Achtergronddocument

Versobering heffingskorting
groen beleggen
Realisatie en effect

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Inhoud

1 Inleiding

1

1.1 Context

1

1.2 Dit onderzoek

2

1.3 Leeswijzer

2

2 Wat was het (heffingskorting) groen beleggen beleid?

3

2.1 Doel

3

2.2 Werking van de regeling groen beleggen

4

2.2.1 Rijksoverheid

5

2.2.2 Spaarders

6

2.2.3 Groenbanken

6

2.2.4 Ondernemers

7

2.2.5 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

8

2.3 Ministeriële verantwoordelijkheid

8

2.4 Belastinguitgave heffingskorting groen beleggen

8

2.5 Ontwikkeling kerncijfers

9

2.5.1 Belastinguitgave heffingskorting groen beleggen

9

2.5.2 Ingelegd vermogen en toegekend projectvermogen

9

3 Hoe is de heffingskorting groen beleggen veranderd?

10

3.1 Regeerakkoord Rutte-Verhagen

10

3.2 Amendement Slob

10

3.3 Begrotingsakkoord 2013

11

3.4 Informatie in begroting en jaarverslag

11

4 Wat is er bespaard met de versobering van de heffingskorting
groen beleggen?
4.1 Verwachte besparing op heffingskorting groen beleggen
4.1.1 Meerjarenraming zonder maatregel

13
14
14

4.1.2 Beoogde opbrengsten regeerakkoord kabinet-Rutte/Verhagen 14
4.1.3 Meerjarenraming met maatregel

14

4.2 Gerealiseerde besparing op de heffingskorting groen beleggen

15

4.3 Informatie in begroting en jaarverslag

17

5 Wat zijn de gevolgen van de versobering van de heffingskorting
groen beleggen?

18

5.1 Ingelegd vermogen

18

5.2 Toegekend projectvermogen

19

5.3 Rentevoordeel groene projecten

20

5.4 Milieuwinst

21

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

5.5 Overzicht ontwikkeling indicatoren

21

5.6 Informatie in begroting en jaarverslag

22

Bijlage 1: Kabinet over verwachte gevolgen maatregel

23

Literatuur

24

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

1

Inleiding

Het kabinet-Rutte/Verhagen, dat eind 2010 aantrad, besloot na twee
opeenvolgende financiële crises dat de overheidsfinanciën moesten
worden verbeterd. Het kondigde in het regeerakkoord bezuinigingsmaatregelen af die in totaal een bedrag van € 18 miljard omvatten.
In 2011 werden de eerste maatregelen van kracht. Met het
bezuinigingspakket zou het tekort in 2012 met € 8 miljard verminderd
worden. In de daaropvolgende jaren zijn verschillende aanvullende
bezuinigingspakketten afgekondigd. Op dit moment tellen alle
maatregelen tezamen op tot een bezuinigingsopgave van € 51 miljard in
2017.

1.1

Context
In 2011 hebben wij met de publicatie Bezuinigingsmonitor 2011
(Algemene Rekenkamer, 2011) voor het eerst aandacht besteed aan de
lopende bezuinigingsoperatie. Wij lieten in dat rapport zien hoe de
bezuinigingen waren ingeboekt in de begrotingen. Hierbij deden wij het
kabinet de aanbeveling om jaarlijks op Verantwoordingsdag te rappor teren over de mate waarin de budgettaire effecten van de maatregelen
uit het regeerakkoord zijn gerealiseerd. Het kabinet-Rutte/Verhagen gaf
hieraan invulling met de publicatie van de 18 miljard monitor (Financiën,
2011). Daarin stond voor alle voorgenomen bezuinigingsmaatregelen
vermeld in hoeverre ze daadwerkelijk waren doorgevoerd. De 18 miljard
monitor (Financiën, 2011) werd later opgevolgd door de 30 miljard
monitor (Financiën, 2012).
Tijdens het debat over de regeringsverklaring van 14 november 2012 gaf
de minister-president aan dat de 30 miljard monitor geen vervolg zal
krijgen. In de Verantwoordingsbrief 2012 (AZ, 2013) schreef hij
vervolgens dat de budgettaire verantwoording over de bezuinigingen
primair via de reguliere begrotingsstukken zal lopen. Daarnaast, zo
kondigde de minister-president aan, zal de minister van Veiligheid en
Justitie (VenJ) jaarlijks op Prinsjesdag en op Verantwoordingsdag een
Rijksbreed Wetgevingsoverzicht naar de Tweede Kamer sturen, om

1

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

inzicht te geven in de voortgang van de bezuinigingsoperatie van het
kabinet.
Mede naar aanleiding van deze ontwikkelingen hebben wij recent in een
brief naar aanleiding van de begroting 2014 van de minister van
Financiën (Algemene Rekenkamer, 2013) aandacht gevraagd voor het
belang van goed inzicht in de voortgang en de operationalisering van de
bezuinigingsoperatie en de daarmee samenhangende (beoogde) effecten
van bezuinigingen in de samenleving.

1.2

Dit onderzoek
Om bij te dragen aan het inzicht in de voortgang en de effecten van de
bezuinigingen brengen wij voor een aantal bezuinigingsmaatregelen in
kaart of ze zijn doorgevoerd zoals bedoeld en of ze het beoogde
budgettaire effect hebben gehad. Ook gaan we voor deze maatregelen na
welke gevolgen ze hebben gehad voor de prestaties van het Rijk en voor
de nagestreefde maatschappelijke effecten. Bij al deze
onderzoeksonderdelen bekijken we tevens in hoeverre de Tweede Kamer
voldoende is geïnformeerd.
Dit onderzoek gaat over de versobering van de heffingskorting voor
groen beleggen, als onderdeel van het pakket lastenmaatregelen van het
kabinet-Rutte/Verhagen (lastenmaatregel no. 2 uit het Regeerakkoord
Rutte-Verhagen).

1.3

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 staat beschreven hoe de regeling groen beleggen werkte
tot aan het moment dat de bezuinigingsmaatregel werd geïntroduceerd.
In hoofdstuk 3 beschrijven we wat deze bezuinigingsmaatregel inhoudt.
Hoofdstuk 4 gaat in op de beoogde en gerealiseerde besparing naar
aanleiding van deze bezuinigingsmaatregel. Tot slot staat in hoofdstuk 5
beschreven welke gevolgen de bezuiniging heeft. In hoofdstukken 4 en 5
behandelen we zowel de verwachte als de gerealiseerde effecten.

2

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

2

Wat was het (heffingskorting)
groen beleggen beleid?

Dit hoofdstuk behandelt de periode tot en met 2010, het moment dat de
maatregel werd aangekondigd. In de eerste paragraaf van dit hoofdstuk
wordt het doel van regeling groen beleggen uiteengezet. In de tweede
paragraaf staat uitgelegd hoe de regeling groen beleggen werkt.
Vervolgens wordt kort aangegeven hoe de ministeriele
verantwoordelijkheid voor dit beleid is geregeld (§ 2.3.) en hoe deze
belastinguitgave wordt verantwoord (§ 2.4). Tot slot wordt in § 1.5. met
behulp van enkele kerncijfers kort uiteengezet hoe het beleid zich de
laatste jaren heeft ontwikkeld.

2.1

Doel
In de Miljoenennota 2011 staat de doelstelling van de regeling groen
beleggen als volgt omschreven: “Stimuleren van investeringen en
beleggingen in groene (milieuvriendelijke) projecten”. 1
Volgens een toelichting van de Ministeries van Financiën en
Infrastructuur en Milieu (IenM) valt deze doelstelling onder te verdelen
naar verschillende niveaus:


Het doel dat het dichtst bij burgers staat is om te stimuleren dat
er vermogen in groenbanken wordt ingelegd;



Voor groene projecten gaat het er om dat er financiering
beschikbaar komt:
o

Het systeem zorgt voor een vrij stabiel aanbod aan
financiering voor groene projecten (‘hoeveelheidseffect’).
Groenbanken zijn immers verplicht minimaal 70% van
hun bezittingen in groene projecten te investeren.

o

De rente op deze leningen aan groene projecten is
relatief laag, omdat de groenfondsen en groenbanken
ook relatief lage financieringskosten hebben: de rente op
deposito’s van groenbanken is over het algemeen

1

www.rijksbegroting.nl: Toelichting op de belastinguitgaven bij Miljoenennota 2011.

3

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

(vrijwel) 0. Dit zorgt voor een positief ‘prijseffect’ op het
vreemd vermogen van groene projecten.


Het uiteindelijke doel van de regeling is om milieuwinst te
behalen, bijvoorbeeld in termen van vermeden emissie.

Voor het tweede en het derde doel geldt dat er meerdere
overheidsregelingen zijn die zich daar op richten.

2.2

Werking van de regeling groen beleggen
De regeling groen beleggen werkt als volgt:


De Rijksoverheid geeft een fiscaal voordeel op groene
beleggingen;



Beleggers/spaarders hebben op basis van dit fiscale voordeel een
financiële prikkel om geld in groenbanken of groenfondsen te
beleggen;



Groenbanken financieren vanuit het ingebrachte spaargeld
projecten die bijdragen aan milieudoelstellingen (zgn. groene
projecten) en geven daarbij een korting op de rente ten opzichte
van reguliere financiering;



Ondernemers dragen bedrijfsplannen aan voor groene projecten;



De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (voorheen
Agentschap NL) toetst of de groene projecten voldoen aan de
eisen.

In figuur 1 de werking van de regeling grafisch weergegeven.

4

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Figuur 1: Opzet regeling groen beleggen

In onderstaande paragrafen lichten we de rollen van de genoemde
partijen toe.
2.2.1

Rijksoverheid
De Rijksoverheid geeft twee fiscale voordelen aan spaarders en beleggers
die geld inbrengen in erkende groenbanken en groenfondsen: een
vrijstelling en een heffingskorting. 2


Voor groene beleggingen geldt een vrijstelling voor Box 3. In
2010 bedroeg deze vrijstelling € 55.145, in 2012 € 56.420.



Een heffingskorting is een korting op de inkomstenbelasting en/of
premie volksverzekeringen die een werknemer (of
uitkeringsgerechtigde) moet betalen. De heffingskorting voor de
groene investeringen bedroeg tot 2010 1,3% van de gemiddelde
vrijstelling in box 3. Dat betekent dat 1,3% van de gemiddelde
waarde van de belegging, tot een maximum van de vrijstelling, in
mindering mocht worden gebracht op de inkomstenbelasting. Tot
en met 2010 bedroeg de heffingskorting voor Groene
beleggingen 1,3%. Dat betekent dat de heffingskorting op dat
moment zorgde voor een belastingvoordeel van 1,3% op de inleg

2

Dit onderzoek richt zich op (het afschaffen van) de heffingsko rting voor Groen Beleggen, maar

omdat de vrijstelling Groen Beleggen eveneens van belang is voor de werking van de fiscale
regeling Groenprojecten staat deze faciliteit hier ook genoemd.

5

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

(tot aan circa € 56.000). De Belastingdienst publiceert een lijst
van de groen-, sociaal-ethische-, en culturele fondsen waarvoor
de regeling geldt. 3
2.2.2

Spaarders
Spaarders (of beleggers, bij groenfondsen) krijgen op hun inleg twee
fiscale voordelen: de heffingskorting en de vrijstelling (zie bovenstaand).
Tot en met 2010 leveren de heffingskorting en de vrijstelling gezamenlijk
een (maximaal) voordeel van 2,5% op (1,3% heffingskorting plus 1,2%
vrijstelling).
De groenbanken en/of groenfondsen (hierna ‘de groenbanken 4’) keren
een relatief lage rente uit op deze inleg. Dat kunnen zij doen omdat de
belegging voor de spaarders daarnaast via de fiscus 2,5% rendement
oplevert. Per saldo levert de inleg in dit voorbeeld dus 2,6% rendement
op.
Voorbeeld
Een belegging van € 25.000 in een erkende groenbank leverde in 2010
het volgende rendement op:


Een box 3-vrijstelling van 1,2% over deze belegging: d.w.z. dat deze
persoon over deze € 25.000 géén 1,2% (ter grootte van € 300)
vermogensrendementsheffing hoeft te betalen. 5



Een heffingskorting van 1,3%: d.w.z. dat deze persoon € 325 (1,3%
van € 25.000) minder inkomstenbelasting hoeft te betalen.



En tot slot komt daar het rendement bij dat de groenbank biedt op
deze belegging. In het geval van een rentepercentage van 0,1% gaat
het hierbij om € 25.

In totaal komt het rendement hiermee op € 650, oftewel 2,6%.
2.2.3

Groenbanken
De groenbanken hebben een tweeledige rol in het stelsel groen beleggen:


Ze zijn actief op de vermogensmarkt om spaargeld (of
beleggingen) aan te trekken voor groene projecten. Vormen van
groene spaar-/beleggingsproducten die zij aanbieden zijn

3

De eisen die gesteld worden aan groenfondsen en groenbanken staan in de Wet IB 2001, art.

5.14 en art. 29.
4

Waar in dit document gesproken wordt over ‘de groenbanken’ worden zowel groenbanken en

groenfondsen bedoeld.
5

Er van uitgaande dat deze persoon ook over ander vermogen beschikt waardoor hij/zij boven de

box-3 vrijstelling van 1,2% van ca. € 21.000 uit zou komen.

6

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

bijvoorbeeld langlopende deposito’s, obligaties of
aandelen/certificatenparticipaties in groenfondsen.


Richting ondernemers treden zij op als financiers van
groenprojecten. Doorgaans leveren de groenbanken een
rentekorting op de lening aan groene projecten. Dat kunnen zij
doen, omdat ze op het geld dat zij aantrekken minder dan de
normale rente hoeven te betalen omdat spaarders/beleggers een
deel van hun rendement behalen via de fiscale voordelen.
Groenbanken zijn tevens verantwoordelijk voor het aanvragen
van groenverklaring voor projecten (hiermee wordt getoetst of
een project in voldoende mate bijdraagt aan de groene
doelstellingen die het Rijk met de regeling nastreeft – zie onder).
Omdat groenbanken deze groenverklaring aanvragen is er
bovendien een prikkel in het systeem ingebouwd dat groene
projecten financieel solide zijn onderbouwd.

Groenbanken moeten het geld dat zij op de vermogensmarkt aantrekken
afstemmen op de groene projecten die zij financieren (en vice versa).
Voor beide geldt (over het algemeen) dat ze een langlopend karakter
hebben: deposito’s zijn niet (altijd) vrij opneembaar en de leningen aan
groenprojecten zijn over het algemeen langlopend. Groenbanken hebben
aangegeven dat zekerheid over het fiscale regime van belang is om dit
bedrijfsplan te kunnen uitvoeren. Ze beschouwen de hier geschetste
constructie als een publiek-private samenwerking (CE Delft, 2013).
Om als groenbank te worden aangemerkt heeft het Rijk de eis gesteld
dat deze bank minimaal 70% van het bij hen ingelegde vermogen
investeren in groene projecten. Halen groenbanken deze drempel niet
dan kan de Belastingdienst een boete opleggen. 6
2.2.4

Ondernemers
Voor ondernemers die financiering zoeken voor projecten die bijdragen
aan milieuwinst is het vanwege het rentevoordeel dat groenbanken
bieden op de financiering van erkende groenprojecten voordeliger om
groene financiering aan te vragen. Het project moet dan wel in
voldoende mate bijdragen aan de groene doelen die het Rijk met deze
regeling nastreeft voordat het als groenproject wordt erkend (zie ook
onder). Groenbanken kunnen deze vorm van goedkopere financiering
aanbieden omdat zij minder rente hoeven te vergoeden op het ingelegde
vermogen dat zij aantrekken.

6

Op basis van art. 23b, tweede lid, van de Wet vpb 1969

7

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

2.2.5

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) toetst op basis van
het projectplan ex ante of het voorgestelde project voldoende bijdraagt
aan milieuwinst en/of innovatie. Daarvoor worden er per
projectcategorieën (bijvoorbeeld Groen Label kassen of renovatie van
utiliteitsbouw) criteria geformuleerd waar de projecten aan moeten
voldoen voordat zij in aanmerking kunnen komen voor een
groenverklaring, nodig is om financiering vanuit groenbanken te krijgen.
Door deze criteria aan te passen aan de ontwikkelingen in de markt
prikkelt het Rijk ondernemers om te innoveren en steeds energiezuiniger
te ontwerpen/produceren. Het Rijk streeft er naar dat slechts de meest
ambitieuze 5 à 10% van de voorgestelde investeringen in de betreffende
projectcategorie in aanmerking kunnen komen voor een groenverklaring.

2.3

Ministeriële verantwoordelijkheid
De minister van Financiën en de minister van IenM zijn gezamenlijk
verantwoordelijk voor de regeling Groenprojecten. 7

2.4

Belastinguitgave heffingskorting groen beleggen
Een belastinguitgave bestaat uit de gederfde belastingopbrengsten die
voortvloeien uit een bepaalde fiscale regeling. In de Miljoenennota staat
voor elke regeling die tot een belastinguitgave leidt aangegeven hoe
groot de gederfde inkomsten over een bepaald jaar zijn. Volgens de
begrotingsregels vallen belastinguitgaven om praktische redenen niet
onder een beheersingskader (zoals wel het geval is voor ‘echte’
uitgaven). Dat betekent ook dat meevallers niet ten gunste kunnen
komen van overige regelingen en dat tegenvallers niet gecompenseerd
hoeven te worden. In de internetbijlage bij de Miljoenennota staat een
toelichting op elke belastinguitgave aangegeven.
De belastinguitgaven aan de heffingskorting groen beleggen komen voort
uit de bedragen die particulieren op basis van 1,3% van de omvang van
hun belegging in een groenbank van hun belastbaar inkomsten
aftrekken. Het budgettaire beslag van de heffingskorting groen beleggen
bedroeg volgens de Miljoenennota 2012 € 88 miljoen in 2010. Dit bedrag

7

Zie beleidsartikel 19: Klimaat van de begroting van IenM 2014 (IenM, 2013) en het Belastingplan

2014.

8

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

komt overeen met de gederfde belastinginkomsten die gepaard gaan met
de fiscale regeling.

2.5

Ontwikkeling kerncijfers

2.5.1

Belastinguitgave heffingskorting groen beleggen
De belastinguitgaven aan de heffingskorting groen beleggen kenden tot
aan de versobering van de regeling een stijgende trend: ze stegen van
€ 64 miljoen in 2006 tot € 88 miljoen in 2010, zie tabel 1.

Tabel 1: Ontwikkeling raming en realisatie belastinguitgave heffingskorting groen
beleggen (in € miljoen)
Jaar

Raming

Realisatie

Verschil

2006

47

64

17

2007

69

73

14

2008

83

86

3

2009

93

81

-12

2010

109

88

-21

Bron: Raming: Miljoenennota voor betreffende jaar (t=0). Realisatie: Miljoenennota t+2

2.5.2

Ingelegd vermogen en toegekend projectvermogen
In tabel 2 staat weergegeven hoe het ingelegde vermogen en het
toegekende projectvermogen zich in de periode 2005-2010 hebben
ontwikkeld. Het ingelegde vermogen laat zien welk bedrag particulieren
op dat moment in groenbanken hebben ingelegd, het toegekend
projectvermogen laat zien voor welk bedrag aan financiering is
toegekend voor groenprojecten over het betreffende jaar.

Tabel 2: Ontwikkeling ingelegd vermogen en toegekend projectvermogen 2005-2010
(in € miljoen)
Jaar

Ingelegd vermogen ultimo

Toegekend projectvermogen ultimo

2005

5.107

1.499

2006

5.915

803

2007

6.766

1.448

2008

6.849

940

2009

7.361

697

2010

6.360

953

Bron: Agentschap NL: Jaarcijfers Groen Beleggen 2005 t/m 2010.

9

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

3

Hoe is de heffingskorting groen
beleggen veranderd?

In dit hoofdstuk staat beschreven hoe het fiscale beleid ten aanzien van
de heffingskorting groen beleggen is gewijzigd sinds het aantreden van
het kabinet-Rutte/Verhagen.

3.1

Regeerakkoord Rutte-Verhagen
De oorspronkelijke maatregel in het regeerakkoord voor het kabinetRutte/Verhagen, gedateerd oktober 2010, was om alle heffingskortingen
voor groen beleggen, sociaal-ethisch beleggen, cultureel beleggen en
beleggingen in durfkapitaal die bij de Box 3 vrijstelling golden per 1
januari 2011 te laten vervallen. De vrijstelling in box 3 (van de 1,2%
rendementsheffing) werden voor deze beleggingen wel behouden.

Tabel 3: Aanpassingen heffingskorting groen beleggen volgens regeerakkoord RutteVerhagen

3.2

Jaar

Heffingskorting (in %)

2010

1,3

2011

0

2012

0

2013

0

2014

0

Amendement Slob
Op 17 november 2010, kort nadat het regeerakkoord bekend werd maar
nog voordat de bezuinigingsmaatregel van kracht zou zijn, heeft de
Tweede Kamer via het amendement Slob de oorspronkelijke
bezuinigingsmaatregel gewijzigd. Met dit amendement werd de
afschaffing van de genoemde heffingskortingen geleidelijk ingevoerd
(Tweede Kamer, 2010b). In plaats van de korting per 1 januari 2011
direct terug te brengen van 1,3% naar 0%, wordt deze in vier stappen

10

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

teruggebracht tot 0%. Het voorstel is overgenomen in het Belastingplan
2011.

Tabel 4: Aanpassingen heffingskortingen volgens Amendement Slob
Jaar

Heffingskorting (in %)

2010

1,3

2011

1

2012

0,7

2013

0,4

2014

0

Het voorstel in het amendement was om deze aanpassing budgettair
neutraal te laten verlopen. Uit de toelichting van het amendement blijkt
dat de benodigde budgettaire dekking daarvoor werd enerzijds gezocht in
de resterende onderschrijding uit de incidentele Energie
Investeringsaftrek (EIA) en anderzijds in het voor 3 jaar beperken van de
willekeurige afschrijving milieubedrijfsmiddelen (hierna: Vamil) en het
eveneens voor 3 jaar verlagen van de aftrekpercentages van de energie en milieu-investeringsaftrek (MIA).

3.3

Begrotingsakkoord 2013
In het Begrotingsakkoord 2013 uit april 2012 is afgesproken dat de
heffingskorting voor groen beleggen vanaf 2013 wordt gehandhaafd op
het niveau van 2012. De heffingskorting komt daarmee vanaf 2012
structureel op 0,7%. Het voorstel is overgenomen in het Belastingplan
2013.

Tabel 5: Aanpassingen heffingskortingen na Begrotingsakkoord 2013

3.4

Jaar

Heffingskorting (in %)

2010

1,3

2011

1

2012

0,7

2013

0,7

2014

0,7

Informatie in begroting en jaarverslag
De begroting en jaarverslagen van het Ministerie van IenM over de jaren
2011 en 2012 bevatten geen informatie over (de bezuiniging op) groen
beleggen. In de Miljoenennota’s 2011, 2012 en 2013 staat onder

11

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Toelichting op de Belastinguitgaven een korte beschrijving van het beleid
met daarin de nieuwe percentages voor de heffingskorting.

12

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

4

Wat is er bespaard met de
versobering van de
heffingskorting groen
beleggen?

Met de versobering van de heffingskorting werd een besparing op de
belastinguitgaven verwacht. In de eerste paragraaf van dit hoofdstuk
staat beschreven welke besparing werd verwacht, en in de tweede
paragraaf in hoeverre deze is gerealiseerd. In box 1 beschrijven we eerst
de manier waarop de belastinguitgave aan de heffingskorting groen
beleggen wordt berekend.
Box 1: ramingsmethodiek belastinguitgave heffingskorting groen
beleggen8
Ten behoeve van de Miljoenennota voor het komende jaar, wordt medio
het jaar t=0 de meerjarenraming voor de uitgaven voor t+1 en verder
opgesteld en wordt de realisatie over t-1 berekend.
De methode die hiervoor wordt gehanteerd is gebaseerd op
belastingaangiften uit het verleden. Deze methode werkt als volgt:


Als eerste stap wordt gebruik gemaakt van belastingaangiften van
particulieren over het jaar t-4, waaruit blijkt voor welk bedrag zij
over dat jaar in totaal in groene, maatschappelijke en sociaalethische beleggingen bij hun belastingaangifte hebben opgegeven.
(De hoogte van de belastinguitgave wordt niet direct afgeleid uit de
jaarcijfers van het ingelegd vermogen in groenbanken omdat daar
ook investeerders tussen kunnen zitten die niet in aanmerking komen
voor de heffingskorting, zoals stichtingen etc.)



Op basis van de jaarverslagen van groenbanken, sociaal-ethische en
maatschappelijke banken over dat jaar t-4 wordt de onderlinge
verhouding tussen deze verschillende categorieën berekend. Over het
algemeen geldt dat de afgelopen jaren ongeveer 95% van de totale
beleggingen waarvoor een heffingskorting geldt in groenbanken is
geïnvesteerd.



Vervolgens worden deze realisatiecijfers over t-4 toegerekend naar t1 (het realisatiecijfer dat wordt opgenomen in MLN t+1) door gebruik

8

Bron: Ministerie van Financiën

13

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

te maken van een indexcijfer. Dit indexcijfer bedraagt 2% en is
gebaseerd op de gemiddelde groei van de opgave aan groene
beleggingen over voorgaande jaren.


Voor de meerjarenraming voor t = 0 en verder wordt eveneens een
endogene groei van 2% verondersteld.

4.1

Verwachte besparing op heffingskorting groen
beleggen

4.1.1

Meerjarenraming zonder maatregel
De meerjarenraming van de voorziene belastinguitgaven aan de
heffingskorting vóórdat de bezuinigingsmaatregel werd aangekondigd is
opgenomen in de Miljoenennota 2011. Deze raming is medio 2010
opgesteld en is gebaseerd op het ingelegde vermogen van voorgaande
jaren, geïndexeerd voor verwachte groei.

Tabel 6: Raming heffingskorting groen beleggen zonder maatregel (miljoen €)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

83

85

88

90

93

96

Bron: Miljoenennota 2011

4.1.2

Beoogde opbrengsten regeerakkoord kabinet-Rutte/Verhagen
In het regeerakkoord voor het kabinet-Rutte/Verhagen is verondersteld
dat het schrappen van de vier heffingskortingen voor groen beleggen,
sociaal-ethisch beleggen, cultureel beleggen en beleggingen in
durfkapitaal (inclusief persoonsgebonden aftrekpost) structureel € 0,12
miljard zou opleveren. Dit bedrag is onderbouwd door de raming van
deze vier belastinguitgaven uit de Miljoenennota 2011 voor het jaar 2015
bij elkaar op te tellen (in totaal: € 115 miljoen, waarvan € 85 miljoen
voor groen beleggen) en als structurele besparing vanaf het jaar 2011 te
presenteren. Voor het jaar 2011 telden deze bedragen op tot € 101
miljoen.

4.1.3

Meerjarenraming met maatregel
De eerste meerjarenraming die is opgesteld nadat de
bezuinigingsmaatregel is doorgevoerd (d.w.z. de versobering van de
heffingskorting groen beleggen naar 1% en 0,7% in 2011 resp. 2012)
dateert van medio 2011 en is opgenomen in de Miljoenennota 2012.
Deze raming is gebaseerd op belastingaangiften over 2008.

14

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

15

Het Ministerie van Financiën heeft voor de raming van de opbrengst van
de maatregel verondersteld dat het ingelegde vermogen voor de jaren
2011 en verder constant blijft. 9 Het ministerie heeft geen
gedragseffecten verondersteld in de raming: er werd geen rekening
gehouden met een daling in het ingelegde vermogen naar aanleiding van
de in 2010 aangekondigde versobering van de heffingskorting. Het
ministerie veronderstelde wel een lichte autonome groei waardoor de
raming voor volgende jaren met circa 2% per jaar geïndexeerd is.
De daling van de geraamde belastinguitgaven in de Miljoenennota 2012
is daarom grotendeels gebaseerd op een afname in het tarief van de
heffingskorting. Voor 2011 en 2012 is het tarief jaarlijks met een
(ongeveer) kwart gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar (zie
tabel 4 en 5). Dat verklaart waarom de verwachte besparing voor 2011
26% bedraagt en voor 2012 51%.
Voor de jaren 2013 en verder is tarief van de heffingskorting constant
gebleven op 0,7%. In de raming voor deze jaren is rekening gehouden
met een autonome groei in het ingelegde vermogen waardoor de raming
weer een lichte jaarlijkse stijging laat zien.

Tabel 7: Meerjarenraming belastinguitgave groen beleggen 2011-2015 met en zonder
maatregel (miljoen €)
2011

2012

2013

2014

2015

85

88

90

93

96

Begrotingsakkoord 2013*

63

43

42

43

43

Beoogde besparing (A-B)

22

45

48

50

53

26%

51%

53%

54%

56%

A. Zonder maatregel
Raming voor Rutte/Verhagen (MLN 2011)
B. Met maatregel
Raming met maatregel Amendement Slob en

Beoogde besparing (A-B) in %

* 2011 en 2012; o.b.v. Miljoenennota 2012 (raming dd juli 2011) en 2013 en verder o.b.v.
Miljoenennota 2013 (raming dd juli 2012).

4.2

Gerealiseerde besparing op de heffingskorting
groen beleggen
In de Miljoenennota’s 2013 en 2014 staan de belastinguitgaven voor de
jaren 2011 en 2012. Volgens de Miljoenennota 2013 bedroeg de

9

Bron: Ministerie van Financiën.

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

belastinguitgave over 2011 € 62 miljoen. Deze berekening is gebaseerd

16

op belastingaangiften over het jaar 2010 en vervolgens geïndexeerd naar
2011. Het genoemde bedrag is daarmee dus feitelijk nog een raming
voor 2011.
Op basis van de belastingaangiften over 2011 blijkt de realisatie over dit
jaar echter € 52 miljoen te bedragen. 10 Dit laatste bedrag staat niet
opgenomen in de Miljoenennota 2014. Omdat de cijfers op basis van de
belastingaangiften meer zekerheid bieden over de daadwerkelijke
omvang van de belastinguitgave dan de raming op basis van
voorafgaande jaren, nemen we het bedrag van € 52 miljoen op als
realisatie.

Tabel 8: Raming en realisatie belastinguitgave groen beleggen 2011-2015 (miljoen
€)
2011

2012

2013

2014

2015

85

88

90

93

96

en Begrotingsakkoord 2013*

63

43

42

43

43

Beoogde besparing (A-B)

22

45

48

50

53

26%

51%

53%

54%

56%

2012 o.b.v. MLN 2014)

52

37

Gerealiseerde besparing (A-C)

33

51

Gerealiseerde besparing in %

39%

58%

A. Zonder maatregel
Raming voor Rutte/Verhagen (MLN 2011)
B. Met maatregel
Raming met maatregel Amendement Slob

Beoogde besparing (A-B) in %
C. Realisatie
(2011 o.b.v. belastingaangiften,

* 2011 en 2012; o.b.v. Miljoenennota 2012 (raming dd juli 2011) en 2013 en verder o.b.v.
Miljoenennota 2013 (raming dd juli 2012).

Ten opzichte van de raming zonder maatregelen, werd in de
Miljoenennota 2012 verwacht dat de uitgaven in 2011 met 26% zouden
dalen: van € 85 miljoen naar € 63 miljoen. Voor 2012 ging het om een
verwachte daling van 58%: van € 88 miljoen naar € 43 miljoen.
Uit de vergelijking blijkt dat over 2011 een besparing van € 33 miljoen is
gerealiseerd, oftewel een besparing van 39% ten opzichte van de raming
zonder maatregelen. Voor 2012 gaat het om een (voorlopige) besparing
van € 51 miljoen, oftewel 58%. Voor 2011 en 2012 geldt dus dat de

10

Bron: Ministerie van Financiën

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

gerealiseerde besparing groter was dan verwacht. In hoeverre dit is toe
te schrijven aan de maatregel moet uit nader onderzoek blijken.
De extra gerealiseerde besparingen bedroegen € 11 miljoen in 2011 en
€ 6 miljoen in 2012. Deze meevallers komen ten gunste van het EMUsaldo.

4.3

Informatie in begroting en jaarverslag
De Miljoenennota’s 2011 t/m 2014 staat de (geraamde) realisatie van de
belastinguitgave over twee jaar eerder opgenomen. De op
belastingaangiften gebaseerde realisatiecijfers over een bepaald jaar
staan niet in het overzicht van belastinguitgaven in de Miljoenennota’s
vermeld. Er staat geen informatie over de voortgang of realisatie van de
bezuiniging.
De begroting en jaarverslagen van het Ministerie van IenM over de jaren
2011 en 2012 bevatten geen informatie over (de bezuiniging op) de
heffingskorting voor groen beleggen.

17

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

5

Wat zijn de gevolgen van de
versobering van de
heffingskorting groen
beleggen?

In dit hoofdstuk bespreken we de gevolgen van de
bezuinigingsmaatregel. De Tweede Kamer heeft het kabinet meermalen
gevraagd naar de verwachte gevolgen die het kabinet verwacht van de
versobering van de heffingskorting. Het kabinet heeft bij de antwoorden
op deze vragen (zie bijlage 1) geen concrete uitspraken gedaan over de
(maatschappelijke) gevolgen die zij verwacht naar aanleiding van de
bezuinigingsmaatregel (behalve dat het kabinet verwachtte dat er
“voldoende kapitaal beschikbaar zal blijven voor onder meer de groene
investeringen” (Financiën, 2010b)). Vanwege het ontbreken van deze
verwachtingen van de gevolgen van de maatregel, zullen we in dit
hoofdstuk alleen de ontwikkeling van een aantal kernindicatoren na de
maatregel kunnen geven, zonder dat we deze af kunnen zetten tegen de
verwachting. De uitzondering hierop is het ingelegd vermogen, welke we
zullen bespreken in § 5.1. Hierbij hebben we namelijk op basis van de
ramingen van de uitgaven na het doorvoeren van de maatregel af
kunnen leiden wat de verwachte gevolgen zijn. In § 5.2 tot en met § 5.4
zullen we achtereenvolgens de ontwikkeling van het toegekend
projectvermogen, het rentevoordeel voor ondernemers in groene
projecten en de milieuwinst bespreken. In § 5.5 staat grafisch
samengevat hoe de genoemde indicatoren zich hebben ontwikkeld in de
periode na de bezuiniging. Tot slot geven we in § 5.6 aan welke
informatie hierover in de begrotingen en jaarverslagen te vinden is.

5.1

Ingelegd vermogen
Uit de ramingen van het Ministerie van Financiën blijkt dat er in de
raming voor de belastinguitgaven voor de jaren 2011 en 2012 geen
rekening is gehouden met een terugloop in het ingelegde vermogen naar
aanleiding van de bezuinigingsmaatregel (zie ook hoofdstuk 4).

18

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Volgens de jaarcijfers Groen Beleggen van Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland heeft het ingelegd vermogen in groenbanken en groenfondsen
zich als volgt ontwikkeld in de afgelopen jaren.

Tabel 9. Ingelegd vermogen groenbanken per ultimo 2007-2013
Jaar

Ingelegd vermogen (miljoen €)

Mutatie t.o.v. vorig jaar

2007

6.766

2008

6.849

+ 1%

2009

7.361

+ 7%

2010

6.360

- 14%*

2011

5.488

- 14%

2012

4.967

- 9%

2013

4.591

-7%

Bron 2007-2013: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

* Bezuiniging per 1-1-2011
Uit tabel 9 kan geconcludeerd worden dat het ingelegd vermogen ultimo
2009 een piek had bereikt op ca. € 7,36 miljard. Vanaf het jaar daarop
liep het ingelegd vermogen terug tot € 4,97 miljard. ultimo 2012. Dat is
in totaal een afname van 38%. De daling in het ingelegde vermogen is
ingezet eind 2010, het moment waarop de bezuinigingsmaatregel werd
aangekondigd (maar nog niet effectief was). In 2013 is het ingelegde
vermogen verder gedaald naar € 4,6 miljard.

5.2

Toegekend projectvermogen
In tabel 10 staat het projectvermogen opgenomen dat in het betreffende
jaar aan groene projecten is toegekend via de afgifte van een
groenverklaring.

Tabel 10: Ontwikkeling toegekend projectvermogen over 2007-2013
Jaar

Toegekend projectvermogen (miljoen €)

Mutatie t.o.v. vorig jaar

2007

1.448

2008

940

- 35%

2009

697

- 26%

2010

953

+ 37%

2011

555

- 42%

2012

198

- 64%

2013

661

+ 234%

Bron: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, jaarverslagen Groen Beleggen 2007 -2013

19

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Uit deze tabel blijkt dat het toegekende vermogen vanaf 2007 een
(bijna) structureel dalende trend kent, met uitzondering van 2010. De
daling is echter harder ingezet nadat de bezuinigingsmaatregel werd
aangekondigd en in 2011 van kracht is geworden. In absolute euro’s is in
2012 nog maar een vijfde van het bedrag geïnvesteerd dat in 2010 aan
groene projecten werd toegekend.
Het toegekende projectvermogen volgt niet één op één de ontwikkeling
van het ingelegde vermogen. Dat komt omdat groenbanken namelijk
nieuwe projecten ook uit aflossingen van eerdere leningen financieren,
en dat is mede bepalend voor het toegekende projectvermogen.
Daarnaast is het toegekende projectvermogen afhankelijk van overige
ontwikkelingen zoals de conjunctuur. Bovendien maken niet alle
projecten waarvoor een groenverklaring is afgegeven daadwerkelijk
gebruik van een groenlening.

5.3

Rentevoordeel groene projecten
Een van de doelen van de regeling is dat er goedkope financiering
beschikbaar komt voor groene projecten. Met goedkope financiering
wordt bedoeld dat ondernemers een lage(re) rente betalen op een lening
voor hun groene project als zij dat via een groenbank financieren, ten
opzichte van financiering via reguliere bank.
Het fiscale voordeel, bestaande uit de vrijstelling en de heffingskorting,
bedroeg 2,5% vóórdat de heffingskorting in 2011 werd afgebouwd. Dat
betekent dat groenbanken 2,5% rentevoordeel kunnen verdelen onder
spaarders, groene projecten en henzelf. Op financiering die banken
aantrekken en uitlenen buiten de groenbanken geldt de vrijstelling en de
heffingskorting immers niet.
Doordat de heffingskorting vanaf 2012 met 0,6%-punt terug liep, daalde
het totale rentevoordeel dat groenbanken konden verdelen tot 1,9%
nadat de bezuiniging van kracht werd.
In opdracht van de Nederlandse Vereniging van Banken heeft CE Delft
onderzoek gedaan naar de economische effecten van de regeling
groenprojecten (CE Delft, 2013). CE Delft heeft geschat dat het
rentevoordeel dat groenbanken aan groene projecten doorgaven voor de
bezuiniging gemiddeld 1,2% bedroeg. CE Delft schat in deze studie in dat
de doorgegeven rentekorting terugliep tot gemiddeld 0,9% nadat het
fiscale voordeel vanaf 2011 tot 1,9% werd afgebouwd. Groene projecten

20

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

werden volgens deze studie dus geconfronteerd met een daling van het
rentevoordeel van 0,3 procentpunt nadat het fiscale voordeel met 0,6
procentpunt daalde door de bezuinigingsmaatregel. CE Delft merkt hierbij
op dat groenbanken een groot deel van het fiscale voordeel door moeten
geven aan spaarders om groen geld aan te trekken in de huidige
vermogensmarkt (met andere woorden: een relatief groot deel van het
beschikbare rentevoordeel kan volgens deze studie dus niet worden
doorgegeven aan groene projecten).

5.4

Milieuwinst
Het uiteindelijke doel van de regeling is om via gerealiseerde groene
projecten bij te dragen aan milieuverbeteringen. Dit kan worden
uitgedrukt in termen van bijvoorbeeld vermeden emissie.
CE Delft (CE Delft, 2013) heeft geschat dat de projecten waarvoor in het
jaar 2011 een groenverklaring is afgegeven hebben geleid tot circa 5
miljoen ton vermeden CO2-uitstoot. 11 Dit komt overeen met 2,5% van de
totale Nederlandse CO2 uitstoot. Daarnaast hebben de groene projecten
ook geleid tot lagere uitstoot van andere stoffen als NOx en fijnstof.
Op basis van kengetallen concludeert CE Delft dat deze projecten
daarmee tot een maatschappelijke winst van € 360 miljoen hebben geleid
voor het jaar 2011. Deze maatschappelijke baten zijn in 2011 hoger dan
de maatschappelijke kosten, die bestaan uit overheidsuitgaven (de
apparaatslasten, de vrijstelling en de heffingskorting) van tezamen € 137
miljoen en de overige maatschappelijke kosten van € 38 miljoen bij
elkaar opgeteld.
Omdat deze inschatting alleen gemaakt is voor het jaar 2011 is het niet
mogelijk een uitspraak te doen van het effect van de
bezuinigingsmaatregel op de gerealiseerde milieuwinst.

5.5

Overzicht ontwikkeling indicatoren
In figuur 2 staat samengevat hoe de indicatoren zich hebben ontwikkeld
tussen 2010 (voor de bezuiniging) en 2012 (na de bezuiniging).

11

Hierbij moet worden opgemerkt dat niet alle projecten waarvoor een groenverklaring is

afgegeven ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd.

21

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Figuur 2: Opzet regeling groen beleggen met effecten na bezuinigingsmaatregel

5.6

Informatie in begroting en jaarverslag
In de begrotingen en jaarverslagen van het Ministerie van IenM over
2011 en 2012 staat geen informatie opgenomen over de omvang van het
ingelegde vermogen. Hetzelfde geldt voor de (bijlagen bij) de
Miljoenennota’s voor 2011 t/m 2014. In de begrotingen en jaarverslagen
van het Ministerie van IenM over 2011 en 2012 staat geen informatie
opgenomen over toegekend projectvermogen, doorgegeven
rentevoordeel of de milieuwinst die de regeling met zich mee brengt.

22

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Bijlage 1: Kabinet over
verwachte gevolgen maatregel

De Tweede Kamer heeft het kabinet meermalen gevraagd naar de
verwachte gevolgen die het kabinet verwacht van de versobering van de
heffingskorting. Het kabinet heeft op drie momenten de Tweede Kamer
hier het volgende over laten weten.


In het debat over de regeringsverklaring, eind 2010, gaf de ministerpresident aan dat het “mij helaas niet mogelijk [is] om hier een
exacte inschatting te geven van de effecten. De regeling blijft
bestaan, maar in een versoberde vorm. Nogmaals: de effecten
daarvan kan ik hier niet in detail geven.” (Tweede Kamer, 2010a).



In antwoord op vragen over de Tweede Nota van Wijziging van het
Belastingplan 2011 schrijft de staatssecretaris hierover het volgende
“Het kabinet zal niet ontkennen dat het verkleinen van een fiscale
prikkel tot enige marktreacties kan leiden. In het licht van de
gemiddeld behaalde rendementen in het recente verleden verwacht
het kabinet echter dat dergelijke beleggingen hun aantrekkelijkheid
niet hebben verloren en de reacties beperkt kunnen zijn. Dit beperkte
effect geldt dan ook voor de mogelijke gevolgen van veranderingen in
de totale beleggingen.” (Financiën, 2010a).



In het debat met de Tweede Kamer over het Belastingplan 2011 geeft
de staatssecretaris hierover het volgende aan: “De effecten van het
afschaffen van de heffingskorting zullen naar mijn mening dan ook
beperkt zijn. Ik ben er vast van overtuigd dat er voldoende kapitaal
beschikbaar zal blijven voor onder meer de groene investeringen.”
(Financiën, 2010b).

23

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Literatuur

Agentschap NL: Jaarcijfers Groen Beleggen 2005 t/m 2012 via
www.rvo.nl
Algemene Rekenkamer (2011). Bezuinigingsmonitor 2011, Tweede
Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 758, nr. 2.
Algemene Rekenkamer (2013). Aandachtspunten bij de begroting 2014
van de minister van Financiën. Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–

2014, 33 750 IX, nr. 6.
AZ (2012). Verantwoordingsbrief 2012, Tweede Kamer, vergaderjaar
2012–2013, 33 633, nr. 1.
CE Delft (2013). De duurzaamheidswinst en economische winst Regeling
Groenprojecten. Delft, februari 2013.
Financiën, bijlage bij de Miljoenennota’s 2011 t/m 2014: Overzicht van
belastinguitgaven via www.rijksbegroting.nl
Financiën (2010a). Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2011). Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–
2011, 32 504, nr. 20. Den Haag: SDU.
Financiën (2010b). Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere
wetten (Belastingplan 2011) Verslag van een Wetgevingsoverleg Tweede
Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 504, nr. 32. Den Haag: SDU
Financiën (2012). 30 Miljard Monitor, bijlage bij de Miljoenennota 2013
via www.rijksbegroting.nl
IenM (2013). Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu (XII) voor het jaar 2014. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2013-2014, 33 750 XII, nr. 12. Den Haag: SDU.

24

Achtergronddocument
Versobering heffingskorting groen beleggen

Tweede Kamer (2010a). Verslag van debat over de
Regeringsverklaring/algemene politieke beschouwingen 27 oktober 2010
TK 14 14-83. Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011
Tweede Kamer (2010b). Gewijzigd Amendement Slob 32504 nr. 61 tvv
nr. 42 over het geleidelijk laten verlopen van de afschaffing van de
heffingskortingen voor maatschappelijke beleggingen, directe
beleggingen in durfkapitaal en culturele beleggingen. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2010–2011 32 504, nr. 61. Den Haag: SDU.

25