Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1652
Vragen van de leden Dijkgraaf en Bisschop (beiden SGP) aan de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu over de aangescherpte regels voor gebruik van
hoogwerkers bij asbestsanering (ingezonden 14 maart 2017).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) mede
namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 21 april
2017). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1528.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de door de Inspectie SZW aangescherpte regels
voor gebruik van hoogwerkers bij asbestsanering?1
Antwoord 1
Ik ben bekend met de publicatie van de Inspectie SZW getiteld «Werken op
hoogte vanuit een werkbak». Er is evenwel geen sprake van aanscherping
van de regels. Wel heeft de brochure geleid tot hernieuwde aandacht voor
het onderwerp. De publicatie (brochure) beperkt zich niet tot één specifieke
sector, maar richt zich op alle sectoren waarin bij het werken op hoogte
gebruik kan worden gemaakt van een hijs- of hefmachine.
In de brochure geeft de Inspectie een nadere uitleg over de reeds bestaande
eisen die aan dergelijk materieel of machines worden gesteld bij of krachtens
de Arbeidsomstandighedenwet en bij of krachtens de Warenwet. Deze regels
bieden een kader waardoor mensen gezond en veilig kunnen werken en
arbeidsongevallen worden voorkomen. De regels zijn sinds januari 1995 van
kracht en komen voort uit de Europese machinerichtlijn 2006/42/EG en de
Europese richtlijn voor het gebruik door werknemers van arbeidsmiddelen op
de arbeidsplaats 2009/104/EG en hun voorlopers. In het
Arbeidsomstandigheden-besluit is daarom een verbodsbepaling opgenomen
in artikel 7.18, vierde lid dat stelt dat geen personen mogen worden vervoerd
met een hijs- of hefwerktuig dat uitsluitend is bestemd en ingericht voor het
vervoer van goederen. Ook aan torenkranen kan een werkbak worden
gehangen van waaruit personen en goederen kunnen worden vervoerd. Het
verplaatsen van personen door middel van een torenkraan met een werkbak
is feitelijk verboden. In het antwoord op vraag 5 schets ik de mogelijkheden
van bestaande uitzonderingsbepalingen.

1

ah-tk-20162017-1652
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Inspectie SZW, «Werken op hoogte vanuit een werkbak», februari 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 2
Kunt u aangeven hoeveel ongevallen zich de afgelopen jaren hebben
voorgedaan door gebruik van onveilige hoogwerkers?
Antwoord 2
In de periode 2011 – 2016 zijn 88 ongevallen met hoogwerkers en verreikers
bekend bij de Inspectie SZW. Bij die ongevallen werden in totaal 96 personen
slachtoffer van een arbeidsongeval. Gemiddeld komt dit neer op 16 ernstige
ongevallen met hoogwerkers per jaar waarbij werknemers slachtoffer waren.
Het omvallen van de machine is in veel gevallen de oorzaak van het ongeval.
Bij deze cijfers zijn ongevallen met torenkranen overigens niet meegenomen.
Ongevallen gebeuren veelal door het niet opvolgen van de gebruiksvoorschriften die de fabrikant bij de machine heeft gevoegd, of ze gebeuren
omdat de machine eigenstandig is aangepast. Dat wil zeggen: de ongevallen
vinden plaats door het gebruiken van de machine op een andere manier dan
waar deze voor bedoeld en ontworpen is.
Vraag 3
Acht u aanscherping van de regels noodzakelijk? Zo ja, waarom?
Antwoord 3
De huidige regels zijn afdoende, er is geen sprake van, of noodzaak voor,
aanscherping van de regels. In de brochure «Werken op hoogte vanuit een
werkbak» legt de Inspectie uit wat de regels zijn.
Deze regels zijn al sinds januari 1995 van kracht op de betreffende machines
en werkbakken en komen voort uit de Europese machinerichtlijn 2006/42/EG
en diens voorlopers. Het is goed dat fabrikanten, importeurs, gebruikers en
verhuurders van dergelijk materieel met behulp van de brochure nog eens
worden gewezen op de juiste toepassing van de regels.
Vraag 4 en 5
Deelt u de mening dat door de aanscherping van de regels in veel gevallen
geen werkbak meer gebruikt kan worden en dat het in de praktijk veel lastiger
wordt om sanering van asbestdaken uit te voeren?
Is de veronderstelling juist dat het in de praktijk heel lastig en heel onveilig is
om van binnenuit gebouwen en stallen asbestdaken te vervangen? Heeft u
dat meegewogen?
Antwoord 4 en 5
De regels voor het gebruik van machines en/of werkbakken zijn niet aangescherpt, maar in de brochure nog eens duidelijk op een rij gezet. De
aanleiding voor de brochure was een toename van het aantal ongevallen met
werken vanuit een werkbak. Gezien de gevaarlijke situaties die zich bij het
gebruik van dergelijke machines kunnen voordoen, is het goed dat de
Inspectie SZW via de brochure nog eens extra aandacht besteedt aan de
aanwezige risico’s.
In uitzonderlijke situaties biedt artikel 7.23d van het Arbeidsomstandighedenbesluit specifieke bepalingen indien vanuit de werkbak werkzaamheden
worden verricht die jaarlijks hooguit enkele keren plaatsvinden en die per
keer niet langer duren dan vier uur, op plaatsen die moeilijk bereikbaar zijn
en wanneer toepassing van andere, meer geëigende middelen om die
plaatsen te bereiken, grotere gevaren zou meebrengen dan het vervoer van
werknemers met een werkbak, of de toepassing van zodanige middelen
redelijkerwijs niet kan worden gevergd. Het toegestane gebruik van een
werkbak in dergelijke uitzonderlijke situaties betreft hier een nationale
uitwerking van de Europese Richtlijn 2009/104/EG. Wanneer geen machine of
methode te vinden is waarmee de werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd, dan biedt het genoemde artikel in het Arbeidsomstandighedenbesluit
handvatten voor de toepassing van de werkbak voor personenvervoer.
Wanneer men een beroep wil kunnen doen op die uitzonderingsbepalingen,
dan moet de noodzaak zijn gemotiveerd en gedocumenteerd. Op basis van
artikel 9.19 van het Arbeidsomstandighedenbesluit is op de bovenstaande
voorschriften geen verdere vrijstelling of ontheffing mogelijk. Zie ook het
antwoord bij vraag 6 en 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 6 en 7
Is de veronderstelling juist dat wanneer geen werkbakken gebruikt kunnen
worden het saneren van asbestdaken veel meer tijd kost?
Wat betekent de aanscherping van de regels voor uitvoering van de
saneringsopgave?
Antwoord 6 en 7
Zoals eerder gesteld, zijn de regels niet aangescherpt. Wel is er sprake van
verduidelijking. Dit kan gevolgen hebben voor de uitvoeringspraktijk. De
veronderstelling dat helemaal geen werkbakken meer kunnen worden
gebruikt voor personenvervoer, is onjuist. De voorwaarde voor het gebruik
van machines, zoals verreikers met werkbakken, is dat deze worden toegepast
conform de gebruiksvoorwaarden en veiligheidsinstructies van de fabrikant.
Op diverse asbestbijeenkomsten hebben fabrikanten machines gepresenteerd
die voldoen aan de bestaande regelgeving en die kunnen helpen bij de
opgave om de asbestdaken vlot te saneren. Er is geen reden om terug te
vallen op machines of combinaties die niet zijn toegestaan. Om verder de
toelating van innovatieve machines of combinaties te vergemakkelijken heeft
de Inspectie SZW het overleg gezocht met de zogenoemde Notified Bodies,
conformiteitsbeoordelings-instanties die de keuringen van de machines
uitvoeren, om hen te wijzen op de mogelijkheden die de Machinerichtlijn
biedt. Gebruikers hebben nu de keuze om machines aan te schaffen die
conform de daaraan gestelde eisen zijn ontworpen, gekeurd en geproduceerd.
Vraag 8
Bent u bereid in overleg met betrokken organisaties en de Inspectie SZW de
regelgeving voor gebruik van werkbakken werkbaar te maken?
Antwoord 8
De regelgeving voor het toepassen van werkbakken komt voort uit de
Europese richtlijnen en is duidelijk en werkbaar. Het aanpassen van de
regelgeving op dit punt is dan ook niet aan de orde. Overigens heeft op
23 maart 2017 al overleg plaatsgevonden tussen de Inspectie SZW en
betrokken sectoren. Ik acht dit overleg nuttig en waardevol in de zin dat de
betrokkenen hun standpunten nog eens hebben kunnen toelichten. Duidelijk
werd evenwel dat enkele van de toegepaste machines en/of werkmethoden
niet kunnen worden toegestaan. De brochure van de Inspectie heeft er toe
geleid dat de sectoren geïnformeerd zijn over de kaders waarbinnen gezond
en veilig moet worden gewerkt.
Vraag 9 en 10
Deelt u de mening dat het voor veel landbouwbedrijven door de slechte
financiële situatie, de inperking van de milieu-investeringsaftrek (MIA), de
Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil)-voordelen en de
beperkte beschikbaarheid van subsidies onmogelijk is om hun asbestdaken te
saneren? Wat gaat u hier aan doen?
Bent u bereid, gelet op de stapeling van belemmeringen voor voortvarende
asbestsanering, in overleg met betrokken organisaties werk te maken van een
deltaplan asbestsanering?
Antwoord 9 en 10
Op 6 december 20162 heeft de Staatssecretaris van IenM u geïnformeerd over
de programmatische aanpak asbestdaken. In deze aanpak werken verschillende partijen samen. Geen van de afzonderlijke partijen kan het saneren van
asbestdaken namelijk alleen.
Een groot aantal partijen is bereid gevonden om bij te dragen en samen te
werken aan een integrale, programmatische aanpak. Door het programmabureau, dat onderdeel is van die aanpak, worden ook initiatieven ontplooid
zoals het onderzoeken van financiële arrangementen met onder meer banken
en verzekeraars. Het programmabureau heeft een platform ontwikkeld waar
deze projecten kunnen worden gedeeld en opgeschaald.

2

Kamerstuk 25 834 nr. 116

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

In het VAO Externe Veiligheid en Asbest van 19 januari heeft de Staatssecretaris van IenM aangegeven dat bij de programmatische aanpak wordt
onderzocht welke financiële arrangementen mogelijk zijn. Er wordt nu met
verschillende partijen gewerkt aan het verkennen van financiële mogelijkheden. De gemeente Lelystad heeft, om een voorbeeld te noemen, in samenwerking met de Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland een
lening opengesteld. Er wordt onderzocht of en hoe soortgelijke leningen ook
bij andere gemeenten ter beschikking kunnen worden gesteld.
Vraag 11
Welke mogelijkheden ziet u om in het kader van de Stimulering Duurzame
Energieproductie (SDE+)-regeling specifiek geld uit te trekken voor vervanging van asbestdaken door zonnepanelen?
Antwoord 11
SDE+ is een subsidieregeling voor grootverbruikeraansluitingen. De
subsidieregeling verwijderen asbestdaken staat stapeling met andere
subsidieregelingen toe. Ten behoeve van energiemaatregelen zijn er
verschillende regelingen beschikbaar zowel nationaal als lokaal. Buiten deze
mogelijkheden wordt er in het kader van de programmatische aanpak
gewerkt aan het ontwikkelen van financiële concepten zoals in het antwoord
op vraag 10 omschreven staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4