Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 229

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 28 september 2018
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
7 september 2018 over het IOB-onderzoek naar stabilisatieprogramma’s in
Syrië (Kamerstuk 32 623, nr. 224) en over de brief van 14 september 2018
inzake steun aan de Syrische oppositie (Kamerstuk 32 623, nr. 226).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 26 september
2018. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt1.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

1

kst-32623-229
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

De vertrouwelijke antwoorden en bijlagen zijn, alleen voor de leden, te raadplegen via de
griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken conform de werkwijze van de
Kamercommissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD) tot en met 2 oktober 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

1

1
Erkent het kabinet het regime van Bashar al-Assad als de
rechtmatige vertegenwoordiger van het Syrische volk en daarmee
als de rechtmatige regering van de Arabische Republiek Syrië? Zo
ja, hoe verhoudt dit gegeven zich in volkenrechtelijke zin tot de
uitspraken van het kabinet hieromtrent in 2012?
Het regime van Assad is de formele vertegenwoordiger van de Syrische
staat, maar het kabinet erkent het regime niet als de vertegenwoordiger
van het Syrische volk. Het grove geweld dat Assad tegen de eigen
bevolking heeft ingezet, heeft hiertoe geleid. In 2012 verbrak Nederland de
diplomatieke banden met het regime en is de Nederlandse ambassade uit
Damascus vertrokken. Nederland heeft in 2012 de Syrian National Council
(SNC) erkend als een legitieme vertegenwoordiging van het Syrische volk.
2
Is het kabinet bekend met berichten over vermeende mensenrechtenschendingen door de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF)?
Ja. De SDF wordt gedomineerd door de Koerdische strijdgroep PYD/YPG.
Er zijn verschillende rapporten verschenen over mensenrechtenschendingen gepleegd door de YPG. Bovendien is de YPG gelieerd aan de PKK,
een organisatie die op de Europese terrorismelijst staat.
3
Is het kabinet eerder opgeroepen tot lethale en/of non-lethale
steun ten behoeve van de Syrische Democratische Strijdkrachten
(SDF)?
Het kabinet is door de leden Voordewind, Knops en Van der Staaij in 2015
per motie (Kamerstuk 27 925, nr. 555) opgeroepen de Koerden in Syrië te
steunen. De motie werd niet aangenomen.
4
Kunt u zich herinneren dat het vorige kabinet in 2016 bij monde
van de toenmalige Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking de Kamer informeerde over berichten over
mensenrechtenschendingen door de Syrische Democratische
Strijdkrachten (SDF), waaronder gedwongen rekrutering van
kindsoldaten? Ziet het huidige kabinet aanleiding om deze zorgen
in te trekken? (Kamerstuk 32 623, nr. 167)
De tekst zoals weergegeven in Kamerstuk 32 623, nr. 167 is nog altijd
correct. Het kabinet ziet geen aanleiding de appreciatie van de SDF te
wijzigen.
5
Bent u bekend met de berichten over Israëlische steun aan
rebellengroepen in Syrië? (https://foreignpolicy.com/2018/09/06/
in-secret-program-israel-armed-and-funded-rebel-groups-insouthern-syria/3/) Zo ja, hoe beoordeelt u deze?
Ja, het kabinet is bekend met dit bericht. Het kabinet doet echter geen
uitspraken over de inhoud van het bericht. Wel is het een gegeven dat
bepaalde gematigde groepen in Zuid-Syrië een bijdrage leverden aan
stabiliteit aan de grenzen met Israël en Jordanië.
6
Welke groeperingen behoren of hebben behoord tot de SDF?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

2

Volgens beschikbare bronnen bestond de Syrische Democratische
Strijdkrachten (Syrian Democratic Forces – SDF) als een militaire coalitie
die met steun van de VS tegen de Islamitische Staat (IS) in Syrië vocht, uit
de volgende groepen:
– Volksbeschermingseenheden (YPG) – Koerdisch seculier.
– Vrouwelijke Volksbeschermingseenheden (YPJ) – Koerdisch seculier.
– De Syriac Military Council – Assyrisch/Syrisch.
– Liwaa Thuwar al-Raqqa (Raqqa Revolutionaire Front) – Arabisch,
soennitisch.
– Jaysh al-Thuwar (Leger van de Revolutionairen) – multi-etnische groep
(Koerden, Turkmenen en Arabieren)
– Jaysh al-Sanadid – Arabische groep opgericht door de Arabische stam
Shammar
7
Ging het kabinet ten tijde van de besluitvorming over het
Non-Lethal Assistance (NLA)-programma en de informatievoorziening hierover uit van steun van de Tweede Kamer?
Ja. Er was bij aanvang van het Non Lethal Assistance (NLA) programma
brede steun in de Tweede Kamer voor het ondersteunen van de
gematigde gewapende oppositie in de strijd tegen het regime Assad en
extremistische groepen. Het NLA-programma was onderdeel van het
brede Syrië-beleid van het kabinet, dat zich richtte op vijf, elkaar versterkende sporen: politiek, militair, humanitair, stabilisatie en accountability. In
verschillende debatten, onder andere over artikel 100-brieven (getekend
door de Ministers van BZ, Defensie, BHOS en JenV) aangaande de
Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS, is de brede inzet van het kabinet
in Syrië met de Tweede Kamer besproken (Kamerstuk 27 925, nr. 570,
Kamerstuk 27 925, nr. 597, Kamerstuk 27 925, nr. 612).
8
Van wie kwam het initiatief om het NLA-programma op te zetten?
Tijdens het Algemeen Overleg over de situatie in Kobani op 9 oktober
2014, werd met de Tweede Kamer gesproken over de mogelijkheden van
het leveren van steun aan de gematigde oppositie (Kamerstuk 27 925,
nr. 524). In de brief van 15 december 2014 aangaande de reactie over de
Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS en voortgangsrapportage
militaire bijdrage, is met de Tweede Kamer gesproken over de Fact
Finding Mission (FFM). De FFM, waaraan ambtenaren van BZ en van
Defensie deelnamen, had als doel de wenselijkheid, kansen en risico’s van
het leveren van NLA steun te onderzoeken. De conclusie van FFM was dat
mogelijkheden tot het geven van NLA aan de gematigde gewapende
oppositie zouden worden onderzocht. De Kamer is over deze conclusie
geïnformeerd in de voortgangsrapportage van de Ministers van BZ,
BHOS, Defensie (en mede namens de Minister van JenV) over de
Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS op 15 december 2014 (Kamerstuk
27 925 nr. 526).
9
Hoeveel volkenrechtelijk deskundigen heeft het departement (al
dan niet in die hoedanigheid) in dienst?
Het departement heeft op dit moment een twintigtal volkenrechtelijke
deskundigen met elk hun eigen expertise. Deze deskundigen, die
adviseren over alle deelgebieden van het internationaal recht, zijn
voornamelijk werkzaam zijn bij de afdeling internationaal recht van de
Directie Juridische Zaken (DJZ). Voor het hoofd en plaatsvervangend
hoofd van deze afdeling is ter uitvoering van de aanbeveling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

3

Commissie Davids een directe volkenrechtelijke advieslijn naar de
Minister gecreëerd.
10
Klopt het dat uit openbare bronnen bekend is dat een aantal
westerse landen, waaronder de Verenigde Staten en het Verenigd
Koninkrijk, soortgelijke vormen van steun gaven? Kunt u dit
lijstje nog uitbreiden met andere landen van wie uit openbare
bronnen bekend is dat ze soortgelijke vormen van steun gaven?
Openbare bronnen melden dat de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Turkije NLA hebben gegeven.
11
Kunt u de definiëring aangeven van jihadistische, terroristische
en andere strijdgroepen die actief zijn of waren in de strijd in
Syrië? Kunt u daarbij specifiek ingaan op het verschil tussen deze
soorten groepen?
Er is geen internationaal erkende definitie van gewelddadig jihadisme of
terrorisme.
In Nederland wordt vanuit verschillende kaders naar strijdende groeperingen gekeken en beoordeeld of een groepering als terroristisch dient te
worden aangemerkt. Binnen de nationale CT strategie 2016–2020 en de
NCTV worden de volgende definities gehanteerd:
Jihadisme: een extreme politieke ideologie die streeft te voldoen aan de
als goddelijk ervaren plicht om de islam over de wereld te verspreiden. Dit
moet worden bereikt door het voeren van een «heilige oorlog» tegen alle
ongelovigen: alles dat vanuit het perspectief van jihadisten afwijkt van de
«zuivere leer» moet naar hun mening met geweld bestreden worden.
Terrorisme: het uit ideologische motieven dreigen met, voorbereiden of
plegen van op mensen gericht ernstig geweld, dan wel daden gericht op
het aanrichten van maatschappij ontwrichtende zaakschade, met als doel
maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen, de bevolking ernstige
vrees aan te jagen of politieke besluitvorming te beïnvloeden.
Dit zijn «werkdefinities» die in Nederland worden gebruikt voor terrorisme
vanuit beleidsmatig en strategisch perspectief. Voor de juridische definitie
van een terroristisch misdrijf, zie artikel 83 juncto 83a van het Wetboek
van Strafrecht.
12
Betekent de operationele samenwerking van Syrische gematigde
strijdgroepen – die in het kader van het NLA-programma worden
gesteund – met meer radicale groepen per definitie dat het
humanitair recht en mensenrechten worden overtreden? Kunt u
dit uitleggen in de context van dit programma?
Nee. In de complexe conflictsituatie zoals die in Syrië bestaat, met
honderden gewapende groepen, werden door de Syrische gematigde
strijdgroepen voor bepaalde offensieven en op specifieke locaties,
allianties aangegaan met extremistische groepen. Deze samenwerking
heeft een pragmatisch en incidenteel karakter; door coördinatie van de
aanvallen kon een offensief van ISIS of het regime beter het hoofd worden
geboden. Dit betekent niet dat extremistisch gedachtengoed door de
gematigde groepen werd overgenomen.
13
Heeft u de Kamer in algemene zin geïnformeerd over mogelijke
risico’s en hoe belangrijk was dat in de besluitvorming? Kunt u
aangeven op welke wijze u dat gedaan heeft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

4

De wenselijkheid, kansen en risico’s van het NLA programma zijn
nauwkeuring gewogen alvorens werd besloten over te gaan tot het
leveren van deze steun aan de oppositie. De Kamer is door de Ministers
van BZ, Defensie en BHOS, geïnformeerd over de risico’s en de wijze
waarop deze door het kabinet werden gemitigeerd. Op 7 april 2015
schreef het kabinet: «Het leveren van steun in een complexe conflictsituatie als Syrië brengt onvermijdelijk risico’s met zich mee. Het kabinet is
zich hiervan bewust en doet alles om deze risico’s zoveel mogelijk te
beperken. Een van de risico’s van het steunen van de gewapende groepen
is dat deze steun in ongewenste handen valt. Dit risico wordt gemitigeerd
door alleen zorgvuldig doorgelichte groepen in aanmerking te laten
komen voor steun. Om te beginnen neemt het kabinet groepen in
overweging die door partners – aan de hand van een zogenoemde
vetting-procedure – als voldoende betrouwbaar zijn beoordeeld. In
aanvulling op deze voorselectie hanteert het kabinet een eigen vettingprocedure, die erin voorziet groepen te toetsen aan een aantal criteria. Het
betreft onder andere criteria om uit te sluiten dat operationele samenwerking met extremistische groepen aan de orde is, om zeker te stellen
dat deze groepen een inclusieve politieke oplossing nastreven en om te
garanderen dat groepen gecommitteerd zijn aan de nalevering van het
humanitair oorlogsrecht.
Aan het leveren van steun zijn tevens andere risico’s verbonden, die van
belang zijn voor de afweging van het kabinet. Het risico op fraude wordt
geadresseerd door professionele monitoring en door het gebruik van
overdrachtsbewijzen van goederen. Daarbij kan door toenemende
instabiliteit in de toekomst sprake zijn van verminderde uitvoerbaarheid in
de grensregio’s. En niet in de laatste plaats lopen de medewerkers van de
uitvoerende organisatie – in het bijzonder degenen die naar Syrië reizen –
persoonlijke risico’s bij het leveren van steun aan gewapende groepen. Dit
risico wordt gemitigeerd door te werken met een ervaren organisatie die,
op basis van eerdere werkzaamheden bij andere donoren, een goede
reputatie heeft. De uitvoerende organisatie werkt vanuit Turkije en
Jordanië. De betreffende autoriteiten zijn inmiddels ingelicht. (Kamerstuk
27 925, nr. 534, d.d. 7 april 2015).
14
Op welke momenten heeft de Tweede Kamer zowel direct als
indirect ingestemd met steun via het NLA-programma aan
Syrische groeperingen?
Het NLA programma is onderdeel geweest van het brede Syrië beleid van
de Nederlandse regering. Dit beleid richtte zich op vijf verschillende
sporen: militair, politiek, humanitair, stabilisatie en accountability. Het NLA
programma was onderdeel van artikel 100 brieven van de Ministers van
BZ, Defensie en BHOS, over de Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS
(Kamerstuk 27 925, nr. 570 van 3 februari 2016, Kamerstuk 27 925, nr. 597
van 14 september 2016, Kamerstuk 27 925, nr. 612 van 11 september
2017).
15
Wat hield de steun via het NLA-programma precies in ten tijde
van de ingediende motie van het lid Voordewind over afzien van
de steun aan het Vrije Syrische Leger (Kamerstuk 32 605, nr. 161)
in april 2015?
De steun hield in de levering van voedselpakketten, medicijnen en
(winter)kleding. Die levering vond plaats in juli 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

5

16
Wordt het door u aangekondigde onderzoek naar de recente
berichtgeving in Nieuwsuur en Trouw onafhankelijk uitgevoerd?
Zo ja, door wie? Zo nee, waarom niet?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft samen met andere departementen de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw tegen het licht
gehouden en gelegd naast de beschikbare informatie. De uitkomsten zijn
meegenomen in de (deels vertrouwelijke) beantwoording van de feitelijke
vragen. Dit staat los van de eerder uitgevoerde doorlichting door IOB
inzake de monitoring van de programma’s AJACS, White Helmets en NLA,
en de externe evaluatie naar het NLA programma, alsmede de lopende
financiële doorlichting van de Audit Dienst Rijk.
17
Wanneer kan de Kamer de uitkomsten van het door u aangekondigde onderzoek naar de recente berichtgeving in Nieuwsuur en
Trouw verwachten? Bent u bereid dit voor het aankomende
herfstreces aan de Kamer te doen toekomen?
Zie antwoord op vraag 16.
18
Betekent het feit dat u de recente berichtgeving in Nieuwsuur en
Trouw gaat onderzoeken, dat u niet kunt uitsluiten dat de
Nederlandse NLA-steun is ingezet voor hulp aan groepen in Syrië
die zich schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en/of de rekrutering van kindsoldaten?
De Tweede Kamer wordt vertrouwelijk geïnformeerd over de bevindingen
van Nieuwsuur en Trouw wat betreft specifieke informatie over de
groepen. Hoewel er de volledige duur van het programma werd
gemonitord, zowel door de uitvoerders, onze bondgenoten, als Nederland
zelf, is het niet mogelijk – bijvoorbeeld vanwege een onveilige situatie in
de gebieden waar de gematigde oppositie actief was – een monitoringssysteem op te zetten dat alle risico’s zoals beschreven uitsluit.
19
Kunt u de bevindingen van Nieuwsuur en Trouw vooralsnog
bevestigen dan wel ontkennen?
Het kabinet neemt de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw zeer serieus.
In een moeilijke context is getracht het programma zo goed als mogelijk
uit te voeren. Veel zaken zijn gelopen zoals ze bedoeld en voorzien waren.
Zoals ook geconstateerd in het IOB-rapport zijn risico’s echter nooit
helemaal uit te sluiten. De bredere beeldvorming dat Nederland terroristische organisaties gesteund zou hebben is echter onjuist. In de beantwoording van deze vragen, ook in het vertrouwelijke deel, worden de
bevindingen van Nieuwsuur en Trouw in meer detail behandeld.
20
Wie was verantwoordelijk voor de selectie van groeperingen die
in aanmerking kwamen voor Nederlandse steun via het
NLA-programma?
De VS heeft in Syrië tenminste 70 groepen doorgelicht die in aanmerking
kwamen voor steun. Van de door VS gescreende groepen heeft Nederland
aan 22 groepen steun verleend. Een deel van de groepen in het noorden
van Syrië werd direct door Nederland geselecteerd. Een ander deel werd
voorgedragen door de projectuitvoerder (meer informatie over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

6

projectuitvoerder is te lezen in het vertrouwelijke deel van de beantwoording). In het zuiden werden de groepen aangedragen door het
Verenigd Koninkrijk, de bondgenoot waarmee werd samengewerkt. Voor
alle groepen golden de criteria dat zij geen samenwerking aangingen met
extremistische groepen, een inclusieve politieke oplossing nastreefden en
zich committeerden aan het humanitair oorlogsrecht. Aanvullend werd
gekeken naar de relevantie van de groepen in het veld, vertegenwoordiging in het politieke proces, en de behoeften van de groepen in relatie
tot hetgeen zij van andere landen ontvingen. Alle groepen ontvingen ook
steun van andere naaste bondgenoten.
21
Werd het toestaan van Nederlandse steun via het NLA-programma
aan Syrische groeperingen afgetekend door de Minister van
Buitenlandse Zaken?
De besluitvorming over de aanwending van de middelen werden
voorgelegd aan zowel de Minister van Buitenlandse Zaken als de Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. De besluitvormingsmemoranda worden vertrouwelijk met uw kamer gedeeld. De
besluitvorming vond ook zijn weerslag in de voortgangsrapportages en
artikel 100 brieven.
22
Op basis van welke criteria werden Syrische groeperingen
geselecteerd voor Nederlandse steun via het NLA-programma?
Belangrijkste criteria voor het geven van NLA-steun aan een gematigde
gewapende groep waren committering van de groep aan het humanitair
oorlogsrecht, het nastreven van een inclusieve politieke oplossing en
afzien van samenwerking met extremistische groeperingen (Kamerstuk
27 925, nr. 534, d.d. 7 april 2015). Daarnaast werd meegewogen hoe
relevant de groep op de grond was, of de groep onderdeel was van een
overkoepelende organisatie- en overlegstructuur en of zij een rol voor
zichzelf zag in een toekomstig inclusief Syrisch bestuur, bijvoorbeeld via
de politieke besprekingen in Genève.
23
Onder welke voorwaarden werden gesprekspartners in Syrië
benaderd voor onderhandelingen over het ontvangen van
Nederlandse steun via het NLA-programma steun via het
NLA-programma?
De VS heeft in Syrië tenminste 70 groepen doorgelicht die in aanmerking
kwamen voor steun. Van de door VS gescreende groepen heeft Nederland
aan 22 groepen steun verleend. De selectie van deze 22 groepen werd
gedaan door het Syrië-team in Istanbul. Belangrijke criteria voor deze
selectie waren committering van de groepen aan het humanitair oorlogsrecht, geen samenwerking met extremistische groepen en streven naar
een inclusieve, politieke oplossing. Zie ook antwoord op vraag 20.
24
Voldeden alle Syrische groeperingen die Nederlandse steun via
het NLA-programma hebben ontvangen aan de vastgestelde
criteria om in aanmerking te komen voor deze steun?
De geselecteerde gematigde gewapende groepen zijn getoetst aan de
door Nederland en naaste bondgenoten gestelde criteria voor het geven
van NLA-steun.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

7

25
Was de opzet van het NLA-programma in overeenstemming met
het internationaal recht en het principe van non-interventie?
De opzet van het NLA programma hield rekening met het
non-interventiebeginsel en was gericht op civiele steun teneinde
schending van het internationaal recht te voorkomen.
26
Werd het NLA-programma volledig gefinancierd vanuit het
Stabiliteitsfonds op de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
De Nederlandse bijdrages aan de uitvoerende organisaties van het
NLA-programma werden volledig gefinancierd vanuit het non-ODA
gedeelte van het Stabiliteitsfonds.
27
Welke andere landen boden soortgelijke NLA-steun aan groeperingen in Syrië?
Openbare bronnen melden dat de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Turkije NLA leverden aan groepen in
Syrië.
28
Hoe duidt u de discrepantie tussen het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie & Veiligheid, bij
monde van het OM, over de kwalificatie van bepaalde Syrische
groepen als terroristische groeperingen?
Zoals op 14 september jl. met uw Kamer gedeeld, wordt vanuit verschillende kaders naar strijdende groeperingen gekeken en beoordeeld of een
groepering als terroristisch dient te worden aangemerkt. Het Ministerie
van Buitenlandse Zaken kijkt primair naar internationale terrorismelijsten
(VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of
iemand kan worden vervolgd voor deelneming aan een terroristische
organisatie (art. 140a Wetboek van Strafrecht) geldt een ander kader. Het
Openbaar Ministerie legt gedragingen ten laste, in een omschreven
periode en omschreven plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie
een verdachte behoorde. Als is vastgesteld tot welk onderdeel een
verdachte behoorde, wordt aan de hand van de inhoud van het dossier en
open bronnen getoetst of dát onderdeel van dié strijdende partij in dié
periode was aan te merken als een organisatie met een terroristisch
oogmerk. Het OM doet geen algemene uitspraken over strijdende
groeperingen, ook omdat in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling
van groepen snel veranderde en verandert. Welke organisaties door de
VN, de EU of Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de
beoordeling door het Openbaar Ministerie geen rol.
29
Hoe duidt u de bewering van Officier van Justitie Van Veghel, dat
ook het sturen van hulpgoederen strafbaar kan zijn en dat de
Nederlandse overheid met het NLA-programma mogelijk strafrechtelijke verantwoordelijkheid treft?
Het interview met de officier van justitie betrof geen interview over het
NLA-programma, maar was een interview in algemene zin over de aanpak
van terrorisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

8

Aan de officier van justitie zijn in dit interview ook geen onderdelen van
het NLA-programma voorgelegd. De officier van justitie heeft dan ook
geen uitspraken gedaan in relatie tot het NLA-programma en daarover
ook geen oordeel gegeven.
De stelling van de officier van justitie «als je op enigerlei wijze een rol
speelt in die strijd, hetzij actief als strijder, hetzij minder actief maar wel
dusdanig dat je een ander in staat stelt om die strijd te voeren, dan treft
jou strafrechtelijke verantwoordelijkheid» had betrekking op het oordeel
van een rechtbank in een strafzaak uit het verleden en zag op geen enkele
wijze op het NLA-programma.
30
Heeft het Ministerie van Defensie scherfvesten geleverd aan
Syrische groeperingen als onderdeel van het NLA-programma?
Het Ministerie van Defensie heeft geen scherfvesten geleverd.
31
Bent u, of uw voorganger, ministerieel verantwoordelijk voor het
NLA-programma?
Ministeriële verantwoordelijkheid rust op de schouders van de Minister
die op het moment dat die verantwoordelijkheid geactiveerd wordt in
functie is. De ministeriële verantwoordelijkheid strekt zich ook uit tot het
doen of nalaten van een ambtsvoorganger.
32
Welke risico’s zijn in het memo betreffende het NLA-programma
dat heeft voorgelegen aan de toenmalige Minister van Buitenlandse Zaken geëxpliciteerd als acceptabel om steun te verlenen
aan Syrische groeperingen?
De risico’s van het NLA programma waren dat de hulp in de verkeerde
handen zou kunnen vallen, mogelijke fraude, persoonlijke risico’s voor de
uitvoerders die naar het gebied reisden om spullen af te leveren, en
ontwikkelingen op de grond die uitvoerbaarheid van het programma
zouden bemoeilijken (Kamerstuk 27 925, nr. 534). De risico’s werden
gemitigeerd door vetting-procedures, inclusief die van naaste bondgenoten, monitoring en samenwerking met uitvoerders en partners die de
situatie in het veld goed kenden alsmede het regionaal opererende
Syrië-team. Enerzijds, heeft de complexe (veiligheids)situatie op de grond
en het verlies van grondgebied door de gematigde oppositiegroepen
geleid tot de beëindiging van het NLA programma. Anderzijds, is het
programma beëindigd vanwege de informatie als weergegeven in de
vertrouwelijke brief van 23 januari jl. (Kamerstuk 32 623, nr. 184). Hierdoor
kwamen de oorspronkelijke doelen van het NLA-programma steeds meer
onder druk te staan.
33
Vanaf welk moment is de monitoring van het NLA-programma in
Syrië niet meer afdoende geacht om tot de recente beslissing te
komen om de steun stop te zetten?
Enerzijds, heeft de complexe (veiligheids)situatie op de grond en het
verlies van grondgebied door de gematigde oppositiegroepen geleid tot
de beëindiging van het NLA programma. Anderzijds, is het programma
beëindigd vanwege de informatie als weergegeven in de vertrouwelijke
brief van 23 januari jl. (Kamerstuk 32 623, nr. 184). Hierdoor kwamen de
oorspronkelijke doelen van het NLA-programma steeds meer onder druk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

9

te staan (Kamerstuk 32 623, nr. 200, Aanhangsel Handelingen II 2017/18,
nr. 2725).
34
Op welk moment was de zienswijze van de extern volkenrechtelijk adviseur betreffende militaire dan wel non-militaire steun
aan Syrische groeperingen bekend?
Met het verschijnen van zijn advies uit 2013 over «Wapenleveranties
Syrië» was bij het Kabinet de bredere visie van de EVA op (gewapende)steun aan de Syrische oppositie, waaronder in relatie tot het
non-interventie beginsel, bekend.
35
Op welke wijze is de zienswijze van de extern volkenrechtelijk
adviseur betreffende militaire dan wel non-militaire steun aan
Syrische groeperingen meegenomen in de besluitvorming van het
toenmalige kabinet betreffende het NLA-programma?
De zienswijze van de EVA is, naast tal van andere volkenrechtelijke
relevante bronnen, meegenomen in de interne juridische advisering. De
interne advisering ging ook in op het door de EVA genoemde
non-interventiebeginsel. Met de interne volkenrechtelijke advisering is
terdege rekening gehouden in de politieke besluitvorming over het NLA
programma.
36
Bent u bereid de interne volkenrechtelijke adviezen aangaande
het NLA programma per ommegaande en in het openbaar met de
Tweede Kamer te delen? Zo nee, waarom niet?
De interne volkenrechtelijke adviezen zijn opgenomen in de besluitvormingsmemoranda over het NLA-programma. Het kabinet hecht er zeer
aan dat ambtenaren onbevangen en in vertrouwen kunnen adviseren en
verstrekt interne adviezen dan ook in de regel niet. In dit geval worden bij
uitzondering de besluitvormingsmemoranda vertrouwelijk aan de Kamer
ter inzage te geven.
37
Was de toenmalige regering op de hoogte van de Syrische
groeperingen genoemd in rapporten van de
VN-Mensenrechtenraad, die zich volgens deze rapportages
schuldig maakten aan mensenrechtenschendingen?
Ja, het kabinet was op de hoogte van de rapporten van de
VN-mensenrechtenraad.
38
Waren de rapportages van de VN-Mensenrechtenraad over
mensenrechtenschendingen door groeperingen in Syrië
aanleiding om steun via het NLA-programma aan deze groeperingen te stoppen? Waarom wel of waarom niet?
Uit veiligheidsoverwegingen doet het kabinet geen uitspraken over de
groepen die NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

10

39
Kunt u uitsluiten dan wel bevestigen dat Syrische groeperingen
die steun via het NLA-programma ontvingen betrokken waren bij
de strijd in de regio Afrin ten tijde van de Turkse inval aldaar?
De Kamer is hierover in januari 2018 middels een vertrouwelijk brief
geïnformeerd (Kamerstuk 32 623, nr. 184).
40
Welke internationaal rechtelijke basis lag ten grondslag aan het
voorstel van het Kamerlid Buma in september 2015, om Nederlandse grondtroepen onder de vlag van de VN in te zetten in Syrië
en het inrichten van safe havens in Syrië, Libië en Irak? Op basis
van welke internationaal rechtelijke voorwaarden is besloten dit
niet te doen?
Het kabinet kan niet voor de heer van Haersma Buma spreken. In
antwoord op eerdere Kamervragen over het creëren van safe havens in
Irak en Syrië heeft het kabinet geantwoord dat dit bijzonder complex lag
en niet in de laatste plaats omdat de benodigde volkenrechtelijk rechtsgrondslag ontbrak. Daarnaast speelden andere afwegingen een rol,
waaronder het groot aantal benodigde grondtroepen ter handhaving van
de safe havens. Het was niet duidelijk wie deze grondtroepen zou moeten
leveren. Organisaties als Jabhat al-Nusra gaven bovendien te kennen
dergelijke safe zones te zullen aanvallen. Een belangrijke vraag was dan
ook of een safe zone in het oorlogsgebied in Noord-Syrië daadwerkelijk
veiligheid zou kunnen bieden aan ontheemden en vluchtelingen. Het zou
een doelwit kunnen zijn voor terroristen. Tot slot bestond het risico van
confrontatie met mogelijke Russische lucht(afweer)activiteiten in het nabij
gelegen Alawitische hartland (Beantwoording vragen Begrotingsbehandeling, 19 november 2015; Handelingen II 2015/16, nr. 27, item 8).
41
Hebben Koerdische groeperingen in Syrië, zoals genoemd in de
motie-Voordewind c.s. (27 925, nr. 555), zich schuldig gemaakt
aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en/of de
rekrutering van kindsoldaten?
Volgens Amnesty International maakt de YPG zich schuldig aan mensenrechtenschendingen waaronder gedwongen verplaatsing van mensen en
vernielingen en in beslagnemen van eigendom. In rapporten van Human
Rights Watch wordt de YPG beschuldigd van gedwongen rekrutering van
kindsoldaten. De YPG onderhoudt contacten met het Assad-regime en is
gelieerd aan de PKK.
42
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan Jabhat al-Shamiya? Kunt
u uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep zich schuldig
heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen
en/of de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
43
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan Shohada al-Yarmouk?
Kunt u uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep zich schuldig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

11

heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen
en/of de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
44
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan Ahrar al-Sham? Kunt u
uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep zich schuldig heeft
gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en/of
de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
45
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan de Sultan Murad Brigade?
Kunt u uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep zich schuldig
heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen
en/of de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
46
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan de Suleyman Shah
Brigade? Kunt u uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep
zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en/of de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
47
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan Suqour al Jabl? Kunt u
uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep zich schuldig heeft
gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en/of
de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
48
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan Divisie 13 van het Vrije
Idlib Leger? Kunt u uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep
zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en/of de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

12

op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
49
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan Brigade 51 van het Vrije
Syrische Leger? Kunt u uitsluiten dan wel bevestigen dat deze
groep zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden,
mensenrechtenschendingen en/of de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
50
Is Nederlandse NLA-steun geleverd aan Asifat al-Shamal? Kunt u
uitsluiten dan wel bevestigen dat deze groep zich schuldig heeft
gemaakt aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en/of
de inzet van kindsoldaten?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
51
Is de levering van NLA aan Syrische rebellen in strijd met het
volkenrecht en het advies van de volkenrechtelijk adviseur die in
2013 in zijn advies schreef: Ïk merk op dat strikt genomen het
non-interventiebeginsel niet alleen wapenleveranties verbiedt,
maar ook andere vormen van steun»?
Of het handelen van een staat in een andere staat rechtmatig is, hangt af
van de internationale verplichtingen die gelden tussen de betreffende
staten. In het internationaal recht ziet het non-interventiebeginsel primair
op de vraag naar de rechtmatigheid van inmenging door de ene staat in
een andere staat. Het internationaal recht kent uitzonderingen op het
non-interventiebeginsel. Het leveren van strikt humanitaire hulp aan
personen of groepen in een ander land is niet in strijd met het
non-interventiebeginsel. Dit is door het Internationaal Gerechtshof
bevestigd. De opzet van het NLA programma hield rekening met het
non-interventiebeginsel en was gericht op civiele steun teneinde
schending van dat beginsel te voorkomen.
52
Heeft de Nederlandse regering het NLA programma uitgevoerd in
lijn met het internationaal recht?
De inzet bij de uitvoering van het NLA programma was om het internationaal recht te respecteren, door het stellen van voorwaarden aan de
aard van de goederen en de te steunen groepen.
53
«Het kabinet neemt de berichtgeving in Nieuwsuur en Trouw zeer
serieus. De bevindingen worden door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, in samenwerking met het Ministerie van Defensie
en het Ministerie van Justitie en Veiligheid, de komende periode
grondig onderzocht.»
Wat onderzoekt het kabinet en wanneer is dit onderzoek
afgerond en kan het aan de Kamer gestuurd worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

13

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft samen met andere departementen de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw tegen het licht
gehouden en gelegd naast de beschikbare informatie. De uitkomsten zijn
meegenomen in de (deels vertrouwelijke) beantwoording van de feitelijke
vragen. Dit staat los van de eerder uitgevoerde doorlichting door IOB en
externe evaluatie naar het NLA programma, alsmede de lopende
financiële doorlichting van de Audit Dienst Rijk.
54
Herinnert u zich het ongevraagde advies van de extern volkenrechtelijk adviseur over steun aan de Syrische oppositie, en
waarin hij schreef dat deze steun «begrijpelijk» kan zijn? Hoe
duidt u juridisch de kwalificatie «begrijpelijk»?
Ja. Het kabinet kan echter niet voor de Extern Volkenrechtelijk Adviseur
(EVA) spreken. De duiding van termen gebruikt door de Extern Volkenrechtelijk Adviseur (EVA) is aan de EVA zelf. Het kabinet acht de passage
van het advies waarin de EVA het woord «begrijpelijk» gebruikt als een
uiting van begrip voor het zoeken naar mogelijkheden om een minder
strikte toepassing van het non-interventiebeginsel te onderbouwen,
indachtig de complexe realiteit van de situatie in Syrië destijds.
55
Hoeveel andere NAVO-bondgenoten gaven steun aan de White
Helmets en het Access to Justice and Community Security
(AJACS)-programma?
De Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Denemarken, en
Canada waren de NAVO bondgenoten die aan zowel de White Helmets als
het AJACS-programma steun verleenden.
56
Indien Nederlandse grondtroepen in Syrië zouden zijn ingezet
teneinde daar orde op zake te stellen en/of de lokale bevolking te
beschermen, zou er dan een volkenrechtelijk mandaat zijn
geweest voor een dergelijke gewapende interventie?
Het internationaalrechtelijke kader voor geweldgebruik is uiteengezet in
een brief aan uw Kamer van 22 juni 2007 (Kamerstuk 29 521, nr. 41). Daar
waar een staat geen toestemming geeft voor geweldgebruik op zijn
grondgebied geldt in beginsel het geweldverbod zoals verankerd in
artikel 2 lid 4 van het Handvest van de Verenigde Naties. Het Handvest
kent twee uitzonderingen op het geweldverbod, te weten het inherente
recht op zelfverdediging zoals vastgelegd in artikel 51, en een autorisatie
van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op basis van Hoofdstuk
VII van het Handvest. De in de vraag genoemde doeleinden vielen niet
onder een van deze uitzonderingen.
57
Welke rol speelden de door Nederland gesteunde groeperingen in
Syrië bij het bestrijden van ISIS? Hebben zij een belangrijke rol
gespeeld bij het verdrijven van ISIS in West-Syrië?
De door Nederland (en bondgenoten) gesteunde groepen hebben een
belangrijke rol gespeeld in de strijd tegen ISIS en andere extremistische
groepen. Een meer gedetailleerd antwoord op deze vraag is terug te
vinden in het vertrouwelijke deel van de beantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

14

58
Hoe belangrijk waren de groeperingen in het zuiden van Syrië
voor de stabiliteit aan de grenzen met Jordanië en Israël?
Het NLA-programma in Zuid-Syrië heeft de ontvangende partij in staat
gesteld effectiever bij te dragen aan stabiliteit van grensgebied van
Jordanië en Israël door smokkel en illegale oversteek van ISIS-strijders
aan de grens tegen te houden. Gedurende de looptijd van het project zijn
bijvoorbeeld vele illegale wapens en munitie in beslag genomen, evenals
honderden infiltraties voorkomen. Daarbij zijn ISIS-strijders gearresteerd
en is de ISIS-pocket aan de grens met Jordanië en Israël (Jaish Khaled Ibn
al-Waleed) ingedamd. Tot slot zijn de grensbewakers getraind en
geëquipeerd in de ontmanteling van bermbommen, die veelal door ISIS
waren geplaatst.
59
Hoe waardeert u de inschatting van diverse Syrië-deskundigen
die ontkennen dat Jabhat Al Shamiya een jihadistische organisatie is?
De mening van Syrië-deskundigen over het huidige niet-jihadistische
karakter van al-Jabha al-Shamiya strookt met de informatie waar het
kabinet over beschikt.
60
Is het juist dat Jabhat al Shamiya niet staat op de terrorismelijsten van de VS, Israël, EU en VN?
Dat is juist, waarbij de kanttekening moet worden geplaatst dat slechts de
EU- en VN-lijsten van terroristische organisaties bindend zijn voor
Nederland. Die van de VS en van Israël zijn dat niet.
61
In hoeverre zou er een volkenrechtelijk mandaat zijn geweest
voor het bewapenen van de Syrian Democratic Forces (SDF),
zoals meermaals bepleit door verschillende partijen in de Tweede
Kamer? Zouden dergelijke leveranties minder risico’s met zich
mee hebben gebracht dan NLA-steun, zoals Nederland die
daadwerkelijk heeft geleverd?
Voor het bewapenen van een oppositiegroepering is een volkenrechtelijke
rechtsgrond nodig. Het is niet mogelijk om in het algemeen een uitspraak
te doen of een dergelijke rechtsgrond aanwezig was voor het bewapenen
van de SDF, omdat dit mede afhankelijk is van het doel waarvoor deze
wapens zouden worden gebruikt. Als de wapens alleen waren bedoeld en
ingezet voor gebruik tegen ISIS, had de collectieve zelfverdediging van
Irak tegen gewapende ISIS aanvallen vanuit Syrië hiervoor een rechtsgrond kunnen vormen. Er bestonden voor het kabinet los van een
volkenrechtelijke rechtsgrond, redenen om geen steun aan de SDF te
overwegen, zoals gerapporteerde schendingen van mensenrechten, de
contacten van de YPG – de binnen SDF dominante strijdgroep – met het
regime, en het feit dat de YPG gelieerd is aan de PKK.
62
Beschikte Nederland over eigenstandige informatie om de
gesteunde groepen te beoordelen? En in welke mate waren de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten betrokken bij het
NLA-programma?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

15

De MIVD heeft op basis van zijn wettelijke taak en op verzoek van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken regelmatig gerapporteerd over
ontwikkelingen rond relevante strijdgroepen in Noord- en Zuid-Syrië. In
deze rapportages is op verzoek van Buitenlandse Zaken een duiding
gegeven van de signatuur van verschillende – reeds door anderen
«gevette» – strijdgroepen. De AIVD heeft op basis van zijn wettelijke taak
en op verzoek van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in brede zin
gerapporteerd over ontwikkelingen in Zuid-Syrië. In een aantal van deze
rapportages is duiding gegeven van de signatuur van verschillende
groeperingen. In het openbaar worden verder geen mededelingen gedaan
over eventuele activiteiten van inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
63
Kunt u zich herinneren dat de Kamer in het najaar van 2016 werd
geïnformeerd dat een voedselpakket van het NLA-programma
tijdelijk in verkeerde handen was gevallen? Hoeveel van de door
VN of DRA geleverde goederen is in verkeerde handen gevallen?
De hulp die in het kader van het Non Lethal Assistance programma is
gegeven is stabilisatiehulp, geen humanitaire hulp. Nederland geeft ieder
jaar een ongeoormerkte financiële bijdrage aan professionele hulporganisaties, zoals het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC), de
humanitaire VN-organisaties en de Dutch Relief Alliance. De Nederlandse
bijdragen versterken de responscapaciteit van deze organisaties, en
stellen hen in staat om flexibel en adequaat te kunnen reageren in
noodsituaties. Het ongeoormerkte karakter van deze bijdragen betekent
ook dat Nederland de projecten die worden gefinancierd zelf niet beheert
en zodoende ook de monitoring aan partnerorganisaties overlaat. De
humanitaire operaties die worden uitgevoerd zijn complex, zo ook de
context waarin dergelijke operaties worden uitgevoerd. Levensreddende
hulp wordt geleverd op plaatsen waar de humanitaire noden hoog zijn;
deze plaatsen zijn doorgaans instabiel. Dit maakt dat humanitaire
organisaties nooit geheel zonder risico kunnen opereren. Zo bestaat er de
kans dat hulpgoederen in verkeerde handen terecht. Wanneer er
vermoedens van malversaties bestaan rapporteert BZ hierover in het
jaarverslag.
64
Hoe verhouden de vermeende mensenrechtenschendingen van
door Nederland gesteunde groepen in Syrië zich tot andere door
Nederland gesteunde groepen/entiteiten elders?
Bij de steun die Nederland geeft in het kader van capaciteitsopbouw is het
tegengaan van mensenrechtenschendingen voor Nederland van prioritair
belang, alhoewel dit nooit kan worden uitgesloten. Nederland vraagt hier
zowel bilateraal als in EU, NAVO of VN- verband aandacht voor en zal dat
ook in de toekomst blijven doen. Deze vormen van steun hebben
doorgaans tot doel om de veiligheidsdiensten in de desbetreffende landen
te versterken zodat zij op termijn in staat zijn de veiligheid in hun eigen
land op legitieme wijze te waarborgen. Nederland ondersteunt initiatieven
hiertoe zowel bilateraal als ook via de EU, NAVO of VN.
65
Welke rol heeft het NLA-programma gespeeld bij het vergaren van
informatie over de dreiging van terroristische aanvallen tegen
Nederland en bondgenoten?
Het NLA-programma had als doel de gematigde gewapende oppositie te
ondersteunen. Informatie verkregen van de groepen was evenwel relevant
voor het veiligheidsbeleid van Nederland en van onze bondgenoten. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

16

belangrijk resultaat van het NLA-programma was dat het gematigde
groeperingen in staat stelde te voorkomen dat strijders overliepen naar
jihadistische of extremistische groeperingen.
66
Kunt u de totale kosten van de Nederlandse militaire inzet in de
strijd tegen ISIS in de periode 2015–2018 afzetten tegen de
Nederlandse bijdragen heeft geleverd aan NLA, White Helmets en
AJACS?
De totale kosten voor de Nederlandse militaire inzet in de strijd tegen ISIS
in de periode 2015–2017 bedragen EUR 276,5 mln. De geraamde kosten
voor 2018 zijn EUR 97 miljoen. De totale bijdrage aan de drie
programma’s in de periode 2015–2018 was EUR 54.503.812; het
NLA-programma was gesteund voor EUR 27.685.671, White Helmets voor
EUR 12.537.926, en het AJACS-programma voor EUR 14.850.000.
Op 17 mei jl. is uw Kamer geïnformeerd dat de kosten sinds de start van
dit programma in 2015 lagen op EUR 25,6 miljoen (Kamerstuk 32 623,
nr. 219), bestaande uit de levering van goederen en de trainings- en
uitvoeringskosten. Bij nadere doorlichting is afgelopen week gebleken dat
de daadwerkelijke kosten tot op heden EUR 27.685.671,– bedragen. Het
hogere bedrag is vooral toe te schijven aan het feit dat de eerste projectbijdrage aan het NLA-programma in 2015 (van EUR 2.761.545,–) niet bleek
meegenomen in de gemelde totale bijdrage van EUR 25,6 miljoen. Dat is
gebeurd doordat het Ministerie van Buitenlandse Zaken een nieuw
financieel managementsysteem heeft ingevoerd. Daarnaast blijkt een
aantal andere projectbijdragen lager uit te vallen (in totaal EUR 643.335).
Zoals in juli jl. gemeld aan uw Kamer is de Audit Dienst Rijk (ADR) reeds
in een eerder stadium gevraagd te onderzoeken of de betalingen in het
kader van het NLA-programma hebben plaatsgevonden conform de
daarvoor geldende richtlijnen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
67
In hoeverre hebben de Nederlandse investeringen in stabilisatie in
Syrië – waaronder die in NLA, White Helmets en AJACS –
bijgedragen aan toegang van Nederland tot invloedrijke fora,
zoals de VN-Veiligheidsraad, de anti-ISIS-coalitie en de International Syria Support Group?
De brede Nederlandse inzet in Syrië (op het gebied van politiek,
humanitair, stabilisatie en militair) heeft bijgedragen aan de geloofwaardigheid en het internationale profiel dat Nederland heeft op het Syriëdossier. Ook heeft deze inzet geleid tot een betere informatiepositie van
Nederland over ontwikkelingen in Syrië die Nederland rechtstreeks raken.
Met de informatie uit het NLA-programma leverde Nederland ook
toegevoegde waarde aan besluitvorming over Syrië in internationale fora.
68
Op welke wijze heeft de NL regering de eigen vetting procedure
uitgevoerd, zoals toegezegd in 2015? («Om te beginnen neemt
het kabinet groepen in overweging die door partners – aan de
hand van een zogenoemde vetting-procedure – als voldoende
betrouwbaar zijn beoordeeld. In aanvulling op deze voorselectie
hanteert het kabinet een eigen vetting-procedure, die erin
voorziet groepen te toetsen aan een aantal voor het kabinet
doorslaggevende criteria. Het betreft onder andere criteria om uit
te sluiten dat operationele samenwerking met extremistische
groepen aan de orde is, om zeker te stellen dat deze groepen een
inclusieve politieke oplossing nastreven en om te garanderen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

17

groepen gecommitteerd zijn aan de naleving van het humanitair
oorlogsrecht.»)
De VS heeft in Syrië tenminste 70 groepen doorgelicht die in aanmerking
kwamen voor steun. Van de door VS gescreende groepen heeft Nederland
aan 22 groepen steun verleend. Een deel van de groepen in het noorden
van Syrië werd direct door Nederland geselecteerd. Een ander deel werd
voorgedragen door de projectuitvoerder (meer informatie over de
projectuitvoerder is te lezen in het vertrouwelijke deel van de beantwoording). In het zuiden werden de groepen aangedragen door het
Verenigd Koninkrijk, de bondgenoot waarmee werd samengewerkt. Voor
alle groepen golden de criteria dat zij geen samenwerking aangingen met
extremistische groepen, een inclusieve politieke oplossing nastreefden en
zich committeerden aan het humanitair oorlogsrecht. Aanvullend werd
gekeken naar de relevantie van de groepen in het veld, vertegenwoordiging in het politieke proces, en de behoeften van de groepen in relatie
tot hetgeen zij van andere landen ontvingen. Alle groepen ontvingen ook
steun van andere naaste bondgenoten.
69
Beschouwt u de Nour al din al-Zinki groep die in 2015 een jongen
onthoofde en waar internationaal veel bekend voor kwam omdat
zij het zelf gefilmd hadden (https://www.reuters.com/article/USMideast-Crisis-Beheading-idUSKCN1000TZ) als een extremistische groep?
Hoewel ideologie voor Nour al-Din al-Zinki geen grote rol lijkt te spelen,
getuige hun snel wisselende loyaliteiten en verbanden met andere
groeperingen, duiden incidenten zoals de onthoofding in 2016 op
overduidelijk extremistische elementen. Door de wisselende houding van
de groep, in combinatie met de diffuse context, is het echter lastig om een
ideologisch label op de gehele groep te plakken gedurende zijn volledige
geschiedenis.
70
Waarom gaat u in uw brief aan de Kamer niet in op de kritiek van
de Directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB)
dat er geen centrale plaats is binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken waar alle projectdocumenten beschikbaar zijn en
gearchiveerd worden, dat er niet duidelijk is wie er verantwoordelijk is voor de archivering van projectdocumentatie? Welke
maatregelen gaat u nemen?
Er zal meer aandacht worden besteed aan het verbeteren van de
procedures en het archiveren van projectdocumenten. Voor de projecten
als beschreven in het IOB-rapport is daar inmiddels mee begonnen en er
zal gekeken worden naar mogelijkheden voor verdere verbetering van de
procedures.
71
Hebben elementen of onderdelen van Jabhat al Shamiya ooit deel
uitgemaakt van of samengewerkt met de SDF of een andere door
de internationale coalitie tegen ISIS gesteunde groep van lokale
strijders?
Voor zover bekend bij het kabinet hebben er geen onderdelen van Jabhat
al-Shamiya deel uitgemaakt van of samengewerkt met de SDF of een
andere door de internationale coalitie tegen ISIS gesteunde groep van
lokale strijders. Wel heeft al-Jabha al-Shamiya veelvuldig samengewerkt
met andere door het Westen gesteunde FSA-groepen in hun strijd tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

18

ISIS in Aleppo, zoals in het najaar van 2015 langs de zogeheten Mara-linie
ten noorden van Aleppo.
72
Waarom gaat u in uw brief aan de Kamer zeer eufemistisch in op
de snoeiharde kritiek van het IOB op de steun aan de White
Helmets («Bij de White Helmets is het meest ruimte voor verbetering»), zoals het toezicht dat beneden niveau was en het risico
dat geld in handen viel van extremistische groeperingen? Bent u
bereid uitgebreider op de kritiek in te gaan?
Monitoring van en toezicht op de uitvoering van programma’s in
conflictgebieden is complex en risicovol. De IOB is gevraagd om voor de
drie programma’s in Syrië te onderzoeken of de monitoring en het toezicht
adequaat is. Volgens de IOB is het monitorsysteem voor NLA en AJACS
adequaat en dat van het White Helmets-programma onvoldoende. Met de
betrokken uitvoerder en andere donoren wordt gesproken hoe de
bevindingen het beste kunnen worden opgevolgd. De nadruk ligt op de
verbetering van de monitoring and evaluation- instrumenten en de
donorcoördinatie. Ook is gesproken over de onafhankelijke veldmonitoring. Uit de IOB bevindingen wordt lering getrokken om toekomstige
monitoringsprocessen van projecten te verbeteren en efficiënter te
maken.
73
Met welke internationale partner werkte u samen aan het
tegengaan van extremistische invloeden aan de Syrische
Zuidgrens?
Het Verenigd Koninkrijk. Het NLA programma in het Zuiden werd
afgestemd met Jordanië en Verenigde Staten.
74
Binnen welk internationaal kader en met welke internationale
partners is het NLA programma uitgevoerd?
Nederland baseerde zich voor de vetting op lijsten van de VS en het VK.
Gelet op grenscontroles stonden de uitvoerders van het programma in
contact met Turkije over NLA-leveringen. In het Zuiden werd samengewerkt met het VK, waarbij afstemming plaatsvond met Jordanië en de
Verenigde Staten.
75
Op welk moment is op basis van welke informatie door wie
besloten dat nieuwe NLA projecten uitgesloten waren?
Enerzijds, heeft de complexe (veiligheids)situatie op de grond en het
verlies van grondgebied door de gematigde oppositiegroepen geleid tot
de beëindiging van het NLA programma. Anderzijds, is het programma
beëindigd vanwege de informatie als weergegeven in de vertrouwelijke
brief van 23 januari jl. (Kamerstuk 32 623, nr. 184). Hierdoor kwamen de
oorspronkelijke doelen van het NLA-programma steeds meer onder druk
te staan. De ruimte waar Nederland in kon opereren bij het geven van
stabilisatiesteun in gematigd oppositiegebied werd te beperkt om het NLA
programma voort te zetten. Het programma in Noord-Syrië is in het
voorjaar van dit jaar beëindigd. In het zuiden van Syrië was toen nog
sprake van relatieve rust en leek voortzetting een mogelijkheid. Toen in
juli het regime-offensief een feit was, een onderhandelde oplossing voor
het zuiden definitief van tafel en ook VS hun steun ook introkken, was
daarmee een nieuwe bijdrage definitief uitgesloten. De Kamer is op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

19

verschillende momenten geïnformeerd over de beëindiging van het NLA
programma (Kamerstuk 32 623, nr. 184, Kamerstuk 32 623, nr. 200,
Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 2725).
76
Door wie zijn op basis van welke informatie, op welke wijze de
organisaties geselecteerd voor NLA? Met welke risico’s is
rekening gehouden, welke risico’s zijn voor lief genomen, welke
gemeden?
De gesteunde groepen zijn geselecteerd op basis van een aantal criteria.
Belangrijkste criteria voor het geven van NLA-steun aan een gematigde
gewapende groep waren committering van de groep tot het naleven van
humanitair oorlogsrecht en het nastreven van een inclusieve politieke
oplossing, ook was operationele samenwerking met extremistische
groeperingen uitgesloten. Daarnaast werd meegewogen hoe relevant de
groep op de grond was, of de groep onderdeel was van een overkoepelende organisatie- en overlegstructuur en of zij een rol voor zichzelf zag in
een toekomstig inclusief Syrisch bestuur. De risico’s van het
NLA-programma waren dat de hulp in de verkeerde handen zou vallen,
mogelijke fraude, persoonlijke risico’s voor de uitvoerders die naar het
gebied reisden om spullen af te leveren, en ontwikkelingen op de grond
die uitvoerbaarheid van het programma zouden bemoeilijken (Kamerstuk
27 925, nr. 534). De risico’s werden gemitigeerd door vetting-procedures,
monitoring en samenwerking met uitvoerder en partners met een goede
kennis van de situatie in het veld.
77
Waarom bent u, nu volgens uw visie de strijd in Syrië is
gestreden, nog altijd niet bereid om de namen en door Nederland
verstrekte NLA steun van de organisaties openbaar te maken?
Zijn er geheimhoudingsverklaringen getekend? Zo ja door wie?
Het is nog altijd noodzakelijk informatie over de identiteit van de groepen
niet publiekelijk te delen uit veiligheidsoverwegingen. Aanwijzingen dat
bepaalde groepen Westerse steun hebben ontvangen maakt ze een
belangrijker doelwit voor ISIS, het Assad-regime of voor andere extremistische groepen. Dit risico wil het kabinet niet nemen. Uitspraken van
groepen over het al-dan-niet ontvangen van steun van Nederland zijn
voor hun rekening, evenals de mogelijke consequenties daarvan.
78
Wat was de samenstelling van het Syrië-team in Istanbul, met
welke landen en partners vond overleg plaats, welke informatie
werd verzameld en aan wie werd gerapporteerd?
Het Syrië-team in Istanbul bestond in de periode 2015–2018 uit een
Speciaal Gezant Syrië (achtereenvolgens Marcel Kurpershoek, Koos van
Dam en Gerard Steeghs), een team van 3 -5 medewerkers van verschillende departementen, en een halve fte voor administratieve ondersteuning.
Overleg vond plaats met de landen en partijen in de regio die bij het
conflict betrokken waren/zijn: Libanon, Jordanië, KSA, Qatar, Egypte, Iran,
Irak, KAR, VAE, Israël en uiteraard Turkije. Daarnaast werd voortdurend
contact gehouden met een groep van gelijkgezinde landen waaronder de
VS, VK, Frankrijk, Duitsland, Zweden, Noorwegen, Italië, Denemarken,
België, Canada. Incidenteel werd ook gesproken met grootmachten
Rusland en China.
Er werd contact onderhouden met vertegenwoordigers van de Syrische
oppositie in de regio, waaronder de High Negotiating Committee, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

20

Syrian Opposition Coalition en andere individuele oppositie vertegenwoordigers. Er vond geregeld overleg plaats met in de regio aanwezige
uitvoerders van door Nederland gefinancierde programma’s, alsmede met
vertegenwoordigers van de organisaties die in het veld opereerden.
In al deze contacten werd zowel politieke informatie verzameld, als ook
informatie die een beeld gaf van de wijze waarop door Nederland
gefinancierde programma’s werden uitgevoerd. Deze informatie werd
gedeeld met de relevante ministeries in Den Haag door middel van
frequente rapportages.
79
Zijn er behalve in december 2014 andere fact finding-missies
verricht?
De fact finding missie uit 2014, met ambtenaren van het Ministerie van BZ
en het Ministerie van Defensie, was een missie die informatie verzamelde
aangaande de mogelijkheden en risico’s betreffende het leveren van NLA.
Dit verslag gaat uw Kamer vertrouwelijk toe2. Er zijn geen soortgelijke fact
finding missies uitgevoerd. Wel was sprake van regelmatige en doorlopende monitoring door het Syrië-team in Istanbul en de uitvoerder van
het NLA-programma. Daarnaast hebben ambtenaren tussen 2015 en 2017
een aantal keren – in wisselende samenstellingen en in aanwezigheid van
leden van het Syrië-team in Istanbul – in het kader van NLA gesproken
met gematigde groepen en de uitvoerders van het programma in zowel
Turkije als Jordanië.
80
Waaruit bestaat de vetting procedure? Hoe verhoudt deze
procedure zich tot de additionele eigen screening en criteria?
De VS heeft in Syrië tenminste 70 groepen doorgelicht die in aanmerking
kwamen voor steun. Van de door VS gescreende groepen heeft Nederland
aan 22 groepen steun verleend. Een deel van de groepen in het noorden
van Syrië werd direct door Nederland geselecteerd (zie ook antwoord
vraag 23). Een ander deel werd voorgedragen door de projectuitvoerder
(meer informatie over de projectuitvoerder is te lezen in het vertrouwelijke
deel van de beantwoording). In het zuiden werden de groepen aangedragen door het Verenigd Koninkrijk, de bondgenoot waarmee werd
samengewerkt. Voor alle groepen golden, naast de vetting, de criteria dat
zij geen samenwerking met extremistische groepen aangingen, een
inclusieve politieke oplossing nastreefden en gecommitteerd waren aan
het humanitair oorlogsrecht. Aanvullend werd gekeken naar de relevantie
van de groepen in het veld, vertegenwoordiging in het politieke proces, en
de behoeften van de groepen in relatie tot hetgeen zij van andere landen
ontvingen. Alle groepen ontvingen ook steun van andere naaste
bondgenoten.
81
Welke verzoeken kreeg Nederland vanaf 2014 voor letale en
non-letale steun van welke landen?
Zie antwoord op vraag 323.
82
Welke door u gestelde doelen zijn met het NLA-programma
gerealiseerd?

2

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij de griffier van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken t/m 2 oktober 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

21

De door Nederland gesteunde gematigde groepen hebben er voor
gezorgd dat in de gebieden die zij controleerden verschillende stabilisatieprojecten konden worden uitgevoerd en een zekere mate van openbare
orde en bestuur zich kon ontwikkelen. Helaas zijn op veel plaatsen in
voormalig oppositiegebied de resultaten vanwege gebiedsverovering
door het regime, niet duurzaam geweest. Het merendeel van de
gesteunde groepen heeft daarnaast een belangrijke bijdrage geleverd aan
de bestrijding en/of verdrijving van ISIS uit verschillende delen van Syrië.
De geleverde goederen hebben bijgedragen aan de effectiviteit van de
gematigde groepen in deze strijd.
Het programma in Zuid-Syrië heeft bijgedragen aan stabiliteit van
Jordanië en Israël die beiden baat hebben bij een stabiel grensgebied. Zo
hebben de door Nederland gesteunde grensbewakers smokkel en illegale
oversteek van ISIS-strijders tegengehouden en de pocket aan de grens
met Jordanië en Israël die in handen was van een ISIS-tak (Jaish Khaled
Ibn al-Waleed) ingedamd. Specifieke voorbeelden van acties mogelijk
gemaakt door dit project zijn de ontmanteling van door IS geplaatste
bermbommen en arrestaties van IS-strijders.
83
Klopt het dat de VS de informatie over gesteunde groepen wel
openbaren?
De Verenigde Staten heeft niet openbaar gemaakt welke oppositiegroepen
het heeft gesteund. De informatie waaruit de identiteit of locatie van
betrokken partijen kan worden afgeleid, wordt uit veiligheidsoverwegingen door de Verenigde Staten niet publiek gemaakt.
84
Hoeveel van de 22 gesteunde groepen bestaan niet meer?
Geen van de gesteunde groepen is opgehouden te bestaan terwijl zij NLA
ontvingen. Het kabinet heeft na beëindiging van steun het voortbestaan
van groepen niet gemonitord.
85
Van wanneer tot wanneer duurde de NLA-steun precies?
De leveringen van goederen hebben plaatsgevonden tussen 28 juli 2015
(eerste) en 7 april 2018 (laatste).
86
Hoeveel voertuigen zijn geleverd?
In totaal zijn 313 voertuigen geleverd (58 ambulances, 45 mini-bussen
(2e-hands), 142 pick-ups (nieuw), 50 pick-ups (2e-hands), 6 pick-ups
(nieuw, counter-IED), 6 trucks (1,5 ton, water, dumper), 4 tractor/tractortrailer en 2 skid-steer loader).
87
Welke afspraken zijn er met rebellen gemaakt over het gebruik
van voertuigen?
Met de gewapende groepen die buiten het grensbewakingsprogramma
vielen en voertuigen hebben ontvangen is afgesproken dat er geen
wapens op gemonteerd werden. Er werd gecontroleerd of groepen zich
aan de afspraken hielden middels het afleggen van veldbezoeken door
monitoringsteams van de uitvoerder. Het gebruik van de voertuigen werd
niet op basis van nummerborden, maar chassisnummers gecontroleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

22

De gemiddelde levensduur van een geleverd voertuig dat in het conflict
werd ingezet was naar schatting 6–8 maanden.
88
Is afgesproken met rebellen dat voertuigen niet ingezet mogen
worden in de gewapende strijd?
Zie antwoord op vraag 87.
89
Hoeveel non lethal assistance (welke producten voor welk
bedrag) is aan Koerdische strijders geleverd?
Er is in Syrië geen NLA-steun geleverd aan Koerdische strijdgroepen.
Onder de NLA-ontvangende groepen bevonden zich wel Koerdische
strijders, maar het is niet mogelijk om aan te geven welke goederen
specifiek door deze strijders gebruikt zijn.
90
Hoe hebben de VS die 70 groepen gescreend?
De details van de Amerikaanse vetting-procedure zijn niet openbaar. Wel
is bekend dat het Amerikaanse State Department potentiële ontvangers
van steun controleert op terroristische daden en mensenrechtenschendingen. Het betrof een screening van de belangrijkste leidinggevenden en
sleutelfiguren.
91
Is in het verleden vastgesteld dat door Nederland gesteunde
rebellengroepen niet voldeden aan de gestelde criteria,
waaronder het uitsluiten van operationele samenwerking met
extremistische groepen, het nastreven van een inclusieve
politieke oplossing en de naleving van het humanitair oorlogsrecht? Zo ja, hoe vaak en wat is met die constatering(en) gedaan?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
92
Is hulp aan groepen gestaakt omdat niet aan criteria werd
voldaan? Zo ja, hoe vaak?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
93
Zijn er aanwijzingen dat door Nederland gesteunde strijders
overgelopen zijn naar jihadistische groepen? Zo ja, welke
aanwijzingen precies?
Nederland beschikt niet over aanwijzingen dat door Nederland gesteunde
strijders zijn overgelopen naar jihadistische groeperingen. Of er
individuen zijn overgelopen valt niet volledig uit te sluiten, maar een
belangrijk resultaat van het NLA-programma is dat het gematigde
groeperingen in staat heeft gesteld te voorkomen dat strijders overliepen
naar jihadistische of extremistische groepen
94
Waarom noopt het in vervolgprogrammering in conflictgebieden
tot nog stringentere afspraken over monitoring van de risico’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

23

terwijl uit uw eigen screening blijkt dat bijna niets verkeerd is
gegaan?
De IOB concludeert dat de monitoring van de programma’s, met uitzondering van die van de White Helmets, adequaat was. Het uitvoeren van
programma’s in conflictgebieden brengt altijd risico’s met zich mee en
waterdichte monitoring is niet mogelijk, concludeert ook het IOB. Het
kabinet zal in de toekomst maatregelen nemen om de monitoring verder
te verbeteren, mede op basis van de aanbevelingen gedaan door de IOB.
Als het programma nog bestaan zou hebben zou er bijvoorbeeld het
contact met het VK over NLA-Zuid verder geïntensiveerd zijn.
95
Kunt u toelichten waarom voor enig uitzicht op duurzame vrede
in Syrië een gematigd alternatief voor Assad gesteund moest
worden? Is dat omdat vrede met Assad niet voorspelbaar was?
Nederland gaf NLA-steun aan gematigde gewapende groepen in Syrië om
te voorkomen dat gematigde strijders of hun achterban bij gebrek aan
middelen en alternatieven in het gedrang zouden komen tussen terroristische groepen enerzijds en het Assad-regime anderzijds. Hiermee droeg
Nederland bij aan versterking van de gematigde groepen op de grond en
de positie van oppositie in het politieke proces onder leiding van de VN.
Een inclusieve, politieke oplossing blijft de enige weg naar duurzame
vrede in Syrië.
96
Hoeveel andere landen leverden non lethal steun?
Voor zover het kabinet bekend hebben de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Turkije non lethal assistance geleverd
aan groepen in Syrië.
97
Zijn ook na de start nog onderdelen van het NLA-programma tot
staatsgeheim gemaakt? Zo ja, welke onderdelen, wanneer en
waarom?
Nee. De onderdelen van het NLA-programma waaruit de identiteit of
locatie van betrokken partijen kon blijken, zijn sinds de start van het
programma als staatsgeheim gekwalificeerd omdat 1. mensenlevens op
het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke verplichtingen ons dat
opleggen en 3. inlichtingendiensten betrokken waren.
98
Hoe vaak is intern volkenrechtelijk geadviseerd over het
NLA-programma?
Over dit programma is volkenrechtelijke regelmatig, zowel mondeling en
schriftelijk, geadviseerd. Deze advisering valt niet in specifieke aantallen
uit te drukken. In dit bijzondere geval is het kabinet bij uitzondering bereid
de besluitvormingsmemoranda vertrouwelijk aan de Kamer ter inzage te
geven.
99
Wat is intern volkenrechtelijk geadviseerd over het
NLA-programma?
Interne volkenrechtelijke deskundigen hebben risico’s geschetst die
samenhingen met de verlening van steun aan gematigde gewapende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

24

oppositiegroepen in Syrië. Daarbij is aangegeven dat de civiele aard van
de steun het risico op strijdigheid met het internationaal recht kan
beperken.
100
Kunt u de intern volkenrechtelijke adviezen anoniem maken en
met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet?
De interne volkenrechtelijke adviezen zijn opgenomen in de besluitvormingsmemoranda over het NLA-programma. Het kabinet hecht er zeer
aan dat ambtenaren onbevangen en in vertrouwen kunnen adviseren en
verstrekt interne adviezen dan ook in de regel niet. In dit bijzondere geval
ben ik bij uitzondering bereid de besluitvormingsmemoranda vertrouwelijk aan de Kamer ter inzage te geven.
101
Wat is naar uw opvatting de zienswijze van de Extern Volkenrechtelijk Adviseur (EVA) m.b.t. het NLA-programma?
Het kabinet kan niet voor de Extern Volkenrechtelijk Adviseur (EVA)
spreken.
102
Is de zienswijze van de EVA dat het non-interventiebeginsel niet
alleen wapenleveranties verbiedt, maar ook andere vormen van
steun, zeker als de kans aanwezig is of zelfs relatief groot is dat
dit ingezet wordt in de gewapende strijd tegen Assad?
Het kabinet kan niet voor de Extern Volkenrechtelijk Adviseur (EVA)
spreken.
103
Betwist u de kaders waarmee het OM bepaalt of een groep
terroristisch is? Zo ja, waarom?
Nee. Het OM doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen. Het OM legt gedragingen ten laste, in een omschreven periode en
omschreven plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie een
verdachte behoorde. Als is vastgesteld tot welk onderdeel een verdachte
behoorde, wordt aan de hand van de inhoud van het dossier en open
bronnen getoetst of dát onderdeel van dié strijdende partij in dié periode
was aan te merken als een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het
OM doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook
omdat in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van groepen snel
veranderde en verandert. Welke organisaties door de VN, de EU of
Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de beoordeling door
het Openbaar Ministerie geen rol.
104
Vindt u dat het OM strijdgroep Jabhat al-Shamiya ten onrechte
kwalificeert als een criminele organisatie met terroristisch
oogmerk? Zo ja, waarom?
Zie het antwoord op vraag 103.
105
Worden op dit moment alle gegevens die door onderzoekswerk
van Nieuwsuur en Trouw naar boven zijn gekomen door het
ministerie onderzocht en gecheckt op feitelijkheid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

25

Ja. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft samen met andere
departementen de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw tegen het licht
gehouden en gelegd naast de beschikbare informatie. Uw Kamer wordt in
de antwoorden op de feitelijke vragen (deels vertrouwelijk) en middels
inzage in vertrouwelijke stukken, hierover geïnformeerd.
106
Klopt het dat de leden van het kabinet pas na publicatie door
Nieuwsuur en Trouw hoorden dat Nederlandse hulp aan Syrische
groepen mogelijk bij terroristische groeperingen terecht is
gekomen?
Geen van de door Nederland gesteunde gewapende groepen stond op de
lijst terroristische organisaties van de EU of de VN. Het was echter nooit
100% uit te sluiten dat middelen onbedoeld in verkeerde handen konden
vallen. Zo is de Kamer geïnformeerd dat Nederlandse voedselpakketten
na een overval geconfisqueerd waren door al-Nusra in herfst 2015.
Minister Ploumen wees op 8 april (tijdens een Algemeen Overleg over
Noodhulp; Kamerstuk 32 605, nr. 165) ook op de risico’s. «Ik doe niet net
alsof er geen risico’s aan kleven; die zijn er altijd. Achterover leunen,
levert echter zelden iets op. De risico’s die wij nemen, zijn gecalculeerd en
wij hebben uitdrukkelijk contact gezocht met organisaties ter plaatse om
na te gaan wie het waard is gesteund te worden, gegeven onze
uitgangspunten».
107
Waarom is het NLA-programma gestopt?
Enerzijds, heeft de complexe (veiligheids)situatie op de grond en het
verlies van grondgebied door de gematigde oppositiegroepen geleid tot
de beëindiging van het NLA programma. Anderzijds, is het programma
beëindigd vanwege de informatie als weergegeven in de vertrouwelijke
brief van 23 januari jl. (Kamerstuk 32 623, nr. 184). De ruimte waar
Nederland in kon opereren bij het geven van stabilisatiesteun in gematigd
oppositiegebied werd daardoor te beperkt om het NLA-programma voort
te zetten (Kamerstuk 32 623, nr 200, Aanhangsel Handelingen II 2017/18,
nr. 2725).
108
Wat zijn de resultaten van steun aan «gematigde» groepen in
Syrië?
De door Nederland gesteunde gematigde groepen hebben er voor
gezorgd dat in de gebieden die zij controleerden verschillende stabilisatieprojecten konden worden uitgevoerd en zekere mate van openbare orde
en bestuur zich konden ontwikkelen. Helaas zijn op veel plaatsen in
voormalig oppositiegebied de resultaten vanwege gebiedsverovering
door het regime, niet duurzaam geweest. Het merendeel van de
gesteunde groepen heeft daarnaast een belangrijke bijdrage geleverd aan
de bestrijding en/of verdrijving van ISIS uit verschillende delen van Syrië.
De geleverde goederen hebben bijgedragen aan de effectiviteit van de
gematigde groepen in deze strijd.
Het programma in Zuid-Syrië heeft bijgedragen aan stabiliteit van
Jordanië en Israël die beiden baat hebben bij een stabiel grensgebied. Zo
hebben de door Nederland gesteunde grensbewakers smokkel en illegale
oversteek van ISIS-strijders tegengehouden en de pocket aan de grens
met Jordanië en Israël die in handen was van een ISIS-tak (Jaish Khaled
Ibn al-Waleed) ingedamd. Specifieke voorbeelden van acties mogelijk
gemaakt door dit project zijn de ontmanteling van door IS geplaatste
bermbommen en arrestaties van IS-strijders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

26

109
Is er nu een gematigd alternatief voor Assad?
Het regime van Assad en zijn bondgenoten hebben de afgelopen periode
grote delen van het Syrisch grondgebied heroverd op de oppositie. Een
offensief boven Idlib, de laatste provincie in handen van de oppositie,
blijft ondanks de recente afspraken tussen Turkije en Rusland een reële
mogelijkheid. Hoewel Assad militair veel grondgebied heeft heroverd, is
de verwachting niet dat hij zal kunnen zorgen voor duurzame stabiliteit en
vrede. Nederland blijft voorstander voor een politieke oplossing langs
lijnen van VNVR-resolutie 2254.
110
Heeft steun aan «gematigde» rebellen vrede in Syrië dichterbij
gebracht? Zo ja, hoe?
Toen het regime Assad, in reactie op vreedzame demonstraties, zeer grof
geweld begon te gebruiken tegen de eigen bevolking, werd nationaal en
internationaal de noodzaak gevoeld om de oppositie te ondersteunen in
haar strijd tegen het regime en extremistische groepen als ISIS.
Nederland besloot, evenals een aantal internationale bondgenoten, te
proberen het lijden van de Syrische bevolking te verlichten, de oppositie
te versterken en de bevolking een alternatief voor het Assad-regime
enerzijds en extremisme anderzijds te bieden. Terwijl ISIS grotendeels is
verslagen blijft extremisme van bijvoorbeeld Hayat Tahrir al-Sham een
probleem en ook is de verwachting dat Assad niet voor duurzame
stabiliteit zal kunnen zorgen in Syrië. De hoop is dat de gematigde
oppositie toch een rol zal kunnen spelen in het broodnodige inclusieve
politiek proces.
111
Is de Nederlandse NLA-steun stopgezet toen Nieuwsuur en Trouw
reeds onderzoek deden hiernaar?
Het is het kabinet niet bekend wanneer Nieuwsuur en Trouw met hun
onderzoek startten. De Nederlandse steun aan het NLA programma is niet
beëindigd vanwege onderzoek van Nieuwsuur en Trouw of een
aanstaande televisie-uitzending. Uw Kamer is geïnformeerd over de
redenen voor de beëindiging van het NLA programma (Kamerstuk 32 623,
nr. 184, Kamerstuk 32 623, nr. 200, Aanhangsel Handelingen II 2017/18,
nr. 275).
112
Welke onderdelen van het NLA-programma waren bij aanvang
reeds staatsgeheim en wat werd later staatsgeheim? Waarom
werden later nog een of meerdere onderdelen staatsgeheim en
wanneer was dit?
Alle informatie waaruit de identiteit of locatie van de door Nederland
gesteunde gematigde groepen kan worden afgeleid, is vanaf de aanvang
van het programma in 2015 geclassificeerd als staatsgeheim omdat 1.
mensenlevens op het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke verplichtingen ons dat opleggen en 3. inlichtingendiensten betrokken waren.
Informatie over de uitvoerder en details over de geleverde producten zijn
eveneens uit veiligheidsoverwegingen niet publiek gemaakt. Er zijn geen
andere onderdelen van het programma staatsgeheim verklaard
gedurende de loop van het programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

27

113
Was de inzet van steun aan «gematigde» rebellen om Assad weg
te krijgen?
De inzet van NLA steun aan gematigde gewapende groepen was hen een
sterkere onderhandelingspositie te geven in het politieke proces onder
leiding van Speciaal VN gezant Staffan de Mistura. Daarnaast beoogde de
steun aan de gematigde gewapende oppositie gunstigere voorwaarden
voor gematigd bestuur en stabilisatieprojecten in Syrië te creëren, zodat
de bevolking een alternatief had voor aansluiting bij extremistische
groepen.
114
Kan steun aan «gematigde» rebellen gezien worden als aanmoediging om de strijd tegen Assad en IS aan te gaan / voort te
zetten?
Zie antwoord op vraag 113.
115
Zijn door Nederland gesteunde groepen met elkaar slaags
geraakt? Zo ja, op welke schaal?
Er is voor zover bekend één incident geweest waarbij groepen slaags
raakten. Een meer gedetailleerd antwoord op deze vraag is terug te
vinden in het vertrouwelijke deel van de beantwoording.
116
Erkent u dat alle partijen in het conflict in Syrië zich schuldig
maakten aan oorlogsmisdaden, zoals onderzoeker Del Ponte
stelde? Zo nee, waarom niet?
De Independent international Commission of Inquiry on the Syrian Arab
Republic, waar mevrouw Del Ponte lid van was, schreef zeer regelmatige
rapporten over de mensenrechtensituatie en schending van internationaal
humanitair recht door de verschillende strijdende partijen in Syrië. De
rapporten zijn openbaar. Nederland hecht zeer aan het tegengaan van
straffeloosheid en heeft actief bijgedragen aan de oprichting van het
International Impartial and Independent Mechanism dat misdrijven van
alle partijen betrokken bij het conflict documenteert met oog op mogelijke
vervolging in een later stadium.
117
Klopt het dat VN-rapporten schreven over schendingen van het
internationaal recht door groepen waar Nederland steun aan
verleende maar die steun desondanks niet werd gestaakt?
Nederland is bekend met de VN-rapporten over schendingen. Het
antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van
de beantwoording.
118
Klopt het dat Nederland medeplichtig kan zijn aan het plegen van
oorlogsmisdaden, zoals onderzoeker Del Ponte stelt? Zo nee,
waarom niet?
Medeplichtigheid is een term die doorgaans (alleen) wordt gebruikt in het
strafrecht. Er bestaat onder het internationaal recht geen strafrechtelijke
aansprakelijkheid van staten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

28

119
Welke schendingen van het internationaal recht zijn gerapporteerd over de Sultan Murad Brigade ten tijde van het
NLA-programma?
De Sultan Murad Brigade wordt in rapporten van Amnesty International
en de Commission of Inquiry beschuldigd van schendingen waaronder de
inzet van kindsoldaten. In het rapport van de Commission of Inquiry van
11 augustus 2016wordt in eenzelfde zin geschreven dat Nour al-Din
al-Zinki en de Sultan Murad Brigade jongens «zo jong als 14 rekruteert».
Het kabinet beschikt niet over informatie dat er op wijst dat Sultan Murad
Brigade kinderen heeft ingezet in de strijd. Ook wordt Sultan Murad
Brigade vanwege hun betrokkenheid bij Fateh Haleb in verband gebracht
met de beschietingen op Sheikh Maqsoud waarbij tientallen slachtoffers
vielen. Uit openbare bronnen blijkt dat andere groepen binnen Fateh
Haleb verantwoordelijk waren voor de beschietingen. Schendingen die
worden toegeschreven aan één groep van een los samenhangend
verband, kunnen niet zonder meer aan alle afzonderlijke leden worden
toegeschreven. Ten tijde van het offensief in Afrin is Sultan Murade
Brigade meerdere keren in verband gebracht met mensenrechtenschendingen en/of het niet naleven van het oorlogsrecht. Het betrof hier
plunderingen en gedwongen verplaatsing van bevolkingsgroepen.
Amnesty International heeft hierover gerapporteerd in een rapport
gepubliceerd op 2 augustus 2018.
120
Kon uitgesloten worden dat door Nederland geleverde pick-up
trucks in de gewapende strijd ingezet zouden worden, bijvoorbeeld voor het vervoer van strijders of om wapens op te
monteren? Zo ja, hoe?
Met de gewapende groepen die buiten het grensbewakingsprogramma
vielen en voertuigen hebben ontvangen is afgesproken dat er geen
wapens op gemonteerd werden. Er werd gecontroleerd of groepen zich
aan de afspraken hielden middels het afleggen van veldbezoeken door
monitoringsteams van de uitvoerder. Dit controlemechanisme was
uiteraard niet waterdicht gelet op de complexe veiligheidssituatie. Er kon
dus niet «uitgesloten worden» dat civiele voertuigen ook werden ingezet
in de strijd. Het gebruik van de voertuigen werd niet op basis van
nummerborden, maar chassisnummers gecontroleerd. De gemiddelde
levensduur van een geleverd voertuig dat in het conflict werd ingezet was
naar schatting 6–8 maanden.
121
Heeft Nederland Oostenrijk ervan proberen te overtuigen het
EU-wapenembargo tegen Syrië op te heffen?
Nederland heeft zich in aanloop naar de Raad Buitenlandse Zaken van mei
2013 samen met andere lidstaten (w.o. Duitsland) ingespannen om een
compromis te bereiken zodat niet het gehele sanctiepakket (waar het
wapenembargo deel van uitmaakte) tegen Syrië zou vervallen. Nederland
heeft tegelijkertijd aangegeven geen voorstander te zijn van nog meer
wapenleveranties aan de regio.
122
Waren de levering van de NLA-goederen (juridisch) mogelijk
geweest als het wapenembargo tegen Syrië nog zou hebben
gegolden in de periode 2015–2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

29

Nederland heeft geen wapens geleverd aan de Syrische oppositie, alleen
niet-lethale goederen. Nederland heeft sinds de inwerkingtreding van de
Sanctieregeling Syrië in 2011 geen vergunningsaanvragen ingediend. Het
vergunningenoverzicht van Nederland is sinds 2004 openbaar:
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategischegoederen/documenten/rapporten/2016/10/01/overzicht-uitvoer-militairegoederen
123
Onder welke voorwaarden staat het internationaal recht toe dat
een staat zich mengt in de interne aangelegenheden van een
andere (soevereine) staat?
In het internationaal recht ziet het non-interventiebeginsel primair op de
vraag naar de rechtmatigheid van inmenging door de ene staat in een
andere staat. Of het handelen van een staat in een andere staat rechtmatig
is, hangt af van de internationale verplichtingen die gelden tussen de
betreffende staten.
124
Staat Nederland achter het non-interventie beginsel?
Ja.
125
Acht u steun aan een groep rebellen die een kalifaat willen
stichten (onder omstandigheden) geoorloofd? Zo ja, onder welke
omstandigheden?
Nee. Eén van de zaken die door Nederland werden meegewogen alvorens
over te gaan tot het leveren van steun aan de gewapende gematigde
oppositie, was het streven naar een politieke oplossing voor het conflict in
Syrië door de groep, met behoud van eenheid van de staat.
126
Klopt het dat Nederland steun heeft gegeven aan een groep die
het OM als terroristisch/jihadistisch beschouwt?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
127
Hoe beoordeelt u dat het OM stelt dat strijdende groeperingen,
waaronder een door Nederland gesteunde groep, die erop uit zijn
om een kalifaat te stichten en daarmee de huidige fundamentele
politieke structuur te vernietigen, zijn aan te merken als een
criminele organisatie met een terroristisch oogmerk?
Er bestaan verschillende kaders van waaruit naar strijdende groeperingen
wordt gekeken en beoordeeld wordt of een groepering als terroristisch
dient te worden aangemerkt. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt
primair naar internationale terrorismelijsten (VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of iemand kan worden
vervolgd voor deelneming aan een terroristische organisatie (art. 140a
Wetboek van Strafrecht) geldt een ander kader. Het Openbaar Ministerie
legt gedragingen ten laste, in een omschreven periode en omschreven
plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie een verdachte behoorde.
Als is vastgesteld tot welk onderdeel een verdachte behoorde, wordt aan
de hand van de inhoud van het dossier en open bronnen getoetst of dát
onderdeel van dié strijdende partij in dié periode was aan te merken als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

30

een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het Openbaar Ministerie
doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook omdat
in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van de groepen snel
veranderde en verandert. Welke organisaties door de VN, de EU of
Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de beoordeling door
het Openbaar Ministerie geen rol.
128
Was het verstrekken van NLA een operatie van de Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD)?
Over al-dan-niet activiteiten van de inlichtingendiensten doet het kabinet
geen mededelingen.
129
Werd bij het verstrekken van NLA samengewerkt met Turkije? Zo
ja, hoe?
Gelet op grenscontroles stonden de uitvoerders van het programma in
contact met Turkije over NLA-leveringen.
130
Wanneer wordt de EVA wel en wanneer niet geraadpleegd? Welke
afspraken zijn daarover gemaakt?
Op basis van zijn huidige contract levert de EVA, op verzoek van de
Minister van Buitenlandse Zaken, onafhankelijk volkenrechtelijk advies
aan deze Minister over actuele aspecten van het buitenlands beleid waar
belangrijke volkenrechtelijke vraagstukken in het geding zijn. Overeengekomen is tevens dat het volkenrechtelijk advies:
• de meest actuele stand van het internationaal recht weergeeft,
• in voorkomend geval, in hoofdlijnen de verschillende heersende
opvattingen beschrijft
• juridische knelpunten signaleert en zo mogelijk alternatieven aan geeft,
• de juridisch gewenste richting aangeeft.
Ook is overeengekomen dat de volkenrechtelijk adviseur op zijn verzoek
toegang krijgt tot de adviezen van de juridische adviseurs van het
ministerie.
Het advies is in beginsel vertrouwelijk, tenzij de Minister anders besluit.
De Minister van Buitenlandse Zaken kan besluiten het advies ter
beschikking te stellen aan andere bewindslieden, Kabinet en/of de Tweede
(en Eerste) Kamer.
De volkenrechtelijk adviseur kiest zijn eigen werkwijze en kan een beroep
doen op beschikbare expertise van de Directie Juridische Zaken. Hij krijgt
desgevraagd toegang tot alle benodigde documenten.
131
Kunt u een totaaloverzicht geven van het aantal en type
voertuigen dat binnen het NLA-programma aan de gewapende
Syrische oppositiegroepen is geleverd?
In totaal zijn 313 voertuigen geleverd (58 ambulances, 45 mini-bussen
(2e-hands), 142 pick-ups (nieuw), 50 pick-ups (2e-hands), 6 pick-ups
(nieuw, counter-IED), 6 trucks (1,5 ton, water, dumper), 4 tractor/tractortrailer en 2 skid-steer loaders.
132
Hoe is het NLA-programma ontstaan en wie hebben het
NLA-programma gestart?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

31

Zie antwoord op vraag 8.
133
Welke door Nederland geleverde NLA is door rebellengroepen
ingezet in de gewapende strijd?
Nederland leverde non-lethal assistance als voedsel, communicatiemiddelen, medicijnen, dekens, voertuigen en uniformen aan een aantal
geselecteerde gematigde gewapende oppositiegroepen. Deze groepen
verdedigden het grondgebied van de oppositie tegen aanvallen van Assad
en extremistische groepen zoals ISIS.
134
Welke onderzoeken zijn er allemaal gedaan en worden nog
gedaan naar het Nederlandse NLA-programma?
Een onafhankelijke externe partij heeft tussen november 2016 en januari
2017 een onderzoek naar het NLA programma uitgevoerd. Het onderzoeksrapport heeft de Tweede Kamer ter vertrouwelijke inzage ontvangen.
Eveneens heeft IOB een doorlichting van de monitoringsmechanismen
van het NLA-programma uitgevoerd, de resultaten van dit onderzoek zijn
op 7 september jl. met de Tweede Kamer gedeeld. De Auditdienst Rijk
doet momenteel een financiële doorlichting van het NLA programma. De
uitkomsten van dit onderzoek worden in oktober verwacht en zullen
eveneens vertrouwelijk met de Kamer worden gedeeld.
135
Klopt de bewering van Abu Ali al-Sejjou, kopstuk van Jabhat
al-Shamiya, dat Nederland in de tweede helft van 2017 nog
goederen (waaronder pick-up trucks) heeft geleverd aan zijn
strijdgroep?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
136
Klopt het dat Jabhat al-Shamiya deelnam aan de Turkse operatie
om de Syrisch-Koerdische strijdgroep YPG uit de regio Afrin te
verdrijven?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
137
Kunt u bevestigen of zijn er aanwijzingen dat Jabhat al-Shamiya
zich schuldig heeft gemaakt aan martelpraktijken, corruptie,
wapensmokkel, afpersing, willekeurige beschietingen van
burgerdoelen en etnische zuivering?
Het kabinet is bekend met de mensenrechtenrapportages waarin al-Jabha
al-Shamiya wordt genoemd.
138
Per wanneer heeft de regering een bijdrage geleverd aan het
NLA-programma en welke bewindspersonen waren in die tijd
politiek eindverantwoordelijk?
Zie antwoord op vraag 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

32

139
Kunt u specifiek aangeven op welke data het NLA-programma
binnen de ministerraad is besproken en of, alvorens tot besluitvorming over de Nederlandse steun over te gaan, de ministerraad
inzage heeft gekregen in de lijst met gewapende Syrische
strijdgroepen die door Nederland zouden worden gesteund?
Artikel 26 van het Reglement van Orde voor de ministerraad waarborgt de
vertrouwelijkheid van de beraadslagingen van de vergaderingen van de
ministerraad. Zij begrenst in dezen de informatievoorziening aan uw
Kamer (Kamerstukken II 2001/2, 28 362, nr. 2 en aanhangsel van de
Handelingen 2011–2012 nr 2140).
140
Is uitgesloten dat vervolging van Syriëgangers gestaakt moet
worden als de organisatie waar een Syriëganger lid van was
steun van Nederland ontving?
De Officier van Justitie maakt een eigenstandige afweging over de
vervolging van uitreizigers naar jihadistisch strijdgebied of het seponeren
daarvan. Deze afweging wordt niet beïnvloed door steun van de regering
aan van strijdende groeperingen. Het uiteindelijke oordeel over de
strafbaarheid is aan de rechter. Zie ook het antwoord op vraag 28.
141
Hoeveel door Nederland gesteunde Syrische gewapende groepen
streden met Turkije tegen Koerdische strijders in het noorden van
Syrië?
De Kamer is hierover in januari 2018 middels een vertrouwelijk brief
geïnformeerd (Kamerstuk 32 623, nr. 184).
142
Is steun aan gewapende groepen stopgezet omdat zij met Turkije
meevochten in het noorden van Syrië?
De Kamer is hierover in januari 2018 middels een vertrouwelijk brief
geïnformeerd (Kamerstuk 32 623, nr. 184).
143
Wat is u bekend over mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden door de Sultan Murad Brigade in de periode dat Nederland
NLA verleende?
De Sultan Murad Brigade wordt in rapporten van Amnesty International
en de Commission of Inquiry beschuldigd van schendingen waaronder de
inzet van kindsoldaten. In het rapport van de Commission of Inquiry van
11 augustus 2016wordt in eenzelfde zin geschreven dat Nour al-Din
al-Zinki en de Sultan Murad Brigade jongens «zo jong als 14 rekruteert».
Het kabinet beschikt niet over informatie dat er op wijst dat Sultan Murad
Brigade kinderen heeft ingezet in de strijd. Ook wordt Sultan Murad
Brigade vanwege hun betrokkenheid bij Fateh Haleb in verband gebracht
met de beschietingen op Sheikh Maqsoud waarbij tientallen slachtoffers
vielen. Uit openbare bronnen blijkt dat andere groepen binnen Fateh
Haleb verantwoordelijk waren voor de beschietingen. Schendingen die
worden toegeschreven aan één groep van een los samenhangend
verband, kunnen niet zonder meer aan alle afzonderlijke leden worden
toegeschreven. Ten tijde van het offensief in Afrin is Sultan Murade
Brigade meerdere keren in verband gebracht met mensenrechtenschendingen en/of het niet naleven van het oorlogsrecht. Het betrof hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

33

plunderingen en gedwongen verplaatsing van bevolkingsgroepen.
Amnesty International heeft hierover gerapporteerd in een rapport
gepubliceerd op 2 augustus 2018. Voor meer gedetailleerde informatie
over Sultan Murad Brigade verwijs ik u door naar het vertrouwelijke
gedeelte van de beantwoording.
144
Was Nederland niet op de hoogte van mensenrechtenschendingen
en oorlogsmisdaden door groepen waaraan NLA werd gegeven?
Zo ja, hoe is dit mogelijk?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
145
Heeft Nederland direct steun verleend aan Ahrar al-Sham?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
146
Klopt het dat steun is gegeven aan groepen die samenwerkten
met jihadisten, waaronder Al Qaida?
Een meer gedetailleerd antwoord op deze vraag is terug te vinden in het
vertrouwelijke deel van de beantwoording.
147
Kunt u bevestigen dat de Sultan Murad Brigade deel uitmaakte
van Ansar al-Sharia, een koepelorganisatie die in juli 2015 werd
opgericht door onder andere Al-Qaida?
Een deel van de Sultan Murad Brigade maakte deel uit van Ansar
al-Sharia. Voor zover bekend heeft Ansar al-Sharia maar kort bestaan en
heeft het geen significante rol gehad. Ook was het net zoals veel andere
allianties een los samenhangend verband. Een aanvulling op dit antwoord
is te lezen in het vertrouwelijke deel van de beantwoording.
148
Klopt het dat Divisie 13 en Suqour al-Jabl van Nederland steun
kregen en onderdeel uitmaakten van de Fatah Halab-koepel, waar
ook Ahrar al-Sham en de aan de Moslimbroederschap gelieerde
Faylaq al-Sham toe behoorden?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
149
Kan uitgesloten worden dat het jihadistische Ahrar al-Sham
(indirect) heeft geprofiteerd van Nederlandse steun?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
150
Klopt het dat het Vrije Idlib Leger steun van Nederland kreeg en
in ieder geval een deel van deze organisatie samenwerkte met Al
Qaida?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

34

Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
151
Is het juist dat de groepen die de Riyadh-verklaring hebben
ondertekend als gematigd werden beschouwd?
Eén van de criteria op basis waarvan werd gewogen of een groep
gematigd was of niet, was de mate waarin de groep een rol voor zichzelf
zag in een toekomstig inclusief Syrisch bestuur. Dat laatste kon zich onder
andere manifesteren door het onderschrijven van de zogenaamde
Riyadh-verklaring uit 2015, die de oppositiegroepen committeert aan een
civiele Syrische rechtstaat.
152
Is tijdens het verlenen van NLA-steun door Nederland geconstateerd dat groepen die deze steun ontvingen dit (ook) voor
militaire doeleinden inzetten?
Hoewel ervoor is gekozen om alleen civiele goederen te leveren, valt
daarmee, afhankelijk van de interpretatie, niet uit te sluiten dat deze
goederen ook voor militaire doeleinden zijn ingezet, zoals bijvoorbeeld
een pick-up truck.
153
Hebben ook nog andere, niet door Nieuwsuur en Trouw
genoemde jihadistische / terroristische / radicale groepen steun
van Nederland ontvangen?
Nederland heeft de gematigde oppositie groepen zorgvuldig geselecteerd.
Het kabinet heeft geen indicaties dat er andere dan gematigde oppositie
groepen zijn gesteund.
154
Kunt u toelichten op welke wijze er onvoldoende toezicht is
geweest op het NLA-programma?
Monitoring van- en toezicht op de uitvoering van programma’s in
conflictgebieden is complex en risicovol. De monitoring van de
programma’s was doorlopend en intensief, het is echter in conflictgebieden onmogelijk constant te monitoren, bijvoorbeeld vanwege de
uitbraak van gevechten. Volgens de IOB was het monitorsysteem voor
NLA en AJACS adequaat en dat van het White Helmets-programma
onvoldoende. Met de betrokken uitvoerder en andere donoren wordt
reeds gesproken hoe de bevindingen het beste kunnen worden
opgevolgd. De nadruk ligt op de verbetering van de M&E instrumenten en
de donorcoördinatie. Ook is gesproken over de onafhankelijke veldmonitoring. Uit de IOB bevindingen wordt lering getrokken om toekomstige
monitoringsprocessen van projecten te verbeteren en efficiënter te
maken.
155
Wanneer is de steun aan de gematigde gewapende Syrische
oppositie precies stopgezet? Welke dag werd daartoe besloten?
Het gehele programma in Noord-Syrië is in het voorjaar van dit jaar
beëindigd. In het zuiden van Syrië was toen nog sprake van relatieve rust
en leek voortzetting een mogelijkheid. Toen in juli het regime-offensief
een feit was een onderhandelde oplossing voor het zuiden definitief van
tafel en ook VS hun steun ook introkken, was daarmee een nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

35

bijdrage definitief uitgesloten. De laatste levering in maart 2018 was
daarmee het de facto einde van het NLA Zuid.
156
Met welke landen stemde Nederland het verstrekken van
NLA-steun af?
Nederland baseerde zich voor de vetting op lijsten van de VS en het VK.
Gelet op grenscontroles stonden de uitvoerders van het programma in
contact met Turkije over NLA-leveringen. In het Zuiden werd samengewerkt met het VK, waarbij afstemming plaatsvond met Jordanië en de
Verenigde Staten.
157
Acht u NLA aan gewapende groepen in een in burgeroorlog
verwikkeld land in lijn met het internationaal recht? Zo ja, hoe?
De vraag of NLA aan gewapende groepen in een in burgeroorlog
verwikkeld land in lijn is met het internationaal recht, kan niet in zijn
algemeenheid worden beantwoord. Zie ook het antwoord op vraag 123.
158
Onder welke omstandigheden acht u het wenselijk of acceptabel
om gewapende groepen die deelnemen aan een burgeroorlog van
materieel te voorzien dat ingezet kan worden in de gewapende
strijd?
Gezien de complexiteit van conflictsituaties kan niet in algemene zin
worden gesteld wanneer het wenselijk of acceptabel is om gewapende
groepen van materieel te voorzien. Per situatie wordt een afweging
gemaakt of dit wenselijk of acceptabel is. In Syrië werd door Nederland en
bondgenoten het steunen van gematigde gewapende oppositie wenselijk
geacht om te voorkomen dat gematigde strijders of hun achterban zich bij
gebrek aan middelen of alternatieven zouden aansluiten bij extremistische
groeperingen en om deze groepen te handhaven als gesprekspartner voor
een politiek onderhandelde oplossing voor het conflict en de bescherming
van burgers in het gebied.
159
Heeft Nederlandse steun aan gewapende groepen bijgedragen
aan voortzetting van de oorlog in Syrië? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 110.
160
Wat klopt naar uw opvatting niet van alle claims die Nieuwsuur
en Trouw op basis van hun onderzoekswerk doen over door
Nederland gesteunde gewapende groepen in Syrië waaruit blijkt
dat op allerlei manieren niet is voldaan aan gestelde criteria?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft samen met andere departementen de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw tegen het licht
gehouden en gelegd naast de beschikbare informatie. De uitkomsten zijn
meegenomen in de (deels vertrouwelijke) beantwoording van de feitelijke
vragen. Dit staat los van de eerder uitgevoerde doorlichting door IOB en
externe evaluatie naar het NLA programma, alsmede de lopende
financiële doorlichting van de Audit Dienst Rijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

36

161
Welke schendingen van het internationaal recht zijn, onder
andere door de VN en mensenrechtenorganisaties als Amnesty
International en Human Rights Watch, gerapporteerd over de
groepen die Nederland van NLA-steun voorzag?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
162
Door wie is de regering gevraagd om een bijdrage aan het
NLA-programma te leveren?
Zie antwoord op vraag 8.
163
Heeft Nederland rebellengroeperingen gesteund die de sharia
willen invoeren in Syrië? Zo ja, waarom?
Nederland steunde groepen die een inclusieve politieke oplossing voor
Syrie nastreefden.
164
Wat waren de redenen voor de regering om mee te doen met het
NLA-programma?
De belangrijkste doelen van het programma waren het bieden van een
alternatief voor extremistische groeperingen en te voorkomen dat de
gematigde oppositie in verdrukking zou raken tussen het Assad-regime en
extremistische groeperingen. Hiermee werd zorg gedragen voor enige
voet aan de grond voor de oppositie ter ondersteuning van het politiek
proces onder leiding van speciaal VN-gezant Staffan de Mistura.
Daarnaast beoogde steun aan de gematigde gewapende oppositie
gunstigere voorwaarden voor gematigd bestuur en stabilisatie-projecten
in Syrië te creëren.
165
Welke internationale partners waren doorslaggevend in het
besluit van de regering om mee te doen met het NLA-programma?
Zie antwoord op vraag 156.
166
Waarom heeft de regering de volkenrechtelijk adviseur niet om
advies gevraagd over deelname aan het NLA-programma?
De extern volkenrechtelijk adviseur (EVA) heeft op 17 juni 2013 op eigen
initiatief advies heeft uitgebracht over «Wapenleveranties Syrië», waarin
de EVA in bredere zin zijn volkenrechtelijke visie gaf op steun aan de
Syrische oppositie, waaronder in relatie tot het non-interventie beginsel.
De zienswijze van de EVA op dit punt was derhalve reeds bekend bij het
ministerie.
167
Heeft Nederland rebellengroeperingen gesteund die een kalifaat
in Syrië willen vestigen? Zo ja, waarom? (Brief Steun Syrische
oppositie)
Eén van de zaken die door Nederland werden meegewogen alvorens over
te gaan tot het leveren van steun aan de gewapende gematigde oppositie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

37

was het streven naar een politieke oplossing voor het conflict in Syrië
door de groep, met behoud van eenheid van de staat.
168
Hoe is bepaald welke groepen steun kregen van het
NLA-programma en wie waren de besluitvormers?
De VS heeft in Syrië tenminste 70 groepen doorgelicht die in aanmerking
kwamen voor steun. Van de door VS gescreende groepen heeft Nederland
aan 22 groepen steun verleend. Een deel van de groepen in het noorden
van Syrië werd direct door Nederland geselecteerd. Een ander deel werd
voorgedragen door de projectuitvoerder (meer informatie over de
projectuitvoerder is te lezen in het vertrouwelijke deel van de beantwoording). In het zuiden werden de groepen aangedragen door het
Verenigd Koninkrijk, de bondgenoot waarmee werd samengewerkt. Voor
alle groepen golden de criteria dat zij geen samenwerking aangingen met
extremistische groepen, een inclusieve politieke oplossing nastreefden en
zich committeerden aan het humanitair oorlogsrecht. Aanvullend werd
gekeken naar de relevantie van de groepen in het veld, vertegenwoordiging in het politieke proces, en de behoeften van de groepen in relatie
tot hetgeen zij van andere landen ontvingen. Alle groepen ontvingen ook
steun van andere naaste bondgenoten.
169
Was het voor de regering mogelijk om binnen het
NLA-programma zelfstandig een groep te kiezen waaraan ze
non-letale steun wilde verlenen, heeft de regering zo’n
zelfstandige keuze ook gemaakt en om welke groepen ging het
daarbij?
Zie antwoord op vraag 168.
170
Kunt u een compleet overzicht geven van de financiële
huishouding van het NLA programma?
Het kabinet heeft de Auditdienst Rijk gevraagd de financiële huishouding
van het NLA programma door te lichten. De uitkomsten van dit onderzoek
worden in oktober verwacht en zullen vertrouwelijk met de Tweede Kamer
worden gedeeld.
171
Welke groepen hebben op welk moment welke steun gekregen in
het NLA-programma?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
172
Welk type goederen zijn nog dit voorjaar door Nederland aan de
gewapende Syrische strijdgroepen geleverd?
Een aantal gebruikte mini-bussen, pick-ups, motorfietsen en reservedelen,
alsmede voedselpakketten, meel, uniformen, matrassen, camera’s,
laptops en printers en, tenslotte, een tweetal pre-fab containers.
173
Heeft Nederland salafistische en/of islamistische rebellengroeperingen gesteund? Zo ja, waarom?
Nederland steunde groepen die een inclusieve politieke oplossing
nastreefden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

38

174
Kunt u een lijst geven van goederen die tijdens het kabinet Rutte
III aan gewapende Syrische strijdgroepen zijn geleverd, de
waarde die deze goederen vertegenwoordigen en daarbij tevens
vermelden aan welke strijdgroepen deze goederen zijn geleverd?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
175
Op welke gronden is het advies van volkenrechtelijk adviseur
NollKaemper van 17 juni 2013 waarin hij stelt dat het
non-interventiebeginsel niet alleen wapenleveranties, maar ook
andere vormen van steun verbiedt, niet opgevolgd?
De zienswijze van de EVA is, naast andere volkenrechtelijk relevante
bronnen, meegenomen in de interne juridische advisering. De interne
advisering ging ook in op het door de EVA genoemde non-interventiebeginsel. Met de interne volkenrechtelijke advisering is terdege
rekening gehouden in de politieke besluitvorming over het
NLA-programma.
176
Kunt u nader uiteenzetten welke selectiecriteria zijn toepast en
hoe deze exact tot stand zijn gekomen?
Belangrijkste criteria voor het geven van NLA-steun aan een gematigde
gewapende groep waren committering van de groep tot het naleven van
humanitair oorlogsrecht en het nastreven van een inclusieve politieke
oplossing, ook was operationele samenwerking met extremistische
groeperingen uitgesloten. Daarnaast werd meegewogen of de groep
onderdeel was van een overkoepelende organisatie- en overlegstructuur
en of zij een rol voor zichzelf zag in een toekomstig inclusief Syrisch
bestuur.
177
Klopt het dat Nederland steun heeft geleverd aan Jabhat
al-Shamiya, een groep die al vanaf 2014 gevangenen publiekelijk
executeerde en sharia-rechtbanken runt? Ja of Nee?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
178
Kunt u uitleggen waarom strijdgroepen die de sharia toepassen,
sharia rechtbanken runnen of gedogen, door de «strenge»
selectiecriteria zijn gekomen?
De omgang met op sharia gebaseerde wetgeving is geen onderdeel
geweest van de selectiecriteria, wel of groepen streefden naar een
inclusieve politieke oplossing. Onder andere omdat enkel het label
«sharia» weinig zegt over de mate van radicalisering.
179
Heeft Nederland de steun ingetrokken aan enkele Syrische
strijdgroepen op basis van waarnemingen/feiten die een conflict
opleverden met de selectiecriteria die Nederland hanteerde, of
werd de steun ingetrokken wegens de afnemende invloed van de
strijdgroepen op het strijdtoneel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

39

Enerzijds, heeft de complexe (veiligheids-)situatie op de grond en het
verlies van grondgebied door de gematigde oppositiegroepen geleid tot
de beëindiging van het NLA-programma. Anderzijds, is het programma
beëindigd vanwege de informatie als weergegeven in de vertrouwelijke
brief van 23 januari jl. (Kamerstuk 32 623, nr. 184). Hierdoor kwamen de
oorspronkelijke doelen van het NLA-programma steeds meer onder druk
te staan.
180
Aan welke gewapende Syrische strijdgroepen heeft Nederland
gedurende het NLA-programma de steun ingetrokken?
De Tweede Kamer is vertrouwelijk geïnformeerd over de redenen waarom
de steun aan een aantal groepen werd beëindigd in januari jl. Kamerstuk
32 623 nr. 184). Een meer gedetailleerd antwoord op deze vraag is te
vinden in het vertrouwelijke deel van de beantwoording.
181
Hoeveel Syriëgangers uit Nederland zijn bekend bij de regering,
het OM en de inlichtingendiensten die actief waren of zijn in
Syrische rebellengroeperingen die door Nederland gesteund zijn?
Er zijn nog ongeveer 140 Nederlandse uitreizigers aanwezig in het
strijdgebied in Syrië en Irak. Op iedere onderkende uitreiziger naar
jihadistisch strijdgebied loopt een strafrechtelijk onderzoek. Over
(lopende) strafrechtelijke onderzoeken doet het kabinet geen mededelingen.
182
Heeft u voorbeelden van positieve resultaten die er naar uw eigen
zeggen als gevolg van de Nederlandse steun aan de gewapende
oppositiegroepen «ontegenzeggelijk» waren?
De door Nederland gesteund gematigde groepen hebben er voor gezorgd
dat in de gebieden die zij controleerden, stabilisatieprojecten konden
worden uitgevoerd, en een zekere mate van openbare orde en bestuur
zich konden ontwikkelen. Helaas zijn deze resultaten door gebiedsverovering door het regime, niet duurzaam geweest. Het merendeel van de
gesteunde groepen heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de
bestrijding en/of verdrijving van ISIS uit verschillende delen van Syrië. De
geleverde goederen hebben bijgedragen aan hun effectiviteit in deze
strijd. Het programma in Zuid-Syrië heeft bovendien bijgedragen aan
stabiliteit van Jordanië en Israël die beiden baat hebben bij een stabiel
grensgebied. Zo hebben groepen aan de grens smokkel en illegale
oversteek van ISIS-strijders tegengehouden.
183
Wat verstaat u onder een «gematigd bestuur» in Syrië? Valt het
toepassen en uitvoeren van shariarecht onder een dergelijk
bestuur?
De kenmerken van een gematigd bestuur zijn onder andere het nastreven
van een inclusief Syrisch bestuur, een politieke oplossing als uiteindelijke
weg uit het conflict en respect voor internationaal recht.
184
Zijn de Ministeries van Defensie, J&V en in het bijzonder de
inlichtingendiensten op enigerlei wijze betrokken geweest bij de
proces waarin bepaald werd welke rebellengroeperingen
gesteund zouden gaan worden door Nederland? Zo nee, waarom
niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

40

De MIVD heeft op basis van zijn wettelijke taak en op verzoek van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken regelmatig gerapporteerd over
ontwikkelingen rond relevante strijdgroepen in Noord- en Zuid-Syrië. In
deze rapportages is op verzoek van Buitenlandse Zaken een duiding
gegeven van de signatuur van verschillende – reeds door anderen
«gevette» – strijdgroepen. De AIVD heeft op basis van zijn wettelijke taak
en op verzoek van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in brede zin
gerapporteerd over ontwikkelingen in Zuid-Syrië. In een aantal van deze
rapportages is duiding gegeven van de signatuur van verschillende
groeperingen. Er worden verder zoals gebruikelijk geen mededelingen
gedaan over eventuele specifieke activiteiten van Inlichtingen- en
veiligheidsdiensten. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid was niet
betrokken bij dit proces.
185
Heeft Nederland naast materiële steun op enig moment ook
financiële steun verleend aan gewapende oppositiegroepen in
Syrië?
Er is geen grootschalige financiële steun gegeven aan de gewapende
gematigde oppositiegroepen. Er zijn bijvoorbeeld nooit salarissen betaald.
In enkele gevallen zijn bedragen contact geld overhandigd aan de groepen
voor goederen waarvan de aanschafkosten vele malen lager waren in
Syrië dan daarbuiten. Deze aankopen zijn gemonitord en gedocumenteerd
door de uitvoerder. Het gaat bijvoorbeeld om de aanschaf van suiker,
uniformen en geld voor de opslag van goederen die niet direct aan de
strijders van groepen geleverd konden worden.
186
Behoort Turkije tot de groep gelijkgezinde donoren?
Het kabinet kwalificeert Turkije niet zondermeer als «gelijkgezinde donor».
Wel is Turkije een NAVO-bondgenoot en net als Nederland lid van de
anti-ISIS coalitie. Wat betreft Syrië heeft Nederland echter ook zorgen over
het Turkse optreden in Afrin en de gevolgen daarvan voor de strijd tegen
ISIS. Deze zorgen heeft Nederland in NAVO- en EU-verband geuit.
187
Op welke wijze zijn de Turkse autoriteiten betrokken geweest bij
de vetting-procedure van de door Nederland gesteunde
gewapende Syrische strijdgroepen?
De Turkse autoriteiten zijn niet betrokken geweest bij de vetting-procedure
van de door Nederland gesteunde gematigde gewapende groepen.
188
Zijn de Ministeries van Defensie, J&V en in het bijzonder de
inlichtingendiensten op enigerlei wijze betrokken geweest bij de
monitoring van de door Nederland gesteunde rebellengroeperingen? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord op vraag 184.
189
Kunt u in aanvulling op schriftelijke vragen van de leden De Roon
en Wilders over het bericht dat Nederland nepverkiezingen in
Syrisch rebellengebied financierde, exact aangeven welke
Syrische gewapende strijdgroepen de controle hadden over het
rebellengebied in Oost-Ghouta waar Nederland lokale verkiezingen financierde?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

41

Nederland heeft via het Local Development and Small Projects Support
(LDSPS) programma lokale verkiezingen in verschillende plaatsen in
Oost-Ghouta in 2017 ondersteund. In die periode hadden de gewapende
oppositiegroeperingen Jaysh El-Islam en Faylaq El-Rahman de militaire
controle in die delen van Oost-Ghouta waar de verkiezingen zijn
gehouden. De representativiteit en legitimiteit van lokale raden werd door
de lokale verkiezingen versterkt en juist door het gekozen civiel bestuur is
de lokale invloed van extremistische groeperingen verminderd. Een
aanvulling op dit antwoord is te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
190
Welke exacte criteria hanteerde de regering voor groepen die geld
kregen middels het NLA-programma?
Zie antwoord op vraag 185. De criteria voor het geven van NLA-steun aan
een gematigde gewapende groep zijn onder andere in het antwoord op
vraag 22 benoemd.
191
Herinnert u zich het standpunt van het kabinet in 2013 dat «het
sturen van meer wapens naar de regio een politieke oplossing
niet dichterbij brengt» (Kamerbrief 4 juni 2013, Kamerstukken II,
TK 2012–2013, 21 501-02, nr. 1263)? Waarom zou het sturen van
uniformen, voertuigen, communicatiemiddelen en dergelijke naar
Syrische rebellen nadien wél een politieke oplossing dichterbij
brengen? Vindt u achteraf dat dit doel bereikt is met het
NLA-programma?
Eén van de doelen van het NLA programma was het versterken van de
positie van de gematigde gewapende oppositie, zodat de onderhandelingspositie van de oppositie tijdens de onderhandelingen in Genève werd
versterkt. Door versterking van de groepen konden zij langer standhouden
tegen extremistische groepen en het regime, waardoor stabilisatie een
kans kon krijgen en mensen een alternatief voor aansluiting bij extremistische groepen kregen. Dankzij steun van Rusland kon het regime Assad
militair overwicht verkrijgen, waardoor het vooralsnog niet serieus heeft
onderhandeld over een politieke oplossing voor het conflict.
192
Waarom heeft de regering altijd geweigerd steun te geven aan de
Syrian Democratic Forces, nota bene een partner in de strijd
tegen ISIS, vanwege vermeende mensenrechtenschendingen,
maar wel steun gegeven heeft aan rebellengroeperingen die zich
schuldig hebben gemaakt aan ernstige mensenrechtenschendingen of zelfs door het OM als terroristisch beschouwd worden?
De SDF heeft een belangrijke rol gespeeld in de strijd tegen ISIS en wordt
gedomineerd door de Koerdische strijdgroep PYD/YPG. Er zijn verschillende rapporten verschenen over mensenrechtenschendingen gepleegd
door de YPG. De YPG is gelieerd aan de PKK, een organisatie die op de
Europese terrorismelijst staat.
193
Wat waren de criteria voor «gematigde groep»? Heeft u een lijst
van de criteria? Heeft u een lijst van de gematigde groepen?
Zie onder andere antwoord op vraag 22 over de criteria, en antwoord op
vraag 286 over de lijst gematigde groepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

42

194
Wat waren de criteria voor «inclusiviteit»? En betekende «inclusiviteit» ook inclusief de regering van Assad?
Inclusief betekent zonder uitsluiting van bepaalde bevolkingsgroepen
vanwege hun afkomst, etnische achtergrond of religie.
195
Wat heeft de regering gedaan om te toetsen of de groeperingen
die steun ontvingen van het NLA-programma voldeden aan de
criteria (zoals: humanitair oorlogsrecht naleven en niet samenwerken met extremisten)?
De naleving van de criteria werd getoetst door middel van directe
contacten tussen de uitvoerende partij, de ontvangende groepen en het
regionaal opererende Syrië-team, bestaande uit medewerkers van
verschillende departementen. De monitoring was volgens het IOB-rapport
adequaat, alhoewel risico’s niet konden worden uitgesloten.
196
Zijn er signalen bij de regering binnengekomen dat de groepen
die steun ontvingen van het NLA-programma mogelijk niet
zouden voldoen aan de criteria, wanneer zijn die signalen
binnengekomen en wat is er toen met de signalen gebeurd?
Enkele NLA-ontvangers zijn beschuldigd van het overtreden van regels
van het humanitair oorlogsrecht. Het regionaal opererende Syrië-team
heeft dergelijke signalen opgenomen met de groepen wanneer die
signalen binnenkwamen. Verschillende aantijgingen bleken niet altijd
makkelijk verifieerbaar. Met de groepen werd gesproken over mensenrechten en enkele commandanten hebben mensenrechtentrainingen
gevolgd. Dat kan excessen niet voorkomen. Wel is gepoogd met de
groepen een pad in te slaan, samen met partners als het VK. Een meer
gedetailleerd antwoord is opgenomen in de vertrouwelijke beantwoording.
197
Waarom steunde Nederland de Sultan Murat Brigade?
Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de groepen die
al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord
op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
198
Kende de regering de rapporten van mensenrechtenorganisaties
over de situatie in Syrië?
Het kabinet is bekend met veel rapporten van mensenrechtenorganisaties
over Syrie.
199
Klopt het dat de Sultan Murat Brigade banden met Al-Qaeda
heeft?
Het kabinet beschikt niet over aanwijzingen dat de Sultan Murad Brigade
momenteel banden met Al-Qaeda heeft. Het feit dat de aan Al-Qaeda
gelieerde groepen zich in een ander gedeelte van Syrië bevinden dan de
Sultan Murad Brigade en dat veel open bronnen van vijandigheid tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

43

Al-Qaeda en de Sultan Murad Brigade sinds de start van het Astanaproces spreken, zou erop kunnen wijzen dat er geen banden bestaan.
200
Klopt het dat de Sultan Murat Brigade kindsoldaten heeft ingezet
in de strijd?
Het kabinet beschikt niet over bewijs dat de Sultan Murad Brigade
kindsoldaten heeft ingezet bij gevechten. De Human Rights Council
spreekt niet over de inzet in gewapende strijd, maar over rekrutering. Een
meer gedetailleerd antwoord is opgenomen in de vertrouwelijke
beantwoording.
201
Had de regering al voor het onderzoek van Nieuwsuur
vermoedens dat de Sultan Murat Brigade banden met terroristische groeperingen had?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
202
Hoe kan het dat de regering in het kader van het NLA-programma
steun verleende aan Jabhat al-Shamiya, terwijl het OM iemand
vervolgt die heeft deelgenomen aan Jabhat al-Shamiya waarbij
het OM zegt dat de groep «niet anders te kwalificeren valt dan
een criminele organisatie met terroristisch oogmerk» en is de
Minister van Buitenlandse Zaken dan niet medeplichtig aan het
plegen van strafbare feiten?
Over het al-dan-niet steunen van groepen worden in het openbaar geen
uitspraken gedaan. In algemene zin, en zoals op 14 september jl. met uw
Kamer gedeeld, wordt vanuit verschillende kaders naar strijdende
groeperingen gekeken en beoordeeld of een groepering als terroristisch
dient te worden aangemerkt. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt
primair naar internationale terrorismelijsten (VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of iemand kan worden
vervolgd voor deelneming aan een terroristische organisatie (artikel 140a
Wetboek van Strafrecht) geldt een ander kader. Het Openbaar Ministerie
legt gedragingen ten laste, in een omschreven periode en omschreven
plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie een verdachte behoorde.
Als is vastgesteld tot welk onderdeel een verdachte behoorde, wordt aan
de hand van de inhoud van het dossier en open bronnen getoetst of dát
onderdeel van dié strijdende partij in dié periode was aan te merken als
een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het Openbaar Ministerie
doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook omdat
in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van de groepen snel
veranderde en verandert. Welke organisaties door de VN, de EU of
Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de beoordeling door
het Openbaar Ministerie geen rol.
203
Hoe verhoudt de «niet letale steun» aan Syrische rebellen zich
met het EU Gemeenschappelijk standpunt inzake wapenleveranties? Heeft een dergelijke strikte toets aan de hand van de
acht criteria plaatsgevonden door Buitenlandse Zaken? Zo ja, wat
was de uitkomst? Zo nee, waarom niet? Kunt u daarbij ook
ingaan op het «dual use» karakter van veel van de geleverde
spullen, die civiel waren, maar tevens geschikt voor militair
gebruik en daadwerkelijk militair gebruikt zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

44

Het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport heeft
betrekking op de uitvoer van militaire goederen door EU-lidstaten en
strekt zich ook uit tot dual-use goederen met militair eindgebruik.
Nederland heeft geen goederen geleverd – militair dan wel dual-use – die
bij de uitvoer onder een vergunningplicht vallen. In Zuid-Syrië droeg
Nederland financieel bij aan een NLA-programma van een bondgenoot,
het VK, die ook heeft aangegeven dat er geen goederen zijn geleverd die
onder een vergunningplicht vallen. Niet alle goederen met een dual-use
karakter die militair worden gebruikt, vallen onder vergunningplicht in het
exportcontrolestelsel. Zie ook het antwoord op de vragen 216 en 378.
204
Gaat het OM nu de Minister van Buitenlandse Zaken vervolgen
omdat hij steun heeft gegeven aan Jabhat al-Shamiya, dat
volgens het OM «niet anders te kwalificeren valt dan als een
criminele organisatie met terroristisch oogmerk»? Zo nee,
waarom niet?
Over het al-dan-niet steunen van groepen worden in het openbaar geen
uitspraken gedaan. Voor zover hier gedoeld wordt op de mogelijkheid een
Minister te vervolgen wegens een eventueel ambtsmisdrijf, bepalen
artikel 119 van de Grondwet en artikel 4 van de Wet ministeriële verantwoordelijkheid dat de opdracht tot vervolging alleen kan worden gegeven
bij koninklijk besluit of bij een besluit van de Tweede Kamer. Een
dergelijke beslissing is dus niet aan het OM.
Zoals reeds gesteld heeft het OM zich nooit in algemene zin uitgelaten
over de strijdgroep Jabhat Al-Shamiya.
205
Wat zijn de (politieke en/of juridische) consequenties voor
Nederland als blijkt dat Nederland steun heeft gegeven aan een
terroristische groepering?
Een van de hoofddoelstellingen van het NLA-programma was tegenwicht
te bieden tegen extremistische groeperingen. Geen van de door
Nederland gesteunde gewapende groepen is terroristisch.
206
Heeft de steun van Nederland aan Jabhat al-Shamiya juridische
gevolgen voor de mensen die door het OM worden/zijn vervolgd
in verband met hun betrokkenheid bij aan Jabhat al-Shamiya?
Zullen hun zaken herzien worden? Kan de regering de Tweede
Kamer op de hoogte houden hierover?
Over het al-dan-niet steunen van groepen worden in het openbaar geen
uitspraken gedaan. De Officier van Justitie maakt een eigenstandige
afweging over de vervolging van uitreizigers naar jihadistisch strijdgebied
of het seponeren daarvan. Deze afweging wordt niet beïnvloed door de
steun van de regering aan strijdende groeperingen. Het uiteindelijke
oordeel over de strafbaarheid is aan de rechter. Zie ook antwoord op
vraag 28. Het kabinet kan de Kamer over het vervolg van deze zaak
informeren na de uitspraak.
207
Op basis waarvan is het OM tot de conclusie gekomen dat Jabhat
al-Shamiya «niet anders te kwalificeren valt dan een criminele
organisatie met terroristisch oogmerk»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

45

Zoals reeds gemeld in antwoord op vraag 104 is het van belang om op te
merken dat het OM zich nooit in algemene zin heeft uitgelaten over de
strijdgroep Jabhat Al-Shamiya. Het OM legt gedragingen ten laste, in een
omschreven periode en omschreven plaats. Van belang is voorts tot welke
organisatie een verdachte behoorde. Als is vastgesteld tot welk onderdeel
een verdachte behoorde, wordt aan de hand van de inhoud van het
dossier en open bronnen getoetst of dát onderdeel van dié strijdende
partij in dié periode was aan te merken als een organisatie met een
terroristisch oogmerk. Het OM doet geen algemene uitspraken over
strijdende groeperingen, ook omdat in het jihadistisch strijdgebied de
samenstelling van groepen snel veranderde en verandert. Welke
organisaties door de VN, de EU of Nederland op een sanctielijst geplaatst
zijn speelt bij de beoordeling door het Openbaar Ministerie geen rol.
208
Deelt u de mening dat het OM ook zou moeten vallen onder de
«eenheid van Kabinetbeleid», en dat Nederlandse steun aan een
groepering die het OM als terroristisch beoordeelt, in strijd met
de eenheid van Kabinetsbeleid is?
Er bestaan verschillende kaders van waaruit naar strijdende groeperingen
wordt gekeken en beoordeeld wordt of een groepering als terroristisch
dient te worden aangemerkt. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt
primair naar internationale terrorismelijsten (VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of iemand kan worden
vervolgd voor deelneming aan een terroristische organisatie (art. 140a
Wetboek van Strafrecht) geldt een ander kader. Het Openbaar Ministerie
legt gedragingen ten laste, in een omschreven periode en omschreven
plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie een verdachte behoorde.
Als is vastgesteld tot welk onderdeel een verdachte behoorde, wordt aan
de hand van de inhoud van het dossier en open bronnen getoetst of dát
onderdeel van dié strijdende partij in dié periode was aan te merken als
een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het Openbaar Ministerie
doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook omdat
in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van de groepen snel
veranderde en verandert. Welke organisaties door de VN, de EU of
Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de beoordeling door
het Openbaar Ministerie geen rol.
209
Op welke manier kan de regering de steun aan organisaties die
achteraf gezien niet aan de criteria voldeden, (financieel)
terugvragen?
Nederland heeft niet-letale goederen geleverd aan de gewapende
gematigde oppositie en de levering van deze goederen gemonitord. De
spullen zijn ingezet in conflictgebied. Het kabinet kan deze goederen niet
terugvorderen uit conflictgebied.
210
Heeft de regering naar aanleiding van het onderzoek van
Nieuwsuur nog eens alle groeperingen aan wie middels het
NLA-programma steun is verleend aan een screening onderworpen en is daaruit gebleken dat ook andere groeperingen dan
de in de media genoemde banden met terroristen hadden of op
andere wijzen niet aan de criteria voor steun voldeden, en zo ja
om welke organisaties gaat het dan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

46

Op het moment dat Nieuwsuur zijn onderzoek publiceerde was het
NLA-programma al enkele maanden geëindigd. De groeperingen zijn toen
niet nog eens aan een screening onderworpen.
211
Welke definitie hanteert de regering voor «gematigde groeperingen in Syrië»?
De mate waarin een groep als gematigd werd gekwalificeerd werd onder
meer bepaald door middel van toetsing aan de eerder genoemde criteria
die golden voor het geven van NLA-steun aan bepaalde gematigde
gewapende groepen. Zie ook het antwoord op vraag 22.
212
Welke specifieke apparatuur is er geleverd aan de gematigde
rebellen en welk materieel is ook in de daadwerkelijke strijd
gebruikt?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
213
Is het materieel dat Nederland aan de gematigde rebellen leverde,
gebruikt tijdens het plegen van oorlogsmisdaden?
Het is niet mogelijk om een waterdicht monitoringssysteem in een
conflictgebied op te zetten. Het is daarom niet volledig uit te sluiten dat
bepaalde middelen, zoals voertuigen of communicatieapparatuur, door de
gematigde gewapende groepen tijdens gevechten zijn ingezet. Middelen
zoals brandblussers, voedselpakketten en medicijnen, kunnen niet
offensief worden ingezet. Wel sterkten deze middelen de gematigde
gewapende groepen, waardoor ze tegenwicht konden bieden tegen
extremistische groepen en het regime.
214
Wat is de rol van Nederlandse diplomaten geweest bij de steun
aan groepen via het NLA-programma en welke contacten hebben
ze exact met de groeperingen gehad?
Nederlandse ambtenaren uit het Syrië-team, afkomstig van verschillende
departementen, zijn betrokken geweest bij het onderhouden van
contacten met de commandanten van gematigde groepen die NLA van
Nederland ontvingen. Die contacten werden gebruikt om de commandanten te bevragen over de wijze waarop ze zich hielden aan de Nederlandse richtlijnen. Ook werd bij zulke gelegenheden vastgesteld welke
behoefte aan steun er bestond.
215
Wat is de rol van Defensie geweest bij de steun aan groepen via
het NLA-programma en welke contacten hebben ze exact met de
groeperingen gehad?
De MIVD heeft op basis van zijn wettelijke taak en op verzoek van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken regelmatig gerapporteerd over
ontwikkelingen rond relevante strijdgroepen in Noord- en Zuid-Syrië. In
deze rapportages is op verzoek van Buitenlandse Zaken een duiding
gegeven van de signatuur van verschillende – reeds door anderen
«gevette» – strijdgroepen. Er worden verder zoals gebruikelijk geen
mededelingen gedaan over eventuele specifieke activiteiten van
inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

47

216
Is voor de dual use goederen, zoals voertuigen, uniformen en
communicatiemiddelen, die Nederland geleverd heeft aan de
Syrische rebellen en daadwerkelijk militair gebruikt zijn, een
wapenexportvergunning aangevraagd? Zo nee, waarom niet en
had dit wel moeten gebeuren?
Nee. Nederland heeft geen goederen geleverd – militair dan wel
dual-use – die bij de uitvoer onder een vergunningplicht vallen. In
Zuid-Syrië droeg Nederland financieel bij aan een NLA-programma van
een bondgenoot, het VK, die ook heeft aangegeven dat er geen goederen
zijn geleverd die onder een vergunningplicht vallen.
217
Bent u bereid bij het grondige onderzoek naar de berichtgeving in
Nieuwsuur en Trouw ook de (inter)departementale samenwerking
te betrekken, alsmede de rol van de premier? Zo nee, waarom
niet? (Brief Steun Syrische oppositie).
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft samen met andere departementen de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw tegen het licht
gehouden en gelegd naast de beschikbare informatie. De uitkomsten zijn
meegenomen in de (deels vertrouwelijke) beantwoording van de feitelijke
vragen.
218
Wat is de rol van de veiligheidsdiensten geweest bij de steun aan
groepen via het NLA-programma en welke contacten hebben ze
exact met de groeperingen gehad?
Zie het antwoord op vraag 62.
219
Is de premier en/of de ministerraad betrokken geweest bij de
besluitvorming over de niet letale steun aan Syrische rebellengroeperingen (Kamerstuk 27 925, nr. 534)? Zo nee, waarom niet?
Is de premier en/of de ministerraad betrokken geweest bij de
besluitvorming om de niet letale steun aan Syrische rebellengroeperingen te intensiveren, zoals beschreven in het verslag aan van
de Raad Buitenlandse Zaken van 16 november 2015 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 1555)? Zo nee, waarom niet?
Naar aanleiding van de Fact Finding Missie naar de mogelijkheden om
NLA in Syrië te leveren is op voorspraak van de toenmalig Minister van
Buitenlandse Zaken in december 2014 in een overleg tussen de toenmalig
premier, Vice-Minister-President en de Minister van Defensie besloten om
NLA te gaan leveren. Bij besluitvorming van het kabinet inzake artikel 100brieven over de strijd tegen ISIS, waarin telkens ook over NLA is
geschreven, is de ministerraad betrokken. Zoals beschreven in het verslag
van de Raad Buitenlandse Zaken van 16 november 2015 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 1555), betrof het intensiveren van de niet-letale steun aan
Syrische groeperingen ook een kabinetsbesluit.
220
Deelt Nederland verantwoordelijkheid, ook als Nederland zelf
niet actief vecht, maar wel een ander in staat stelt om actief te
vechten? Wat voor juridische verantwoordelijkheid is dat dan
precies?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

48

Het een ander in staat stellen te vechten leidt niet automatisch tot het
delen van verantwoordelijkheid door Nederland voor door die ander
gepleegde handelingen. Onder het staatsaansprakelijkheidsrecht, dat deel
uitmaakt van het internationaal recht, kan een staat onder bepaalde strikte
voorwaarden aansprakelijk zijn voor het steunen van een
internationaalrechtelijk-onrechtmatige daad van een andere staat.
221
Is het niet merkwaardig dat Nederlandse diplomaten in de
reportage van Nieuwsuur informeel met Syrische oppositiegroepen aan het «wheelen en dealen» zijn?
Voor de uitvoering van het NLA-programma heeft het Syrië-team in
Istanbul nauw contact gehouden met de uitvoerders en met de commandanten van de groepen.
222
Wanneer heeft de regering exact besloten om met de steun aan
de Syrische oppositiegroepen te stoppen en waarom heeft ze dat
toen besloten?
Enerzijds, heeft de complexe (veiligheids)situatie op de grond en het
verlies van grondgebied door de gematigde oppositiegroepen geleid tot
de beëindiging van het NLA programma. Anderzijds, is het programma
beëindigd vanwege de informatie als weergegeven in de vertrouwelijke
brief van 23 januari jl. Kamerstuk 32 623, nr. 184). Hierdoor kwamen de
oorspronkelijke doelen van het NLA-programma steeds meer onder druk
te staan.
223
Was het onderzoek van Nieuwsuur en Trouw dat ter wederhoor
aan de regering is voorgelegd, aanleiding om met de steun aan
Syrische oppositiegroepen te stoppen of was die beslissing al
eerder genomen?
De beslissing om het NLA programma te beëindigen was reeds genomen.
Zie antwoord op vraag 111.
224
Waarom is ook besloten om de steun aan de Witte Helmen te
stoppen?
De Nederlandse bijdrage aan de White Helmets loopt in ieder geval tot
eind 2018. Gelet op de ontwikkelingen in Syrië en mogelijkheden voor de
White Helmets om hun werk te blijven uitvoeren, en het belang dat de
monitoringsmechanismen dienen te verbeteren is ligt er momenteel geen
besluit voor vervolgfinanciering voor.
225
Was het onderzoek van Nieuwsuur en Trouw dat ter wederhoor
aan de regering is voorgelegd, aanleiding om versneld een
Kamerbrief te sturen waarin werd gemeld dat de steun aan
Syrische oppositiegroepen wordt beëindigd?
Zie antwoord op vraag 223 en 111.
226
Wordt behalve in Syrië ook in andere landen door Nederland
(non-letale) steun gegeven aan groeperingen die geweld
gebruiken, zo ja welke landen zijn dat en hoe ziet de steun eruit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

49

Nederland geeft in een aantal landen steun aan reguliere strijdkrachten en
veiligheidsdiensten. Deze steun vindt plaats op verzoek van en in overleg
met de betreffende overheden. Deze programma’s beogen door capaciteitsopbouw bij te dragen aan een versterking en verzelfstandiging van
het veiligheidsapparaat zodat het betreffende land ook op de lange
termijn in staat is de veiligheid zelf te handhaven.
De Nederlandse steun aan veiligheidstroepen in Irak is hier een voorbeeld
van. Deze steun maakt onderdeel uit van het train and equip programma
van de Nederlandse trainers als onderdeel van de anti-ISIS coalitie in Irak.
Deze steun vindt plaats op verzoek van en in overleg met de Iraakse
overheid, ook waar het steun aan de Peshmerga betreft. Uw Kamer is
hierover geïnformeerd via de art. 100 brief van 29 januari 2016 (Kamerstuk
279 25 nr. 570). In Afghanistan geeft Nederland jaarlijks een financiële
bijdrage aan trustfunds (Afghanistan National Army Trustfund en Law and
Order Trustfund Afghanistan) ter ondersteuning van het Afghaanse leger
en politie. Uw Kamer is hierover geïnformeerd via de art. 100 brief van
15 juni jl. (Kamerstuk 279 25 nr. 630). In Afrika voorziet Nederland in een
financiële bijdrage via de EU aan de G5-troepenmacht in de Sahel. Dit is
op verzoek van de G5 en internationale partners zoals de VN en de EU.
Uw Kamer is hierover geïnformeerd via het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van 11 december 2017 (Kamerstuk 21501 -02 nr. 1813 dd.
8 januari 2018). Tevens draagt Nederland bij aan het Amerikaanse African
Contingency Operations Training & Assistance programma, onder meer in
Niger, Burkina Faso en Oeganda. Uw Kamer is hierover onder andere
geïnformeerd via de Kamerbrief over de evaluatie Nederlandse bijdrage
aan missies en operaties in 2017 (Kamerstuk 29 521, nr. 361). Daarnaast
draagt Nederland middels een bijdrage aan het Europese Ontwikkelingsfonds (EOF) ook bij aan de EU African Peace Facility, onder andere ten
behoeve van het ondersteunen van vredesoperaties en capaciteitsopbouw
in Afrikaanse landen. Zie ook antwoord op vraag 64 en 234.
227
Hoe is de relatie van de regering met de Syrisch-Koerdische YPG?
Het kabinet onderhoudt sporadisch contact op (laag) ambtelijk niveau met
de Benelux vertegenwoordiging van de PYD/YPG. Er heeft tweemaal op
(laag) ambtelijke niveau een overleg plaatsgevonden op het Ministerie
van Buitenlandse Zaken. Diplomaten in de regio hebben eveneens soms
contact met de SDF in de regio.
228
Staat YPG op één of meerdere van de (internationale) terrorismelijsten, zo ja op welke en zo nee waarom niet?
De YPG staat niet op een terrorismelijst, omdat er geen internationale
overeenstemming is over toevoeging van de YPG. De aan de YPG
gelieerde PKK staat op de Europese terrorismelijst.
229
Is er door de regering (non-letale) steun geleverd aan de YPG?
Nee. Zie ook antwoord op vraag 2.
230
In hoeverre hebben door Nederland gesteunde Syrische rebellengroeperingen daadwerkelijk gevochten tegen ISIS?
Zowel in het Zuidwesten als in het Noordwesten van Syrië hebben de
door Nederland gesteunde groepen een belangrijke rol gespeeld bij het
bestrijden van ISIS. Een aantal groepen was betrokken bij het verdrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

50

van ISIS uit Idlib en West-Aleppo in 2014 en 2015 en een deel speelde een
belangrijke rol bij de verdrijving van ISIS uit het noorden van de provincie
Aleppo. De groepen die NLA ontvingen in het zuiden hebben vooral de
lokale ISIS-tak Jaish Khaled Ibn al-Waleed (voorheen bekend onder de
naam Shuhada al-Yarmouk) bestreden.
231
Staat de PKK op één of meerdere van de (internationale) terrorismelijsten, zo ja op welke en zo nee waarom niet?
De PKK staat op de EU lijst van terroristische organisaties.
232
Is er door de regering (non-letale) steun geleverd aan de PKK?
Nee.
233
Erkent de regering dat de YPG gelieerd is met de PKK, dat door
Nederland zowel politiek als militair als een terroristische
beweging wordt gezien?
Ja.
234
In welke landen heeft Nederland na het jaar 2000 (non-letale)
steun gegeven aan groeperingen die geweld gebruiken?
Nederland heeft tussen 2000 en 2018 NLA-type steun gegeven in
verschillende landen. Deze inzet was met name gericht op reguliere
strijdkrachten en veiligheidsdiensten, zoals bijdragen in Afghanistan
(Afghaanse leger en politie), Irak (Iraakse veiligheidsdiensten) en Libanon
(Libanese leger).
Daarnaast heeft Nederland via financiële bijdragen aan bredere
programma’s als de EU African Peace Facility en het Amerikaanse African
Contingency Operations Training & Assistance programma ook voorzien
in NLA-type steun, o.m. in Niger, Burkina Faso en Oeganda.
Zie ook antwoord op vraag 64 en 226.
235
Waarom heeft de regering de groepen die via het NLA-programma
steun krijgen nooit bij naam willen noemen, en is – met de kennis
van nu – het voor de democratische en media controle niet
raadzaam om de groepen voortaan juist wel bij naam te noemen?
Het kabinet heeft er sinds de aanvang van het NLA programma in 2015
voor gekozen om de namen van de door Nederland gesteunde groepen
en informatie over hun locaties, als staatsgeheim te kwalificeren omdat 1.
mensenlevens op het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke verplichtingen ons dat opleggen en 3. inlichtingendiensten betrokken waren. Ook
nu het programma is beëindigd wordt informatie over namen en locaties
van de groepen niet publiekelijk gedeeld. Waar bepaalde groepen zelf
zeggen al-dan-niet steun te ontvangen te hebben van Nederland zijn die
uitspraken voor hun eigen rekening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

51

236
In hoeverre hebben door Nederland gesteunde Syrische rebellengroeperingen daadwerkelijk gevochten tegen Jabhat al Nusra /
HTS?
Alle door Nederland gesteunde groepen hebben gedurende de periode
dat zij NLA ontvingen een slechte verstandhouding gehad met Jabhat
al-Nusra/HTS. In sommige gevallen heeft dat tot gewapende confrontaties
geleid. Een aanvulling op dit antwoord is te lezen in het vertrouwelijke
deel van de beantwoording.
237
Wat is het beleid van Nederland op het gebied van «regime
change»: is het legitiem om een leider van een ander land
(soevereine staat) proberen af te zetten en in welke landen heeft
Nederland sinds het jaar 2000 (non-letaal) meegeholpen om het
regime weg te krijgen?
Het NLA-programma was niet gericht op «regime change» in Syrië, maar
op het instandhouden van gematigde krachten die zich konden verweren
tegen aanvallen van extremisten en het regime. Het kabinet is van mening
dat uiteindelijk democratische verkiezingen tot het bestuur van een land
moet leiden.
238
Schuilt achter eufemismen als «stabilisatieprogramma’s»,
«non-letale steun» en «gematigde groeperingen» niet een
huiveringwekkende wereld van geweld, en is het eigenlijk wel te
rechtvaardigen om in dit soort verkapte termen over oorlogsgeweld te praten?
Met het NLA-programma had het kabinet tot doel om een alternatief te
bieden voor extremistische groeperingen en te voorkomen dat de
gematigde oppositie in verdrukking zou raken tussen extremistische
groeperingen en het Assad-regime. Hiermee werd zorg gedragen voor
enige voet aan de grond voor de oppositie ter ondersteuning van het
politiek proces. Daarnaast beoogde steun aan de gematigde gewapende
oppositie gunstigere voorwaarden voor gematigd bestuur en stabiliteit in
Syrië te creëren. Deze doelen zijn gedurende het NLA programma
overeind gebleven.
239
Wanneer is iets staatsgeheim, wie bepaalt dat en is er een
onafhankelijke instantie die kan controleren of iets terecht of
onterecht als staatsgeheim wordt gekwalificeerd?
De regelgeving omtrent het rubriceren van bijzondere informatie is
vastgelegd in het Besluit Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
Bijzondere Informatie 2013 (VIRBI 2013).
Het kabinet heeft er sinds de aanvang van het NLA programma in 2015
voor gekozen om de namen van de door Nederland gesteunde groepen
en informatie over hun locaties, als staatsgeheim te kwalificeren omdat:
1. mensenlevens op het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke
verplichtingen ons dat oplossen en 3. inlichtingendiensten betrokken
waren.
240
Deelt de regering de meningen van oud-Syriëgezant Nikolaos van
Dam, dat je «beter niets kan doen, dan het verkeerde» en dat je
«beter iets kan doen dan niets»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

52

De heer van Dam heeft zijn uitspraken op persoonlijke titel gedaan.
241
Deelt de regering de mening van oud-Syriëgezant Nikolaos van
Dam dat er veel doden in Syrië voorkomen hadden kunnen
worden (hij had het over 30.000 doden in plaats van 500.000
doden) en wat zijn daar dan de politieke en/of juridische consequenties van voor Nederland?
Het kabinet is van mening dat dergelijke «als-dan» inschattingen vooral
geschikt zijn voor academisch debat.
242
Waarom heeft de heer Nikolaos van Dam gezegd dat er niet
500.000 maar 30.000 doden waren gevallen als de rebellen niet
waren gesteund?
De heer Van Dam heeft zijn uitspraken op persoonlijke titel gedaan.
243
Spreekt en handelt Syriëgezant Nikolaos van Dam namens het
Ministerie van Buitenlandse Zaken? Of spreekt Nikolaos van Dam
namens zichzelf? Op welke momenten is wat het geval?
De heer Van Dam heeft in de mediaoptredens die hij heeft gedaan sinds
de beëindiging van zijn functie louter op persoonlijke titel gesproken.
244
Hoe kan het dat Nikolaos van Dam steeds pleit voor een
oplossing mét Assad maar tegelijkertijd wel groeperingen steunt
die Assad willen uitschakelen? Op welk moment vertegenwoordigt hij hierin het Kabinet?
De heer Van Dam spreekt op persoonlijke titel. Het betreft hier dan ook
een persoonlijke mening. De heer Van Dam vertegenwoordigt sinds de
beëindiging van zijn dienstverband bij het Ministerie van Buitenlandse
Zaken niet langer dit departement. Zie antwoord op vraag 237.
245
Hoe gaat de regering voortaan verantwoording aan het parlement
afleggen over speciale en geheime missies/operaties en hoe gaat
ze daarbij het in maart 2018 door de Minister van Defensie
uitgesproken voornemen gestand doen om «meer verantwoording af te leggen aan het parlement over speciale en
geheime operaties»?
Zoals aan uw Kamer geïnformeerd in de brief van de Minister van
Defensie van 27 maart 2018 gaan speciale operaties» over de inzet van
daartoe specifiek aangewezen onderdelen van de krijgsmacht in complexe
situaties en «geheime operaties» over het inzetten van personeel in het
kader van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV). Het
NLA-programma valt hier niet onder. Over de verantwoording aan het
parlement over speciale en geheime missies is uw Kamer in de hierboven
genoemde brief geïnformeerd.
246
In de hoorzitting van de vaste commissie voor Defensie
(13 september 2018) over Speciale Missies bracht de heer Bijkerk
het fundamentele punt naar voren: «Waar eindigt de politieke
sturing en waar begint de militaire expertise?» Kan de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

53

ingaan op hoe dit fundamentele punt speelt in de onderhavige
situatie van de steun aan de gematigde krachten in Syrië?
Dit punt speelt niet in de onderhavige situatie. Het Ministerie van Defensie
heeft aan geen enkele groepering in Syrië NLA geleverd. Het
NLA-programma betreft geen speciale missie.
247
Klopt het dat de VS transparanter zijn dan Nederland over welke
rebellengroeperingen zijn gesteund hebben? Waarom bent u niet
bereid tot meer transparantie?
De VS heeft niet openbaar gemaakt welke oppositiegroepen werden
gesteund. De informatie waaruit de identiteit of locatie van betrokken
partijen kan worden afgeleid, wordt uit veiligheidsoverwegingen door de
VS niet bekend gesteld.
248
Loopt de politieke besluitvorming niet per definitie achter bij
oorlogssituaties of conflictsituaties die razendsnel kunnen
veranderen en hoe kan dit in de toekomst beter gedaan worden?
Nederlandse bijdragen aan internationale crisisbeheersingsoperaties
vinden bij voorkeur plaats in VN, EU, NAVO of coalitieverband. Elk verzoek
hiertoe aan Nederland wordt door het kabinet op zijn eigen merites
beoordeeld. De Kamer wordt over een besluit tot inzet, conform de
artikel 100-procedure en op grond van het Toetsingskader, geïnformeerd.
Deze procedure kan, indien de internationale context dit vereist, binnen
zeer korte termijn worden doorlopen. Het kabinet hecht belang aan de
notie dat de voorgenomen militaire inzet op breed draagvlak kan rekenen
in de Tweede Kamer. Gedurende de uitvoering van een operatie vindt een
constante monitoring en weging plaats. De Kamer wordt regelmatig
geïnformeerd over de voortgang en de ontwikkelingen, bijvoorbeeld door
voortgangsrapportages en de jaarlijkse tussentijdse evaluatie van lopende
operaties. Ook bij verlenging of verkorting van de missieduur, wijziging
van het mandaat of uitbreiding van het gebied waar Nederlandse
eenheden actief zijn, wordt de Kamer geïnformeerd. Inzet van militaire of
civiele middelen is overigens onderdeel van een breder instrumentarium
waarvan Nederland zich kan bedienen in de politieke besluitvorming bij
oorlogs- of conflictsituaties (bijvoorbeeld agendering in EU- of VN-kader
of inzet van sancties).
249
Hoe verhoudt de informatieplicht aan het parlement zich tot de
geheimhouding bij geheime militaire missies en operaties?
Uw Kamer is hierover geïnformeerd in de brief van de Minister van
Defensie van 27 maart 2018 (BS2018005505).
250
Wanneer en hoe wordt bepaald of iets wel of niet een geheime
operatie is?
Het als «geheim» aanmerken van een operatie is afhankelijk van de
noodzaak om, in het kader van de staatsveiligheid, (elementen van) de
operatie geheim te houden. De criteria voor het aanmerken van informatie
als staatsgeheim staan onder andere genoemd in het Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksdienst – Bijzondere Informatie (VIR-BI).
Aangezien het in redelijkheid al bij voorbaat valt in te schatten of er sprake

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

54

zal zijn van een noodzaak tot geheimhouding, wordt normaliter al tijdens
de planning bepaald of de operatie een geheime operatie is.
Het kabinet heeft er sinds de aanvang van het NLA programma in 2015
voor gekozen om de namen van de door Nederland gesteunde groepen
en informatie over hun locaties, als staatsgeheim te kwalificeren omdat:
1. mensenlevens op het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke
verplichtingen ons dat oplegden en 3. inlichtingendiensten betrokken
waren.
251
Waarom doet Nederland überhaupt mee aan speciale operaties?
Zit daar een soort bewijsdrang achter (meespelen in de
Champions League van het geweld)?
De term «speciale operaties» gaan over de inzet van daartoe specifiek
aangewezen onderdelen van de krijgsmacht in complexe situaties. NLA
was geen «speciale operatie».
252
Verlies je als politiek niet volledig de greep als je in zee gaat met
lokale mensen, lokale milities, lokale bondgenoten en hun
grotendeels jouw oorlog laat voeren?
Het NLA-programma was onderdeel van het brede Syrië-beleid van het
kabinet met als doel de situatie in Syrië en de regio te de-escaleren en een
politieke oplossing voor de Syrische burgeroorlog te bevorderen. Het
uitvoeren van grote stabilisatieprogramma’s in conflictgebied is per
definitie risicovol. Dit geldt in het bijzonder voor Syrië vanwege de
complexe en fluïde situatie. Juist daarom zijn de risico’s voor de activiteiten in Syrië van tevoren in kaart gebracht en zorgvuldig afgewogen.
253
Hoe verhoudt de Nederlandse bijdrage aan de oorlogen in
Afghanistan, Irak en nu Syrië zich tot ons imago als land van
vrede en veiligheid?
Zoals vermeld in de Kamerbrief «Toekomstige Inspanningen in Missies en
Operaties» die uw Kamer op 15 juni jl. (Kamerstukken 33 694, nr. 363)
toeging, hecht het kabinet aan de rol van Nederland als betrouwbare
partner en de Nederlandse fair share als het gaat om inzet van de
krijgsmacht in militaire missies. In dat kader streeft Nederland naar een
meer proportionele bijdrage aan de internationale inspanningen om
dreigingen voor Europa en Nederland tegen te gaan en de internationale
rechtsorde te versterken. Ook internationale partners doen dit beroep op
Nederland. De ambitie om de internationale rechtsorde te versterken is
tevens vastgelegd in artikel 90 van onze Grondwet en de Nederlandse
inspanningen op dit vlak vloeien hier dan ook uit voort.
In de Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidstrategie (GBVS), de
Defensienota en de beleidsnota Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, schetst het kabinet de strategische kaders van de internationale inzet voor de veiligheid van Nederland en de wereld. De inzet blijft
zich primair richten op instabiele regio’s rondom Europa en met name
daar waar Nederlandse veiligheid en belangen in het geding zijn. Waar
mogelijk vindt de inzet plaats als onderdeel van een geïntegreerde inzet,
waar ook een inclusief politiek proces en de aanpak van grondoorzaken
van instabiliteit en conflict deel van uitmaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

55

254
Is het woord «eigenstandig» een Nederlands woord dat in het
woordenboek terug te vinden is?
Nee, niet in de woordenboeken die door BZ zijn geconsulteerd.
255
Waarom kan de voormalig Speciaal Gezant voor Syrië Van Dam
wel enige openheid betrachten en uitleg geven in de media, ook
over steun aan specifieke steun aan rebellengroeperingen, maar
blijft de regering dit weigeren met een beroep op staatsgeheimen? Heeft de heer Van Dam staatsgeheimen onthuld?
De heer Van Dam spreekt op persoonlijke titel. Het betreft hier dan ook
een persoonlijke mening. De heer Van Dam vertegenwoordigt sinds de
beëindiging van zijn dienstverband bij het Ministerie van Buitenlandse
Zaken niet langer dit departement. Zie antwoord op vraag 237 en 244.
256
Is de Nederlandse steun aan Syrische oppositiegroepen
afgestemd met bondgenoten als de VS en het VK?
Ja.
257
Kan Nederland aansprakelijk worden gesteld voor mensenrechtenschendingen door Syrische rebellengroeperingen die door
Nederland gesteund werden? In hoeverre is Nederland volkenrechtelijk medeverantwoordelijk?
Onder het staatsaansprakelijkheidsrecht, dat deel uitmaakt van het
internationaal recht, kan een staat onder bepaalde strikte voorwaarden
aansprakelijk zijn voor het steunen van een internationaalrechtelijkonrechtmatige daad van een andere staat. Het volkenrecht kent geen
duidelijke regel die leidt tot medeplichtigheid van staten aan schendingen
van internationaal recht door niet-statelijke actoren.
258
Klopt het dat een door Nederland gesteunde strijdgroep in de
rapporten van de VN-onderzoekscommissie naar oorlogsmisdaden in Syrië is omschreven als een van de mensenrechtenschenders? Is het waar dat de Nederlandse VN-ambassadeur
«precies» op de hoogte is geweest van deze rapporten, hierover
twitterde, terwijl diezelfde strijdgroep op dat moment steun
kreeg van Nederland? Zo ja, hoe beoordeelt u dit? («Nederland
wist waar die goederen voor werden gebruikt», Trouw,
13 september 2018).
Het kabinet doet geen openbare uitspraken over groepen die al-dan-niet
NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het antwoord op deze
vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de beantwoording.
259
In hoeverre was er afstemming en informatie-uitwisseling tussen
de Nederlandse vertegenwoordiging bij de VN, het departement
en het Syrië-team in Istanbul dat verantwoordelijk was voor de
steunverlening aan de Syrische rebellen? Werden VN-rapporten
waarin mensenrechtenschendingen door «gematigde» Syrische
rebellen gemeld werden, gedeeld? Werden hier op enig moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

56

conclusies aan verbonden, zoals verscherpte monitoring,
opschorting of stopzetting van steun? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet was verantwoordelijk voor het besluit het NLA programma op
te zetten en uit te voeren op de wijze waarop dit is gebeurd. Er is brede
informatie-uitwisseling tussen de Nederlandse vertegenwoordiging bij de
VN, het departement en het Syrië-team in Istanbul via onder andere
mailcontacten en het BZ-berichtenverkeer. Berichten over mogelijke
schendingen van het humanitair oorlogsrecht of mensenrechten maakten
deel uit van de vetting en van contacten met de groepen. Hier zijn in
voorkomende gevallen inderdaad conclusies aan verbonden, zie ook TK
32 623, nr 184.
260
Is er op enigerlei moment afstemming of informatie-uitwisseling
geweest tussen Buitenlandse Zaken en andere departementen,
alsmede inlichtingendiensten en het Openbaar Ministerie over de
door de Nederland gesteunde rebellengroepering Jabhat
al-Shamiya?
Er is op 22 juni 2018 per e-mail door Parket Den Haag aan Buitenlandse
Zaken verzocht om achtergrondinformatie in een strafzaak over een aantal
Syrische oppositie/terreurgroepen, waaronder LEV. Dit verzoek kwam
ruim na de periode dat het OM Jabat al-Shamiya in de dagvaarding had
gezet. Daarop vond op 16 augustus jl. een informeel achtergrondgesprek
plaats.
Zie ook antwoord vraag 62.
261
Heeft Buitenlandse Zaken eerder dan de onthullingen van
Nieuwsuur en Trouw berichten gekregen over mensenrechtenschendingen door de door Nederland gesteunde rebellengroepering Jabhat al-Shamiya? Zo ja, wat is hiermee gebeurd? Zo nee,
waarom niet?
Er worden in het openbaar geen uitspraken gedaan of groepen al-dan-niet
steun van Nederland hebben ontvangen. Meer informatie naar aanleiding
van deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
262
Hoe beoordeelt u de uitspraak van voormalig Special Gezant voor
Syrië Koos van Dam dat hij contact had met de rebellengroepering Sultan Murad, terwijl de regering steun aan deze
groepering als staatsgeheim beschouwd (https://www.bnr.nl/
podcast/de-wereld/10354192/hoe-kregen-rebellengroepen-in-syriehulp-van-nederland)? Bent u bereid hierover alsnog openheid van
zaken te geven?
Vanaf het begin van het programma in 2015 is informatie die herleidbaar
is naar de ontvangers en locaties van NLA-steun aangemerkt als staatsgeheim. De heer van Dam sprak over zijn contacten met verschillende
groepen in zijn positie als Syrië-gezant, niet over welke groepen
NLA-steun ontvingen van Nederland.
263
Is er contact geweest tussen het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en het Openbaar Ministerie en/of de NCTV over het
NLA-programma en de mogelijke gevolgen voor de vervolging van
verdachten van en de bestrijding van terrorisme? Zo nee, waarom
niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

57

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft geen contact gezocht met het
OM of de NCTV over het NLA-programma en de mogelijke gevolgen voor
de vervolging van verdachten van en de bestrijding van terrorisme. Het
OM heeft op 7 augustus jl. contact gezocht met het Ministerie van
Buitenlandse Zaken over de vraag of bepaalde groepen behoorden tot de
22 groepen die steun ontvingen onder het NLA-programma, omdat het
OM in een strafzaak werd geconfronteerd met de door de raadsman van
de verdediging aangevoerde stelling dat het opmerkelijk was dat het
Openbaar Ministerie zijn cliënt vervolgde voor deelneming aan een
terroristische organisatie, terwijl deze zelfde organisatie mogelijk
gesteund werd op grond van het NLA-programma. Daarom vroeg het OM
na bij BZ of die organisatie tot die lijst behoorde.
264
Hoe beoordeelt de regering de opvatting van het Openbaar
Ministerie dat de Syrische rebellengroepering Jabhat al-Shamiya
«salafistisch en jihadistisch» is, «streeft naar de oprichting van
een kalifaat» en «niet anders te kwalificeren» valt dan als een
«criminele organisatie met terroristisch oogmerk» (https://nos.nl/
nieuwsuur/artikel/2249806-nederland-steunde-terreurbewegingin-syrie.html)? Klopt het dat het bovendien een strafzaak betreft
tegen een Syriëganger betreffende de periode 2015? In hoeverre
kan deze groepering als «gematigd» worden beschouwd, ook in
de jaren daarna?
Zoals reeds gemeld in antwoord op de vragen 104 en 207 is het van
belang om op te merken dat het OM zich nooit in algemene zin heeft
uitgelaten over de strijdgroep Jabhat Al-Shamiya. Alleen in een concrete
strafzaak – waar na de uitspraak hoger beroep is ingesteld – heeft het OM
ter zitting een standpunt ingenomen over deze strijdgroep. Dit standpunt
had betrekking op die specifieke strafzaak aan de hand van de specifieke
omstandigheden in die zaak en met betrekking tot de periode eind
2014–midden 2015. Het past mij niet om uitspraken te doen over lopende
strafzaken
265
Klopt het dat de toenmalige Minister van Buitenlandse Zaken op
29 januari 2016 stelde dat de rebellengroepering Ahrar al-Sham
«geen radicale organisatie is, maar slechts een groepering met
een sterk religieus karakter» («Hoe Nederland een terreurbeweging faciliteerde», Trouw, 11 september 2018)? Zo ja, waar
was dit standpunt op gebaseerd en hoe verhoudt zich dit tot:
• Het feit dat de beweging mede is opgericht door een prominent Al Qaeda lid
• De beweging zelfmoordaanslagen pleegde
• De jihadistische Taliban als voorbeeld beschouwt
• Mensenrechten schond volgens mensenrechtenorganisaties
• Het standpunt van het OM dat de Ahrar al-Sham een terreurorganisatie is
• De vervolging van Nederlandse Syriëgangers wegens deelname aan deze organisatie?
Op 29 januari 2016 heeft de toenmalige Minister van Buitenlandse Zaken
gezegd dat de kwalificatie radicaal jihadistisch niet op gaat voor de
groepen die in Riyad aanwezig waren, maar dat van Ahrar al-Sham
gesteld kan worden dat het een sterk religieus karakter heeft. Ahrar al
Sham heeft een duidelijke jihadistische en salafistische achtergrond, en
wordt ook gezien als een voormalig samenwerkingspartner van terroristische en jihadistische groepen als al-Nusra. Tegelijkertijd heeft Ahrar al
Sham zich in 2015 gecommitteerd aan de zogenaamde Riyadh-verklaring,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

58

waarmee de gematigde oppositiekoepel van het High Negotiating
Committee (HNC) werd opgericht. In de slotverklaring van Riyadh wordt
duidelijk aangegeven dat de aanwezigen zich verplichten tot het streven
naar een civiele Syrische staat, respect voor mensenrechten en democratische beginselen.
Het OM doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook
omdat in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van de groepen
snel veranderde en verandert. Het OM kijkt in elke strafzaak naar de
specifieke omstandigheden van die zaak en de specifieke periode waarin
die zaak gespeeld heeft. In algemene zin is het daarom – uitzonderingen
als bijvoorbeeld IS en Al-Qaeda daargelaten – onmogelijk om iets te
zeggen over strijdende groeperingen. Van belang is tot welk onderdeel
een verdachte behoorde en in welke periode.
266
Op welk moment is de lijst van 22 te ondersteunen groepen tot
stand gekomen? Zijn er groepen in de loopbaan de tijd toegevoegd of afgevallen? Wanneer is dit gebeurd?
De lijst van 22 groepen is gedurende de loop van het programma tot
stand gekomen en de samenstelling van de lijst veranderde. Eén van de
redenen voor wijzigingen in de lijst was bijvoorbeeld het verlies van
relevantie van één van de gematigde gewapende groepen. Intensivering
van het programma in 2016 (artikel 100 brief) heeft geleid tot uitbreiding
van de lijst. Uit veiligheidsoverwegingen doet het kabinet geen uitspraken
over de groepen die NLA hebben ontvangen van Nederland. Het
antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van
de beantwoording.
267
Wanneer was uw ministerie bekend met het Rapport van Amnesty
International «Torture was my punishment» (Uitgegeven op
7 maart 2016)? Wat heeft uw ministerie met dit rapport gedaan?
Is er in het ministerie overwogen om naar aanleiding van dit
rapport steun aan rebellen te stoppen? Waarom niet?
Het rapport was bekend. Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken
over de groepen die NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het
antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van
de beantwoording.
268
Is uw ministerie bekend met het Rapport van Amnesty International «Syria: Armed oppsition groups committing warcrimes in
Aleppo» (Uitgegeven op 13 mei 2016)? Wat heeft u ministerie met
dit rapport gedaan? Is er in het ministerie overwogen om naar
aanleiding van dit rapport steun aan rebellen te stoppen? Waarom
niet?
Het rapport was bekend. Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken
over de groepen die NLA-steun hebben ontvangen van Nederland. Het
antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel van
de beantwoording.
269
Nederland heeft zich ingezet in de VN Mensenrechtenraad. Wat is
de doelstelling van de VN Mensenrechtenraad?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

59

De VN Mensenrechtenraad is een intergouvernementeel orgaan binnen de
Verenigde Naties en heeft als doelstelling de bevordering en bescherming
van mensenrechten wereldwijd. In de VN Mensenrechtenraad worden
mensenrechtenschendingen aan de orde gesteld en worden mandaten
ingesteld voor het rapporteren over mensenrechtensituaties in landen en
over thematische onderwerpen. In de Mensenrechtenraad worden tevens
aanbevelingen gedaan over de wijze waarop mensenrechten in een land
kunnen worden verbeterd.
270
Staat het ministerie nog steeds achter de uitspraak van de
toenmalige Minister van Buitenlandse Zaken van 26 oktober 2014
over het toetreden tot de Mensenrechtenraad: «Dit onderstreept
het belang dat Nederland hecht aan mensenrechten, overal ter
wereld.»?
Ja.
271
Hield Nederland zich bezig met Mensenrechtenschendingen in
Syrie als lid van de Mensenrechtenraad?
Ja. Nederland heeft onderhandeld over de resoluties met betrekking tot
mensenrechtensituatie in Syrië. Daarnaast heeft Nederland de situatie in
Syrië in verklaringen onder de aandacht gebracht. Nederland deed dit op
zowel nationale titel als in EU-verband, onder het agendapunt 4 en in
interactieve dialogen met de Commission of Inquiry onder agendapunt 10.
Ook heeft Nederland zich ingezet voor de oprichting van het International
Impartial and Independent Mechanism dat straffeloosheid moet
tegengaan.
272
Ligt het in de rede dat het ministerie als lid van de VN Mensenrechtenraad ook kennis had van de VN Rapporten over mensenrechtenschendingen in Syrië?
Ja.
273
Hebben alle mensen die de externe evaluatie uitgevoerd hebben
een geheimhoudingsverklaring getekend voordat zij inzage
kregen in staatsgeheimen?
Ja, dit is het geval.
274
Zijn bij de grondige en voortdurende «vetting» en monitoring
procedures nooit signalen van mensenrechtenschendingen door
de door Nederland gesteunde groeperingen naar voren gekomen?
Bij de vetting werd gekeken naar banden met terrorisme en mensenrechtenschendingen. Enkele NLA-ontvangers zijn, nadat zij steun ontvingen,
beschuldigd van het overtreden van regels van het humanitair oorlogsrecht. Het Syrië-team heeft dergelijke signalen opgenomen met de
groepen wanneer die signalen binnenkwamen. Verschillende aantijgingen
bleken niet altijd makkelijk verifieerbaar. Met de groepen werd gesproken
over mensenrechten en enkele commandanten hebben mensenrechtentrainingen gevolgd. Dat kan excessen niet voorkomen. Wel is gepoogd
met de groepen een pad in te slaan, samen met partners als het VK. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

60

meer gedetailleerd antwoord is opgenomen in de vertrouwelijke
beantwoording.
275
Was het rapport van de independent International Commission of
Inquieries on the Syrian Arab Republic (IICIS) van 11 augustus
2016 (A/HRC/33/5) bekend bij het ministerie? In hoeverre is dit
rapport van invloed geweest op de afweging van de toenmalige
Minister van Buitenlandse Zakenminster om de rebellen te
steunen? Zijn naar aanleiding van dit rapport groepen op de lijst
van 22 gezet of er vanaf gehaald? Om welke groepen gaat het in
dat geval?
Ja. Het rapport is, net als andere rapporten van bijvoorbeeld Amnesty
International, meegewogen in de besluitvorming. Meer informatie over de
gesteunde gematigde gewapende groepen is te lezen in het vertrouwelijk
deel van de beantwoording.
276
Was het rapport van de IICIS gedistribueerd op 2 februari 2017
(A/HRC/34/64)bekend bij het ministerie? In hoeverre is dit rapport
van invloed geweest op de afweging van de toenmalige Minister
van Buitenlandse Zaken om de rebellen te steunen? Zijn naar
aanleiding van dit rapport groepen op de lijst van 22 gezet of er
vanaf gehaald? Om welke groepen gaat het in dat geval?
Ja. Het rapport is, net als andere rapporten van bijvoorbeeld Amnesty
International, meegewogen in de besluitvorming. Zie ook antwoord 281.
Meer informatie over de gesteunde gematigde gewapende groepen is te
lezen in het vertrouwelijk deel van de beantwoording.
277
Was het rapport van IICIS 12 februari 2014 (A/HRC/25/65) bekend
bij het ministerie? In hoeverre is dit rapport van invloed geweest
op de afweging van de toenmalige Minister van Buitenlandse
Zaken om de rebellen te steunen? Zijn naar aanleiding van dit
rapport groepen op de lijst van 22 gezet of er vanaf gehaald? Om
welke groepen gaat het in dat geval?
Ja. Het rapport is, net als andere rapporten van bijvoorbeeld Amnesty
International, meegewogen in de besluitvorming. Meer informatie over de
gesteunde gematigde gewapende groepen is te lezen in het vertrouwelijk
deel van de beantwoording.
278
Klopt het dat Amnesty heeft gerapporteerd dat de Sultan Murad
Brigade en andere rebellen groepen bij aanvallen 83 burgers
onder wie 30 kinderen hebben gedood? Was dit bekend bij het
ministerie? Welke gevolgen zijn daar aan gegeven?
Het klopt dat Amnesty een aanval heeft gemeld waarbij burgers en
kinderen om het leven zijn gekomen en dat daarbij meerdere rebellengroepen betrokken waren. Aanvallen die worden toegeschreven aan één
groep van een los samenhangend verband, zoals destijds Fateh Halep,
kunnen echter niet zonder meer aan alle afzonderlijke leden worden
toegeschreven. Uit bronnen is gebleken dat andere groepen verantwoordelijk waren voor beschietingen op Aleppo (Sheikh Maqsood), waarbij
tientallen slachtoffers vielen. De vermeende daders zouden door andere
leden van Fateh Halep hierop aangesproken zijn. Over welke groepen NLA
ontvingen doet het kabinet in het openbaar geen uitspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

61

279
Kunt u het verslag van de fact finding-missie uit december 2014
aan de Kamer doen toekomen en aangeven welke de wenselijkheid, mogelijkheid en randvoorwaarden waren die ik kaart
gebracht zijn?
De terugkoppeling van de fact finding-missie, met deelname van
ambtenaren van BZ en Defensie, uit december 2014 is vertrouwelijk met
de Kamer gedeeld.
280
Kwalificeert u een strijdgroep die de bewegingsvrijheid van
burgers beperkt, gebruik maakt van menselijke schilden, civiele
gebouwen gebruikt voor militaire doeleinden, en burgers
constante angst voor vergelding aanjaagt als een strijdgroep die
mensenrechten schendt, danwel het humanitair oorlogsrecht
overtreedt?
Ja.
281
Klopt het dat ook de VN-Mensenrechtenraad verontrustend
rapporteert over de Sultan Murad Brigade? Op welke manier
heeft deze informatie een weg gevonden in het «vetting» en
monitoring proces?
Het klopt dat Commission of Inquiry in twee rapporten over de Sultan
Murad Brigade heeft gerapporteerd. Aanvallen die worden toegeschreven
aan één groep van een los samenhangend verband, zoals destijds Fateh
Halep, kunnen echter niet zonder meer aan alle afzonderlijke leden
worden toegeschreven. Uit bronnen is gebleken dat andere groepen
verantwoordelijk waren voor beschietingen op Aleppo (Sheikh Maqsood),
waarbij tientallen slachtoffers vielen. De vermeende daders zouden door
andere leden van Fateh Halep hierop aangesproken zijn. Over welke
groepen NLA ontvingen doet het kabinet in het openbaar geen uitspraken.
282
Wat verstaat het kabinet onder het naleven van het humanitair
oorlogsrecht? Valt het inzetten van kindsoldaten in conflictgebieden onder het schenden van het humanitair oorlogsrecht,
danwel het schenden van mensenrechten? Valt het standrechtelijk executeren van gevangen zonder proces onder het
schenden van het humanitair oorlogsrecht, danwel het schenden
van mensenrechten? Valt ongericht bestoken van woonwijken
met mortieren onder het schenden van het humanitair oorlogsrecht, danwel het schenden van mensenrechten?
Bovengenoemde zaken betreffen schendingen van het humanitair
oorlogsrecht. Eén van de criteria voor het verlenen van NLA aan een
specifieke groep was dat deze gecommitteerd was aan de naleving van
het humanitair oorlogsrecht. Een dergelijke committering kan niet zonder
meer voorkomen dat leden van een groep schendingen van het
humanitair oorlogsrecht begaan. Meldingen van schendingen van het
humanitair oorlogsrecht door leden van de door Nederland gesteunde
groepen zijn opgevolgd in gesprekken met commandanten van de
betreffende gematigde gewapende groepen.
283
Herinnert u zich de uitspraak van de toenmalig Minister van
Buitenlandse Zaken op 7 juli 2016: «Terecht dat Amnesty daar nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

62

aandacht voor vraagt, want je kunt altijd wel zeggen dat het nu
even niet handig uitkomt. Mensenrechtenschendingen zijn
mensenrechtenschendingen.» Staat u nog achter die uitspraak?
Hoe kunt u de uitspraak van toenmalig Minister van Buitenlandse
Zaken op 7 juli 2016 rijmen met zijn steun aan de gewapende
rebellen? Hoe rijmt u dit met een Minister die zitting had in de
Mensenrechtenraad, waar de rapporten behandeld werden,
waarin stond dat de rebellen (ook een aantal van de 22) mensenrechtenschendingen pleegden?
De gewapende gematigde groepen waaraan Nederland NLA waren vooraf
gevet en leveringen en het gebruik van de goederen werd gemonitord.
Over de identiteit van de door Nederland gesteunde groepen worden in
het openbaar geen uitspraken gedaan. Meer informatie over de groepen is
te vinden in het vertrouwelijke deel van de beantwoording.
284
Typeert u Ahrar Al Sham als een gematigde groepering. Is het een
extremistische groepering?
Ahrar al Sham heeft een duidelijke jihadistische en salafistische achtergrond, en wordt ook gezien als een voormalig samenwerkingspartner van
terroristische en jihadistische groepen als al-Nusra. Tegelijkertijd heeft
Ahrar al Sham zich in 2015 gecommitteerd aan de zogenaamde Riyadhverklaring, waarmee de gematigde oppositiekoepel van het High
Negotiating Committee (HNC) werd opgericht. In de slotverklaring van
Riyadh wordt duidelijk aangegeven dat de aanwezigen zich verplichten tot
het streven naar een civiele Syrische staat, respect voor mensenrechten
en democratische beginselen. Zie ook antwoord op vraag 265.
285
Kunt u (al dan niet geanonimiseerd) op basis van het voortdurende monitoring proces aangeven per groepering hoe de
geleverde steun is ingezet door de betreffende groepering?
De IOB concludeert in het recent uitgevoerde onderzoek «Review of the
monitoring systems of three projects in Syria» (augustus 2018) dat de
monitoring van het NLA programma adequaat was. Er is gedurende de
gehele duur van het project gemonitord, maar volledige, constante
monitoring is in een oorlogsgebied niet mogelijk, onder andere vanwege
gevechten in de gebieden waar de groepen actief waren. De monitoringsrapporten van de uitvoerder zijn vertrouwelijk met de Tweede Kamer
gedeeld.
Meer informatie over de groepen is te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
286
Kunt u een lijst geven van alle gematigde rebellengroepen in
Syrië?
Er zijn honderden rebellengroepen actief in Syrië. Het kabinet beschikt
niet over een lijst met al deze groepen en heeft dan ook geen lijst van alle
groepen die als gematigd te kwalificeren zijn.
287
Zijn er voertuigen geleverd door Nederland of andere «non-lethal
assistance» door Nederland gebruikt bij de aanval op Afrin?
Het kabinet kan niet uitsluiten dat door Nederland of bondgenoten
geleverde «non lethal assistance» is ingezet in Afrin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

63

288
Wat is de definitie van een «gematigde gewapende strijdgroep»?
Geldt een strijdgroep die shariarechtbanken runt, en waar de
doodstraf staat op afvalligheid, als gematigd?
De mate waarin een groep als gematigd werd gekwalificeerd werd onder
meer bepaald door middel van toetsing aan de eerder genoemde criteria.
Zie ook het antwoord op vraag 22.
289
Kent u de Sultan Murad-brigade? Is dit een gematigde groep?
Wanneer vond uw ministerie deze groep gematigd en wanneer
niet?
De Sultan Murad Brigade heeft voor zover bekend een inclusieve politieke
oplossing nagestreefd. De groep werd vertegenwoordigd in Genevebesprekingen en het Astana-proces. Ook heeft de groep een aanzienlijk
aandeel in de strijd tegen ISIS geleverd. Ten tijde van deelname aan het
Afrin-offensief die in januari 2018 aanving, is Sultan Murad Brigade
beschuldigd van serieuze mensenrechtenschendingen. Zie ook het
antwoord op vragen 278 en 281.
290
Kunt u zeggen welke groepen onder de militaire koepel Fatah
Halab vallen?
Volgens de informatie waar het kabinet over beschikt vervult Fatah Halab
momenteel geen relevante rol. Het is onduidelijk hoe actief de koepel nog
is en welke groepen momenteel onder de koepel vallen.
291
Kunt u zeggen welke groepen onder Ansar Al Sharia vallen? Kunt
u via uw monitoringssysteem aangeven op welke moment welke
groepen onder deze koepel vielen?
Voor zover bekend bij het Kabinet is Ansar al-Sharia begin 2016
opgehouden te bestaan.
Een aanvulling op dit antwoord is te lezen in het vertrouwelijke deel van
de beantwoording.
292
Is er overleg en/of contact geweest met het Openbaar Ministerie
over welke groepen het Nederlandse OM als terroristisch
beschouwt?
Zie het antwoord op vraag 263. Het OM heeft op 7 augustus jl. contact
gezocht met het Ministerie van Buitenlandse Zaken over de vraag of
bepaalde groepen behoorden tot de 22 groepen die steun ontvingen
onder het NLA-programma, omdat het OM in een strafzaak werd
geconfronteerd met de door de raadsman van de verdediging aangevoerde stelling dat het opmerkelijk was dat het Openbaar Ministerie zijn
cliënt vervolgde voor deelneming aan een terroristische organisatie,
terwijl deze zelfde organisatie mogelijk gesteund werd op grond van het
NLA-programma. Daarom vroeg het OM na bij BZ of die organisatie tot
die lijst behoorde.
293
Hoe vaak is er contact geweest tussen President Obama en
Premier Rutte over Nederlandse steun aan Syrische rebellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

64

Er is geen contact geweest tussen President Obama en Premier Rutte over
dit onderwerp.
294
Indien het Nederlandse OM een groep als terroristisch
beschouwt, is dat dan voldoende aanleiding om hulp aan die
groep stop te zetten?
Het OM doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen.
Alleen al daarom kan een beslissing om hulp aan die groep stop te zetten
daar niet op gebaseerd worden.
Er bestaan verschillende kaders van waaruit naar strijdende groeperingen
wordt gekeken en beoordeeld wordt of een groepering als terroristisch
dient te worden aangemerkt. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt
primair naar internationale terrorismelijsten (VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of iemand kan worden
vervolgd voor deelneming aan een terroristische organisatie geldt een
ander kader.
295
Heeft de Minister zich bij de voortdurende beoordeling van de
gesteunde groeperingen alleen op de eigen Nederlandse
monitoring gebaseerd of ook op informatie van bijvoorbeeld
Amnesty en de VN-Mensenrechtenraad?
Bij de monitoring zijn veel bronnen gebruikt, zowel door de uitvoerders
als door Nederland zelf. Daarbij werd ook informatie van Amnesty en de
VN-Mensenrechtenraad betrokken.
296
Hoe vaak is er contact geweest tussen het Amerikaanse Witte
Huis en het Nederlandse Ministerie van Algemene Zaken over
Nederlandse steun aan rebellen in Syrië?
Er is geen contact geweest tussen het Amerikaanse Witte Huis en het
Nederlandse Ministerie van Algemene Zaken over dit onderwerp.
297
Is er, nadat een groep op de lijst kwam, ook continu gemonitord
op basis van publiek beschikbare informatie (zoals rapporten van
Amnesty, HRW en anderen) of groepen geen oorlogsmisdaden
begingen?
Publieke informatie, zoals rapporten van mensenrechtenorganisaties, is
meegenomen bij de monitoring van de gewapende gematigde groepen.
298
Wanneer vernam Premier Rutte voor het eerst van de wens tot
Nederlandse steun aan Syrische rebellen?
Naar aanleiding van de Fact Finding Missie naar de mogelijkheden om
NLA in Syrië te leveren is, op voorspraak van de toenmalig Minister van
Buitenlandse Zaken, in december 2014 in een overleg tussen de toenmalig
premier, Vice-Minister-President en de Minister van Defensie gesproken
over het leveren van NLA. Bij besluitvorming van het kabinet inzake
artikel 100-brieven over de strijd tegen ISIS is de ministerraad betrokken.
Zoals beschreven in het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

65

16 november 2015 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1555), betrof het intensiveren
van de niet-letale steun aan Syrische groeperingen ook een kabinetsbesluit.
299
Is de steun aan Syrische rebellen een ambitie vanuit Algemene
Zaken geweest die is uitgezet via Buitenlandse Zaken?
Nee.
300
Op welk momenten zijn er overleggen geweest met de Minister
President over het NLA programma?
Naar aanleiding van de Fact Finding Missie naar de mogelijkheden om
NLA in Syrië te leveren is op voorspraak van de toenmalig Minister van
Buitenlandse Zaken in december 2014 in een overleg tussen de toenmalig
premier, Vice-Minister-President en de Minister van Defensie gesproken
over het leveren van NLA. Bij besluitvorming van het kabinet inzake
artikel 100-brieven over de strijd tegen ISIS is de ministerraad betrokken.
Zoals beschreven in het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van
16 november 2015 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1555), betrof het intensiveren
van de niet-letale steun aan Syrische groeperingen ook een kabinetsbesluit.
301
Is de steun aan Syrische rebellen een ambitie geweest van
Buitenlandse Zaken? Wanneer heeft BuZa deze ambitie gedeeld
met Algemene Zaken?
De mogelijkheid om NLA-steun aan de Syrische gematigde gewapende
oppositie te geven kwam aan de orde tijdens het algemeen overleg over
Kobane van 9 oktober 2014. De Minister van Buitenlandse Zaken heeft
toen aangegeven bereid te zijn de mogelijkheden hiertoe via fact finding
te onderzoeken. In de brief van 15 december 2014 (reactie over Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS en voortgangsrapportage militaire
bijdrage) heeft het kabinet voor het eerst aangegeven dat Nederland
opties zal uitwerken voor het leveren van een bijdrage, niet zijnde wapens,
aan groepen die onder de banier van het Vrije Syrische Leger vallen. Zie
ook antwoord op vraag 303.
302
Is het kabinet geïnformeerd over het advies van de volkenrechtelijk adviseur uit 2013, toen het besloot om in te stemmen met
het NLA-programma?
Het kabinet was bekend met het EVA advies «Wapenleveranties Syrië» bij
het verschijnen hiervan in 2013.
303
Op welke momenten is de Nederlandse steun aan Syrische
rebellen in het kabinet besproken?
Naar aanleiding van de Fact Finding Missie naar de mogelijkheden om
NLA in Syrië te leveren is op voorspraak van de toenmalig Minister van
Buitenlandse Zaken in december 2014 in een overleg tussen de toenmalig
premier, Vice-Minister-President en de Minister van Defensie gesproken
over het leveren van NLA. Bij besluitvorming van het kabinet inzake
artikel 100-brieven over de strijd tegen ISIS is de ministerraad betrokken.
Zoals beschreven in het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

66

16 november 2015 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1555), betrof het intensiveren
van de niet-letale steun aan Syrische groeperingen ook een kabinetsbesluit.
304
Op welke datum heeft de laatste leverantie onder het
NLA-programma plaatsgevonden?
7 april 2018.
305
Was de door Nieuwsuur en Trouw gemelde samenwerking tussen
door Nederland gesteunde groeperingen en extremistische
groepen niet bekend bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
306
Heeft Nederland Syrische rebellengroeperingen gesteund die
gelieerd zijn aan Turkije? Zo ja, waarom?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.
307
Tot welk moment is er NLA steun verleend in de provincie Idlib?
De laatste levering voor Idlib is uitgevoerd op 31 januari 2018.
308
Welke anderen landen hebben volgens uw informatie of openbare
bronnen soortgelijke programma’s ontplooid? Kunt u daarbij
differentiëren in schaal en aard (lethaal/non-lethaal)?
Voor zover het kabinet bekend hebben de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Turkije non lethal assistance geleverd
aan groepen in Syrië.
309
Welke plaats nam stabiliteitshulp in de geïntegreerde 3D
benadering? In hoeverre hielp de NLA de relatieve veiligheid van
burgers, de toegang tot humanitaire hulp, en het in standhouden
van een pril politiek proces; kunt u op elk van deze punten
uitweiden en waar mogelijk resultaten benoemen?
Nederland voerde een breed Syrië-beleid op vijf sporen: militair, politiek,
humanitair, stabilisatie en accountability. De activiteiten op deze vijf
sporen vormde het geïntegreerde Syrië-beleid van het kabinet. In
artikel 100-brieven is de Tweede Kamer over dit brede, geïntegreerde
beleid geïnformeerd (Kamerstuk 27 925, nr. 570, Kamerstuk 27 925,
nr. 597, Kamerstuk 27 925, nr. 612). De resultaten van het NLA-programma
zijn terug te lezen in de antwoorden op onder anderen de vragen 58, 82,
108, 110 en 182.
310
Hadden deze resultaten ooit geboekt kunnen worden zonder
(politieke) risico’s? Kunt u dit nader aangeven in het licht van de
huidige discussie over eventueel weglekken van deze steun?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

67

Het uitvoeren van grote stabilisatieprojecten in conflictgebied is per
definitie risicovol. Dit geldt in het bijzonder voor Syrië vanwege de
complexe en fluïde situatie. Juist daarom zijn de risico’s voor de activiteiten in Syrië van tevoren in kaart gebracht en afgewogen. Om deze
risico’s zoveel als mogelijk in te perken werd samengewerkt met bondgenoten en organisaties die een zo goed mogelijk beeld hadden van de
situatie in het veld.
311
Waarom was het kabinet tegen een humanitaire interventie zoals
ook is voorgesteld door Tweede Kamerlid Buma? Welke risico’s
waren daar dan aan verbonden? Met welke groepen had dan op
de grond moeten worden samengewerkt?
In het debat over de artikel 100 brief deelneming aan de internationale
strijd tegen ISIS op 2 oktober 2014, dat plaatsvond tijdens de strijd om
Kobani, heeft het Kamerlid Van Haersma Buma een motie ingediend
waarin werd verwezen naar de Responsibility to Protect. In deze motie
werd de regering verzocht politieke steun uit te spreken voor de
bestrijding van ISIS in Syrië en de bereidheid te tonen daaraan ook
militair bij te dragen (Kamerstuk 27 925, nr. 509). In hetzelfde debat
verwees hetzelfde Kamerlid naar het begrip humanitaire interventie, en
stelde hij dat aan de voorwaarden daarvoor was voldaan en dat
Nederland daaraan mee zou moeten doen (Handelingen II 2014/15, nr. 9,
item 9)
De Minister-President gaf in reactie hierop aan dat voor Nederland een
volkenrechtelijke grondslag noodzakelijk was voor militair ingrijpen. De
positie van het kabinet over een mogelijke humanitaire interventie in
Kobani is onder anderen toegelicht in de kamerbrief van 8 oktober 2014
(Kamerstuk 27 925, nr. 521).
In Syrië woedt een complex conflict. Het sturen van grondtroepen door
buitenlandse mogendheden naar Syrië droeg het risico in zich dat de
regionale en internationale spanningen verder zouden toenemen.
Confrontatie tussen buitenlandse mogendheden kon leiden tot verdere
escalatie. Daarnaast was de situatie op de grond fluïde met een veelheid
aan lokale actoren.
312
Wat waren de risico’s van lethale hulp aan de YPG zoals die in de
Tweede Kamer door sommige leden werd voorgesteld? Waarom is
in het kader van NLA gekozen voor non-lethale hulp?
Er zijn verschillende rapporten verschenen over mensenrechtenschendingen gepleegd door de YPG. Bovendien is de YPG gelieerd aan de PKK,
een organisatie die op de Europese terrorismelijst staat. Tevens onderhoudt de YPG banden met het regime en vecht tegen gematigde groepen
om het streven naar een autonoom gebied te verwezenlijken. In algemene
zin is gekozen voor het leveren van non-lethal assistance vanwege
internationaal juridische kaders, bijvoorbeeld het non-interventiebeginsel.
Toenmalig Minister Koenders zei op 10 februari 2016 in de Kamer: «Wel
kleeft er een aantal bezwaren aan eventuele levering van steun aan de
Syrian Democratic Forces. Zoals de Kamer weet is de dominante partij
binnen de Syrian Democratic Forces de PYD en haar militie, de YPG. Die
heeft een afwijkende politieke agenda, met name gericht op autonomie,
onderhoudt banden met de PKK en het regime Assad, en maakt zich
volgens Amnesty International schuldig aan mensenrechtenschendingen
tegen soennitisch-Arabische en Turkmeense bevolkingsgroepen. Ik hoef
de Kamer ook niet uit te leggen dat er veel haken en ogen zitten aan het
direct dan wel indirect steunen van aan de PKK gelieerde groepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

68

Daardoor is het nog maar de vraag of zo’n steun effectief is om het doel te
bereiken dat wij willen bereiken».
313
Hoe past het NLA in een samenhangend pakket van maatregelen
in het kader van het kabinetsbeleid ten aanzien van Syrië? Op
welke wijze is dit ook tot uiting gekomen in art.100 brieven van
het kabinet?
Zie antwoord op vraag 309.
314
Hoe waardeert u de respectievelijke kansen en risico’s van de
diverse sporen van het Syrië beleid met betrekking tot weglekken
of collateral damage (F16 acties, humanitaire hulp, stabiliteitshulp)? Wat zijn de risico’s van actie respectievelijk non actie?
De bestrijding van terrorisme en bevordering van de internationale
rechtsorde zijn prioriteiten van Nederland. Daarom heeft Nederland zich
de afgelopen jaren met geïntegreerd Syrië beleid actief ingezet in Syrië.
Het opereren in een conflictsituatie als die in Syrië brengt risico’s met zich
mee. Deze risico’s worden middels verschillende maatregelen zoveel
mogelijk gemitigeerd en afgewogen tegen de potentiële resultaten. Voor
het leveren van humanitaire hulp hanteren uitvoerende organisaties
bijvoordeeld fraudemechanismen en hebben zij een meldplicht aan
donoren. Aangaande de stabilisatieprogramma’s zijn er monitoringsmechanismen en vetting-procedures. Op militair gebied wordt door de
internationale coalitie tegen IS continu gestreefd naar zo min mogelijk
collateral damage.
315
Kunt u zo volledig mogelijk een overzicht geven van uitlatingen
en beleidsuitvoering van bondgenoten van Nederland met
betrekking tot de noodzaak de relatief gematigde oppositie
politiek en materieel te steunen en hoe belangrijk dit was? Is er
in die landen controverse over deze steun? Waarom (niet)?
Voor zover het kabinet bekend hebben de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Turkije non lethal assistance geleverd
aan groepen in Syrië. Over beleiduitvoering van bondgenoten doet
Nederland geen uitspraken.
316
Kunt u nader en uitgebreid ingaan op de gezamenlijke samenwerking van de bondgenoten in het NLA proces en de noodzaak
en het belang gezamenlijk tot inschattingen en kansen/ risico’s te
komen?
Nederland baseerde zich voor de vetting op lijsten van de VS en het VK.
Gelet op grenscontroles stonden de uitvoerders van het programma in
contact met Turkije over NLA-leveringen. In het Zuiden werd samengewerkt met het VK, waarbij afstemming plaatsvond met Jordanië en de
Verenigde Staten. Zie ook antwoord op vraag 345 en 349.
317
Hoe dramatisch was de situatie humanitair voor de bevolking en
de vluchtelingen in de door de relatief gematigde oppositie
beheerste gebieden en welke risico’s werden er precies gelopen
door de aanvallen van het Assad Regime en de ISIS en Nusra
extremisten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

69

In vergelijking met de toegang in overheidsgebied was de toegang voor
humanitaire partners die hulp leveren aan mensen in nood in (deels
toenmalig) oppositiegebied beter. Zo blijkt uit cijfers van OCHA dat in de
eerste maanden van 2018 in overheidsgebied slechts 22% van de mensen
werd bereikt wiens noden het hoogst waren, ten opzichte van 42% in
oppositiegebied. Het overige deel van de hulp is, door gebrek aan
toegang, geleverd aan burgers in gebieden waar de noden relatief minder
hoog waren. Daarnaast is de capaciteit van de cross-conflict-line respons
vanuit Damascus zeer beperkt omdat de Syrische overheid de humanitaire
respons bemoeilijkt, o.a. door het weigeren van toegang voor neutrale
hulporganisaties, en door het opwerpen van bureaucratische barrières.
318
Kon de NLA althans tijdelijk helpen de situatie te verbeteren en
te voorkomen dat deze gebieden werden overlopen door extremistischer groepen? Wat waren de risico’s als dit niet was
gebeurd?
Dankzij de niet-letale steun waren de gematigde groeperingen in staat om
bepaalde gebieden in Syrië te beheersen en in deze gebieden een
relatieve stabiele situatie te creëren. De steun versterkte de positie van
gematigde groeperingen ten opzichte van extremistische groeperingen.
Zonder deze steun was de kans groter dat extremistische groepering de
controle over deze gebieden zouden overnemen met alle gevolgen van
dien, zoals mensenrechtenschendingen, toename van migratiestromen en
meer instabiliteit. Daarnaast is het NLA-project in het zuiden grenssmokkel en illegale oversteek van ISIS-strijders tegengegaan.
319
Hoe beoordeelde de Speciale Vertegenwoordiger van de Secretaris Generaal van de VN het engagement van Nederland en
andere landen met de gematigde oppositie en welke rol kon NLA
spelen omdat proces kracht te geven?
De Speciale Vertegenwoordiger Staffan de Mistura heeft zich regelmatig
positief uitgelaten over de Nederlandse steun aan de politieke Syrische
oppositie. Ook prijst hij de Nederlandse inzet op het gebied van vrouwenvertegenwoordiging, bijvoorbeeld via de steun aan de Syrische Vrouwenadviesraad. Daarnaast heeft Nederland zich mede door het
NLA-programma kunnen manifesteren als een land dat bovengemiddeld
betrokken is bij het vredesproces. Hierdoor kon Nederland deelnemen aan
de International Syria Support Group (ISSG), waar de meest betrokken
landen wekelijks de humanitaire en militaire aspecten van het conflict
bespreken en dat diende om het onderhandelingen over een inclusieve
politieke oplossing te bevorderen.
320
Hoe werd in dat kader ook internationaal aangekeken tegen het
de expertise van de Nederlandse Speciale Gezanten in het
algemeen en mede gezien het NLA programma?
De Nederlandse Speciale Gezanten staan bekend als ter zake kundig en
effectief in het internationale diplomatieke verkeer. De directe contacten
met commandanten van gematigde strijdgroepen in het kader van het
NLA-programma vergrootte de informatiepositie van Gezanten in
internationale context, waarin getracht werd een politieke oplossing voor
het conflict te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

70

321
Welke rol speelde de International Syria Support Group (ISSG)
daarbij? Wanneer is Nederland lid geworden? En wat betekende
dit in eerste instantie voor de Nederlandse mogelijkheden ter
beïnvloeding van de humanitaire toegang en het prille politieke
proces?
De ISSG is opgericht met als doel om bij te dragen aan de verbetering van
de humanitaire- en veiligheidssituatie in Syrië. Hierdoor zou tevens een
gunstig klimaat moeten worden gecreëerd voor VN Speciaal Gezant de
Mistura om voortgang te boeken op het politiek proces. De ISSG is een
uniek forum, waarin invloedrijke landen (waaronder Iran en Rusland) en
organisaties zijn vertegenwoordigd. Nederland is begin 2016 lid geworden
van de ISSG.
De ISSG biedt een platform aan de VN om specifieke hulpverzoeken op
tafel te leggen. Bijvoorbeeld over het faciliteren van humanitaire toegang
tot belegerde- en moeilijk toegankelijke gebieden of over het overdragen
van boodschappen ten aanzien van naleving van het humanitair oorlogsrecht. Nederlandse contacten met commandanten van gematigde
strijdgroepen in het kader van het NLA-programma boden kans deze
boodschappen over te brengen en de dialoog met deze groepen aan te
gaan over het politieke proces en een toekomstige transitie. Daarnaast
gebruikt Nederland de ISSG als platform om richting de andere landen
aan tafel prioriteiten uit te dragen over onder andere het belang van
humanitaire principes en bescherming van burgers.
322
Is het juist dat het Assad Regime, Iran en Rusland vooral de
gematigde oppositie (heeft) bestookt en dat dit actie van landen
vereiste om zowel humanitaire redenen als redenen van vluchtelingenpolitiek en politiek proces? Kunt U dit adstrueren?
Het Assad-regime heeft inderdaad met hulp van Rusland en Iran meer de
gematigde oppositie aangevallen dan ISIS. Bombardementen hebben
geleid tot een humanitaire ramp, met veel burgerslachtoffers en grootschalige verwoesting van civiele infrastructuur. Het Assad-regime weigert
tot op de dag van vandaag met grote regelmaat humanitaire toegang tot
hulpbehoevenden.
323
«Dit pakket vormde het antwoord op een formeel verzoek van
Frankrijk en de VS naar aanleiding van de aanslagen in Parijs in
november 2015.» Welk formeel verzoek deden de VS en Frankrijk
aan Nederland? En wanneer deden zij dit verzoek?
Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 23 november 2015 deed Frankrijk
een beroep op artikel 42.7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie,
de EU bijstandsclausule. Op basis van dit artikel vroeg Frankrijk de
EU-lidstaten om de strijd tegen ISIS in Irak en Syrië te intensiveren. Op
2 december 2015 ontving het kabinet een verzoek van de Verenigde Staten
om de Nederlandse militaire bijdrage aan de strijd tegen ISIS in Irak en
Syrië te intensiveren.
324
«Dit pakket vormde het antwoord op een formeel verzoek van
Frankrijk en de VS naar aanleiding van de aanslagen in Parijs in
november 2015.» Wanneer is de Kamer op de hoogte gesteld van
dit verzoek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

71

De Tweede Kamer is op 11 december 2015 via een brief van de Ministers
van Buitenlandse Zaken en van Defensie op de hoogte gesteld van dit
verzoek (Kamerstuk 27 925, nr. 566).
325
«Dit pakket vormde het antwoord op een formeel verzoek van
Frankrijk en de VS naar aanleiding van de aanslagen in Parijs in
november 2015.» Waarmee is het programma naar aanleiding van
dit verzoek uitgebreid en hoe is de Kamer daarover geïnformeerd?
Over de intensivering van de Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen
ISIS werd uw Kamer geïnformeerd via de artikel 100-brief van 29 januari
2016 (Kamerstuk 27 925, nr. 570). De intensivering bestond uit een breed
pakket aan maatregelen op politiek, militair en stabilisatievlak. Aangaande
stabilisatie ging het om:
– Additionele steun ter waarde van 10 miljoen euro aan gematigde
gewapende Syrische oppositiegroepen (niet-lethale steun) en de Free
Syrian Police in het kader van het Access to Justice and Community
Security Programme (AJACS). Deze steun kwam bovenop eerder
bekend gemaakte steun van 10 miljoen euro ten behoeve van
additionele civiele middelen;
– Steun ter waarde van 5 miljoen euro voor de medische capaciteiten
van gematigde Syrische gewapende oppositiegroepen en hun
vermogen om (mensen)smokkel en de invloed van extremisten tegen
te gaan;
– Additionele bijdrage ter waarde van 5 miljoen euro voor herstel van
publieke diensten (ziekenhuizen, scholen, nutsvoorzieningen en
infrastructuur) ter stabilisatie van de gebieden die onder controle
stonden van gematigde oppositiegroeperingen, via het bestaande
Syrian Recovery Trust Fund;
– Versterkte aandacht voor Syrië in de Addressing Root Causes for
Conflict tender, waarvoor NGO’s voorstellen konden indienen voor
wederopbouw en bestrijding van onderliggende oorzaken van conflict
en migratie.
326
Wanneer is er een intern volkenrechtelijk advies opgesteld over
het NLA programma? Is dat meerdere keren gebeurd, bijvoorbeeld ook nav de uitbreiding? Hoe luidden de dicta van elk van
deze adviezen?
De Directie Juridische Zaken (DJZ) van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken heeft vanaf het begin van het NLA-programma volkenrechtelijk
geadviseerd ten behoeve van de besluitvorming hierover. DJZ heeft
daarbij de volkenrechtelijke risico’s geschetst die samenhingen met de
verlening van steun aan gematigde gewapende oppositiegroepen in
Syrië. Daarbij is aangegeven dat de civiele aard van de steun het risico op
strijdigheid met het internationaal recht beperkte.
327
Hoeveel andere NAVO-bondgenoten gaven steun aan de
gewapende oppositie?
Vijf andere NAVO-bondgenoten gaven steun aan de gewapende oppositie.
328
In hoeverre was het NLA-programma verbonden aan onze
bijdrage aan de strijd tegen ISIS?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

72

Het NLA-programma en de Nederlandse bijdrage aan de internationale
strijd tegen ISIS waren onderdeel van het brede Nederlandse beleid voor
Syrië dat zich richtte op vijf, elkaar versterkende sporen: politiek, militair,
humanitair, stabilisatie en accountability. De bijdrage aan het NLA
programma werd onder andere besproken in artikel 100 brieven over de
Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen ISIS.
329
Op welke wijze deden de Franse en Amerikaanse regering een
verzoek aan de Nederlandse regering? Wie ontving dat verzoek?
Zie het antwoord op vraag 232. De verzoeken werden door het Ministerie
van Buitenlandse Zaken in ontvangst genomen.
330
Wat waren de risico’s van een militaire interventie met grondtroepen in Syrië zoals door Tweede Kamerleden is voorgesteld?
Zie antwoord op vraag 311.
331
Wanneer is Nederland begonnen met het leveren van voertuigen
aan de gewapende Syrische oppositiegroepen?
In de zomer van 2016, nadat dit aan uw Kamer is gecommuniceerd in de
voortgangsrapportage van de Ministers van BZ, Defensie en BHOS over
de Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS van 29 april 2016 (Kamerstuk
27 925, nr. 590).
332
Welke andere landen zijn ook benaderd door Frankrijk en de VS
om steun uit te breiden? Welke landen hebben hier vervolgens
gehoor aan gegeven?
Zie het antwoord op vraag 323. Het verzoek van Frankrijk was aan alle
EU-lidstaten. Het VS-verzoek werd gedaan in het verband van de
internationale anti-ISIS coalitie. Zoals aan uw Kamer gemeld in de
artikel 100-brief van 29 januari 2016 (Kamerstuk 27 925, nr. 570), hebben
andere Europese partners, zoals Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië,
Denemarken en België hun bijdrage aan de strijd tegen ISIS eveneens
geïntensiveerd, mede naar aanleiding van de Franse en Amerikaanse
verzoeken. Sindsdien hebben leden van de coalitie hun inzet, net zoals
Nederland, aangepast naar gelang de voortgang in de strijd tegen ISIS en
de behoefte aan internationale steun.
333
Welke programma’s in Syrië hebben financiële steun ontvangen?
Er wordt hiervoor verwezen naar het projectenoverzicht Syrië dat op
23 januari jl. als bijlage bij Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 953 met
uw Kamer is gedeeld. In dit overzicht worden alle Syrië-specifieke
programma’s die sinds 2011 financiële steun hebben ontvangen
genoemd.
334
Hoe kan het dat Nieuwsuur & Trouw informatie boven water
kregen die de Minister kennelijk niet had?
Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het vertrouwelijke deel
van de beantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

73

335
Wanneer is het grondige onderzoek naar de berichtgeving in
Nieuwsuur en Trouw afgerond en de Kamer de uitkomsten ervan
tegemoet zien?
Het kabinet neemt de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw zeer serieus.
In een moeilijke context is getracht het programma zo goed als mogelijk
uit te voeren. Veel zaken zijn gelopen zoals ze bedoeld en voorzien waren.
Zoals ook geconstateerd in het IOB-rapport zijn risico’s echter nooit
helemaal uit te sluiten. De bredere beeldvorming dat Nederland terroristische organisaties gesteund zou hebben is echter onjuist. In de beantwoording van deze vragen, ook in het vertrouwelijke deel, worden de
bevindingen van Nieuwsuur en Trouw in meer detail behandeld.
336
Kunt u op een rij zetten welke eisen – zoals het onderschrijven
van democratische waarden – aan de gesteunde groepen werden
gesteld? Hoe werd dit gemonitord en beoordeeld? In hoeverre
heeft u een risico ingecalculeerd dat er op enig moment door
enige groep hier niet aan voldaan zou worden?
Belangrijkste criteria voor het geven van NLA-steun aan een gematigde
gewapende groep waren committering van de groep tot het naleven van
humanitair oorlogsrecht en het nastreven van een inclusieve politieke
oplossing, ook was operationele samenwerking met extremistische
groeperingen uitgesloten. Daarnaast werd meegewogen hoe relevant de
groep op de grond was, of de groep onderdeel was van een overkoepelende organisatie- en overlegstructuur en of zij een rol voor zichzelf zag in
een toekomstig inclusief Syrisch bestuur. Het risico dat steun in verkeerde
handen viel of voor verkeerde doeleinden zou worden besteed werd
meegewogen en gemitigeerd door monitoring. De monitoring die de
initiële criteria toetste werd uitgevoerd door het Syrië-team en de
respectievelijke uitvoerders die in wekelijkse updates verslag deden over
de gesteunde groepen, de gebieden waarin zij actief waren en hun
activiteiten. Alle uitvoerende partijen hadden uitgebreide monitoringscapaciteit die bestond uit teams in Jordanië, Turkije en Syrisch oppositiegebied. De medewerkers «in het veld» voerden bezoeken uit aan
opslagplaatsen van de ontvangende groepen, monitorden leveringen en
interviewden strijders, commandanten en burgers om de effectiviteit van
de steun te evalueren.
337
Vochten de gesteunde groepen in kwestie allen tegen Assad? En
zijn ze daar op geselecteerd?
De groepen werden gesteund zodat er een gematigd alternatief stand kon
houden tussen extremistische groepen en het regime. Er moest
gevochten worden tegen beiden.
338
Wat was de rol van respectievelijk de NCTV, de MIVD en mogelijkerwijs de AIVD in de uitvoering van de NLA, waren zij zowel
betrokken in den Haag als in Istanbul en hoe functioneerden zij
daar op basis van de diverse Ministeriele verantwoordelijkheden?
Kunt u dit zo specifiek en uitgebreid mogelijk aangeven?
Zie het antwoord op vraag 62.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

74

339
Kunt u nogmaals, in een tijdlijn, schetsen op welke momenten de
Tweede Kamer is geïnformeerd over steun aan de Syrische
gematigde oppositie? Kunt u daarbij ook aangeven op welke
wijze er aandacht is geschonken aan de mogelijke risico’s die
vastzaten aan de steun aan de gematigde Syrische oppositie?
Tijdens het Algemeen Overleg over de situatie in Kobani op 9 oktober
2014, werd met de Tweede Kamer gesproken over de mogelijkheden van
het leveren van steun aan de gematigde oppositie (Kamerstuk 27 925,
nr. 524). In de brief van 15 december 2014 aangaande de reactie over de
Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS en voortgangsrapportage
militaire bijdrage, is met de Tweede Kamer gesproken over de Fact
Finding Mission (FFM). De FFM, waaraan ambtenaren van BZ en van
Defensie deelnamen, had als doel de wenselijkheid, kansen en risico’s van
het leveren van NLA steun te onderzoeken. De conclusie van FFM was dat
mogelijkheden tot het geven van NLA aan de gematigde gewapende
oppositie zouden worden onderzocht. De Kamer is over deze conclusie
geïnformeerd in de voortgangsrapportage van de Ministers van BZ,
BHOS, Defensie (en mede namens de Minister van JenV) over de
Nederlandse inzet in de strijd tegen ISIS op 15 december 2014 (Kamerstuk
27 925 nr. 526).
Tweede Kamer is geïnformeerd over de voorziene NLA-steun aan
gematigde gewapende groepen in de voortgangsrapportage over de strijd
tegen ISIS op 7 april 2015 (Kamerstuk 27 925, nr. 534), waarbij de risico’s
en de daarbij behorende mitigerende maatregelen uiteen zijn gezet. Het
kabinet heeft de Kamer op de hoogte gehouden over het NLA-programma
middels verschillende Kamerbrieven, zoals de aanvullende artikel 100brief van 29 januari 2016 (Kamerstuk 27 925, nr. 570), de voortgangsrapportage Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen ISIS van 29 april 2016
(Kamerstuk 27 925, nr. 590), de artikel 100-brief van 9 september 2016
(Kamerstuk 27 925, nr. 597), de voortgangsrapportage strijd Nederlandse
bijdrage aan de strijd tegen ISIS van 4 april 2017 (Kamerstuk 27 925,
nr. 607), de artikel 100-brief van 11 september 2017 (Kamerstuk 27 925,
nr. 612), een vertrouwelijke Kamerbrief op 23 januari 2018 (Kamerstuk
32 623, nr. 184) en een Kamerbrief inzake Nederlandse inzet in Syrië op
14 maart 2018 (Kamerstuk 32 623, nr. 200).
340
Beschikte de MIVD over voldoende capaciteit om de groepen in
kwestie te «vetten»?
De MIVD heeft op basis van zijn wettelijke taak en op verzoek van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken regelmatig gerapporteerd over
ontwikkelingen rond relevante strijdgroepen in Noord- en Zuid-Syrië. In
deze rapportages is op verzoek van Buitenlandse Zaken een duiding
gegeven van de signatuur van verschillende – reeds door anderen
«gevette» – strijdgroepen. In het openbaar worden verder geen mededelingen gedaan over eventuele activiteiten van inlichtingen- en
veiligheidsdiensten.
341
Hoe verhouden de bevindingen van de IOB over de programma’s
in Syrië zich tot andere IOB-evaluaties in vergelijkbare
landensituaties?
Afgezien van het IOB onderzoek naar de programma’s in Syrië, heeft IOB
geen evaluaties uitgevoerd die specifiek zijn gericht op monitoringssystemen in vergelijkbare landensituaties. Om te bepalen hoe de monitoringssystemen van de onderzochte programma’s zich verhouden tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

75

verwante programma’s in conflictsituaties, verwijst IOB naar achtergrondstudie uit van Clingendael («Between a Rock and a Hard Place», online
beschikbaar op www.iob-evaluatie.nl).
342
Wat waren het mandaat en de doelomschrijving van het
NLA-programma?
Steun aan de gewapende gematigde oppositie met NLA was de afgelopen
jaren onderdeel van een geïntegreerd Nederlands beleid op Syrië. De
belangrijkste doelen van het programma waren het bieden van een
alternatief voor extremistische groeperingen en te voorkomen dat de
gematigde oppositie in verdrukking zou raken tussen extremistische
groeperingen en het Assad-regime. Hiermee werd zorg gedragen voor
enige voet aan de grond voor de oppositie ter ondersteuning van het
politiek proces onder leiding van speciaal VN-gezant Staffan de Mistura.
Daarnaast beoogde steun aan de gematigde gewapende oppositie
gunstigere voorwaarden voor gematigd bestuur en stabilisatie-projecten
in Syrië te creëren.
343
Zijn door Nederland ook gewapende Syrische oppositiegroepen
gesteund die niet door alle geraadpleegde partners als voldoende
betrouwbaar werden beoordeeld?
Nee.
344
Met welke bondgenoten en organisaties die een zo goed mogelijk
beeld hadden van de situatie in het veld is samengewerkt?
Nederland heeft samengewerkt met de Verenigde Staten en het Verenigd
Koninkrijk bij de uitvoering van het NLA programma. Nederland heeft
tevens NLA leveringen afgestemd met Jordanië. Informatie over de
uitvoerders waarmee Nederland heeft samengewerkt is en die een goed
beeld hadden van de ontwikkelingen in het veld, op verzoek van deze
organisaties, vertrouwelijk.
345
Hoe zag deze vetting-procedure eruit voor Syrië?
De VS heeft in Syrië tenminste 70 groepen doorgelicht die in aanmerking
kwamen voor steun. Van de door VS gescreende groepen heeft Nederland
aan 22 groepen steun verleend. Een deel van de groepen in het noorden
van Syrië werd direct door Nederland geselecteerd. Een ander deel werd
voorgedragen door de projectuitvoerder (meer informatie over de
projectuitvoerder is te lezen in het vertrouwelijke deel van de beantwoording). In het zuiden werden de groepen aangedragen door het
Verenigd Koninkrijk, de bondgenoot waarmee werd samengewerkt. Voor
alle groepen golden de criteria dat zij geen samenwerking aangingen met
extremistische groepen, een inclusieve politieke oplossing nastreefden en
zich committeerden aan het humanitair oorlogsrecht. Aanvullend werd
gekeken naar de relevantie van de groepen in het veld, vertegenwoordiging in het politieke proces, en de behoeften van de groepen in relatie
tot hetgeen zij van andere landen ontvingen. Alle groepen ontvingen ook
steun van andere naaste bondgenoten.
346
Op welke omstandigheden waarin het NLA-programma werden
uitgevoerd doelt de Minister precies?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

76

In de complexe conflictsituatie zoals die in Syrië bestaat, met honderden
gewapende groepen, werden door de Syrische gematigde strijdgroepen
gedurende bepaalde periodes en op specifieke locaties, allianties
aangegaan met meer extremistische groepen. Dit gebeurde vanuit militair
pragmatisch oogpunt; door coördinatie van de aanvallen kon een
offensief van ISIS of het regime beter het hoofd worden geboden. Dit
betekent niet dat het extremistisch gedachtengoed door de gematigde
groepen werd overgenomen.
347
Waarom zijn de volkenrechtelijke adviezen over het
NLA-programma niet openbaar gemaakt?
De interne volkenrechtelijke adviezen zijn opgenomen in de besluitvormingsmemoranda over het NLA-programma. Het kabinet hecht er zeer
aan dat ambtenaren onbevangen en in vertrouwen kunnen adviseren en
verstrekt interne adviezen dan ook in de regel niet. In dit geval worden de
besluitvormingsmemoranda door het kabinet vertrouwelijk aan de Kamer
ter inzage te geven
348
Op welke wijze zijn deze adviezen meegewogen in de politieke
besluitvorming? Kunnen deze adviezen alsnog naar uw Kamer
worden toegezonden?
De in de juridische advisering geschetste risico’s en mogelijkheden om
deze te beperken zijn meegewogen in de besluitvorming over de
uitvoering van dit programma. In dit bijzondere geval is het kabinet bij
uitzondering bereid de Kamer desgewenst vertrouwelijk inzage te geven
in de besluitvormingsmemoranda over het NLA-programma.
349
Wat houdt de «vetting procedure» van Syrische oppositiegroepen
die voor steun in aanmerking zouden komen exact in?
Zie onder andere antwoord op vraag 345.
350
Hebben Frankrijk en de VS formeel of informeel Nederland
verzocht om uitbreiding van de steun van het NLA-programma,
naar aanleiding van de aanslagen in Parijs in november 2015? Of
was het een eigenstandige Nederlandse beslissing, waar geen
verzoek van andere landen of organisaties aan ten grondslag lag?
Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 23 november 2015 deed Frankrijk
een beroep op artikel 42.7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie,
de EU bijstandsclausule. Op basis van dit artikel vroeg Frankrijk de
EU-lidstaten om de strijd tegen ISIS in Irak en Syrië te intensiveren. Op
2 december 2015 ontving het kabinet een verzoek van de Verenigde Staten
om de Nederlandse militaire bijdrage aan de strijd tegen ISIS in Irak en
Syrië te intensiveren. Zie ook het antwoord op vraag 323.
351
Wat is het mandaat van de extern volkenrechtelijk adviseur?
Op basis van zijn huidige contract levert de EVA, op verzoek van de
Minister van Buitenlandse Zaken, onafhankelijk volkenrechtelijk advies
aan de Minister over actuele aspecten van het buitenlands beleid waar
belangrijke volkenrechtelijke vraagstukken in het geding zijn. Zie ook het
antwoord op vraag 130.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

77

352
Had de extern volkenrechtelijk adviseur volgens een bestaande
regel moeten worden geconsulteerd voorafgaand aan de besluitvorming over het NLA-programma? Zo ja, kunt u toelichten op
basis van welke wet of welke interne regel dat had moeten
gebeuren?
Nee, het inschakelen van de EVA is geen verplichting. De EVA had ook
kunnen besluiten op eigen initiatief een advies in te dienen, net als hij
deed in 2013 inzake «gewapende steun» (zie ook vraag 356).
353
Welke verplichtingen of normen zijn er rondom het consulteren
van het Openbaar Ministerie bij handelingen als deze (en
eventueel andersom)?
Er bestaan verschillende kaders van waaruit naar strijdende groeperingen
wordt gekeken en beoordeeld wordt of een groepering als terroristisch
dient te worden aangemerkt. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt
primair naar internationale terrorismelijsten (VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of iemand kan worden
vervolgd voor deelneming aan een terroristische organisatie (art. 140a
Wetboek van Strafrecht) geldt een ander kader. Het Openbaar Ministerie
legt gedragingen ten laste, in een omschreven periode en omschreven
plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie een verdachte behoorde.
Als is vastgesteld tot welk onderdeel een verdachte behoorde, wordt aan
de hand van de inhoud van het dossier en open bronnen getoetst of dát
onderdeel van dié strijdende partij in dié periode was aan te merken als
een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het Openbaar Ministerie
doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook omdat
in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van de groepen snel
veranderde en verandert. Welke organisaties door de VN, de EU of
Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de beoordeling door
het Openbaar Ministerie geen rol.
354
Is het juist dat de Extern Volkenrechtelijk Adviseur (EVA) altijd op
eigen initiatief, dus ongevraagd, advies kan uitbrengen? Kunt u
bevestigen dat dit ook het geval is bij het advies van 17 juni 2013
over de volkenrechtelijke visie op de steun aan de Syrische
oppositie? Kunt u bevestigen dat alle adviezen van de EVA
worden doorgeleid naar de Tweede Kamer?
Tot mei 2015 kon de EVA zowel gevraagd als ongevraagd adviseren. Bij de
verlenging van zijn contract in mei 2015 is in onderling overleg besloten
om vanaf dat moment alleen op verzoek van de Minister van Buitenlandse
Zaken te adviseren. Het advies over Wapenleveranties Syrië uit 2013 heeft
de EVA op eigen initiatief uitgebracht. Inmiddels is het gebruikelijk om
EVA adviezen te delen met de Tweede Kamer en alle EVA adviezen zijn
dan ook doorgeleid naar de Tweede Kamer, met inbegrip van het advies
van 17 juni 2013.
355
Kunt u bevestigen dat de Tweede Kamer indien gewenst ook de
Extern Volkenrechtelijk Adviseur om advies kan vragen over
volkenrechtelijke aspecten?
Het zelf advies vragen door de Kamer aan de EVA past niet binnen het
contract dat is gesloten tussen de EVA en de Minister van Buitenlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

78

Zaken. Daarin is opgenomen dat de EVA alleen advies levert aan de
Minister van Buitenlandse Zaken.
Het staat de Tweede Kamer vrij gebruik te maken van de eigen bevoegdheden volkenrechtelijk advies in te winnen, bijvoorbeeld bij de Commissie
van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) of bij de
uitnodiging van een of meer volkenrechtelijke deskundigen voor een
hoorzitting. De Tweede Kamer kan ook professor Nollkaemper op
persoonlijke titel uitnodigen. Het is dan aan de Tweede Kamer en
professor Nollkaemper om te beoordelen of een dergelijke uitnodiging
respectievelijk de aanvaarding daarvan verenigbaar is met de functie van
EVA.
356
Had de extern volkenrechtelijk adviseur, na ontvangst van de
voortgangsrapportage over de strijd tegen ISIS van 7 april 2015
(waarin het besluit inzake het NLA-programma werd aangekondigd), ook ongevraagd advies kunnen geven aan de
toenmalige Minister van Buitenlandse Zaken, zoals hij dat ook
heeft gedaan in 2013?
Ja, de EVA had in april 2015 op eigen initiatief advies kunnen uitbrengen
over het toen bekend gemaakte NLA-programma.
357
Welke bronnen heeft het Openbaar Ministerie gebruikt om te
bepalen dat Jabhat Al-Shamiya een groepering met een «terroristisch oogmerk» is?
Het OM doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen. Het
OM legt gedragingen ten laste, in een omschreven periode en
omschreven plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie een
verdachte behoorde. Als is vastgesteld tot welk onderdeel een verdachte
behoorde, wordt aan de hand van de inhoud van het dossier en open
bronnen getoetst of dát onderdeel van dié strijdende partij in dié periode
was aan te merken als een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het
OM doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook
omdat in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van groepen snel
veranderde en verandert. Welke organisaties door de VN, de EU of
Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de beoordeling door
het Openbaar Ministerie geen rol.
358
Is het juist dat Nederland steun gaf aan Jabhat al Shamiya in een
periode ver na de onderzoeksperiode van het OM (2014–2015)?
Het antwoord op deze vraag is te vinden in het vertrouwelijke deel van de
beantwoording.
359
Kwam het OM tot zijn oordeel over Jabhat al Shamiya op basis
van algemene criteria, of op basis van een individuele zaak in een
in tijd afgebakende periode?
Zie het antwoord op vraag 357.
360
Hoe beoordeelt u de kwalificatie «terroristisch» die het OM aan
Jabhat al Shamiya heeft gegeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

79

Zoals op 14 september jl. met uw Kamer gedeeld wordt vanuit verschillende kaders naar strijdende groeperingen gekeken en beoordeeld of een
groepering als terroristisch dient te worden aangemerkt. Het Ministerie
van Buitenlandse Zaken kijkt primair naar internationale terrorismelijsten
(VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of
iemand kan worden vervolgd voor deelneming aan een terroristische
organisatie (art. 140a Wetboek van Strafrecht) geldt een ander kader. Het
Openbaar Ministerie legt gedragingen ten laste, in een omschreven
periode en omschreven plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie
een verdachte behoorde. Als is vastgesteld tot welk onderdeel een
verdachte behoorde, wordt aan de hand van de inhoud van het dossier en
open bronnen getoetst of dát onderdeel van dié strijdende partij in dié
periode was aan te merken als een organisatie met een terroristisch
oogmerk. Het Openbaar Ministerie doet geen algemene uitspraken over
strijdende groeperingen, ook omdat in het jihadistisch strijdgebied de
samenstelling van de groepen snel veranderde en verandert. Welke
organisaties door de VN, de EU of Nederland op een sanctielijst geplaatst
zijn speelt bij de beoordeling door het Openbaar Ministerie geen rol.
361
Kunnen de strenge selectiecriteria en externe monitoring
waaraan het NLA-programma is onderworpen worden verhelderd?
Belangrijkste criteria voor het geven van NLA-steun aan een gematigde
gewapende groep waren committering van de groep tot het naleven van
humanitair oorlogsrecht en het nastreven van een inclusieve politieke
oplossing, ook was operationele samenwerking met extremistische
groeperingen uitgesloten. Daarnaast werd meegewogen hoe relevant de
groep op de grond was, of de groep onderdeel was van een overkoepelende organisatie- en overlegstructuur en of zij een rol voor zichzelf zag in
een toekomstig inclusief Syrisch bestuur. De monitoring werd uitgevoerd
door het Syrië-team en de respectievelijke uitvoerders die in wekelijkse
updates verslag deden over de gesteunde groepen, de gebieden waarin zij
actief waren en hun activiteiten. Alle uitvoerende partijen hadden
monitoringscapaciteit met veel kennis van het veld die bestond uit teams
in Jordanië, Turkije en Syrisch oppositiegebied. De medewerkers «op de
grond» voerden regelmatig bezoeken uit aan opslagplaatsen van de
ontvangende groepen, monitorden leveringen en interviewden strijders,
commandanten en burgers om de effectiviteit van de steun te evalueren.
362
Welke positieve resultaten zijn merkbaar van het
NLA-programma?
Zie antwoord op vraag 108 en 182.
363
Door welke groep donoren werden de projecten van het
NLA-programma gesteund?
Voor zover het kabinet bekend hebben de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Turkije non lethal assistance geleverd
aan groepen in Syrië
364
Op welke manier heeft non lethal steun het gematigde bestuur en
het uitvoeren van reguliere stabilisatieprogramma’s in Syrië
beïnvloed?
Door middel van NLA-steun aan gewapende gematigde groepen werd
bijgedragen aan enige mate van leefbaarheid in oppositiegebied en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

80

voorkomen van nieuwe machtsvacua en invloed van extremisten.
Hiermee werden de effecten van de oorlog op de burgers verkleind en de
instabiliteit in het land verminderd op lokale schaal. De relatieve veiligheid
die deze groepen boden aan de lokale bevolking zorgde ervoor dat meer
reguliere stabilisatieprogramma’s uitgevoerd konden worden en dat enige
mate van lokaal bestuur kon opereren. Voorbeelden van zulke
programma’s zijn AJACS, White Helmets en het Local Development and
Small Projects Support (LDSPS)-programma.
365
Acht het kabinet het logisch dat Buitenlandse Zaken en het OM
zo verschillend beoordelen of een organisatie wel of niet als
terroristisch moet worden aangemerkt?
Er bestaan verschillende kaders van waaruit naar strijdende groeperingen
wordt gekeken en beoordeeld wordt of een groepering als terroristisch
dient te worden aangemerkt. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt
primair naar internationale terrorismelijsten (VN en EU) voor de beoordeling van organisaties. Bij de beoordeling of iemand kan worden
vervolgd voor deelneming aan een terroristische organisatie (art. 140a
Wetboek van Strafrecht) geldt een ander kader. Het Openbaar Ministerie
legt gedragingen ten laste, in een omschreven periode en omschreven
plaats. Van belang is voorts tot welke organisatie een verdachte behoorde.
Als is vastgesteld tot welk onderdeel een verdachte behoorde, wordt aan
de hand van de inhoud van het dossier en open bronnen getoetst of dát
onderdeel van dié strijdende partij in dié periode was aan te merken als
een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het Openbaar Ministerie
doet geen algemene uitspraken over strijdende groeperingen, ook omdat
in het jihadistisch strijdgebied de samenstelling van de groepen snel
veranderde en verandert. Welke organisaties door de VN, de EU of
Nederland op een sanctielijst geplaatst zijn speelt bij de beoordeling door
het Openbaar Ministerie geen rol.
366
Waarom vermeldt u niet dat de volkenrechtelijk adviseur in 2013
oordeelde dat wapenleveranties, maar ook andere vormen van
steun aan Syrische rebellen, strikt genomen in strijd zijn met het
non-interventiebeginsel en dus in strijd met het internationale
recht? Op welke wijze is met dit advies omgegaan bij de besluitvorming over de latere «non lethal aid» aan Syrische rebellen? Op
basis van welke rechtsgrond heeft het kabinet deze steun
gegeven? Kunt u daarbij gemotiveerd aangeven in welk opzicht
het kabinet van mening verschilde met de volkenrechtelijk
adviseur?
De zienswijze van de EVA is, naast tal van andere volkenrechtelijk
relevante bronnen, meegenomen in de interne juridische advisering. De
interne advisering ging ook in op het door de EVA genoemde
non-interventiebeginsel. Met de interne volkenrechtelijke advisering is
terdege rekening gehouden in de politieke besluitvorming over het
NLA-programma. De Directie Juridische Zaken (DJZ) van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken heeft vanaf het begin van het NLA-programma
volkenrechtelijk geadviseerd ten behoeve van de besluitvorming hierover.
DJZ heeft daarbij de volkenrechtelijke risico’s geschetst die samenhingen
met de verlening van steun aan gematigde gewapende oppositiegroepen
in Syrië, waaronder het risico van strijdigheid met het
non-interventiebeginsel. Daarbij is aangegeven dat de civiele aard van de
steun het risico op strijdigheid kon beperken.
Zie ook het antwoord op vraag 123.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

81

367
Waarom heeft u de broodnodige hulp aan de White Helmets
gestopt voor het aanstaande offensief in Idlib? Zijn monitoringsrisico’s belangrijker dan het redden van mensen?
De activiteiten onder de huidige Nederlandse bijdrage aan de White
Helmets lopen tot eind 2018. Over de uitbetaling van het uitstaande
eindbedrag worden gesprekken gevoerd met de uitvoerder. Het projectmatige einde van de Nederlandse bijdrage en de verbeterpunten ten
aanzien van de monitoring doen niet af aan het dappere werk van de
White Helmets.
368
Kunt u aangeven welke andere landen steun hebben gegeven aan
de gematigde Syrische oppositie? En waar de steun van deze
landen uit bestond?
Zie antwoord vraag 363. Over de inhoudelijke bijdrage van deze landen
kan het kabinet vanwege de vertrouwelijkheid van de NLA programma’s
geen uitspraken doen.
369
Is het, gezien de risico’s van de uitvoering van steunprojecten aan
Syrische rebellen, waarbij monitoring vaak sterk stoelt op de
rapportages en de mate van medewerking uit het veld, niet juist
van groot belang om eigenstandig te monitoren en informatie in
te winnen over de door Nederland gesteunde strijdgroepen en
hiervoor voldoende capaciteit voor beschikbaar te stellen? In
hoeverre is dit internationaal, binnen het departement van
Buitenlandse Zaken, met de VN-vertegenwoordiging en interdepartementaal voldoende gebeurd? Bent u bereid hierop te
reflecteren?
De uitvoerders van het NLA programma onderhield intensief contact met
Nederlandse diplomaten in de regio en rapporteerden wekelijks, maandelijks en op ad-hoc basis over het programma, bijvoorbeeld over
leveringen aan de groepen en ontwikkelingen in het veld. Nederland
beschikte ook over eigenstandige informatie doordat de Nederlandse
diplomaten en vertegenwoordigers in de regio regelmatig gesprekken
voerden met de commandanten van de gesteunde gematigde gewapende
groepen en de ontwikkelingen in de regio nauwgezet volgden. Het kabinet
deelt de conclusie van het IOB dat informatie-uitwisseling met de partner
waarmee Nederland het programma in het Zuiden uitvoerde, het Verenigd
Koninkrijk, meer diepgaand had kunnen zijn door bijvoorbeeld het
inbouwen van frequentere contactmomenten.
370
In hoeverre heeft het NLA-programma bijgedragen aan de positie
van de gematigde oppositie bij de Geneefse vredesonderhandelingen?
Eén van de doelen van het NLA programma was het versterken van de
positie van de gematigde oppositie aan de onderhandelingstafel in
Genève. Een aantal van de door Nederland gesteunde groepen waren
vertegenwoordigd in het politieke proces. Nadat Rusland besloot zich
militair te mengen in het Syrische conflict heeft het Assad-regime militair
de overhand genomen en was er weinig bereidheid bij het regime om te
onderhandelen over een politieke oplossing. Het NLA-programma was
echter ook van belang in Syrië zelf. Zo vergrootte het de mogelijkheden
tot uitvoering van stabiliteitsprogramma’s in gebieden onder controle van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

82

de gematigde oppositie en bood het Syriërs een alternatief voor
aansluiting bij extremistische groepen.
371
Hoe gaat de Minister opvolging geven aan de aanbeveling van het
IOB zoveel mogelijk openheid en het delen van informatie tussen
uitvoerende partijen en donoren te stimuleren?
Het ministerie beziet of verdere informatiedeling tussen uitvoerende
partijen en donoren mogelijk is. Opties die daarbij worden overwogen zijn
het belang van informatiedeling benadrukken binnen internationale fora,
beschikkingen met uitvoerende organisaties aanpassen en digitale
platformen ontwikkelen die het delen van informatie tussen partijen
vergemakkelijken.
372
Wat zijn de gevolgen voor het voortbestaan van het White
Helmets-project als de subsidie in 2019 afloopt?
De White Helmets ontvangen steun van meerdere donoren. De toekomst
van de Witte Helmen zal in de praktijk vooral afhangen van de ontwikkelingen van het conflict.
373
Wat is de inzet van de politieke oplossing die Nederland voor
ogen heeft voor Syrië?
Nederland zet zich in voor een inclusieve, duurzame politieke oplossing
binnen de kaders van VN-Veiligheidsraadresolutie 2254. Nederland levert
een financiële bijdrage aan het kantoor van de Syrische oppositie in
Geneve en VN-gezant Staffan de Mistura. Daarnaast steunt Nederland ook
zogenaamde track II-initiatieven gericht op het bevorderen van dialoog
tussen de het bijeen brengen van verschillende partijen in het conflict
waarbij buiten de schijnwerpers wordt gesproken over mogelijke
oplossingen van het conflict.
374
Kunt u per de door Nederland eerder gesteunde programma’s
aangeven waarom de steun is gestopt?
De steun is in de meeste gevallen gestopt vanwege het aflopen van het
programma. Uitzonderingen hierop zijn het NLA-programma, Local
Development and Small Projects (LDSPS) en het White Helmets
programma. Bij het LDSDP-programma is gebleken dat de impact die het
programma nog zou kunnen hebben, vanwege de krimpende ruimte voor
de gematigde oppositie, beperkt en waarschijnlijk niet duurzaam zou zijn.
Er is daarom besloten, in overleg met de uitvoerende organisatie, de
steun aan dit programma stop te zetten. De steun aan de White Helmets
loopt door tot eind 2018.
375
Hoe beoordeelt u de bevinding dat er een negatieve prikkel was
voor rebellengroeperingen om mensenrechtenschendingen te
melden, aangezien dit de aan hen geboden steun in gevaar kon
brengen? Heeft u dit op voorhand voorzien en/of maatregelen
genomen? Was het daarom niet te meer van belang om andere
bronnen te raadplegen, zoals VN mensenrechtenrapportages en
rapporten van mensenrechtenorganisaties over de door
Nederland gesteunde rebellengroeperingen? (IOB-rapport)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

83

Het ligt in de rede dat groepen niet met graagte zelf rapporteerden over
incidenten die mogelijk hun ontvangst van assistentie in gevaar zouden
kunnen brengen. Daar is rekening mee gehouden en de uitvoerders
voerden bijvoorbeeld onaangekondigde checks en controles uit.
Daarnaast werden uiteenlopende bronnen van informatie gebruikt om zo
goed mogelijk vast te stellen wat er in de praktijk van het conflict
gebeurde. Sociale media, rapporten van de uitvoerders en andere
waarnemers, als ook meldingen van (internationale) ngo’s en
VN-organisaties zijn alle gebruikt om een zo betrouwbaar mogelijk beeld
te vormen.
376
Klopt het dat er, behalve met de VS, geen donorcoördinatie was
binnen het NLA-Noord programma, aangaande het type en
hoeveelheid steun die gegeven werd, en dat er geen enkele
informatie-uitwisseling plaatsvond? Zo ja, hoe beoordeelt u dit?
(IOB-rapport)
Meer donorcoördinatie was de effectiviteit van de steun ten goede
gekomen. Gezien de aard van het programma, met vertrouwelijke
aspecten, zijn donoren niet bereid (alle) informatie over hun steun (in het
openbaar) te delen. Wel spraken de medewerkers van het Syrië-team zeer
geregeld met internationale partners, ook over de situatie in het veld en
de ontwikkelingen bij de oppositiegroepen. Voorts waren de militaire
coördinatiecentra in Turkije en Jordanië betrokken bij de coördinatie van
oppositiegroepen in het veld, waarin ook bondgenoten zaten.
377
Kunt u uitleggen waarom er in zijn geheel geen onafhankelijke
monitoring was? (TPM is not employed by the MFA or by the
implementing organisation)
Zowel het AJACS-programma als het NLA-programma zijn geëvalueerd
door een onafhankelijke externe organisatie.
378
«The project’s risks are higher than in the North because the
equipment provided can be used as auxiliary material in military
operations»
Welk materiaal is geleverd dat gebruikt kan worden voor militaire
operaties?
In Zuid-Syrië droeg Nederland financieel bij aan een NLA-programma dat
zich richtte op capaciteitsopbouw van een grensbewakingseenheid van
gematigde groepen, die werd ingezet om wapen- en drugssmokkel en
grensoverschrijdend extremisme tegen te gaan. Hiermee werden ook
Jordaanse en Israëlische veiligheidszorgen geadresseerd. Onderdeel van
de afspraken met de uitvoerder was dat er geen goederen geleverd
zouden worden die onder een vergunningplicht vallen. Als onderdeel van
het programma werden warmtecamera’s, rolstangen en ijzeren staven ter
bevestiging op pick-up trucks geleverd aan de gematigde groepen. De
geleverde warmtecamera’s waren particulier verkrijgbaar en werden
gebruikt om ook ’s nachts te kunnen controleren op smokkel en
bewegingen van extremisten. Op de ijzeren staven kunnen camera’s en
wapens gemonteerd worden. In mei 2017 bleek dat aan dit materieel door
de uitvoerder Nederlands geld is besteed. Hierop heeft Nederland
aangegeven dat er geen Nederlandse financiering naar dit type materieel
mag. Dat is sindsdien ook niet meer gebeurd. Niet alle goederen met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

84

dual-use karakter die ook militair kunnen worden gebruikt, zijn vergunningplichtig in het exportcontrolestelsel. Zie ook antwoord op vragen 203
en 216.
379
There is no central place in the MFA where all project documents
are available and archived. In addition, it is not clear who is
responsible for archiving project documentation. As a result,
several key project documents took much time to locate, or
could not be located at all.
This severely impacts the ability of the MFA to respond to new
developments and crisis situations in a timely and efficient
manner
Is het archief nu wel op orde gebracht? Welke stukken ontbreken
er nog in het archief?
Zie antwoord op vraag 70. Er is sinds de IOB-evaluatie digitaal een map
met alle stukken betreffend het AJACS- en NLA-programma aangemaakt.
380
Is het waar dat sommige belangrijke projectdocumenten geheel
onvindbaar zijn? Zo ja, hoe beoordeelt u dit? (IOB-rapport)
Zie antwoord op vraag 70 en 379.
381
Hoe beoordeelt u de kritiek van het IOB dat:
• Er geen centrale plaats is binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken waar alle projectdocumenten beschikbaar zijn en
gearchiveerd worden, dat er niet duidelijk is wie er verantwoordelijk is voor de archivering van projectdocumentatie
• Sommige belangrijke projectdocumenten geheel onvindbaar
zijn
• Dit het vermogen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
ernstig belemmert om tijdig en op efficiënte wijze op nieuwe
ontwikkelingen en crisissituaties te reageren? Welke maatregelen gaat u nemen? (IOB-rapport)
Een aantal projectdocumenten van de geëvalueerde programma’s
ontbreekt vanwege onvoldoende archivering. Dit heeft ertoe geleid dat de
evaluatie van het programma deels bemoeilijkt werd. Dit is een duidelijk
verbeterpunt, ook voor de toekomst. Zie ook antwoord op vraag 70 en
379.
382
Hoe beoordeelt u de informatiepositie van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, als het gaat om het implementeren van
risicovolle programma’s zoals de steun aan rebellen in Syrië?
(IOB-rapport)
Het uitvoeren van grote stabilisatieprojecten in conflictgebied is per
definitie risicovol. Dit geldt in het bijzonder voor Syrië vanwege de
complexe en fluïde situatie. Juist daarom zijn de risico’s voor de activiteiten in Syrië van tevoren in kaart gebracht en zorgvuldig afgewogen.
Om deze risico’s zoveel mogelijk in te perken werd samengewerkt met
bondgenoten en organisaties die een zo goed mogelijk beeld hadden van
de situatie in het veld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 229

85