Bijlage 4
Bijlage Kiezers buiten Nederland: cijfers deelname en overzicht klachten kiezers buiten Nederland (zwartboek Wereldomroep) en reactie
Cijfers deelname (op basis van rapportage van de gemeente Den Haag)
Registraties en

Tweede Kamer 2010

Europese

Tweede Kamer 2006

Parlementsverkiezing

uitgebrachte

en 2009

stemmen
Ontvangen

48.552

registratieverzoeken

42.772 (waarvan 21.435

Circa 38.000

op de Ned. Antillen en
Aruba)

Geaccepteerde

46.566

39.601 (20.944 NA en A)

39.746

37.070 (20.794 NA en A)

34.305

35.157

30.059

Niet bekend

Ongeldige stemmen

1270

1262

Niet bekend

Percentage ongeldig

3.6%

4.2 %

Blanco stemmen

38

39

Niet geregistreerd

Stemmen

33.849

28.758

28.181

Opkomstpercentage 2

89 %

81%

82 %

Aantal

85 (bij ambassades) en

3 (bij de

6 (bij ambassades) en

briefstembureaus

3 (bij de

vertegenwoordigingen

3 (bij de

vertegenwoordigingen van

van Nederland in de

vertegenwoordigingen

Nederland in de

Nederlandse Antillen en

van Nederland in de

Nederlandse Antillen en

Aruba)

Nederlandse Antillen

registraties
Verzonden
stembescheiden

1

Uitgebrachte
stemmen

uitgebracht op
kandidaten

Aruba)
1

en Aruba)

het aantal geaccepteerde registraties is hoger dan het aantal verzonden stembescheiden omdat sommige kiezers buiten Nederland een kiezerspas aanvragen of bij
volmacht stemmen: in 2010 hebben 4.442 kiezers een kiezerspas aangevraagd en 2.636 via een schriftelijke volmacht deelgenomen. Van eerdere verkiezingen zijn deze
gegevens niet bekend.
2
Het opkomstpercentage is berekend op basis van het aantal verzonden stembescheiden.

Bijlage 4
Overzicht reacties Kiezers buiten Nederland (zwartboek Radio Nederland Wereldomroep)
De Wereldomroep heeft in de periode voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen en kort daarna klachten van kiezers buiten Nederland verzameld
op haar website en deze gebundeld aangeboden aan de Tweede Kamer. De Tweede Kamer heeft de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties verzocht een reactie te geven op deze klachten 3 . In bijgaand overzicht zijn de klachten samengebundeld en geparafraseerd
weergegeven en is per klacht/reactie een reactie opgenomen. Ook is in het overzicht vermeld hoeveel van de ontvangen klachten/ reacties betrekking
hadden op het desbetreffende onderwerp.
In een aantal reacties (38) maken kiezers opmerkingen over het stemmen per internet en spreken een voorkeur uit voor het stemmen per internet. Het
kabinet is niet voornemens stemmen via internet voor kiezers buiten Nederland mogelijk te maken. Niet alleen zijn daaraan hoge kosten verbonden, nog
belangrijker is dat aan internetstemmen een groot aantal kwetsbaarheden kleven die vooralsnog niet kunnen worden weggenomen. Gedoeld wordt op
kwetsbaarheden die gerelateerd zijn aan de waarborgen van het stemgeheim, de stemvrijheid, de controleerbaarheid en de transparantie. Stemmen is
naar het oordeel van het kabinet niet te vergelijken met diensten als internetbankieren of doen van een belastingaangifte. Bij dergelijke diensten is een
sterke authenticatie het uitgangspunt. Die authenticatie wordt vastgelegd om als bewijs te dienen als er iets misgaat danwel er twijfel is over de
betrouwbaarheid van de transactie. Bij stemmen is dat niet mogelijk, immers eigen aan geheime verkiezingen is dat het nooit mogelijk moet zijn om te
achterhalen van wie de uitgebrachte stem is. Ten slotte wordt er op gewezen dat in de overgrote meerderheid van de landen in de wereld stemmen via
internet bij officiële verkiezingen voor vertegenwoordigende organen niet mogelijk is.
Klacht/reactie

Reactie

Aantal ontvangen
klachten

Registratieperiode is te kort

4

Registreren kan bij tussentijdse verkiezingen vanaf moment dat verkiezingsdatum bekend is tot

1

en met 6 weken voor de dag van de stemming: i.c. 27 april 2010. Kiezers kunnen zich overigens
te allen tijde laten opnemen in het register van de gemeente Den Haag en krijgen zodra bekend is
dat er verkiezingen zijn dan het registratieformulier automatisch toegezonden.
De registratieperiode is in de Kieswet vastgelegd.
Elke keer opnieuw registreren is

Het is thans onontkoombaar dat voor elke verkiezing gecontroleerd moet worden of de kiezer nog

onzin

kiesgerechtigd is. Van Nederlanders die in het buitenland wonen, bestaat geen vaste registratie

4

waar de kiesgerechtigheid betrouwbaar van kan worden afgeleid.
De controle op de kiesgerechtigheid voor elke verkiezing is in de Kieswet vastgelegd.
Stuur iedereen in het buitenland

3
4

Van Nederlanders die in het buitenland wonen, bestaat geen vaste registratie waar de het woon-

5

Brief VCBZK d.d. 6 juli 2010 kenmerk 2010Z1010271
Bij reguliere Tweede Kamerverkiezingen vanaf 6 maanden tevoren.

2

Bijlage 4
Klacht/reactie

Reactie

automatisch stembiljet toe

cq postadres betrouwbaar van kan worden afgeleid. Het actuele woon- cq postadres wordt afgeleid

Aantal ontvangen
klachten

van de registratie voor elke verkiezing. Een andere bron is er niet.
Informatie over registratie is niet te

De informatie over de registratie wordt niet alleen via internet verspreid. Er is ook geadverteerd in

vinden: informeren via internet is te

de buitenlandedities van de Telegraaf en het NRC-Handelsblad. Zie antwoord Kamervragen 2009-

beperkt

2010, nr 2111, vraag 2.

Voorlichting over registratie

Kopie paspoort kan evt. digitaal worden verstuurd. De huidige wetgeving bepaalt echter dat het

onjuist/onvolledig: de gemeente Den

registratieformulier voorzien van moet zijn van een originele handtekening van de kiezer. Daarom

Haag meldde dat kopie van het

moet nu het aanvraagformulier per post retour worden gezonden.

1

1

paspoort digitaal kon worden
opgestuurd: dit moet per post.
Voorlichting over registratie

Het ministerie van BZK heeft, omdat in de klachten geen websites worden genoemd deze klachten

onjuist/onvolledig: er werden op

niet kunnen verifiëren. Op www.uheefthetvoorhetzeggen.nl is altijd de datum van 27 april 2010 als

verschillende websites verschillende

deadline voor registratie vermeld.

3

data als deadline genoemd
Voorlichting over registratie

De gemeente Den Haag heeft inderdaad deze fout gemaakt. De gemeente Den Haag heeft

onjuist/onvolledig: de gemeente Den

vervolgens aan alle registreerden waarvan men een e-mailadres had een e-mail gestuurd om dit te

Haag meldde eerst dat het paspoort

corrigeren.

1

geldig moest zijn op de datum van
de stemming, later werd dit de
datum van de deadline voor
registratie.
Online registratieformulier kwam te

De gemeente Den Haag heeft het online formulier op 17 maart 2010 beschikbaar gesteld. Zie

laat beschikbaar

antwoord Kamervragen, 2009-1020, nr 2111, vraag 3

Downloaden online

De gemeente Den Haag stuurt op verzoek het formulier ook via e-mail toe. Het ministerie van BZK

registratieformulier gaat zeer

zal de gemeente Den Haag vragen om voortaan ook een pdf van het formulier op de website te

moeizaam bij trage verbinding

plaatsen.

Registratieformulier/stembiljet is

De gemeente Den Haag is op grond van de Kieswet verantwoordelijk voor de registratie en

naar verkeerd adres gestuurd:

derhalve voor het verwerken van de gegevens (en wijzigingen daarvan). Bij het verwerken van de

ondanks adreswijziging

gegevens worden fouten gemaakt. De gemeente Den Haag geeft aan dat veel kiezers hun

2
1

10

adreswijziging kort voor de verkiezing doorgeven. Dan is het registratieformulier vaak al

3

Bijlage 4
Klacht/reactie

Reactie

Aantal ontvangen
klachten

opgestuurd naar het oude adres van de kiezer. Het registratieformulier kan op verzoek nogmaals
worden opgestuurd of gedownload vanaf de website van de gemeente Den Haag.
Ingevuld registratieformulier is niet

Voor een juiste en tijdige postbezorging kunnen geen garanties worden gegeven. In de

(tijdig) ontvangen door gemeente

registratieperiode is het vliegverkeer ontregeld geweest ivm de aswolk boven IJsland. De

Den Haag

gemeente Den Haag heeft daarom registratieverzoeken die na de deadline werden ontvangen

11

maar een poststempel hadden gedateerd vóór 27 april 2010 toch ingewilligd.
Registratieformulier was tijdig bij

De Kieswet stelt dat registratieformulieren die tijdig (ic uiterlijk 27 april 2010) zijn ontvangen bij

ambassade ingeleverd. Toch is

een Nederlandse ambassade, consultaat-generaal of vertegenwoordiging als tijdig ontvangen

registratie geweigerd door Den Haag

worden aangemerkt. De gemeente Den Haag stelt zich op het standpunt dat de tijdige ontvangst

omdat deze te laat werd ontvangen.

door de ambassade moet blijken uit vermelding van de datum van ontvangst op het formulier. De

5

communicatie hierover tussen de gemeente Den Haag, het ministerie van Buitenlandse Zaken en
de ambassades hierover is niet duidelijk genoeg geweest. Dit heeft er toe geleid dat diverse
registraties (ten onrechte) zijn geweigerd. Bij toekomstige verkiezingen moeten de instructies op
dit punt verbeterd worden.
Tijdig geregistreerd maar niets meer

Het ministerie van BZK kan niet nagaan of deze klacht juist is. Het ministerie van BZK heeft

gehoord en geen stembescheiden

namelijk geen mogelijkheden om controles uit te voeren. De gemeente Den Haag vermoedt dat de

ontvangen.

desbetreffende registratieformulieren of stembescheiden zijn zoekgeraakt in de (internationale)

3

post.
Stembescheiden niet tijdig

Periode tussen het verzenden van de stembescheiden en de dag van de stemming was dit keer

ontvangen

korter dan gebruikelijk. Daarom heeft de minister van Buitenlandse Zaken besloten bij

35

ambassades buiten de Europese Unie (85) briefstembureaus in te stellen. Zie ook antwoorden
Kamervragen: Kamerstukken 2009-2010, nr 2616, antwoord 3 en Kamerstukken 2009-2010, nr
2111, antwoord 4. Overigens betreffen een aantal reacties de periode eind mei; begin juni. Deze
klagers hebben dus mogelijk hun stembescheiden nog wel tijdig ontvangen.
Postbezorging in land van vestiging is

De betrouwbaarheid van de postbezorging kan vanuit Nederland niet worden beïnvloed. Op de

problematisch (duurt minimaal aantal

website www.uheefthetvoorhetzeggen.nl en in de toelichting bij het registratieformulier wordt

weken)

hierop gewezen en wordt aangegeven dat de kiezer ook de optie heeft om een kiezer in Nederland

9

te machtigen om zijn/haar stem uit te brengen.
Misdruk stembiljet

De gemeente Den Haag heeft van 45 kiezers deze klacht ontvangen. Aan kiezers die het betrof, is

4

Bijlage 4
Klacht/reactie

Reactie

Aantal ontvangen
klachten

door de gemeente Den Haag een nieuw stembiljet verstrekt, verder zijn ambassades buiten de EU
en vertegenwoordigingen in de Nederlandse Antillen en Aruba voorzien van een voorraad correcte
stembiljetten. Zie ook Kamerstukken 2009-2010, nr 2616.
Registratieverzoek niet juist

Het ministerie van BZK kan niet nagaan of deze klacht juist is. Het ministerie van BZK heeft

verwerkt: volmacht gegeven aan

namelijk geen mogelijkheden om controles uit te voeren.

onbekende; stembescheiden naar

De Kieswet staat niet toe dat een verleende schriftelijke volmacht ingetrokken wordt (artikel L 5

huisadres gestuurd ipv opgegeven

Kieswet).

5

adres
Procedure voor het geven van een

Procedure voor het verlenen van een schriftelijke volmacht is in de Kieswet vastgelegd en geldt

volmacht aan een kiezer in

ook voor kiezers in Nederland. Er moet immers bevestiging zijn (via handtekening) dat de kiezer

Nederland is omslachtig

de volmacht accepteert.

2

(registratieformulier moet via deze
kiezer aan de gemeente Den Haag
worden gestuurd).
Volmacht mag niet verstrekt worden

De Kieswet schrijft voor dat een schriftelijke volmacht alleen kan worden verstrekt aan een kiezer

aan andere kiezer buiten Nederland

die binnen het gebied woont waarvoor de verkiezing plaats vindt (artikel L 10, onderdeel d jo

(die in persoon aan de stemming

artikel L 8, 2e lid). Deze informatie is ook vermeld in de toelichting bij het registratieformulier.

1

deelneemt).
Kiezer buiten Nederland heeft

De kiezer had in dit geval met zijn kiezerspas in andere gemeente kunnen stemmen. Een

kiezerspas aangevraagd, wil deze

kiezerspas kan niet worden omgezet in een onderhandse volmacht (artikel L 10 (2e lid) jo artikel L

vervolgens omzetten in onderhandse

14 (1e lid) Kieswet).

1

volmacht omdat hij op 9 juni in een
andere Nederlandse gemeente
verblijft dan de gemeente die de
stempas heeft uitgegeven. De in
volmacht omgezette kiezerspas
wordt door het stembureau niet
geaccepteerd.
Verkeerde voorlichting over stemmen

Het is duidelijk dat het vakje op het stembiljet rood gemaakt moet worden. Het staat in de

met rood potlood: er is niet duidelijk

handleiding die de kiezer krijgt bij het stembiljet.

9

5

Bijlage 4
Klacht/reactie

Reactie

Aantal ontvangen
klachten

aangegeven dat het rood moet zijn;
voorlichting wekt indruk dat het een
potlood moet zijn.
Waarom kan niet worden volstaan

De Kieswet staat dit niet toe. Bovendien zou dan het stemgeheim worden geschonden, omdat (via

met het terugsturen van een

het emailadres) een link zou kunnen worden tussen het stembiljet en de identiteit van de kiezer.

3

ingescand stembiljet
Het is onduidelijk of mijn stem is

Kieswet voorziet hier nu niet in. Het ministerie van BZK zal nagaan of in praktijk het uitvoerbaar is

aangekomen en meegeteld: ik wil

voor de gemeente Den Haag om aan iedereen van wie het briefstembewijs retour is ontvangen

net als bij internetstemmen in 2006

bijvoorbeeld via een e-mail een bevestiging te sturen.

3

een bevestiging
Kiezer heeft twee stembiljetten

Het ministerie van BZK kan niet nagaan hoe deze fout bij de gemeente Den Haag is ontstaan. Het

ontvangen

ministerie van BZK heeft geen mogelijkheden om controles uit te voeren. Deze fout betekent

2

overigens niet dat de kiezer twee stemmen heeft kunnen uitbrengen. Als de kiezer twee
stembiljetten terugstuurt, worden beiden terzijde gelegd en niet meegeteld (Kieswet artikel M 11,
2e lid).
Kiezer heeft 2x stembewijs

Het ministerie van BZK kan niet nagaan hoe deze fout bij de gemeente Den Haag is ontstaan. Het

ontvangen.

ministerie van BZK heeft geen mogelijkheden om controles uit te voeren. Deze fout hoeft niet te

1

betekenen dat de kiezer twee stemmen heeft kunnen uitbrengen. Hij zou dan namelijk ook twee
stembiljetten en twee oranje retourenveloppen nodig hebben.
Sommige partijen staan niet op

Kiezers buiten Nederland krijgen het stembiljet van de kieskring Den Haag toegezonden. De in de

stembiljet vermeld terwijl ze wel aan

klacht genoemde partijen (lijst 11 en 15) hebben geen lijst ingediend voor de kieskring Den Haag.

de verkiezing deelnemen.

Het ministerie van BZK zal bij toekomstige verkiezingen in de voorlichting vermelden dat de

1

stembiljetten per kieskring (kunnen) verschillen.
Retourenvelop te groot waardoor

Er wordt een standaard formaat envelop gebruikt. De posttarieven in het buitenland zijn vanuit

extra porto moet worden betaald

Nederland niet te beïnvloeden.

Den Haag beantwoordt e-mail vragen

De gemeente Den Haag geeft aan dat er gedurende een bepaalde periode capaciteitsproblemen

van kiezers niet (tijdig)

zijn geweest waardoor e-mail niet (tijdig) werd beantwoord. De gemeenten Den Haag zegt de

2
4

capaciteit te hebben uitgebreid om het probleem te verhelpen.
Waarom geen stembureaus bij

De minister van Buitenlandse Zaken heeft, buiten de lidstaten van de Europese Unie, bij 85

ambassades

ambassades briefstembureaus ingesteld. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en

5

6

Bijlage 4
Klacht/reactie

Reactie

Aantal ontvangen
klachten

Koninkrijksrelaties heeft zoals altijd briefstembureaus ingesteld bij de Nederlandse
vertegenwoordigingen op de Nederlandse Antillen en Aruba.
Veel bureaucratie bij retourzenden

De procedure voor het briefstemmen is zo ingericht om het stemgeheim te waarborgen. De wijze

stembescheiden (aparte enveloppen,

van stemmen is geregeld in de Kieswet.

3

niet bij elkaar, etc)
Adressering op retourenvelop (Pay-

De aanduiding Pays-Bas voor Nederland is in het internationale postverkeer standaard.

Bas) leidt in Engelstalige landen tot

Desgewenst kan de kiezer die problemen voorziet dit zelf aanvullen met “The Netherlands” of

problemen.

“Holland”.

2

7