Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 629

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2020
Op 15 oktober 2020 verzocht de vaste commissie van Justitie en Veiligheid
mij schriftelijk om een reactie op een door uw Kamer ontvangen brief van
25 september 2020 betreffende «protest tegen gijzelingen en tevens
aanbevelingen voor een beter functionerend CJIB». Hieronder vat ik deze
brief samen en geef ik mijn reactie aan de hand van de resultaten die de
afgelopen jaren zijn geboekt bij de tenuitvoerlegging van de geldelijke
sancties. Ik constateer flinke verbeteringen, die ertoe hebben geleid dat bij
de inning en incasso van deze sancties nu een goede balans bestaat
tussen effectiviteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Kern van de ontvangen brief
In de brief wordt kritiek geleverd op de incasso van verkeersboetes door
het CJIB. Die zou rigide zijn, waarbij niet wordt gekeken naar persoonlijke
omstandigheden. Er wordt specifiek ingegaan op de praktijk van het
gijzelen. Als mensen hun boete niet betalen, kan dit middel worden
ingezet om betaling af te dwingen. Jaarlijks zouden tienduizenden
mensen worden geconfronteerd met de dreiging van gijzeling en zouden
velen van hen daadwerkelijk worden gegijzeld. Gesteld wordt dat deze
mensen niet betalen, omdat zij over onvoldoende financiële draagkracht
beschikken. Hierdoor zouden zij onevenredig hard worden gestraft.
Aanbevelingen
In de brief worden verschillende aanbevelingen voorgelegd. Voor de
opbouw van mijn reactie heb ik ze hier (in een andere volgorde) onder
elkaar gezet.
1. Zorg voor een cultuuromslag binnen het CJIB, waarbij dwang en straf
plaats maken voor maatwerk bij incasseren.
2. Sta een ieder betalingsregelingen toe en houdt rekening met
draagkracht.
3. Leg beslag op inkomen om tot betaling te komen.
4. Pas de verhogingen(percentages) aan.

kst-29279-629
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 629

1

5. Schrap opgelegde verhogingen voor mensen die hierdoor in de
problemen zijn gekomen.
6. Gijzel geen mensen die hun boetes niet kunnen betalen.
Reactie op de aanbevelingen
Opgelegde verkeersboetes moeten worden betaald. Dat is van belang
voor de geloofwaardigheid van ons rechtssysteem en de verkeersveiligheid in het bijzonder.
Uit het WODC-rapport over de inning van verkeersboetes dat ik op 13 mei
jl. met mijn beleidsreactie aan uw Kamer aanbood (Kamerstuk 29 279,
nr. 593) blijkt dat dit goed gaat. Het overgrote deel van de mensen betaalt
hun boetes op tijd. De onderzoekers constateren daarbij dat het CJIB ook
veel heeft gerealiseerd op het gebied van maatschappelijk verantwoorde
inning en incasso. Zij achten het onaannemelijk dat verkeersboetes nog
een oorzaak zijn van het ontstaan van (problematische) schulden.
Dit neemt uiteraard niet weg dat er mensen zijn die moeite hebben om
hun boetes te betalen, of die dat niet kunnen in verband met (problematische) schulden. Zij zullen zich misschien niet altijd in het door de
onderzoekers geschetste beeld herkennen. Het is daarom van belang dat
we bij de inning en incasso oog blijven hebben voor de financiële situatie
van mensen, zodat kan worden voorkomen dat zij (verder) in de
problemen komen.
Cultuuromslag, betalingsregelingen en beslag (aanbevelingen 1, 2 en 3)
In mijn beleidsreactie op het WODC-rapport heb ik uiteengezet welke
stappen de afgelopen jaren zijn gezet om deze persoonsgerichte aanpak
door te voeren bij de tenuitvoerlegging van verkeersboetes en de andere
geldelijke sancties.
Zo is de communicatie verbeterd en de (digitale) bereikbaarheid van het
CJIB vergroot. Daarnaast heeft het CJIB betalingsregelingenbeleid
ingevoerd en stapsgewijs verder verruimd: inmiddels kunnen bedragen
vanaf 75 euro in termijnen worden betaald. Hierdoor kunnen veel mensen
nu een betalingsregeling treffen. En als de situatie daarom vraagt is
maatwerk – en sinds deze zomer in uitzonderingssituaties een draagkrachtregeling – mogelijk. Verder kunnen mensen per 1 april jl. in
aanmerking komen voor een noodstopprocedure als zij hun boetes door
schulden niet kunnen betalen. De inning wordt dan tijdelijk stopgezet
onder de voorwaarde dat zij schuldhulpverlening van hun gemeente
accepteren. Bovendien kan het CJIB nu ook meewerken aan een MSNP
(minnelijke schuldenregeling natuurlijke personen)-traject bij schadevergoedingsmaatregelen. En per 1 december 2020 kan het CJIB dit ook als
een geldelijke sanctie tijdens de looptijd verjaart. Hiermee willen we
mensen vaker in de gelegenheid stellen hun financiën op orde te krijgen
en daarmee uiteindelijk een maximaal inningsresultaat behalen. Gelet op
deze maatregelen zie ik nu geen aanleiding het betalingsregelingenbeleid
verder te verruimen.
Wel zetten we andere stappen. Zo zal het CJIB naar verwachting vanaf
2021, met de implementatie van de Wet op de vereenvoudigde beslagvrije
voet, zelf beslag kunnen leggen op inkomen. Daarmee kan de inzet van
gerechtsdeurwaarders – en daarmee veel extra kosten – worden
voorkomen, terwijl de beslagvrije voet wordt gerespecteerd. Bij de
lopende aanbesteding van de gerechtsdeurwaardersdiensten van het CJIB
is tot slot extra aandacht voor maatschappelijk verantwoorde incasso,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 629

2

zodat in het incassotraject straks nog beter rekening kan worden
gehouden met de persoonlijke omstandigheden van mensen.
Deze maatregelen laten naar mijn mening zien dat de gevraagde
cultuuromslag al heeft plaatsgevonden.
Verhogingen (aanbevelingen 4 en 5)
Het is van belang dat mensen hun boetes op tijd betalen. Eerder
genoemde betalingsregelingen bieden mensen niet alleen de
mogelijkheid dat op een voor hen haalbare manier te doen, hiermee
kunnen verhogingen ook eenvoudig worden voorkomen. Zoals ik in mijn
beleidsreactie heb aangegeven zie ik geen reden de verhogingen van
verkeersboetes aan te passen. Alhoewel de gehanteerde percentages flink
zijn, heeft het WODC-onderzoek uitgewezen dat ze werken: 84% van de
opgelegde boetes wordt betaald voor de eerste verhoging en 91% wordt
betaald na de tweede verhoging.
Het schrappen van rechtmatig opgelegde verhogingen – zoals verzocht in
de brief – is niet aan de orde. Mensen die moeite hebben om hun
(verhoogde) boetes te betalen kunnen contact opnemen met het CJIB,
zodat gezamenlijk kan worden bekeken hoe ze deze op een voor hen
haalbare manier kunnen voldoen.
Gijzeling (aanbeveling 6)
In de brief wordt kritiek geleverd op de praktijk van het gijzelen. Veel
mensen zouden worden gegijzeld. Tot een aantal jaren terug was hiervan
inderdaad sprake. Inmiddels is deze praktijk omgeslagen. Zowel de officier
van justitie als de rechter houden bij de beslissing of iemand kan worden
gegijzeld nu rekening met diens draagkracht en de bereidheid om te
betalen. Hierdoor worden mensen niet meer gegijzeld als zij aantoonbaar
niet kunnen en wel willen betalen. Deze omslag heeft een significant effect
gehad: het aantal gijzelingen in verband met niet betaalde verkeersboetes
is afgenomen van circa 10.000 in 2014 tot minder dan 200 in 2019. Dat
betekent dat van de jaarlijks circa 9 miljoen opgelegde verkeersboetes
thans nog maar 0,002% leidt tot het daadwerkelijk gijzelen van degene die
de boete niet wil maar wel kan betalen. Ik herken me daarom niet in het in
de brief geschetste beeld van het gijzelen.
Conclusie
De tenuitvoerlegging van de geldelijke sancties heeft zich de afgelopen
jaren sterk ontwikkeld. Voorheen lag de focus op snelle inning en werd
nauwelijks rekening gehouden met persoonlijke omstandigheden. Door
het ontbreken van die flexibiliteit konden mensen onnodig hard worden
getroffen. Daar hebben we verandering in aangebracht. Nu krijgen
mensen die moeite hebben met betalen tijd en ruimte, zonder uit het oog
te verliezen dat sancties moeten worden betaald. Een goede balans
daartussen draagt bij aan de geloofwaardigheid van ons rechtssysteem.
Met de genoemde maatregelen zijn we erin geslaagd die balans aan te
brengen. Daarmee is een stevig en toekomstbestendig fundament gelegd
voor de tenuitvoerlegging van de geldelijke sancties.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 629

3