1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

29 679

Verslag van de zittingen van de Assemblee van
de Interparlementaire Unie

AE/ Nr. 31

VERSLAG VAN DE 140STE ZITTING
Vastgesteld 17 mei 2019
Inleiding
Van 6 tot en met 10 april 2019 vond in Doha, Qatar de 140ste sessie plaats
van de Assemblee van de Interparlementaire Unie (IPU), de oudste
internationale samenwerkingsorganisatie van parlementen wereldwijd.1
Uit 160 landen namen 800 parlementsleden, waarvan 30 procent vrouw,
deel aan de conferentie in Doha. De Nederlandse delegatie bestond uit de
Eerste Kamerleden Atsma (delegatieleider, CDA), Gerkens (SP) en
Meijer (SP). Namens de Tweede Kamer waren De Roon (PVV) en
Agnes Mulder (CDA) aanwezig.
Het thema van de 140ste sessie was Parlementen als platfora om het
onderwijs voor vrede, veiligheid en de rechtsstaat te verbeteren. Veel
aandacht ging uit naar het agenderen van het voorstel van de Nederlandse delegatie voor het actualiteitendebat, het zogenaamde «emergency
item». De Nederlandse delegatie had een voorstel ingediend om te
spreken over de humanitaire situatie in Mozambique, Malawi en
Zimbabwe, getroffen door de Cycloon Idai in maart 2019, inclusief de
gevolgen van klimaatverandering. Uit twee voorliggende voorstellen
kreeg het Nederlandse voorstel over de situatie in Zuidoost-Afrika een
overgrote meerderheid aan stemmen, waarover vervolgens het actualiteitendebat ging.
Daarnaast vonden er diverse commissievergaderingen plaats waaraan de
leden actief deelnamen en heeft de delegatieleider een bilateraal overleg
gehad met de Japanse delegatie.
Tijdens haar verblijf in Doha heeft de Nederlandse delegatie gesproken
met de secretaris-generaal van de nationale mensenrechtenrechtencommissie. Een aantal leden heeft een ontmoeting gehad met directeuren van
Nebras, een onderneming in Qatar dat investeert in duurzame ontwikkelingsprojecten wereldwijd. De delegatie is ontvangen op de residentie van
de Nederlandse ambassadeur, mevrouw Tazhib-Lie, waarbij ook een
1

kst-29679-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Het officiële verslag van de 140ste IPU-sessie en alle verklaringen die zijn aangenomen, zijn hier
te vinden: https://ipu.org/event/140th-assembly-and-related-meetings/5823-outcomes. Het
onderhavige verslag richt zich met name op de inbreng van de Nederlandse delegatie.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

1

twintigtal Nederlandse ondernemers en vertegenwoordigers gevestigd in
Qatar aanwezig was. De delegatie heeft deze gedachtewisseling over
diverse onderwerpen zeer gewaardeerd. De delegatie heeft, tezamen met
andere EU-delegaties en Zwitserland, een briefing gehad van de International Labour Organisation (ILO) en het Ministry of Administrative
Development, Labour & Social Affairs over de huidige situatie van het
arbeidsmigranten, ontwikkelingen op het gebied van arbeidsomstandigheden in Qatar en de driejarige overeenkomst tussen Qatar en de ILO.
Eveneens heeft een deel van de delegatie een werkbezoek afgelegd aan
het Al-Wakrah voetbalstadion samen met de Belgische delegatie. Tot slot
heeft een kleine delegatie het Sjeik Faisal Bin Qassim Al Thani museum
bezocht dat wordt geleid door een Nederlandse directeur. Voorafgaand en
tijdens de IPU-sessie namen de leden deel aan de overleggen van de
12plus-groep, een van de zes geopolitieke groepen die de IPU kent,
bestaande uit meer dan veertig Westerse landen. Parallel aan de
IPU-sessie vergaderde de vereniging van griffiers uit de IPU-landen.
Hieraan heeft de Griffier van de Eerste Kamer deelgenomen.
Plenaire vergaderingen
Veel aandacht en inzet van de Nederlandse delegatie ging uit naar de
indiening en verdediging van het voorstel voor het actualiteitendebat op
8 april. Er waren aanvankelijk meerdere voorstellen ingediend, maar de
stemming op 7 april ging over twee voorstellen: van Nederland over Call
for urgent international action to support Mozambique, Malawi and
Zimbabwe hit by Cyclone Idai en een samengevoegd voorstel van
Indonesië, Koeweit, Marokko en Turkije over Ensuring international
protection of Palestinian people, rejecting Israeli authority over the
occupied Golan Heights, promoting the values of peaceful coexistence
among people and religions and combatting all forms of racism and
intolerance.Na een hoofdelijke stemming van alle 160 aanwezige
delegaties stemde een forse meerderheid voor het Nederlandse voorstel.
Op 8 april spraken vervolgens achttien landen in de plenaire vergadering
over deze situatie. Mevrouw Gerkens, die namens de Nederlandse
delegatie het woord voerde, sloot het debat of met het belang te
benadrukken van investeren in noodhulp op de korte termijn, daarna in
wederopbouw, bijvoorbeeld met experts uit Nederland en vervolgens in
klimaatadaptatie en -mitigatie in kwetsbare landen op de lange termijn.
Een gemengde commissie met vertegenwoordigers uit de diverse
geopolitieke groepen bracht nog een enkele aanpassing aan in de tekst,
waarna de resolutie met algemene stemmen werd aangenomen op
9 april.
Delegatieleider Atsma en mevrouw Meijer woonden de internationale
rapportage over de stand van de parlementaire zaken in de IPU-lidstaten
op de eerste dag, 7 april, bij. De IPU werkt in dit opzicht als een vakbond
voor nationale parlementsleden. Dit vindt de NL delegatie een van de
belangrijkste zaken van de IPU. Tijdens de 140ste IPU-sessie is het jongste
lid, Saint Vincent en Grenadines als 179ste lid toegelaten. De landen Saudi
Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Bahrein boycotten de
IPU-vergadering en hebben geen afgevaardigden gestuurd, vanwege hun
zorgen over de banden van Qatar met terroristische groepen. Sinds 2017
hebben deze vier landen de banden op gebied van handel, transport en
diplomatie verbroken met Qatar. Voor wet betreft de situatie in Eritrea: elf
parlementsleden zijn uit beeld en het land is nu geen lid van de IPU. De
IPU commissie mensenrechten van parlementariërs blijft een en ander
onderzoeken. In de Democratische Republiek Congo is een nieuw
parlement gekozen. Het parlement krijgt ondersteuning voor opbouw. In
Guinee-Bissau is een nieuw parlement gekozen. Het in 2014 gekozen
parlement in Libië mag niet in Tripoli vergaderen. De IPU verleent, waar
mogelijk, steun aan het land. Na een militaire coup in Thailand in 2014 is

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

2

een interim-parlement. In maart zijn er verkiezingen geweest, in mei wordt
de uitslag bekend gemaakt. De situatie is «bijna weer normaal». Het
nieuwe parlement krijgt organisatorische ondersteuning vanuit de IPU. In
Jemen zijn in 2003 voor het laatst verkiezingen gehouden. De situatie is in
het bestuur van de IPU (de «Executive Committee») besproken. De IPU
neemt geen standpunt in ten aanzien van de crisis in het land. In 2020
vinden nieuwe verkiezingen plaats in Burundi. De IPU ondersteunt daarbij
en hamert op vrije en eerlijke verkiezingen. In Cambodja is de situatie
tussen oppositie en coalitie zorgelijk. De leider van de oppositie is onder
huisarrest geplaatst. De National Rescue Party mag niet meedoen aan
verkiezingen. De IPU wil een bezoek brengen aan Cambodja, mede gelet
op de mensenrechten en positie van politici. De Cambodjaanse delegatie
reageert met te zeggen dat de People Party een nieuw mandaat heeft voor
2018–2023. Het vraag aan de parlementariërs om de kwestie niet meer te
agenderen binnen de IPU. Sinds het bezoek van de IPU aan de Malediven
in oktober is er vooruitgang geboekt. Veel parlementariërs waren hun
mandaat kwijt, verbannen of opgenomen in de cel. Na de verkiezing van
een nieuwe president zijn veel zaken rechtgetrokken en zullen de meeste
zaken worden gesloten. De IPU verleent «technische ondersteuning» aan
de parlementariërs. Over een aantal kwesties in Nicaragua wordt met de
desbetreffende delegatie tijdens de sessie in Qatar gesproken. Er zijn
protesten tegen de sociale hervormingen, gevolgd door repressie. Er is
nog steeds sprake van een crisis en de IPU helpt bij het zoeken naar een
oplossing. De Palestijnse Autoriteit is vertegenwoordigd in de IPU. Het
IPU-bestuur vindt dat er snel verkiezingen moeten komen. Er wordt
afstand genomen van agressie door Israël en de Palestijnen. Zuid-Soedan
is sinds 2010 onafhankelijk. Het land heeft een interim-parlement van
400 leden. Het IPU-bestuur hoopt dat alles wordt gedaan om parlementaire democratie te bevorderen. Sri Lanka staat voor het eerst op deze IPU
lijst. Het parlement accepteert niet de aanwijzing van een nieuwe
president. De voorzitter van het parlement is zeer bezorgd, ook over de
acties van de regering om de invloed van het parlement te beperken. Op
dit moment functioneert het parlement niet meer. De oppositiepartijen
hebben klachten ingediend bij de IPU. De algemene en politieke situatie in
Syrië is zorgelijk. Recent zijn er enkelere signalen dat het iets beter zou
gaan. De secretaris-generaal bezoekt binnenkort het parlement van Syrië.
Er is de laatste tijd veel aandacht voor de rechten van parlementariërs in
Turkije. Zes maanden geleden werd aangekondigd dat er een missie naar
Turkije zou worden georganiseerd. De delegatie van Turkije heeft
verzekerd dat de missie zo snel mogelijk wordt ontvangen. De situatie in
Venezuela is dramatisch verslechterd. Er komen bij de IPU veel klachten
binnen over het disfunctioneren van parlementariërs. Ook financieel is de
kraan dichtgedraaid. Het IPU-bestuur heeft besloten een stevig statement
te maken, ook omdat parlementariërs niet in de IPU kunnen functioneren.
De IPU wil een brede missie opzetten in de richting van Venezuela. Het
parlement werkt mee, maar de regering in Venezuela tot nu toe niet. De
IPU-president meldt dat er 6070 klachten over de vrijheid van parlementariërs zijn binnengekomen. Van president Maduro is er tot nu toe geen
enkele reactie gekomen, ook niet op het verzoek om een bezoek aan het
land te brengen. De aanwezige Venezolaanse delegatie stelt dat een
missie welkom is. De Portugese delegatie is van mening dat de IPU
solidariteit moet betuigen met de parlementariërs uit Venezuela. De
situatie is daar uniek. De president respecteert het parlement niet.
Portugal roept de leden op om naar het side event te gaan van de
12plus-groep over Venezuela. Volgens de Cubaanse delegatie heeft de
regering Trump de hand in de situatie in Venezuela. De VS steunt en
financiert de zelfbenoemde «andere» president van Venezuela. Het vindt
dat de IPU ervoor moet pleiten dat de bevolking zelf, zonder interventie uit
het buitenland, z’n boontjes kan doppen. De IPU-president concludeert dat
we tegen buitenlandse beïnvloeding en interventie zijn in nationale

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

3

aangelegenheden. De IPU wil graag zo snel mogelijk een missie naar
Venezuela.
Tijdens de plenaire debatten op 7 en 8 april over het belang van onderwijs
hebben 16 parlementsvoorzitters gesproken en 16 zogenaamde eerste
sprekers namens de delegaties en de uitgenodigde organisaties, de WHO
en het Global Fund to Fight aids, TBC and Malaria. Op de laatste dag werd
de Doha verklaring aangenomen over Parliaments as platforms to
enhance education for peace, security and the rule of law. In deze
verklaring wordt het belang van onderwijs als platform ter bevordering
van vrede, veiligheid en rechtsstaat benadrukt.
Forum of Women Parliamentarians
Voorafgaand aan de opening van de IPU-sessie kwam op 6 april, zoals
gebruikelijk is, het forum van vrouwelijke parlementariërs bijeen. Namens
Nederland nam mevrouw Meijer hier aan deel. Gastheer Qatar heeft een
welkomstwoord gehouden. Men is blij dat de IPU bijeenkomt in Qatar en
ziet dat als een blijk van vertrouwen. Er wordt hard gewerkt aan het
promoten van de positie van vrouwen. Sinds 1998 is er de mogelijkheid
om hen aan het bedrijfsleven te laten deelnemen. Vrouwen hebben nu
gelijke toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en arbeidsmarkt en die
gelijkheid is ook opgenomen in de wet. De aanwezige leden lichtten
voortgang in hun land toe op het gebied van vrouwenrechten. De algehele
conclusie was dat er stappen worden gezet, maar dat het traject nog lang
niet klaar is en dat onverminderde inzet nodig is. Op het gebied van
oplossingen kwam men niet verder dan de gebruikelijke maatregelen. Een
land stelde voor om meisjes vechtsporttraining te geven om ze
weerbaarder te maken. IPU-President, Gabriela Cuevas Barron, sprak de
vrouwen aan op hun plicht om de situatie van vrouwen in alle werelddelen te verbeteren. Ze betreurde dat in de afgelopen twee jaar het aantal
vrouwelijke parlementsleden slechts met 1% is toegenomen naar 24%.
Vergaderingen van de 12plus-groep
Voorafgaand en tijdens de sessie vonden er bijna dagelijks vergaderingen
plaats van de 12plus-groep, de geopolitieke groep waar Nederland lid van
is. De IPU kent zes geopolitieke groepen, waar voor zover mogelijk is,
afstemming plaatsvindt over inhoudelijke en organisatorische kwesties.
Veel aandacht ging uit naar de situatie in Venezuela, waarover tijdens de
139e sessie in Genève door het Verenigd Koninkrijk en Nederland een
voorstel voor het actualiteitendebat was ingediend. De 12plus-groep
maakt zich zorgen over het tegenhouden van parlementsleden door de
Venezolaanse autoriteiten waardoor een aantal belemmert wordt deel te
nemen aan de IPU-sessie. Samen met de geopolitieke groep GRULAC,
bestaande uit Latijns-Amerikaanse parlementsleden, organiseerde de
12plus-groep op 8 april een side event over Venezuela. De voorzitter van
de Venezolaanse delegatie, de heer Guanipa, sprak tijdens de sessie,
daarnaast waren er onder andere videoboodschappen van de president
van de nationale assemblee, de heer Guaidó en van een parlementslid,
mevrouw Solorzano.
Er waren meerdere stemrondes om de vacatures namens de 12plus-groep
in te vullen voor de High-Level Advisory Group on Countering Terrorism
and Violent Extremism. De laatste vacature, beschikbaar voor een
vrouwelijk parlementslid kon nog niet worden ingevuld. De kandidaten uit
Turkije en Oekraïne kregen niet in voldoende mate steun.
Er werd kort gesproken over het voorstel onder leiding van de Zweedse
delegatie om tijdens de 141e sessie in Belgrado een side event te
organiseren over LBGTI-rechten, het onderwerp voorover veel discussie
was in het najaar. Nederland zit ook in deze voorbereidingsgroep die haar
werkzaamheden de komende tijd voortzet. De inzet van Nederland hierbij

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

4

is dat er een brug wordt geslagen hoe om te gaan met gevoelige
onderwerpen. Belangrijk hierbij vindt Nederland dat het event niet wordt
gedomineerd door Westerse landen, maar juist wordt geleid door landen
uit Afrika en Azië die tijdens de stemming in het najaar voor het
agenderen van dit onderwerp hebben gestemd, waaronder Zuid-Afrika.
Standing Committee on Democracy & Human Rights
De commissie inzake Democratie en Mensenrechten kwam bijeen op 8 en
9 april. Het lid Gerkens heeft als vice-president van deze commissie alle
vergaderingen voorgezeten in verband met de afwezigheid van de
president van deze commissie uit India. Deze commissie besprak de
contouren van een resolutie die bij de volgende IPU-sessie in het najaar
van 2019 zal worden behandeld, getiteld: Achieving Universal Health
Coverage by 2030: The role of parliaments ensuring the right to health,
onder rapporteurschap van Bangladesh en Zwitserland. Tenminste de
helft van de wereldbevolking heeft nog steeds geen toeging tot volledige
en essentiële gezondheidszorg en ongeveer 100 miljoen mensen worden
richting extreme armoede gedrukt omdat men moet betalen voor
gezondheidszorg. Meer dan 800 miljoen mensen spenderen tenminste
tien procent van hun huishoudbudget aan gezondheidszorg. Het bereiken
van universele gezondheidszorg (Universlag Health Coverage) is een van
de doelen die de landen van de wereld zich hebben gesteld toen ze de
duurzaamheidsdoelen (SDGs) in 2015 aannamen. Alle 193 lidstaten van de
VN hebben zich akkoord verklaart om te proberen universele gezondheidszorg in 2030 in te voeren. In het debat werd stil gestaan bij de
parlementaire bijdrage hieraan, gezien de verantwoordelijkheden van
parlementen om wetten aan te nemen en de overheid verantwoordelijk te
houden en voldoende financiële middelen ter beschikking te stellen. De
commissie besprak daarnaast de opvolging van eerdere IPU-resoluties,
namelijk: Democracy in the digital era and the threat to privacy and
individual freedoms (2015); The use of media, including social media, to
enhance citizen engagement and democracy (2013); Freedom of
expression and the right to information (2008).
Tot slot vond er een interessante experthoorzitting plaats over parlementaire actie om disinformatie en «fake news» te bestrijden, met de heer
Venturini, Center for Internet and Society uit Frankrijk, mevrouw Joshi,
PROTO en co-oprichting van Khabar Lahariy, India en de heer Nakov van
het Qatar Computing Research Institute. Volgens Gerkens was het winst
om met zoveel landen ervaringen uit te wisselen, hetgeen ook weer leid
tot nieuwe inzichten. Zoals een van de sprekers het zei, je kunt beter
spreken van «junk news», je weet dat het niet gezond is, toch blijf je het
consumeren.
Standing Committee on Sustainable Development, Finance &
Trade
Mevrouw Agnes Mulder heeft als lid van de Commissie inzake duurzame
ontwikkeling, financiën en handel de vergaderingen op 7 en 8 april
bijgewoond. Centraal stond de behandeling van de resolutie getiteld The
role of fair and free trade and investment in achieving the SDGs,
especially regarding economic equality, sustainable infrastructure,
industrialisation and innovation. Mevrouw Mulder riep haar collega
parlementsleden op om een duurzaamheidsdoel (SDG) te adopteren,
zoals andere parlementsleden in de Tweede Kamer en zijzelf ook hebben
gedaan om bewuster met de doelen om te gaan en ministers hierop aan
te sporen. Diverse parlementsleden spraken hun interesse hierin uit,
waaronder leden uit Frankrijk die hiermee ook aan de slag willen. Alle
amendementen die zij namens de Nederlandse delegatie heeft ingediend
werden aangenomen, onder meer over het verwijzen naar de VN leidende

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

5

principe van verantwoordelijk ondernemen (UN Guiding Principles on
Business and Human Rights) en het opnemen van IMVO in handelsafspraken.
Namens de 12+ groep nam mevrouw Mulder deel aan de bureauvergadering van deze commissie op 9 april. Er werd besproken hoe om te gaan
met leden die 2 jaar en dus vier sessies niet aanwezig zijn geweest in de
bureauvergadering. De regel is dat deze leden uit de bureauvergadering
worden gezet. Mevrouw Mulder gaf aan dat het IPU-secretariaat naar haar
mening contact moet opnemen met het desbetreffende parlementslid en
de reden van afwezigheid zou moeten achterhalen. Voorts meldt het
Chileense lid dat Chili voornemens is een side event met de IPU te
organiseren en marge van de COP25 in december 2019, zoals Polen heeft
gedaan in 2018. Dit zal plaatsvinden op 8 december in Santiago. Er zal
weer een outcome document worden opgesteld onder rapporteurschap
van Chili.
Ook werden voorstellen besproken voor de inhoud van een resolutie ter
eerste bespreking in het najaar in de commissie. Men kwam tot de
samenvoeging van voorstellen van België en Roemenië. Het voorstel
heeft nu als titel Mainstreaming digitalization and the circular economy to
achieve the SDGs, responsible consumption and production. Naast
rapporteurs uit België en Roemenië, is er een parlementslid uit Kenia
aangesteld als rapporteur. Tot slot bracht mevrouw Mulder het Franse
voorstel in inzake de oprichting van een werkgroep onder deze commissie
dat zich bezighoudt met technologie en wetenschap. Belangrijk hierbij
voor Nederland is dat dergelijke initiatieven niet extra drukken op het
budget van de IPU. Dit zou niet het geval zijn met onder andere financiering vanuit Frankrijk. Het secretariaat meldde dat dergelijke voorstellen
ter oprichting van een werkgroep aan het IPU-bestuur is en vervolgens
aan de gehele assemblee.
Standing Committee on Peace and International Security
Deze commissie startte op 7 april met een presentatie van de heer
Vornonkov, onder-secretaris van het VN-bureau Counter-Terrorism,
waarna een gedachtewisseling plaatsvond over de strijd tegen terrorisme
en het belang van parlementaire betrokkenheid bij dit onderwerp.
Vervolgens behandelde de commissie gedurende twee dagen de resolutie
over Non-admissibility of using mercenaries as a means of undermining
peace and violating human rights, opgesteld door rapporteurs uit
Jordanië en Oekraïne. Diverse delegaties had hierop amendementen
ingediend. De heer De Roon heeft deze vergaderingen op 7 en 8 april
bijgewoond. De amendementen die de heer De Roon namens de
Nederlandse delegatie had ingediend zijn niet overgenomen. Dit betrof
onder meer de oproep aan overheden om de oprichting van een internationaal straftribunaal voor te stellen om Daesh strijders te berechten,
gevangengenomen in Syrië. Bij de uiteindelijke stemming over de
resolutie maakten diverse landen waaronder de Scandinavische
delegaties, Frankrijk en Canada hun reserveringen bij de resolutie. Zij
hadden moeite met het op een hoop gooien van huurlingen, buitenlandse
strijders en private militaire beveiligingsbedrijven. Ze vinden dat dit niet
met elkaar vermengd dient te worden.
Committee on Middle East Questions
Het lid De Roon nam deel aan de commissie inzake Midden-Oosten
kwesties op 6 april, waarvan hij namens de 12plus-groep lid is. In deze
commissie wordt doorgaans voornamelijk gesproken over de IsraëlischePalestijnse kwestie. De IPU secretaris-generaal heeft een briefing verzorgd
over de huidige situatie in het Midden Oosten, inclusief in Jeruzalem,
Jemen en Syrië. Hij heeft vervolgens het Vredesprogramma van de

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

6

commissie toegelicht waarin alle activiteiten van deze commissie in zijn
opgenomen. Het Franse parlementslid, de heer Larive heeft zijn initiatief
toegelicht om een permanente parlementaire structuur in te richten op
terrein van technologie, wetenschap en onderwijs binnen de IPU. De
commissaris-generaal van de UNRWA heeft de leden gebriefd over de
huidige situatie van het agentschap, dat zich richt op hulp van Palestijnse
vluchtelingen in het Midden-Oosten.
Overig
Op zondagavond 7 april aansluitend aan de vergaderingen van de IPU
nam de delegatie deel aan een briefing georganiseerd door de ILO en het
Ministerie van administratieve ontwikkeling, arbeid en sociale zaken over
de huidige situatie van arbeidsmigranten, ontwikkelingen op gebied van
arbeidsomstandigheden in Qatar en de driejarige technische overeenkomst tussen Qatar en de ILO. De briefing was op verzoek van de
EU-delegaties en Zwitserland georganiseerd. Ook de Nederlandse
delegatie had hierom verzocht. Sinds een jaar is de ILO actief in Qatar om
de implementatie te bevorderen van een samenwerkingsprogramma
gericht op verbetering van de arbeidsomstandigheden en arbeidsrechten
in Qatar. Het betreft de implementatie van de aangepaste wetten, het
garanderen van tijdige uitbetaling, arbeidsinspecties, beroepsmatige
veiligheid- en gezondheidsstandaarden en het tegengaan van gedwongen
arbeid. Daarnaast verleent de ILO ondersteuning bij maatregelen
getroffen door de overheid om het zogenaamde «kafala» systeem dat
vorig jaar is afgeschaft te vervangen met een systeem van werknemerwerkgever contracten. Mevrouw Mulder onderstreepte het belang van de
arbeidsinspecties die plaatsvinden. Ze vroeg of migrantenwerkers
klachten kunnen indienen en of men dit veilig kan doen. De vertegenwoordiger van het ministerie benadrukte dat het belangrijk is dat er stevige
inspecties worden gedaan. In samenwerking met de ILO wordt gewerkt
aan trainen van de inspecteurs volgens internationale standaarden. De
ILO verwees in dit kader ook naar de betrokkenheid van de Nederlandse
ambassade. Zo heeft er een uitwisseling plaatsgevonden op dit terrein in
Nederland.
Op verzoek van de Nederlandse delegatie sprak delegatieleider Atsma op
8 april met zijn Japanse collega, senator Nakano. De heer Atsma sprak zijn
dank uit voor de uitnodiging aan de Nederlandse Staten-Generaal om in
november 2019 deel te nemen aan de P20, een bijeenkomst voor
parlementsvoorzitters en marge van de G20. Het is geen vanzelfsprekendheid dat Nederland hiervoor wordt uitgenodigd. Japan volgt hierin
haar voorganger Argentinië die voor het eerste de Nederlandse parlementsvoorzitters had uitgenodigd voor deze P20-conferentie. De
Voorzitter van de Eerste Kamer, mevrouw Broekers-Knol en vice-voorzitter
van de Tweede Kamer, mevrouw Tellegen waren hierbij afgelopen jaar
aanwezig. Daarnaast werden de bilaterale handelsbetrekkingen
besproken, met name op gebied van zuivel en bloemen. Er werd
vooruitgeblikt op de Olympische Spelen in 2020 in Tokio en teruggeblikt
op de Spelen in 1084 met goudwinnaar Anton Geesink. Tot slot vroeg de
heer Nakano aandacht voor de vele ontvoeringen van mensen met
diverse nationaliteiten, waaronder twee Nederlanders, door Noord-Korea
sinds de jaren zeventig. Vijf mensen zijn teruggekeerd naar Japan.
Aangezien het ook Nederlanders zou betreffen, vraagt hij hierbij steun van
de Minister van Buitenlandse Zaken om deze kwestie aan te kaarten. De
heer Atsma zegde toe dit op te nemen met de Minister.
Op 8 april hebben de heer Atsma en mevrouw Agnes Mulder gesproken
met mevrouw Maryam Abdulla Al-Attiyah, secretaris-generaal van de
nationale mensenrechtencommissie in Qatar, vergezeld door de Nederlandse ambassadeur. De commissie functioneert sinds 2004 en is de
eerste mensenrechtencommissie in de Golfregio. De commissie heeft zich

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

7

beziggehouden met het aanpassen van wetten om te voldoen aan
mensenrechtenstandaarden en focust op arbeidsrechten, uitkering van
lonen en het monitoren van de veranderingen na afschaffing van het
«kafala’systeem. Grote uitdaging momenteel is de situatie van grensarbeiders en de gescheiden gezinnen als gevolg van de blokkade van Qatar
door Saudi Arabië, Bahrein, Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten.
Dit heeft effect op burgers en inwoners van Qatar, dikwijls gemengde
families. Er is veel contact met internationale NGOs, HRW en Amnesty
International. Deze organisaties publiceren schaduwrapporten over de
mensenrechtensituatie. De commissie verstrekt deze organisaties de
gevraagde informatie. Volgens de commissie zouden de cijfers in deze
rapporten dikwijls niet kloppen met de werkelijkheid. De mensenrechtencommissie checkt de aantijgingen, maar deze zijn niet altijd concreet en
worden niet altijd ondersteund met bronnen. Op vraag van mevrouw
Mulder of klachten kunnen worden ingediend door werknemers, werd
gesteld dat iedereen klachten kan indienen bij de commissie. Voort wordt
gewerkt met gemeenschapswerkers en is er werknemershandboek in elf
talen en lokale dialecten om zodoende zo goed mogelijk de werknemers
op hun rechten te wijzen. De secretaris-generaal informeerde ook naar de
uitdagingen op gebied van arbeidsrechten in Nederland. Dit betreft met
name de Oost-Europese krachten werkzaam in de agrarische sector, zo
antwoordde de delegatie.
Op 8 april werd de delegatie ontvangen op de residentie van de Nederlandse ambassadeur. Met een twintigtal Nederlandse ondernemers en
vertegenwoordigers werkzaam in Qatar werd van gedachten gewisseld
over hun werkzaamheden en observaties over het land. Zij benadrukten
dat Qatar een land is met volop kansen en mogelijkheden. In hun ogen
wordt dat in en door Nederland vaak onvoldoende erkend. Met name ook
door het Nederlandse parlement wordt doorgaans zorgelijk gekeken naar
Qatar, met name op gebied van de arbeidsomstandigheden. Echter, Qatar
is een land dat stappen wil maken, volop inzet op verbetering van de
arbeidsomstandigheden en zeer dynamisch is.
Dit werd ook bevestigd in het onderhoud met de ambassadeur en haar
team. Met en in Qatar kan goed gewerkt worden aan de prioriteiten van
het Nederlands buitenland beleid, namelijk het versterken van de
internationale rechtsorde en mensenrechten, inzet op vrede en veiligheid
en duurzame handel en investeringen. Door de Nederlandse ambassade
werd het belang benadrukt van ministeriele bezoeken aan het land.
Bedrijven vragen hierom. Naar hun mening wordt daar door Nederland
onvoldoende gehoor aan gegeven, terwijl de cultuur in Qatar wel vraagt
om bezoeken op regeringsniveau. Regeringsleiders en ministers van
andere landen leggen dikwijls bezoeken af aan Qatar en investeren in een
langdurige relatie. Dit zou volgens hen de activiteiten en investeringen
van het Nederlandse bedrijfsleven in Qatar ten goede komen. De laatste
keer dat een Nederlandse Minister in Qatar was, was in 2013.
En marge van de vergadering bracht de heer Atsma op 9 april een kort
bezoek aan het Sjeik Faisal Bin Qassim Al Thani museum dat wordt geleid
door een Nederlandse directeur. Het museum bestaat uit een privécollectie van sjeik Faisal en omvat meer dan 15.000 objecten uit vier
verschillende continenten. De oudste objecten dateren uit het Jura
tijdperk en de nieuwste zijn recent gemaakt of ontdekt. Het museum richt
zich op erfgoed van Qatar, islamitische kunst, auto’s en oude valuta. Ook
is het museum bezig met een rondreizende internationale tentoonstelling
The Majlis – Cultures in Dialogue. Dit project beoogt mensen en culturen
te verbinden door het creëren van mogelijkheden om respectvol de
dialoog met elkaar aan te gaan.
Op 10 april hebben Atsma, Gerkens en Meijer het voetbalstadion
Al-Wakrah bezocht, samen met de Belgische delegatie, de Belgische
ambassadeur en de Nederlandse ambassadeur. Dit stadion wordt
gebouwd voor het WK voetbal in 2022 in Qatar. Onder leiding van een

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

8

Belgische aannemer zou het stadion negentien dagen na het bezoek
worden opgeleverd aan de autoriteiten. Het stadion voldoet aan alle
FIFA-eisen, onder meer dat de spelers onder een temperatuur van
maximaal 26 graden kunnen spelen, maar ook dat de lokale gemeenschap
wordt betrokken bij de bouw en er is nagedacht over de nalatenschap. Zo
is het de bedoeling dat de voetbalstadions na het WK deels worden
ontmanteld. Delen ervan worden getransporteerd naar ontwikkelingslanden. De buitenlandse arbeiders die zes dagen per week werken aan de
bouw van het stadion ontvangen het minimumloon en geschoolde
arbeiders ontvangen iets meer. De werkgever betaalt hun accommodatie,
eten en vervoer naar de werkplaats. Het verdiende loon wordt teruggestuurd naar hun landen van herkomst. De arbeiders wonen gezamenlijk
op een compound buiten de stad, waar geheel in hun levensonderhoud
wordt voorzien. Aanwezig bij de rondleiding was mevrouw Durussel,
afgestudeerd aan de Nederlandse vestiging van het Stenden in Qatar, van
het Supreme Committee for Delivery & Legacy. Dit comité ziet toe op
goede aflevering van het stadion aan de Qatarese autoriteiten en gaat na
of aan alle voorwaarden en wensen is voldaan.
En marge van de vergaderingen hebben de leden op individuele basis
diverse gesprekken gevoerd met parlementsleden uit onder meer Ghana,
Mozambique, Malawi, Pakistan, Bhutan, Canada, Roemenië, Frankrijk,
België, Portugal, Duitsland en Japan.
De 141ste IPU-sessie zal worden georganiseerd door Servië en vindt plaats
in oktober 2019 in Belgrado.
In 2020 wordt een conferentie georganiseerd met alle parlementsvoorzitters van de IPU. De voorbereidingen hiervoor zijn al ter hand genomen.
De conferentie zal plaatsvinden in Wenen voorafgaand aan de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties in september 2020.
Tot slot wil de IPU gedurende een jaar aandacht besteden aan haar 130ste
verjaardag op en vanaf 30 juni 2019. Nationale parlementen worden
gevraagd mee te doen aan diverse initiatieven, waaronder een social
media campagne.
Parallel aan de IPU-vergaderingen nam de Griffier van de Eerste Kamer,
de heer Nehmelman deel aan de bijeenkomst van de ASGP, de vereniging
van griffiers uit de IPU-landen. Hij heeft hier gesproken over de resultaten
van de staatscommissie over het parlementaire stelsel onder voorzitterschap van de heer Remkes en over de uitdagingen bij burgerparticipatie.
De voorzitter van de delegatie,
Joop Atsma
De griffier van de delegatie,
Bakker-de Jong

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 29 679, nr. 31

9