Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2476

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 maart 2022
Hierbij bied ik het verslag aan van de Raad Algemene Zaken van 22 maart
2022.
Tevens informeer ik uw Kamer middels dit verslag over de richtsnoeren
van de MFK-rechtsstaatverordening en over het evenement over
EU-transparantie dat op 9 maart jongstleden plaatsvond.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-02-2476
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2476

1

VERSLAG VAN DE RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN 22 MAART
2022
Op dinsdag 22 maart 2022 vond in Brussel de Raad Algemene Zaken
(RAZ) plaats. De Minister van Buitenlandse Zaken nam deel aan deze RAZ.
Op de agenda1 van de Raad stonden de volgende onderwerpen: de
voorbereiding van de Europese Raad van 24 en 25 maart 2022, het
Europees Semester, de Conferentie over de Toekomst van Europa, de
herziening van de verordening van het statuut en financiering Europese
politieke partijen en stichtingen en een informatiepunt van de Europese
Commissie over de autonome maatregelen ten aanzien van het Verenigd
Koninkrijk (VK). Tevens informeer ik uw Kamer middels dit verslag over de
richtsnoeren van de MFK-rechtsstaatverordening en over het evenement
over EU-transparantie dat op 9 maart jongstleden plaatsvond.
Voorbereiding van de Europese Raad van 24 en 25 maart 2022: conceptconclusies
COVID-19 coördinatie
De Commissie gaf aan dat het van belang is om te investeren in
paraatheid in het licht van het aankomende herfstseizoen. Tijdens de RAZ
werd ook kort gesproken over internationale solidariteit waarbij de focus
niet alleen moet liggen op het delen van vaccins maar ook op het
versterken van het gezondheidssysteem.
Veiligheid en defensie
Lidstaten verwelkomden de recente aanname van het EU Strategisch
Kompas door de Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie tijdens de
RBZ van 21 maart jl. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2474) De urgentie van een
versterkt handelingsvermogen van de EU op het gebied van veiligheid en
defensie werd in het licht van de Russische agressie in Oekraïne nadrukkelijk onderstreept. Verschillende lidstaten, waaronder Nederland,
benadrukten hierbij expliciet het belang van nauwe samenhang met de
NAVO.
Energie
Vicevoorzitter Šefčovič kondigde namens de Commissie een mededeling2
aan met concrete opties ter bespreking in de Europese Raad om de
gevolgen te beperken van de stijgende energieprijzen voor de meest
kwetsbare burgers en bedrijven. Hij gaf daarbij aan dat alle opties een
prijskaartje en voor- en nadelen hebben, daarom is het van belang de
balans te bewaren in het pakket van maatregelen. Ook kondigde hij een
wetgevend voorstel inzake gezamenlijke gasinkoop aan.3 Over dit voorstel
en de mededeling zullen appreciaties naar uw Kamer worden verstuurd.
Meerdere lidstaten benadrukten het belang dat de Commissie spoedig
met een kader komt dat de mogelijkheid geeft aan lidstaten om tijdelijke
maatregelen te kunnen nemen om de gevolgen van de hoge energieprijzen tegen te gaan. Een aantal lidstaten pleitte daarbij voor het instellen
van maximumprijzen.
Nederland wees, samen met andere lidstaten, op de noodzaak om de
energie-afhankelijkheid van Rusland zo snel mogelijk af te bouwen.
Nederland benadrukte hierbij het belang van investeringen in
hernieuwbare energie en energie efficiëntie, snelle besluitvorming over
1

DP: CM 2070/22
Communication on security of supply and affordable energy prices (europa.eu)
3
Proposal for a regulation on gas storage (europa.eu)
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2476

2

het Fit-for-55-pakket met behoud van ambitie, en diversificatie van
energiebronnen omdat dit de fossiele energie afhankelijkheden, specifiek
van Rusland, helpt afbouwen.
Een groep lidstaten, waaronder Nederland, gaf aan geen voorstander te
zijn van ingrijpen in de energiemarkt, omdat dit investeringen in
duurzame energie en leveringszekerheid kan ondermijnen. Daarbij wezen
deze lidstaten ook op het belang van het afwachten van het eindrapport
van het Agency for the Cooperation of Energy Regulators (ACER) over de
energiemarkt.
Actuele ontwikkelingen op buitenlandpolitiek gebied: Oekraïne
De Europese Commissie opende deze discussie door waardering uit de
spreken voor de Europese eensgezindheid die zich mede uit in de snelle
aanname van een viertal sanctiepakketten. De Commissie gaf aan klaar te
staan voor verdergaande maatregelen bij voortzetting van de illegale
militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne. Verder verwees de
Commissie naar de op 23 maart jongstleden uitgebrachte Mededeling
over steun aan lidstaten bij de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne.
Deze mededeling bevat een overzicht van de EU-steun aan lidstaten op
het terrein van huisvesting, gezondheidszorg en scholing4. Enkele
lidstaten verzochten de CIE een kader te scheppen voor verdeling van
vluchtelingen. Zoals uw Kamer bekend zal hier verder over worden
gesproken tijdens de JBZ-Raad5 van maandag 28 maart aanstaande.
Meerdere lidstaten waaronder Nederland bevestigden de Europese
eenheid en gaven aan dat alle opties voor verdere sancties op tafel
moeten liggen. Hierbij benadrukten sommige lidstaten dat focus op
implementatie van de huidige sancties gewenst is en dat het van belang is
dat eventuele aanvullende maatregelen meer schade aanrichten in
Rusland dan in de EU. Verder brachten verschillende lidstaten de
EU-lidmaatschapsaanvragen van Oekraïne, Moldavië en Georgië ter
sprake, waarbij werd verwezen naar de Versaillesverklaring van 11 maart
jongstleden.
Economie
Vanwege de toevoeging van het onderwerp «bredere economische
aangelegenheden» aan de concept ER conclusies6, is tijdens de RAZ kort
stil gestaan bij de ontwikkelingen op het gebied van de interne markt.
Hierbij werd verwezen naar het Single Market Emergency Instrument dat
de Commissie naar verwachting voor de zomer zal presenteren. NoordEuropese lidstaten benadrukten het belang van het bespreken van de
ontwikkelingen op de interne markt op de lange termijn en suggereerden
hier tijdens de Europese Raad in maart 2023 (tijdens het Zweedse
EU-voorzitterschap) aandacht aan te besteden. Nederland heeft deze
boodschap gesteund.
Europees Semester 2022
Het voorzitterschap presenteerde het samenvattende verslag van de
bijdragen van de verschillende Raadsformaties aan de eerste fase van het
Europees Semester 2022. Daarnaast lichtte het voorzitterschap de
geactualiseerde routekaart voor het Europees Semester toe. Deze
vermeldt de data van de belangrijkste besprekingen en de betrokken
Raadsformaties. In aanloop naar de Europese Raad van juni a.s. zal de
Commissie het voorjaarspakket presenteren, met landenverslagen en
4

communication_welcoming_those_fleeing_war_in_ukraine.pdf (europa.eu)
Kamerstuk 32 317, nr. 753
6
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1762
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2476

3

voorstellen voor aanbevelingen van de Raad. Het kabinet verwelkomt de
terugkeer van de landenrapporten en volledige landspecifieke aanbevelingen in het Semester. Tot slot heeft de Raad de ontwerpaanbeveling
over het economisch beleid van de eurozone ter bekrachtiging toegezonden aan de Europese Raad.
Conferentie over de Toekomst van Europa
Het Franse voorzitterschap informeerde de leden van de Raad over de
laatste ontwikkelingen rondom de Conferentie over de Toekomst van
Europa. Dit betrof met name de wijze waarop de aanbevelingen vanuit de
nationale en Europese burgerpanels worden verwerkt tot voorstellen en
conclusies van de plenaire vergadering, op basis waarvan de Raad van
Bestuur van de Conferentie het voorziene eindverslag voor 9 mei 2022
dient op te stellen. Het voorzitterschap stelde als proces voor om het
Gemeenschappelijk Secretariaat van de Conferentie verantwoordelijk te
maken voor het clusteren van de aanbevelingen, waarin de voorzitter en
burgervertegenwoordiger van de werkgroep een adviserende rol
toebedeeld krijgen. Voorstellen dienen te worden geformuleerd aan de
hand van nationale en Europese burgeraanbevelingen. Het voorzitterschap stelde voor dat iedere component van de plenaire vergadering
vervolgens een eigen selectie met prioritaire voorstellen dient op te
stellen waarna deze selectie zal worden voorgelegd aan de Raad van
Bestuur. Zij zullen voor het eind van de Conferentie een finale lijst met
aanbevelingen op volgorde van prioriteit samen stellen.
De Commissie onderstreepte het belang van een duidelijk verband tussen
definitieve resultaten en burgeraanbevelingen. Daarnaast gaf de
Commissie aan de voorgestelde prioritering van de aanbevelingen
onwenselijk te vinden.
Meerdere lidstaten benoemden de noodzaak om op korte termijn een
duidelijk proces te hebben richting het einde van de Conferentie op 9 mei,
waarbij dichtbij de aanbevelingen vanuit burgers gebleven moet worden.
Meerdere lidstaten spraken zich uit tegen de suggestie van het Franse
voorzitterschap om voorstellen te prioriteren in de plenaire vergadering.
Zij benoemden dat dit een verkeerd signaal richting deelnemende burgers
kan geven. Verschillende lidstaten stelden dat alle aanbevelingen in het
eindresultaat van de Conferentie dienen te worden meegenomen.
Meerdere lidstaten stelden dat overeenkomstig de gezamenlijke verklaring
de instellingen na afloop van de Conferentie dienen te bespreken hoe
doeltreffend gevolg kan worden gegeven aan het eindverslag, elk binnen
hun eigen bevoegdheden en in overeenstemming met de Verdragen.
Nederland benadrukte het belang om tot een duidelijk proces te komen,
waaruit een eindresultaat van de Conferentie volgt dat duidelijk voortkomt
uit de aanbevelingen van burgers. De totstandkoming van de eindaanbevelingen dient op een objectieve, zorgvuldige en transparante wijze te
gebeuren. Burgers kunnen dan zien hoe hun inbreng tot het eindresultaat
heeft geleid. Nederland benoemde daarbij dat het proces werkbaar dient
te blijven gezien het grote aantal aanbevelingen en uiteenlopende
aanbevelingen van de verschillende burgerpanels.
Het Franse voorzitterschap stelde vervolgens vast dat er geen overeenstemming is over hun voorstel betreffende het eindproces en zal op korte
termijn een nieuw voorstel toe doen waarin de wensen en zorgen van de
lidstaten zijn verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2476

4

Herziening van de verordening van het statuut en financiering Europese
politieke partijen en stichtingen (Kamerstuk 22 112, nr. 3263)
Het Franse voorzitterschap benoemde twee voorstellen die door de
Europese Commissie zijn gedaan in de herziening. Ten eerste het voorstel
om financiële contributies aan Europese politieke partijen en stichtingen
mogelijk te maken vanuit niet-EU-landen die wel lid zijn van de Raad van
Europa,7 dat uit de gedeeltelijke algemene oriëntatie is gehaald. Ten
tweede het voorstel dat financiering van campagnes door Europese
politieke partijen en stichtingen mogelijk maakt bij nationale referenda,
wanneer het onderwerp van een referendum raakt aan de EU-verdragen.
Ook dat voorstel is uit de gedeeltelijke algemene oriëntatie gehaald.
Enkele lidstaten intervenieerden, die allen steun uitspraken voor de
gedeeltelijke algemene oriëntatie. Het Franse voorzitterschap concludeerde dat de benodigde meerderheid is bereikt in de Raad. De gedeeltelijke algemene oriëntatie is nu openbaar gemaakt.8
Autonome maatregelen ten aanzien van het VK (informatiepunt Europese
Commissie)
De vicepresident van de Europese Commissie Maroš Šefčovič gaf een
korte toelichting op de twee wetgevende voorstellen inzake het instellen
van autonome maatregelen tegen het VK die 11 maart jongstleden
gepubliceerd zijn.9 Deze voorstellen leggen de interne EU-besluitvormingsprocedure vast voor het nemen van evenwichtsherstellende-,
compenserende- en corrigerende (tegen)maatregelen tegen het VK bij
schendingen van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst of
bepaalde onderdelen van het Terugtrekkingsakkoord door het VK. Uw
Kamer wordt nader geïnformeerd over de inhoud van deze voorstellen en
de appreciatie van het kabinet middels een BNC-fiche.
Toezegging over richtsnoeren MFK-rechtsstaatverordening
Tijdens het Commissiedebat Raad Algemene Zaken d.d. 17 maart jl. zegde
ik uw Kamer toe om in het verslag van de Raad Algemene Zaken d.d.
22 maart 2022 terug te komen op de richtsnoeren over de
MFK-rechtsstaatverordening.
Deze richtsnoeren vloeien voort uit de ER-conclusies van 11 december
2020 over het Meerjarig Financieel Kader 2021–2027 (MFK).10 De Europese
Raad heeft in deze conclusies vastgesteld dat de Commissie het
voornemen had om te wachten met het voorstellen van maatregelen uit
hoofde van de MFK-rechtsstaatverordening, totdat de Commissie
richtsnoeren heeft vastgesteld, en dat de Commissie in deze richtsnoeren
de uitspraak van het EU Hof van Justitie (EU Hof) over de geldigheid van
de MFK-rechtsstaatverordening mee zou nemen. De Commissie heeft
meermaals verzekerd dat alle geconstateerde schendingen van de
beginselen van de rechtsstaat zullen worden betrokken bij de eventuele
7

De 46 Raad van Europa-landen zijn: Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan, België, Bosnië &
Herzegovina, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Georgië,
Griekenland, Hongarije, Ierland, IJsland, Italië, Kroatië, Letland, Liechtenstein, Litouwen,
Luxemburg, Malta, Moldavië, Monaco, Montenegro, Nederland, Noord-Macedonië,
Noorwegen, Oekraïne, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, San Marino, Servië, Slovenië,
Slowakije, Spanje, Tsjechië, Turkije, Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland.
8
https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/03/22/the-council-of-the-eumoves-towards-more-transparent-funding-of-european-political-parties/
9
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=COM:2022:89:FIN
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=COM:2022:100:FIN
10
EUCO 22/20. Voor de volledige verklaring van de voorzitter van de Commissie, zie:
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/speech_20_2442

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2476

5

maatregelen die de Commissie, na vaststelling van de richtsnoeren en de
uitspraak van het EU Hof, zal voorstellen uit hoofde van de
MFK-rechtsstaatverordening. De Commissie heeft meermaals verzekerd
dat geen enkele schending van de beginselen van de rechtsstaat door de
Commissie terzijde zal worden geschoven.
Nederland kon instemmen met deze Europese Raad (ER) conclusies,
omdat hierdoor zonder wijziging van de MFK-rechtstaatverordening een
oplossing werd gevonden voor Hongarije en Polen om te kunnen
instemmen met het MFK en het Eigenmiddelenbesluit (EMB). Uw Kamer
ontving een verslag van deze Europese Raad van 10-11 december 2020,
en een aanvullend toelichtende brief over deze ER-conclusies.11
Op 2 maart jl. stelde de Europese Commissie richtsnoeren vast voor de
MFK-rechtsstaatverordening,12 precies twee weken nadat het EU Hof zijn
arrest wees in het beroep van Polen en Hongarije tot nietigverklaring van
de MFK-rechtsstaatverordening.13 Uw Kamer ontving een toelichtende
brief over deze uitspraak van het EU Hof.14
Het doel van deze richtsnoeren is toelichting te geven bij de vijf aspecten
van de MFK-rechtsstaatverordening: (i) de voorwaarden voor de
vaststelling van maatregelen; (ii) de verhouding tussen de
MFK-rechtsstaatverordening en andere instrumenten; (iii) de evenredigheid van de aan de Raad voor te stellen maatregelen; (iv) de procedure
en het beoordelingsproces om te komen tot de vaststelling van maatregelen, en (v) de bescherming van de rechten van eindontvangers of
begunstigden. Richtsnoeren zijn niet juridisch bindend en doen niets af
aan de rechten en verplichtingen die in EU-regelgeving zijn neergelegd.
De Commissie bindt zichzelf met deze richtsnoeren aan een uitvoeringswijze van de MFK-rechtsstaatverordening.
Nederland verwelkomt de richtsnoeren. De Commissie heeft in deze
richtsnoeren de relevante elementen uit de uitspraak van het EU Hof
meegenomen. Ook is de Commissie grotendeels tegemoet gekomen aan
de opmerkingen die Nederland en gelijkgezinde lidstaten hebben
ingediend tijdens de consultatie over de concept-richtsnoeren over de
MFK-rechtsstaatverordening. Zo wordt bij de illustratie van schendingen
van beginselen van de rechtsstaat die onder de
MFK-rechtsstaatverordening vallen, nu expliciet aandacht besteed aan
onafhankelijke rechtspraak, als essentieel vereiste voor de bescherming
van de financiële belangen van de Unie. Ook wordt de toegevoegde
waarde van de MFK-rechtsstaatverordening ten opzichte van andere
procedures uit de Uniewetgeving uitgebreider toegelicht, en heeft de
Commissie de mogelijkheid gecreëerd om via een speciale mailbox
individuele klachten in te dienen. De gezamenlijke reactie van Nederland
en gelijkgezinde lidstaten werd destijds vertrouwelijk met uw Kamer
gedeeld.15 Strevend naar transparantie kan de gezamenlijke reactie met
de vaststelling van de richtsnoeren openbaar gedeeld worden met uw

11

Kamerstuk 21 501-20, nrs. 1638 en 1641.
Richtsnoeren van de Commissie inzake de toepassing van Verordening 2020/2092 betreffende
een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting, C(2022) 1382
final.
13
Arrest van het EU Hof van Justitie, C-156/21, Hongarije vs. EP en Raad, https://curia.europa.eu/
juris/document/document.jsf?text=&docid=254061&pageIndex=0&doclang=EN&
mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=770331: Arrest van het EU Hof van Justitie, C-157/21,
Polen vs. EP en Raad, https://curia.europa.eu/
juris/document/document.jsf?text=&docid=254062&pageIndex=0&doclang=EN&
mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=770331.
14
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1795
15
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1723.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2476

6

Kamer, als bijlage bij dit verslag16. De mede-ondertekende lidstaten
worden hiervan op de hoogte gebracht.
Met de vaststelling van de richtsnoeren staat de Commissie nu niets meer
in de weg om zo snel mogelijk de procedure om tot de opschorting of
stopzetting van uitkering van EU-middelen te komen, te starten in
gevallen die aan de voorwaarden uit de MFK-rechtstaatverordening
voldoen. Nederland blijft hier bij de Commissie op aandringen.
Follow-up evenement over EU-transparantie
Zoals aangekondigd in de Geannoteerde Agenda voor de RAZ van
22 maart17 krijgt u in dit verslag ook een terugkoppeling van het
evenement over EU-transparantie dat op 9 maart door Nederland, samen
met Denemarken en Duitsland is georganiseerd. Het evenement is een
opvolging van de transparency pledge die in september 2021 is gelanceerd op initiatief van Nederland, Duitsland en Denemarken.18 19 Naast
burgers betrokken bij de Conferentie namen de volgende personen deel
aan het evenement: Jeppe Kofod (Minister van Buitenlandse Zaken van
Denemarken), Anna Lührmann (Minister van Staat voor Europa en
Klimaat van Duitsland, Emily O’Reilly (Europese Ombudsman), Daniel
Freund (lid van het Europees Parlement – Groenen) en Ivo Belet (lid
Kabinet van Eurocommissaris Šuica van de Europese Commissie). Naast
de Nederlandse gezant voor de Conferentie over de Toekomst van Europa
was de Minister van Buitenlandse Zaken aanwezig in de vorm van een
videoboodschap.
De discussie werd geïntroduceerd door een aantal burgers uit de
werkgroep Europese Democratie van de Conferentie over de Toekomst
van Europa. Zij gingen in op de verschillende aanbevelingen die volgen
uit de Europese en nationale burgerconsultaties die specifiek betrekking
hebben op EU-transparantie.20 Deze aanbevelingen vormden het
vetrekpunt van een dialoog tussen de burgers en de andere deelnemers.
Het was een open discussie, waarin burgers en deelnemers vanuit
verschillende instellingen ideeën over EU-transparantie uitwisselden en
waarin verder is gesproken over de aanbevelingen van de burgers. Uit de
discussie volgde bijvoorbeeld dat hoewel er stappen zijn gezet om de EU
transparanter te maken, dit voor burgers weinig zichtbaar is. Hieruit
volgde de conclusie dat de EU-instellingen actiever en in meer begrijpelijke taal kunnen communiceren over het werk dat zij doen. Het
evenement is opgenomen en is terug te kijken.21
Nederland onderschrijft het belang van deze aanbevelingen en zal deze
aanbevelingen ook uitdragen in de Conferentie over de Toekomst van
Europa en als onderdeel van de Nederlandse inzet om het
EU-transparantiebeleid te moderniseren en de EU besluitvormingsprocedure inzichtelijker en toegankelijker te maken.

16

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kenmerk 21 501-02, nr. 2472
18
Zie o.a. Kamerstuk 21 501-02, nrs. 2408 en 2403
19
https://www.permanentrepresentations.nl/documents/publications/2021/09/23/transparencypledge
20
https://futureu.europa.eu/rails/active_storage/blobs/
eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBa1NUIiwiZXhwIjpudWxsLCJwdXIiOiJibG9iX2lkIn19-b703f9cbf3acf12aafb9c0028b6b663b75ee062c/Panel%202%20recommendations%
20FINAL_NL.pdf
21
Terug te kijken via: https://um.dk/en/foreign-policy/denmark-in-the-eu/online-event-oneutransparency
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2476

7