Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 381

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2015
1. Inleiding
Hierbij stuur ik u de voortgangsrapportage over de – jaarlijkse – tussenstand van zaken op de kabinetsdoelstelling Digitaal 20171. Ook het
afgelopen jaar hebben alle overheidsorganisaties grote inspanningen
geleverd om de dienstverlening aan burger en bedrijf digitaal mogelijk te
maken. Niet alleen afzonderlijk, maar ook steeds meer in gezamenlijkheid.
Nederland is internationaal – nog steeds – koploper in digitale dienstverlening. Maar dat is geenszins een reden voor een pas op de plaats. De
belangrijke opgaven voor de komende jaren zitten niet alleen in verdere
digitalisering, maar ook in verbetering van de kwaliteit ervan. Toegankelijke digitale diensten vergroten de bereidheid van burgers en bedrijven
om die diensten ook daadwerkelijk digitaal af te nemen. En in gevallen
waar dat nodig of wenselijk is, moet contact in persoon mogelijk blijven.
Digitalisering moet zaken doen met de overheid makkelijker maken, maar
burgers mogen er niet door verstoken van raken. In deze brief zet ik u,
mede namens mijn ambtgenoten van Economische Zaken en voor Wonen
en Rijksdienst, uiteen welke vorderingen dit jaar zijn gemaakt.
2. Toename in aanbod en tevredenheid
De activiteiten die ik uw Kamer in de vorige rapportage schetste (de
Roadmap) zijn volop in uitvoering, meer en meer producten en diensten
zijn digitaal beschikbaar. Enkele voorbeelden: de digitalisering van de
burgerlijke stand (geboorteaangifte, in ondertrouw gaan), diensten rond
mobiliteit zoals kentekenoverschrijving, de toegang tot de Rechtspraak, en
de voorbereiding en invoering van de Omgevingswet waarmee verdere
verbetering van de intake en correspondentie rond vergunningaanvragen
in het fysieke domein digitaal wordt vormgegeven. Er zijn 12,2 miljoen
actieve DigiD-accounts en het gebruik van DigiD blijft stijgen.
1

kst-26643-381
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 643, nr. 381

1

Ook de dienstverlening aan bedrijven wordt beter digitaal toegankelijk. Zo
kunnen steeds meer bedrijven hun verplichte financiële rapportages aan
de Belastingdienst, Kamer van Koophandel en CBS, maar ook aan banken,
aanleveren via Standard Business Reporting (SBR) en zo hun gegevens
efficiënt hergebruiken. Inmiddels maken 200.000 bedrijven gebruik van
eHerkenning, waarmee zij bij ruim 160 overheidsorganisaties veilig
kunnen inloggen om digitale diensten af te nemen. Het Ondernemersplein
heeft nu ruim 600.000 bezoekers per maand en geeft een positieve score
in tevredenheid bij gebruikers.
Gemiddeld is de score voor diensten en producten waarvan veel gebruik
wordt gemaakt, de zogenoemde volumediensten, al 70% tot 100% digitale
beschikbaarheid. Alle overheden gezamenlijk scoren in 2015 bijna
twee-derde (66%) digitaal aanbod. Over het algemeen zijn vooral de grote
gemeenten en de grote uitvoeringsorganisaties ver gevorderd in het
digitaal aanbieden van hun diensten.2
De tevredenheid over overheidsdienstverlening is net als vorige jaren
over de hele linie licht gestegen, van een 6,8 in 2013 naar een 6,9. De
waardering voor digitale kanalen en voorzieningen zoals websites en
email stijgt eveneens licht. Dat geldt ook voor het gebruik van het digitale
kanaal. Baliebezoek en telefoon namen in 2015 voor het eerst af, er is een
duidelijke verschuiving te zien naar het digitale kanaal. Het aandeel
«digitaal doorgeven van een verhuizing» is in 2 jaar tijd bijvoorbeeld
gestegen van 35% naar 53%. Digitalisering doet tot nu toe dus geen
afbreuk aan de waardering van burger en bedrijf van de overheidsdienstverlening.3
Om digitale producten en diensten op een eenduidige, herkenbare en
efficiënte manier aan burger en bedrijf aan te bieden is benutting van de
Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) van groot belang. Met deze
voortgangsrapportage ontvangt uw Kamer tevens de monitor GDI 20154.
Ook hier zien wij een voorzichtig positieve ontwikkeling. Zowel het aantal
aansluitingen op de GDI-voorzieningen als het gebruik daarvan is de
afgelopen jaren matig tot fors toegenomen. Het aantal berichten via de
Berichtenbox van Mijn Overheid is, met meer dan 9 miljoen in het tweede
kwartaal van 2015, exponentieel gestegen ten opzichte van 3 miljoen
berichten in dezelfde periode in 2014. Het aantal DigiD-authenticaties
bedroeg 114 miljoen in het eerste halfjaar 2015, tegen 158 miljoen over
heel 2014. Ondanks de positieve trend is een groot aantal organisaties in
2015 nog niet aangesloten op de verschillende GDI-voorzieningen, zoals
bijvoorbeeld de Berichtenbox van MijnOverheid. Ook de aansluiting op en
het gebruik van de voorzieningen voor ondernemingen, zoals
eHerkenning en de Berichtenbox voor bedrijven kan nog beter. Verdere
aansluiting op de verschillende GDI-voorzieningen in de periode tot eind
2017 is een noodzakelijke voorwaarde om het gebruik ervan verder te
kunnen bevorderen.
Hoewel we dus vorderingen maken, moet de komende jaren nog een
forse inspanning worden geleverd. Met alle overheden en uitvoeringsorganisaties heb ik daarvoor een gezamenlijke implementatieagenda
opgesteld en alle overheden vertalen deze ambities in een eigen agenda,
waar zij zelf sturing en uitvoering aan geven. Op initiatief van de VNG is
een gemeentelijke meerjarige agenda voor digitale dienstverlening
2

Zie http://kennisopenbaarbestuur.nl/rapporten-publicaties/meting-aanbod-digitaledienstverlening-2017/.
Zie http://kennisopenbaarbestuur.nl/rapporten-publicaties/de-kwaliteit-van-deoverheidsdienstverlening-2014/.
4
Zie de bijlage.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 643, nr. 381

2

opgesteld, en ook de waterschappen en provincies zijn hier mee bezig.
Voor de sector Rijk geeft de toezegging aan uw Kamer5 om de beleidsprioriteiten die Ministers hanteren kaderstellend te laten zijn voor hun ICT
portfolio nog een extra impuls. De Ministers zullen uw Kamer begin
volgend jaar schriftelijk informeren over de prioriteiten en samenstelling
van hun ICT portfolio.
3. Op weg naar 2017
Informatie digitaal
Veel bekendmakingen en kennisgevingen van de overheid worden nu nog
in dagbladen en huis-aan-huisbladen gedaan. Om het vinden en
raadplegen van bekendmakingen eenvoudiger te maken, wordt een
wijziging van de Bekendmakingenwet voorbereid waarbij elektronische
bekendmaking verplicht wordt. Daarbij kunnen burgers en bedrijven zich
op maat laten attenderen op publicaties die voor hen van belang zijn
(bijvoorbeeld over de eigen woonomgeving) en wordt ook de fysieke ter
inzage legging vervangen door elektronische toegankelijkheid. Naar
verwachting wordt in 2016 een voorstel voor wijziging van de wet aan de
Tweede Kamer aangeboden.
De centrale publicatiesystemen worden doorontwikkeld om elektronische
bekendmaking beter te faciliteren. Er is een app gelanceerd waarmee
burger en bedrijf geattendeerd worden op bekendmakingen in hun eigen
buurt. Samen met het Ministerie van Veiligheid en Justitie is een
wetgevingskalender toegevoegd aan Overheid.nl. Met de grote uitvoeringsorganisaties SVB, Belastingdienst, DUO en UWV wordt in 2016 de
dienstverlening rond 4 zogenoemde levensgebeurtenissen (18 jaar
worden, overlijden, scheiden en werkloos worden) ontsloten via
overheid.nl.
Ook op ondernemersplein.nl is de overheidsinformatie en dienstverlening
gegroepeerd rond belangrijke «life events» voor ondernemers, zoals het
starten van een bedrijf, huisvesting of internationaal ondernemen. Digitale
regelhulpen helpen ondernemers om te begrijpen welke regels voor hen
gelden. Gezamenlijk realiseren de departementen in de periode 2014–2016
zevenentwintig van dergelijke wegwijzers op onderwerpen die voor veel
bedrijven belangrijk zijn.
Transacties digitaal
Voor digitaal zaken doen ligt de focus allereerst op het digitaal
beschikbaar stellen van de meest gebruikte diensten en producten.
Burgers en bedrijven krijgen een overzicht van hun gepersonaliseerde
informatie op respectievelijk MijnOverheid en in het Ondernemingsdossier, waarmee een opstap wordt gemaakt naar meer regie op de eigen
gegevens. Gebruikers kunnen in MijnOverheid onder meer zien hoe zij
staan geregistreerd bij de overheid, welke zaken zij hebben lopen en zij
kunnen berichten ontvangen van overheidsdiensten. Het aantal aangesloten overheidsorganisaties groeit en ook de burger maakt steeds meer
gebruik van MijnOverheid, inmiddels ruim 1,9 miljoen. Met de implementatie van de Wet elektronisch berichtenverkeer Belastingdienst krijgt elke
Nederlander een account en stijgt het aantal gebruikers richting
14 miljoen.
De afgelopen jaren heeft de focus voor MijnOverheid gelegen op groei
van aansluiting en gebruik. In de komende jaren ligt de focus op
meerwaarde creëren voor de gebruikers. Mogelijkheden hiervoor zijn
bijvoorbeeld rechtstreekse doorgeleiding naar de plek waar transacties
5

Kabinetsreactie op het rapport van de Tijdelijke commissie ICT-projecten bij de overheid,
januari 2015, Kamerstuk 33 326, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 643, nr. 381

3

kunnen worden afgehandeld of meer informatie te vinden is, en
tweezijdige communicatie. De mogelijkheden hiervoor worden
momenteel verkend.
Er is een wijziging van de Algemene wet bestuursrecht in voorbereiding
die burger en bedrijf het recht geeft om berichten digitaal aan de overheid
te versturen. Het bestuursorgaan wordt dan verplicht (per berichtensoort)
om daartoe een digitaal kanaal beschikbaar te hebben, zoals een
persoonlijk portaal (een mijn-domein), een e-formulier of e-mail. De
planning is dat dit wetsvoorstel in 2016 aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden.
Bedrijven
In het regeerakkoord is afgesproken om via het Ondernemingsdossier
(OD) bedrijven in staat te stellen bedrijfsgegevens te hergebruiken bij het
zaken doen met de overheid. Hoewel het Ondernemingsdossier in een
aantal branches met veel tevredenheid wordt gebruikt, is gebleken dat het
Ondernemingsdossier als aparte toepassing onvoldoende zichtbaar en
van waarde is voor ondernemers. Ondernemers hebben behoefte aan
meer samenhang tussen alle digitale voorzieningen, aan hergebruik van
hun eigen gegevens en aan ondersteuning bij het voldoen aan overheidsregels. Het Ondernemingsdossier zal daarom worden doorontwikkeld
naar één digitale landingsplaats die bedrijven helpt zaken te doen met de
overheid, naar analogie met MijnOverheid. Laagdrempelige toegang
wordt geregeld via het digitale ondernemersplein, dat nu al 600.000
bezoekers per maand heeft. Iedere ondernemer kan hier toegang krijgen
tot zijn persoonlijke gegevens. Deze gegevens worden hergebruikt in het
zaken doen met de overheid. Ook zullen bedrijven hier formele berichten
van de overheid kunnen ontvangen in de Berichtenbox voor bedrijven en
worden zij ondersteund bij het naleven van ingewikkelde regels door hen
de weg te wijzen naar algemene en branchespecifieke regelhulpen. De
komende periode wordt deze doorontwikkeling verder uitgewerkt. De
Minister van Economische Zaken zal de resultaten daarvan na de zomer
2016 aan de Tweede Kamer laten zien door middel van een presentatie of
een briefing, zoals toegezegd in het algemeen overleg over Ondernemen
en bedrijfsfinanciering van 30 september 2015 (Kamerstuk 31 311, nr. 161).
Basis op orde: de GDI
Samen met de Minister van Economische Zaken en de Minister voor
Wonen en Rijksdienst bereid ik wetgeving voor (wet GDI), die beoogt
waarborgen en een eenduidige wijze van informatieverschaffing en
communicatie van burgers en bedrijven met de overheid te regelen.
Tevens wordt met de beoogde wetgeving een juridische basis gelegd
onder voorzieningen en standaarden van de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI). Een uitgangspuntenbrief wet GDI is op 4 december jl. aan
uw Kamer gezonden (Kamerstuk 26 643, nr. 373).
Onder regie van de vorig jaar aangestelde Digicommissaris zijn de
financieringsproblemen van de GDI uit het verleden – ontstaan door
onverwachte extra uitgaven voor de veiligheid en door de groei van het
gebruik van voorzieningen, opgelost. De volgende stap is financiële
kaders en spelregels overeen komen zodat toekomstige bekostigingsknelpunten kunnen worden voorkomen. Deze financiële arrangementen
moeten blijvend beheer en doorontwikkeling van de GDI mogelijk maken.
Maart jongstleden is de ministerraad akkoord gegaan met een voorstel
voor structurele aanvullende financiering. Ook heeft de ministerraad
ingestemd met het voorstel om de sturing hierop via de governance van
de Digicommissaris te laten verlopen. Hiermee zijn de eerste stappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 643, nr. 381

4

gezet om de financiering van de GDI structureel op orde te brengen. De
ministerraad is bij de besluitvorming ook akkoord gegaan met een aantal
aanvullende maatregelen voor financiering van de GDI voorzieningen
vanaf 2017. Ook deze maatregelen worden onder regie van de Digicommissaris verder uitgewerkt.
Kwaliteit van digitale dienstverlening
Er is vooruitgang in de toepassing van de webrichtlijnen op overheidswebsites. Ruim 40% van de gemeentelijke websites en bijna 50% van de
websites van het Rijk inclusief ZBO’s zijn ingericht volgens het kabinetsbeleid. Dit betekent dat de webrichtlijnen worden toegepast of – bij
uitzonderingen – een verklaring op de website staat. Om het toegankelijkheidspercentage verder te laten stijgen werk ik aan een wettelijke
verplichting in de eerder genoemde wet GDI. Tevens heb ik ondersteunend instrumentarium ontwikkeld, zoals de monitor «Gewoon
Toegankelijk», die ruim 900 websites van de overheid automatisch toetst
op criteria voor toegankelijkheid en gerichte feedback geeft om fouten te
herstellen en te voorkomen. Het platform Gebruiker Centraal ontwikkelt
instrumenten waarmee de gebruikersvriendelijkheid van digitale diensten
kan worden verbeterd. Deze oplossingen leiden daadwerkelijk tot meer
gebruik. Zo zijn bijvoorbeeld nieuwe en vereenvoudigde digitale formulieren voor een aantal belangrijke diensten ontwikkeld met minder en
heldere vragen. Ook via doorbraakprojecten als Massaal Digitaal worden
de knelpunten en mogelijke oplossingen voor vergroting van het gebruik
van het digitale kanaal onderzocht en beschikbaar gesteld. Ook de
komende jaren worden deze initiatieven voort gezet.
Digivaardigheid
Burgers geven aan behoefte te hebben aan online dienstverlening van de
overheid. Uit deze rapportage blijkt dat burgers het digitale kanaal weten
te vinden en er ook tevreden over zijn. Maar mensen die moeite hebben
met digitale dienstverlening (ouderen, laaggeletterden, of personen die
minder vaardig zijn met administratieve processen) mogen niet tussen
wal en schip vallen. In de motie Van Toorenburg en Oosenbrug6 wordt het
kabinet gevraagd er voor te zorgen dat er alternatieven zijn voor burgers
die niet zelf in staat zijn om van de digitale overheid gebruik te maken.
Voor mensen die geen computer met internetverbinding hebben, niet
digitaal vaardig zijn en/of geen hulp uit hun directe omgeving kunnen
krijgen, zoeken organisaties naar een oplossing. Bij de behandeling van
het onlangs aangenomen wetsvoorstel Elektronisch Berichtenverkeer is
bijvoorbeeld aangegeven dat ook het analoge kanaal beschikbaar zal zijn.
Voorts hanteren veel overheidsorganisaties het click-call-face principe,
waarbij het eerste contact digitaal is, vervolgens een informatienummer
beschikbaar is en indien nodig persoonlijk contact plaatsvindt. Ook
maatschappelijke organisaties bieden hulp en vaak contact in persoon.
Werken aan het versterken van de zelfredzaamheid en digivaardigheid van
burgers is een essentiële randvoorwaarde voor het realiseren van de
digitale overheid. Om digivaardigheid te bevorderen zijn verschillende
organisaties actief met het aanbieden van computercursussen. Om
digivaardigheidscursussen te kunnen vinden is in 2014 het Digitale
Hulpplein ingericht (www.digitaalhulpplein.nl). Inmiddels hebben zo’n
20.000 personen dit hulpplein bezocht. Ik ben voornemens om in 2016 te
evalueren of de huidige structuur voldoet en of eventueel aanvullende
maatregelen nodig zijn.

6

Kamerstuk 34 300 VII, nr. 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 643, nr. 381

5

4. Tot slot
Digitaal 2017 is een ambitieuze doelstelling. Alle overheden werken hard
aan de realisatie van digitale dienstverlening, zowel vanuit het belang van
verbetering van de kwaliteit van diensten als vanuit het belang van
kostenbesparing. Wij boeken vooruitgang, maar realiseren ons dat ook de
komende jaren nog een forse inspanning nodig is en dat de opgave nooit
af is. Er zullen altijd nieuwe eisen aan dienstverlening worden gesteld en
nieuwe technologische mogelijkheden worden ontwikkeld, die weer tot
andere digitale dienstverlening zal leiden. 2017 is in die zin een ijkpunt,
maar tegelijkertijd een tussenstation. Ook na 2017 gaan de ontwikkelingen
verder. Voor de komende jaren ligt het accent op verdere digitalisering
maar zeker ook op handhaving en waar mogelijk verbetering van de
kwaliteit van dienstverlening. In 2016 stel ik uw Kamer weer van de
vorderingen op de hoogte.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 643, nr. 381

6