Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) en van de
begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2013

Nr. 148

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 22 juli 2013
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
1 mei 2013 inzake het verslag van de zesde ministeriële bijeenkomst van
het Non-Proliferation and Disarmament Initiative op 9 april 2013
(Kamerstuk 33 400 V, nr. 129).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 5 juli 2013. Vragen
en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-33400-V-148
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

1

Vraag 1
Kunt u, gezien de stelling van het Non-Proliferation and Disarmament
Initiative (NPDI), «dat totale vernietiging de enige garantie is tegen het
gebruik of dreiging van gebruik van kernwapens» (NPDI 6th Ministerial
Statement), aangeven hoe de Nederlandse regering denkt over (het
starten van onderhandelingen over) een verbod op kernwapens?
Antwoord
Het kabinet zet zich in voor non-proliferatie en ontwapening met als
uiteindelijk doel een wereld zonder kernwapens. De hoeksteen voor het
Nederlandse beleid op dit terrein is het Nucleaire Non-Proliferatie Verdrag
(NPV) waarin dit doel ook is vastgelegd. Om algehele nucleaire ontwapening te bereiken zijn onderhandelingen nodig en dienen nog vele
stappen gezet te worden. Hierbij dient ook rekening gehouden te worden
met overwegingen van veiligheid en stabiliteit. In dit proces is een
verdrag tot uitbanning van kernwapens goed voorstelbaar, als ambitie en
sluitstuk van het internationale nucleaire ontwapeningsproces.
Vraag 2
Is het mogelijk om Kamerleden toegang te geven tot de luchtmachtbasis
Volkel, zoals ook leden van de Bundestag een bezoek aan de luchtmachtbasis Büchel brachten, waarbij tekst en uitleg kan worden gegeven over
de op de basis aanwezige faciliteiten voor de kernwapentaak zonder
(indien gewenst) in te gaan op de vraag of er op deze basis al dan niet
kernwapens liggen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Aanvragen voor bezoeken van commissies of individuele parlementariërs
aan defensieonderdelen verlopen via reguliere procedures.
Zoals bekend heeft de NAVO als geheel een kernwapentaak. Op grond van
bondgenootschappelijke afspraken doet de regering geen uitspraken over
een eventuele rol van Nederland daarin, noch over aantallen en locaties
van in Europa aanwezige Amerikaanse kernwapens.
Vraag 3
Bent u voornemens voor het Voorbereidingscomité van de Toetsingsconferentie van het Non-Proliferatie Verdrag (NPV) in 2014 verslag te doen
van de nationale inspanningen om de afhankelijkheid van kernwapens te
beperken in het Nederlandse veiligheidsbeleid (zie actiepunt 5 van het
slotdocument van de NPV 2010)?
Antwoord
Nederland zal conform actie 20 van het NPV actieplan van 2010 tijdens de
derde bijeenkomst van de voorbereidende commissie van het NPV in 2014
verslag doen van de Nederlandse inspanningen ten aanzien van de
implementatie van het actieplan.
Vraag 4
Is u bekend dat zeven van de tien NPDI-leden een overeenstemming
hebben met de Verenigde Staten, waardoor dit land kernwapens ten
behoeve van deze landen kan inzetten (zogenaamde «positive security
assurances»)? Welke inspanningen om de afhankelijkheid van kernwapens
te beperken in het nationale veiligheidsbeleid worden er tussen de
NPDI-leden onderling besproken (zie actiepunt 5 van het slotdocument
van de NPV 2010)?
Antwoord
Zoals bekend maken vijf van de NPDI-leden deel uit van het NAVO
bondgenootschap, dat een nucleaire alliantie is. Van de NPDI-leden Japan
en Australië is bekend dat zij afspraken met de kernwapenstaat VS hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

2

op hetveiligheidsterrein. De precieze inhoud van die afspraken is niet
bekend. In deze context is relevant te vermelden dat alle NPDI landen zich
als niet-kernwapenstaten hebben gecommitteerd aan nucleaire ontwapening en non-proliferatie en hierin een actieve rol spelen.
De leden van het NPDI hebben tijdens hun bijeenkomst in Den Haag op
9 april jl. besloten een impuls te geven aan de discussie over de rol van
kernwapens in militaire doctrines. Zo heeft het NPDI, zoals aangekondigd
in een eerdere brief (Kamerstuk 33 400 V, nr. 126) tijdens de bijeenkomst
van het Voorbereidingscomité van de Toetsingsconferentie van het
Non-Proliferatie Verdrag (Genève, 22 april tot 3 mei jl.) een seminar
georganiseerd over het terugdringen van de rol van kernwapens in
militaire doctrines. Op 27 en 28 juni 2013 was ik gastheer van een seminar
in het kader van de NATO-Russia Council over dit onderwerp. Hier werd
met vertegenwoordigers van, onder andere, Frankrijk, de Russische
Federatie, het Verenigd Koningrijk en de Verenigde Staten over dit
onderwerp van gedachten gewisseld. Nederland zet zich er voor in deze
discussie in NAVO-context te stimuleren.
Vraag 5
Kunt u toelichten wat er in het NPDI-werkdocument (NPT/CONF.2015/PC.II/
WP.4, 10) wordt bedoeld als de kernwapenstaten worden opgeroepen tot
«politiek engagement zich te onthouden van de ontwikkeling van nieuwe
kernkoppen»? Wat is hier de definitie van «nieuwe kernkoppen»?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 9.
Vraag 6
Is u bekend dat in alle nucleaire bewapende landen sprake is van een
vorm van modernisering van nucleaire arsenalen? Is het u bekend dat de
VS plannen heeft de B61 te moderniseren waarbij ook de capaciteiten van
dit kernwapen verbeterd worden?
Vraag 7
Hoe brengen het NPDI en de Nederlandse regering de moderniseringsplannen en de oproep tot politiek engagement zich te onthouden van de
ontwikkeling van nieuwe kernkoppen in overeenstemming met elkaar?
Vraag 8
Welke verdere maatregelen, naast de Working Paper, treft de Nederlandse
regering en/of nemen de NPDI-leden om de kernwapenstaten waaronder
de Verenigde Staten te ontmoedigen verder te gaan met deze
moderniseringsplannen?
Antwoord vraag 6, 7 en 8
Het is bekend dat diverse kernwapenstaten werken aan modernisering
van hun nucleaire arsenalen, overigens zonder dat hierover details bekend
zijn. De VS hebben zogenaamde «life extension programmes» (LEP). Het
Amerikaanse «Nuclear Posture Review Report» van april 2010 stelt dat
LEP’s geen nieuwe militaire capaciteiten zullen opleveren.
De LEP’s zijn wel bedoeld om de veiligheid, beveiliging en effectiviteit van
onder meer deze wapens blijvend te garanderen, wat naar het oordeel van
de Nederlandse regering een noodzakelijke activiteit is.
Vraag 9
Waarom heeft het NPDI voor de formulering gekozen waarbij wordt
opgeroepen tot het zich «onthouden van de ontwikkeling van nieuwe
kernkoppen» in plaats van op te roepen te stoppen met het «produceren
van nieuwe kernkoppen»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

3

Antwoord
Het kabinet streeft naar afschaffing van nucleaire wapens wereldwijd en is
van oordeel dat de oproep aan alle kernwapenstaten om af te zien van de
ontwikkeling van nieuwe kernkoppen in dit beleid past. Logischerwijs
betekent de oproep van het NPDI om geen nieuwe kernkoppen te
ontwikkelen ook dat afgezien moet worden van de productie van
eventueel nieuwe kernkoppen. De oproep van het NPDI richt zich op het
verwerven van politieke steun voor nucleaire ontwapening.
Vraag 10
Wat is de opvatting van de NPDI-leden en de Nederlandse regering over
de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur voor de productie van
kernwapens?
Antwoord
Het vraagstuk van de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur voor de
productie van kernwapens is binnen het NPDI niet besproken. Het kabinet
streeft naar de afschaffing van kernwapens. Tot afschaffing van
kernwapens een feit is, dienen de resterende kernwapens zo veilig,
beveiligd en betrouwbaar mogelijk te worden gehouden.
Vraag 11
Heeft u, zoals u aankondigde op 21 november 2012, contact gezocht met
de nieuwe Amerikaanse regering, omdat het, zoals u zei, «lastig is om
hierover een strategie te ontwikkelen zonder met de Amerikanen
gesproken te hebben»? Zo neen, wanneer zult u dit doen? Zo ja, wat
waren de uitkomsten van deze bespreking?
Vraag 12
Wanneer krijgt de Kamer «de brede visie van de regering op nucleaire
ontwapening, wapenbeheersing en non-proliferatie», zoals toegezegd
tijdens het algemeen overleg over de NAVO op 21 november 2012? Bent u
bereid hierin een concreet stappenplan op te nemen, ook in het kader van
de aanloop naar de Nuclear Security Summit 2014 in Den Haag?
Antwoord
Op ambtelijk niveau hebben gesprekken plaatsgevonden. De regering wil
dergelijke gesprekken echter graag ook op ministerieel niveau voeren. Ik
spreek mijn Amerikaanse collega John Kerry op 12 juli aanstaande.
Aangezien ik de Amerikaanse zienswijze bij de opstelling van de visie van
het kabinet wil betrekken, zal de toegezegde brede strategie, die zich in
gevorderde staat van voorbereiding bevindt, eerst daarna uw Kamer
toegaan.
Met het slotdocument van de NPV Toetsingsconferentie uit 2010 heeft de
internationale gemeenschap een concreet stappenplan opgesteld gericht
op ontwapening en non-proliferatie. Nederland zet zich, onder meer via
het NPDI, hiervoor in door uitvoering van dat stappenplan te bevorderen.
De Nuclear Security Summit (NSS) richt zich op de strijd tegen nucleair
terrorisme en nucleaire smokkel en valt buiten dit bestek. U zult in de
aanloop naar de Top hierover separaat worden geïnformeerd.
Vraag 13
Kunt u aangeven wat de definitie is van de transparantie, waar het NPDI
waarde aan hecht en waar het kernwapenstaten toe wil stimuleren?
Antwoord
Op de bijeenkomst van het Voorbereidingscomité van de NPV Toetsingsconferentie, in Wenen in april 2012, heeft het NPDI een paper gepresen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

4

teerd (NPT/conf.2015/PC.1/WP.12) met een concept rapportage formulier
waarmee kernwapenstaten meer openheid en informatie kunnen
verschaffen over kernwapenarsenalen en hun beleid ter zake.
Vraag 14
Kunt u aangeven hoeveel en wat voor transparantie NPDI-leden zelf
bieden? Is het juist dat in 2013 slechts één van de NPDI-leden een verslag
heeft ingediend bij het Voorbereidingscomité van de Toetsingsconferentie
van het NPV, terwijl in 1995 tijdens het zogenaamde strengthened review
process is afgesproken dat aan alle staten wordt gevraagd een verslag in
te dienen? Zal Nederland voor het Voorbereidingscomité van de
Toetsingsconferentie van het NPV in 2014 een rapport uitbrengen over de
voortgang van de invoering van het 2010 Action Plan?
Antwoord
Het is aan de NPDI-leden zelf te beslissen hoe zij verslag willen
uitbrengen. Op de eerder genoemde bijeenkomst van het Voorbereidingscomité van de Toetsingsconferentie van het NPV heeft Canada een
nationale rapportage ingediend. In 2012 heeft ook Australië dit gedaan.
Nederland heeft in een interventie in het Algemeen Debat verslag gedaan
van haar inzet ten aanzien van de implementatie van het actieplan.
Nederland zal tijdens de derde bijeenkomst van het Voorbereidingscomité
van de Toetsingsconferentie van het NPV in 2014 schriftelijk verslag doen
van haar inspanningen (zie ook vraag 3).
Vraag 15
Waarom biedt Nederland zelf geen transparantie over het aantal, de soort
en de locatie van op Nederlands grondgebied aanwezige kernwapens en
het daaraan hangende kostenplaatje voor de Nederlandse belastingbetaler?
Antwoord
Op grond van bondgenootschappelijke afspraken doet de regering geen
uitspraken over aantallen en locaties van in Europa aanwezige Amerikaanse kernwapens.
Vraag 16
Welke concrete nieuwe initiatieven zijn gelanceerd op het gebied van
ontwapening tijdens de ministeriële bijeenkomst, door wie zijn deze
initiatieven gelanceerd en hoe werden deze initiatieven ontvangen?
Antwoord
Van de Nederlandse inzet op, en de uitkomsten van, de zesde ministeriële
bijeenkomst van het NPDI is verslag gedaan met Kamerstuknummer
33 400 V, nr. 129 en 126. In deze brieven is onder andere ingegaan op
nieuwe initiatieven op het gebied van ontwapening, zoals het aanjagen
van de discussie over het verminderen van de rol van kernwapens in
militaire doctrines en het bevorderen dat alle categorieën nucleaire
wapens, inclusief niet-strategische kernwapens, onderdeel gaan uitmaken
van ontwapeningsonderhandelingen. Ook zal het NPDI nadruk blijven
leggen op het vergroten van transparantie in kernwapenarsenalen.
Vraag 17
Welke concrete ideeën zijn er besproken om de zichtbaarheid en impact
van het Non Proliferation and Disarmament Initiative te vergroten en hoe
schat u de levensvatbaarheid van deze ideeën in?
Antwoord
Op de ministeriële bijeenkomst is de inzet van de NPDI groep vastgesteld.
Hierbij is tevens besproken hoe de groep zichtbaar naar buiten zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

5

optreden. Zo hebben NPDI leden in hun nationale verklaringen de papers
plenair onder de aandacht gebracht. Daarnaast zijn er meerdere publieke
gelegenheden geweest waar het NPDI zich heeft gepresenteerd, bijvoorbeeld het eerder genoemde seminar over de rol van kernwapens in
militaire doctrines. Tijdens de bijeenkomst van het Voorbereidingscomité
in Genève heeft het NPDI actief de dialoog gezocht met onder meer de
erkende kernwapenstaten en de groep van Niet-Gebonden Landen. Ook is
er een ontmoeting geweest tussen het NPDI en vertegenwoordigers van
NGO’s. De internationale zichtbaarheid en representativiteit van het NPDI
kan verder worden vergroot door uitbreiding te zoeken met landen uit
bijvoorbeeld Afrika en Azië. Hiertoe vinden verkennende gesprekken
plaats, die tot nog toe positief verlopen.
Vraag 18
Hoe zal het NPDI zijn betrokkenheid met het maatschappelijk middenveld
versterken? Wordt civil society uitgenodigd voor de volgende
NPDI-bijeenkomst in Hiroshima in 2014? Hoe zal het NPDI civil society
organisaties raadplegen tijdens, en betrekken bij de UN General
Assembly?
Antwoord
In de NPDI The Hague Statement worden enkele manieren genoemd
waarop NPDI-leden de maatschappelijke betrokkenheid bij ontwapening
en non-proliferatie proberen te versterken, zoals het Japanse «Youth
Communicator for a World without Nuclear Weapons» programma.
Verder houden verschillende delegaties van de NPDI-leden, waaronder
Nederland, geregeld contact met NGO’s in de voorbereiding op en tijdens
internationale bijeenkomsten zoals de Eerste Commissie van de AVVN en
Voorbereidingscomité ’s van het NPV. Deze praktijk zal door Nederland
worden voortgezet.
De NPDI Ministers hebben het voornemen in het voorjaar van 2014 in
Hiroshima bijeen te komen. Het is aan gastheer Japan om het programma
samen te stellen en te bepalen wie daarvoor zal worden uitgenodigd.
Vraag 19
Wat doet Nederland met de oproep aan staten om actief ontwapening en
non-proliferatie onderwijs te stimuleren? Bent u voornemens de medefinanciering van promovendi op het gebied van nucleaire ontwapening
voort te zetten na de afronding van deze projecten?
Antwoord
Nederland tracht actief de aandacht voor nucleaire ontwapening en
non-proliferatie te verhogen en stimuleert het debat hierover. Het NPDI
heeft op de bijeenkomst van het Voorbereidingscomité hierover het paper
«Disarmament and Non-Proliferation Education» ingediend
(NPT/CONF.2015/PC.II/WP.12).
De Directie Veiligheidsbeleid van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
verzorgt lezingen en voordrachten voor geïnteresseerde groepen zoals
studenten en organisaties als de Atlantische Commissie en IKV/Pax
Christi. Het Ministerie is actief op sociale media zoals op Facebook en
Twitter.
Zoals bekend financiert het Ministerie van Buitenlandse Zaken op dit
moment drie wetenschappelijke promotieonderzoeken naar nucleaire
ontwapening en non-proliferatie. Op de afgelopen NPV bijeenkomsten
maakten promovendi ook onderdeel uit van de Nederlandse delegatie. Na
evaluatie van het project zal bekeken worden of dit project al dan niet zal
worden voortgezet. Ook steunt het Ministerie al enkele jaren een summer
course over de bestrijding van massavernietigingswapens van het T.M.C.
Asser Instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

6

Vraag 20
Wat zijn de concrete gevolgen van de nadruk die Nederland met het NPDI
legt op vermindering van de rol van nucleaire wapens in militaire
doctrines?
Antwoord
Nederland en het NPDI willen de internationale discussie over de
vermindering van de rol van nucleaire wapens in militaire doctrines
stimuleren. Het seminar in Genève is, zoals eerder genoemd, daarvan een
voorbeeld, alsook het eerder genoemde NAVO-Russia Council seminar
van 27 en 28 juni jongstleden.
De NPDI-leden hebben in het NPDI The Hague Statement het belang van
vermindering van de rol en betekenis van kernwapens benadrukt. Ook in
NAVO context vraagt Nederland aandacht voor dit onderwerp. Overigens
maakte het Witte Huis op 19 juni jl. bekend dat de Amerikaanse President
Obama nieuwe richtlijnen heeft gegeven die erop gericht zijn de rol van
kernwapens in de Amerikaanse veiligheidsstrategie te verminderen.
Vraag 21
Wat zijn de oorzaken voor het uitstellen van de conferentie over een
massavernietigingswapenvrije zone in het Midden-Oosten?
Antwoord
Oorzaken die tot het uitstel van de conferentie hebben geleid zijn vooral
het ontbreken van overeenstemming tussen de betrokken partijen over de
voorwaarden en modaliteiten waaronder de conferentie zal kunnen
plaatsvinden, alsook de wijze waarop de procedure en agenda kunnen
worden vastgesteld, en de inhoud van die agenda.
Vraag 22
Waar denkt u concreet aan bij «het versterken van de internationale
juridische instrumenten op het gebied van ontwapening»?
Antwoord
De inwerkingtreding van het Alomvattend Kernstopverdrag en de
totstandkoming van een splijtstofstopverdrag zouden een dergelijke
versterking betekenen.
Vraag 23
Wat zijn de uitkomsten van de bijeenkomst van het Voorbereidingscomité
van de Toetsingsconferentie van het Non-Proliferatie Verdrag (NPV), die
heeft plaatsgevonden van 22 april tot en met 3 mei?
Antwoord
De Voorzitter van het Voorbereidingscomité heeft onder eigen verantwoordelijkheid een verslag gepresenteerd waarin wordt aangegeven wat
de inhoud van de discussie en de verschillende standpunten waren. De
bijeenkomsten van het Voorbereidingscomité leveren geen bindende
eindconclusies op maar zijn vooral een gelegenheid om de stand van
zaken met betrekking tot de uitvoering van het actieplan te bespreken.
De discussie werd gekenmerkt door onvrede over gebrek aan voortgang
op het gebied van nucleaire ontwapening, waarbij vooral naar de
Verengde Staten en de Russische Federatie werd gekeken. Ook de
stagnatie van het multilaterale ontwapeningsproces werd vaak genoemd.
Daarnaast is er toenemende zorg over ondermijning van het
non-proliferatie regiem, inclusief het NPV, door aanhoudende weigerachtigheid van Iran om zijn internationale verplichtingen na te komen en door
het onverantwoordelijke gedrag van Noord-Korea. Er was tevens
groeiende aandacht voor de humanitaire consequenties van een
kernexplosie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

7

Daarnaast was er teleurstelling over het uitstel van de conferentie over
een massavernietigingswapenvrije zone in het Midden-Oosten. Hoewel
vooraf gevreesd werd dat dit een grote negatieve invloed zou hebben op
de bijeenkomst, werd dit niet bewaarheid. Egypte verliet weliswaar
demonstratief de zaal maar werd daarin niet gevolgd door anderen.
Vraag 24
Kunt u de inzet van de EU, en de Nederlandse rol bij deze inzet, tijdens de
bijeenkomst van het Voorbereidingscomité van de NPV Toetsingsconferentie toelichten?
Antwoord
Nederland heeft actief deelgenomen aan de Europese consultaties in de
aanloop naar de bijeenkomst. De EU heeft een Working Paper ingediend
over de Europese prioritaire onderwerpen voor discussie in deze
toetsingscyclus (NPT/CONF.2015/PC.II/WP.12;) en heeft namens de
lidstaten verklaringen afgelegd op de deelonderwerpen van de bijeenkomst. De EU en de lidstaten hebben vooraf aan de vergaderingen
frequent hun standpunt afgestemd. De Speciale Vertegenwoordiger van
de EU voor ontwapening en non-proliferatie, Dhr. Jacek Bylica, heeft met
veel partijen gesproken en hierover schriftelijk en mondeling aan de
lidstaten teruggekoppeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 148

8