Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3574
Vragen van het lid Bouchallikh (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat over de berichten «Miljardenschade door
chemische uitstoot Shell en industrie in Rotterdamse haven» en «Duizenden
doden, ieder jaar opnieuw: dit kost de chemische industrie in de Rotterdamse
haven» (ingezonden 6 juni 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat)
(ontvangen 6 september 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 2971.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de berichten «Miljardenschade door chemische
uitstoot Shell en industrie in Rotterdamse haven» en «Duizenden doden,
ieder jaar opnieuw: dit kost de chemische industrie in de Rotterdamse haven»
van Follow The Money?1, 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het zeer zorgelijk is dat de verontreinigende lucht die
veroorzaakt wordt door chemische bedrijven leidt tot de genoemde maatschappelijke schade? Welke maatregelen gaat u treffen om de schade te
verminderen of compenseren?
Antwoord 2
Ik vind het belangrijk dat de leefomgeving schoon en gezond is. Wat betreft
emissies is het uitgangspunt dat bedrijven primair zelf verantwoordelijk zijn
om ervoor te zorgen dat er geen schadelijke uitstoot plaatsvindt. Via
vergunningverlening, toezicht en handhaving worden nadere eisen gesteld
aan emitterende bedrijven. Dit draagt bij aan een gezonde en veilige fysieke
1

Follow the money, 1 juni 2023 (https://www.ftm.nl/artikelen/uitstoot-in-haven-rotterdammiljardenschade-gezondheid-en-omgeving?utm_medium=social&utm_campaign=sharebuttonnietleden&utm_source=linkbutton).
2
Follow the money, 2 juni 2023 (https://www.ftm.nl/artikelen/baten-en-lasten-rotterdamsehaven?utm_source=nieuwsbrief&utm_medium=email&utm_campaign=DodenUitstootHaven&share=c9ZJr4l6TgwBqIuFklbqBlQwzXTh%2B8091NgwYAF0QVEzc6OFTwL4VxhcHXELog%3D%3D).

ah-tk-20222023-3574
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

leefomgeving, naast ook de aanpak via andere instrumenten zoals de plannen
voor de fysieke leefomgeving.
Ik zet daarnaast in op de doorontwikkeling en verbeterde uitvoerbaarheid van
het chemische stoffenbeleid en werk daar onder meer aan in het Impulsprogramma Chemische Stoffen. Ik zal u zoals toegezegd dit najaar informeren
over de voortgang en eerste resultaten van dit programma.
Vraag 3
Welke concrete maatregelen gaat u treffen, zodat de overheid aan haar
zorgplicht voldoet en de gezondheid van alle Nederlanders beschermt tegen
de uitstoot van deze bedrijven?
Antwoord 3
Zoals ik aangaf in het antwoord bij antwoord op vraag 2 worden via het
stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving nadere eisen gesteld
aan emitterende bedrijven en werk met het Impulsprogramma Chemische
Stoffen aan de doorontwikkeling en verbeterde uitvoerbaarheid van het
chemische stoffenbeleid.
Daarnaast werk ik momenteel aan een reactie op het rapport «Industrie en
Omwonenden» van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), waarin staat
dat er meer oog moet zijn voor gezondheid bij emissies van schadelijke
stoffen. Ik ben hierover in gesprek met mede-overheden, omwonenden van
de in het rapport genoemde bedrijven en andere stakeholders, waaronder de
bedrijven zelf. De kabinetsreactie op dit rapport zal naar verwachting in
oktober aan u worden verzonden, waarin ik aan u laat weten welke stappen
ondernomen gaan worden.
Vraag 4
Ziet u dit bericht, samen met het rapport van UNICEF3, als oproep om
gezondheidsrisico’s als gevolg van de blootstelling aan industriële emissies
van omwonende kinderen te beperken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
De huidige Europese en nationale wetgeving heeft als doel om de grootschalige emissies van de grote industrie te voorkomen, en als dat niet mogelijk is,
deze te beperken. Ook is er nationaal beleid en wetgeving van kracht die
grenzen stelt aan de maximale concentraties van stoffen waaraan omwonenden mogen worden blootgesteld als gevolg van industriële activiteiten. Voor
zeer zorgwekkende stoffen geldt dat de uitstoot van deze stoffen, en daarmee
de blootstelling van omwonenden, moeten worden geminimaliseerd. Dit
beleid is gericht op het verbeteren van de leefomgeving van alle omwonenden en is niet specifiek gericht op één leeftijdscategorie, maar ik onderschrijf
uiteraard dat het belangrijk is dat kinderen kunnen opgroeien in een situatie
waarin zij aan zo min mogelijk gezondheidsrisico’s worden blootgesteld. De
toepasselijke eisen worden regelmatig aangescherpt, bijvoorbeeld bij het
actualiseren van de Europese Best Available Technology Reference documenten die van toepassing zijn op grote, industriële installaties. Tevens vinden
periodiek aanscherpingen plaats van toepasselijke blootstellingsnormen.
Bijvoorbeeld in het kader van de nu lopende aanscherping van de Europese
Luchtkwaliteitsrichtlijn.
Vraag 5
Hoe apprecieert u de economische schade die industriële luchtverontreiniging
veroorzaakt in België?
Antwoord 5
De grootschalige uitstoot van industriële bedrijven in Nederland verwaait
deels naar het buitenland en de uitstoot van buitenlandse industrie, waaronder de Belgische industrie, verwaait deels naar Nederland. Het is duidelijk dat
deze gezamenlijke grootschalige emissies de Europese gemeenschap als
geheel geld kosten en schade kunnen toebrengen aan het milieu en de
gezondheid van mensen. Het Europese beleid is er daarom op gericht om de

3

UNICEF Office of Research (2022). Places and Spaces: Environments and children’s wellbeing,
Innocenti Report Card 17, UNICEF Office of Research – Innocenti, Florence.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

uitstoot zo veel mogelijk terug te dringen op basis van het toepassen van de
beste, beschikbare technieken en door het stellen van normen voor maximale
concentraties in lucht, water en bodem. De Europese doelstelling, die ook
door het kabinet wordt onderschreven, is om de vervuiling in 2050 zo ver
teruggedrongen te hebben dat er geen schade wordt toegebracht aan
gezondheid en natuurlijke ecosystemen.
Vraag 6
Bent u van mening dat de huidige emissieregistratie van het RIVM voldoende
is om gezondheidsrisico’s te voorkomen?
Antwoord 6
De Emissieregistratie is het fundament voor het opstellen, uitvoeren en
monitoren van emissiegerelateerd milieubeleid op zowel nationale als
regionale schaal. Het registreren van emissies leidt niet in zichzelf tot het
voorkomen van gezondheidsrisico’s, wel vormt het een belangrijke bijdrage
aan het voeren van effectief milieubeleid met als doel het realiseren van zo
veel mogelijk gezondheidswinst voor mens en milieu.
Het voornaamste doel van de Emissieregistratie is het monitoren van
emissies naar bodem, water en lucht ten behoeve van het opstellen van
rapportages en publicaties op internationaal, nationaal en regionaal gebied.
Het gaat daarbij vooral om het inzichtelijk maken van nationale emissietotalen en trendontwikkeling. De ruimtelijk verdeelde emissiedata geeft een
bruikbare indicatie van het beeld op landelijk en regionale schaal, maar is niet
nauwkeurig genoeg om op lokaal schaalniveau vergaande conclusies te
trekken. Wel kunnen deze data gebruikt worden voor het uitvoeren van
verschillende gezondheidskundige analyses, zoals bijvoorbeeld het bereken
van gerealiseerde gezondheidswinst in het kader van het Schone Lucht
Akkoord.
Vraag 7
Ziet u een mogelijkheid om in gesprek te gaan met het RIVM om meer
stoffen te registreren en meetmethodes sneller te ontwikkelen?
Antwoord 7
In het kader van de jaarlijkse opdrachtverlening wordt, samen met de
Ministeries van Economische Zaken en Klimaat en van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, meerdere keren per jaar het gesprek gevoerd met het RIVM
over de uit te voeren taken en het vaststellen van de meerjarenstrategie.
Belangrijk uitgangspunt is dat de Emissieregistratie voldoet aan de minimale
vereisten ten aanzien van te registreren stoffen die volgen uit (internationale)
wet- en regelgeving, waaronder het minimaal aantal te registreren stoffen.
Doel van de meerjarenstrategie is dat de doelmatigheid van de Emissieregistratie behouden blijft. In dat kader ben ik bijvoorbeeld met het RIVM in
overleg over het opnemen van ultrafijn stof in de Emissieregistratie, en het
ontwikkelen van de benodigde meet- en modelleringsmethodes.
Daarnaast wordt er door het RIVM gewerkt aan een ZZS-emissiedatabase,
waarin bedrijven hun emissies van ZZS (Zeer Zorgwekkende Stoffen) zullen
gaan registreren. Ook wordt in het kader van opvolging van het OVV rapport
«Industrie en omwonenden» bekeken of meer registratie van stoffen gewenst
is.
Vraag 8
Hoe beoordeelt u dat Shell, BP en Exxon wel aan de emissienormen voldoen,
maar de gezondheid van omwonende klaarblijkelijk niet voldoende
beschermd wordt? Ziet u aanleiding tot het aanvullen en aanscherpen van de
normen?
Antwoord 8
De grootste emissies van grote industriële bedrijven bestaan uit verbrandingsemissies die vrijkomen uit hoge schoorstenen. De vervuiling die daarbij
vrijkomt (met name stikstofoxiden, zwaveloxide en fijn stof) draagt honderden kilometers ver. Deze vervuiling heeft gezondheidseffecten binnen heel
Europa, maar heeft geen exclusief effect op direct omwonenden. Daarnaast
komen bij bedrijven emissies vrij op lage hoogte die kunnen zorgen voor
blootstelling van omwonenden aan schadelijke stoffen. Aan zowel de uitstoot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

uit de schoorstenen als de uitstoot op lage hoogte worden Europese en
nationale eisen gesteld. Deze eisen worden op periodieke basis aangescherpt.
De bestaande emissienormen dragen bij aan het bevorderen van een
gezonde leefomgeving (water, bodem, lucht). Duidelijk is echter dat er meer
nodig is om een gezonde leefomgeving te garanderen. Het in antwoord op
vraag 3 aangehaalde OVV-rapport, waar ik een reactie op voorbereid, wijst
daar ook op. Een maatregel die al is genomen is de minimalisatieplicht voor
de uitstoot van zogenaamde Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) door
vergunningplichtige bedrijven. Uitgangspunt hierbij is dat het voor deze
stoffen onvoldoende is te voldoen aan een bestaande emissienorm: de
emissies moeten worden voorkomen of, als dat niet mogelijk is, zo ver
mogelijk geminimaliseerd.
In het Impulsprogramma Chemische Stoffen dat op 16 december jl. aan de
Tweede Kamer is gestuurd4 zijn diverse projecten opgenomen om een impuls
te geven aan het verder voorkomen en terugdringen van vervuiling van het
milieu door gevaarlijke chemische stoffen. Met dit programma zal een
verdere bescherming van omwonenden worden gerealiseerd. Zo is het
project «Versterking VTH-stelsel – Try-out ZZS» opgezet om bevoegde
gezagen via specifieke kennis te ondersteunen en zo de uitvoeringspraktijk te
verbeteren. Ook wordt gekeken naar de cumulatie van stoffen in de leefomgeving en de daarmee samenhangende risico’s die die stoffen met zich brengen
als ze tegelijkertijd in het milieu terecht komen. Doel is om betere handvatten
voor vergunningverleners te ontwikkelen die het mogelijk maken om via
maatregelen in vergunningen en maatwerkvoorschriften rekening te houden
met de cumulatie van stoffen en effecten. De eerste uitkomsten van deze
projecten worden dit najaar verwacht en uiteraard zal ik de Kamer daarover
informeren. Bij de komende aanpassing van de EU-stoffenverordening
REACH zal cumulatie meegenomen worden bij het vaststellen van veilige
grenswaarden en ook dat kan leiden tot het aanscherpen van normen.
Vraag 9
Ziet u ruimte voor kwaliteitsonderzoek, herziening en eventuele aanscherping
van de vergunningverleningen voor deze bedrijven?
Antwoord 9
Ja, die ruimte is er. Vergunningverlening, toezicht en handhaving bij
industriële bedrijven vallen onder de verantwoordelijkheid van de betrokken
bevoegde gezagen, in dit geval de provincie. Regelmatig wordt door het
bevoegd gezag bezien of verleende vergunningen nog actueel zijn, en worden
vergunningen aangescherpt in reactie op veranderingen in wet- en regelgeving, onder invloed van nieuwe beste, beschikbare technieken die op de
markt zijn gekomen of als er nieuw inzicht is ontstaan over de emissies van
bedrijven. Het is aan de provincie als bevoegd gezag om te besluiten over
kwaliteitsonderzoek, herziening en eventuele aanscherpingen van deze
vergunningen.
In het kader van het verbeteren van het stelsel van vergunningverlening,
toezicht en handhaving (VTH) wordt er binnen het interbestuurlijk programma
versterking VTH-stelsel (IBP) voor milieu gewerkt aan het versterken van de
effectiviteit en slagvaardigheid van de omgevingsdiensten.
Vraag 10
Bent u van mening dat de huidige vergunningverlening voor zeer zorgwekkende stoffen nog in orde is, gebaseerd op de huidige gezondheidskosten
van omwonenden?
Antwoord 10
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 8 gaat het emissiebeleid inzake
Zeer Zorgwekkende Stoffen uit van een minimalisatieplicht. Dit is het strengst
mogelijke emissieregime buiten het stilleggen van betreffende bedrijven. Dit
beleid is passend vanuit het oogpunt van de schadelijkheid van deze stoffen.
Bedrijven dienen aan hun bevoegde gezagen inzicht te geven in de wijze
waarop zij met deze verplichting omgaan, onder meer via het opstellen van
vermijdings- en reductieprogramma’s. In het Impulsprogramma Chemische
4

Kamerstuk 22 343, nr. 350.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Stoffen is een project opgenomen ter verbetering van de uitvoering daarbij
en ik verwacht de Kamer dit najaar over dit project te kunnen informeren.
Vraag 11
Ziet u kansen om milieuwetgeving optimaal te benutten om zo strengere
vergunningen te verlenen, en zo de gezondheid van omwonenden te
waarborgen?
Antwoord 11
Zoals in het antwoord bij vraag 9 aangegeven, valt vergunningverlening bij
industriële bedrijven onder de verantwoordelijkheid van de betrokken
bevoegde gezagen, in dit geval de provincie. In het Schone Lucht Akkoord
zijn afspraken gemaakt met decentrale overheden, waaronder alle provincies,
om scherp te vergunnen met als doel om zo de luchtverontreinigende
emissies en de hiermee samenhangende gezondheidseffecten te verlagen en
zodoende de luchtkwaliteit te verbeteren. Dit doet het bevoegd gezag door de
strengst mogelijke emissie-eisen te hanteren bij het verlenen of actualiseren
van vergunningen.
Vraag 12
Bent u bereid om u op Europees niveau in te zetten om milieukwaliteitsnormen voor de overige milieugevaarlijke stoffen wettelijk vast te stellen?
Antwoord 12
Binnen Europa gelden milieukwaliteitsnormen voor lucht, oppervlaktewater,
grondwater en drinkwater. In Nederland zijn er (nationale) normen voor lucht
(Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau – MTR), oppervlaktewater, grondwater en
drinkwater (Milieukwaliteitsnorm – MKN). Nederland werkt op dit moment in
Europa op verschillende manieren aan de aanscherping van de milieukwaliteitsnormen. In het domein luchtkwaliteit zet Nederland zich in voor een
aanscherping van de luchtkwaliteitsnormen in de herziening van de Richtlijn
Luchtkwaliteit, en voor een verdere verbetering van de Richtlijn Industriële
Emissies, onder meer door ook daar de uitstoot van Zeer Zorgwekkende
Stoffen specifiek te adresseren. Dit ook met het oog op het tegengaan van
grensoverschrijdende belasting. Daarnaast zet Nederland zich in voor verdere
harmonisatie en duidelijke normen voor waterkwaliteit in het raamwerk van
de Kaderrichtlijn Water (KRW).
Vraag 13
Zijn de gemeenten rondom de chemische bedrijven in de Rotterdamse haven
op de hoogte van de gezondheidsrisico’s in hun omgeving? Zo ja, is
informatie rondom de risico’s beschikbaar voor de omwonenden?
Antwoord 13
Alle gemeenten in de Rijnmondregio, Goeree-Overflakkee, de GGD
Rotterdam-Rijnmond, de provincie Zuid-Holland, het Havenbedrijf Rotterdam
en DCMR Milieudienst Rijnmond werken samen in het platform «Staat van
Rijnmond». Dit platform bundelt, bewerkt en presenteert data van en over de
Rijnmondgemeenten op het gebied van het milieu en de leefomgeving.
DCMR is de uitvoerende partij.
Door Deltalinqs (de ondernemersvereniging van de haven- en industriële
bedrijven in de Mainport Rotterdam) en het havenbedrijfsleven worden
periodiek omgevingsdialogen met omwonenden georganiseerd. Hierin
worden ontwikkelingen bij de haven en ervaringen van omwonenden
besproken. Zo is tijdens de laatste omgevingsdialoog gesproken over
gezondheid door de GGD.
Vraag 14
Hoe apprecieert u de uitspraak dat lage dosissen van fijnstof, zwaveldioxide
en stikstofdioxide sterker kankerverwekkend zijn dan incidentele hoge
dosissen? Bent u bereid om onderzoek te doen naar de risico’s van de
dosissen van deze stoffen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Antwoord 14
Voor de beantwoording van deze vraag heb ik het RIVM geraadpleegd. De
impact op de gezondheid van langetermijnblootstelling aan lagere concentraties zijn in het algemeen ernstiger dan de effecten van korte termijn
piekconcentraties.
Dat wil echter niet zeggen dat langetermijnblootstelling aan een lage
dosering luchtverontreiniging erger is dan langetermijnblootstelling aan een
hoge dosering. Juist lage doseringen kunnen door het menselijke immuunsysteem makkelijker onschadelijk worden gemaakt dan hoge doseringen. Het
is wel zo dat bepaalde stoffen bij lage doseringen kunnen ophopen in
organen en daarmee op termijn een effect kunnen sorteren.
Vraag 15
Neemt u ontwikkelingen zoals benoemd in de berichten mee in de actualisatie van de uitvoeringsagenda van het Schone Lucht Akkoord?
Antwoord 15
In het algemeen worden bij de herziening van de uitvoeringsagenda
ontwikkelingen op het gebied van luchtkwaliteit van de afgelopen jaren
meegenomen. Bij het publiceren van de uitvoeringsagenda zal worden
stilgestaan bij wat er is aangepast in de herziening en waarom.
Vraag 16
Deelt u de mening dat berichten zoals deze aantonen dat de huidige houding
van het kabinet onvoldoende opvolging geeft aan de aanbevelingen van de
commissie-Van Aartsen?5 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 16
Deze berichten onderstrepen het belang van een goed werkend VTH-stelsel.
De commissie Van Aartsen heeft aanbevelingen geformuleerd om het
VTH-stelsel te versterken. Met de Ministeries van Justitie en Veiligheid en
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het Openbaar Ministerie,
provincies, gemeenten en omgevingsdiensten werk ik in het interbestuurlijk
programma versterking VTH-stelsel (IBP VTH) samen aan de opvolging van
deze aanbevelingen. Over de voortgang van het IBP VTH bent u voor de
zomer geïnformeerd6. Daarnaast spreek ik met de stelselpartners over zaken
die buiten het IBP VTH vallen. Hierbij neem ik actie als de situatie erom
vraagt.
Vraag 17
Bent u van mening dat omgevingsdiensten en het bevoegd gezag genoeg
ondersteuning ontvangen vanuit het ministerie en het Rijk om ervoor te
zorgen dat zij hun VTH-taken kunnen uitvoeren?
Antwoord 17
Als het gaat om financiële ondersteuning worden de omgevingsdiensten
gefinancierd door de provincies en gemeenten met gelden uit het Provincieen Gemeentefonds. Daarnaast hebben alle omgevingsdiensten vorig jaar een
specifieke uitkering ontvangen. Deze specifieke uitkering wordt bekostigd
vanuit de 18 miljoen euro die het coalitieakkoord structureel reserveert voor
de versterking van het VTH-stelsel. De specifieke uitkering wordt door de
omgevingsdiensten gebruikt voor de inzet en ondersteuning van activiteiten
van het IBP VTH. Daarnaast werk ik met alle in het antwoord op de vorige
vraag genoemde partijen samen in het IBP VTH aan de versterking van het
VTH-stelsel. Hierbij wordt gekeken naar verbetering van de informatieuitwisseling, datakwaliteit en kennisinfrastructuur. Ook via deze weg wordt
ondersteuning aan omgevingsdiensten het bevoegd gezag gegeven.

5

Om de leefomgeving – Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur, 4 maart 2021
(https://open.overheid.nl/documenten/ronl-d30f4087-d7dc-4dda-93b6-f398127aa259/pdf).
6
Kamerstuk 22 343, nr. 360.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6

Vraag 18
In hoeverre bent u bereid om u op basis van dit bericht in te zetten om
verder te investeren in de ontwikkeling van het VTH-stelsel om zo kennis,
ervaring en de capaciteit van de omgevingsdiensten te verbeteren?
Antwoord 18
Samen met alle partijen in het IBP VTH werk ik hard aan de versterking van
het VTH-stelsel. Zo wordt in pijler 4 (Kennisinfrastructuur en arbeidsmarkt)
van het IBP VTH gewerkt aan kennisopbouw, kennisdeling en uitbreiding van
de capaciteit van omgevingsdiensten.
Vraag 19
Deelt u de mening dat de IPPC/Europese kwaliteitsnormen voor luchtkwaliteit
niet robuust genoeg zijn om gezondheidsschade te voorkomen? Zo ja, ziet u
een mogelijkheid om de richtlijnen gelijk te stellen aan de WHOadvieswaardes?
Antwoord 19
Er is nog geen drempelwaarde van luchtvervuiling bekend waaronder geen
gezondheidsschade voorkomt. Zo treden er zelfs onder de WHOadvieswaarden gezondheidseffecten op. De WHO-advieswaarden zijn leidend
voor mijn beleid op luchtkwaliteit. Dit is voor mij niet hetzelfde als deze
advieswaarden overnemen als Europese grenswaarden. Op 15 mei7 heb ik
een brief gestuurd over de inzet van Nederland in de Raad met betrekking tot
de richtlijn Luchtkwaliteit. Daarin heb ik aangegeven dat het doel is: tijdig een
ambitieuze, maar haalbare richtlijn die leidt tot verdere verbetering van de
luchtkwaliteit in Europa, en dus ook in Nederland. Daarnaast sturen we met
het Schone Lucht Akkoord op gezondheidseffecten en houden wij daarmee
zicht op het eindresultaat dat wij willen bereiken: schone en gezonde lucht
voor iedereen.

7

Kamerstuk 36 246, nr. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

7