Voorlopige resultaten pilot Zorgclustermodel ‐ versie januari 2020
1. Inleiding
In het advies ‘zorgprestatiemodel ggz en fz’1 stelt de NZa een andere bekostiging voor
dan de huidige op basis van dbc’s: het zorgprestatiemodel. De NZa adviseerde ook om
daarnaast verder te werken aan de ontwikkeling van zorgvraagtypering. Het advies
refereert hierbij aan het zorgclustermodel en de pilot die heeft plaatsgevonden2. De
resultaten van de pilot met het zorgclustermodel kunnen input geven op de verdere
doorontwikkelingen van de zorgvraagtypering en dienen als vertrekpunt voor het
gesprek hierover. In deze notitie worden de voorlopige resultaten van de pilot met het
zorgclustermodel gepresenteerd. Deze voorlopige resultaten zijn gebaseerd op de
aanlevering van zorgclusters tot 15 augustus 2019. De resultaten zijn nog niet voorzien
van een duiding. De definitieve resultaten worden, voorzien van een duiding, begin mei
2020 opgeleverd. Hierbij zullen wij de in de ‘startnotitie Zorgvraagtypering’
geformuleerde gebruiksdoelen betrekken, om zo een conclusie te trekken over de
bruikbaarheid van de zorgclusters voor die doelen.3
2. Inhoudelijke resultaten
Aanlevering
In de pilot zorgclustermodel hebben behandelaren voor hun patiënten een HoNOS+
vragenlijst ingevuld. Naar aanleiding van de antwoorden uit de vragenlijst wordt één van
de 22 zorgclusters gekozen waarvan de behandelaar vindt dat die het beste de zorgvraag
van de patiënt omschrijft. Daarnaast is de behandelinzet (Onder Handen Werk, OHW)
naar de NZa verstuurd en is na een behandelperiode een evaluatie‐ of eindvragenlijst
ingevuld. De pilot liep door tot 31 december 2019. In Figuur 1 is de opbouw van de
dataset over de looptijd van de pilot weergegeven. Op basis van het DBC‐trajectnummer
dat in de vragenlijst is ingevuld wordt door de NZa een koppeling gemaakt met het
OHW. In de analyse in dit document zijn OHW‐aanleveringen tot 15 augustus 2019
meegerekend. Wanneer de volledige looptijd van een cluster is verlopen of er een
evaluatie‐ of eindvragenlijst is ingevuld én we hebben OHW voor de volledig periode,
dan zien we dit als een compleet zorgclustertraject. We verwachten dat het aantal
complete aanleveringen zal blijven toenemen tot 31 december 2019. We verwachten
tussen de 15.000‐20.000 complete trajecten na aflopen van de pilots.
Figuur 1.

1

Advies zorgprestatiemodel ggz en fz, zie: https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_274450_22/1/
Voor achtergrondinformatie over het zorgclustermodel, zie: https://www.zorgclustertool.nl/
3
De startnotitie Zorgvraagtypering is als bijlage van de ‘Tussenrapportage Zorgprestatiemodel GGZ & FZ
Februari 2020’ bijgevoegd onder paragraaf 8.2
2

1

Aanleveringen over tijd. Na de opstartfase in 2017 is zijn de aanleveringen van vragenlijsten en OHW voor
de pilots goed op gang gekomen. We hebben inmiddels ruim 30.000 vragenlijsten (bruin) ontvangen en
van een vergelijkbare hoeveelheid Dbc’s het OHW (donkerblauw). Het merendeel hiervan is te koppelen
(25.000, perzik), maar soms nog niet voor de volledige duur van het zorgclustertraject. We hebben
inmiddels ongeveer 14.000 complete zorgclustertrajecten (lichtblauw).
Tabel 1. Clusters en superclusters
Supercluster

Zorgcluster

X

1:8 en 8b

Y

10:17

Z

18:21

Niet te clusteren

0

2

Figuur 2. Histogram van de verdeling van het aantal complete zorgclustertrajecten per zorgcluster. De
complete zorgclustertrajecten zijn, zoals verwacht, niet evenredig verdeeld over de 22 zorgclusters. Er zijn
vooral zorgclusters 1‐7 aangeleverd, de zwaardere zorgclusters uit supercluster X (8 en 8b) en de andere
superclusters (zorgclusters 10‐21) zijn minder goed vertegenwoordigd in de dataset.

Figuur 3. Histogram met de verdeling van het aantal complete zorgclustertrajecten over de
diagnosehoofdgroepen. De diagnosehoofdgroep behorende bij een zorgclustertraject kunnen we aan de
hand van het OHW bepalen. De hoofdgroepen zijn, net als onder gedeclareerde DBC’s, niet gelijk verdeeld.

3

Verdeling over de zorgclusters
De aangeleverde gegevens liggen verdeeld over de zorgclusters (Figuur 2) en
diagnosehoofdgroepen (Figuur 3). We verwachten geen grote veranderingen in deze
verdeling in de laatste maanden van de pilots. Alleen zorgclustertrajecten met een
looptijd van een jaar en start in de laatste maanden van 2018 maken nog kans in de
komende maanden compleet gemaakt te worden. Dit gaat om ongeveer 1500
zorgclustertrajecten verdeeld over zorgclusters 7, 8, 8b, 11, 12, 13 en 18. We moeten er
rekening mee houden dat ongeveer de helft van de tot dusver gestarte
zorgclustertrajecten ook compleet wordt gemaakt.
We zien dat bepaalde diagnoses (bijvoorbeeld schizofrenie) verrijkt zijn in specifieke
zorgclusters (10‐17 voor schizofrenie, zie ook Tabel 2). De verdeling van de
diagnosehoofdgroepen behorende bij de zorgclustertrajecten is statistisch verschillend
van de verdeling zoals we die in de Vektis declaratiedatabase zien (Figuur 4). Angst en
depressie komen onder de zorgclusters vaker voor dan verwacht uit Vektis en de meeste
andere diagnoses komen minder vaak voor.

Figuur 4. Verdeling van diagnosehoofdgroepen binnen de zorgclusterdataset en de Vektis
declaratiedatabase. Het aandeel angststoornissen en depressies is groter dan in de populatie verwacht
aan de hand van declaraties in Vektis, veel andere hoofdgroepen komen minder vaak voor, vooral
persoonlijkheidsstoornissen zijn opvallend minder sterk vertegenwoordigd in de zorgclusterdataset.

4

Tabel 2. Verdeling diagnoses over zorgclusters

Somatoform

Schizofrenie

Restgroep

Pervasief

Persoonlijkheid

Overige kindertijd

Overig middel

Eetstoorniss

Depressie

Delirium

Bipolair

Angst

Anders zorg

Alcohol

Aandacht

Aanpassings

zorgclustercode
1

105

2

65

7

545

70

648

6

60

5 106

59

60

71

2

64

2

40

2

210

47

245

4

27

0

52

11

43

46

3

160

2 144

2 1258 107

1532

77 150

4 252

36

83

215

4

80

1 119

1

5

35

6

815

25

878

95 103

3 221

26

50

119

52

277

49

342

25

86

1 141

32

26

63

9

24

102

16

121 114

61

2 104

10

8

24

7

33

42

192

45

273

15

62

2 191

30

19

38

8

3

17

18

4

21

6

15

17

8

5

1

8b

12

8

1

1

1

10

1

1

5

4

89

2

64

3

2 414

2

17

3

382

1

15

6

2 237

9

1

1

11
12

1

13

1

14
15

0

16

1

17
18

1

19
20

30

7

53

0

8

2

10

58

2

3

2

51

1

1

1
5
39

14

2

4

3

21
0

4

4

17

31

20

72

1

225

3

1

6

97

1

2

2

98

2

6

45

1

27

4

1
1

42

15

30

27

3

Tabel 2. De diagnosehoofdgroepen liggen verdeeld over de zorgclusters. Op de snijpunten van veel
voorkomende diagnosehoofdgroepen (angst en depressie) en zorgclusters (1‐5) zien we veel complete
zorgclustertrajecten, de andere kruisingen zijn minder sterk vertegenwoordigd in de dataset.

5

Figuur 4. Behandelinzet (kosten per dag) over tijd per zorgcluster. Op de x‐as staan de dagen van de
zorgclustertrajecten (dag 1 is de datum van de vragenlijst) en op de y‐as voor de betreffende dag de
gemiddelde kosten over de zorgclustertrajecten uit het betreffende zorgcluster. Elk bolletje staat voor een
dag. Uit het OHW weten we de behandelinzet voor elke patiënt. Voor het verkrijgen van een stabiele
uitleesparameter van behandelinzet hebben we het OHW gekoppeld aan de uitkomsten van het
kostprijsonderzoek 2020. We kunnen dus bepalen wat voor kosten gemaakt worden bij de behandeling
van een patiënt. We zetten hier de kosten van behandelinzet per dag uit tegen de tijd voor elk zorgcluster.
Wat we zien is dat er een flinke spreiding tussen de zorgclusters is, van nog geen €15 per dag voor
zorgcluster 1 tot ruim €250 per dag voor zorgclusters 14 en 15.

Verloop van de behandeling per zorgcluster
We kunnen het verloop van (de kosten van) de behandelinzet per zorgcluster weergeven
(Figuur 4). Er is grote spreiding tussen de zorgclusters. Verdere analyses op het gebied
van verandering van zorginzet na evaluatie en herclusteren zijn nodig.

6

Figuur 5. De som van de kosten van behandelinzet en verblijf per zorgcluster. In totaal bevat de dataset
van complete zorgclustertrajecten voor €51 miljoen aan behandeling en verblijf. Wij verwachten dat de
dataset in omvang zal toenemen tot het beëindigen van de pilot op 31 december 2019.

Volledigheid en verdeling
De grootte van de dataset is bepalend voor welke uitspraken we kunnen doen over de
bruikbaarheid van de zorgclusters voor de zorgvraagtypering. In totaal bevat de huidige
dataset binnen complete zorgclustertrajecten voor €51 miljoen aan behandelinzet
(Figuur 5). Als we de onvolledige zorgclustertrajecten ook meerekenen zit er €94 miljoen
aan behandelinzet in de dataset. Hiermee hebben we een gedeelte van de curatieve Zvw
sector in de dataset (totaal rond de €3,6 miljard per jaar).

7

Figuur 6. Gemiddelde kosten per dag per zorgclustertraject. Op de x‐as staan de zorgclusters en op de y‐as
de kosten die gemiddeld per dag gemaakt worden per zorgclustertraject in het betreffende zorgcluster. De
verticale lijnen geven de standaardafwijking van de kosten per dag weer.

Behandelinzet per dag
We kunnen kosten gedurende een bepaalde tijd zien als een graadmeter van
behandelinzet in diezelfde periode en daarmee voor zorgvraagzwaarte. Omdat
verschillende zorgclusters verschillende looptijd kunnen hebben, standaardiseren we de
behandelinzet als kosten per dag van het zorgclustertraject.

8

Figuur 7. Invloed van voorspellers en grootte van de dataset voor de verklaring van spreiding (variantie).
We hebben diagnosehoofdgroep, zorgcluster en een combinatie van de twee in lineaire modellen gebruikt
als voorspellers om kosten te voorspellen (de punten rond 13.500 trajecten). Het model met de huidige
diagnosehoofdgroepen als voorspeller (blauw) kan zo’n 6% van de variantie van de kosten verklaren.
Zorgclusters (perzik) verklaren rond 20% van de variantie en een combinatie van zorgclusters en
diagnosehoofdgroep verklaart met 21% de variantie van kosten. We hebben random subsets van de data
genomen om de invloed van dataset‐grootte te onderzoeken. Het blijkt dat een model getraind op een
grotere dataset betere voorspellingen doet.

Behandelinzet voorspellen met zorgclusters
Om bruikbaar te zijn voor het bepalen van gepaste zorg in de vorm van (een
bandbreedte van) zorgprestaties en setting moet zorgvraagtypering allereerst een deel
van de spreiding van kosten (gevormd door behandelinzet) kunnen verklaren. In het
huidige systeem wordt daarvoor diagnosehoofdgroep gebruikt. De diagnosehoofdgroep
verklaart ongeveer 6% van de spreiding (variantie) van de kosten tussen
zorgclustertrajecten (Figuur 7, donkerblauw). Door zorgcluster als voorspeller te nemen
kan meer variantie van kosten verklaard worden (rond 20%, Figuur 7, perzik)
Daarnaast hebben we subsets van de zorgclustertrajecten genomen om te bepalen of
een ‘lerend’ model (zoals genoemd in de startnotitie) zinnig zou zijn. We zien dat de
lineaire modellen beter presteren met meer gegevens. We gaan er dus van uit dat het
model verbetert als het landelijk ingevoerd wordt.
Toepasbaarheid over superclusters
Het vermoeden bestaat dat uitkomsten van de HoNOS+‐vragenlijst niet voor elke groep
patiënten even goed een reflectie van de zorgvraag vormen. Dit hebben we onderzocht
door modellen te maken van de afzonderlijke superclusters. Modellen van supercluster
X (groot volume) en Y (hoge gemiddelde kosten per patiënt) functioneren in isolatie
vergelijkbaar bij het verklaren van de spreiding van kosten. Het blijkt echter dat de
superclusters afzonderlijk iets minder goed de variantie van de kosten verklaren dan de
dataset als geheel.

9