Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 470 XIV

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
Diergezondheidsfonds

Nr. 12

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Ontvangen 30 juni 2020
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het Jaarverslag van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2019. (Kamerstuk 35 470 XIV, nr. 1).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 juni 2020 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 25 juni
2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-35470-XIV-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en antwoord van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie danken de Minister voor de beantwoording
van de feitelijke vragen. Deze leden hebben nog enkele vragen en
opmerkingen.
Jaarverslag LNV 2019
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de afspraak
in het regeerakkoord om stalbranden tegen te gaan, waarbij er afspraken
gemaakt worden over de bestrijding van knaagdieren door ondernemers.
Deze leden hebben al meermaals aandacht gevraagd voor deze afspraak.
Welk overleg is er sinds het begin van deze kabinetsperiode tussen het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en het
Ministerie van IenW geweest om uitvoering te geven aan deze afspraak uit
het regeerakkoord?
Antwoord
Er vindt regelmatig overleg plaats tussen LNV en IenW over de
beheersing van knaagdieren volgens de aanpak van Integrated Pest
Management (IPM), deze betekent inzetten op preventie, het toepassen
van niet-chemische maatregelen en vervolgens het eventueel toepassen
van chemische middelen.
Waarom heeft de Staatssecretaris van IenW tot op heden nog geen
uitvoering gegeven aan deze afspraak?
Antwoord
Dit is een vraag voor de Staatssecretaris van IenW. U kunt deze vraag aan
de Staatssecretaris van IenW stellen.
Herziening LNV-begroting
Het stemt de leden van de VVD-fractie tevreden dat de Minister na
herhaaldelijk aandringen nu met een herzieningsvoorstel van de
LNV-begroting is gekomen. Deze leden hebben nog een aantal vragen
over de beleidsindicatoren. Op welke manier komen de verschillende
beleidsindicatoren nu overeen met de gestelde LNV-visie en de keuze voor
emissiearme landbouw? Kan de Minister per beleidsindicator onderbouwen waarom er voor deze specifieke indicator is gekozen?
Antwoord
Ik heb uw Kamer eerder geïnformeerd over mijn aanpak om te komen tot
een robuuste compacte en toekomstbestendige set van beleidsindicatoren
en kengetallen voor de begroting 2021 (Kamerstuk 35 300 XIV, nr. 74). Aan
de hand van een conceptueel raamwerk zijn op basis van de beleidstheorie de beleidsdoelen van LNV en de daarin geïncorporeerde LNV-visie
zo goed mogelijk in beeld gebracht. Op basis hiervan is inzichtelijk
gemaakt welke bestaande en dus beschikbare indicatoren hierbij passen,
dan wel welke nieuwe indicatoren wenselijk zijn, omdat er witte vlekken
zijn. Deze exercitie leverde een veelvoud aan mogelijke beschikbare
indicatoren en kengetallen op, waarbij een selectie is gemaakt ten
behoeve van de begroting. De selectie is gebaseerd op de zeggingskracht
en dekkendheid van de LNV-beleidsdoelen in de begroting en beschikbaarheid van deze indicatoren. Ik geef uw Kamer een aantal voorbeelden
van nieuwe indicatoren/ kengetallen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

2

• Invoer van soja van buiten de EU:
Deze indicator sluit goed aan op de totstandkoming van kringlooplandbouw en daarmee de LNV-visie waarbij de input (in dit geval soja
voor diervoeders) zoveel mogelijk wordt vermeden, vanwege de hieraan
gekoppelde emissies en negatieve klimaatimpact buiten de EU.
• Aandeel technologische landbouw goederen in de totale landbouwexport:
Deze indicator sluit goed aan op de LNV-visie om het accent van de
Nederlandse landbouw export te verschuiven van «bulk» naar
hoogwaardige technologische kennis en innovatie als export product ook
ten behoeve van de bijdrage aan maatschappelijke opgaven op het terrein
van klimaat, water, voedsel en energie in de wereld.
• Aantal boeren die gebruik maken van kringlooplandbouw adviezen
opgesteld door kringlooplandbouw coaches:
Deze nieuwe indicator sluit goed aan op het stimuleren en benutten van
praktische kennis en vaardigheden te gebruiken op het boerenerf gericht
op de totstandkoming van kringlooplandbouw. Hierdoor wordt innovatie
dichter bij de gebruikers gebracht en dit draagt bij aan draagvlak voor
kringlooplandbouw.
Voor wat betreft de LNV-visie geldt dat het mijn streven is om via een
meerjarig ingroeipad meer indicatoren op te nemen in de begroting,
gericht op de totstandkoming van kringlooplandbouw. Ondertussen werk
ik verder aan de opzet van een beleidsmonitor kringlooplandbouw welke
ook voedend zal zijn aan opname in de begroting.
Waarom zijn er geen beleidsindicatoren opgenomen met betrekking tot
het begrotingsartikel «Uitvoering en toezicht»?
Antwoord
Wat betreft het nieuwe begrotingsartikel Uitvoering en toezicht onderzoek
ik momenteel welke indicatoren en/of kengetallen geschikt zijn om in de
begroting op te nemen. Bij de NVWA denk ik daarbij aan de beleidsinformatie die is opgenomen in de Verantwoordingsrapportage 2019 die ik uw
Kamer op 19 juni heb toegestuurd. Wat betreft RVO onderzoek ik onder
meer of de beschikbare informatie over de (algemene) klanttevredenheid,
zoals gerapporteerd in de agentschapsparagraaf van de begroting van
EZK, ook toe te spitsen is op het LNV deel van de RVO werkzaamheden. Ik
span mij in om voor de komende ontwerpbegroting nog indicatoren en/of
kengetallen voor uitvoering en toezicht op te nemen, maar ik voeg daar
aan toe dat ik niet kan uitsluiten meer tijd nodig te hebben om tot een
goede afweging te komen. In dat geval neem ik de indicatoren en/of
kengetallen op in de ontwerpbegroting voor 2022.
Wanneer kan de Minister met de Kamer delen op welke manier zij het
doelbereik van de LNV-beleidsdoelen beter in kaart kan brengen?
Antwoord
In mijn beleidsreactie bij het eindrapport over de beleidsdoorlichting van
het agrobeleid heb ik aangegeven dat de Monitorcommissie voor nieuw
LNV/EZK-beleid een waarborg biedt voor het zo kwantitatief mogelijk
formuleren van de ex-ante beleidsdoelen, alvorens voorstellen naar de
Kamer gaan. Hierbij geldt ook dat de verwachte doeltreffendheid en
doelmatigheid van voorgenomen beleid in beeld moet worden gebracht
alsmede de wijze waarop dit wordt geëvalueerd. Ik werk hier momenteel
aan en het is de bedoeling dat uw Kamer de resultaten hiervan nog dit
jaar ziet. Dit sluit ook nauw aan op de herziening van de Comptabiliteitswet (CW, artikel 3.1) in het kader van Operatie inzicht in Kwaliteit
waarover uw Kamer is geïnformeerd door de Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

3

Verder is het bestaande praktijk dat de beleidsdoelen zoveel mogelijk
periodiek worden gemonitord op de voortgang. Het gaat hierbij om het
stellen van een streefwaarde, tussentijdse ramingen en een nulmeting. Er
zijn verschillende monitoringssystemen in gebruik en deels nog in
ontwikkeling. Zo is sprake van een voortgangsmonitor Klimaatakkoord
landbouw en landgebruik, een Biodiversiteitsmonitor, een Landschapsmonitor, een monitor voor het Nationaal Strategisch Plan, de opzet van een
kringlooplandbouw beleidsmonitor en een integrale set van kritische
prestatie indicatoren gericht op kringlooplandbouw waarmee dit jaar nog
zal worden gestart met experimenteren in een aantal van de in het
Realisatieplan voor de LNV-visie geselecteerde experimenteergebieden
voor de kringlooplandbouw.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken voor het schriftelijk overleg over de verantwoordingsstukken LNV 2019. Wel hebben deze leden nog enkele vragen.
Eindrapport van onderzoeksbureau SEO over de beleidsdoorlichting van
het agrobeleid
De leden van de CDA-fractie merken op dat onderzoeksbureau SEO de
nadruk legt op vertaling van beleid naar precieze kwantitatieve beleidsdoelen. Hoe gaat de Minister dit precies vormgeven en op welke termijn?
Antwoord
Ik heb uw Kamer eerder geïnformeerd over mijn aanpak om te komen tot
een robuuste compacte en toekomstbestendige set van beleidsindicatoren
en kengetallen voor de begroting 2021 (Kamerstuk 35 300 XIV, nr. 74). Aan
de hand van een conceptueel raamwerk zijn op basis van de beleidstheorie de beleidsdoelen van LNV en de daarin geïncorporeerde LNV-visie
zo goed mogelijk in beeld gebracht. Op basis hiervan is inzichtelijk
gemaakt welke bestaande en dus beschikbare indicatoren hierbij passen,
dan wel welke nieuwe indicatoren wenselijk zijn, omdat er witte vlekken
zijn. Deze exercitie leverde een veelvoud aan mogelijke beschikbare
indicatoren en kengetallen op, waarbij een selectie is gemaakt ten
behoeve van de begroting. De selectie is gebaseerd op de zeggingskracht
en dekkendheid van de LNV-beleidsdoelen in de begroting en beschikbaarheid van deze indicatoren. Ik geef uw Kamer een aantal voorbeelden
van nieuwe indicatoren/kengetallen:
• Invoer van soja van buiten de EU:
Deze indicator sluit goed aan op de totstandkoming van kringlooplandbouw en daarmee de LNV-visie waarbij de input (in dit geval soja
voor diervoeders) zoveel mogelijk wordt vermeden, vanwege de hieraan
gekoppelde emissies en negatieve klimaatimpact buiten de EU.
• Aandeel technologische landbouw goederen in de totale landbouwexport:
Deze indicator sluit goed aan op de LNV-visie om het accent van de
Nederlandse landbouw export te verschuiven van «bulk» naar
hoogwaardige technologische kennis en innovatie als export product ook
ten behoeve van de bijdrage aan maatschappelijke opgaven op het terrein
van klimaat, water, voedsel en energie in de wereld.
• Aantal boeren die gebruik maken van kringlooplandbouw adviezen
opgesteld door kringlooplandbouw coaches:
Deze nieuwe indicator sluit goed aan op het stimuleren en benutten van
praktische kennis en vaardigheden te gebruiken op het boerenerf gericht
op de totstandkoming van kringlooplandbouw. Hierdoor wordt innovatie
dichter bij de gebruikers gebracht en dit draagt bij aan draagvlak voor
kringlooplandbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

4

Voor wat betreft de LNV-visie geldt dat het mijn streven is om via een
meerjarig ingroeipad meer indicatoren op te nemen in de begroting,
gericht op de totstandkoming van kringlooplandbouw. Ondertussen werk
ik verder aan de opzet van een beleidsmonitor kringlooplandbouw welke
ook voedend zal zijn aan opname in de begroting.
Ook geeft SEO aan dat de sterke marktpositie van Nederland onder druk
komt te staan, omdat de voordelen van schaalvergroting worden
prijsgegeven. Deze leden vragen zich af welke acties de Minister nu
concreet onderneemt om het verdienmodel van de Nederlandse land- en
tuinbouw te verbeteren. Welke concrete resultaten zijn daarover te
benoemen?
Antwoord
In lijn met het advies van de taskforce Maij, ben ik van mening dat het
ontwikkelen en verbeteren van verdienmodellen in de land- en tuinbouwsector primair aan de ondernemers en de verschillende ketenpartijen is.
De overheid moet hier echter wel de juiste randvoorwaarden voor creëren
en onderhouden. Mijn beleid is er dan ook mede op gericht om het
verdienvermogen van ondernemers in de land- en tuinbouwsector te
versterken. Dit doe ik in de context van én als voorwaarde voor de
beoogde transitie naar kringlooplandbouw. Hier werk ik aan met acties ten
aanzien van het versterken van de positie van de boer in de keten (o.a. via
aanpak oneerlijke handelspraktijken, stimuleren van samenwerking en
vergroten van markttransparantie), maar ook via coaching en het op
andere manieren stimuleren van ondernemerschap (zoals bijvoorbeeld in
relatie tot innovatie op het boerenerf, experimenteerruimte, korte ketens
en multifunctionele landbouw). Na de zomer zal ik uw Kamer nader
informeren over de concrete acties op dit onderwerp.
Jaarverslag en slotwet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2019
De leden van de CDA-fractie waren en zijn zeer verheugd dat het kabinet
op basis van het regeerakkoord 75 miljoen euro beschikbaar heeft gesteld
om jonge boeren te ondersteunen om de overname van het gezinsbedrijf
en investeringen in innovatie te financieren. Kan de Minister aangeven
hoe de regeling op dit moment verloopt en hoe deze is ontvangen door de
jonge boeren? Wordt er voldoende gebruik van gemaakt?
Antwoord
De Borgstellingsregeling Vermogensversterkend Krediet (VVK), bekend
onder de naam Jonge Boerenfonds, is begin dit jaar in werking getreden.
Het VVK maakt het voor overnemende en startende agrarische ondernemers mogelijk het risicodragend vermogen van het bedrijf te
versterken. Deze regeling is in nauw overleg met het NAJK ontwikkeld. De
start van de regeling vindt plaats in een periode waarin veel (jonge)
boeren zich zorgen maken over hun toekomstperspectief vanwege de
stikstofcrisis en het advies van de commissie-Remkes, maar uiteraard ook
vanwege de COVID-19 crisis en de grote onzekerheid over de economische impact daarvan op de middellange en lange termijn. Tegen deze
achtergrond lijkt een groot aantal bedrijven investeringen en overnames
uit te stellen. Dit blijkt mede uit het feit dat tot nu toe nog nauwelijks
gebruik is gemaakt van de regeling. Ik ben voornemens om in het kader
van een bredere communicatiestrategie die ik na de zomer ga starten om
agrarische ondernemers te ondersteunen bij de transitie naar duurzame
landbouw, ook expliciet aandacht te besteden aan bedrijfsovername en
het Jonge Boerenfonds.
De leden van de CDA-fractie merken op dat bij de Nederlandse Voedselen Warenautoriteit (NVWA) de investering in de nieuwe ICT-ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

5

is stopgezet. Wanneer wordt duidelijk hoe de NVWA de volgende stappen
in haar (ICT-)ontwikkeling gaat maken?
Antwoord:
In mijn brief van 26 mei jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de stand
van zaken rondom de herbezinning NVWA, evenals over de technologische herbezinning op het vlak van de informatievoorziening en de ICT
(Kamerstuk 33 835, nr. 161). Hierin heb ik aangegeven dat in samenwerking met medewerkers het IV-ICT-actieplan is ontwikkeld, dat acties
omvat die gericht zijn op haalbare en concrete verbeteringen, gericht op
strategische doelen. Het betreft acties ter versterking van de risicosignalering (meldingen, monstername, portaalfunctie), de uniforme toepassing
van het interventiebeleid (ondersteuning bij de toepassing van specifieke
interventie en verbetering van de ondersteuning van het juridische
afdoeningsproces) en verbetering van de informatiehuishouding ten
behoeve van de programmering van het toezicht, de sturing en de
maatschappelijke verantwoording. De NVWA is begin 2020 reeds gestart
met het uitvoering geven aan dit IV-ICT-actieplan.
Na het vertrek van de inspecteur generaal (IG) van de NVWA is een
waarnemer benoemd. Wanneer wordt er weer een nieuwe IG-NVWA
benoemd?
Antwoord
De interim IG NVWA zal zich richten op de afronding van het proces van
herbezinning en zal samen met de medewerkers en managers werken aan
verdere verbeteringen in toezicht en handhaving. Het herstel van de
relatie met de medezeggenschap en het werken aan vertrouwen zijn
daarbij prioriteit. Na de periode die hiervoor nodig is maakt de interim IG
NVWA kwartier voor de IG die na hem hiermee verder kan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken ten behoeve van het schriftelijk overleg over de verantwoordingsstukken LNV 2019.
De leden van de D66-fractie lezen in de beantwoording van de Algemene
Rekenkamer dat zij stelt dat zij enkele tekortkomingen ziet in het subsidiebeheer van het Ministerie van LNV. De Algemene Rekenkamer stelt dat
deze tekortkomingen «bestaan uit gebrekkige dossiervorming, onduidelijke subsidieverleningsbeschikkingen en onvoldoende aandacht voor de
opvolging van bevindingen uit de beoordelingen («reviews») van de
controleverklaringen van accountants.» Hoe gaat de Minister deze
tekortkomingen in de toekomst verbeteren?
Antwoord
Ik zal investeren in de kennis van medewerkers over juridische, fiscale en
financiële aspecten van de subsidieverlening, zodat de dossiervorming en
de kwaliteit van de subsidieverleningen en -vaststellingen verder wordt
verbeterd. Hiervoor zal ik onder andere een leidraad opstellen. Verder zal
ik de uitkomsten van de reviews evalueren en als input betrekken bij de
selectie van de reviews in het komende jaar.
De leden van D66-fractie zijn positief dat de Minister de aanbeveling van
de Algemene Rekenkamer heeft overgenomen om meer te sturen op het
consumentenvertrouwen in biologische producten, door meer bekendheid
te geven aan het Europees biologisch keurmerk. Deze leden zijn ook
optimistisch over het feit dat de Minister van mening is dat meer sturen
op de bekendheid van biologische producten kan bijdragen aan de
omslag naar kringlooplandbouw. Hoe en op welke termijn gaat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

6

Minister invulling geven aan de aanbeveling om de bekendheid van
biologische producten te bevorderen?
Antwoord:
Via bestaande voorlichtingsactiviteiten van het Voedingscentrum zal ik
meer informatie geven over de eisen waaraan producten met het
Europees biologisch keurmerk moeten voldoen en hoe producten met dit
keurmerk in Nederland worden gecontroleerd. Daarnaast verstrek ik
subsidie aan stichting Milieu Centraal om een publiekscampagne op te
zetten om de bekendheid van topkeurmerken op voedingsproducten op
het gebied van duurzaamheid te vergroten. Het Europees biologisch
keurmerk is hier onderdeel van als één van de tien aangewezen topkeurmerken. Met de campagne wordt beoogd het voor consumenten
makkelijker te maken een bewuste keuze te maken door hen uit te leggen
wat topkeurmerken op voeding zijn, waar ze voor staan en waar ze te
vinden zijn. De publiekscampagne start naar verwachting in het najaar. De
online tool «Keurmerkenwijzer» van Milieu Centraal wordt ook financieel
ondersteund door LNV. In deze tool is voor de consument al informatie te
vinden over het Europees biologisch keurmerk.1 Zo wordt richting
consumenten meer duidelijkheid verschaft over de waarde van het
Europees biologisch keurmerk en de eisen waar producten met het
Europees biologisch keurmerk aan moeten voldoen.
De leden van de D66-fractie lezen dat de toezichtintensiviteit van de
NVWA in het kader van dierenwelzijn in 2019 3,1% was bij de doelgroep
primaire bedrijven, 0,1% bij bedrijfsmatige houders van gezelschapsdieren en overige doelgroepen (waaronder houders van paarden), 95% bij
slachthuizen voor roodvlees en 100% bij slachthuizen voor pluimvee. Kan
de Minister uiteenzetten waarom de toezichtintensiviteit op deze manier
verdeeld is?
Antwoord
Het type werkzaamheden verklaart dit grote verschil in toezichtintensiteit.
Bij slachthuizen is sprake van een Europese verplichting, waarbij voor
grote slachthuizen geldt dat er sprake is van dagelijks (permanent)
toezicht. Bij toezicht op dierenwelzijn op primaire bedrijven, tijdens
vervoer, bij gezelschapsdieren en paarden en kleine(re) slachthuizen is er
sprake van een zeer omvangrijke doelgroep waarop wordt toegezien. Hier
wordt het toezicht overwegend risicogericht uitgevoerd, dus daar waar de
risico’s het grootst worden geacht.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het feit dat
sterftecijfers van leghennen, vleeskippen, konijnen, eenden en nertsen
niet centraal wordt geregistreerd. Waarom niet?
Antwoord
Dierenwelzijn, diergezondheid, milieu en voedselveiligheid zijn allemaal
publieke belangen die direct raken aan de veehouderij. Veehouders zijn
verplicht gegevens met betrekking tot hun dieren door te geven aan de
verschillende publieke databases. Deze databases hebben een specifiek
doel, waarop ze ook zijn ingericht. Bij de uitvoering en de handhaving van
regelgeving op dat gebied wordt gebruik gemaakt van de verschillende
gegevens uit die databases. Zo bestaat het I&R-systeem met als doel de
identificatie en registratie voor het traceren van de dierbewegingen en
bedrijfscontacten in het kader van voedselveiligheid en de diergezondheid.

1

Website Keurmerkenwijzer Europees keurmerk biologisch: https://keurmerkenwijzer.nl/
overzicht/?query=biologisch.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

7

Het aanleggen en actueel houden van (publieke) databases vergt een
grote investering en een administratieve inspanning voor de gebruikers.
Ik ben in gesprek met de konijnensector. Daarbij zet ik onder andere in op
centrale registratie van sterftecijfers.
Deze leden lezen dat «uit informatie van Rendac blijkt dat er in ieder geval
in 2019 sprake was van meer sterfte in veehouderijen tijdens de hete
periodes in de zomer. De exacte aantallen en de oorzaak van de sterfte
worden niet vastgelegd.» Hoe verklaart de Minister dat meer dieren vorig
jaar zijn gestorven aan hittestress? Hoe gaat zij zorgen dat dit jaar minder
dieren het slachtoffer worden van een soortgelijke dood? Deze leden zien
dat de Minister aangeeft dat geen registratie beschikbaar is van het aantal
dieren dat tijdens transport overlijdt als gevolg van hitte(stress). Waarom
worden deze aantallen niet geregistreerd?
Antwoord
Zoals ik in mijn brief van 4 september 2019 (Kamerstuk 28 286, nr. 1061)
heb aangegeven is afgelopen zomer het nationaal hitterecord na 75 jaar
verbroken en was er voor het tweede achtereenvolgende jaar sprake van
extreem heet weer. Aangezien we hier in de toekomst vaker mee te maken
krijgen vind ik het heel belangrijk dat we hier goed op voorbereid zijn om
dergelijke verdrietige en onacceptabele situaties te voorkomen.
Sectoren voelen deze urgentie ook en treffen maatregelen. Zo is er recent
een hitteprotocol van de varkenssector gepubliceerd en heeft LTO een
integraal hitteplan ontwikkeld. Dit plan richt zich op de bewustwording en
kennis van de veehouder. De veehouder is namelijk degene die de
gevolgen van de hitte op dieren op het bedrijf moet beperken. Zelf heb ik
ook maatregelen genomen zoals ik die in de bovengenoemde brief van
vorig jaar zomer heb aangekondigd en hierover informeer ik u op zeer
korte termijn middels een separate brief. Ook zet de NVWA extra
capaciteit in op warme dagen en heeft de afgelopen maanden geïnvesteerd in extra trainingen en opleidingen over klimaat en hittestress.
Een registratie van dieren die tijdens transport sterven ten gevolge van
hitte is er niet. Bij transporten naar Nederlandse veehouderijen, zowel
binnenlandse transporten, als transporten uit het buitenland, is er geen
toezicht bij aankomst en worden er ook geen gegevens vastgelegd over
dieren die overleden zijn. In de slachthuizen worden cijfers over het aantal
dode dieren bij aankomst wel geregistreerd, maar informatie over de
doodsoorzaak, die overigens niet altijd vastgesteld kan worden, wordt niet
standaard vastgelegd. Uit de gegevens van de pluimveeslachthuizen is
een duidelijke toename zichtbaar van «dead on arrivals» op dagen dat het
Nationaal plan voor veetransport bij extreme temperaturen in werking is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse de verantwoordingsstukken en het rapport van de Algemene Rekenkamer gelezen. Zij
danken de Algemene Rekenkamer en de Minister voor de beantwoording
van de feitelijke vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in deze beantwoording dat de
Minister voornemens is de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer
over te nemen om middels voorlichting aan Nederlandse consumenten
duidelijk te maken wat de waarde is van het biologische keurmerk. Deze
leden zijn hier blij mee en vragen de Minister dan ook hoe zij daar
invulling in gaat geven. In hoeverre gaat zij hierbij verder dan informeren
via het Voedingscentrum? Gaat zij hier, net als bij het Beter Leven
Keurmerk, een promotiecampagne voor biologische producten starten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

8

Antwoord
Naast het aanbieden van informatie over het Europees biologisch
keurmerk via het Voedingscentrum, geef ik financiële ondersteuning aan
stichting Milieu Centraal voor het uitvoeren van een publiekscampagne
over topkeurmerken op voeding en het onderhouden van een keurmerkenwijzer. Het Europees biologisch keurmerk is hier onderdeel van.
De publiekscampagne die stichting Milieu Centraal met financiële
ondersteuning van LNV start, zal zich niet specifiek richten op de promotie
van het Europees biologisch keurmerk. De campagne richt zich op het
vergroten van de bekendheid van topkeurmerken op voeding op het
gebied van duurzaamheid, waarvan het Europees biologisch keurmerk er
één van is. Met de campagne wordt beoogd het voor consumenten
makkelijker te maken een bewuste keuze te maken door hen uit te leggen
wat topkeurmerken op voeding zijn, waar ze voor staan en waar ze te
vinden zijn. De publiekscampagne start naar verwachting in het najaar. De
online tool «Keurmerkenwijzer» van Milieu Centraal wordt ook financieel
ondersteund door LNV. In deze tool is voor de consument al informatie te
vinden over het Europees biologisch keurmerk.2 Zo wordt richting
consumenten meer duidelijkheid verschaft over de waarde van het
Europees biologisch keurmerk en de eisen waar producten met het
Europees biologisch keurmerk aan moeten voldoen.
Deze leden vragen zich af hoe het overnemen van de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer zich verhoudt tot het niet nader stellen van
doelen voor het consumentenvertrouwen in biologische producten. Zij
constateren dat ondanks een stijgende vraag naar biologische producten
Nederland onderaan bungelt als het gaat over het aandeel biologisch in
de productie, terwijl de Europese Commissie een doelstelling van 25%
heeft in 2030. Het lijkt deze leden dan ook noodzakelijk om extra doelen te
stellen, juist ook om de vraag naar biologische producten te verhogen.
Consumentenvertrouwen is hierbij cruciaal. Kan de Minister toelichten
waarom ze geen doelen wil stellen om zowel het consumentenvertrouwen
als de productie van biologische producten te verhogen?
Antwoord
De EU beschikt over de bevoegdheid om de doelstellingen en het
instrumentarium te formuleren om de gestelde doelen uit de Europese
Verordening voor biologische productie te bereiken. Vanuit het niveau van
de Unie moet worden aangegeven hoe de in de verordeningen gestelde
doelen, zoals het consumentenvertrouwen, op uniforme wijze in de
lidstaten worden gerealiseerd. Het gaat daarbij niet alleen om vertrouwen
in biologische producten uit Nederland, maar ook in biologische
producten uit de andere EU lidstaten en uit derde landen. Er is geen
ruimte om deze geharmoniseerde aanpak zelfstandig op nationaal niveau
in te richten.
Inmiddels heeft de Europese Commissie met de van Boer tot Bord
strategie (F2F) de ambitieuze doelstelling gesteld om in 2030 ten minste
25% van het EU-landbouw areaal biologisch te laten zijn. Nadere
uitwerking hiervan volgt later. Voor de kabinetspositie ten aanzien van
biologische landbouw verwijs ik u naar het BNC-fiche over F2F dat uw
Kamer begin juli zal toekomen. Na jarenlang specifiek ondersteuningsbeleid inclusief specifieke groeidoelstellingen is in Nederland sturing op
groeipercentages voor biologische landbouw losgelaten. Het kabinet
ondersteunt de biologische sector nu bij de verdere doorgroei via het
innovatiebeleid, het omschakelfonds, het wegnemen van belemmeringen
voor verdere groei en het geven van faciliteiten voor kennisvermeerdering
2

Website Keurmerkenwijzer Europees keurmerk biologisch: https://keurmerkenwijzer.nl/
overzicht/?query=biologisch.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

9

en informatieontsluiting. Verder heeft het kabinet de recente aanbeveling
van de Algemene Rekenkamer overgenomen om door middel van
voorlichting de waarde van het biologische keurmerk aan consumenten
meer duidelijk te maken.
Deze leden lezen verder dat het beleid voor biologische landbouw vanaf
2012 geïntegreerd is in het algemene landbouwbeleid als een van de
vormen van duurzame landbouw en er daarmee geen specifiek ondersteuningsbeleid voor het biologisch keurmerk is. Kan de Minister toelichten
welke invloed dit heeft gehad op de biologische sector en het vertrouwen
in het Europees biologisch keurmerk?
Antwoord
Ik constateer dat de biologische sector gestaag is doorgegroeid. Er is een
groeiende vraag naar biologische producten en de bestedingen door
consumenten aan voedsel met het biologische EU-keurmerk laat al vele
jaren een alsmaar stijgende lijn zien. De Algemene Rekenkamer heeft
recent consumentenonderzoek laten uitvoeren waaruit naar voren komt
dat het Europees biologisch keurmerk op dit moment minder bekend is
dan andere keurmerken voor duurzame voeding. De aanbeveling die de
Algemene Rekenkamer doet om middels voorlichting aan Nederlandse
consumenten duidelijk te maken wat de waarde is van het biologische
keurmerk, heb ik overgenomen. Meer bekendheid over het Europees
biologisch keurmerk kan een positieve bijdrage leveren aan het
consumentenvertrouwen.
Deze leden lezen in de beantwoording van de feitelijke vragen dat de
Minister niet inzet op de opsporing van fraude bij de certificering van
biologische producten. Zij begrijpen dat voedselveiligheid vooropstaat,
maar vragen zich af hoe de Minister ervoor kan zorgen dat het vertrouwen
in de biologische sector stijgt als tegelijkertijd fraude niet wordt
bestreden. Kan zij hierop ingaan?
Antwoord
Een goede certificeringssystematiek en controle daarop is belangrijk voor
de preventie van onregelmatigheden en fraude, en van belang voor de
borging van het consumentenvertrouwen. In geval er aanwijzingen zijn
van fraude met biologische producten of ernstige afwijkingen kan Skal de
certificatie van een bedrijf opschorten of intrekken. Ook kan Skal biologische aanduidingen (laten) verwijderen indien deze onterecht zijn en kan
zaken voor het tuchtrecht brengen. De NVWA is belast met de strafrechtelijke opsporing ten aanzien van de biologische productiemethode. De
NVWA werkt risicogericht. Zaken met risico’s voor de voedselveiligheid
krijgen daarbij voorrang op de risico’s voor de integriteit van het voedsel.
Zaken waar bijvoorbeeld een vermoeden is van fraude op claims als
biologisch, fair trade of halal, maar waar de voedselveiligheid niet in het
geding is, worden door de NVWA op dit moment niet opgepakt. Gelet op
de beschikbare opsporingscapaciteit van de NVWA-IOD moeten immers
prioriteiten worden gesteld. Ik heb Deloitte opdracht gegeven om een
onafhankelijk onderzoek naar de taken en middelen van de NVWA uit te
voeren. De taken en middelen van de IOD lopen hierin ook mee. Ik zal u
hierover voor het eind van de zomer informeren, in samenhang met de
vervolgaanpak in het kader van de herbezinning (zie mijn brief van 26 mei
2020, Kamerstuk 33 835, nr. 161).
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de jaarstukken over 2019 van het Ministerie van LNV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

10

Speerpunten dierenwelzijnsbeleid
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Minister
in het afgelopen begrotingsjaar wederom haar magere beloften aan de
dieren niet is nagekomen. Dieren komen er bekaaid af met dit kabinet,
dieren in de veehouderij al helemaal. Steeds verder weggestopt in
alsmaar groter wordende, door de overheid gesubsidieerde, brandgevaarlijke stallen, potdicht om alle uitstoot te kunnen filteren, is er niemand die
naar ze omkijkt. Brandwerende of brandvertragende maatregelen die hun
leven zouden kunnen redden bij een stalbrand, noemde de Minister begin
2019 «niet proportioneel», want: te duur.3 Op controle van de NVWA of ze
volgens de minimale eisen worden gehouden, hoeven de dieren in de
stallen niet te rekenen. Gemiddeld kan een bedrijf één keer in de 30 tot 35
jaar controle in het kader van dierenwelzijn verwachten.4 Een aantal
diersoorten hoeft al helemaal niet te rekenen op controle door de NVWA.
Als ze niet bij de miljoenen dieren horen die kort na hun geboorte sterven
door ziekte of lamlendigheid, worden dieren in de veehouderij na een kort
en ellendig leven afgevoerd naar het slachthuis, waar ze in een dusdanig
moordend tempo door het slachtproces worden gejaagd dat er regelmatig
zeer ernstige misstanden ontstaan. Het toezicht op de slachthuizen schiet
aan alle kanten tekort. Dit werd in 2019 voor de zoveelste keer bevestigd
door het onderzoek van 2Solve.
Ook bij deze Landbouwminister bestaat haar dierenwelzijnsbeleid uit
overleggen met de sector, het vragen aan de sector om met verbeteringen
te komen als er weer eens misstanden naar buiten komen via de media of
door betrokken burgers. Als die verbeteringen er niet komen of als de
doelen niet worden behaald, krijgt de sector extra tijd, extra geld, extra
onderzoek, of wordt het probleem genegeerd in de hoop dat de aandacht
overwaait. Dat gebeurt zelfs op de gebieden die de Minister als haar
prioriteiten voor deze kabinetsperiode benoemde: stalbranden, de enorme
sterfte onder jonge dieren (biggen, kalfjes, geitenlammetjes) en
diertransporten.
Stalbranden
Naar aanleiding van de dramatische zomer van 2019 waarin opnieuw
tienduizenden dieren om het leven kwamen, beloofde de Minister te
onderzoeken welke aanvullende maatregelen er mogelijk zijn. Hierbij
stond ze open voor alle ideeën, deelde ze de Kamer mee. Ze zou de rol
van luchtwassers nader onderzoeken. De Minister zou hier in het najaar
van 2019 een brief over sturen. Kan de Minister uitleggen waarom zij de
Kamer hierover nog altijd niet heeft geïnformeerd?
Antwoord
Met de Kamerbrief aanpak stalbranden wordt uw Kamer voor het
zomerreces geïnformeerd over aanvullende maatregelen om het aantal
stalbranden en dierlijke slachtoffers verder te beperken.
Mede in het kader van het Actieplan brandveilige veestallen 2018–2022
stimuleert Brandweer Nederland de brandweerregio’s om de oorzaken
van stalbranden zorgvuldig te onderzoeken. De belangrijkste oorzaken van
stalbranden – voor zover een oorzaak achterhaald kan worden – zijn
problemen met elektriciteit en kortsluiting.
Daarnaast ontstaan branden onbedoeld door menselijk handelen,
wanneer men bij werkzaamheden in en rondom de stal onvoldoende
rekening houdt met de brandveiligheid. Luchtwassers werken op
3
4

Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 71.
Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden over de slotwet Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

11

elektriciteit en kunnen theoretisch door een kortsluiting worden getroffen
en een brand veroorzaken. Uit de beschikbare gegevens over de oorzaken
van stalbranden in Nederland kan echter niet geconcludeerd worden dat
deze door luchtwassers worden veroorzaakt. Bij brand kunnen luchtwassers wel zorgen voor een snellere verspreiding van rook en de
brandhaard.
In 2019 zijn er in totaal 175.000 dieren omgekomen bij stalbranden. Ook in
2020 is er al een aantal flinke stalbranden geweest, terwijl de zomer nog
moet beginnen. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de
Minister erkent dat zij door na te laten extra maatregelen te nemen nu de
kans heeft gemist om het aantal dieren dat in 2020 is omgekomen en
mogelijk nog zal omkomen door stalbranden, terug te dringen.
Antwoord:
De uitvoering van het Actieplan brandveilige veestallen 2018–2022 door
LTO Nederland, Brandweer Nederland, de Dierenbescherming, het
Verbond van Verzekeraars en de Producentenorganisatie Varkenshouderij,
welke is gericht op het beperken van de kans op stalbranden en het
verkleinen van het aantal dierlijke slachtoffers als gevolg van stalbranden,
gaat onverminderd voort. Deze aanpak vindt in nauwe samenwerking met
de Ministeries van BZK en LNV plaats. Ik stuur u voor het zomerreces de
Kamerbrief aanpak stalbranden waarin ik inga op de huidige aanpak en de
aanvullende maatregelen.
Ook de aangekondigde evaluatie van de hitteperiode in 2019, waarbij
tienduizenden dieren omkwamen, en de maatregelen die de Minister op
basis hiervan zou ontwikkelen, zijn nog altijd niet naar de Kamer gestuurd.
5
Deze leden hebben hier al schriftelijke vragen over gesteld. Zij dringen er
bij de Minister op aan om deze vragen spoedig te beantwoorden.6
Antwoord
Uw Kamer ontvangt voor het zomerreces de beantwoording van deze
vragen.
Zorg voor jonge dieren en sterfte in de stallen
In 2019 zijn er wederom miljoenen dieren vroegtijdig omgekomen in de
stallen. Registratie van sterfte («uitval») is slechts voor een aantal
diersoorten verplicht. Daardoor is bekend dat in 2019 weer 5,5 miljoen
runderen, schapen, geiten en varkens zijn gestorven in de stallen. Hier
komen nog vele miljoenen dieren bij, als ook de konijnen, leghennen,
vleeskippen, eenden en nertsen zouden worden meegeteld. Onder de
miljoenen in de stal gestorven dieren, zijn bijna 4,5 miljoen biggetjes,
bijna 45.000 geitenlammetjes en ruim 130.000 kalfjes.
De Minister zou voor het einde van 2019 «streefcijfers» formuleren voor
het terugdringen van de sterfte bij biggetjes, kalfjes en geitenlammetjes,
maar ook deze informatie heeft zij nog altijd niet naar de Kamer gestuurd.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Minister waarom
dit nog altijd op zich laat wachten. Wat heeft zij al die maanden ondernomen op dit dossier? Deze leden hebben al in maart schriftelijke vragen
gesteld over het lot van geitenbokjes en vragen de Minister deze spoedig
te beantwoorden.7

5

Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 3893.
Vragen van het lid Ouwehand (PvdD) over het uitblijven van maatregelen om dieren te
beschermen bij de verwachte hittegolven (ingezonden 18 mei 2020).
7
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) over het lot van geitenbokjes (ingezonden 20 maart
2020).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

12

Antwoord:
Zoals uw Kamer is toegezegd ben ik bezig om te komen tot de oprichting
van een expertgroep zorg (en sterfte) jonge dieren. Hier zijn inmiddels
stappen in gezet. Zo is met steun van de dierlijke sectoren een verkenning
gestart binnen de Autoriteit Diergeneesmiddelen (SDa) om te onderzoeken of de expertgroep aldaar ondergebracht kan worden. Ik zal uw
Kamer hierover en over mijn brede inzet om te komen tot het terugdringen van genoemde sterfte informeren in de eerstvolgende brief met
dierenwelzijnsonderwerpen die is voorzien voor de zomer.
Diertransporten
Dan het derde speerpunt uit de beleidsbrief dierenwelzijn van oktober
2018: de diertransporten. Net als haar voorgangers, zegde de Minister toe
om zich ervoor in te zetten om het aantal diertransporten te beperken. De
leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben ook op dit dossier in
2019 geen enkele concrete actie van de Minister gezien. Kan de Minister
uiteenzetten hoeveel minder diertransporten er hebben plaatsgevonden in
2019?
Antwoord:
Analyse van de cijfers uit TRACES voor het jaar 2019 laten een wisselend
beeld zien voor diverse diersoorten, hoewel er lichte stijging zichtbaar is
van zowel invoer als uitvoer van dieren. Of de dieren ook over verdere
afstanden worden vervoerd, is hierbij niet meegenomen. Beperking van
vervoer betreft zowel het verminderen van transporten als het beperken
van de afstanden. Cijfers over binnenlandse transporten worden niet
bijgehouden.
De inspanningen ten aanzien van het beperken van vervoer in 2019 zijn
verwoord in de voortgangsbrief dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 1063)
en omvatten onder andere het mogelijk vervangen van export van
fokrunderen door sperma, en het faciliteren en organiseren van nationale
en internationale bijeenkomsten om EU-breed en zelfs wereldwijd
medestanders te krijgen voor «karkasvervoer», waarbij het doel is om zo
lokaal mogelijk te slachten. Daarmee wordt het vlees over lange afstanden
vervoerd, in plaats van levende dieren. Door de bestaande EU-regelgeving
kan hier geen nationale wetgeving over gemaakt worden. Dit zal vooral
gerealiseerd moeten worden door initiatieven van de sector zelf, of het
kan in de eisen van private labels worden opgenomen. Het is niet
eenvoudig om in een jaar te komen tot het beperken van diervervoer. Dat
vereist een lange adem, juist ook vanwege de Europese afspraken.
Ik wijs uw Kamer in dit verband wel graag op mijn brief van 25 mei jl.
(Kamerstuk 28 286, nr. 1093) waarin ik heb aangekondigd dat ik exporten
naar bestemmingen buiten de EU, waarbij een rustplaats moet worden
aangedaan, heb opgeschort.
Kringloopvisie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie kijken met teleurstelling
terug op 2019 wat betreft de initiatie van een transitie in de landbouw, die
steeds urgenter wordt. Waar de Minister in 2018 haar kringloopvisie op de
landbouw presenteerde, is er in 2019 geen maatregel genomen die deze
transitie in gang zou moeten zetten. Ook stelde de Minister in de media
dat het landbouwgifbeleid «radicaal anders» moest, maar in 2019 hebben
deze leden nog geen concrete inspanningen gezien om het beleid en de
praktijk daadwerkelijk te veranderen.8 Het uitvoeringsprogramma voor de
8

Trouw, 10 april 2019, Schouten: Het moet «radicaal anders» met landbouwgif
(https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/schouten-het-moet-radicaal-anders-metlandbouwgif~bde32ba0/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

13

Toekomstvisie Gewasbeschermingsmiddelen laat op zich wachten,
waardoor natuur en omwonenden nog langer belast worden met
schadelijk landbouwgif.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat de crisis van
de huidige «gangbare» veehouderij, gebaseerd op intensieve productie en
georiënteerd op de export, in 2019 in één klap urgentie kreeg door de
stikstofuitspraak van de Raad van State. Naast de problemen op het
gebied van dierenwelzijn en klimaat zijn nu ook de desastreuze effecten
van de veehouderij op de natuur niet langer te ontkennen. Deze leden zijn
ook op dit vlak teleurgesteld dat de Minister in 2019 de kern van het
probleem niet publiekelijk heeft benoemd: het grote aantal dieren dat in
Nederland wordt gefokt, gebruikt en gedood en het daaruit voortkomende
mestoverschot. Een herbezinning op het mestbeleid was voor 2019
voorzien, maar ook dit is vooruitgeschoven. De Minister kan volgens deze
leden niet terugkijken op een jaar waarin problemen zijn aangepakt, maar
juist op een jaar waarin problemen zijn vergroot.
Biologisch keurmerk
In de resultaten van het verantwoordingsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer lezen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat de
Minister geen doelen stelt voor het vergroten van de kennis van en het
vertrouwen in het Europees biologisch keurmerk door de Nederlandse
consument. Omdat hier geen doelen voor worden gesteld, kan er ook niet
op worden gestuurd. De Algemene Rekenkamer beschouwt dit als
onwenselijk. Deze leden delen de opvatting van de Algemene Rekenkamer. In antwoord op feitelijke vragen zegt de Minister dat ze dat ook niet
van plan is om doelen te formuleren op dit thema, want «er is geen ruimte
om deze geharmoniseerde aanpak zelfstandig op nationaal niveau in te
richten.» Kan de Minister deze leden informeren over de aanpak van
andere Europese landen? Klopt het dat geen enkele lidstaat op nationaal
niveau beleid heeft voor het vergroten van het consumentenvertrouwen
in het biologische keurmerk? Is hier wel beleid voor geformuleerd op
Europees niveau? Zo ja, welke maatregelen worden er op dat vlak
genomen?
Antwoord
Ik ga er van uit dat andere lidstaten ook binnen de gestelde EU-kaders
handelen. Het controlesysteem is een belangrijk middel waarmee de
borging van het consumentenvertrouwen volgens de EU-regelgeving
moet worden bereikt, het controlesysteem moet worden ingericht
conform de daarvoor geldende EU-regelgeving. De Europese Commissie
ziet erop toe dat lidstaten de Europese biologische kwaliteitsregelgeving
op juiste wijze toepassen en naleven.
Uit het onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat de bekendheid
met en het vertrouwen in het biologische keurmerk van Nederlandse
consumenten laag is. Welke stappen gaat de Minister zetten om dit te
verbeteren? Kan de Minister dit probleem binnen de Europese Unie
agenderen, zodat er – indien lidstaten hiertoe geen nationale bevoegdheid
hebben – op Europees niveau meer gestuurd wordt op een groot
consumentenvertrouwen in het biologische keurmerk?
Antwoord
Alle lidstaten moeten er op inzetten dat de verplichtingen uit de
EU-regelgeving worden nageleefd en dat deze adequaat worden
uitgevoerd. Allereerst hebben de marktdeelnemers zelf de verplichting om
zich te aan te melden bij Skal en zich te onderwerpen aan het controlesysteem. Daarnaast vloeien verplichtingen en werkzaamheden voor de
lidstaten voort uit de EU-regelgeving, onder meer op het gebied van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

14

adequate handhaving en voorlichting. Via deze wegen kan het consumentenvertrouwen worden bevorderd. In de van Boer tot Bord-strategie
kondigt de Europese Commissie (EC) een «Action Plan on Organic
Farming» aan met als doel om aanbod en vraag van biologische
producten te stimuleren. Wanneer duidelijk is hoe de EC dit wil
aanpakken, zal ik de Kamer hierover nader informeren.
Verder verwijs ik naar mijn antwoord bij de vraag van de D66-fractie over
dit onderwerp.
Daarnaast wijzen de leden van de Partij voor de Dierenfractie op de
ambities van de Europese Commissie in de Van boer tot bord-strategie op
het onderdeel biologisch landbouwareaal. Deze leden zijn overtuigd van
de noodzaak en urgentie om in 2030 minstens 25% van het landbouwareaal onder biologische productie te hebben. Het is daarbij echter van
groot belang dat ook de marktvraag naar biologische producten op pijl
blijft. Op welke manier is de Minister voornemens om de marktvraag naar
biologische producten, via nationaal beleid, te stimuleren?
Antwoord
Als onderdeel van F2F werkt de EC aan het «Action Plan on Organic
Farming» (verwacht najaar 2020). In dit actieplan zal de Commissie ook
aangeven hoe zij de marktvraag naar biologische producten verder wil
stimuleren en gelijktijdig het aanbod wil vergroten via stimulering van de
omschakeling naar biologische landbouw. In het plan zullen ook aanbevelingen voor lidstaten staan. De lidstaten dienen dan op nationaal niveau
werking te geven aan deze aanbevelingen. Het is op dit moment nog niet
duidelijk wat de voornemens van de Europese Commissie zijn op het
gebied van stimuleren van de marktvraag. Wanneer er meer bekend is
over de inhoud van het plan, zal ik uw Kamer hierover nader informeren.
Voor de Kabinetspositie ten aanzien van biologische landbouw verwijs ik
u naar het BNC-fiche over F2F dat uw Kamer begin juli zal toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 12

15