooruitblik ontwikkelingen OV
en taxi
& Taxi
en eventuele uitbreiding van de pilots.
De staatssecretaris zal de Kamer informeren over hoe het MKB beter Parlementair agendapunt
kan aansluiten bĳ het Versnellingshuis, daarbĳ zal ook gekeken worden [27-05-2021] naar het idee van de subafdelingen.
Circulaire Economie

Uitgaande brief [03-02-2023] Rode Draden Notitie 2023 over
circulaire ketensamenwerking van Het
Versnellingshuis Nederland

De staatssecretaris brengt in kaart welke infrastructurele aanpassingen
Parlementair agendapunt
nodig zĳn bĳ Eindhoven om de verbinding naar Aken tot
[15-06-2021] - Spoor,
stand te brengen. De Kamer ontvangt hierover informatie in de
Spoorveiligheid/ERTMS
halfjaarlĳkse MIRT-brieven.

In BO MIRT brief 2022 gedeeld («Voor het
spoor betekent de reservering zicht op
een oplossingsrichting die een robuuste
dienstregeling na 2030 mogelĳk maakt
(stap 1 uit het adaptief ontwikkelpad),
inclusief volwaardig onderzoek naar
capaciteitsuitbreiding voor verbetering van
de verbinding met Limburg en Aken. De
toezegging is daarmee afgedaan.

De najaarsbrief zal ook informatie bevatten over trillingshinder en
Parlementair agendapunt
eventuele aanpassingen door ProRail en over de evaluatie die de NS zal [15-06-2021] - Spoor,
doen over «priority seats».
Spoorveiligheid/ERTMS

Uitgaande brief [02-09-2022] - Stand van
zaken en vooruitblik ontwikkelingen OV
& Taxi

De minister stuurt in 2022 de overige delen van de planuitwerking
verkeersveiligheid inzake de N57 en de N59 naar de Kamer.

Parlementair agendapunt
[16-06-2021] - Mirt

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

De staatssecretaris zal de Kamer regelmatig via de PFASvoortgangsbrieven informeren over de voortgang van het
Europese PFAS-restrictievoorstel.

De staatssecretaris zal de Kamer regelmatig
Parlementair agendapunt
via de PFAS-voortgangsbrieven informeren
[01-07-2021] - Externe Veiligheid over de voortgang van het Europese PFASrestrictievoorstel.

De minister komt terug op de vragen van het lid Van Raan (PvdD) over Parlementair agendapunt
de WHO-normen voor geluid.
[08-09-2021] - Vliegveiligheid

Uitgaande brief [21-03-2023] - Doorwerking
WHO-richtlĳnen geluid

De Kamer ontvangt binnenkort twee rapporten en de reactie van
de staatssecretaris hierop met betrekking tot ultrafĳnstof: binnen
één maand het rapport van de Gezondheidsraad en begin 2022 de
eindrapportage van het RIVM over ultrafĳnstof in de luchtvaart.

Uitgaande brief [24-06-2022] Hoofdlĳnenbrief Schiphol

Parlementair agendapunt
[09-09-2021] - Leefomgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

281

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

Eind 2021 ontvangt de Kamer informatie over de gemaakte afspraken
over bodem en de versterking van kennis bĳ decentrale overheden.
Parlementair agendapunt
Daarbĳ zal ook worden ingegaan op de pilots over het versterken van [09-09-2021] - Leefomgeving
de regionale kennisinfrastructuur.

Uitgaande brief [21-12-2022] - Bestuurlĳke
afspraken Bodem en ondergrond en
verdeling bodemsaneringsmiddelen

De bevindingen van de deskundige zullen samen met het eindrapport
van de beleidsdoorlichting aan uw Kamer worden gezonden. Planning
De afronding van de beleidsdoorlichting staat geprogrammeerd
Uitgaande brief [17-09-2021]
voor 2022. Ik verwacht het resultaat van de beleidsdoorlichting
- Beleidsdoorlichting artikel
18 Scheepvaart en Havens
en de bevindingen van de onafhankelĳk deskundige in de tweede
helft van 2022 aan uw Kamer te kunnen aanbieden, voorzien van
een beleidsreactie.

Uitgaande brief [20-02-2023] - Resultaten
beleidsdoorlichting artikel 18 Scheepvaart
en havens (2016-2021)

T03203 De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat zegt de
Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Kluit (GroenLinks), Parlementair agendapunt
toe dat zĳ bĳ de evaluatie in 2023 nog eens expliciet kan besluiten of [29-06-2021] - Implementatie
dat alleen het wegvervoer in BKE’s mag handelen of dat het ook voor Richtlĳn ter bevordering gebruik Uitgaande brief [15-12-2022] - Reactie op
de scheepvaart en voor de luchtvaart mogelĳk moet blĳven om van
van energie uit hernieuwbare
toezeggingen beleid energie voor vervoer
de mogelĳkheden gebruik te maken, waarbĳ over de luchtvaart een
bronnen en ter uitvoering van
expliciete afspraak is gemaakt inhoudende dat de luchtvaart dan niet het Klimaatakkoord
meer als inboeker op mag treden.
T03205 De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat zegt de
Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Kluit (GroenLinks),
toe om een jaarlĳkse evaluatie te doen met betrekking tot het
Parlementair agendapunt
concurrentievoordeel dat aan de lucht- en scheepvaart wordt gegeven
[29-06-2021] - Implementatie
ten opzichte van de andere sectoren, als gevolg van de ook aan
Richtlĳn ter bevordering gebruik Uitgaande brief [15-12-2022] - Reactie op
de lucht- en scheepvaart gegeven inboekingsmogelĳkheid in het
van energie uit hernieuwbare
toezeggingen beleid energie voor vervoer
BKE-systeem. Bĳ de jaarlĳkse evaluatie wordt ook aandacht besteed
bronnen en ter uitvoering van
aan de ontwikkeling van de gedachten rondom fair share en fair
het Klimaatakkoord
trade alsmede - in het kader van de handhaving van de VTH - in
welke mate de inzet van de inspecteurs verdeeld is over fysieke en
administratieve controles.
Parlementair agendapunt
T03206 De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat zegt de
[29-06-2021] - Implementatie
Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Pĳlman (D66), toe dat Richtlĳn ter bevordering gebruik Uitgaande brief [15-12-2022] - Reactie op
te zĳner tĳd de keuze rondom de BKE ook wordt voorgehangen bĳ de van energie uit hernieuwbare
toezeggingen beleid energie voor vervoer
beide Kamers.
bronnen en ter uitvoering van
het Klimaatakkoord
De Kamer zal in het voorjaar van 2022, in het licht van de modal shift,
worden geïnformeerd over de uitkomst van het programma dat ziet op Parlementair agendapunt
het toezicht en de administratie met betrekking tot de binnenvaart en [04-11-2021] over de maatregelen die kunnen worden genomen om administratieve Begrotingsbehandeling IenW
rompslomp in de binnenvaart tegen te gaan.

Uitgaande brief [15-11-2022] - Modal
shift aanpak

Parlementair agendapunt
De Kamer zal nog in 2021 worden geïnformeerd over de prioritering bĳ
[04-11-2021] wegenprojecten die met stikstofproblematiek te maken hebben.
Begrotingsbehandeling IenW

Deze toezegging is afgedaan met de MIRT
brief van juni 2022.

De Kamer zal bĳ de brief over de staat van de infrastructuur, of
indien mogelĳk eerder, worden geïnformeerd over de voortgang
van de verbetering van het assetmanagement met betrekking
tot Rĳksinfrastructuur.

Uitgaande brief [07-07-2022] - Voortgang
Ontwikkelplan Assetmanagement IenW

Parlementair agendapunt
[04-11-2021] Begrotingsbehandeling IenW

Parallel zal advies gevraagd worden aan de Rĳkshavenmeesters en
de samenwerkende ministeries binnen het Kustwachtverband om tot Uitgaande brief [19-11-2021] ordentelĳke en zorgvuldige besluitvorming te kunnen komen. Daarin Tweede Voortgangsbrief OvVzal ook de afstemming gezocht worden met aangrenzende landen. Ik rapport MSC Zoe
streef ernaar u hierover in het tweede kwartaal van 2022 te informeren.

Uitgaande brief [29-06-2022] - Derde
Voortgangsbrief MSC Zoe

In het voorjaar 2022 komen de ministers van Binnenlandse
Zaken en Infrastructuur en Waterstaat met een voorstel voor
klimaatadaptief bouwen.

Kamerbrief brief over de landelĳke maatlat
die BZK op woensdag 19 maart naar de
Kamer heeft verstuurd

Parlementair agendapunt
[22-11-2021] - Water

In een brief zal de minister, na afstemming met haar collega van
Parlementair agendapunt
Defensie, de vragen van het lid Rudmer Heerema (VVD) over de SAR[24-11-2021] - Maritiem
helikopters beantwoorden.

Uitgaande brief [27-11-2020] Zorgnorm SAR-helikopters en SARverbeterprogramma

Na afloop van de gesprekken met België en Duitsland over het
Besluit energievervoer en biobrandstoffen zal de Kamer geïnformeerd Parlementair agendapunt
worden hoe bunkertoerisme voorkomen kan worden en welke opties er [24-11-2021] - Maritiem
hiervoor zĳn.

Uitgaande brief [01-07-2022] Uitstel invoering reductieverplichting
in de binnenvaart en stand van
zaken vervolgonderzoek gebruik van
biobrandstoffen in de binnenvaart

In de volgende verzamelbrief zal de Kamer over de stand van zaken van Parlementair agendapunt
de kosten van ontgassingsinstallaties worden geïnformeerd.
[24-11-2021] - Maritiem

Uitgaande brief [08-12-2022] - Stand van
zaken varend ontgassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

282

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitkomsten van het
gesprek met de sector, de regelgeving van de doorvaarbaarheid van
windmolenparken en de mogelĳke verschillen in regelgeving met
omringende landen.

Parlementair agendapunt
[24-11-2021] - Maritiem

Uitgaande brief [01-07-2022] - Toezegging
internationale benchmark doorvaartbeleid

Met onder andere het Fonds Slachtofferhulp en het CBR wordt verkend
in hoeverre het mogelĳk is om met modernere technieken recidivisten Uitgaande brief [26-11-2021] tot veilig gedrag te bewegen. Naast technische uitdagingen spelen
Verzamelbrief commissiedebat
juridische en privacyaspecten een belangrĳke rol. Deze worden op dit verkeersveiligheid
moment in kaart gebracht. De Kamer wordt in het eerste kwartaal van 2 december 2021
2022 verder geïnformeerd.

Uitgaande brief [15-04-2022] - Stand van
zaken verkeersveiligheid

Minister Visser komt begin 2022 met een reactie op het rapport
Beginnende Bestuurders en neemt daarbĳ de suggestie van de heer Parlementair agendapunt
Afgedaan in CD 20 april 2022.
Geurts, met betrekking tot de sticker A op de auto van een beginnende [02-12-2021] - Verkeersveiligheid
bestuurder, mee.
Minister Visser stuurt na de zomer het onderzoek van het
Parlementair agendapunt
Uitgaande brief [22-11-2022] - Stand van
Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) over risico's en kansen
[02-12-2021] - Verkeersveiligheid zaken verkeersveiligheid najaar 2022
voor Lichte Elektrische Voertuigen en stadsdistributie naar de Kamer.
De minister van Infrastructuur en Waterstaat streeft ernaar om de
Kamer voor het zomerreces te informeren over de mogelĳkheden van Parlementair agendapunt
niet dwingende verkeersbegeleiding van schepen op de vaarroute
[25-01-2022] - Wadden
boven de Waddenzee.

Uitgaande brief [29-06-2022] - Derde
Voortgangsbrief MSC Zoe

Voor het zomerreces ontvangt de Kamer een brief van de
staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de aanpak van Parlementair agendapunt
Uitgaande brief [07-07-2022] - Stand van
de uitstoot van asfaltcentrales en de stand van zaken over de uitstoot [26-01-2022] - Externe Veiligheid zaken asfaltcentrales
van emissies (o.a. van benzeen).
De Kamer wordt, naar aanleiding van de vraag van het lid Grinwis,
Parlementair agendapunt
Uitgaande brief [16-01-2023] eind dit jaar verder geïnformeerd over de uitvoering van de motie over
[26-01-2022] - Externe Veiligheid Milieuproblematiek Tata Steel
transparante en structurele monitoring van Tata van september 2021
De minister gaat na wat de mogelĳkheden zĳn om een inspectie
uit te voeren bĳ het schip CSCL Pacific Ocean en informatie in te
Parlementair agendapunt
winnen met betrekking tot de overwegingen om de zuidelĳke route te
[02-02-2022] - Maritiem
bevaren ondanks de storm. De bevindingen zullen worden gedeeld met
de Kamer.

Uitgaande brief [29-06-2022] - Derde
Voortgangsbrief MSC Zoe

In verband met de situatie bĳ de Vuurtoren de Lange Jaap zullen het
besluitvormingstraject en de onderliggende stukken worden bekeken
Parlementair agendapunt
om te voorkomen dat dit zich nog eens voordoet. De uitkomsten
[02-02-2022] - Maritiem
van dit onderzoek zullen zodra er meer bekend is met de Kamer
worden gedeeld.

Uitgaande brief [15-09-2022] Procesevaluatie de toren De Lange Jaap

Voor de zomer ontvangt de Kamer de hoofdlĳnenbrief over «Betalen
naar gebruik». Hierin wordt ook aandacht besteed aan de privacy
van bestuurders.

Parlementair agendapunt
[16-02-2022] - Hoofdlĳnendebat
Infrastructuur en Waterstaat

Verzonden 1 juli 2022 door Financïen:
Kamerbrief 1e hoofdlĳnenbrief Betalen naar
Gebruik van 1 juli 2022

Voor het notaoverleg MIRT (11-04-22) ontvangt de Kamer informatie
over het proces rondom het overleg over het Zuidasdok.

Parlementair agendapunt
[16-02-2022] - Hoofdlĳnendebat
Infrastructuur en Waterstaat

Uitgaande brief [23-06-2022] - MIRT-brief
voorjaar 2022

Parlementair agendapunt
In mei 2022 stuurt de staatssecretaris een richtinggevende notitie naar
[16-02-2022] - Hoofdlĳnendebat
de Kamer inzake Nationaal MilieuProgramma
Infrastructuur en Waterstaat

Uitgaande brief [01-07-2022] - Nationaal
Milieu Programma

De staatssecretaris stuurt voor de zomer het doelentraject naar de
Kamer inzake circulaire economie en de klimaatdoelen.

Parlementair agendapunt
[16-02-2022] - Hoofdlĳnendebat
Infrastructuur en Waterstaat

Uitgaande brief [01-07-2022] - Diverse
onderwerpen m.b.t. circulaire economie

Na de zomer ontvangt de Kamer een vervolgbrief over belasting op
polymeren, na overleg met EZK en Financiën.

Parlementair agendapunt
[16-02-2022] - Hoofdlĳnendebat
Infrastructuur en Waterstaat

Uitgaande brief [07-10-2022] Onderzoeksrapport naar een nationale
belasting op primair fossiel plastic

De Kamer ontvangt voor de zomer een onderzoek van de GGD'en naar Parlementair agendapunt
vliegtuigoverlast voor omwonenden van Schiphol.
[24-02-2022] - Luchtvaart

Uitgaande brief [11-07-2022]
- Voortgangsbrief PAMV en
onderzoeken vliegtuiggeluid

De Kamer wordt binnen twee maanden geïnformeerd over de
voortgang op het gebied van het participatieproces in de regio.

Parlementair agendapunt
[24-02-2022] - Luchtvaart

Uitgaande brief [17-10-2022] - Opvolging
advies Van Geel Omgevingsraad Schiphol

De Kamer wordt geïnformeerd over de voortgang t.a.v. het delen
van zwarte lĳsten met hindergevende vliegtuigpassagiers tussen
Nederlandse vliegtuigmaatschappĳen

Parlementair agendapunt
[24-02-2022] - Luchtvaart

Uitgaande brief [05-09-2022] - Stand
van zaken delen Zwarte lĳsten
van ordeverstorende passagiers tussen
Nederlandse luchtvaartmaatschappĳen

De Kamer ontvangt een brief over de terugbetaling van de staatssteun
Parlementair agendapunt
door KLM in juni dit jaar. Hierbĳ wordt de reactie op het rapport van de
[24-02-2022] - Luchtvaart
staatsagent gevoegd.

Afgedaan met brief financiën 23-06-2020
Kamerbrief over derde rapportage
staatsagent KLM

De Kamer ontvangt in de tweede helft van het jaar het nieuwe
kader netwerkkwaliteit.

Uitgaande brief [22-12-2022] Beleidskader netwerkkwaliteit

Parlementair agendapunt
[24-02-2022] - Luchtvaart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

283

Omschrĳving

Vindplaats

Afgedaan met

De Kamer wordt geïnformeerd over de uitkomsten van het gesprek
over de arbeidsomstandigheden van grondafhandelaars.

Parlementair agendapunt
[24-02-2022] - Luchtvaart

Uitgaande brief [12-09-2022] - Vierde update
zomerdrukte Schiphol

Parlementair
Voor de zomer zal de Kamer geïnformeerd worden over de gemaakte
agendapunt [14-03-2022]
keuzes met betrekking tot de tarieven en tariefdifferentiatie.
- Vrachtwagenheffing

Uitgaande brief [05-07-2022] Uitgangspunten implementatie herziene
Eurovignetrichtlĳn in vrachtwagenheffing

Parlementair
Voor het einde van 2022 wordt de Kamer geïnformeerd over eventuele
agendapunt [14-03-2022]
risico's en zorgen met betrekking tot de hoofddienstaanbieder.
- Vrachtwagenheffing

Uitgaande brief [07-11-2022] - Voortgang
invoering vrachtwagenheffing per
1 oktober 2022

De Kamer ontvangt halfjaarlĳks een voortgangsbrief over onder andere Parlementair
de planning, financiën en risico's met betrekking tot de invoering van agendapunt [14-03-2022]
- Vrachtwagenheffing
de vrachtwagenheffing.

Uitgaande brief [07-11-2022] - Voortgang
invoering vrachtwagenheffing per
1 oktober 2022

In juni ontvangt de Kamer een programmaplan met een beschrĳving Parlementair agendapunt
van alle acties die worden genomen naar aanleiding van de
[12-04-2022] - Toezicht
aanbevelingen van de commissie Van Aartsen.
en Handhaving

Uitgaande brief [08-07-2022] Versterking VTH-stelsel

In de MIRT-brief in het najaar zal de minister de Kamer ook informeren
over de voortgang op het gebied van opvolging van de aanbevelingen Parlementair agendapunt
van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) met betrekking
[11-04-2022] - Mirt
tot MKBA's.

Uitgaande brief [14-11-2022] - Bestuurlĳke
Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en
toezeggingen MIRT

Voor de zomer ontvangt de Kamer de actieagenda met betrekking
tot mobiliteitshubs.

Uitgaande brief [24-06-2022] - Uitkomsten
Landelĳke OV- en Spoortafel 16 juni

Parlementair agendapunt
[11-04-2022] - Mirt

Tabel 193 Door de bewindslieden gedane toezeggingen die nog niet zĳn afgerond
Omschrĳving

Vindplaats

De Kamer ontvangt in 2018 de evaluatie van de
50/50% financiering tussen Rĳk en waterschappen van
het Hoogwaterbeschermingsprogramma

Parlementair agendapunt
[20-06-2011] - Waterkwantiteit Evaluatie Waterwet is in uitvoering.
(2e termĳn)

Stand van zaken

Parlementair agendapunt
[26-06-2018] - Luchtvaart

De Tweede Kamer is op 11 november 2022
schriftelĳk geïnformeerd over de inbreng van IenW
op de publieke consultatie voor de geplande
herziening van de EU slotverordening en over
het EU-wetgevings-proces voor de herziening van
de slotverordening. Naar verwachting komt de
Commissie in de tweede helft van 2023 met
een wĳzigingsvoorstel. Na ontvangst van het
voorstel worden de Kamers via de reguliere BNCprocedure geïnformeerd.

Als een en ander inzake de secundaire slothandel is
uitgekristalliseerd, zal de Kamer hierover worden geïnformeerd.

Parlementair agendapunt
[26-06-2018] - Luchtvaart

De Tweede Kamer is op 11 november 2022
schriftelĳk geïnformeerd over de inbreng van IenW
op de publieke consultatie voor de geplande
herziening van de slotverordening en over het
EU-wetgevingsproces voor de herziening van
de slotverordening. Naar verwachting komt de
Commissie in de tweede helft van 2023 met
een wĳzigingsvoorstel. Na ontvangst van het
voorstel worden de Kamers via de reguliere BNCprocedure geïnformeerd.

T02888: M.e.r.-beoordelingsplicht monitoren op het punt van
diepe plassen (34.864 )

Parlementair agendapunt
[11-02-2020] ‒ 34864
Aanvullingswet bodem
Omgevingswet, 34864,
C Voorhang ontwerp
Aanvullingsbesluit bodem
Omgevingswet, 35054
Aanvullingswet geluid
Omgevingswet. 35054,
B Voorhang
ontwerp Aanvullingsbesluit
geluid Omgevingswet

Dit omdat de ingangsdatum van de
inwerkingtreding van de Omgevingswet is
uitgesteld naar 1 januari 2024. Door deze vertraging
is nog niet bekend of er een generieke monitoring
voor de m.e.r. beoordelingsplicht komt, waar de
monitoring m.e.r.-beoordelingsplicht voor diepe
plassen gebruik van kan maken. En daarmee tevens
ervaring kan opdoen binnen de gegevensregistratie
van de DSO.

Zodra er meer bekend is n.a.v. de gesprekken in Brussel over
de aanpassing van de slotverordening, zal de Kamer hierover
worden geïnformeerd.

Parlementair agendapunt
De staatssecretaris zal zo snel mogelĳk terugkomen op de end-of[02-12-2020] waste status van Bokashi.
Circulaire Economie

Voorlopige resultaten over 2022 zĳn informeel
inmiddels door de WUR gepresenteerd; het
definitieve rapport volgt nog deze zomer. Op basis
daarvan wordt beoordeeld welke beleidsrichting
passend is.

Een vĳftal van deze oude projecten waarvan is bepaald dat daar de Uitgaande brief [04-11-2021]
kans het grootst is op mogelĳke uitloging wordt nu gemonitord. - Aanbieding RIVM rapport
over TGG
Datzelfde geldt voor de toepassing van TGG in de Perkpolder

De verwachting van RWS is dat de rapportage in Q2
2023 opgeleverd kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

284

Omschrĳving
Vindplaats
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel nr 3611). U
zult zodra de resultaten bekend zĳn geïnformeerd worden over de
uitkomsten van de monitoringsinspanningen.

Stand van zaken

Parlementair agendapunt
[16-02-2022] Hoofdlĳnendebat
Infrastructuur en Waterstaat

In oktober jl is een brief aan de Tweede Kamer
gestuurd waarin is toegelicht waarom geen advies
is aangevraagd (Kamerstuk 22 343/ 28 663, nr. 348).
Het onderdeel dat betrekking heeft op doeltreffende,
evenredige en afschrikwekkende sancties ligt bĳ
JenV; zĳ laten onderzoek doen. Het onderdeel
dat betrekking heeft op de doorzettingsmacht
wordt opgepakt in relatie met de invulling van
de stelselverantwoordelĳkheid.

De Kamer wordt over twee maanden geïnformeerd over de
ontwikkelingen t.a.v. de rekenregels voor geluidscumulatie.

Parlementair agendapunt
[24-02-2022] - Luchtvaart

Voornemen is om een samenhangend pakket
voorstellen van het Rĳk te agenderen in het BO
Volkshuisvesting en Ruimtelĳke Ordening op 1 juni
a.s. om te komen tot afronding van dit dossier.
Na afronding wordt de Kamer geïnformeerd over
het resultaat.

Er zal een formele MKB-toets worden uitgevoerd bĳ
de verschillende terugsluismogelĳkheden en de Kamer zal
geïnformeerd worden over de uitkomsten daarvan

Parlementair
agendapunt [14-03-2022]
- Vrachtwagenheffing

Ter voorbereiding op de vaststelling van het
meerjarenprogramma een MKB-toets worden
uitgevoerd; verwacht wordt dat deze in de eerste
helft van 2024 zal plaatsvinden.

De Kamer ontvangt het meerjarenprogramma terugsluis
voorafgaand aan de invoering van de wet.

Parlementair
agendapunt [14-03-2022]
- Vrachtwagenheffing

Het kabinet spant zich in om het eerste
meerjarenprogramma, voor de periode 2026-2030,
na overleg met de vervoerspartĳen, op Prinsjesdag
2024 te publiceren.

Het advies van de Raad van State over het VTH-stelsel en
de toepassing van straf- en/of bestuursrecht wordt, zodra
beschikbaar, met de Kamer gedeeld.

- In het najaar wordt de Kamer geïnformeerd over de resultaten
van het onderzoek naar de mogelĳkheden om houtrookemissies
De Staatssecretaris zal de TK schriftelĳk informeren
Parlementair agendapunt
verder te verminderen. In deze brief zullen ook de resultaten van
voor de zomer van 2023 waarmee deze toezegging
[20-04-2022] - Leefomgeving
de analyse die wordt uitgevoerd door het RIVM naar de nieuwe
zal worden afgedaan.
WHO-advieswaarden worden betrokken.
Zodra de onderhandelingen over de verbinding HasseltMaastricht verder zĳn gevorderd, wordt de Kamer
hierover geïnformeerd.

Parlementair agendapunt
[09-06-2022] - Spoor

Gesprekken met Limburg lopen. Verwachting is dat
deze in 2023 kunnen worden afgerond

Voor het commissiedebat Internationaal spoor wordt de
Kamer geïnformeerd over de haalbaarheidskansen van
korte grensoverschrĳdende verbindingen, waaronder de
spoorlĳn Hamont-Weert.

Parlementair agendapunt
[09-06-2022] - Spoor

De studie loopt nog (naar verwachting voorjaar
2023 eindresultaten)

Bĳ het Toekomstbeeld spoorgoederenvervoer, dat eind 2022 naar
Parlementair agendapunt
de Kamer wordt gestuurd, zal de staatssecretaris ook een reactie
[09-06-2022] - Spoor
geven op het Actieplan Leefbaar Spoor bĳ goederenvervoer.
De resultaten van de inventarisatie met betrekking tot de
mogelĳkheden voor het beperken van plastic producten zullen
voor het zomerreces van 2023 met de Kamer worden gedeeld.

De reactie wordt betrokken bĳ de invulling van de
motie Van Ginneken /Minhas die vraagt om een visie
op de toekomst van spoorgoederenvervoer op te
leveren in 2024.

Parlementair agendapunt
De staatssecretaris zal de Tweede Kamer voor de
[21-06-2022] - Ministeriële
zomer schriftelĳk informeren over de resultaten van
regeling kunststofproducten
de inventarisatie
voor eenmalig gebruik

In de eerstvolgende jaarverantwoording van NS zal de
Hier zal bĳ de eerstvolgende jaarverantwoording
staatssecretaris meer aandacht besteden aan beheersmaatregelen Parlementair agendapunt
invulling aan worden gegeven. Planning is deze vóór
en financiële risico's binnen het kader van de naleving van de HRN- [23-06-2022] - Jaarverslagen
de zomer te zullen sturen.
concessie
De plannen van aanpak N35/N50 worden nu
uitgewerkt en voor de zomer 2023 naar de Kamer
gestuurd. M heeft hier deze week ook een nota ter
info over ontvangen.

De Kamer ontvangt de uitwerking en planning van de
werkzaamheden aan de N36 voor de zomer van 2023 en in
november 2022 de stand van zaken.

Parlementair agendapunt
[30-06-2022] - MIRT

Inn de volgende voortgangsrapportage vliegveiligheid Schiphol
zal worden ingegaan op het operationeel concept en de
complexiteit op Schiphol. Kamerlid Kröger, S.C.2 TZ202209-042

De toezegging is in uitvoering. De
Parlementair agendapunt
voortgangsrapportage vliegveiligheid Schiphol
[15-09-2022] - Vliegveiligheid wordt voor het zomerreces aan de
Kamer aangeboden

De staatssecretaris zal in een brief concretiseren wat de inbreng Parlementair agendapunt
De toezegging zal worden afgedaan met de Brief
van Nederland is met betrekking tot de spooragenda in Europees [15-09-2022] internationaal personenvervoer
Internationaal Spoorvervoer
verband. TZ202209-071
De Kamer zal in november de evaluatie van de pilot AirRail ontvangen.

De evaluatie van de pilot zal op korte termĳn
Parlementair agendapunt
met de Kamer worden gedeeld via de brief
[15-09-2022] Internationaal Spoorvervoer internationaal spoor

De staatssecretaris zal de Kamer informeren over de uitkomsten
Parlementair agendapunt
van het gesprek met de deelstaatvoorzitter van NoordrĳnDe Kamer wordt via kamerbrief
[15-09-2022] Westfalen in het kader van de verbinding Zwolle-EnschedeInternationaal personenvervoer
Internationaal Spoorvervoer
Münster. TZ202209-077

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

285

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

Wordt meegenomen in strategie internationaal
De staatssecretaris zal de Kamer informeren over de uitkomsten Parlementair agendapunt
[15-09-2022] spoor. Momenteel uitwerking via corridoraanpak
van de gesprekken in het kader van een spoorverbinding met
Internationaal Spoorvervoer met lidstaten en sector.
München. Kamerlid Ginneken, L.M. van TZ202209-076
Om de vĳf à zes maanden zal een update worden gegeven van
de ontwikkelingen in het openbaar vervoer, met het oog op het
Toekomstbeeld OV. TZ202209-065

Parlementair agendapunt
[14-09-2022] - Openbaar
vervoer en taxi

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

De evaluatie van de MaaS-pilots (Mobility as a Service) zal
eind 2022 naar de Kamer worden gestuurd. Kamerlid Minhas,
F.B. TZ202209-060

Parlementair agendapunt
[14-09-2022] - Openbaar
vervoer en taxi

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

Als in de tweede helft van 2023 de pilot voor een regionaal
reisverbod is afgerond, zal de Kamer hierover worden
geïnformeerd. TZ202209-062

Parlementair agendapunt
[14-09-2022] - Openbaar
vervoer en taxi

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

Parlementair agendapunt
[01-11-2022] - Programma
Provincie Limburg is momenteel bezig met een
van eisen (PvE) voor
De staatssecretaris zal de Kamer elk halfjaar informeren over
studie. De Kamer zal in het voorjaar van 2023 worden
de hoofdrailnetconcessie
de voortgang met betrekking tot de verbinding Eindhoven-Aken.
geïnformeerd over de uitkomst van de studie en de
(HRN) PvE
Kamerlid Molen, H. van der TZ202211-047
verder voortgang, er wordt op dit moment gewerkt
hoofdrailnetconcessie (HRN):
aan het finaliseren van deze studie.
reizigers, toegankelĳkheid
en decentralisatie
Parlementair agendapunt
Het meervoudige opstaptarief maakt onderdeel uit
[01-11-2022] - Programma
van het bredere tarievenonderzoek waarin ook oa
van eisen (PvE) voor
de tariefintegratie onderzocht wordt. Planning is
Er zal onderzoek worden gedaan naar de dubbele opstaptarieven
de hoofdrailnetconcessie
dit onderzoek voor de zomer met de Kamer te
en de resultaten daarvan zullen voor de zomer van 2023 met de
(HRN) PvE
delen. De uitkomsten van het onderzoek vormen
Kamer worden gedeeld. Kamerlid Alkaya, M.Ö. TZ202211-046
hoofdrailnetconcessie (HRN):
input voor bespreking in het NOVB met de
reizigers, toegankelĳkheid
decentrale tariefbevoegden
en decentralisatie
In het voorjaar van 2023 ontvangt de Kamer concrete plannen
voor aanpassing van de geurregelgeving. Kamerlid Esch, E.M.
van TZ202211-100.

Parlementair
agendapunt [10-11-2022]
- Geurproblematiek

In het voorjaar zal de staatssecretaris de Tweede
Kamer schriftelĳk informeren.

In de eerste helft van 2023 komt de
staatssecretaris met verbetervoorstellen voor de uitgebreide
producentenverantwoordelĳkheid (upv). Hierin, of in een aparte
brief, zal de staatssecretaris ook ingaan op de governance ten
aanzien van de upv en rol van gemeenten. Kamerlid Mulder,
A.H. TZ202211-097

Parlementair agendapunt
[08-11-2022] Circulaire Economie

Het verbetertraject is gestart met het inplannen van
gesprekken met diverse stakeholders (gemeenten,
reinigingsdiensten, recyclers, producenten, etc). De
Staatssecretaris zal de TK voor de zomer schriftelĳk
informeren over de eerste uitkomsten en mogelĳke
verbeteropties (eerste helft 2023).

De Kamer zal worden geïnformeerd over de wĳze waarop
gemeenten, in het kader van de afvalinzameling bĳ milieustraten
Parlementair agendapunt
en kringlopen, beleidsmatig ondersteund kunnen worden rondom
[08-11-2022] het al dan niet instellen van een «grĳze fase» waarin afgedankte
Circulaire Economie
producten nog geen afvalstatus krĳgen. Kamerlid Bouchallikh,
K. TZ202211-099

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

Parlementair agendapunt
De staatssecretaris zegt toe om een pilot te starten ten aanzien van
[23-11-2022] één van de artikelen van de IenW-begroting ter verbetering van de
Begrotingsonderzoek
informatiewaarde. TZ202211-201
Infrastructuur en Waterstaat

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

De minister zegt toe om in de volgende strategische evaluatie
agenda (SEA) expliciet een koppeling te maken met het
Mobiliteits- en Deltafonds. TZ202211-200

Parlementair agendapunt
[23-11-2022] Begrotingsonderzoek
Infrastructuur en Waterstaat

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

De Kamer wordt geïnformeerd over de kostenramingen voor
de Lelylĳn, waarbĳ ook zal worden ingegaan op de verwachte
cofinanciering. TZ202211-309

Parlementair agendapunt
[28-11-2022] - MIRT

Dit is onderdeel van het lopende MIRT-onderzoek.
Naar verwachting zal in de loop van 2024 meer
duidelĳkheid komen over de kostenramingen voor
de Lelylĳn.

De Kamer wordt blĳvend geïnformeerd over de aanbesteding van Parlementair agendapunt
de Maaslĳn. TZ202211-307
[28-11-2022] - MIRT

In juli worden biedingen van aannemers verwacht
voor de aanbesteding van het project. Daarmee
wordt duidelĳk hoe kosten en budget zich tot elkaar
verhouden. Daarover zal de staatssecretaris de
Kamer informeren.

Begin volgend jaar wordt de Kamer geïnformeerd over de
uitkomsten van het overleg met de provincie over het tĳdpad
en de kosten van het tolvrĳ maken van de Westerscheldetunnel.

De Kamer wordt voor het MIRT overleg van
5 juli geïnformeerd.

Parlementair agendapunt
[28-11-2022] - MIRT

In het voorjaar van 2023 wordt de Kamer geïnformeerd over
Parlementair agendapunt
voortgang van de intercityverbinding Heerlen – Aken, inclusief een
[28-11-2022] - MIRT
raming van de kosten. TZ202211-312 Kamerlid Molen, H. van der

Bĳ kamerbrief Internationaal Spoor begin 2023
wordt Tweede Kamer opnieuw geïnformeerd.

De Kamer wordt geïnformeerd over de herstart van de A58
(Koerhuis, VVD). TZ202211-311 Kamerlid Koerhuis, D.A.N.

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

Parlementair agendapunt
[28-11-2022] - MIRT

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

286

Omschrĳving

Vindplaats

Stand van zaken

Zodra de opleverdatum van de sluis bĳ Terneuzen bekend is, zal
Parlementair agendapunt
de Kamer hierover worden geïnformeerd. TZ202211-313 Kamerlid
[28-11-2022] - MIRT
Koerhuis, D.A.N.

Kamerbrief met nieuwe einddatum Nieuwe Sluis
Terneuzen zal voor het CD maritiem d.d. 30 mei aan
de Kamer worden gestuurd.

Voor de zomer van 2023 zal de Kamer worden geïnformeerd over
Parlementair agendapunt
het projectvoorstel en het plan van aanpak voor de N36 en de N50.
[28-11-2022] - MIRT
TZ202211-322 Kamerlid Koerhuis, D.A.N.

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

De Kamer wordt geïnformeerd over de spoorverbinding UtrechtArnhem-Duitsland, nadat de gesprekken over de studies hiernaar Parlementair agendapunt
op de 14 december hebben plaatsgevonden. TZ202211-323
[28-11-2022] - MIRT
Kamerlid Kröger, S.C.

Bĳ kamerbrief Internationaal Spoor wordt de
Tweede Kamer geïnformeerd.

De Kamer wordt op de hoogte gehouden over een eventueel extra Parlementair agendapunt
havenbakken in de Houtrakpolder. TZ202211-325
[28-11-2022] - MIRT

Het onderzoek dat hierop in zal gaan is begin 2023
opgestart en wordt medio 2023 afgerond. De Kamer
zal geïnformeerd worden over de uitkomsten van
het onderzoek voor het zomerreces.

In het voorjaar van 2023 wordt de Kamer geïnformeerd over
Parlementair agendapunt
het onderzoek van ProRail naar benodigde verbetering van de
[28-11-2022] - MIRT
baanstabiliteit van het spoor. TZ202211-326 Kamerlid Kröger, S.C.

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

De minister zegt toe de Kamer te informeren over de
uitkomsten van een interdepartementale verkenning naar de
verzekerbaarheid van de gevolgen van extreme neerslag.
Daar wordt ook de evaluatie van de uitvoering van de
Wet tegemoetkoming bĳ betrokken. TZ202211-209 Kamerlid
Beckerman, S.M.

Parlementair agendapunt
[21-11-2022] - Water

In mei wordt er op ambtelĳk niveau
interdepartementaal een eerste schets
van mogelĳkheden voor risicodekking van
overstromingen van primaire keringen besproken.
Een uitwerking hiervan zal worden voorgelegd aan
de desbetreffende Ministers om te bepalen welke
scenario’s verder onderzocht kunnen worden.

De minister zegt toe dat hĳ zich inzet om de vergunningverlening
in het kader van drinkwaterwinning in het duingebied te versnellen Parlementair agendapunt
en dat hĳ daar voor het commissiedebat Water in juni 2023 op
[21-11-2022] - Water
terugkomt. TZ202211-208 Kamerlid Grinwis, P.A.

Knelpunt lĳkt betrekking te hebben op de
aanwezigheid van rĳksmonumenten op de locatie
waar bedrĳfsactiviteiten gepland worden. Contact
gelegd met Rĳksdienst voor Cultureel Erfgoed om te
achterhalen wat er precies aan de hand is.

De Kamer wordt in 2023 geïnformeerd over het eindrapport van
het kennisprogramma zeespiegelstĳging. TZ202211-206

Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.

Parlementair agendapunt
[21-11-2022] - Water

Ter voorbereiding van een strategie voor het
promoten van vrĳwillig gebruik van de fietshelm
is een literatuurscan en een kwalitatief onderzoek
De minister informeert de Kamer rond de zomer over de uitwerking Parlementair agendapunt
uitgevoerd. Binnenkort start een kwantitatief
van de strategie met de sector over de helmplicht voor fietsers. [06-12-2022] onderzoek. Ook is contact gezocht met een aantal
TZ202212-069 Kamerlid Graaf, S.J.F. van der
Verkeersveiligheid en wegen
experts met het verzoek een essay te schrĳven. We
verwachten dit na de zomer af te ronden en in Q3
naar de Kamer te sturen.
De minister informeert de Kamer na de zomer over de uitkomsten Parlementair agendapunt
Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.
van het plan om de beginnersregeling voor rĳbewĳzen effectiever [06-12-2022] Verkeersveiligheid en wegen
te maken. TZ202212-070
De Kamer wordt voor het volgende commissiedebat
Verkeersveiligheid en wegen geïnformeerd over de stappen die de Parlementair agendapunt
Nationale Zorg Autoriteit heeft ondernomen met betrekking tot de [06-12-2022] Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.
kosten voor de medische keuring voor rĳbewĳzen. TZ202212-071 Verkeersveiligheid en wegen
Kamerlid Dekker-Abdulaziz, H.
De minister informeert de Kamer over de (on)mogelĳkheden
voor het eisen van een verklaring omtrent gedrag (VOG) voor
rĳschoolhouders. TZ202212-072 Kamerlid Hoop, H.E. de

Parlementair agendapunt
[06-12-2022] Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.
Verkeersveiligheid en wegen

De Kamer wordt voor het volgende commissiedebat
Parlementair agendapunt
Verkeersveiligheid en wegen geïnformeerd over het vraagstuk
[06-12-2022] Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.
examenfraude bĳ het CBR, in overleg met de minister van Justitie
Verkeersveiligheid en wegen
en Veiligheid. TZ202212-073 Kamerlid Koerhuis, D.A.N
De minister stuurt de Kamer in het derde kwartaal 2023 het
Gehandicapten Vervoer Kader, waarin ook de rĳvaardigheid
bĳ scootmobielen wordt meegenomen. TZ202212-074 Kamerlid
Molen, H. van der

Parlementair agendapunt
[06-12-2022] Toezegging wordt afgehandeld conform verzoek.
Verkeersveiligheid en wegen

6.5 Bĳlage 5: Subsidieoverzicht
In deze bĳlage zĳn de subsidies van IenW opgenomen. De subsidie definitie
van de Algemene wet bestuursrecht wordt hierin gebruikt. Deze wet
definieert een subsidie als volgt (artikel 4.21 Awb):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

287

‘De aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt
met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als
betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten’.
Per beleidsartikel zĳn de subsidie(-regelingen) opgenomen. Het subsi­
dieoverzicht sluit zoveel mogelĳk aan op de Verantwoord Begrotencategorie «subsidies» in de budgettaire tabellen van de beleidsartikelen
uit de begroting.
Tabel 194 Subsidies (bedragen x 1.000 euro)
Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

3.117

4.000

4.000

0

0

0

0

4.060

2.500

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

cfm JV
Artikel
11 Integraal
Waterbeleid
Regeling
Subsidieregeling waterveiligheid
en waterzekerheid stedelĳke
delta's: Partners voor Water
4 (HGIS)

2.725

Rĳksdienst voor Ondernemend
Nederland - Uitvoeringskosten
subsidieregeling stedelĳke delta's
Tĳdelĳke subsidieregeling
innovaties voor waterveiligheid
en waterzekerheid buitenlandse
delta’s, deltasteden
en stroomgebieden

1.383

Rĳksdienst voor Ondernemend
Nederland - Uitvoeringskosten
Tĳdelĳke subsidieregeling
innovaties voor waterveiligheid
en waterzekerheid buitenlandse
delta’s, deltasteden
en stroomgebieden
Subsidieregeling Ministerie van
Buitenlandse Zaken 2006
(Blue Deal)

0

Subsidieregeling instituten voor
toegepast onderzoek (tbv NGFproject NL2120)

‒

2020

nvt

2021

0

8.802

nvt

2026

2025

0

0

0

2.500

2.000

2.000

0

27

2.945

3.875

4.186

4.186

3.273

28

Subsidieregeling pilotprojecten NGF-project GWT

‒

3.996

1.563

1.564

1.079

5.772

14

Subsidieregeling private
demonstratieprojecten - NGFproject GWT

‒

2.690

2.690

2.690

2.690

3.317

14

Regeling
Ondernemerschapsprogramma
vouchers - NGF-project GWT

‒

340

340

0

330

330

14

Uitvoeringskosten
subsidieregelingen NGFproject GWT

0

0

0

0

0

0

20

Begroting
Provincie Friesland Omgevingsberaad
Waddengebied

90

96

96

96

100

100

100

2014

**

‒

TU-Delft - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping
en praktĳkleren

‒

‒

188

188

188

188

188

**

**

‒

Universiteit Twente - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping
en praktĳkleren

‒

‒

190

190

190

190

190

**

**

‒

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

288

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

cfm JV
Wageningen Universiteit
- NGF-project NL2120
NBS kennisverdieping

‒

‒

188

188

188

188

188

**

**

‒

St. IUCN Nederlands
Comité - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping
en -doorwerking

‒

‒

191

191

191

191

191

**

**

‒

St. Natuur en Milieu - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping
en -doorwerking

‒

‒

45

45

45

45

45

**

**

‒

Ver. Natuurmonumenten NGF-project NL2120 NBS
kennisverdieping, hotspots
en kennisdoorwerking

‒

‒

96

96

96

96

96

**

**

‒

St. SoortenNL - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping
en -doorwerking

‒

‒

167

167

167

167

167

**

**

‒

St. Ark - NGF-project NL2120 NBS
kennisverdieping, praktĳkleren
en kennisdoorwerking

‒

‒

67

67

67

67

67

**

**

‒

St. De Noordzee - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping
en -doorwerking

‒

‒

39

39

39

39

39

**

**

‒

St. Natuur- en Milieufederaties
- NGF-project NL2120
NBS praktĳkleren, hotspots
en kennisdoorwerking

‒

‒

184

184

184

184

184

**

**

‒

Staatsbosbeheer - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping,
hotspots en kennisdoorwerking

‒

‒

88

88

88

88

88

**

**

‒

Nederlandse Vereniging tot
Bescherming van Vogels
- NGF-project NL2120
NBS kennisverdieping

‒

‒

61

61

61

61

61

**

**

‒

St. Het Wereld Natuur FondsNederland - NGF-project NL2120
NBS kennisverdieping, hotspots
en kennisdoorwerking

‒

‒

124

124

124

124

124

**

**

‒

Dutch Research Institute for
Transitions B.V. - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping

‒

‒

42

42

42

42

42

**

**

‒

Universiteit Utrecht - NGF-project
NL2120 NBS kennisverdieping
en praktĳkleren

‒

‒

193

193

193

193

193

**

**

‒

Hogeschool Van Hall Larenstein
- NGF-project NL2120
NBS kennisdoorwerking

‒

‒

122

122

122

122

122

**

**

‒

HZ University of Applied
Sciences - NGF-project NL2120
NBS kennisdoorwerking

‒

‒

122

122

122

122

122

**

**

‒

Stichting Yuverta - NGF-project
NL2120 NBS kennisdoorwerking

‒

‒

122

122

122

122

122

**

**

‒

Vereniging IVN - NGFproject NL2120 NBS
kennisverdieping, praktĳkleren
en kennisdoorwerking

‒

‒

87

87

87

87

87

**

**

‒

1.468

1.468

1.468

1.468

1.468

**

**

‒

3.450

3.450

3.450

3.500

3.500

**

**

‒

4.412

4.412

4.412

4.412

7.659

**

**

‒

St. Ecoshape - NGF-project
NL2120 Programmamanagement
St. Wetsus - NGF-project GWT
PhD Onderzoekers
Waterschap Vechtstromen - NGFproject GWT

‒

‒

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

289

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

cfm JV
St. Water Alliance - NGF-project
GWT
Ondernemerschapsprogramma

‒

‒

400

400

400

400

400

**

**

‒

St. TKI Watertechnologie. - NGFproject GWT Kennisteam, expert
groep en innovation squad

‒

‒

404

363

367

373

382

**

**

‒

St. TKI Watertechnologie.
- NGF-project
GWT Programmamanagement

‒

‒

288

208

212

231

235

**

**

‒

Incidenteel
Water Climate Coalition
Stichting Deltares - Joint
Cooperation Water Mondiaal
Stichting Deltares - International
Panel on Deltas and Coastal
Areas (IPDC)

2.050

350

0

0

0

0

*

*

‒

1.495

625

0

0

0

0

0

*

*

‒

750

225

0

0

0

0

0

*

*

‒

304

304

304

304

304

**

**

‒

Overige incidentele subsidies en
open calls NGF-project NL2120
Incidentele subsidies 11.01
Algemeen Waterbeleid

720

1.247

1.890

700

500

500

0

*

*

‒

Incidentele subsidies
11.04 Waterkwaliteit

48

552

350

200

200

200

0

*

*

‒

7.211

11.972

32.199

28.885

24.169

24.089

37.858

10.912

12.552

9.135

8.785

8.787

7.992

7.992

nvt

2022

2025

Besluit financiële
bepalingen bodemsanering
- Bedrĳvenregeling

1.792

9.322

16.000

18.151

17.151

18.150

10.000

2022

2027

2024

Besluit financiële
bepalingen bodemsanering Collectieve saneringen

5.886

2022

2027

2024

St. LTO - Programma's
en projecten

1.816

1.200

1.200

0

0

0

0

0

150

150

150

150

150

0

20.406

23.224

26.485

27.086

26.088

26.292

17.992

Subsidieregeling
Fietsersbond 2017

582

0

0

0

0

0

0

2021

nvt

2021

Subsidieregeling Dutch Cycling
Embassy 2019

125

0

0

0

0

0

0

2022

nvt

2021

Subsidieregeling SWOV,
TeamAlert en Veilig Verkeer
Nederland 2019 - VVN

3.948

4.244

4.139

4.134

4.220

4.220

4.220

2017

2023

2023

Subsidieregeling SWOV,
TeamAlert en Veilig Verkeer
Nederland 2019 - SWOV

4.243

4.463

4.270

4.268

4.506

4.506

4.506

2017

2023

2023

Totaal artikel

19

Artikel
13 Ruimtelĳke
Ontwikkeling
Regeling
Tĳdelĳke subsidieregeling
drinkwater BES en
rioolwaterzuiveringsinstallatie
Bonaire 2018 tot en met 2024
Besluit

Incidentele subsidies 13.04
Ruimtegebruik bodem
Totaal artikel

24

Artikel
14 Wegen
en
Verkeersveiligheid
Regeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

290

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

cfm JV
Subsidieregeling SWOV,
TeamAlert en Veilig Verkeer
Nederland 2019 - Team Alert

1.045

1.114

807

807

834

834

834

2017

2023

2023

Subsidieregeling Demonstratie
Klimaattechnologieën en –
innovaties in transport

20.062

13.538

6.498

1.250

0

0

0

nvt

2022

2021

Uitvoeringskosten RVO inzake
Subsidieregeling Demonstratie
Klimaattechnologieën en
-innovaties in transport

1.184

1.628

0

0

0

0

0

Tĳdelĳke subsidieregeling
Kennisnetwerk SPV 2020–2024

740

778

756

756

0

0

0

1.840

0

0

0

0

0

0

Subsidieregeling LNG

10

nvt

2024

2024
2021

Uitvoeringskosten RVO inzake
Subsidieregeling LNG

10

Subsidieregeling Elektrische
personenauto's particulieren

46.193

55.569

87.767

44.420

28.400

13.100

Uitvoeringskosten RVO inzake
Subsidieregeling Elektrische
personenauto's particulieren

2.119

1.896

0

0

0

0

Subsidieregeling
emissieloze bedrĳfsauto's

10.902

20.591

21.300

0

0

0

0

679

0

0

0

0

0

52.098

36.500

64.500

54.500

34.500

24.500

0

0

0

0

0

51.557

4.000

0

0

0

0

Uitvoeringskosten RVO inzake
Aanschafsubsidieregeling zeroemissie trucks AanZET

405

0

0

0

0

0

Tĳdelĳke subsidieregeling
onderzoek Topsector Logistiek
2022–2026

5.500

0

0

0

0

0

Uitvoeringskosten St. Connekt
inzake Subsidieregeling
Topsector Logistiek

247

0

0

0

0

0

807

807

807

807

612

612

**

**

‒

0

441

441

441

441

125

125

**

**

‒

St. Landelĳk Fietsplatform Landelĳke recreatieve fietsroutes

250

261

262

250

250

250

250

**

**

‒

St. Wandelnet Landelĳk wandelroutenetwerk

250

375

375

375

375

250

250

**

**

‒

St. Coalitie Anders Reizen
- Verduurzaming zakelĳke
mobiliteit werkgevers

200

200

200

200

200

0

0

**

**

‒

Coöperatie
Samenwerkingsverband DOVA
U.A. - Financiële administratie en
beheer DOVA

100

100

100

100

0

0

0

**

**

‒

TU Delft - Praktĳkleerstoel
Gebiedsontwikkeling

18

18

0

0

0

0

0

**

**

‒

Uitvoeringskosten RVO
inzake Subsidieregeling
emissieloze bedrĳfsauto's
Subsidieregeling schoon en
emissieloos bouwmaterieel

30.103

Uitvoeringskosten RVO inzake
Subsidieregeling schoon en
emissieloos bouwmaterieel
Aanschafsubsidieregeling zeroemissie trucks AanZET

22.574

6.000

nvt

2025

2025
10

nvt

2026

2026
10

nvt

2026

2026
10

nvt

2027

2027
10

nvt

2026

2026

8

10

Begroting
Vereniging Fietsersbond Belangenbehartiging fietsen
St. Dutch Cycling Embassy
- Internationale profilering
Nederland Fietsland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

291

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2023

2024

2025

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

2026

2027

0

0

0

cfm JV
Platform31 Programma Deelmobiliteit

25

Incidenteel
Stichting VeiligheidNL
- Spoedzorgdata voor
verkeersveiligheid fase
1 2021-2023

752

0

0

0

0

0

0

*

*

‒

Incidentele subsidies
14.01 Netwerk

0

0

0

0

0

0

0

*

*

‒

Incidentele subsidies
14.02 Veiligheid

119

186

140

64

39

39

39

*

*

‒

0

1.297

746

282

18

0

0

438

0

0

0

0

0

0

*

*

‒

144.484 213.137 169.108 122.654

94.590

58.436

41.336

Incidentele subsidie 14.03 Slimme
en duurzame mobiliteit
Incidentele subsidies 14.03
Mobiliteit en Gebieden
Totaal artikel
Artikel
16 Openbaar
Vervoer
en
Spoor
Wet
NS Reizigers BV - Nachttrein

1.654

1.464

1.406

0

0

0

0

3

NS Reizigers BV Sociale Veiligheid

6.000

2.000

2.000

0

0

0

0

3

NS Reizigers BV - IC pendel BredaEindhoven

1.490

0

0

0

0

0

0

3

NS Reizigers BV - Uitbreiding
dienstregeling Zeeland

3.797

0

0

0

0

0

0

3

683.686

91.534

0

0

0

0

0

3

36.342

9.085

0

0

0

0

3

NS Reizigers BV Beschikbaarheidsvergoeding OV
NS Reizigers BV
- Transitievergoeding
Openbaar Vervoer
Regeling
Tĳdelĳke subsidieregeling
consumenteninspraak Friese
Waddenveren 2022–2026

12

12

12

12

12

12

12

2021

2026

2026

Tĳdelĳke subsidieregeling
Stichting CROW inzake OVKlantenbarometer 2018–2022

240

0

0

0

0

0

0

nvt

2023

2022

Tĳdelĳke subsidieregeling
stimulering goederenvervoer
per spoor

14.722

0

0

0

0

0

0

2021

nvt

2023

242

0

0

0

0

0

Tĳdelĳke subsidieregeling
stimulering modal shift van weg
naar binnenvaart of van weg naar
spoor 2021

0

0

0

0

0

0

nvt

2026

2021

Uitvoeringskosten Stichting
Connekt inzake Tĳdelĳke
subsidieregeling stimulering
modal shift van weg naar
binnenvaart of van weg naar
spoor 2021

0

0

0

0

0

0

1.165

0

0

0

0

0

nvt

2024

2020

Prorail - Uitvoeringskosten
subsidieregeling stimulering
spoorgoederenvervoer

Regeling specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2020

45.296

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

12

292

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

cfm JV
Regeling specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2021

35.906

12.150

0

0

0

0

0

Uitvoeringskosten Regeling
specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2021

200

0

0

0

0

0

0

Regeling specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2022

266.117

0

11.356

0

0

0

0

Uitvoeringskosten Regeling
specifieke uitkering
beschikbaarheidsvergoeding
regionale OV-concessies 2022

208

320

0

0

0

0

0

Tĳdelĳke subsidieregeling
opstellen en
rangeren spoorgoederenvervoer
2023–2025

9.934

0

0

0

0

0

nvt

2026

2025

Regeling specifieke uitkering
transitievergoeding regionale OVconcessies 2023

77.006

0

17.567

0

0

0

nvt

2025

2023

Uitvoeringskosten Regeling
specifieke uitkering
transitievergoeding regionale OVconcessies 2023

328

0

0

0

0

0

nvt

2024

2021

17

nvt

2024

2022

17

17

Begroting
Vereniging Reizigers Openbaar
Vervoer (ROVER) - OVOmbudsman

267

0

0

0

0

0

0

**

**

‒

Vereniging Reizigers
Openbaar Vervoer (ROVER)
- Beleidsondersteuning

361

338

359

425

381

391

0

**

**

‒

Verkeersverbund Rhein-Ruhr exploitatie Regional Expres 13

250

250

250

250

0

0

0

**

**

‒

St. Geschillencommissies
voor Consumentenzaken - OVOmbudsman

228

260

269

275

282

289

0

**

**

‒

St. CROW - OV-Klantenbarometer

0

240

250

250

250

250

250

**

**

‒

Coöperatie
Samenwerkingsverband DOVA
U.A. - NDOV, Stationstopologie,
BISON, Dashboard Deur-tot-Deur
en Staat van het OV

0

430

355

355

0

0

0

**

**

‒

Trans Link Systems B.V. Informatiehuishouding OV

0

521

337

354

124

0

0

**

**

‒

1.000

0

0

0

0

0

0

*

*

‒

610

365

0

19

19

19

598

*

*

‒

1.061.637 234.252

25.679

19.507

1.068

961

860

‒

2022

nvt

2022

2022

nvt

2022

13

13

Incidenteel
Havenbedrĳf Rotterdam NV Digitale basis op orde
Incidentele subsidies 16.01 Spoor
Totaal artikel
Artikel
17 Luchtvaart
Regeling
Tĳdelĳke subsidieregeling KDC
2018–2022
Tĳdelĳke subsidieregeling
onderwerken graanresten
2018–2022

38

‒

‒

‒

‒

‒

1.436

1.700

1.700

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

293

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2023

2024

2025

2026

NGF-project LiT Subsidieregeling tbv
Supporting research

0

2.625

2.625

2.625

NGF-project LiT Subsidieregeling tbv
Strengthening ecosystem

0

2.900

2.900

2.900

Uitvoeringkosten RVO
inzake subsidieregelingen NGFproject LiT

0

1.250

1.250

1.250

2027

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

cfm JV

Begroting
Omgevingsraad Schiphol Bĳdrage activiteiten

264

0

0

0

0

0

0

**

**

‒

Commissies Regionaal Overleg
Regionale Luchthavens van
nationale betekenis Bĳdrage Activiteiten

280

280

280

280

280

280

280

**

**

‒

Stichting Klachtentelefoon
Luchtverkeer Zuid-Limburg
- klachtenbehandeling
AWACS-Geilenkirchen, WeezeNiederrhein en Luik-Bierset

75

0

0

0

0

0

0

**

**

‒

Stichting Avi-Assist
- Luchtvaartveiligheid
Zuidoost Afrika

50

50

50

0

0

0

0

**

**

‒

Dutch Caribbean Air Navigation
Service Provider - Ondersteuning
luchtverkeersdienstverlening
Bonaire

420

420

310

310

0

0

0

**

**

‒

St. Leefbaarheid
Luchthaven Eindhoven Leefbaarheidsfonds Eindhoven

50

0

0

0

0

**

**

‒

St. Advisering
Bewonersvertegenwoordigers
Regionale Luchthavens Professionalisering
bewonersvertegenwoordigers

50

50

50

50

50

0

0

**

**

‒

St. Leefbaarheid Luchthaven
Eindhoven - Verbinden
Luchthaven Eindhoven
en omgeving

70

0

0

0

0

0

0

**

**

‒

St. Leefbaarheid Luchthaven
Eindhoven - Luchthaven
Eindhoven Overleg

70

70

75

75

0

**

**

‒

St. Leefbaarheid Luchthaven
Eindhoven - Milieu-activiteiten ter
bevordering leefbaarheid

50

50

0

0

0

0

**

**

‒

St. Koninklĳk Nederlands Luchten Ruimtevaartcentrum - NGF
Luchtvaart in transitie: Project
Ondersteunend Onderzoek

6.560

0

0

1.640

0

0

**

**

‒

TU Delft - NGF
Luchtvaart in transitie: Project
Ondersteunend Onderzoek

4.240

0

0

1.060

0

0

**

**

‒

150

150

150

150

0

0

**

**

‒

1.205

1.205

1.205

1.205

264

269

St. Omgevingsfonds
Maastricht Aachen Airport
- Leefbaarheidsprojecten
Maatschappelĳke Raad
Schiphol (MRS)
Begrotingssubsidies NGFart 17.01

31.403

16

Incidenteel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

294

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

2023

2024

2025

2026

2027

SkyNRG B.V. - Biokerosine fabriek
Delfzĳl DSL01

2.850

0

0

0

0

0

*

*

‒

St. Faunabeheereenheid NoordHolland - Coördinatie ruivangsten

50

cfm JV

Netherlands Aircraft Company
N.V. - NGF-project LiT H2Ombouw Turbofan (HOT)

5.520

1.380

0

0

0

0

*

*

‒

Fokker Next Gen N.V. NGF-project LiT H2-Ombouw
Turbofan (HOT)

1.440

360

0

0

0

0

*

*

‒

Conscious Aerospace B.V. - NGFproject LiT HAPSS

2.966

742

0

0

0

0

*

*

‒

Stichting Koninklĳk Nederlands
Lucht- en Ruimtevaartcentrum
(NLR) - NGF-project LiT HAPSS

1.331

333

0

0

0

0

*

*

‒

Technische Universiteit Delft NGF-project LiT HAPSS

928

232

0

0

0

0

*

*

‒

NGF-project LiT EMBRAER

2.800

700

0

0

0

0

*

*

‒

Fokker Aerostructures B.V.
- NGF-project LiT Materials,
manufacturing technologies
and structures

1.100

1.650

1.650

1.100

0

0

*

*

‒

Airborne International B.V.
- NGF-project LiT Materials,
manufacturing technologies
and structures

1.020

1.530

1.530

1.020

0

0

*

*

‒

Dutch Thermoplastic
Components B.V. - NGF-project
LiT Materials, manufacturing
technologies and structures

840

1.260

1.260

840

0

0

*

*

‒

Dutch-Shape B.V. - NGF-project
LiT Materials, manufacturing
technologies and structures

400

600

600

400

0

0

*

*

‒

KVE Composites B.V. NGF-project LiT Materials,
manufacturing technologies
and structures

860

1.290

1.290

860

0

0

*

*

‒

Toray Advanced Composites B.V.
- NGF-project LiT Materials,
manufacturing technologies
and structures

800

1.200

1.200

800

0

0

*

*

‒

Stichting Koninklĳk Nederlands
Lucht- en Ruimtevaartcentrum
(NLR) - NGF-project LiT Materials,
manufacturing technologies
and structures

1.520

2.280

2.280

1.520

0

0

*

*

‒

Stichting Thermoplastic Research
Center (TPRC) - NGF-project
LiT Materials, manufacturing
technologies and structures

460

690

690

460

0

0

*

*

‒

2.080

3.120

3.120

2.080

0

0

*

*

‒

Universiteit Twente - NGF-project
LiT Materials, manufacturing
technologies and structures

280

420

420

280

0

0

*

*

‒

Qlayers B.V. - NGF-project
LiT Materials, manufacturing
technologies and structures

660

990

990

660

0

0

*

*

‒

Technische Universiteit Delft
- NGF-project LiT Materials,
manufacturing technologies
and structures

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

15

295

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

2023

2024

2025

2026

2027

Maeve Aerospace B.V. NGF-project LiT Materials,
manufacturing technologies
and structures

220

330

330

220

0

0

*

*

‒

Fokker Elmo B.V. - NGFproject LiT Electrical wiring
interconnection systems

3.920

0

0

980

0

0

*

*

‒

Stichting Koninklĳk Nederlands
Lucht- en Ruimtevaartcentrum
(NLR) - NGF-project LiT Electrical
wiring interconnection systems

3.200

0

0

800

0

0

*

*

‒

TU Delft - NGF-project
LiT Electrical wiring
interconnection systems

1.280

0

0

320

0

0

*

*

‒

Universiteit Twente - NGFproject LiT Electrical wiring
interconnection systems

1.040

0

0

260

0

0

*

*

‒

TU Eindhoven - NGFproject LiT Electrical wiring
interconnection systems

880

0

0

220

0

0

*

*

‒

Nederlandse Organisatie
voor toegepastnatuurwetenschappelĳk
onderzoek TNO - NGFproject LiT Electrical wiring
interconnection systems

800

0

0

200

0

0

*

*

‒

Aeronamic B.V. - NGF-project LiT
Thermic- en pneumatic systems

4.080

0

0

1.020

0

0

*

*

‒

St. Koninklĳk Nederlands Luchten Ruimtevaartcentrum (NLR)
- NGF-project LiT Thermic- en
pneumatic systems

4.720

0

0

1.180

0

0

*

*

‒

TU Delft - NGF-project LiT
Thermic- en pneumatic systems

3.200

0

0

800

0

0

*

*

‒

Universiteit Twente - NGFproject LiT Thermic- en
pneumatic systems

1.600

0

0

400

0

0

*

*

‒

St. Koninklĳk Nederlands Luchten Ruimtevaartcentrum (NLR) NGF-project LiT Flying Vision

3.200

800

0

0

0

0

*

*

‒

TU Delft - NGF-project LiT
Flying Vision

4.800

1.200

0

0

0

*

*

‒

St. Koninklĳk Nederlands Luchten Ruimtevaartcentrum (NLR) NGF-project LiT Dutch Aviation
Systems Analysis Lab (DASAL)

5.440

0

0

1.360

0

0

*

*

‒

TU Delft - NGF-project LiT
Dutch Aviation Systems Analysis
Lab (DASAL)

3.760

0

0

940

0

0

*

*

‒

Vereniging tot de behartiging
van belangen van Nederlandse
Lucht- en Ruimtevaart Industrieën
«Netherlands Aerospace
Group» - NGF-project LiT
Strengthening ecosysteem

800

0

0

200

0

0

*

*

‒

Vereniging tot de behartiging
van belangen van Nederlandse
Lucht- en Ruimtevaart Industrieen
«Netherlands Aerospace
Group» - NGF-project LiT
Internationale samenwerking

800

0

0

200

0

0

*

*

‒

NGF-project LiT Human Capital

3.200

0

0

1.680

0

0

*

*

‒

cfm JV

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

15

296

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

2023

2024

2025

2026

2027

St. Luchtvaart in Transitie - NGFproject LiT Governance LiT

3.060

1.495

1.495

1.495

0

0

*

*

‒

Overige incidentele subsidies
NGF-project LiT

4.135

1.029

235

1.320

0

0

*

*

‒

517

110

0

18

17

92

167

*

*

‒

3.250

96.926

34.270

25.953

66.270

636

716

Tĳdelĳke subsidieregeling
NWO onderzoek Topsector
Logistiek 2017-2021

0

0

0

0

0

0

0

nvt

2024

2021

Tĳdelĳke subsidieregeling
duurzame binnenvaartmotoren
2020–2021

0

0

0

0

0

0

0

nvt

2023

2021

Tĳdelĳke subsidieregeling
verduurzaming
binnenvaartschepen 2021–2025

18.364

22.324

12.930

12.930

12.930

12.932

1.600

2022

2026

2025

22

Uitvoeringskosten RVO
inzake Tĳdelĳke
subsidieregeling verduurzaming
binnenvaartschepen 2021–2025

0

0

400

400

400

400

400

Tĳdelĳke subsidieregeling
onderzoek Topsector Logistiek
2022–2026

4.000

3.000

0

0

0

0

0

nvt

2027

2026

11

Tĳdelĳke subsidieregeling
walstroom zeeschepen 2022–2023

5.500

11.248

19.365

10.887

13.200

0

0

nvt

2027

2023

18

Uitvoeringskosten RVO inzake
Tĳdelĳke subsidieregeling
walstroom zeeschepen 2022-2023

0

0

400

400

200

200

0

Tĳdelĳke subsidieregeling
Walstroom zeeschepen
klimaat 2024-2026

0

37

80.500

75.000

25.000

2.500

0

Uitvoeringskosten RVO inzake
Tĳdelĳke subsidieregeling
Walstroom zeeschepen
klimaat 2024-2026

0

0

150

150

150

150

300

NGF-Project MM Tĳdelĳke subsidieregeling
Maritiem Masterplan uitvoeren demonstraties op
schepen 2024-2033

0

0

22.471

56.254

6.300

0

NGF-Project MM - Tĳdelĳke
subsidieregeling Maritiem
Masterplan - uitvoeren human
capital activiteiten

0

0

1.300

1.400

300

Uitvoeringskosten Tĳdelĳke
subsidieregelingen
Maritiem Masterplan

0

0

0

0

0

0

15.600

25.100

cfm JV

Incidentele subsidies
17.01 Luchtvaart
Totaal artikel
Artikel
18 Scheepvaart
en
havens
Regeling

23

nvt

2028

2026

0

nvt

2026

2028

0

0

nvt

2028

2033

0

0

0

0

0

0

0

**

**

‒

0

0

0

0

**

**

‒

14

26

Begroting
St. Waterrecreatie
Nederland - Voortzetting
Basisvisie Recreatietoervaart
Netwerk (BRTN)
Zero Emission Services B.V. - NGF
project Zero emissie binnenvaart

9.500

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

297

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0

0

0

0

5.240

1.600

2.100

0

0

**

**

‒

317

155

80

80

0

0

0

*

*

‒

37.681

52.364

167.936

159.101

60.580

16.182

2.300

Rĳkscofinancieringsregeling
Interreg V

0

247

247

0

0

0

0

nvt

2020

Projectstimuleringsregeling
Interreg V

116

nvt

2020

Projectstimuleringsregeling
Interreg VI

875

cfm JV
Uitvoeringskosten RVO inzake
NGF: Zero Emissie Binnenvaart
(Elektrificatie
binnenvaartschepen)
St. Nederland Maritiem Land
- NGF-project MM Inrichting
en beheer digitaal platform
en programmabureau
Incidenteel
Incidentele subsidies 18.01
Scheepvaart en Havens
Totaal artikel
Artikel
19 Uitvoering
Internationaalen
Milieu
Beleid
Regeling
2020
0

0

0

0

0

0
2020

1.375

1.375

0

0

0

0

nvt

2025

2024

902

824

25

70

70

0

0

0

0

*

*

‒

1.016

1.692

1.692

0

0

0

0

Tĳdelĳke subsidieregeling Milieu
Centraal 2018–2021

399

0

0

0

0

0

0

2020

nvt

2021

Demonstratie Energieen Klimaatinnovatie
Circulaire Economie

7.733

3.153

3.073

7.992

14.500

15.500

10.100

nvt

2022

2021

275

275

0

0

0

0

2.629

6.650

7.650

6.650

6.150

0

350

350

350

350

350

0

29

Uitvoeringskosten RVO inzake
Interreg regelingen
Incidenteel
Incidentele subsidies 19.02
Uitvoering Milieubeleid
en Internationaal
Totaal artikel
Artikel
21 Duurzaamheid
Regeling

Uitvoeringskosten RVO inzake
Subsidieregeling Demonstratie
Klimaattechnologieën en –
innovaties in transport
Subsidieregeling
Circulaire Economie

5.441

Uitvoeringskosten RVO
inzake Subsidieregeling
Circulaire Economie

29

nvt

2025

2025

Uitvoeringskosten RVO inzake
subsidieregeling Kennis
en Innovatie Agenda Circulaire Economie

0

278

278

150

150

150

0

29

Regeling nationale EZK- en LNVsubsidies - Topsector Energie
projecten - TSE Industrie

770

0

0

0

0

0

0

9

0

0

0

0

0

0

29

Uitvoeringskosten RVO inzake
subsidieregeling Topsector
Energie projecten - TSE Industrie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

298

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

2023

2024

2025

2026

2027

0

7.700

8.800

8.500

9.200

0

11

0

0

0

0

0

0

1.000

1.000

0

0

0

0

0

**

**

‒

0

67

67

67

67

67

0

**

**

‒

St. Het Groene
Brein - Versnellingshuis
Nederland Circulair!

600

500

500

500

0

0

0

**

**

‒

Stichting DSFW Foundation
- Consumenteninformatie
Duurzame Mode

30

30

30

30

0

0

0

**

**

‒

St. Milieu Centraal Basisactiviteiten
consumentenvoorlichting

1.425

1.525

1.600

340

0

0

0

**

**

‒

St. Milieu Centraal Focusactiviteiten
consumentenvoorlichting

759

991

1.200

203

0

0

0

**

**

‒

St. Springtĳ Nederland Organisatie Springtĳ Forum

30

60

30

0

0

0

0

**

**

‒

Frankenhuis BV - Mechanische
textielrecycling 2.0

0

0

0

318

0

0

0

*

*

‒

Stichting Nationaal Testcentrum
Circulaire Plastics - Realisatie
industriële waslĳn

374

0

0

0

0

0

0

*

*

‒

0

0

0

214

0

0

0

*

*

‒

Incidentele subsidies 21.05
Duurzame Productketens

1.957

0

15

2.528

9

386

7.703

*

*

‒

Incidentele subsidies 21.06
Natuurlĳk Kapitaal

0

0

0

0

0

0

0

*

*

‒

Incidentele subsidies 21.07
Duurzame mobiliteit

0

0

0

0

0

0

0

*

*

‒

20.530

9.955

20.865

28.642

29.726

31.303

17.803

Subsidieregeling versterking
omgevingsveiligheid BRZOsector

1.165

3.638

2.638

2.408

0

0

0

2021

Subsidieregeling VeiligheidNL

39

0

0

0

0

0

0

nvt

2022

2022

Tĳdelĳke subsidieregeling
restantvoorraden vuurwerk

0

0

0

0

0

0

0

nvt

2022

2020

Tĳdelĳke subsidieregeling
vuurwerkverbod
COVID-19 detailhandel

0

0

0

0

0

0

0

nvt

2022

2021

Uitvoeringskosten RVO
inzake Tĳdelĳke
subsidieregeling vuurwerkverbod
COVID-19 detailhandel

0

0

0

0

0

0

0

cfm JV
Subsidieregeling Ontwikkeling en
opschaling recycling
Europees
Europese Commissie /EASME Grant Agreement number 881613
- NL-Circulerate
Begroting
St. TKI CICKNL Programma CIRCO
St. Repair Café - Ondersteuning
betere infrastructuur voor repair

Incidenteel

Brightfiber Textiles BV Circulair Textiel

Totaal artikel
Artikel
22 Omgevingsveiligheid
en
milieurisico's
Regeling

2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

299

Art.

Naam Subsidie (regeling)

2022

2028 Laatste Volgende Einddatum Voet
evaluatie evaluatie Subsidie
noot
(jaartal) (regeling)
(1)
(1)
(2)

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0

0

24

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Uitvoeringskosten RVO inzake
Tĳdelĳke subsidieregeling
vuurwerkverbod COVID-19 opslag
en vervoer 2

0

0

0

0

0

0

Tĳdelĳke subsidieregeling
versterking omgevingsveiligheid
industriële activiteiten 2022–2027

2.400

1.000

1.000

2.000

2.000

2.000

Uitvoeringskosten RVO inzake
Tĳdelĳke subsidieregeling
versterking omgevingsveiligheid
industriële activiteiten 2022–2027

318

318

318

318

318

318

6.000

2.500

0

0

0

0

2.500

‒

200

230

0

0

0

0

Vereniging Omgevingsdienst
NL - Uitvoering
versterking omgevingsveiligheid

2.000

150

0

0

0

0

Stichting Nederland Onderneemt
Maatschappelĳk! - Safety
Delta Nederland

424

394

370

430

0

Vereniging OmgevingsdienstNL
- Interbestuurlĳk programma
verbetering VTH-stelsel

1.196

0

0

0

Incidentele subsidies 22.01
Veiligheid Chemische Stoffen

155

0

0

Incidentele subsidies 22.03
Veiligheid bedrĳven en transport

869

1.096

35.657

10.378

cfm JV
Tĳdelĳke subsidieregeling
vuurwerkverbod COVID-19 opslag
en vervoer

3.417

Uitvoeringskosten RVO inzake
Tĳdelĳke subsidieregeling
vuurwerkverbod COVID-19 opslag
en vervoer
Tĳdelĳke subsidieregeling
vuurwerkverbod COVID-19
detailhandel 2

9.286

Uitvoeringskosten RVO inzake
Tĳdelĳke subsidieregeling
vuurwerkverbod COVID-19
detailhandel 2
Tĳdelĳke subsidieregeling
vuurwerkverbod COVID-19 opslag
en vervoer 2

11.106

nvt

2023

2021

2025

2022

2025

2022

nvt

2026

2026

**

**

‒

0

*

*

‒

0

0

*

*

‒

0

0

0

*

*

‒

0

0

0

*

*

‒

337

537

906

906

906

*

*

‒

7.575

7.375

2.906

2.906

5.406

Begroting
St. Stimuleringsfonds
Volkshuisvesting Fonds Asbestdaken
St. VeiligheidNL - Onderzoek en
voorlichting vuurwerk
Incidenteel

Totaal artikel

6.6 Bĳlage 6: Strategische Evaluatie Agenda
De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) laat zien hoe IenW de komende
jaren werkt aan het voortbrengen van inzichten over de doeltreffendheid
en doelmatigheid van ons beleid. Deze inzichten zĳn nodig om beleid te
kunnen opstellen en om goed geïnformeerde besluiten te kunnen nemen.
Ook draagt het bĳ aan het (bĳ)sturen of doorontwikkelen van beleid op
basis van lessen uit de praktĳk. Door het benutten van deze inzichten wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

300

een hogere maatschappelĳke toegevoegde waarde van beleid beoogd.
Naar aanleiding van de Herziening Regeling periodieke rapportage (RPE)
vervangt de SEA de eerdere werkwĳze van het overzicht van beleidsdoor­
lichtingen en de bĳlage met geplande onderzoeken en evaluaties (Kamer­
stukken II, 31 865, nr. 203). Na afloop van de overgangsperiode zal de
nu nog gehanteerde term ‘beleidsdoorlichting’ voor de reguliere ex-post
synthese-evaluaties plaatsmaken voor ‘periodieke rapportage'.
Nauwe samenwerking vindt plaats met andere ministeries en met kennisin­
stellingen van IenW, zoals het KiM en het PBL om beleidsonderzoek verder
te brengen. Waar nodig wordt een bredere groep stakeholders daarbuiten
geconsulteerd en bĳ evaluatieprocessen betrokken, zoals inzake Schiphol.
De SEA is opgebouwd uit hoofdthema’s, thema’s en subthema’s. IenW
kent de volgende hoofdthema’s: Water & Bodem, Mobiliteit (wegen en
verkeersveiligheid en openbaar vervoer en spoor), Luchtvaart & Maritiem
en Milieu & Internationaal. Deze hoofdthema’s zĳn onderverdeeld in thema’s
die samenvallen met de opzet van de begrotingsartikelen. Daarbinnen
worden subthema’s (beleidsthema’s) onderscheiden. De beleidsthema’s zĳn
deels nog in ontwikkeling en sluiten zo goed mogelĳk aan op het beleidspro­
gramma. De tabellen van deze 'Bĳlage Uitwerking Strategische Evaluatie
Agenda’ bevatten informatie over het thema, het subthema (beleidsthema),
het type onderzoek, de beoogde afrondingsdatum, een korte toelichting
van het onderzoek en het gerelateerde begrotingsartikel. In de tabellen zĳn
ook de relevante evaluaties van fiscale regelingen opgenomen. Onder de
tabellen is een nadere toelichting te vinden.
Water en Bodem
Het hoofdthema Water en Bodem is in de IenW-begroting verspreid
over de beleidsartikelen 11 Integraal Waterbeleid en artikel 13 Bodem en
Ondergrond. De artikelindeling blĳft voor de uitvoering van de periodieke
rapportage/beleidsdoorlichtingen vooralsnog het vertrekpunt.
Tabel 195 Water en Bodem
Thema

Subthema

Type onderzoek

Integraal
Waterbeleid

Algemeen
Waterbeleid

Ex-post: Afronding evaluatie art.
III Deltawet

Afronding
2023

Toelichting onderzoek
Afrondend vervolg op de in 2021 door
TwynstraGudde uitgevoerde evaluatie naar de
doeltreffendheid en effecten van art. III Deltawet
in de praktĳk.

DF

Ex-post synthese: Artikel
11 Integraal Waterbeleid

2028

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 11 is afgerond in
2021 en betrof de onderzoeksperiode 2013‒2019. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2020‒2026.

11

Monitoring: Jaarlĳkse
voortgangsrapportage De Staat
van Ons Water

2024

Met de Staat van Ons Water wordt elk jaar
gerapporteerd over de voortgang van het
waterbeleid in het afgelopen kalenderjaar. De Staat
van ons Water is bedoeld om meer inzicht te hebben
in de kwaliteit van ons (drink)water, alsook om
inzicht te hebben in de mate van bescherming tegen
wateroverlast en toenemende droogte.

11

Monitoring: Tussenevaluatie
Kaderrichtlĳn Water 2023/2024 van
de Nederlandse plannen voor
de KRW

2024

De Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 voor
de Kaderrichtlĳn Water voor Rĳn, Maas, Eems
en Schelde zĳn vastgesteld in maart 2022.
Eind 2027 moeten de maatregelen genomen
zĳn die leiden tot doelbereik voor de KRW.
In de evaluatie 2024 wordt de balans van de
waterkwaliteit in Nederland opgemaakt en een

11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

Artikel

301

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
eenduidig inzicht in prognose van het doelbereik
2027, resterende waterbeheerkwesties en het
resterend handelingsperspectief.

Artikel

Waterkwaliteit

Evaluatie Programma
Noordzee 2022-2027

2025/2026

Het Programma Noordzee 2022-2027 zal worden
geevalueerd in 2025 of 2026. Ten behoeve hiervan
zal in 2023 een beleidstheorie opgesteld worden.

11 / DF

2023

Evaluatie is klaar. Op basis hiervan wordt de
samenwerkingsovereenkomst tussen rws, lnv en
Defensie/dienst der hydrografische geactualiseerd
voor de periode 2023-2028, inclusief benodigde
capaciteit en middelen (voor IenW betreft dit
het Deltafonds).

DF

2023

Met deze monitoring wordt beoogd te beoordelen
of de waterkeringen voldoen aan de normen
gesteld in de Waterwet 2017. De rapportage over
de beoordelingen van de keringen in de eerste
landelĳke beoordelingsronde (LBO-1) zal uiterlĳk
eind 2023 naar de Eerste en Tweede Kamer
wordt gestuurd.

11

Ex-post evaluatie Waterwet,
5 artikelen t.a.v. waterveiligheid

2024

De evaluatie komt voort uit wĳzigingen van de
Waterwet in 2014 en 2017. In 2014 had de wĳziging
betrekking op de doelmatigheid en bekostiging
hoogwaterbescherming. In 2017 had de wĳziging
betrekking op de nieuwe normering primaire
waterkeringen. De werking van de wetswĳzigingen
in de praktĳk wordt geëvalueerd. Doel is te
beoordelen in welke mate de doelen verbonden
aan de wetswĳzigingen zĳn bereikt en te bezien of
acties en/of aanpassingen nodig zĳn om de werking
te verbeteren

11

Monitoring: Beoordeling jaarlĳkse
kustlĳn t.o.v. de Basiskustlĳn

Jaarlĳks

Rĳkswaterstaat berekent jaarlĳks aan de hand
van de jaarlĳkse kustmetingen en de trend
van de afgelopen jaren (maximaal tien jaar)
of de kust voldoet aan de Basiskustlĳn/
BKL.Stand van kennis:Met een dergelĳke jaarlĳkse
berekening wil Rĳkswaterstaat tĳdig een structurele
kustachteruitgang langs de Nederlandse kust
signaleren en daar, als dat nodig is, naar handelen.

11

Actualisatie van de Beleidslĳn
grote rivieren en evaluatie van het
beleidsexperiment EMAB

2022-2023

Beleidsevaluatie/actualisatie van de Beleidslĳn
Grote Rivieren (BGR). Met deze actualisatie wil
IenW laten onderzoeken of en hoe de BGR en en
de bĳhorende besluit Algemene Regels Ruimtelĳke
Ordening (BARRO), moeten worden aangepast om
de BGR klimaatrobuuster en toekomstbestendiger
te maken. Het onderzoek bevat een ex post
evaluatie en een exante evaluatie.

11

Evaluatie Informatiehuis Marien

Waterveiligheid Monitoring: Periodieke
beoordeling van primaire
waterkeringen, rapportage
eerste beoordelingsronde

Evaluatie
Systeemwerkingsmaatregelen

2023

Actie uit de Beleidstafel Wateroverlast en
DF - MIRTHoogwater om de rivierkundige effectiviteit van de onderzoek WV
systeemwerkingsmaatregelen in beeld te brengen
om daarmee gesteld te staan voor verdere afweging
binnen het Programma onder de Omgevingswet
Integraal Riviermanagement

Ex-post evaluatie en actualisatie
Beleidslĳn grote rivieren.

2024

De Beleidslĳn grote rivieren (Bgr) wordt
geëvalueerd en geactualiseerd. De Bgr bevat een
kader voor het beoordelen van de toelaatbaarheid
– vanuit rivierkundig en ruimtelĳk oogpunt- van
nieuwe activiteiten in het rivierbed van de grote
rivieren. De eerste uitkomsten van de evaluatie/
actualisatie worden in begin zomer 2023 verwacht.
Voorstellen voor aanpassingen zullen worden
getoetst op uitvoerbaarheid alvorens ze definitief
worden. Daarna volgt de aanpassing van de regels
(en bĳbehorende kaarten). Na eventuele consultatie
wordt de Bgr begin 2024 gepubliceerd en treedt ze
in werking.

11

Ex-post: Evaluatie
Subsidieregeling
Bevaarbaarheid Ĳsselmeergebied

2025

In 2025 loopt de subsidieregeling Bevaarbaarheid
Ĳsselmeergebied af. In de evaluatie wordt
onderzocht of de regeling doelmatig en doeltreffend
is geweest, op basis waarvan wordt besloten of de
regeling wordt verlengd.

DF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

302

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Fiscale
regelingen

Leidingwaterbelasting vrĳstelling
voor grootgebruikers

niet beoogd Afnemers van leidingwater betalen door het
heffingsplafond geen leidingwaterbelasting over
de afname boven de 300 m3 per aansluiting per
jaar. Doel is leidingwaterbelasting laten neerslaan
bĳ kleinverbruikers.

Bodem en
Bodem
Ondergrond

Toelichting onderzoek

Artikel
11

Evaluatie doeltreffendheid
specifieke uitkeringen
meerjarenprogramma bodem

2025

Sinds enkele jaren wordt gewerkt met incidentele
specifieke uitkeringen aan medeoverheden, waar
voorheen een brede doeluitkering werd ingezet
in de bestuurlĳke samenwerking tussen Rĳk en
medeoverheden. IenW wil de effectiviteit van deze
werkwĳze evalueren.

13

Evaluatie tbv
herĳking bodemregelgeving

2025

Het doel van de herĳking is om tot een solide
toekomstbestendig bodemstelsel te komen, waarin
bodem en grondwater beschermd zĳn, en waar
een goede balans tussen beschermen en benutten
bereikt wordt. Als start van de herĳking worden
huidige knelpunten tussen regelgeving, praktĳk en
beleid in beeld gebracht.

13

Ex-ante onderzoek
visie bodemherstel

2024

Er komt een visie bodemherstel. Voor de
implementatie van de visie wordt een onderzoek
uitgevoerd over de opzet van effectief beleid en
monitoren van deze visie.

13

Beleidsthema Algemeen Waterbeleid
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
De Staat van Ons Water is een gezamenlĳke rapportage van de partners
van het Bestuursakkoord Water (BAW): het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat, de Unie van Waterschappen, VNG, IPO en Vewin. Met de Staat
van Ons Water wordt elk jaar gerapporteerd over de voortgang van het
waterbeleid in het afgelopen kalenderjaar.
Met het KRW-impulsprogramma willen Rĳk en regio samen met een stevige,
aanvullende inzet op het uitvoeren van verbeteractiesvoldoen aan de eisen
van de KRW in 2027. De focus van het KRW-impulsprogramma is in de eerste
plaats om te zorgen dat provincies, waterschappen, gemeenten en Rĳk alle
afgesproken maatregelen uit de stroomgebiedsbeheerplannen 2022-2027
tĳdig uitvoeren.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De Staat van Ons Water is bedoeld om meer inzicht te hebben in de
kwaliteit van ons (drink)water, alsook om inzicht te hebben in de mate van
bescherming tegen wateroverlast en toenemende droogte.
In de tussenevaluatie KRW in 2024 gaat het om het bepalen van de
te bereiken toestand, prognoses over de effectiviteit van maatregelen,
en over resterend handelingsperspectief waar het verwachte doelbereik
tekortschiet. Ook zal het KRW-impulsprogramma op basis van een goede
motivering naar de uitzonderingsmogelĳkheden bĳ het niet voldoen aan de
doelen kĳken. Met dit KRW-impulsprogramma wordt de huidige KRW-inzet
gecontinueerd en wordt er een aanvullende inzet gerealiseerd.
Beleidsthema Waterkwaliteit
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Voor het Deltaprogramma Zoetwater is naar aanleiding van de beleidsdoor­
lichting (Kamerstukken II, 32 861, nr. 70) een traject gestart om het overkoe­
pelende beleidsdoel - Nederland in 2050 weerbaar tegen watertekort te concretiseren. Dit wordt samen met betrokken partĳen in het Delta­
programma Zoetwater opgepakt. Voor het Deltaprogramma Zoetwater
en de Programmatische Aanpak Grote Wateren in het uitgangspunt om
beter gekwantificeerde doelstellingen te formuleren en indicatoren te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

303

ontwikkelen waarmee de (ontwikkeling van de) doeltreffendheid en doelma­
tigheid van dit beleid kan worden bepaald. De formulering van harde
doelstellingen en eenduidige, geconsolideerde indicatoren is complex en
kost tĳd, omdat de problematiek een sterke differentiatie kent naar regio’s en
type problematiek.
De Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 voor de Kaderrichtlĳn Water
voor Rĳn, Maas, Eems en Schelde zĳn vastgesteld in maart 2022. 2027 Is het
jaar waarin de KRW-doelen behaald moeten zĳn. Uit eerdere analyses bleek
dat de doelen in 2027 nog niet overal behaald worden. In 2023/2024 zal een
tussenevaluatie voor de KRW uitgevoerd worden om in beeld te brengen of
doelen in 2027 gehaald worden.
Elke 5 jaar wordt door de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie op grond
van het Verdrag Beleid en Beheer Schelde-estuarium de VL/NL-samen­
werking in het Schelde-estuarium geëvalueerd.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt in het kader van de
doelmatigheid van de drinkwaterbedrĳven toezicht op de totstandkoming
van de drinkwatertarieven en op de bedrĳfsverslagen van de drinkwaterbe­
drĳven.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
Het traject concretiseren zoetwaterdoelen geeft op nationaal niveau en
per regio (laag Nederland, hoge zandgronden, veenweidegebieden etc.)
aan hoe de zoetwaterstrategieën en de zoetwatermaatregelen in het kader
van het Deltaprogramma Zoetwater bĳdragen aan het doelbereik. Tevens
geeft dit project inzicht in een methodiek voor de economische analyse
(kosteneffectiviteitsanalyse) die aanvullend op de MKBA voor fase 3 DPZW
(2028-2032) opgesteld zal worden. Dat geeft inzicht in de kosteneffecti­
viteit van de zoetwatermaatregelen. De resultaten worden tussentĳds
afgetapt ten behoeve van het Programma Water en Bodem Sturend en het
Nationaal Programma Landelĳk Gebied, waarin de wateropgaven integraal
worden meegenomen.
De Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 voor de Kaderrichtlĳn Water
voor Rĳn, Maas, Eems en Schelde zĳn vastgesteld in maart 2022. Eind
2027 moeten de maatregelen genomen zĳn die leiden tot doelbereik
voor de KRW. In de evaluatie 2024 wordt de balans van de waterkwa­
liteit in Nederland opgemaakt met een eenduidig inzicht in de prognose
van het doelbereik 2027, de resterende waterbeheerkwesties en het
resterend handelingsperspectief.
Om het Schelde-estuarium goed te beheren is inzicht nodig in de manier
waarop water, zand en slib dit overgangsgebied van rivier naar zee vormen.
Er wordt onderzocht hoe goed we beschermd zĳn tegen stormvloeden,
toegankelĳk zĳn voor scheepvaart en of er voldoende ruimte wordt gegeven
aan de natuur.
De evaluatie op drinkwatertarieven wordt jaarlĳks gedaan en geeft inzicht in
de kostenopbouw van de drinkwatertarieven en het gerealiseerde bedrĳfs­
resultaat over de wettelĳke drinkwateractiviteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

304

Beleidsthema Waterveiligheid
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
In 2017 zĳn in de Waterwet nieuwe normen voor primaire waterkeringen
vastgelegd die uitgaan van overstromingskansen. Van 2017 tot en met 2022
zĳn de beheerders van de primaire keringen (waterschappen en Rĳkswa­
terstaat) bezig om te beoordelen of de waterkeringen voldoen aan deze
normen. Op basis van deze eerste Landelĳke Beoordelingsronde (LBO-1)
wordt een landelĳke rapportage opgesteld die uiterlĳk eind 2023 naar de
Eerste en Tweede Kamer wordt gestuurd.
De evaluatie van de Waterwet in 2024 komt voort uit wĳzigingen van de
Waterwet in 2014 en 2017. In 2014 had de wĳziging betrekking op de doelma­
tigheid en bekostiging hoogwaterbescherming. In 2017 had de wĳziging
betrekking op de nieuwe normering primaire waterkeringen. De werking
van de wetswĳzigingen in de praktĳk wordt geëvalueerd.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De periodieke beoordeling van primaire waterkeringen zal een beeld
moeten geven in hoeverre de primaire keringen voldoen aan de normen.
Het doel van de evaluatie van de Waterwet is te beoordelen in welke mate de
doelen verbonden aan de wetswĳzigingen zĳn bereikt en te bezien of acties
en/of aanpassingen nodig zĳn om de werking te verbeteren
Beleidsthema Ruimtegebruik en Bodem
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Het evalueren van de subsidieregeling het Besluit en de Regeling financiële
bepalingen bodemsanering (Bfbb en Rfbb) gebeurt één keer per vĳf jaar
en is een wettelĳke verplichting op grond van de Comptabiliteitswet. In de
evaluatie zal aandacht worden besteed aan de effecten van de eindigheid
van de subsidieregeling, waaronder de positie van de coördinerend rechts­
persoon. De coördinerend rechtspersoon is aangewezen om collectieve
aanpak van bodemsanering door het bedrĳfsleven te faciliteren.
De Wet elektriciteit en drinkwater BES (Wedb) en bĳbehorende regulering en
toezicht zĳn ruim vĳf jaar van kracht. De evaluatie wordt gezamenlĳk door
EZK en IenW uitgevoerd.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De evaluatie van de subsidieregeling Bfbb en Rfbb richt zich op de doeltref­
fendheid en de doelmatigheid van het besluit en de regeling. Binnen
de scope van het onderzoek worden de stimuleringsmaatregelen bedrĳ­
venregeling, cofinanciering, draagkrachtregeling en de bosatexregeling
geëvalueerd. Ex post: onderzocht wordt in welke mate de stimuleringsrege­
lingen hebben bĳgedragen aan de doelstellingen van het bodembeleid. Ex
ante: betreft een inventarisatie van de nog openstaande gevallen en een
verdiepende analyse.
Dit jaar wordt in opdracht van EZK en IenW geëvalueerd of het stelsel van
de Wet elektriciteit en drinkwater BES, regulering en toezicht door ACM/ILT
nog voldoet, of dat er aanpassingen nodig zĳn.
Mobiliteit
Het hoofdthema Mobiliteit is in de IenW-begroting verspreid over de
volgende beleidsartikelen: artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid en
artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor. De artikelindeling blĳft voor de
uitvoering van de periodieke rapportage/beleidsdoorlichtingen vooralsnog
het vertrekpunt. Dat neemt niet weg dat verbanden en samenhang de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

305

aandacht krĳgen. Binnen het hoofdthema Mobiliteit (alsook Luchtvaart en
Maritiem) draagt de Mobiliteitsvisie 2050 verder bĳ aan de samenhang
tussen de beleidsterreinen. Naast onderstaan onderzoek doet het Kennisin­
stituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) onderzoek op basis waarvan IenW beleid
kan ontwikkelen. Elk jaar publiceert het KiM in januari een programma met
een overzicht van de projecten op haar website.
Tabel 196 Mobiliteit
Thema

Subthema

Wegen en
Algemeen Wegen
Verkeersveiligheid

Verkeersveiligheid

Type onderzoek

Afronding

Ex-post: Evaluatie
Wegenverkeerswet 1994

2023 ‒ 2024 De Wegenverkeerswet 1994 is het kader dat onder
meer de toegang tot de weg en den voor alle
verkeersdeelnemers voorgeschreven gedragingen
en interacties op de weg bepaalt. In 2022 is gestart
met het formuleren van de evaluatievragen, waarna
in 2023 de evaluatie van de wet kan starten. De
uitkomsten hiervan, die in 2023 worden verwacht,
dienen als input voor een eventuele modernisering
van de wet.

Toelichting onderzoek

Artikel
14

Ex-post synthese:
artikel 14 Wegen
en Verkeersveiligheid

2024

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 14 is afgerond
in 2017 en betrof de onderzoeksperiode 2011 ‒
2015 (documentatie: Wegen en verkeersveiligheid |
Rĳksfinancien). De komende beleidsdoorlichting zal
betrekking hebben op de periode 2016 ‒ 2022.

14

Ex-durante: 1e tranche
investeringsimpuls
verkeersveiligheid

2023

Onderzoek naar het aantal vermeden
verkeersslachtoffers en de kosteneffectiviteit van de
toegekende maatregelen uit de eerste tranche van
de Investeringsimpuls Verkeersveiligheid.

14

Ex-ante: halvering
verkeersslachtoffers

2024

Naar aanleiding van de uitkomsten van de SWOVstudie «Kiezen of delen» wordt gekeken of een extra
stap mogelĳk is. Samen met andere overheden
en maatschappelĳke partners wordt de komende
tĳd gekeken hoe we deze extra stap kunnen
zetten. Er moet gekeken worden hoe betaalbaar,
uitvoerbaar en haalbaar de extra maatregelen zĳn.
Daarnaast moet gekeken worden of er voldoende
draagvlak voor is in de samenleving, waarbĳ ook
het samenspel met andere overheidsdoelen van
belang is.

14

Ex-post: Evaluatie
Strategische Plan
Verkeersveiligheid 2023

2025

Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030
(SPV) wordt geëvalueerd, om onder meer
nieuwe technologische en maatschappelĳke
ontwikkelingen mee te nemen in het plan.

14

Monitoring: Staat van
de Verkeersveiligheid

Jaarlĳks

In de jaarlĳkse Staat van de Verkeersveiligheid
analyseert SWOV de ontwikkelingen op het
gebied van de verkeersveiligheid. Belangrĳke
veiligheidsindicatoren hierbĳ zĳn: het aantal
verkeersdoden, het aantal verkeersgewonden en
de risico’s.

14

Jaarlĳks

Op basis van de in het Klimaatakkoord gemaakte
afspraken over Duurzame Energiedragers vinden
er evaluaties plaats op de implementatie van
de Richtlĳn Hernieuwbare Energie (RED II) en
de EU Verordening Infrastructuur Alternatieve
brandstoffen (AFIR) en wordt er een nationaal
implementatie plan opgesteld voor de AFIR.

14

Slimme en
Ex-post: Evaluaties
duurzame mobiliteit implementatie RED II en AFIR

Ex-post: evaluatie van
de inzet van Duurzame
Energiedragers in de
Mobiliteit (t.b.v. wegverkeer,
scheepvaart, luchtvaart
en NRMM)

2023

Onderzoek naar de inzet van duurzame
energiedragers in verschillende modaliteiten

14

Voortgangsrapportage
Nationale
agenda laadinfrastructuur

Jaarlĳks

De nationale agenda laadinfrastructuur
maakt jaarlĳks (publicatie begin juni) een
voortgangsrapportage. Daarin wordt middels
indicatoren de voortgang van het plaatsen
van laadinfrastructuur van alle modaliteiten

14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

306

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Monitoringplan: Vergroenen
reisgedrag (coalitieakkoord)

Jaarlĳks tot Alle maatregelen die onder het bestedingsplan
2030
vallen worden in de periode 2024-2030 gemonitord
en geëvalueerd

Jaarlĳkse
werkgeversenquete

Monitoring: M&E
Samenwerkingsprogramma
Deelmobiliteit

Werkgerelateerd
personenvervoer

Fietsmonitor

Toelichting onderzoek
weergeven (van personenauto tot vrachtwagen
en binnenvaartschip). Daarnaast wordt ook de
voortgang van de acties van de NAL-regio’s en van
de verschillende werkgroepen gerapporteerd.

Artikel

14

Jaarlĳks

Representatief onderzoek onder alle 100+
werkgevers. In dit onderzoek wordt jaarlĳks inzicht
verschaft in de maatregelen die werkgevers nemen
om de mobiliteit van werknemers te verduurzamen
en hun toekomstverwachtingen ten aanzien van
dit thema.

14

2027

Het samenwerkingsprogramma bevordert het
gebruik van deelmobiliteit in samenwerking met
regionale partners en gemeenten. De effecten van
het programma op het gebruik van deelmobiliteit
zullen worden gemeten om inzicht te krĳgen in de
effectiviteit van de genomen maatregelen.

14

Jaarlĳks

Jaarlĳkse monitoring doelstelling 100.000 extra
fietsforenzen in 2025

14

Meta-evaluatie regionale
werkgeversnetwerken

2023

In 2023 worden de regionale
werkgeversnetwerken geëvalueerd

14

Ex-post: Evaluatie
Investering fietsenstallingen
bĳ ov-stations

2025

Voor de modaliteit Werkgerelateerd
Personenvervoer voorzien wĳ een evaluatie van de
investering van 75 miljoen euro in fietsenstallingen
bĳ ov-stations. Deze evaluatie zal rond 2025
worden uitgevoerd.

14

2023

Conform art. 12, vierde lid, maakt het
meerjarenprogramma zichtbaar in welke mate de
maatregelen efficiënt en effectief bĳdragen aan
innovatie en verduurzaming van de vervoerssector.

MF

Ex-ante: Onderzoek naar
de tariefstructuur van
de vrachtwagenheffing

2023

Op 24 maart 2022 is de Europese richtlĳn tot
wĳziging van de Eurovignetrichtlĳn in werking
getreden. De herziening van de Eurovignetrichtlĳn
heeft tot gevolg dat de tariefstructuur van de in te
voeren vrachtwagenheffing herzien moet worden.
Een extern bureau voert een onderzoek uit naar
welke tariefstructuren er mogelĳk zĳn. Ook wordt
doorgerekend welke effecten de verschillende
structuren teweegbrengen ter ondersteuning bĳ de
besluitvorming over de tariefstructuur.

MF

Ex-durante: Monitoring
uitwĳkend verkeer
naar aanleiding van
de vrachtwagenheffing

Vanaf
invoering
periodiek

Een jaar voor de invoering van de
vrachtwagenheffing zal een nulmeting voor
een monitor van uitwĳkend vrachtverkeer
starten. Dit eventuele uitwĳkend verkeer bestaat
uit heffingsplichtige vrachtwagens die wegen
vermĳden waarop de heffing van kracht is, door
routes te kiezen met wegen waar geen heffing geldt.
1, 3, 6, 12, 24 en 36 maand(en) na invoering van de
vrachtwagenheffing zullen monitoringsgegevens
geëvalueerd en gerapporteerd worden. Uit de
evaluaties zal blĳken of en in welke mate er uitwĳk
optreedt ten gevolge van de vrachtwagenheffing.
Op basis hiervan kan bekeken worden of er
maatregelen genomen moeten worden.

14

Ex-durante: Verslag
aan Staten-Generaal

2030

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat
zendt elke vier jaar na de invoering van de
vrachtwagenheffing een verslag aan de StatenGeneraal over de doeltreffendheid van de wet in
de praktĳk. De invoering van de vrachtwagenheffing
staat gepland in 2026.

14

Ex-durante: Verslag aan de
Europese Commissie

2030

Op grond van artikel 11, eerste lid, van Richtlĳn
1999/62/EG dient elke vier jaar na invoering van de
vrachtwagenheffing een verslag aan de Europese
Commissie te worden gezonden over de tolheffing.

14

Vrachtwagenheffing Ex-ante: Effectstudie
conceptmeerjarenprogramma
terugsluis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

307

Thema

Subthema

Fiscale regelingen:
eindevaluatie
klimaatakkoord
mobiliteit

Openbaar Vervoer Algemeen
en Spoor
Openbaar Vervoer
en Spoor

Spoor

Openbaar Vervoer

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek

Artikel

Ex-post: Evaluatie
meerjarenprogramma
terugsluis 2026-2030

2030

Conform art. 12, vĳfde lid, wordt de werking
van het meerjarenprogramma voor innovatie en
verduurzaming van de vervoerssector voor afloop
van het programma geëvalueerd met het oog op de
doeltreffendheid en doelmatigheid.

14

BPM Vrĳstelling
nulemissievoertuigen

2024

Voertuigen met een CO2– uitstoot van 0 gram per
kilometer zĳn vrĳgesteld van BPM. Deze vrĳstelling
geldt tot 1 januari 2025. Doel is stimuleren van
emissievrĳ rĳden.

14

MRB Vrĳstelling
nulemissievoertuigen

2024

Voor alle voertuigen met een CO2– uitstoot van
0 gram per kilometer geldt in de MRB een nihiltarief.
In 2025 geldt een kwarttarief en vanaf 2026 geldt het
volle tarief. Doel is stimuleren van emissievrĳ rĳden.

14

IB/LB korting op de bĳtelling
voor nulemissieauto's

2024

Bĳ privégebruik van een auto van de zaak geldt
voor nieuwe auto’s vanaf 2017 een bĳtelling
in de loon- en/of inkomstenbelasting van 22%
van de catalogusprĳs. Bĳ privégebruik van een
nulemissieauto van de zaak geldt in 2017 en 2018
een korting van 18% op de bĳtelling. Hierdoor komt
de bĳtelling voor nulemissieauto’s in feite uit op
4%. In 2019 is de korting van 18% gemaximeerd op
€ 9.000. Vanaf 2020 wordt het kortingspercentage
en het maximum afgebouwd. Vanaf 2026 verdwĳnt
de korting op de bĳtelling. Doel is stimuleren van
emissievrĳ rĳden

14

IB/LB korting op de
bĳtelling voor zuinige
auto's (overgangsrecht)

2024

Bĳ privégebruik van een auto van de zaak geldt
voor auto’s van voor 2017 een bĳtelling in de
loon- en/of inkomstenbelasting van 25% van de
catalogusprĳs. Bĳ auto’s met lagere CO2– uitstoot
dan bepaalde grenzen kan in 2017 en latere jaren
door overgangsrecht een korting op de bĳtelling van
toepassing zĳn. Doel is bevorderen van het gebruik
van milieuvriendelĳke auto’s.

14

MRB halftarief plug-in
hybride auto's

2024

Voor auto’s met een CO2– uitstoot van meer dan
0 gram per kilometer maar minder dan 50 gram per
kilometer geldt een halftarief in de MRB. In 2025
wordt het tarief verhoogd naar een driekwarttarief
en vanaf 2026 geldt het volle tarief. Doel is
PHEV's aantrekkelĳker maken voor de Nederlandse
tweedehands markt.

14

Ex-post synthese: Artikel
16 Openbaar Vervoer
en Spoor

2025

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 16 is afgerond in
2018 en betrof de onderzoeksperiode 2010‒2016. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2017‒2023.

16

Staat van de Infra
2023 ProRail

2024

Elk jaar wordt er middels een evaluatie een
(figuurlĳke) foto gemaakt van hoe de infrastructuur
erbĳ ligt. Er wordt dan gekeken of de staat van de
infrastructuur hetzelfde is gebleven, verslechterd
of verbeterd is. Dit wordt gebruikt in het proces
rondom de besluitvorming over investeringen in
de infrastructuur.

16

Project Hoogfrequent
Spoorvervoer (PHS)

2024

In 2024 zal de huidige invulling van de groot
project status (standaard na 5 jaar) van PHS
geëvalueerd worden.

16

Evaluatie
beschikbaarheidsvergoeding
OV

2024

N.a.v. de coronapandemie heeft de Rĳksoverheid
een beschikbaarheidsvergoeding beschikbaar
ingesteld voor het openbaar vervoer in Nederland.
Het Rĳk vergoedt hiermee een deel van de
kosten die vervoerders maken zodat deze, ook
bĳ de lagere reizigersaantallen als gevolg van de
coronapandemie, OV kunnen blĳven aanbieden.
De beschikbaarheidsvergoeding OV is in 2020
ingesteld en daaropvolgend een aantal maal
verlengd tot in ieder geval 1 september 2022.
Uitvoering vindt plaats via een subsidieregeling en

16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

308

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
de afstemming met betrokken partĳen verloopt via
het Nationaal OV-beraad. Medio 2023 zal gestart
worden met de evaluatie.

Artikel

Ex-post: Evaluatie
reisaftrek OV

2023

Onder bepaalde voorwaarden mogen
belastingplichtigen een forfaitair bedrag aan
reiskosten voor per openbaar vervoer
afgelegde woon-werkkilometers aftrekken in de
inkomstenbelasting. Het forfait wordt verminderd
met de ontvangen reiskostenvergoeding. De
evaluatie kĳkt onder meer naar doeltreffend,
doelmatigheid en de uitvoering van deze regeling

16

Monitor Toekomstbeeld
OV 2040

2024

In deze monitor wordt jaarlĳks onderzocht (T-2) in
hoeverre de doelen van het Toekomstbeeld OV 2040
zĳn behaald.

16

Taxi

Ex-post: Evaluatie van de
taxiwetgeving in de Wp2000

2023

Doel van de evaluatie is om te bepalen of de taxiweten regelgeving in de Wp2000 nog doelmatig en
doeltreffend is. In de wet- en regelgeving is niet
vastgelegd om de hoeveel jaar deze geevalueerd
dient te worden maar de taxiwetgeving is in
2015 voor het laatst geevalueerd. Gezien de
ontwikkelingen in de taximarkt en de ervaringen
van gemeenten met de toepassing van hun
bevoegdheden is het wenselĳk de taxiwetgeving
integraal te evalueren.

16

Fiscale regelingen

Verlaagd btwtarief personenvervoer

niet beoogd In plaats van het algemene btw-tarief van 21% geldt
voor leveringen van diensten die betrekking hebben
op vervoer van personen het verlaagde tarief
van 9%. Hieronder valt onder meer het openbaar
vervoer en vervoer per taxi. Doel is verlichting
van de druk van omzetbelasting voor minder
draagkrachtigen en stimuleren en ondersteunen
van het openbaar vervoer.

16

Reisaftrek OV

2023

Onder bepaalde voorwaarden mogen
belastingplichtigen een forfaitair bedrag aan
reiskosten voor per openbaar vervoer
afgelegde woon-werkkilometers aftrekken in de
inkomstenbelasting. Het forfait wordt verminderd
met de ontvangen reiskostenvergoeding. Doel is
stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer
voor woon-werkverkeer.

16

Beleidsthema Netwerk, verkeersveiligheid en slimme en
duurzame mobiliteit
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
De beleidsdoorlichting van artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid in 2023
is een syntheseonderzoek dat zich baseert op eerder uitgevoerde beleids­
evaluaties om een overkoepelend beeld te krĳgen van de doelmatigheid
en de doeltreffendheid van het beleid. Hierbĳ is de algemene beleids­
doelstelling van artikel 14 het uitgangspunt: «Het ministerie van IenW
streeft ernaar om weggebruikers zo veilig, snel, betrouwbaar en duurzaam
mogelĳk van A naar B te laten reizen.» De vorige beleidsdoorlichting van
artikel 14 is afgerond in 2017 en betrof de onderzoeksperiode 2011 ‒ 2015
(documentatie: Wegen en verkeersveiligheid | Rĳksfinancien). De komende
beleidsdoorlichting zal betrekking hebben op de periode 2016 ‒ 2022. De
beleidsvaluaties die betrokken worden binnen het syntheseonderzoek zĳn
onder meer: de evaluatie van de eerste tranche van de investeringsimpuls
verkeersveiligheid, subsidies naar maatschappelĳke partners zoals VVN, de
evaluatie van het Kennisplatform tunnelveiligheid en de evaluaties van de
Green Deals Autodelen I en II.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De beleidsdoorlichting geeft een oordeel over de doelmatigheid en doeltref­
fendheid van het beleid. Daarnaast geeft de beleidsdoorlichting inzicht in
de mogelĳkheden om begrotingsartikel 14 nog verder te verbeteren met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

309

betrekking tot de informatievoorziening richting de Kamer. De uitkomsten
van de beleidsdoorlichting zĳn relevant voor alle thema’s die zĳn benoemd
in het beleidsprogramma IenW: 1) leefbaarheid, 2) bereikbaarheid en
3) veiligheid.
De uitkomsten van de evaluatie van de Wegenverkeerswet vormt de input
voor het moderniseren van de wet.
Beleidsthema Verkeersveiligheid
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Bĳ de evaluatie van de Wegenverkeerswet is de onderliggende wet- en
regelgeving de afgelopen decennia op veel punten aangepast. Door de
verschillende aanpassingen zĳn inconsistenties naar voren gekomen en
op bepaalde concrete punten is de regelgeving niet voldoende duidelĳk
gebleken. Ook ligt de vraag voor of de wet- en regelgeving voldoende
toekomstbestendig is gelet op diverse (maatschappelĳke) ontwikkelingen.
Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV) wordt geëvalueerd, om
onder meer nieuwe technologische en maatschappelĳke ontwikkelingen
mee te nemen in het plan.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De voorgenomen evaluatie van de Wegenverkeerswet moet inzicht in geven
of de wet- en regelgeving voldoende duidelĳk, consistent en toekomstbe­
stendig is.
De uitkomsten van de evaluatie van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid
vormt de input voor het verder vormgeven van het verkeersveiligheids­
beleid. Op basis van de evaluatie wordt zo nodig ook nieuwe afspraken met
betrokken partĳen gemaakt.
Beleidsthema Slimme en duurzame mobiliteit
De klimaataanpak raakt diverse sectoren, zoals industrie, gebouwde
omgeving, elektriciteitsopwekking, landbouw en mobiliteit. Het treffen
van beleidsmaatregelen inzake duurzame mobiliteit valt primair onder
de verantwoordelĳkheid van de bewindslieden van Infrastructuur en
Waterstaat, tenzĳ het betrekking heeft op fiscale maatregelen waarvoor
de staatssecretaris van Financiën verantwoordelĳk is. De minister voor
Klimaat en Energie is coördinerend bewindspersoon in de klimaataanpak
en te komen tot effectieve maatregelen om te voldoen aan de doelstelling
uit de Klimaatwet om in 2030 de emissies van broeikasgassen met 49% te
reduceren ten opzichte van 1990. Vanuit het ministerie van Economische
Zaken en Klimaat wordt in 2023 gestart met een synthese-onderzoek dat
inzichtelĳk maakt wat we weten over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het klimaat(mitigatie)beleid gericht op het doel van 2030 (zie: Kamerstuk
32 813, nr. 1229). In het syntheseonderzoek worden beschikbare instrumen­
tenevaluaties, onderzoeksrapporten en analyses meegenomen, ook van
de andere ministeries die hierin betrokkenheid hebben. Zie voor meer
informatie de SEA van EZK.
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
In 2024 wordt geëvalueerd of de wereldwĳde productie van zero-emissie
bestelauto's voldoende is voor de Nederlandse markt om redelĳkerwĳs te
kunnen voorzien in de behoefte. Voor zero-emissiezones wordt landelĳk
beleid gemaakt. De gemeenten voeren het uit. De gemeenten zĳn verant­
woordelĳk voor de afweging en de keuzes rondom de invoering en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

310

handhaving van een zone. De Rĳksoverheid richt zich waar nodig op het
faciliteren van de aspecten die grensoverstĳgend spelen zoals de reeds
ingezette aanpassing van de landelĳke regelgeving.
Ten aanzien van de modaliteit personenauto's is in 2021 de tweede jaarlĳkse
monitor stimulering elektrische auto's (Hand aan de Kraan) naar de Tweede
Kamer gestuurd. In 2022 wordt een tussenevaluatie opgeleverd ten aanzien
van het gehele stimuleringspakket Elektrisch vervoer (Hand aan de Kraan)
en in 2024 volgt een integrale evaluatie. Aanvullend is in 2021 een tussen­
evaluatie subsidieregeling elektrische personenauto's particulieren (SEPP)
uitgevoerd. Ook de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) wordt
jaarlĳks gemonitord.
Op basis van de in het Klimaatakkoord gemaakte afspraken over Duurzame
Energiedragers vinden er evaluaties plaats op de implementatie van de
Richtlĳn Hernieuwbare Energie (RED II) en de EU Richtlĳn Infrastructuur
Alternatieve Brandstoffen (AFID). T.a.v. de RED II brengt de Nederlandse
Emissieautoriteit (NEa) jaarlĳks een (onafhankelĳke) rapportage uit over
het beleid energievervoer en meer specifiek de inzet van hernieuwbare
brandstoffen. De Monitoring AFID vindt tweejaarlĳks plaats. In 2021 is
een tussentĳdse versie opgeleverd als voorbereiding op de officiële ECrapportage in 2022.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De uitkomsten van de evaluatie Wereldwĳde productie van zero-emissie
bestelauto's kunnen leiden tot aanpassing van het beleid. Dit gaat eveneens
op voor de zero-emissiezones.
De uitkomsten van de tussenevaluatie jaarlĳkse monitor stimulering
elektrische auto's (Hand aan de Kraan) draagt bĳ aan het inzicht van
het pakket aan stimulering van emissievrĳe personenauto’s. Daarbĳ is
aangegeven dat jaarlĳks een ĳking van het stimuleringsinstrumentarium zal
plaatvinden om de «hand aan de kraan» te houden en over- of onderstimu­
lering te voorkomen.
De uitkomsten van de evaluaties Implementatie RED II en AFID geven inzicht
in de uitwerking van de doelstellingen en limieten voor het gebruik van
hernieuwbare energie in vervoer. De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)
voert toetsen uit op het gebied van doelhandhaafbaarheid, uitvoerbaarheid
en fraudebestendigheid, de zogenoemde HUF toetsen.
Beleidsthema Openbaar Vervoer en Spoor
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
De beleidsdoorlichting van artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor in
2025 is een syntheseonderzoek dat zich baseert op eerder uitgevoerde
beleidsevaluaties om een overkoepelend beeld te krĳgen van de doelma­
tigheid en de doeltreffendheid van het beleid. Hierbĳ is de algemene
beleidsdoelstelling van artikel 16 het uitgangspunt: «IenW zet in op een
hoofdspoorweginfrastructuur en Openbaar Vervoer dat bĳdraagt aan de
economische en ruimtelĳke ontwikkeling van Nederland, aan het behalen
van de milieunormen en de sociale functie van het Openbaar Vervoer». De
vorige beleidsdoorlichting van artikel 16 is afgerond in 2018 en betrof de
onderzoeksperiode 2013‒ 2017 (documentatie: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-862132). De komende beleidsdoorlichting zal betrekking
hebben op de periode 2018 ‒ 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

311

Het PBL voert een onderzoek uit naar de Hanzelĳn. Belangrĳk doel van
de Hanzelĳn is het verbeteren van de bereikbaarheid van de betreffende
regio’s op basis van economische motieven. Achteraf wordt meestal het
gebruik van nieuwe infrastructuur gemonitord, maar de economische en de
arbeidsmarkteffecten worden zelden onderzocht.
De beleidsdoorlichting Geluid in 2022 waar geluidshinder van het openbaar
vervoer en spoor ook in terugkomt, staat opgenomen bĳ het beleidsthema
Milieu onder het subthema Geluid.
Daarnaast staan onderzoeken gepland met betrekking tot de evaluatie
van de Staat van de Infrastructuur, de evaluatie van de beschikbaarheids­
vergoeding OV, de evaluatie van de taxiwetgeving in de Wp2000 en het
Mid-term review van de Waddenconcessies.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De beleidsdoorlichting geeft een oordeel over de doelmatigheid en doeltref­
fendheid van het beleid. Daarnaast geeft de beleidsdoorlichting inzicht in
de mogelĳkheden om begrotingsartikel 16 nog verder te verbeteren met
betrekking tot de informatievoorziening richting de Kamer. De uitkomsten
van de beleidsdoorlichting zĳn relevant voor alle thema’s die zĳn benoemd
in het beleidsprogramma IenW: 1) leefbaarheid, 2) bereikbaarheid en
3) veiligheid.
Het doel van onderzoek naar de Hanzelĳn is een analyse van de effecten van
de Hanzelĳn op de kans op het vinden en behouden van werk van inwoners
rond een nieuw station en de eventuele verdelingseffecten tussen groepen
en gebieden die daarbĳ optreden.
Bĳ de evaluatie Staat van infrastructuur wordt een (figuurlĳke) foto gemaakt
van hoe de infrastructuur erbĳ ligt. Dan wordt er gekeken of de staat van de
infrastructuur hetzelfde is gebleven, verslechterd of verbeterd is. Dit vormt
een basis voor de besluitvorming over investeringen in de infrastructuur.
De evaluatie van de regeling beschikbaarheidsvergoeding wordt
momenteel opgezet. Mogelĳk worden daarbĳ meerdere jaren betrokken
(bĳvoorbeeld 2020, 2021 en 2022). Met de evaluatie willen we de volgende
vraag beantwoorden zoals deze ook in de regeling SPUK staat: De doelma­
tigheid, de doeltreffendheid en andere effecten van de specifieke-uitkering
in de praktĳk.
Bĳ de evaluatie van de taxiwetgeving is het doel om te bepalen of de
taxiwet- en regelgeving in de Wp2000 nog doelmatig en doeltreffend
is. De taxiwetgeving is in 2015 voor het laatst geëvalueerd. Gezien de
ontwikkelingen in de taximarkt en de ervaringen van gemeenten met
de toepassing van hun bevoegdheden is het wenselĳk de taxiwetgeving
integraal te evalueren.
Bĳ de Mid-term Review Waddenconcessies wordt er teruggeblikt op de
eerste helft van de concessieperiode (2014-2021) en wordt er geïdentificeerd
wat er goed ging en wat er beter moet/kan. Er wordt beoogd om met
de uitkomsten de uitvoering van de concessies in de tweede helft van de
concessieperiode (tot 2022-2029) te optimaliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

312

Luchtvaart en Maritiem
Het hoofdthema Luchtvaart en Maritiem is in de IenW begroting verspreid
over de beleidsartikelen 17 Luchtvaart en artikel 18 Scheepvaart en Havens.
De artikelindeling blĳft voor de uitvoering van de periodieke rapportage/
beleidsdoorlichtingen vooralsnog het vertrekpunt.
Tabel 197 Luchtvaart en Maritiem
Thema

Subthema

Luchtvaart Gezamenlĳke
publieke
belangen Directie
Luchtvaart breed

Veilige Luchtvaart

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek

Artikel

Ex-post: Periodieke rapportage /
beleidsdoorlichting Artikel
17 luchtvaart

2024

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per 4 tot
7 jaar onderzocht worden. Het doel is om inzicht
te krĳgen in de (voorwaarde voor) doeltreffendheid
en doelmatigheid van het gevoerde beleid dat valt
onder begrotingsartikel 17 Luchtvaart en om na te
gaan of de (voorwaarde voor) doeltreffendheid en
doelmatigheid van het beleid kan worden vergroot.

17

Monitoring: Publieke waarden
van de luchtvaartnota 2020-2050

Jaarlĳks

De nieuwe koers van het luchtvaartbeleid stelt
vier publieke belangen centraal (Veilige luchtvaart;
Nederland goed verbonden; Een gezonde en
aantrekkelĳke leefomgeving; Duurzame luchtvaart).
Via monitoring en evaluatie wordt bepaald of de
acties op koers liggen, hoe het staat met het halen
van de doelen en of het nodig is om het beleid bĳ
te stellen. Hiervoor wordt onder andere informatie
gebruikt uit (bestaande) monitors, zoals de monitor
Netwerkkwaliteit, de Staat van Schiphol en de
systeemmonitor luchtvaartveiligheid.

17

Ex-post: Evaluatie uitvoering
onderdelen Regelgeving
burgerluchthavens en militaire
luchthavens (RBML)

2024

Op onderdelen die de General Aviation raken een
evaluatie van RBML uitgevoerd.

17

Ex-ante: Toekomst vaste GAlocaties

2024

Komende jaren zal via het GA jaarwerkplan
de prioritaire dossiers bepaald worden. Vanuit
IenW zal er ondersteuning geleverd worden in
het vraagstuk m.b.t. vliegtaks voor bepaalde
onderdelen van de luchtvaart. Daarnaast zal er
verder onderzocht worden hoe maatschappelĳke
vluchten gefaciliteerd kunnen blĳven worden
in de toekomst. Vanaf 2024 start een traject
gericht op het toekomst vast accommoderen van
valschermspringers, passend binnen de kaders van
de Luchtruimherziening. Hierbĳ vormen het rapport
"Toekomst vaste GA-locaties (TGAL) en eerder
onderzoek het uitgangspunt.

17

Ex-ante: Onderzoek doen naar
de gang naar de bestuursrechter
bĳ luchthavenverkeersbesluiten

2024

Wetswĳziging die invulling geeft aan de ambitie
uit de Luchtvaartnota (LVN) naar het mogelĳk
maken van de gang naar de bestuursrechter voor
luchthavenbesluiten Schiphol, Lelystad Airport,
Eindhoven Airport en Rotterdam The Hague Airport.
Tegen de andere luchthavenbesluiten staat al direct
beroep bĳ de bestuursrechter open, hiermee wordt
dat voor alle luchthavens gelĳk getrokken.

17

Ex-post: Evaluatie Knowledge
Development Centre
Mainport Schiphol

2023

Dit betreft een evluatie op de beheerskosten van
KDC voor de kennis en innovatieopdrachten die
worden uitgevoerd voor Mainport Schiphol. Deze
evaluatie vindt elke 5 jaar plaats.

17

Ex-post: Systeemmonitor
Luchtvaart (Schiphol)

Jaarlĳks

Er is een systeemmonitor voor luchtvaartveiligheid
ontwikkeld, die het functioneren in beeld brengt
van het totale stelsel van beleid, toelaten en
toezicht, operatie en reflectie. In eerste aanleg
ligt de focus op Schiphol en later op de hele
Nederlandse luchtvaart.

17

Ex- durante: Evaluatie NLVP

2024

Het Nederlands luchtvaartveiligheidsprogramma
(NLVP) heeft een looptĳd van 2020 ‒ 2024. In het
NLVP staat dat de uitvoering van het NLVP in 2023
wordt geëvalueerd. Het afdelingshoofdenoverleg
DGLM/ILT heeft op 15 februari 2023 ingestemd
met het uitstellen met een jaar van de evaluatie
en de publicatie van de volgende NLVP ook een

17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

313

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
jaar uit te stellen om beter aan te sluiten met
verwachte internationale eisen aan het NLVP in
annex 19, amendment 2, welke uiterlĳk in 2026
moeten zĳn geïmplementeerd.

Monitoring: Staat van
de Luchtvaart

Jaarlĳks
vanaf 2024

De Staat van de Luchtvaart» is een tastbaar product
van het expertisecentrum, waarmee de ILT elk
jaar actief naar buiten treedt en tegemoet komt
aan de maatschappelĳke wens om een zichtbare
onafhankelĳke toezichthouder op de luchtvaart.

17

Monitoring: Staat van Schiphol

Jaarlĳks tot Met de Staat geeft de ILT uitvoering aan haar
2024
missie: het werken aan veiligheid, vertrouwen en
duurzaamheid in transport, infrastructuur, milieu
en wonen. Dat betekent dat de ILT niet alleen kĳkt
of sectorpartĳen voldoen aan wet- en regelgeving.
Ze signaleert ook trends en ontwikkelingen op
onderwerpen die raken aan bovengenoemde
thema’s, waar geen norm voor is.

17

Ex-durante: Het reduceren van
het risico op een aanvaring met
vogels en andere dieren

17

2023

Mede gelet op deze ambitie wordt onderzocht
hoe de ILT verder te versterken is, zodat de
inspectie voldoende kennis, capaciteit en middelen
beschikbaar heeft om als luchtvaartautoriteit voor
de veiligheid van de burgerluchtvaart op te treden.
In het programma Versterking Luchtvaartautoriteit
wordt dit bezien. Ook de versterking van de
beleidsdirectie van Infrastructuur en Waterstaat, die
eveneens taken heeft die onderdeel zĳn van de
luchtvaartautoriteit, wordt onderzocht.

17

Monitoring: Benchmark
luchthavengelden
en overheidsheffingen

Jaarlĳks

Onder andere in de Actieagenda Schiphol
(Kamerstukken II 2015–2016, 29 665, nr. 224)
staat dat het belangrĳk is dat Schiphol een
concurrerend kostenniveau behoudt. Om dit te
kunnen vaststellen, vindt jaarlĳks een vergelĳking
plaats van de luchthavengelden, de Air Traffic
Control (ATC)-heffingen en de overheidsheffingen
op Schiphol en tien concurrerende luchthavens.
In deze benchmark wordt berekend wat op de
verschillende luchthavens voor een vergelĳkbaar
pakket vluchten betaald zou moeten worden.

17

Monitoring: Netwerkkwaliteit
en staatsgaranties

Jaarlĳks

De jaarlĳkse Monitor Netwerkkwaliteit en
Staatsgaranties van SEO Economisch Onderzoek
geeft een beeld van de ontwikkeling van de
netwerkkwaliteit op Schiphol ten opzichte van
enkele concurrerende luchthavens. Daarnaast
wordt in de monitor het netwerk van Air
France KLM vanaf Schiphol vergeleken met dat
vanaf Parĳs Charles de Gaulle. Zo wordt de
naleving van de staatsgaranties gevolgd die
in het kader van de fusie van KLM met Air
France zĳn afgesproken. De monitor richt zich
op de kwaliteit van de directe verbindingen
vanaf luchthavens («directe connectiviteit»), de
verbindingen vanaf luchthavens met een overstap
onderweg («indirecte connectiviteit») en de
huboperatie op luchthavens («hubconnectiviteit»).

17

Ex-ante: Onderbouwing
beperking grondafhandelaren

2023

Samen met Schiphol werkt het ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat toe naar
een besluit over beperking van het aantal
grondafhandelingsbedrĳven op luchthaven
Schiphol. Vanwege de grote impact moet dit
besluit goed worden onderbouwd. Op basis van
deze onderbouwing wordt gestreefd naar een

17

Ex-ante: Onderzoek
versterking Luchtvaartautoriteit

Nederland
goed verbonden

Continue
Monitoring van de aanwezigheid (zowel op de
monitoring grond als in de lucht) van vliegtuiggevaarlĳke
van de laatste diersoorten die op en rondom luchthavens
ontwikkelingen voorkomen in combinatie met een inventarisatie
van maatregelen om het risico op een aanvaring
met deze diersoorten te voorkomen. Hierbĳ
gaat het om zowel preventieve (vegetatie- en
waterbeheer) alsmede repressieve (verjaging,
verplaatsen, doden) beheersmaatregelen en de
effectiviteit hiervan.

Artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

314

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
conceptbesluit voor de zomer van 2023. IenW heeft
toegezegd de komende periode te gebruiken voor
het verzamelen van een stevige onderbouwing
van of het zinvol is om het aantal afhandelaren
te beperken en zo ja, wat het gewenste aantal
op Schiphol zou moeten zĳn. Deze input vormt
vervolgens de basis voor een besluit van minister
om al dan niet te beperken.

Artikel

Gezonde en
aantrekkelĳke
leefomgeving

Ex-ante: Onderzoek
naar de meerwaarde
van een (gedeeltelĳke)
nachtsluiting Schiphol

2023

Voor Schiphol is onderzocht hoe het aantal
nachtvluchten na de reductie tot 29.000 verder
kan afnemen en tot welk aantal dit kan. Ook
loopt er onderzoek naar de meerwaarde van een
(gedeeltelĳke) nachtsluiting. De reductie wordt
vastgelegd in het Luchthavenverkeerbesluit (LVB).

17

Ex-durante: Verkenning
Contour Nachtisolatie

2023

We hebben gewerkt aan een nieuwe GIS. Deze is in
consultatie geweest. Hierbĳ zĳn we uitgegaan van
een bepaalde geluidscontour. De contouren voor
de nacht zĳn anders en de huizen die daarbinnen
vallen verdienen ook isolatie. To70 doet een eerste
verkenning naar welke en hoeveel huizen dit
zouden zĳn.

17

Ex-ante Individuele bescherming

2023

Longlist van mogelĳkheden om de individuele
(rechts)bescherming van omwonenden rond
luchthavens te versterken t.a.v. vliegtuiggeluid
met appreciatie en kansrĳke voorstellen. Dit kan
dan eventueel een plek krĳg in het nieuwe
normenstelsel of kan nieuwe dossiers opleveren.

17

Ex-durante: Kosten
bouwkundige maatregelen

2023

Bepalen kosten bouwkundige maatregelen
bĳ uitbreiding GA,k-eisen tot buiten
huidige beperkingengebieden

17

Ex-durante: Scenariostudie
reductiepaden
geluidhinder Schiphol

2023

Voorspelde geluidontwikkeling in 2025, 2030 en
2035 (als gevolg van onder meer vlootvernieuwing)
bĳ voortzetting huidig/aangekondigd beleid.

17

Ex-durante:
Aanvullende hinderindicatoren

2023

Onderzoek naar hinderindicatoren in aanvulling op
Lden en Lnight om zo meer recht te doen aan de
beleefde hinder. Dit kan dan een plek krĳgen in
het normenstelsel.

17

Ex-durante: Toepassingsbereik
meten en berekenen

2023

Geeft antwoord onder welke voorwaarden
je voldoende betrouwbaar kan meten en
berekenen: 1) tot welke afstand van de
luchthaven, 2) vanaf welke geluidbelasting, 3)
hoeveel vliegtuigbewegingen

17

Ex-ante: Bĳdrage aan
ZZS concentraties

2023

TNO heeft een notitie opgeleverd waarin
de ZZS-emissies door kerosineverbranding op
Nederlandse luchthavens inzichtelĳk is gemaakt. De
vraag is nu tot welke concentraties dit leidt. Naar
aanleiding daarvan wordt bepaald of en zo ja welk
beleid nodig is om de ZZS-emissies te beperken.

17

Doorlopend Milieu effect rapportages voor burgerluchthavens
moeten van vertrekkende vluchten de CO2 uitstoot
inzichtelĳk maken voor de hele vluchtduur tot aan
de verwachte bestemmingen.

17

Monitoring:
M.e.r. burgerluchthavens

Duurzame
Luchtvaart

Fiscale regelingen

Ex-ante: Onderzoeken ter
ondersteuning van beleidsaanpak
niet-CO2 klimaateffecten

2024

Op 30 maart 2023 heeft het kabinet de
beleidsaanpak niet-CO₂ klimaateffecten naar
de Kamer gestuurd. Als onderdeel van de
beleidsaanpak zet het kabinet in op het stimuleren
van meer en gerichter onderzoek naar niet-CO₂
klimaateffecten van vliegen.

17

Ex-ante: Aanvullend onderzoek
voor beleidsopties met betrekking
tot de technologiesporen uit
de innovatiestrategie

2024

In 2023 wordt de innovatiestrategie opgeleverd
voor de luchtvaart. Uit de innovatiestrategie volgt
aanvullend onderzoek ter ontwikkeling van beleid
op de vier innovatiegebieden: a) Luchtvaarttuigen,
b) Duurzame energiedragers, c)Luchtruim, d)
Luchthaven en omgeving.

17

Ex-durante: Tussenevaluatie
Luchtvaart in Transitie

2024

Een tussenevaluatie naar de governance en
doelstellingen van Luchtvaart in Transitie

17

Accĳns
vrĳstelling luchtvaartuigen

niet beoogd Op grond van artikel 14, eerste lid, onderdeel
b, van Richtlĳn 2003/96/EG en internationale
verdragen moet voor motorbrandstof voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

17

315

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
commerciële luchtvaart vrĳstelling van accĳns
worden verleend. Binnenlandse vluchten kunnen
wel worden belast, hetgeen in Nederland in de
periode van 1 januari 2005 tot 1 januari 2012
ook gebeurde. Doel is voorkomen van verstoring
van de internationale concurrentieverhoudingen
veroorzaakt door accĳnzen op brandstof
voor luchtvaartuigen.

Artikel

Assurantiebelasting
vrĳstelling luchtvaartuigen

2028

Verzekeringen van luchtvaartuigen zĳn vrĳgesteld
van de assurantiebelasting van 21%. Het gaat om
cascoverzekeringen (het luchtvaartuig zelf, niet de
inhoud daarvan). Doel is voorkomen van verstoring
van de internationale concurrentieverhoudingen.

17

Vliegbelasting
vrĳstelling transferpassagiers

2025

Transferpassagiers betalen geen vliegbelasting
op vliegtickets. Doel is bescherming van de
netwerkconnectiviteit van Nederland en het
voorkomen van dubbele belastingheffing, omdat
transferpassagiers de vliegbelasting twee keer
zouden moeten betalen.

17

BTW Nultarief
internationaal personenvervoer

Maritieme Maritieme
zaken
veiligheid

Ex-post: Evaluatie
nationaliteitseis
kapitein zeeschepen

Ex-post: IMSAS-audit

niet beoogd In plaats van het algemene btw-tarief van
21% geldt voor het vervoer van personen met
schepen en luchtvaartuigen als de plaats van
bestemming of de plaats van vertrek buiten
Nederland ligt, het nultarief in de btw. Het
nultarief geldt ook voor de diensten voor door de
passagiers meegenomen bagage, personenauto's
en motoren en bĳ bemiddeling bĳ de genoemde
diensten. Nultarief uit praktische overwegingen, ter
voorkoming van administratieve lasten. Het deel
van internationale boot- en vliegreizen dat over
Nederlands grondgebied gaat is over het algemeen
te verwaarlozen.
2023

17 en 18

De evaluatie moet bĳdragen aan de vormgeving en
formulering van beleid voor een betere instroom
in het nautisch onderwĳs en positionering in de
arbeidsmarkt. Het is een feitelĳke terugkoppeling
op hoe de huidige vrĳstelling is geformuleerd.

18

2023 ‒ 2024 De IMO IMSAS audit op het Koninkrĳk is
in maart 2023 uitgevoerd. Verbeterplannen
worden opgesteld om zo wel te voldoen aan
de internationale verplichtingen. Het meerjarig
verbeterprogramma loopt onder coördinatie van
de Koninkrĳks Maritieme Administratie (KMA).
Voor Nederland betekent het een extra opgave
op de volgende wĳze: Nederland (ILT, vlag), BES
en (mondeling toegezegde) ondersteuning aan de
Caraibische landen. Efficiency in Nederland via
Maritieme Autoriteit wordt bekeken.

18

Infrastructuur

Ex-durante: Staat van de
Infra RWS

Jaarlĳks

Elk jaar wordt er middels een evaluatie een
(figuurlĳke) foto gemaakt van hoe de infrastructuur
erbĳ ligt. Er wordt dan gekeken of de staat van de
infrastructuur hetzelfde is gebleven, verslechterd
of verbeterd is. Dit wordt gebruikt in het proces
rondom de besluitvorming over investeringen in
de infrastructuur.

18 en MF

Klimaatmitigatie

Ex-ante: onderzoek naar
normering Binnenvaart

2023

Vervolg haalbaarheidsonderzoek naar de
mogelĳkheid om emissie eisen aan de binnenvaart
te stellen. Met behulp van dit normeringsonderzoek
wordt bezien hoe verduurzaming van de
binnenvaart versneld kan worden.

18

Ex-ante onderzoek
brandstoftransitie zeevaart

2023

In 2023 wordt door RVO in opdracht van
IenW de Roadmap Brandstoftransitie Zeevaart
opgesteld. Hierin worden de meest waarschĳnlĳke
transitiepaden uitgewerkt voor verschillende
vlootsegmenten, en wordt in kaart gebracht wat
dit betekent voor de toekomstige brandstofmix
in de zeevaart. Deze roadmap wordt opgesteld
in samenwerking met partĳen uit de gehele
brandstofketen gericht op de zeevaart, van
brandstofproducenten tot reders en havens.

18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

316

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek

Artikel

Ex-ante Onderzoek meename
emissies zeevaart in nationale
klimaatdoel 2050

2023

Onderzoek naar mogelĳke verdeelsleutels voor
eventuele opname van emissies uit de zeevaart
onder het nationale klimaatneutraal doel voor 2050
(uitvoering door CE Delft, looptĳd half april tot
half juli).

18

Ex-ante onderzoek
REDIII verplichtingen

2023

Onderzoek naar de Nederlandse uitwerking van de
REDIII verplichtingen in de luchtvaart en de zeevaart
(uitvoering door Guidehouse).

18

Ex-ante onderzoek Stimuleren
verduurzaming zeevaart

2023

Het kabinet wil toewerken naar een klimaatneutrale
zeevaart in 2050. Deze klimaattransitie behoeft
de grootschalige inzet van hernieuwbare
brandstoffen en schonere aandrĳflĳnen. Veel van
de geavanceerde technologieën en brandstoffen
die hiervoor nodig zĳn, bevinden zich momenteel
in de fase van onderzoek, ontwikkeling en
demonstratie. Na het onderzoek en ontwikkelen
en het vervolgens demonstreren in operationele
omgeving kan het nodig zĳn om de maritieme
sector verder te faciliteren in de uitrol van deze
technologieën op weg naar de grootschalige
inzet, die nodig is om de transitie naar een
klimaatneutrale zeevaart te maken. Om optimaal
op deze vroege opschalingsfase voorbereid te zĳn,
wil het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
inventariseren welke stimulerende maatregelen er
nodig kunnen zĳn, en in welke omvang, voordat
de markt de verdere uitrol zelfstandig over kan
nemen. Het onderzoek zal zich richten op de
voorwaarden en benodigdheden van een dergelĳk
stimuleringsinstrumentarium voor de vroege fase
opschaling. Uitvoering door Rebel, looptĳd tussen
mei en oktober 2023.

18

Multimodaal
goederenvervoer
en buisleidingen

Ex-post: Evaluatie
multimodale goederenbeleid

2024

Een evaluatie van het multimodale
goederenvervoerbeleid is voorzien voor 2024,
vĳf jaar na de totstandkoming van hiervan via
de Goederenvervoeragenda. Insteek daarbĳ is
het bepalen van de bĳdrage van de acties die
sindsdien zĳn opgestart om bĳ te dragen aan:
1) stimuleren van het multimodaal gebruik van
het transportsysteem via weg, water, spoor en
buisleidingen via modal shift en versterken van
multimodale knooppunten; 2) stimuleren van de
digitalisering in het multimodale transportsysteem
via papierloos transport en publiek-publiek/privaat
delen van data over het vervoer van goederen; 3)
faciliteren van multimodaliteit door het wegnemen
van knelpunten in het transportsysteem;
4) praktische ruimtelĳke doorvertaling
hiervan op de goederenvervoercorridors met
de grote (inter)nationale transportstromen
binnen Nederland.

18

Algemeen

Ex-durante Economische
en arbeidsmarkt maritieme
en havenmonitor

Jaarlĳks

De economische kengetallen van de maritieme
cluster en in het bĳzonder de sectoren
havens, binnenvaart en zeevaart geven inzicht
in de concurrentiekracht en veerkracht van de
maritieme sector. Hierover vindt ook afstemming
plaats met de sectorvertegenwoordiging,
waaronder (binnen)havenbedrĳven.

18

2029

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 18 is afgerond in
2022 en betrof de onderzoeksperiode 2014‒2020. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2021‒2027.

18

niet beoogd Op grond van artikel 14, eerste lid, onderdeel
c, van Richtlĳn 2003/96/EG moet voor leveringen
van motorbrandstof aan de commerciële
zeescheepvaart vrĳstelling van accĳns worden
verleend. Op grond van een internationaal verdrag,
de Akte van Mannheim, moet vrĳstelling van

18

Ex-post synthese

Fiscale regelingen

Accĳns vrĳstelling
communautaire vaartuigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

317

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Assurantiebelasting
vrĳstelling zeeschepen

2028

Toelichting onderzoek
accĳns ook worden verleend voor motorbrandstof
voor de commerciële scheepvaart op de
binnenwateren van de verdragslanden. Doel is
voorkomen van verstoring van de internationale
concurrentieverhoudingen veroorzaakt door
accĳnzen op brandstof voor vaartuigen.
Verzekeringen van zeeschepen zĳn vrĳgesteld
van de assurantiebelasting van 21%. Het gaat
om cascoverzekeringen (het zeeschip zelf, niet
de inhoud daarvan) en de risico’s die de
reder heeft door het varen van een zeeschip.
Doel is voorkomen van verstoring van de
internationale concurrentieverhoudingen.

Artikel

18

Willekeurige
afschrĳving zeeschepen

2028 of later Deze regeling in de IB en Vpb biedt de
mogelĳkheid om vervroegd af te schrĳven op
zeeschepen. De regeling kan uitsluitend worden
toegepast indien niet wordt gekozen voor de
forfaitaire winstbepaling en bedraagt per jaar
maximaal 20% van de af te schrĳven aanschaffingsen voortbrengingskosten. Doel is versterken
van het maritieme cluster, het bevorderen van
werkgelegenheid verbonden aan het varen onder
Nederlandse vlag en het versterken van de
Nederlandse concurrentiepositie.

18

Tonnageregeling winst
uit zeescheepvaart

2028 of later Op verzoek van de belastingplichtige wordt,
in afwĳking van het algemeen systeem van
winstbepaling in de IB en Vpb, de winst uit
zeescheepvaart op basis van deze regeling forfaitair
bepaald. Uitgangspunt hierbĳ vormt de tonnage
van de schepen waarmee die winst wordt behaald.
Als voor een schip voor de tonnageregeling wordt
gekozen, geldt dit voor een periode van 10 jaar.
Doel is versterken van het maritieme cluster, het
bevorderen van werkgelegenheid verbonden aan
het varen onder Nederlandse vlag en het versterken
van de Nederlandse concurrentiepositie.

18

Afdrachtvermindering zeevaart

2028 of later Deze vermindering mag worden toegepast ter zake
van het loon van zeevarenden die werken op een
Nederlands schip. De vermindering bedraagt 40%
van het loon voor zeevarenden die in Nederland
of in een ander EU- of EER-land wonen. Voor
overige zeevarenden die onderworpen zĳn aan
de loonbelasting of premieplichtig zĳn voor de
volksverzekeringen is het percentage vastgesteld
op 10%. Doel is zeevaartsector in staat stellen
te concurreren op de internationale markt en
zeevaartbedrĳven aan ons land binden.

18

Beleidsthema Luchtvaart
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
De beleidsdoorlichting van artikel 17 Luchtvaart in 2024 is een synthese­
onderzoek dat zich baseert op eerder uitgevoerde beleidsevaluaties om
een overkoepelend beeld te krĳgen van de doelmatigheid en de doeltref­
fendheid van het beleid. Hierbĳ is de algemene beleidsdoelstelling van
artikel 17 het uitgangspunt: IenW werkt aan een veilige en duurzame
luchtvaart die Nederland goed verbindt met de rest van de wereld en waarbĳ
de kwaliteit van de leefomgeving rond de luchthavens wordt gewaarborgd.
De vorige beleidsdoorlichting van artikel 17 is afgerond in 2017 en betrof de
onderzoeksperiode 2009 ‒ 2015 (Kamerstukken II, 32 861, nr. 28). De laatste
doorlichting Luchtvaart vond plaats in 2017 en staat weer op de agenda in
2024. De komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben op de periode
2016 ‒ 2023.
De aanbevelingen uit die laatste doorlichting alsmede de Luchtvaartnota
2020-2050 staan aan de basis van het nu lopende evaluatieprogramma.
Daartoe wordt in beschouwing genomen welke publieke waarde het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

318

rĳksbeleid toevoegt aan de uitvoering. Het evaluatieprogramma voorziet
voorts in geoormerkte aandacht voor veiligheid waaraan ook de Inspectie
Leefomgeving en Transport een bĳdrage levert voor de Luchtvaartau­
toriteit. Ook wordt onderzocht de betekenis van de luchtvaart vanuit
economisch perspectief en de luchthavens enerzĳds en duurzame lucht­
vaartdoelen anderzĳds.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De doorlichting van artikel 17 geeft onder meer antwoord op de
volgende vragen:
– In welke mate draagt het beleid en de daarbĳ ingezette beleidsinstru­
menten bĳ aan het realiseren van de publieke belangen uit de lucht­
vaartnota en de directie overstĳgende beleidsdoelstellingen op het
gebied van mobiliteit?
– Wat is de relatie tussen de effecten van het beleid en de kosten van
het beleid?
– Hoe kunnen de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid
worden verhoogd?
Beleidsthema Duurzame scheepvaart
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Nederland heeft zich op basis van nationale en internationale afspraken
gecommitteerd aan een klimaatneutrale zeevaart en binnenvaart in 2050.
Om klimaatneutraliteit in 2050 te realiseren en onze koploper inzet waar te
maken, is al in de komende jaren concrete inzet nodig, om onrealistische
transitiepaden te voorkomen.
Met het normeringsonderzoek voor de binnenvaart wordt de mogelĳkheid
onderzocht of emissie eisen aan de binnenvaart gesteld kunnen worden.
Met de ontwikkeling van een roadmap brandstoftransitie voor de zeevaart
worden de meeste waarschĳnlĳk transitiepaden uitgewerkt voor verschil­
lende vlootsegmenten.
Om onderdeel te vormen van het nationale klimaatneutrale doel voor 2050
wordt onderzoek gedaan naar mogelĳke verdeelsleutels voor opname van
emissies uit de zeevaart.
Met het onderzoek REDIII verplichtingen wordt de Nederlandse uitwerking
van de REDIII verplichtingen in de luchtvaart en de zeevaart onderzocht.
Het onderzoek Stimuleren verduurzaming zeevaart richt zich op de
voorwaarden en benodigdheden van een stimuleringsinstrumentarium
voor de vroeg fase opschaling om de transitie te maken naar een klimaat
neutrale zeevaart.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
Op het gebied van klimaatmitigatie wordt het komende jaar gewerkt aan
diverse prioriteiten. Het gaat hierbĳ om:
– Implementatie van de Europese Fit for 55 voorstellen gericht op de
zeevaart en binnenvaart, in nauwe samenwerking met NEa en ILT;
– Uitwerking van mondiale afspraken over broeikasgasreductie in de
zeevaart die dit jaar gemaakt worden in de International Maritime
Organisation (IMO);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

319

–

–
–

–
–

Opvolging geven aan de maritieme brandstoftransitie en wat dit vraagt
van het Nederlands energiesysteem, op basis van o.a. het Nationaal Plan
Energiesysteem en de Roadmap Bandstoftransitie Zeevaart die beiden in
2023 gepubliceerd worden;
Een routekaart naar klimaatneutraliteit en een (nagenoeg) zero emissie
binnenvaart per 2050;
Vervolg geven aan het haalbaarheidsonderzoek naar de mogelĳkheden
en opties om de verduurzaming van de binnenvaartvloot te versnellen
met behulp van normering;
Een uitvoeringsplan voor de versnelde transitie naar de toepassing van
waterstof in de binnenvaart;
De verdere uitrol van walstroom in de Nederlandse havens.

Met behulp van het normeringsonderzoek voor de binnenvaart wordt bezien
hoe verduurzaming van de binnenvaart versneld kan worden.
Met de ontwikkeling van een roadmap brandstoftransitie voor de zeevaart
wordt in kaart gebracht wat dit betekent voor de toekomstige brandstofmix
in de zeevaart.
Het onderzoek Stimuleren verduurzaming zeevaart geeft inzicht welke
stimulerende maatregelen er nodig kunnen zĳn, en in welke omvang,
voordat de markt de verdere uitrol zelfstandig over kan nemen.
Beleidsthema Maritieme veiligheid
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Om de maritieme veiligheid te verbeteren is het noodzakelĳk om de
grootste risico’s in kaart te brengen, deze te analyseren en te beheersen tot
een acceptabel niveau (risicogerichte aanpak). Met het toenemend aantal
windparken op zee, maar ook door de huidige geopolitieke situatie, blĳft
maritieme veiligheid voorlopig een belangrĳk onderwerp.
Verder worden in opvolging van het IMO IMSAS audit op het Koninkrĳk
van maart 2023 verbeterplannen opgesteld om te voldoen aan de interna­
tionale verplichtingen.
De evaluatie nationaliteitseis kapitein zeeschepen draagt bĳ aan de
vormgeving en formulering van beleid voor een beter instroom in het
nautisch onderwĳs en positionering in de arbeidsmarkt.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
Momenteel wordt gewerkt aan een strategie ter bescherming van de
Noordzee-infrastructuur. In 2024 treedt daarnaast de herziene Netwerk
en Informatie Beveiligingsrichtlĳn (NIB) in werking, waarmee voor meer
haven gerelateerde ondernemingen een zorgplicht, meldplicht en toezicht­
afspraken gaan gelden. De middelen die het kabinet heeft vrĳgemaakt voor
scheepvaartveiligheid in relatie tot de uitrol van windenergie op zee zullen
in 2024 en daarna worden omgezet in concrete maatregelen.
Beleidsthema Multimodaal goederenvervoer
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Het multimodale goederenvervoerbeleid staat voor grote uitdagingen om
het transport van goederen voor personen en bedrĳven binnen Nederland
en voor een groot deel van Europa en de logistieke toppositie van de
logistieke sector van Nederland te borgen. Daarbĳ is extra aandacht voor
de opgaven van de energietransitie voor het transportsysteem en de nodige
veerkracht om verstoringen in de logistieke keten op te vangen. In 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

320

zetten we daarom - in lĳn met de insteek op integrale bereikbaarheid in
Mobiliteitsvisie en de herĳkte Goederenvervoeragenda uit 2023 - in op
verschillende acties op nationaal niveau en op de Goederenvervoercor­
ridors Oost, Zuidoost en Zuid. Ten eerste extra acties om modal shift tussen
modaliteiten weg, vaarweg en spoor verder te ontwikkelen. Ten tweede via
realisatie van papierloos transport en de ontwikkeling en toepassing van
instrumenten om data te delen in het transportsysteem via publieks-private
samenwerking. En tenslotte met gerichte inpassing van buisleidingen om
het multimodaal gebruik van het transportsysteem te versterken.
In 2024 wordt een beleidsevaluatie uitgevoerd naar de meerwaarde
van deze maatregelen voor het realiseren van een multimodaal trans­
portsysteem in 2050. De uitkomsten daarvan dragen bĳ aan de lange
termĳnvisie op de ontwikkeling van het multimodale transport en volgende
versies van de Goederenvervoeragenda.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
In het multimodale goederenvervoerbeleid wordt gewerkt aan een
multimodaal, efficiënt georganiseerd, duurzaam en veilig goederenvervoer
anno 2050 dat de bevoorrading van economische en maatschappelĳke
activiteiten ondersteund.
Hiertoe wordt met een inzet op modal shift en digitalisering gewerkt aan
een betere benutting van de mogelĳkheden van het transportsysteem. Met
de doorontwikkeling van buisleidingen als belangrĳke modaliteit en de
herpositionering van short sea shipping binnen het transportsysteem wordt
het bestaande multimodale transportsysteem verder versterkt.
De evaluatie van het multimodale goederenbeleid geeft inzicht in de
bĳdrage van de acties binnen de Goederenvervoeragenda aan:
– Het stimuleren van het multimodaal gebruik van het transportsysteem
via weg, water, spoor en buisleidingen via modal shift en versterken
multimodale knooppunten
– Het stimuleren van de digitalisering in het multimodale transport­
systeem via papierloos transport en publiek-publiek/privaat delen van
data over het vervoer van goederen
– Het faciliteren van multimodaliteit door het wegnemen van knelpunten
in het transportsysteem
– De praktische ruimterĳk doorvertaling op de goederenvervoercorridors
met de grote (inter)nationale transpoststromen binnen Nederland.
Milieu en Internationaal
Het hoofdthema Milieu en Internationaal in de IenW begroting verspreid
over de volgende beleidsartikelen: artikel 19 Internationaal Beleid, artikel
20 Lucht en Geluid, artikel 21 Duurzaamheid en artikel 22 Omgevingsvei­
ligheid en Milieurisico’s. De artikelindeling blĳft voor de uitvoering van de
periodieke rapportage/beleidsdoorlichtingen vooralsnog het vertrekpunt.
Dat neemt niet weg dat verbanden en samenhang de aandacht krĳgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

321

Tabel 198 Milieu en Internationaal
Thema

Subthema

Type onderzoek

Lucht en Geluid

Lucht

Ex-durante: SLAmaatregelen en UFP

2023

Maatregelen uit het SLA dragen ook op een
positieve manier bĳ aan het terugdringen van
UFP-emissies. Rapport wordt in Q2 aan de
Kamer aangeboden

20

Ex-ante: Onderzoek
aanvullende
maatregelen WHOadvieswaarden

2023

Aanbevelingen voor extra maatregelen om
toe te werken naar de WHO-advieswaarden
voor Luchtkwaliteit in 2030. Resultaten worden
meegenomen in de nieuwe Uitvoeringsagenda van
het SLA.

20

Ex-durante Monitoring
voortgang Schone
Lucht Akkoord

2024

Voortgang op de geformuleerde doelen in het
Schone Lucht Akkoord. Aanbieding is gepland in
begin 2024.

20

Ex post synthese Schone
Lucht Akkoord

2025

Het Schone Lucht Akkoord is een bestuurlĳke
overeenkomst tussen het Rĳk en de decentrale
partners (provincies en gemeenten), en is gericht
op het realiseren van gezondheidswinst voor alle
burgers door een permanente verbetering van de
luchtkwaliteit verdergaand dan de EU-normen voor
luchtkwaliteit. Hierbĳ wordt toegewerkt naar de
WHO-advieswaarden in 2030. Voor luchtkwaliteit
is in 2019 de beleidsdoorlichting Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
uitgebracht. Het NSL loopt tot de inwerkingtreding
van de Omgevingswet. Het Schone Lucht Akkoord
is op 13 januari 2020 van start gegaan en loopt tot
2030. Er is behoefte om vĳf jaar na de start van het
Schone Lucht Akkoord, het beleid door te lichten.

20

Ex post
lokaal geluidbeleid

2025

In beeld brengen ontwikkelingen en resulaten

20

Ex post
doelmatigheidscriterium

2024

Herĳken afwegingscriterium op basis van huidige
inzichten (zowel qua maatregelkosten als effecten
(hinder/gezondheid)

14, 16 en 20

Ex
durante effectonderzoek

2024

Effect van interventies op ervaren hinder. Het gaat
hier om vergroting van inzicht in de effectiviteit
van saneringsmaatregelen

20

Ex ante evaluatie
akoestische kwaliteit

2023

Periodiek wordt in beeld gebracht of de in
regelgeving vastgelegde minimale akoestische
kwaliteit van infrastructuur aanpassing behoeft

20

Ex post bĳdrageregeling
sanering verkeerslawaai

2027

Het betreft een evaluatie van de werking van de
nieuwe saneringsregeling onder de Omgevingswet

20

Verkenning

2025

Uitgaven voor preventie en bronbeleid

Monitoring

Jaarlĳks

Jaarlĳkse evaluatie van de ontwikkeling van ervaren
hinder en slaapverstoring

20

Ex post

2029

Evaluatie van de werking van de geluidsregels in
de Omgevingswet

20

Ex post synthese

2027

Het doel van het beleid ‘Geluid’ is het bevorderen
van een solide en gezonde leefomgeving door
geluidhinder te voorkomen of te beperken. Hierbĳ
ligt een belangrĳke focus op geluidsanering, het
aanpakken van knelpunten bĳ woningen met
de hoogste geluidbelastingen. De doorlichting is
eerder aangekondigd voor de jaren 2021-2022
in vervolg op de laatste doorlichting in 2016.
Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in
werking en verandert de wet- en regelgeving
inhoudelĳk. Een beleidsevaluatie in 2022 kan
geen doorwerking meer hebben in de regels
zoals die per 1-1-2023 van kracht gaan worden.
Gegeven de inwerkingtreding van nieuwe regels
voor de geluidsanering in 2023 kan op dat moment
wel teruggekeken worden op de resultaten die
bereikt zĳn (ex-post) onder het bestaande recht
(Wet geluidhinder). Een doorlichting gericht op
evalueren van de werking van het nieuwe stelsel
voor geluidsanering kan dan in 2027 plaatsvinden,
in lĳn met de voor dat moment geplande bredere
evaluatie van de Omgevingswet.

20

Geluid

Afronding

Toelichting onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

Artikel

14, 16 en 20

322

Thema

Subthema

Duurzaamheid

Circulaire Economie Ex post CE beleid

Plastic

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek

Artikel

2026

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE) dienen alle begrotingsartikelen eens per
4 tot 7 jaar onderzocht worden. De vorige
beleidsdoorlichting van artikel 21 is afgerond in
2019 en betrof de onderzoeksperiode 2011‒2017. De
komende beleidsdoorlichting zal betrekking hebben
op de periode 2018‒2024.

21

Ex durante
circulaire ketenprojecten

2025

beleidsevaluatie van de Circulaire
ketenprojecten regeling.

21

Ex durante
Versnellingshuis

2023

Tussentĳdse evaluatie van het Versnellingshuis

21

Adviesroute naar een
circulaire economie
voor kunststoffen

2023

In routekaarten voor drie productgroepen (plastic
verpakkingen, land- en tuinbouwplastic en plastic
in de bouw) worden doelen en acties voorgesteld.
Het rapport is in juli 2022 aan de TK gestuurd. Het
vervolg is opgenomen in het NPCE dat op 3 februari
2023 naar de Kamer is gestuurd.

21

Monitoring: Integrale
Circulaire Economie
Rapportage (ICER)

2023

De integrale circulaire-economierapportage (ICER)
is een tweejaarlĳks product van PBL die zicht geeft
op de stand van zaken in de transitie naar een
circulaire economie.

Beleidsevaluatie
MIA/Vamil

2023

Wordt in 2023 opgeleverd

21

Beleidsevaluatie
Regeling groenproejcten
buitenland

2023

Wordt in 2023 opgeleverd

21

Monitoring: Plastic
Pact NL

2027

De monitor Plastic Pact Nederland over 2021 is
op 3 april 2023 naar de Kamer gestuurd. De
staatssecretaris heeft de stuurgroep gevraagd de
aandachtspunten van de voortgangscommissie op
te pakken.

21

Monitoring: Denim Deal

2024

In 2020 is de Green Deal Circulaire Denim (Denim
Deal) gesloten. Ondertekenaars hebben daarin
aangegeven jaarlĳks data aan te leveren over hun
voortgang op de 3 afgesproken doelen gedurende
de looptĳd van de deal (tot eind 2023). In 2021 is een
nulmeting opgeleverd waarin het vertrekpunt voor
de doelen wordt geschetst. In de volgende jaren zal
de voortgang daarop worden weergegeven.

21

Preliminary study
into standardization
of plastic
reusable packaging

2023

Het rapport stelt dat standaarden voor herbruikbare
bekers op korte termĳn mogelĳk zĳn, mits hier meer
coördinatie op komt

21

Heffing op primair
fossiel plastic

2023

De bevindingen van het CE Delft rapport zĳn
meegenomen ihkv beleidstaject IBO klimaat in het
fiche voor een nationale heffing op primair fossiel
plastic op polymeren.

21

Pressure cooker
trajectory supermarkets

2023

SUPZero heeft concrete acties uitgewerkt die
supermarkten gezamenlĳk kunnen nemen om
pre-competitief te werken aan plastic reductie
en hergebruik.

21

Monitor beleidsdoelen

2023

CO2-winst van minimaal 1 kg CO2-equivalent
van biogebaseerde plastics t.o.v. fossiele is
mogelĳk. Dit kan worden vormgegeven in een
stimuleringsmechanisme dat lĳkt op de Renewable
Energy Directive.

21

Verkenning: stimulering
biogebaseerde plastics

2023

CO2-winst van minimaal 1 kg CO2-equivalent
van biogebaseerde plastics tov fossiele is
mogelĳk. Dit kan worden vormgegeven in een
stimuleringsmechanisme dat lĳkt op de Renewable
Energy Directive.

21

Duurzame alternatieven
voor Geotextiel

2023

Rapport geeft aan dat geotextiel volgens de huidige
mki-systematiek de duurzaamste keuze is. Geeft wel
een aanbeveling om microplastics integraal op te
nemen in de mki-systematiek zodra dit technisch
mogelĳk is.

21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

323

Thema

Subthema

Afvalstoffenbeheer

Fiscale regelingen

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek

Artikel

ZonMw programma
microplastics & health

2023

Looptĳd is 2022-2024. Onderzoek moet meer inzicht
geven op de effecten van microplastics op de
menselĳke gezondheid.

21

Meetmethode
microplasticvezels uit
textiel in water

2023

Het onderzoek heeft een meetmethode opgeleverd
die microplasticvezels kan meten op verschillende
punten in de gehele keten. Validatie moet
nog plaatsvinden.

21

Ex-ante: onderzoek
klimaatimpact
textielbeleid

2023

Indicatoren zĳn over 2020 gemeten. Over de
uitkomsten zĳn geen conclucies te trekken, omdat
alle cĳfers vertekend zĳn door de coronacrisis
en lockdowns.

21

Kennisagenda
microplastics RIVM

2023

Het rapport van het RIVM brengt kennishiaten in
kaart over microplastics in het milieu. Aanbeveling
is om meer onderzoek te doen naar de effecten van
microplastics op milieu.

21

Big bag pooling in
The Netherlands

2023

De verkenning heeft een concreet pilot plan
opgeleverd om te komen tot hergebruik van deze
B2B Big Bag verpakkingen

21

Ex-ante: Onderzoek
Afvalstof of product

2024

Onderzoek ten behoeve van overige acties uit
de verkenningen uit 2021 op het terrein van
de beoordeling van afvalstof of product (zie
ook kamerbrief Opvolging verkenningen Taskforce
Herĳking Afvalstoffen, 1 maart 2021 (zie ook TK,
32 852-140). Dit ondersteunende onderzoek is
naar verwachting nodig om verder uitwerking te
geven aan de resterende acties uit de kamerbrief
van 21 maart 2021. Het treffen het opstellen van
diverse ministeriële regelingen en handreikingen
en het inrichten van een kennisplatform voor
omgevingsdiensten bĳ hun beoordeling van
materiaalstromen om kennis op te doen en uit
te wisselen.

21

Ex-ante:
Onderzoek storten

2024

Op basis van onderzoek uit 2022 over de positie van
storten in een circulaire economie wordt er in 2023
een werkprogramma opgezet met concrete acties.
Verwacht wordt dat er nog nader onderzoek nodig
is om tot het opstellen van het werkprogramma
te komen.

21

Ex-ante: Onderzoek
Circulair Materialenplan

2024

Ten behoeve van de ontwikkeling van het
Circulair Materialenplan, als opvolger van het
Landelĳk Afvalbeheerplan, brengt de m.e.r. de
milieueffecten in beeld voor de belangrĳkste
nieuwe beleidsvoornemens die mogelĳk een plek
krĳgen in het CMP. Speerpunt bĳ de m.e.r. vormt de
hoogwaardige verwerking van materiaalstromen.

21

Vrĳstelling groen
beleggen box 3

2026

Op grond van deze regeling is
€ 60.429 aan groene beleggingen vrĳgesteld
van de rendementsgrondslag van de
vermogensrendementsheffing. Beleggers met een
fiscale partner hebben gezamenlĳk recht op een
vrĳstelling van € 120.858. Het bedrag van de
vrĳstelling wordt jaarlĳks geïndexeerd. Doel is
kapitaal van particuliere spaarders en beleggers
trekken en deze beschikbaar maken voor de
financieringfinancieringvan risicovolle projecten
die het milieu- en natuurbeleid ten goede komen
en die anders niet zouden worden gerealiseerd.

21

Heffingskorting groen
beleggen box 3

2026

De heffingskorting voor groene beleggingen
sluit aan op de vrĳstelling in box 3 voor
groene beleggingen. De korting bedraagt
0,7% van het bedrag dat is vrĳgesteld
van de vermogensrendementsheffing. Doel is
kapitaal van particuliere spaarders en beleggers
trekken en deze beschikbaar maken voor de
financieringfinancieringvan risicovolle projecten
die het milieu- en natuurbeleid ten goede komen
en die anders niet zouden worden gerealiseerd.

21

Milieuinvesteringsaftrek (MIA)

2027

De MIA vormt, als onderdeel van de
investeringsaftrek in de IB en Vpb, een extra aftrek
op de fiscalefiscalewinst voor milieu-investeringen

21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

324

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
die bĳ ministeriële regeling worden aangewezen. Er
zĳn drie verschillende categorieën op de Milieulĳst,
waarbĳ respectievelĳk 36%, 27% en 13,5% aftrek
wordt verleend. De MIA is een gebudgetteerde
regeling met een systematiek van meerjarige
budgetegalisatie. Doel is stimulering investeringen
in innovatieve milieuvriendelĳke bedrĳfsmiddelen

Artikel

2027

Op basis van de willekeurige afschrĳving milieuinvesteringen (VAMIL) mag willekeurig worden
afgeschreven op door de Minister van IenW
aangewezen milieu-investeringen (Milieulĳst) tot
75% van de aanschaf- of voortbrengingskosten.
Deze regeling in de IB en Vpb leidt voor
de belastingplichtige tot een liquiditeits- en
rentevoordeel. De VAMIL is een gebudgetteerde
regeling met een systematiek van meerjarige
budgetegalisatie. Doel is stimulering investeringen
in innovatieve milieuvriendelĳke bedrĳfsmiddelen.

21

2025

Het doel van het beleid ‘Omgevingsveiligheid
en Milieurisico’s’ is het realiseren van een
schone, gezonde en veilige leefomgeving die
door de inwoners van Nederland ook als
zodanig wordt ervaren. In alle hierna opgenomen
beleidsevaluaties vallend binnen artikel 22 dienen
ter ondersteuning van deze beleidsdoorlichting.
Over het beleid ‘Omgevingsveiligheid en
Milieurisico’s’ is eind 2018 een rapport uitgebracht
(TK 32 861 nr. 42). Eén van de aanbevelingen
daarvan was om voor de volgende doorlichting te
zorgen voor meer kwantitatief evaluatiemateriaal.
Er is behoefte om in 2025 het beleid wederom door
te lichten.

22

Ex-ante: onderzoek
veiligheid
energie transitie

2023

Vanuit het thema ‘veiligheid energietransitie’ wordt
ex ante onderzoek gedaan om de beleidsvorming
richting te kunnen geven. Dat betreft bĳvoorbeeld
de ontwikkelingen in de waterstofketen. Begin
2023 werd een onderzoek over mogelĳk te
verwachten volumes aan de Kamer gestuurd.
Een verkenning van de maatschappelĳke kosten
en baten m.b.t. verschillende waterstofdragers
(waaronder ammoniak) die eind 2023 verwacht
wordt zal mede basis zĳn voor de herĳking van het
kabinetsstandpunt ammoniak.

22

Ex-post:
Beleidsevaluatie
Biociden

2028

Het beleid ‘Biociden’ is erop gericht dat biociden,
middelen waarmee schadelĳke of ongewenste
organismen kunnen worden bestreden, werkzaam
zĳn en veilig voor mens en milieu worden
toegepast. Hierbĳ wordt harmonisatie in Europa
nagestreefd. Met de inwerkingtreding van de
Europese biocidenverordening in 2012 is veel
veranderd. Omdat de uitgangssituaties in de EUlidstaten verschillend was, is in de EU nu nog
een overgangsregime van toepassing. Nederland
heeft het hier al bereikte beschermingsniveau in die
periode niet verlaagd. In 2020 is de Tweede Kamer
geïnformeerd over de stand van dit beleid naar
aanleiding van de door de Europese Commissie
uitgevoerde Fact Finding Mission (TK 27858 nr.
510). De beoordeling en goedkeuring van werkzame
stoffen onder de biocidenverordening gebeurt in
een (Europees) werkprogramma. Dit Europese
beoordelingsprogramma is vertraagd. Mogelĳk
met 5 jaar. Daarmee wordt ook de nationale
evaluatie vertraagd.

22

Ex-post:
Beleidsevaluatie
Veiligheid
Biotechnologie

2023

De modernisering van het Biotechnologie beleid
en de daarmee samenhangende (internationale)
regelgeving is in 2017 gestart met brede
maatschappelĳke betrokkenheid naar aanleiding
van de publicatie van de Trendanalyse
Biotechnologie (WRR, COGEM, Gezondheidsraad;
2016). In de periode 2017-2020 zĳn diverse
maatregelen genomen om een toekomstbestendig

22

VAMIL

Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid Ex-post synthese:
en Milieurisico's
en Milieurisico's
Artikel 22 Omgevingsveiligheid
en Milieurisico's

Biotechnologie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

325

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
beleid in te richten dat effectief en efficiënt
is. Periodiek vindt een evaluatie plaats van het
belangrĳkste Europese kader voor chemische
stoffen, REACH. In 2019 vond de vorige evaluatie
plaats. Sinds de vorige evaluatie zĳn, mede door
de COVID-19 uitbraak, initiatieven genomen, o.a.
door de Europese Commissie, om de internationale
regelgeving te harmoniseren. In 2022 zal gestart
worden met de evaluatie van het (al dan niet)
gewĳzigde beleid. Onderdeel van die evaluatie zal
een nieuwe Trendanalyse zĳn (op te stellen door
COGEM en Gezondheidsraad).

Artikel

2025

De Commissie Genetische Modificatie (COGEM)
informeert en adviseert de regering over genetisch
gemodificeerde organismen (ggo's). Het is wettelĳk
verplicht om een 4- jaarlĳkse evaluatie uit te voeren
van het adviesorgaan inzake biotechnologie. Vier
jaar geleden In 2021 vond de laatste evaluatie
plaats. Er is behoefte om eens per vier jaar een
evaluatie uit te voeren.

22

Monitoring: Evaluatie
uitvoering Basisnet

2023

Jaarlĳks wordt de uitvoering van het Basisnet
(weg, water, spoor) gemonitord aan de hand
van de gerealiseerde vervoersbewegingen van
gevaarlĳke stoffen over de routes van het Basisnet
in het voorgaande jaar. Dit is een wettelĳke
verplichting. Een overzicht van de gerealiseerde
vervoersbewegingen van gevaarlĳke stoffen in
2021 over weg, water en spoor is middels een
brief aan de Tweede Kamer aangeboden. Daarin
zĳn ook de overschrĳdingen van het wettelĳk
basisbeschermingsniveau en de vastgelegde
risicoplafonds aangegeven. De uitkomsten over
het wel of niet overschrĳden van het wettelĳk
basisbeschermingsniveau als ook de vastgelegde
risicoplafonds zĳn de maat voor de evaluatie van de
uitvoering van de Basisnet regelgeving.

22

Monitoring:
Evaluatie juridische
aspecten Basisnet

2023

Zoals aangekondigd in de laatste Kamerbrief
(30 373, nr. 72) wordt in 2022 een evaluatie
van het Basisnet uitgevoerd. Daarin wordt
enerzĳds gekeken naar de (internationale)
juridische aspecten, maar ook naar de praktische
uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de
wet- en regelgeving. Na de inwerkingtreding van
het basisnet (2015) is de wetgeving nog niet
geëvalueerd. De uitkomsten laten zien waar het
in de huidige wet- en regelgeving aan schort
qua uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid en of
de genomen of voorgenomen maatregelen van
het programma Robuust Basisnet het gewenste
effect hebben bereikt of gaan bereiken, waarbĳ
kosteneffectiviteit een aandachtspunt zal zĳn.

22

Ex-durante: Evaluatie
Programma
Robuust Basisnet

2024

In 2024 wordt gestart met een evaluatie van
het Programma Robuust Basisnet (vervoer van
gevaarlĳke stoffen) dat in 2019 is begonnen
en doorloopt tot de wĳziging van de huidige
regelgeving Basisnet in (vermoedelĳk) 2025. Deze
evaluatie zal met name op het proces gericht zĳn,
in aanvulling op de meer inhoudelĳke evaluatie
gericht op het functioneren van het basisnet zelf, die
in 2023 is opgeleverd. Met een programmatische
aanpak en betrokkenheid van diverse stakeholders
is met het programma ingezet op het tot stand
komen van een robuuster basisnet, allereerst voor
de modaliteit spoor, met het oogmerk deze aanpak
later ook te kunnen gebruiken voor de modaliteiten
weg en water.

Monitoring: Evaluatie
VTH (Vergunningen,
Toezicht, Handhaving)

2025

Vanaf 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in
werking. Vanaf dat moment verplicht deze wet
tot tweejaarlĳks evalueren van de kwaliteit van
de uitvoering VTH. Op basis van de oude Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht hebben in
2017, 2019, 2021 en 2023 evaluaties plaatsgevonden.

Vervoer en Bedrĳven Ex-post:
Evaluatie Cogem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

22

326

Thema

Subthema

Chemische Stoffen

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek
Deze evaluaties worden gebruikt om, waar nodig,
verbeteringen in het VTH-stelsel door te voeren.
De tweejaarlĳkse evaluatie van 2023 dient tevens
als nulmeting voor het Interbestuurlĳk Programma
VTH dat van 2022- 2024 loopt.In dit IBP-VTH
wordt opvolging gegeven aan de aanbevelingen
van de Commissie Van Aartsen. De eerstvolgende
evaluatie vindt plaats in 2025 waarmee dan
ook de resultaten van het IBP-VTH in kaart
worden gebracht.

Artikel

Ex-post: Evaluatie
Atlas Leefomgeving

2023

De Atlas Leefomgeving beoogt actuele en relevante
milieu- informatie op eenvoudige en geïntegreerde
wĳze te ontsluiten voor professionals en het
brede publiek. De Atlas Leefomgeving is in
2018 geëvalueerd in de beleidsdoorlichting over
het beleid ‘Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s’
(TK 32 861 nr. 42). Inmiddels is de Atlas
gemigreerd naar meer standaardcomponenten. De
evaluatieaanbeveling om de doelmatigheid verder
te onderzoeken wordt in 2022 opgevolgd door
een maatschappelĳke kosten-batenanalyse uit te
voeren. De MKBA is er op gericht te bezien of
de Atlas tegemoet komt aan maatschappelĳke
behoefte. Daarnaast wordt de efficiency van het
beheer opnieuw onderzocht.

22

Monitoring: Evaluatie
programma
modernisering
omgevingsveiligheid
(MOV)

2023

Anticiperend op de aanstaande Omgevingswet
is het programma Modernisering
Omgevingsveiligheid (MOV) opgezet. Het
programma MOV heeft onderzoek gedaan
naar de behoeftes ten aanzien van
omgevingsveiligheid van bestuurders van
gemeenten, provincies, omgevingsdiensten,
veiligheidsregio’s en gezondheidsdiensten. De
evaluatie van het programma MOV gaat enerzĳds
in op de vraag of de gestelde doelen van het
programma zĳn bereikt en anderzĳds op de vraag
wat nog nodig is vanuit het ministerie van IenW
voor de implementatie van de modernisering bĳ de
inwerking treden van de Omgevingswet.

22

Ex-post:
Evaluatie asbestbeleid

2024

Het asbestbeleid is erop gericht om asbestdaken
als belangrĳkste resterende bron van asbestvezels
in de leefomgeving te saneren. In 2020
is de subsidieregeling Saneren asbestdaken
geëvalueerd. Er is een Landelĳke Asbestdakenkaart
met het aantal m2 asbestdaken dat nog gesaneerd
moet worden. Deze kaart wordt periodiek
bĳgewerkt. De evaluatie richt zich op de vraag
in hoeverre met het beleid het doel (aanpak van
asbestdaken, de grootste bron aan vezels in de
buitenlucht) is bereikt, en welke beleidsvragen
nog resteren.

22

Ex-post: Evaluatie stelsel
nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming

2023

Evaluatie stelsel nucleaire veiligheid en
stralingsbescherming (Kernenergiewet en
onderliggende besluiten en regelingen) om na te
gaan of het stelsel voldoende robuust is met oog
op het bewerkstelligen van de ambities van het
coalitieakkoord inzake kernenergie en afval.

22

Ex-post: Evaluatie LAVS

2024

Met de verplichtstelling van het Landelĳke
Asbestvolgsysteem (LAVS) wordt gericht ingezet
op betere naleving van en toezicht op
asbestregelgeving geldend voor gecertificeerde/
accrediteerde bedrĳven werkzaam in de
asbestsaneringsketen (inventarisatie, verwĳdering,
eindbeoordeling en afvalafvoer). Daarmee wordt
beoogd te voorkomen dat in de keten van
werkzaamheden nadelige gevolgen optreden voor
de gezondheid van de mens, in het bĳzonder
werknemers, en het milieu. De evaluatie van het
LAVS gaat in op de vraag of de gestelde doelen
van het LAVS zĳn bereikt (effectiviteit) en of deze zo
goedkoop mogelĳk zĳn bereikt (efficiëntie).

22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

327

Thema

Subthema

Type onderzoek

Afronding

Ex-post:
Evaluatie REACH

2023

Toelichting onderzoek

Artikel

Periodiek evalueert de Europese Commissie het
belangrĳkste Europese kader voor chemische
stoffen, REACH. REACH regelt de veilige toelating
van chemische stoffen tot de Europese markt, en
heeft tot doel mens en milieu te beschermen èn
de concurrentiekracht van de Europese chemische
industrie te vergroten. In 2018 vond de vorige
evaluatie plaats (TK 22112 nr. 2561). De conclusie
was dat REACH de gewenste resultaten behaalde,
maar niet in het gewenste tempo. De nu lopende
evaluatie zal voor het eerst sinds vaststelling
van de verordening (2006) leiden tot inhoudelĳke
aanpassingen om de beoogde doelen beter en
sneller te bereiken.

22

niet beoogd Onder specifieke voorwaarden en beperkingen
wordt een vrĳstelling van afvalstoffenbelasting
verleent voor het verbranden van zuiveringsslib.
De vrĳstelling geldt als het zuiveringsslib binnen
drie jaar na afgifte aan de inrichting wordt verbrand
en aan andere gestelde voorwaarden wordt
voldaan. Doel is om het zuiveren van afvalwater
te stimuleren. Hoe schoner het water, hoe meer
zuiveringsslib ontstaat. Door het zuiveringsslib vrĳ
te stellen, wordt zuivering gestimuleerd.

22

niet beoogd Het storten van asbest dat is gebruikt
als dakbedekking is vrĳgesteld van
afvalstoffenbelasting. Dit geldt alleen voor
afzonderlĳk aangeboden en onvermengd asbest
dat uitsluitend toegepast is als dakbedekking.
Het asbest moet door een gecertifieerd
asbestverwĳderingsbedrĳf zĳn gesaneerd én
gemeld in het LAVS (Landelĳk Asbestvolgsysteem).
Het doel van de maatregel is om een vrĳstelling
van afvalstoffenbelasting op te nemen voor
de verwĳdering van asbest en asbesthoudende
producten afkomstig van asbestdaken. Hiermee
wil men het saneringsbeleid ondersteunen en
voorkomen dat de hoge kosten van sanering een
knelpunt vormen voor eigenaren. Tevens beoogt de
maatregel illegale dumping van asbest in de natuur
tegen te gaan.

22

Vrĳstelling baggerspecie niet beoogd Het storten van baggerspecie is vrĳgesteld van
afvalstoffenbelasting. Doel is om de verwerking
ervan te stimuleren zodat daarmee het beslag
op schaarse stortruimte alsmede het beslag op
schaarse primaire grondstoffen zoveel mogelĳk kan
worden beperkt.

22

Fiscale regelingen:
Vrĳstelling
afvalstoffenbelasting zuiveringsslib

Vrĳstelling asbest

Beleidsthema Lucht en geluid
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
In het beleidsprogramma IenW komt naar voren dat er slimme keuzes
gemaakt moeten worden, nu het belang van een gezonde leefomgeving
actueler is dan ooit. De voortgang van maatregelen uit het Schone Lucht­
akkoord wordt dan ook systematisch gemonitord en geëvalueerd. De
deelnemers rapporteren over de voortgang van de uitvoeringsplannen.
Tenminste eens per drie jaar vindt een voortgangsmeting plaats van het
SLA door het RIVM. Dit jaar vindt er weer een voortgangsmeting plaats. Het
Schone Lucht Akkoord is gericht op het realiseren van gezondheidswinst
voor alle burgers door een permanente verbetering van de luchtkwaliteit
verdergaand dan de EU-normen voor luchtkwaliteit. Inzet is om 50% gezond­
heidswinst in 2030 te realiseren voor luchtvervuiling uit binnenlandse
bronnen, hierbĳ wordt toegewerkt naar de WHO-advieswaarden voor
luchtkwaliteit. In 2021 heeft de WHO nieuwe advieswaarden uitgebracht.
In 2023 wordt onderzocht met welke tussenstappen naar deze nieuwe
advieswaarden kan worden toegewerkt en welke aanvullende maatregelen
effectief kunnen zĳn om verdere gezondheidswinst te realiseren. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

328

onderzoeken worden uitgevoerd om meer inzicht te krĳgen in de effecten
van het gestelde en mogelĳk toekomstig beleid. Tevens is er gekeken of
het SLA-beleid ook een mogelĳk positief of negatief effect heeft op het
terugdringen van fĳnstof-emissies. Ultrafĳnstof is kleine fractie van fĳnstof,
waar nog veel over onbekend is. In het licht van onderzoeken die de
afgelopen jaren zĳn verschenen is aan Antea gevraagd om de maatregelen
uit het SLA door te lichten op mogelĳke effecten op ultrafĳnstof-emissies.
Ten derde wordt er onderzoek gedaan naar houtstook. Houtstook door
particulieren staat volop in de belangstelling. Er is vorig jaar een onderzoek
gepubliceerd naar mogelĳkheden voor extra maatregelen in het kader van
houtstookemissies. Dit jaar wordt de beleidsreactie daarop naar de Kamer
gestuurd. Als laatste is er onder het thema luchtkwaliteit onderzoek gedaan
naar de gevolgen van de voorgestelde richtlĳn Luchtkwaliteit. De Europese
Commissie heeft in oktober 2022 een voorstel gedaan voor een nieuwe
richtlĳn. Voor Nederland was het van belang om de gevolgen ervan in kaart
te brengen om positie te kunnen bepalen over het voorstel. Dat onderzoek is
in begin 2023 uitgevoerd en naar de Kamer gestuurd. Daaruit bleek dat met
de toen beschikbare kennis de richtlĳn grotendeels haalbaar leek. Kantteke­
ningen erbĳ zĳn wel dat a) nog niet al het voorgenomen beleid (bĳvoorbeeld
klimaat- en stikstofbeleid) doorgerekend kon worden, en b) dat het erop lĳkt
dat op een aantal plaatsen het halen van de richtlĳn nog lastig zou kunnen
worden (bĳvoorbeeld bĳ zeehavens, luchthavens en industriële gebieden).
Omdat nog niet al het voorgenomen beleid meegerekend kon worden, maar
dit mogelĳk wel het verschil kan maken voor die knelpunten, overwegen we
om het RIVM later dit jaar de doorrekening te laten herhalen.
In 2022/23 heeft ook de beleidsdoorlichting geluid plaatsgevonden. In
vervolg hierop zullen de komende jaren diverse onderzoeken en evaluaties
uitgevoerd worden. Het doel van het geluidbeleid is het bevorderen van
een solide en gezonde leefomgeving door geluidhinder te voorkomen of
te beperken. Geluidbeleid is maatschappelĳk van groot belang; geluid van
wegverkeer is bĳvoorbeeld de belangrĳkste bron van hinder in de woonom­
geving. Het voorkomen en beperken van geluidhinder en trillingen is van
direct belang voor de gezondheid van mens en milieu. De nieuwe geluid­
regels onder de Omgevingswet treden in 2024 in werking. Met de koepels
zĳn afspraken gemaakt over monitoring van de effecten van bepaalde
onderdelen van de nieuwe regels. Die afspraken worden ingevuld op basis
van de eerste praktĳksignalen uit de voorbereiding op het werken met
de Omgevingswet. In 2023 en daarna wordt het advies van de WHO over
geluid waar mogelĳk vertaald in concrete maatregelen en waar nodig in
specifieke wĳzigingen van de regelgeving. Eventuele verbeteringen in het
stelsel op basis van praktĳksignalen worden in samenhang met dit WHOtraject bezien. Een doorlichting gericht op evalueren van de werking van
het nieuwe stelsel voor geluidsanering kan dan in 2027 plaatsvinden, in lĳn
met de voor dat moment geplande bredere evaluatie van de Omgevingswet.
De beleidsdoorlichting geluid uit 2022 kan geen doorwerking meer hebben
in de regels zoals die per 1-1-2024 van kracht gaan worden. Gegeven de
inwerkingtreding van nieuwe regels voor de geluidsanering in 2024 kan
op dat moment wel teruggekeken worden op de resultaten die bereikt zĳn
(ex-post) onder het bestaande recht (Wet geluidhinder).
Welke kennisinzichten worden naar verwachting opgedaan?
De voortgangsmeting van het SLA laat zien of we op koers liggen om de
doelen te behalen en of een herĳking van de aanpak nodig of wenselĳk is.
Het geeft inzicht in de stand van zaken voor wat betreft het realiseren van
de doelstellingen. Daarnaast wordt onderzoek gedaan om inzicht te krĳgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

329

in de mogelĳkheden en effecten van aanvullende maatregelen en om te
bepalen op welke termĳn en met welke tussenstappen naar de nieuwe WHO
advieswaarden toegewerkt kan worden.
Bovenstaand is al op hoofdlĳnen uiteengezet op welke terreinen er nieuwe
inzichten opgedaan zullen worden. Daarbĳ gaat het met name over de
werking in de prakrĳk van het nieuwe stelsel voor regulering van geluid
onder de Omgevingswet. Daarnaast zal onderzoek tot verdieping van
inzichten leiden waar het gaat om de mate van hinderreductie die met
saneringsmaatregelen wordt gerealiseerd.
Beleidsthema Circulaire economie
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Bĳ alle beleidsartikelen die primair onder het DG Milieu en Interna­
tionaal vallen is de interdepartementale (en vaak ook internationale)
component nadrukkelĳk aanwezig. Dit is ook reden geweest om drie
jaar geleden een Publieke Waarde Scan voor circulaire economie uit te
voeren. Deze naar Brits voorbeeld ontwikkelde ex-durante evaluatie heeft
met meerdere stakeholders door verschillende ‘lenzen’ gekeken naar de
veelheid van uitdagingen. Om het circulaire economie beleid verder te
kunnen ontwikkelen is het van belang steeds vooruit te kĳken. Deze Publieke
Waarde Scan biedt hiervoor goede handvatten.
Op 3 februari 2022 is het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE)
aan de Kamer gestuurd. Met het NPCE zet het kabinet een volgende stap om
te versnellen en op te schalen door meer focus op de voorkant van de keten,
concrete doelen voor specifieke productgroepen zoals meubels en textiel en
een mix van maatregelen (normerend, beprĳzend en stimulerend).
Het is belangrĳk om inzichtelĳk te hebben wat de effecten van beleidsinter­
venties uit het NPCE zĳn en waar we ons in de transitie naar een circulaire
economie bevinden. PBL is daarom in 2019 door IenW gevraagd om een
Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER) te ontwikkelen. Dit is een
tweejaarlĳks product van het monitoringsprogramma, waarover PBL de
regie voert. Monitoring is een belangrĳk instrument om de voortgang van de
2050 doelstelling, een volledig circulaire economie in Nederland, in beeld te
brengen. De ICER geeft een integraal beeld van de stand van zaken voor wat
betreft de transitie naar een circulaire economie. De scope van het rapport
betreft het totale Nederlandse gebruik van grondstoffen en de effecten
daarvan (in binnen- en buitenland), zoals de impact op klimaat, biodiver­
siteit, vervuiling en leveringszekerheid. Daarnaast gaat de ICER in op de
veranderingen in de samenleving om de beoogde effecten te realiseren en
welke activiteiten partĳen in de samenleving ondernemen om de transitie
naar een circulaire economie te bevorderen. Door verdere ontwikkeling van
de monitoringssystematiek de komende jaren zal de ICER verder groeien
tot een dekkende monitoringsrapportage. Met die monitoringskennis kan
tussentĳds worden bĳgestuurd. De meest recente ICER is in januari 2023
gepubliceerd. In 2025 zal wederom een ICER uitkomen. Aan de hand van de
ICER zal het NPCE vervolgens worden geactualiseerd. Deze tweejaarlĳkse
cyclus borgt het leren en het bĳsturen van beleid. Deze beleidscyclus is
vastgelegd in het NPCE.
Tot slot zal een generatietoets onderdeel uitmaken van de beleidscyclus.
We onderzoeken nog hoe deze het beste kan worden opgenomen en
(samen met het PBL) hoe de toets vanaf 2025 als input kan dienen voor de
ICER. In 2023 wordt de inhoud van de generatietoets verder vormgegeven,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

330

samen met de ministeries van BZK en EZK, het PBL en vertegenwoordigers
van de Jonge Klimaatbeweging en andere jongerenorganisaties van het
SER Jongerenplatform.
Welke kennisinzichten worden er naar verwachting opgedaan?
De ICER geeft een integraal beeld van de stand van zaken voor wat betreft
de transitie naar een circulaire economie. De scope van het rapport betreft
het totale Nederlandse gebruik van grondstoffen en de effecten daarvan (in
binnen- en buitenland), zoals de impact op klimaat, biodiversiteit, vervuiling
en leveringszekerheid. Daarnaast gaat de ICER in op de veranderingen
in de samenleving om de beoogde effecten te realiseren en welke activi­
teiten partĳen in de samenleving ondernemen om de transitie naar een
circulaire economie te bevorderen. Door verdere ontwikkeling van de
monitoringssystematiek de komende jaren zal de ICER verder groeien tot
een dekkende monitoringsrapportage.
Beleidsthema Omgevingsveiligheid en Milieurisico's
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
Het beleid van artikel 22, waar het maatschappelĳke doel voor een gezonde,
schone en veilige leefomgeving in wordt omschreven, is in 2018 voor het
laatst geëvalueerd. Die evaluatie is de basis geweest voor een toegenomen
activiteit op evalueren en monitoren binnen het milieu-veiligheidsbeleid. Er
zĳn binnen artikel 22, drie hoofdonderdelen terug te vinden: Biotechnologie,
Vervoer en Bedrĳven, Chemische Stoffen. Om de gezonde, schone en veilige
leefomgeving te behouden en te verbeteren is inzicht in effectief en efficiënt
beleid binnen deze drie hoofdonderdelen cruciaal.
Op het gebied van de Chemische Stoffen evalueert de Europese Commissie
iedere 5 jaar de EU REACH verordening en deze zal dit jaar opnieuw
geëvalueerd worden. De laatste evaluatie van REACH in 2018 (TK 22112
nr. 2561) heeft laten zien dat deze verordening de gewenste resultaten
behaalde maar dat het tempo daarbĳ laag was. In 2023 zal naast de evaluatie
van REACH ook een voorstel voor herziening worden gepubliceerd waarbĳ
onder meer zal worden beoogd om bepaalde procedures te versnellen en
om het niveau van bescherming verder te verhogen om zo de beoogde
doelen sneller en beter te realiseren. Er is hierbĳ dus geen sprake van een
nationale evaluatie, alleen van een evaluatie op EU-niveau.
Het beleid ten aanzien van sanering van asbestdaken is in 2018 in de
begrotingstekst bestempeld als minder doelmatig. In 2020 is de subsidie
regeling (2016-2018) geëvalueerd en aan de Tweede Kamer aangeboden.
Het asbestdaken beleid heeft als doel om op een veilige manier het saneren
van de resterende asbestdaken in Nederland te versnellen. In de periode
2023 ‒ 2025 zal de inzet van de Rĳksmiddelen gericht zĳn op het stimuleren
van vrĳwillige saneringen door gerichte communicatie en bewustwordings­
campagnes. Om de resultaten van die campagnes mee te kunnen wegen is
aan de Tweede Kamer toegezegd het beleid na 2025 opnieuw te evalueren.
In 2024 wordt gestart met een evaluatie van het Programma Robuust
Basisnet (vervoer van gevaarlĳke stoffen) dat in 2019 is begonnen
en doorloopt tot de wĳziging van de huidige regelgeving Basisnet in
(vermoedelĳk) 2025. Deze evaluatie zal met name op het proces gericht zĳn,
in aanvulling op de meer inhoudelĳke evaluatie gericht op het functioneren
van het basisnet zelf, die in 2023 is opgeleverd. Met een programmatische
aanpak en betrokkenheid van diverse stakeholders is met het programma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

331

ingezet op het tot stand komen van een robuuster basisnet, allereerst voor
de modaliteit spoor, met het oogmerk deze aanpak later ook te kunnen
gebruiken voor de modaliteiten weg en water.
Ten behoeve van de veiligheid van de energietransatie wordt vooral ex
ante onderzoek gedaan om de beleidsvorming richting te kunnen geven.
Dat betreft bĳvoorbeeld de ontwikkelingen in de waterstofketen. Begin
2023 werd een onderzoek over mogelĳk te verwachten volumes aan de
Kamer gestuurd. Een verkenning van de maatschappelĳke kosten en baten
m.b.t. verschillende waterstofdragers (waaronder ammoniak) die eind 2023
verwacht wordt zal mede basis zĳn voor de herĳking van het kabinets­
standpunt ammoniak.
In 2019 zĳn het Besluit en de Regeling genetisch gemodificeerde
organismen milieubeheer 2013 geëvalueerd. In 2023 is gestart met de
beleidsevaluatie veiligheid biotechnologie.
Speciale aandacht zal er in 2023 zĳn voor het nucleaire beleid. Het coalitieak­
koord zet in op de bedrĳfsduurverlenging van de Kerncentrale Borssele
(KCB) en zet de benodigde stappen voor de bouw van twee nieuwe
kerncentrales. De locatie Borssele is aangewezen als voorkeurslokatie.
Concreet betekenen deze ambities in 2023 voor IenW een aanpassing van
de Kernenergiewet zodat de KCB niet eind 2033 hoeft te sluiten. In 2023 zal
ook de evaluatie van de Kernenergiewet worden afgerond waarmee o.a.
wordt onderzocht of het huidige stelsel van wet- en regelgeving inzake de
veiligheid gereed is voor nieuwe ontwikkelingen in de nucleaire sector zoals
Small Modular Reactors. Ook de veilige, permanente opslag van kernafval
krĳgt bĳzondere aandacht.
Om het geheel aan milieu-veiligheidsbeleid kracht bĳ te zetten wordt het
Nationaal Milieu Programma geschreven waar de drie hoofdonderdelen
in terugkomen.
Welke kennisinzichten worden naar verwachting opgedaan?
De EU evalueert de REACH richtlĳnen elke vĳf jaar. Deze evaluaties moeten
laten zien of de verordening de gewenste resultaten behaalt op EU niveau.
In 2024 zĳn de onderhandelingen van de herzieningsvoorstellen uit 2023.
Het is van groot belang dat deze verbetervoorstellen op een goede wĳze
worden geformuleerd en geïmplementeerd. Nederland draagt daar actief
aan bĳ.
Asbestdaken zĳn de laatste bron van asbestvezels in Nederland. Eerdere
maatregelen hebben aangetoond een te traag effect te hebben gehad
op de saneringsopgave. In 2023 is ervoor gekozen in te zetten op bewust­
wordingscampagnes en communicatie ten einde de vrĳwillige sanering
van asbestdaken te stimuleren. De evaluatie is erop gericht in 2025 aan
te tonen of deze campagnes inderdaad hebben geleid tot een verhoogd
saneringstempo en daarmee een doelmatige besteding van Rĳksmiddelen
op deze beleidsmaatregel.
De evaluatie van het Programma Robuust Basisnet moet inzicht geven in
de mate waarin het programma ondersteunend is aan de totstandkoming
van een robuust basisnet voor het spoor. Inzichten uit deze evaluatie kunnen
leiden tot verbetervoorstellen voor de verdere totstandkoming van een
robuust basisnet op de modaliteiten water en weg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

332

Als onderdeel van de kwaliteitsborging binnen het VTH-stelsel vindt op
grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo, vanaf
1 januari 2024 de Omgevingswet) iedere twee jaar een onderzoek plaats
naar de kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken. In 2023 is het
onderzoek opnieuw uitgevoerd. Ditmaal is niet alleen de kwaliteit van de
uitvoering van VTH onderzocht. Ook zĳn de data van omgevingsdiensten
in beeld gebracht en is het rĳksdeel van het VTH-stelsel onderzocht. Dit
onderzoek geldt als een nulmeting voor het interbestuurlĳk programma
versterking VTH-stelsel (IBP VTH). In 2024 wordt het IBP VTH afgerond
waarna met deze nulmeting en het onderzoek in 2025 in kaart gebracht
wordt wat het effect van het IBP VTH is geweest.
Het jaar 2024 staat in het teken van verder invulling geven aan het
ontwikkelen en vormgeven van toekomstbestendig veiligheidsbeleid voor
de biotechnologie. Dit is beleid dat is toegesneden op nieuwe ontwik­
kelingen en innovaties, waarbĳ de veiligheid voor mens en milieu
wordt gewaarborgd.
De ambities van het kabinet op het gebied van kernenergie vragen om een
gedegen kennisinfrastructuur op het gebied van nucleaire technologie en
straling, zodat de deskundigheid bĳ het uitvoeren van de kabinetsplannen
en ook de komende decennia geborgd blĳft. In samenwerking met andere
departementen en relevante betrokken partĳen in de sector wordt hieraan
gewerkt en het evaluatieprogramma is hier zo goed mogelĳk op toegerust.
Beleidsthema Klimaat
Waarom worden deze onderzoeken uitgevoerd?
IenW is actief betrokken bĳ de voorbereiding van de opgavegerichte
doorlichting Klimaatbeleid in 2024, het synthese-onderzoek van meerdere
instrumentenevaluaties van betrokken departementen wordt gecoördi­
neerd door het ministerie van EZK.
In de aanloop naar totstandkoming van het Nationaal MilieuProgramma
(NMP), waarvan het uitbrengen is voorzien voor medio 2023, heeft
met name monitoring bĳzondere aandacht. Het behalen van de doelen,
effecten van de maatregelen en naleving zĳn integraal onderdeel van het
programma. Het gericht evalueren ervan in verschillende fases zal derhalve
een plek krĳgen in een volgende update van de SEA in de begroting van
2024, waarbĳ wordt bezien welk instrument uit de evaluatietoolbox op welk
moment het meest passend is.
Welke kennisinzichten worden naar verwachting opgedaan?
De doorlichting Klimaatbeleid beoogt samenhang tussen de instrumentene­
valuaties in beeld te brengen en zal antwoord geven op evaluatievragen
op systeemniveau in relatie ook tot internationale afspraken waaraan
Nederland zich heeft gecommitteerd zoals het akkoord van Parĳs.
6.7 Bĳlage 7: Rĳksuitgaven Caribisch Nederland
Op verzoek van de motie Hachchi c.s. (Kamerstukken II 2011/12, 33000 IV,
nr. 28) wordt jaarlĳks een overzicht van alle rĳksuitgaven aan Caribisch
Nederland (met uitzondering van de vrĳe uitkering ofwel het BES-fonds)
toegevoegd aan de begroting van Koninkrĳksrelaties (IV).
Naar aanleiding van de voorlichting van de Afdeling Advisering van de
Raad van State (RvS) en het Interdepartementale Beleidsonderzoek Konink­
rĳksrelaties (IBO) volgt het kabinet de aanbeveling op om het overzicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

333

Rĳksuitgaven aan Caribisch Nederland aanzienlĳk uit te breiden (Kamer­
stukken II 2019/20, 35300 IV, nr. 11). Doel hiervan is om de rol van het
Ministerie van BZK te verstevigen en een meer integrale afweging van de
Rĳksuitgaven aan Caribisch Nederland te bevorderen.
In de begroting Koninkrĳksrelaties (IV) is het totale overzicht van de
Rĳksuitgaven Caribisch Nederland te vinden. Hieronder is de uitsplitsing
van de Rĳksuitgaven aan Caribisch Nederland voor de departementale
begroting Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII) weergegeven.
In het overzicht en de bĳbehorende toelichtingen wordt aangegeven of het
uitgaven zĳn ten behoeve van eilandelĳke taken (E) of rĳkstaken (R), of er
sprake is van incidentele (I) of structurele (S) bekostiging en wordt een
toelichting gegeven op de wĳze van financiering welke gekoppeld is aan de
beoogde beleidsdoelen.
Tabel 199 Departementaal overzicht Rĳksuitgaven Caribisch Nederland (bedragen x € 1.000)
Artikel/ instrument

Taak

Bĳdrage Realisatie

Totaal uitgaven
Artikel 13 Bodem en Ondergrond
Subsidies (regelingen)

Ontwerpbegroting 2024

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

29.266

18.695

17.938

15.780

11.104

10.309

10.309

10.912

12.552

9.135

8.785

8.787

7.992

7.992

10.912

12.552

9.135

8.785

8.787

7.992

7.992

9.820

0

5.694

0

0

0

0

9.820

0

5.694

0

0

0

0

E

S

E

I

5.765

4.066

777

775

465

465

465

Opdrachten

R

S

287

385

467

465

465

465

465

Subsidies (regelingen)

R

I

420

420

310

310

0

0

0

Bĳdrage aan agentschappen

R

I

5.058

0

0

0

0

0

0

Bĳdrage aan medeoverheden

E

I

0

1.550

0

0

0

0

0

Leningen

R

I

0

1.711

0

0

0

0

0

0

100

100

3.100

100

100

100

Opdrachten

E

S

0

100

100

100

100

100

100

Bĳdrage aan medeoverheden

E

I

0

0

0

3.000

0

0

0

350

800

1.005

1.375

0

0

0

E

I

350

800

1.005

1.375

0

0

0

1.500

480

530

1048

1055

1055

1055

Opdrachten

E

S

72

103

96

614

621

621

621

Bĳdrage aan agentschappen

R

S

231

252

134

134

134

134

134

Bĳdrage aan medeoverheden

E

S

1.197

125

300

300

300

300

300

919

697

697

697

697

697

697

R

S

919

697

697

697

697

697

697

0

0

1.200

0

0

0

0

E

I

0

0

1.200

0

0

0

0

Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Bĳdrage aan medeoverheden
Artikel 17 Luchtvaart

Artikel 18 Scheepvaart en havens

Artikel 21 Duurzaamheid
Bĳdrage aan medeoverheden
Artikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico's

Artikel 23 Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie
Bĳdrage aan medeoverheden
Artikel 99 Nog onverdeeld
Onvoorzien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

334

Toelichting
Artikel 13 Bodem en ondergrond
Subsidies
Betreft structurele subsidies voor het verlagen van de tarieven van
drinkwater op Saba, Sint Eustatius en Bonaire, alsmede voor afvalwater
(rioolwaterzuivering) op Bonaire. Daarnaast gaat het om incidentele
subsidies voor investeringen in de drinkwatervoorzieningen, hetgeen
bĳdraagt aan de toegankelĳkheid van drinkwater.
Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Bĳdrage aan de medeoverheden
Betreft de Bĳdrage aan de medeoverheden voor infrastructurele werkzaam­
heden. Deze worden jaarlĳks vanuit het Mobiliteitsfonds naar dit begro­
tingsartikel overgeboekt.
Artikel 17 Luchtvaart
Opdrachten
Bĳdrage aan Aeronautical Information Publication (AIP) voor de BESeilanden..
Artikel 18 Scheepvaart en havens
Opdrachten
Betreft een bĳdrage voor de structurele dienstverlening van de bereik­
baarheid en veiligheid van de havens op de BES-eilanden
Artikel 21 Duurzaamheid
Bĳdrage aan medeoverheden
Dit betreft de bĳdrage aan het Openbaar lichaam Bonaire voor het realiseren
van een duurzaam afval beheer via onder andere het programma Afval
Beheer op Maat.
Artikel 22 Omgevingsveiligheid en milieurisico’s
Opdrachten
Dit betreft middelen ten behoeve van incidentele opdrachten die zowel
toezien op rĳkstaken als eilandelĳke taken. Het gaat hierbĳ o.a. om de lokale
ondersteuning en coördinatie van projecten op de eilanden.
Bĳdragen aan medeoverheden
De structurele reeks van € 0,3 miljoen is gereserveerd voor overige milieu en
omgevingsveiligheid gerelateerde bĳdragen aan de eilanden.
Bĳdrage aan agentschappen
Dit betreft de bĳdrage aan RWS voor de inzet van capaciteit inzake de
uitvoering van CN projecten.
Artikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Bĳdrage aan agentschappen
Naast reguliere taken als het weerbericht en een waarschuwing voor
gevaarlĳk weer worden er ook specifieke taken door het KNMI op Caribisch
Nederland uitgevoerd. Het gaat hierbĳ onder meer om dienstverlening op
de luchthaven Flamingo Airport (Bonaire International Airport).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

335

Artikel 99 Nog onverdeeld
Onvoorzien
Als onderdeel van het koopkrachtpakket zoals vastgesteld bĳ de
begrotingsbesluitvorming in augustus 2023 worden extra middelen
beschikbaar gesteld voor de drinkwatervoorziening op Caribisch Nederland
(€ 1,2 miljoen). Bĳ de voorjaarsnota 2024 zal dit worden overgeheveld naar
de bestaande subsidieregeling op artikel 13 Bodem en Ondergrond.
6.8 Bĳlage 8: NGF
In onderstaande tabel is de uitgavenraming van NGF-projecten opgenomen
die door IenW worden uitgevoerd.
Tabel 200 Uitgavenraming NGF-projecten (bedragen x € 1.000)
Totaal uitgaven NGF-Projecten
Subtotaal uitgaven Digitale Infrastructuur
Logistiek (DIL)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

10.147

130.632

146.129

136.941

128.629

40.330

38.474

647

12.949

14.500

11.552

10.610

846

0

647

12.949

14.500

11.552

10.610

846

0

9.500

15.600

25.100

0

0

0

0

9.500

15.600

25.100

0

0

0

0

0

92.237

31.805

25.265

65.893

1.400

1.400

Artikel 18 Scheepvaart en Havens
Opdrachten (DIL)

Subtotaal uitgaven Zero-emissie
binnenvaart batterĳ-elektrisch (ZES)
Artikel 18 Scheepvaart en Havens
Subsidies (ZES)

Subtotaal uitgaven Luchtvaart in
transitie (LiT)
Artikel 17 Luchtvaart
Opdrachten (LiT)

0

887

80

80

80

80

80

Subsidies (LiT)

0

89.940

30.405

23.865

64.493

0

0

Artikel 98
Apparaatsuitgaven Kerndepartement
Materiële uitgaven (LiT)

0

10

10

10

10

10

10

Personele uitgaven

0

1.400

1.310

1.310

1.310

1.310

1.310

Subtotaal uitgaven NL2120

0

0

10.197

10.194

14.004

12.216

9.956

Subsidies (NL2120)

0

0

7.033

7.963

8.274

8.274

7.361

Bĳdragen aan medeoverheden (NL2120)

0

0

3.164

2.231

5.730

3.942

2.595

Subtotaal uitgaven Groeiplan
Watertechnologie (GPWT)

0

0

15.980

13.426

13.095

13.015

21.595

Subsidies (GPWT)

0

0

15.980

13.426

13.095

13.015

21.595

Subtotaal uitgaven Dutch Metropolitan
Innovations (DMI)

0

9.846

18.547

16.504

15.027

12.853

5.523

0

8.769

16.392

14.349

12.872

10.698

4.446

Artikel 11 Intergraal Waterbeleid

Artikel 11 Intergraal Waterbeleid

Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Opdrachten (DMI)
Artikel 98
Apparaatsuitgaven Kerndepartement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

336

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Personele uitgaven (DMI)

0

1.077

2.155

2.155

2.155

2.155

1.077

Subtotaal uitgaven Maritiem
Masterplan (MM)

0

0

30.000

60.000

10.000

0

0

Opdrachten (MM)

0

0

142

146

1.000

0

0

Subsidies (MM)

0

0

29.011

59.254

8.700

0

0

Bĳdragen aan Agentschappen (MM)

0

0

438

300

0

0

0

0

0

409

300

300

0

0

Artikel 18 Scheepvaart en Havens

Artikel 98
Apparaatsuitgaven Kerndepartement
Personele uitgaven (MM)

Digitale Infrastructuur Logistiek (DIL)
DIL heeft als doel de digitalisering van de logistieke sector te versnellen
en faciliteren. De toegekende middelen (€ 51,1 mln.) worden ingezet voor
verdere ontwikkeling van de Basis Data Infrastructuur en verhoging van de
‘digital readiness’ van het bedrĳfsleven. Hiermee kunnen verstoringen en
inefficiënties in de logistiek versneld en via betere (digitale) samenwerking
aangepakt worden. Het programma DIL wordt in de periode 2022 ‒ 2026
uitgevoerd. In 2024 ligt de focus op het delen van data over containers
en over de planning van zeeschepen tussen en binnen zeehavens en het
achterland. Het programma draagt in 2024 tevens bĳ aan het neerzetten van
de EU-standaard voor data delen in de logistiek en de vorming van de EU
‘mobility data space’.
Luchtvaart in Transitie
Luchtvaart in Transitie (€ 263,9 miljoen in totaal t/m 2030) is gericht op het
verduurzamen van de luchtvaartsector door knelpunten in de transitie naar
een duurzamere luchtvaart weg te nemen. De kern van de toekenning richt
zich op doorbraaktechnologieën voor ultra-efficiënte vliegtuigontwikkeling
en daarbĳ behorend onderzoek en flankerende activiteiten. Het project heeft
een looptĳd van 8 jaar.
Zero-emissie binnenvaart batterĳ-elektrisch (ZES)
Met middelen (€ 50,2 miljoen) voor ZES kan een deel van de binnenvaart
worden verduurzaamd via een nieuw energiesysteem. Door te investeren
in dockingstations, batterĳcontainers en het ombouwen van schepen kan
er een rendabel en schaalbaar netwerk van open-toegankelĳke laadinfra­
structuur en energiecontainers ontstaan voor emissieloos varen. Het project
is in de tweede helft van 2022 gestart.
NL2120, het groene verdienvermogen van Nederland
Voor het project NL2120 is in totaal € 110,0 miljoen beschikbaar gesteld
vanuit het NGF, waarvan € 40,0 miljoen voorwaardelĳk. Dit project zet zich in
voor het groene verdienvermogen van Nederland en richt zich op natuurlĳke
oplossingen (nature-based solutions) voor vraagstukken op het gebied van
landgebruik en bodem- en waterbeheer. Het project start in 2024 en heeft
een looptĳd van 10 jaar.
Groeiplan Watertechnologie
Voor het NGF-project Groeiplan Watertechnologie is in 2023 in totaal
€ 135,0 miljoen beschikbaar gesteld. Dit project heeft als doel nieuwe
technologieën voor de beschikbaarheid van (schoon) water te ontwikkelen
en deze zowel nationaal als internationaal te vermarkten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

337

Dutch Metropolitan Innovations
Voor het NGF-project Dutch Metropolitan Innovations wordt € 85,0 miljoen
beschikbaar gesteld door het NGF; aanvullend investeren bedrĳven € 42,0
mln. en gemeenten € 55,0 mln. Deze investeringen hebben als doel bĳ te
dragen aan het realiseren van een digitale infrastructuur voor het delen
en gebruiken van data in het fysieke domein t.b.v. slimme en duurzame
verstedelĳking en mobiliteitstransitie. DMI start op 1 juli 2023.
Maritiem Masterplan
Met het Maritiem Masterplan (€ 100 miljoen onvoorwaardelĳk en
€ 110 miljoen voorwaardelĳk toegekend) wordt ingezet op de verduur­
zaming van de maritieme sector. Door voort te bouwen op onderzoek met
betrekking tot de toepassing van hernieuwbare brandstoffen en duurzame
aandrĳflĳnen, dit te demonstreren aan boord van schepen en de informatie
uit deze demonstraties te delen, wordt de maritieme sector ondersteund in
het voorbereiden op de klimaattransitie. Het project start begin 2024 en heeft
een looptĳd van tien jaar.
6.9 Bĳlage 9: Overzichtsconstructie Milieu
In de ministerraad van 24 augustus 2001 is besloten om vanaf de begroting
2003 een Overzichtsconstructie Milieu op te nemen als vervanging van
het Milieuprogramma. Dit is een overzicht waarin informatie bĳeen
wordt gebracht van (onderdelen van) beleidsartikelen van verschillende
begrotingen met een milieudoelstelling. In de overzichtsconstructie zĳn
operationele doelen uit beleidsartikelen van de verschillende departe­
menten opgenomen.
De overzichtsconstructie heeft een informerende functie voor de StatenGeneraal. Op deze wĳze wordt het integrale overheidsbeleid op een
beleidsterrein zichtbaar gemaakt in één begroting, ook al wordt het beleid
door meerdere ministers ontwikkeld en/of uitgevoerd. De individuele minis­
teriële verantwoordelĳkheid blĳft daarbĳ gehandhaafd.
De Overzichtsconstructie Milieu is opgezet volgens de vigerende Regeling
Rĳksbegrotingsvoorschriften. Er wordt een overzicht gegeven van alle met
milieubeleid in verband staande artikelen en onderdelen bĳ IenW en andere
ministeries. Begrotingsprestaties en -bedragen zĳn niet in de overzichtscon­
structie opgenomen; in de begrotingen van de ministeries kan de precieze
invulling van het operationele doel worden teruggevonden.
De Overzichtsconstructie Milieu kent primair een thematische indeling
waarbĳ is uitgegaan van de kerntaken van het milieubeleid bĳ het Ministerie
van IenW:
– Klimaatverandering en luchtkwaliteit
– Duurzaam produceren
– Verminderen van risico's van stoffen, stralingen en ggo's
– Versterken van het internationale milieubeleid
– Leefomgevingskwaliteit
Aangezien een artikelonderdeel kan bĳdragen aan meerdere taken, komen
sommige onderdelen in de overzichtsconstructie op meerdere plaatsen
voor. De overzichtsconstructie bevat geen andere informatie dan in de
individuele begrotingen is terug te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

338

Niet alle ministeries hebben specifieke beleidsdoelstellingen op milieu­
gebied of de milieubĳdrage is niet expliciet ondergebracht in een artikelon­
derdeel.
III Algemene Zaken (AZ)
Algemene Zaken heeft geen specifieke beleidsdoelstellingen op het milieu­
gebied en ook geen milieu-uitgaven.
VII Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK)
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties is verantwoor­
delĳk voor beleid en de kaders op het terrein van de bedrĳfsvoering van
de rĳksdienst. Dit betreft onder meer duurzame faciliteiten, duurzame
huisvesting en ICT, duurzame mobiliteit en duurzaam inkopen. De uitgaven
hiervoor maken onderdeel uit van de begrotingen van departementen zelf.
Gemeenten en provincies ontvangen van het Rĳk verschillende bĳdragen
voor milieu. Deels staan die uitgaven op de betreffende departementale
begrotingen (specifieke uitkering) en deels maken zĳ onderdeel uit van
het Gemeente- (B) en/of het Provinciefonds (C) (algemene uitkering,
integratie- of decentralisatieuitkering). De Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrĳksrelaties is beheerder van beide fondsen; de Staatssecretaris
van Financiën is medefondsbeheerder.
VIII Onderwĳs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
OCW heeft geen taken en specifieke doelen ten aanzien van milieu­
beleid. Het departement oormerkt geen subsidies of begrotingsbedragen
aan milieubeleid.
IX Financiën (FIN)
Financiën heeft geen specifieke beleidsdoelstellingen op het milieugebied
en ook geen significante milieu-uitgaven.
Voor de volledigheid is voor de fiscale ontvangsten uit de diverse
vergroeningsmaatregelen wel een verwĳzing in de overzichtsconstructie
opgenomen naar het desbetreffende belastingontvangstenoverzicht in
bĳlage 2 van de Miljoenennota. Er mag overigens geen relatie gelegd
worden tussen fiscale ontvangsten en milieu-uitgaven; milieugerelateerde
fiscale ontvangsten zĳn uit hun aard niet geoormerkt voor milieu-uitgaven.
Fiscale regelingen ter bevordering van milieudoelstellingen zĳn
opgenomen in bĳlage 9 en 10 van de Miljoenennota en worden
ook extracomptabel vermeld in de departementale begrotingen bĳ het
betreffende beleidsartikel.
X Defensie (DEF)
De uitgaven bĳ Defensie voor milieu en de energietransitie maken deel
uit van de investerings- en exploitatiebudgetten voor materieel en infra­
structuur en zĳn daarmee niet separaat zichtbaar in de begroting. Deze
niet-zichtbare uitgaven betreffen onder andere de (meer)kosten voor
inkoop van groene stroom, aardgas en biobrandstoffen, meerkosten voor
bĳna-energieneutraal en circulair bouwen en energie-efficiënte apparaten
en voertuigen, het bodemsaneringsprogramma en energiebesparende
maatregelen op kazernes en militaire kampementen. Verder zĳn er nietzichtbare overige uitgaven onder Algemeen (artikel 9) die betrekking
hebben op de uitvoering van energie- en milieuwetgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

339

XIII Economische Zaken en Klimaat (EZK)
De uitgaven bĳ Economische Zaken en Klimaat op het gebied van duurzame
energieproductie, CO2-reductie, energiebesparing en bĳvoorbeeld het
Programma Infrastructuur Duurzame Energie (PIDI) dragen direct en
indirect bĳ aan de doelen van het milieubeleid. De uitgaven in het kader
van de Rĳkscoördinatieregeling (RCR) dragen daarnaast bĳ aan de leefom­
gevingskwaliteit.
Tabel 201 Taak 1: Klimaatverandering en luchtkwaliteit
Hoofdstuk Ministerie Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

VII

BZK

4

4.1

Energietransitie en duurzaamheid

XII

IenW

14

14.01

Netwerk

XII

IenW

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenW

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenW

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenW

20

20.01

Gezonde lucht en tegengaan geluidshinder

XII

IenW

23

23.01

Meteorologie en seismologie

XII

IenW

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenW

26

Bĳdrage investeringsfondsen

XIII

EZK

2

Bedrĳvenbeleid: innovatief & duurzaam ondernemen

XIII

EZK

4

Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering

XIV

LNV

21

XIV

BHOS

2

Fin

Bĳlage Milj.nota

Toelichting op de belastingontvangsten in bĳlage 2 van de Miljoenennota

Fin

Bĳlage Milj.nota

Toelichting op de fiscale regelingen in bĳlage 9 en 10 van de Miljoenennota

Land- en tuinbouw
2.3

Klimaat

Tabel 202 Taak 2: Duurzaam produceren
Hoofdstuk

Ministerie

Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

XII

IenW

11

11.04

Waterkwaliteit

XII

IenW

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenW

21

21.04

Duurzaamheidsinstrumentarium

XII

IenW

21

21.05

Duurzame Productketens

XII

IenW

21

21.06

Natuurlĳk kapitaal

XII

IenW

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenW

26

Bĳdrage investeringsfondsen

XIV

LNV

21

Land- en tuinbouw

XIV

LNV

22

XVII

BHOS

1

1.3

Versterkte private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden

XVII

BHOS

2

2.1

Voedselzekerheid

XVII

BHOS

2

2.2

Water

Fin

Bĳlage Milj.nota

Natuur, visserĳ en gebiedsgericht werken

Toelichting op de fiscale regelingen in bĳlage 9 en 10 van de Miljoenennota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

340

Tabel 203 Taak 3: Verminderen van risico's van stoffen, straling en ggo's
Hoofdstuk Ministerie Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

XII

IenW

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenW

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenW

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenW

22

22.01

Veiligheid chemische stoffen

XII

IenW

22

22.02

Veiligheid biotechnologie

XII

IenW

22

22.03

Veiligheid bedrĳven en transport

XII

IenW

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenW

26

XIV

LNV

21

XV

SZW

1

1.12, 1.13, 1.16 en 1.18 Subsidies, opdrachten, bĳdrage andere hoofdstukken en bĳdrage agentschappen

XV

SZW

6

6.11

Fin

Bĳlage Milj.nota

Toelichting op de belastingontvangsten in bĳlage 2 van de Miljoenennota

Fin

Bĳlage Milj.nota

Toelichting op de fiscale regelingen in bĳlage 9 en 10 van de Miljoenennota

Bĳdrage investeringsfondsen
Land- en tuinbouw
Inkomensoverdrachten

Tabel 204 Taak 4: Versterken van het internationale milieubeleid
Hoofdstuk Ministerie Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

V

BZ

1

1.1

Goed functionerende internationale instellingen met een breed draagvlak

V

BZ

2

2.4

Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in internationaal verband

V

BZ

3

3.1

Afdrachten aan de Europese Unie

V

BZ

3

3.2

Europees Ontwikkelingsfonds

V

BZ

3

3.3

Een hechtere Europese waardengemeenschap

VII

BZK

4

4.1

Energietransitie en duurzaamheid

XII

IenW

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenW

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenW

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenW

19

19.02

Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking

XII

IenW

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenW

26

Bĳdrage investeringsfondsen

XIII

EZK

2

Bedrĳvenbeleid: innovatief & duurzaam ondernemen

XIII

EZK

4

Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering

XIV

LNV

21

Land- en tuinbouw

XIV

LNV

22

XVI

VWS

1

1.1

Gezondheidsbescherming

XVI

VWS

6

6.4

Sport verenigt Nederland

XVII

BHOS

1

1.3

Versterkte private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden

XVII

BHOS

2

2.1

Voedselzekerheid

XVII

BHOS

2

2.2

Water

XVII

BHOS

2

2.3

Klimaat

Fin

Bĳlage Milj.nota

Natuur, visserĳ en gebiedsgericht werken

Toelichting op de fiscale regelingen in bĳlage 9 en 10 van de Miljoenennota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

341

Tabel 205 Taak 5: Leefomgevingskwaliteit
Hoofdstuk Ministerie Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

VII

BZK

1

1.1

Bestuur en Regio

VII

BZK

3

3.1

Woningmarkt

VII

BZK

3

3.3

Woningbouw

VII

BZK

4

4.2

Bouwregelgeving

VII

BZK

5

5.1

Ruimtelĳke ordening

XII

IenW

11

11.04

Waterkwaliteit

XII

IenW

13

13.04

Ruimtegebruik bodem

XII

IenW

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenW

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenW

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenW

20

20.01

Gezonde lucht en tegengaan geluidshinder

XII

IenW

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenW

26

Bĳdrage investeringsfondsen

XIII

EZK

4

Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering

XIV

LNV

22

XVII

BHOS

2

2.2

Water

XVII

BHOS

2

2.3

Klimaat

Fin

Bĳlage Milj.nota

Natuur, visserĳ en gebiedsgericht werken

Toelichting op de fiscale regelingen in bĳlage 9 en 10 van de Miljoenennota

6.10 Bĳlage 10: Afkortingenlĳst
Tabel 206 Afkortingenlĳst
A.
ACM

Autoriteit Consument & Markt

AMvB

Algemene Maatregel van Bestuur

ANVS

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

AO

Algemeen Overleg

APK

Algemene Periodieke Keuring

AR

Algemene Rekenkamer

ASA

Algemeen Strategisch Advies

AVVN

Algemene Vergadering van de VN

AWACS

Airborne Warning And Control Station

AWB

Algemene Wet Bestuursrecht

AZ

Ministerie van Algemene Zaken

B.
BAW

Bestuursakkoord Water

BBP

Bruto Binnenlands Product

BDU

Brede Doeluitkering

BES

Bonaire, Sint Eustatius en Saba

Bevb

Besluit externe veiligheid buisleidingen

Bevt

Besluit externe veiligheid transportroutes

BHOS

Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

BIRK

Budget Investeringen Ruimtelĳke Kwaliteit

BIT(-toets)

Bureau ICT-Toetsing

BNP

Bruto Nationaal Product

BO

Bestuurlĳk Overleg

BOA

Beleidsondersteuning en Advies

Brzo

Besluit risico’s zware ongevallen

BSV

Bureau Sanering Verkeerslawaai

BVOV

Beschikbaarheidsvergoeding Openbaar Vervoer

BZ

Ministerie van Buitenlandse Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

342

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties

C.
CBR

Centraal Bureau Rĳvaardigheidsbewĳzen

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CCR

Centrale Commissie voor de Rĳnvaart

CDM

Clean Development Mechanism

CE

Circulaire Economie

CE(-label)

Conformité Européenne

CLH

Classification and Labelling Harmonisation

CLP

Classification, Labeling and Packaging

CLRTAP

Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution

CLSK

Commando Luchtstrĳdkrachten

CLU

Complete Lĳn Uitschakeling

CN

Caribisch Nederland

CO2

Koolstofdioxide

COGEM

Commissie Genetische Modificatie

COP

Conference of the Parties

CORSIA

Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation

CPB

Centraal Planbureau

CROS

Commissie Regionaal Overleg luchthaven Schiphol

Ctgb

College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden

D.
DAW

Deltaplan Agrarisch Waterbeheer

dB(A)

Decibel (audio)

DBFM

Design-Build-Finance-Maintenance

DCC

Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing

DEF

Ministerie van Defensie

DF

Deltafonds

DGLM

Directoraat-Generaal Luchtvaart en Maritiem

DGMo

Directoraat-Generaal Mobiliteit

DIL

Digitale Infrastructuur Logistiek

DMS

Documentmanagementsysteem

DOVA

Decentrale Openbaar Vervoer Autoriteiten

DTS

Digitale Transport Strategie

DuMo

Duurzame Mobiliteit

E.
EASA

European Aviation Safety Agency

EC

Europese Commissie

ECAC

European Civil Aviation Conference

ECHA

European Chemicals Agency

ECMWF

European Centre for Medium-Range Weather Forecasts/Europees Centrum voor Weersverwachting en op
Middellang Termĳn

ECN

Energieonderzoek Centrum Nederland

EEA

European Environment Agency

EETS

European Electronic Toll Service/ Europese elektronische tolheffingsdienst

EICB

Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart

EK

Eerste Kamer der Staten-Generaal

EMSA

European Maritime Safety Agency / Europese Maritieme Veiligheidsagentschap

EMV

(Meerjarige onderzoeksprogramma) elektromagnetische velden

ERTMS

European Rail Traffic Management System

ESA

European Space Agency

ESO

Ernstige Scheepsongevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

343

EU

Europese Unie

EU ETS

EU Emissions Trading System / Europees CO2 emissiehandelssysteem

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

EY

Ernst & Young

F.
FABEC

Functional Airspace Block Europe Central

FQD

Fuel Quality Directive

Fin

Ministerie van Financiën

FLO

Functioneel leeftĳdsontslag

fte

Fulltime Equivalent

G.
GA

General Aviation

GEMS

Global Environment Monitoring System

GGO

Genetisch Gemodificeerd Organisme

GIS

Geluidsisolatie Schiphol

GNSBI

Greater North Sea Basin Initiative

GPWT

Groeiplan Water Technologie

GT

Gross tonnage / bruto tonnage

GVKA

Geïntegreerde Verplichtingen-Kasadministratie

H.
HCS

Hoge Colleges van Staat

HDA

Hoofd Dienst Aanbieder

HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking

HLPW

High Level Panel on Water

HRN

Hoofdrailnetwerk

HSL

Hogesnelheidslĳn

HVP

Herstel- en Veerkrachtplan

HVWN

Hoofdvaarwegennet

HWBP

Hoogwaterbeschermingsprogramma

HWN

Hoofdwegennet

HWS

Hoofdwatersystemen

I.
IBP

Interbestuurlĳk programma versterking VTH-stelsel

ICAO

International Civil Aviation Organization

ICT

Informatie- en communicatie Technologie

IenM

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

IF

Infrastructuurfonds, nu het Mobiliteitsfonds (MF)

IGRAC

International Groundwater Resources Assessment Centre

ILT

Inspectie Leefomgeving en Transport

IMF

Internationaal Monetair Fonds

IMO

International Maritime Organisation

Inspire

Europese Richtlĳn voor harmonisatie van geo-informatie

Interreg

Programma voor transnationale samenwerking op het gebied van innovatieve en ruimtelĳke gebiedsontwikkeling

IOV

Impuls Omgevingsveiligheid

IPCC

Intergovernmental Panel on Climate Change

IPDC

International Panel for Deltas and Coasts/Internationaal Panel voor Delta's en Kustgebieden

IPO

Interprovinciaal Overleg

IRM

Integraal Riviermanagement

ITS

Intelligente Transportsystemen

IWA

Internationale Wateraanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

344

J.
JenV

Ministerie van Justitie en Veiligheid

K.
KBF

Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen

KDC

Knowledge & Development Center

KEV

Klimaat- en Energieverkenning

KF

Klimaatfonds. Zie ook KTF.

KiM

Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid

KLM

Koninklĳke Luchtvaart Maatschappĳ N.V.

KNMI

Koninklĳk Nederlands Meteorologisch Instituut

KpVV

Kennisplatform Verkeer en Vervoer

KRM

Kaderrichtlĳn mariene strategie

KRW

(Europese) Kaderrichtlĳn Water

KTF

Klimaat- en Transitiefonds. Zie ook KF.

Kton

Kiloton (miljoen kilo)

KWIV

kwaliteitsraamwerk voor functies in de informatievoorziening

L.
LAP

Landelĳk Afvalbeheerplan

LAVS

Landelĳk Asbestvolgsysteem

Lden

Level day-evening-night

LIB

Luchthavenindelingbesluit

Lnight

Night Level

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

LSNed

Leidingenstraat Nederland

LTSA

Lange Termĳn Spooragenda

LVB

Luchthavenverkeerbesluit Schiphol

LVNL

Luchtverkeersleiding Nederland

LVO

Landelĳk Verbeterprogramma Overwegen

M.
MER

Milieueffectrapportage

MF

Mobiliteitsfonds, voorheen het Infrastructuurfonds (IF)

MIA

Milieu investeringsaftrek

MIRT

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

MJPG

Meerjarenprogramma Geluidsanering

MKB

Midden- en Kleinbedrĳf

MKBA

Maatschappelĳke kosten-batenanalyse

MMP

Maritiem Masterplan

MOU

Memorandum of Understanding

MRS

Maatschappelĳke Raad Schiphol

MSP

Maritieme Ruimtelĳke Planning

MS1

Mariene Strategie 1

Mton

Megaton (1 miljard kilo)

MVI

Maatschappelĳk Verantwoord Inkopen

N.
NABO

Niet Actief Beveiligde Overweg

NAL

Nationale Agenda Laadinfra

NALV

Nederlands Actieplan voor Luchtvaartveiligheid

NAS

Nationale Adoptie Strategie/Klimaatadaptatiestrategie

NCAP

New Car Assessment Programme

NDOV

Nationale Data Openbaar Vervoer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

345

NDW

Nationaal Dataportaal Wegverkeer

NEa

Nederlandse Emissieautoriteit

NEC

National Emission Ceiling

NFI

Niet-Financiële Instrumenten

NGF

Nationaal Groeifonds

NGO

Non-gouvernementele organisatie

NH3

Ammoniak

NIB

Netwerk en Informatie Beveiligingsrichtlĳn

NIWA

Nederlandse Internationale Waterambitie

NIWO

Nationale en Internationale Wegvervoerorganisatie

NKWK

Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat

NLC

Nederlandse Loodsencorporatie

NLVP

Nederlands luchtvaartveiligheidsprogramma

NMCA

Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse

NMK

Nationaal Milieubeleidskader

NMP

Nationaal Milieuprogramma

NMVOS

Niet-methaan vluchtige organische stoffen

NO2

Stikstofdioxide

NOx

Stikstofoxiden

NOVB

Nationaal Openbaar Vervoer Beraad

NOVEX

Nationale Omgevingsvisie Extra

NOVI

Nationale Omgevingsvisie

NPCE

Nationaal Programma Circulaire Economie

NPLG

Nationaal Programma Landelĳk Gebied

NPRA

Nationaal Programma Radioactief Afval

NRV

National Reference Value

NS

Nederlandse Spoorwegen

NSL

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

NWO

Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelĳk Onderzoek

O.
OBW

Omgevingsberaad Waddengebied

OCW

Ministerie van Onderwĳs, Cultuur en Wetenschap

OD

Omgevingsdiensten

OECD

Organisation for Economic Co-operation and Development

OESO

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

OLO

Omgevingsloket Online

ORS

Omgevingsraad Schiphol

OSPAR

Oslo-Parĳs (verdrag)

OTIF

Organisation pour les Transports Internationaux Ferroviaires

OV

Openbaar Vervoer

OVV

Onderzoeksraad voor Veiligheid

P.
PACE

Platform for Accelerating the Circular Economy

PAGW

Programmatische Aanpak Grote Wateren

PAS

Programma Aanpak Stikstof

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PFAS

Poly- en perfluoralkylstoffen

PGS (15)

Publicatiereeks Gevaarlĳke Stoffen

PHS

Partiële Herziening

PHS

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

PM2,5

Particular Matter met een aerodynamische diameter kleiner dan 2,5 µm

PNZ

Programma Noordzee

POW

Programma onder de omgevingswet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

346

PRTR

(Kiev Protocol on) Pollutant Release and Transfer Registers

PSR

Projectstimuleringsregeling

PvW

Partners voor Water

R.
RAC

Risk Assessment Committee

RBV

Rĳksbegrotingsvoorschriften

RCW

Regiecollege Waddengebied

RDW

Rĳksdienst voor het Wegverkeer

REACH

Registratie, Evaluatie en Autorisatie Chemische Stoffen

RED

Renewable Energy Directive

RHB

Rĳkshoofdboekhouding

RIVM

Rĳksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RMO

Risk Management Options

RMRG

Regeling Maatregelen Rĳvaardigheid en Geschiktheid

ROR

Richtlĳn overstromingsrisico’s

RPE

Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek

RVO

Rĳksdienst voor ondernemend Nederland

RvS

Raad van State

RWS

Rĳkswaterstaat

RWT

Rechtspersoon met een wettelĳke taak

RWZI

Rioolwaterzuiveringsinstallaties

S.
SACN

Stichting Airport Coordination Netherlands

SADC

Schiphol Area Development Company

SCR

Selective Catalytic Reduction

SDG

Sustainable Development Goal

SEA

Strategische Evaluatieagenda

SEB

Schoon en Emissieloos Bouwen

SES

Single European Sky

SG

Staten-Generaal

SGBP's

Stroomgebiedbeheerplannen

SIWI

Stockholm International Water Institute

SLA

Schone Lucht Akkoord

SO2

Zwaveldioxide

SPI

Safety Performance Indicators

SPUk

Speciale Uitkering

SPV

Strategisch Plan Verkeersveiligheid

SSO

Shared Services Organisatie

SSP

State Safety Programme

StAB

State Safety Programme

SURF

Smart Urban Regions in the Future

SVHC

Substance of Very High Concern

SVIR

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

SW

Stoffen en Waterketen

SWOV

Stichting Wetenschappelĳk Onderzoek Verkeersveiligheid

SWUNG

Samen Werken aan de Uitvoering van Nieuw Geluidsbeleid

SZW

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

T.
TEN-T

Trans-European Transport Network

TK

Tweede Kamer der Staten-Generaal

TRG

Totaal Risicogewicht Grenswaarde

TVG

Totaal Volume Geluid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

347

TVOV

Transitievangnet OV

U.
UBR

Uitvoeringsorganisatie Bedrĳfsvoering Rĳk

UNISDR

United Nations International Strategy for Disaster Reduction

UNEP

United Nations Environment Programme

UNECE

United Nations Economic Commission for Europe

UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

UNFCCC

United Nations Framework Convention on Climate Change

UPV

Uitgebreide producentenverantwoordelĳkheid

UvW

Unie van Waterschappen

V.
VAMEX

Vaarbewĳzen- en Marifoon Examens

Vamil

Willekeurige afschrĳving milieu-investeringen

VANG

Van Afval Naar Grondstof

VGS

Vervoer Gevaarlĳke Stoffen

VN

Verenigde Naties

VNAC

Verkenning Nationaal Actieprogramma Cybersecurity

VNECE

Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (United Nations Economic Commission for
Europe, UNECE)

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

VOS

Vluchtige Organische Stoffen

VROM

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelĳke Ordening en Milieubeheer

VTH

Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving

VVN

Veilig Verkeer Nederland

VWH

Vrachtwagenheffing

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzĳn en Sport

W.
Wabo

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht

WaU

Werken aan Uitvoering

Wbb

Wet bodembescherming

WCEF

World Circular Economy Forum

WGO

Wetgevingsoverleg

WKK

Water Kwaliteit en Kwantiteit

WHO

World Health Organisation

WMO

Wereld Meteorologische Organisatie

Woo

Wet open overheid

WUR

Wageningen University & Research

Z.
ZBO

Zelfstandig Bestuursorgaan

ZESO’s

Zeer Ernstige Scheepvaartongevallen

ZZS

Zeer Zorgwekkende Stoffen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XII, nr. 2

348