Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1367

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2014
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de Raad Buitenlandse
Zaken van 14 april 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1367
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1367

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN
14 APRIL 2014
Oekraïne
Algemeen
De situatie in en rondom Oekraïne blijft, ook na de illegale annexatie van
de Krim, zeer fluïde. Russische troepenconcentraties aan de Oekraïense
grens zorgden voor spanningen. Uitlatingen over het beschermen van
Russische belangen in de bredere regio, waaronder Transnistrië, werden
regelmatig herhaald. Verdragen tussen Rusland en Oekraïne over onder
andere gasprijzen en militaire presentie op de Krim werden door Rusland
eenzijdig opgezegd.
Tegelijkertijd werden enkele kleine, maar relevante, positieve stappen
gezet. Zo werd op 21 maart jl. in de OVSE consensus bereikt over een
monitoringsmissie in Oekraïne. Ook werden de diplomatieke inspanningen geïntensiveerd. President Poetin zocht contact met president
Obama en bondskanselier Merkel. Ministers Kerry en Lavrov hebben
elkaar meerdere keren gesproken om tot een oplossing van de huidige
impasse te komen. Voorts zijn door de Oekraïense regering en het IMF
belangrijke stappen gezet richting een financieel steunpakket.
Voor het kabinet blijft het voorkomen van nieuwe scheidslijnen in Europa
van het grootste belang. Het kabinet blijft van mening dat er alleen een
politieke oplossing voor het huidige conflict kan zijn. Verdere escalerende
stappen moeten worden voorkomen. Met een afgewogen inzet van de
verschillende beleidsinstrumenten moet Rusland worden overtuigd om
met Oekraïne en alle andere betrokken partijen een daadwerkelijke,
constructieve politieke dialoog aan te gaan om tot een duurzame
oplossing te komen. Dat betekent voor het kabinet vanuit EU-perspectief
dat de druk op Rusland hoog gehouden moet worden (onder andere via
sancties). Tegelijkertijd moeten ook mogelijkheden aangeboden worden
voor een politieke oplossing. Dit betekent eveneens dat de regering in
Kiev in staat gesteld moet worden om de zo noodzakelijke financiële en
maatschappelijke hervormingen te kunnen doorvoeren.
Stand van zaken sancties, dialoog
Op dit moment werken de Commissie en EDEO, conform de opdracht van
de Europese Raad van 20 en 21 maart jl. aan een inventarisatie van
mogelijke additionele maatregelen die de Unie kan nemen in het geval de
situatie verder verslechtert. De boodschap die van deze voorbereidingen
uitgaat is helder: voor Rusland ligt internationaal, economisch en politiek
isolement in het verschiet als de situatie verder escaleert. Op dit moment
kan niet vooruit worden gelopen op specifieke maatregelen of de timing
daarvan. In het kader van de inventarisatie van de Commissie en EDEO
kan onder meer gedacht worden aan verdere uitbreiding van de namenlijst van personen wier tegoeden worden bevroren en niet langer naar de
Europese Unie mogen reizen. Ook economische sancties, inclusief een
EU-wapenembargo, zijn onderdeel van deze inventarisatie. Het kabinet
hecht hierbij aan nauwe EU-coördinatie. Sancties kunnen ook de Europese
economieën raken en bereidheid om gezamenlijk de nadelige effecten van
eventuele economische sancties te dragen is daarom van groot belang.
Zoals gemeld in het AO Gymnich op 26 maart jl., heeft het kabinet op
21 maart jl. besloten voorlopig geen nieuwe vergunningen af te geven
voor de export van militaire goederen en dual-use goederen met militair
eindgebruik naar Rusland. Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Polen
hebben gelijksoortige maatregelen getroffen. Op dit moment zijn geen
aanvragen voor de uitvoer van militaire goederen en dual-use goederen
met militair eindgebruik in behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1367

2

Het kabinet is voorzichtig positief over de recente contacten die Rusland
– deels uit eigener beweging – heeft gelegd met de VS en Duitsland,
evenals de ontmoeting tussen minister Lavrov en zijn Oekraïense
counterpart in de marge van de NSS. Rusland heeft voor het eerst te
kennen gegeven dat er samen met Oekraïne gezocht moet worden naar
een oplossing, ook al wordt de Oekraïense regering nog steeds niet door
Rusland erkend. De Russische wensen ten aanzien van de invulling van
een politieke oplossing geven vooralsnog echter minder reden tot
optimisme. Rusland lijkt aan te sturen op een federalisering van Oekraïne,
waarbij de verschillende regio’s een grote mate van autonomie krijgen
over o.a. economisch beleid en relaties met buurlanden en naburige
regio’s. Voor Nederland staat voorop dat een oplossing alleen in overleg
en met goedkeuring van de Oekraïense regering tot stand kan komen. De
Oekraïense regering heeft te kennen gegeven dat de huidige Russische
federaliseringsvoorstellen niet acceptabel zijn. Het kabinet benadrukt de
noodzaak tot overleg met de minderheden op de Krim, waaronder de
Tataren. De de facto machthebbers op de Krim hebben, ook internationaalrechtelijk, de plicht de rechten van deze en andere minderheidsgroepen te beschermen.
Financiële steun aan Oekraïne
Het IMF heeft zijn missie afgerond en met Oekraïne een voorlopig akkoord
(een zogeheten staff-level agreement) bereikt over een steunpakket van
10 tot 13 miljard euro voor een periode van twee jaar. Het programma zal
zich richten op hervormingen van monetair en wisselkoersbeleid, de
financiële sector, budgettair beleid, de energiesector, governance,
transparantie en het ondernemingsklimaat. Corruptiebestrijding zal een
belangrijk element van het programma vormen, waarbij het IMF nauw zal
optrekken met andere internationale financiële instellingen als de
Wereldbank en de EBRD. De volgende stappen zijn goedkeuring van het
programma door het IMF-management en de Raad van Bewindvoerders
(naar verwachting later in april). Voordat het IMF zal overgaan tot steun
zullen de Oekraïense autoriteiten eerst zgn. prior actions – eerste
hervormingsmaatregelen – moeten hebben doorgevoerd. Zoals gebruikelijk is de IMF-steun gebonden aan strenge voorwaarden. Het IMF zal de
steun niet in één keer uitkeren maar in tranches, waarbij telkens wordt
gekeken of het land op koers ligt met hervormingen.
Als de Raad van Bewindvoerders van het IMF het steunpakket heeft
goedgekeurd kan ook vanuit de EU macrofinanciële assistentie worden
verleend. Daarvoor is al een bedrag goedgekeurd van 610 miljoen euro.
Daar bovenop presenteerde de Commissie een voorstel voor 1 miljard
euro additionele steun (het totaalbedrag aan macrofinanciële assistentie
van 1,6 miljard euro maakt deel uit van de inventarisatie aan steunmogelijkheden die de Commissie eerder presenteerde met een totaalwaarde
van 11 miljard euro). Naar verwachting zal de Raad Buitenlandse Zaken
hier deze vergadering een besluit over nemen. Nederland steunt gezien de
huidige economische situatie in Oekraïne de voorgestelde macrofinanciële assistentie en benadrukt daarbij dat de steun conditioneel is aan een
IMF-programma en een stevig MoU waarin Oekraïne zich committeert aan
structurele hervormingen op o.a. budgettair terrein, de financiële sector
en het aanpakken van corruptie. Hetzelfde geldt voor de recente ondertekening van de politieke delen van het associatieakkoord. Dit is geen
symboolpolitiek; het brengt ook committeringen en verantwoordelijkheden met zich mee voor hervormingen, vrije verkiezingen, respect voor
fundamentele rechten en de rechtsstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1367

3

Internationale organisaties
De afgelopen dagen is door verschillende internationale organisaties
gesproken over de situatie in Oekraïne.
NAVO
Voor een overzicht van de recente discussies over Oekraïne in de NAVO
wordt verwezen naar het verslag van de NAVO Ministeriële van 1–2 april,
dat uw Kamer spoedig zal toegaan.
OVSE
De Permanente Raad van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) heeft op 21 maart jl. besloten tot het ontplooien
van een zogenoemde Special Monitoring Mission (SMM) in Oekraïne.
Deze SMM zal in eerste instantie bestaan uit 100 waarnemers en zal
opereren vanuit een tiental steden in Oekraïne. De Krim wordt vooralsnog
niet bezocht. De waarnemers zullen door middel van informatievergaring
inzicht bieden in de veiligheidssituatie in de verschillende regio’s.
Daarnaast zullen de waarnemers reageren op en rapporteren over
specifieke incidenten, inclusief incidenten die fundamentele
OVSE-principes en -committeringen schenden. De missie zal ook de
mensenrechtensituatie monitoren (inclusief de rechten van minderheden)
en dialoog tussen verschillende groepen op ieder niveau bevorderen. De
SMM wordt voor een periode van 6 maanden ontplooid. Verlenging is
mogelijk na een verzoek van Oekraïne. Nederland heeft aan de OVSE vijf
waarnemers aangeboden, evenals een bijdrage van 200.000 euro voor de
financiering van de missie (die buiten de reguliere begroting valt).
Voorts wil Oekraïne de komende periode op basis van het Weens
Document (een in OVSE-kader overeengekomen bundel vertrouwenwekkende en veiligheidsbevorderende maatregelen) individuele OVSE-staten
uitnodigen om een nieuwe militaire waarnemingsmissie uit te voeren,
zoals ook al eerder werd uitgevoerd. Nederland wil daaraan samen met de
Benelux-partners invulling geven – net als verscheidene andere Europese
lidstaten en NAVO-Bondgenoten.
Verenigde Naties
Op 27 maart jl. werd in de Algemene Vergadering van de VN gestemd
over een resolutie die steun uitspreekt voor de territoriale integriteit van
Oekraïne. De resolutie werd aangenomen met 100 stemmen voor, 11
tegen en 58 onthoudingen. De EU stemde unaniem voor. Nederland heeft
voorafgaand aan de stemming bij verschillende VN-lidstaten gepleit om
voor de resolutie te stemmen. Het is positief dat de Algemene Vergadering zich breed heeft uitgesproken tegen schending van de territoriale
integriteit van Oekraïne, nadat een resolutie met eenzelfde strekking in de
Veiligheidsraad op een Russisch veto stuitte. Voorts is een VN-team van
mensenrechtenmonitors aanwezig in Oekraïne. Dit team observeert de
mensenrechtensituatie in Lviv, Donetsk, Odessa en Charkov. Het team
heeft vooralsnog echter geen toegang tot de Krim gekregen. Tot slot zal
de VN technische assistentie verlenen bij de presidentsverkiezingen op
25 mei a.s.
Raad van Europa
Het werk van de Raad van Europa op het gebied van herstel van de
rechtsstaat in Oekraïne wordt voortgezet. Dat gebeurt in een tripartite
commissie van het Oekraïense parlement, het ministerie van Justitie en
de Raad van Europa. Daarnaast wordt het bestaande actieplan op gebied
van rechtsstaat, democratie en mensenrechten tussen de Raad van
Europa en Oekraïne geactualiseerd en geïntensiveerd. De Oekraïense
interim-regering stelt zich daarbij coöperatief op. SG Jagland gaf recent in
een toespraak nadrukkelijk aan dat herstel van de democratie, rechtsstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1367

4

en economie de drie grote interne prioriteiten zijn voor een stabiele
toekomst van Oekraïne. Op 31 maart jl. heeft SG Jagland in Brussel
uitgebreid met HV Ashton gesproken over Oekraïne en de samenwerking
van de Raad van Europa en Europese Unie in technische assistentie op
gebied van de rechtsstaat en democratie. De Parlementaire Assemblee
van de Raad van Europa (PACE) komt van 7 tot 11 april a.s. bijeen. Op
7 april spreekt het parlement over de positie van de Russische delegatie in
PACE, waaronder ook het mogelijk ontnemen van stemrecht van de leden
van de Russische delegatie.
Bosnië-Herzegovina
De Raad zal in vervolg op de korte discussie in de Raad Buitenlandse
Zaken van 17 maart jl. verder spreken over de politieke situatie in
Bosnië-Herzegovina en het langdurig disfunctionerende politieke systeem
in het land. In dit verband zal mede naar aanleiding van de recente
ontwikkelingen het EU-beleid tegen het licht worden gehouden. Een
laatste bemiddelingspoging van de Europese Commissie tussen de
Bosnische politieke leiders om de discriminerende bepalingen in de
Bosnische grondwet en kieswet aan te passen strandde op 17 februari
2014. Uw Kamer is hierover op 10 maart jl. per brief (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 1352) geïnformeerd. Zowel Commissaris Füle als Hoge Vertegenwoordiger Ashton hebben tijdens recente bezoeken aan Sarajevo benadrukt dat
de inhoudelijke voorwaarden voor voortgang in het EU-pre-accessietraject
onverminderd van kracht blijven. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij
de Bosnische politieke leiders. Dit sluit goed aan bij de kabinetsvisie.
De Raad zal overleggen over hoe nu verder. Wat het kabinet betreft zal de
EU haar inzet nauwer toe moeten spitsen op de bestrijding van corruptie,
economische hervormingen en het versterken van de rechtsstaat. De EU
zal hiervoor de dialoog moeten verbreden en meer met het Bosnische
maatschappelijk middenveld moeten spreken. Verder pleit het kabinet
voor een betere afstemming met de internationale financiële instellingen.
Syrië
De Raad zal wederom spreken over het voortslepende conflict in Syrië.
Het kabinet is teleurgesteld in het uitblijven van vooruitgang in het
Geneve II-proces. Speciaal Gezant Brahimi noemde tijdens zijn verslag
aan de VN Veiligheidsraad (VNVR) op 13 maart jl. het niet waarschijnlijk
dat de gesprekken binnen afzienbare tijd worden hervat. Hij legt de
verantwoordelijkheid voor het uitblijven van hervatting hoofdzakelijk bij
het regime. Het kabinet deelt zijn mening dat mogelijke presidentsverkiezingen voor de zomer het vredesproces verder zullen ondermijnen.
Brahimi toont bereidheid zijn inspanningen voort te zetten, maar vraagt
daarbij nadrukkelijk de hulp van de leden van de VNVR en (regionale)
stakeholders. Het is duidelijk dat zonder druk van de internationale
gemeenschap, en in het bijzonder Rusland, de bereidheid van Assad om
te onderhandelen niet zal toenemen. Het kabinet blijft zich daarom hard
maken voor het opvoeren van de internationale druk op het Syrische
regime om terug te keren naar de onderhandelingstafel.
De toon van de briefing op 28 maart jl. van Under Secretary-General
Valerie Amos aan de VN-Veiligheidsraad n.a.v. de uitvoering van
VNVR-Resolutie 2139 was somber. Het geweld in Syrië is toegenomen, de
humanitaire situatie is niet verbeterd en bestaande wapenstilstanden
worden regelmatig geschonden. Het verlenen van grensoverschrijdende
hulp blijft zeer moeilijk. De Turks-Syrische grensovergang bij Nusaybin en
Qamisli vormt een lichtpuntje: een VN-hulpkonvooi van 80 vrachtwagens
is daar de grens over gestoken. Het kabinet blijft zich inspannen voor
spoedige en volledige uitvoering van VNVR-Resolutie 2139 over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1367

5

humanitaire situatie in Syrië. Zoals toegezegd in het AO over Humanitaire
Hulp van 27 maart jl., zal Syrië vanaf 2015 door Nederland als een
chronische crisis worden beschouwd waardoor aan het begin van het jaar
de bijdrage uit het noodhulpbudget voor deze crisis wordt vastgesteld.
Tevens gaan er nog dit jaar extra humanitaire hulpfondsen naar de
Syrische crisis.
De deadline van 30 juni voor ontmanteling van het chemisch wapenarsenaal in Syrië kan mogelijk nog gehaald worden, op voorwaarde dat
geen verdere vertraging optreedt. Momenteel is ruim 50% van de
chemische wapens en grondstoffen ontmanteld of uit Syrië verwijderd.
Over de vernietiging van chemische wapen productiefaciliteiten in Syrië
vindt in OPCW-kader een moeizame discussie plaats. Eerdere Syrische
voorstellen voldeden niet aan de verdragseis van fysieke vernietiging van
de productiefaciliteiten; Syrië wilde volstaan met het gebruiks-onklaar
maken. Het kabinet acht het van belang dat de druk op het Syrische
regime gehandhaafd blijft om volledige medewerking van de autoriteiten
te garanderen.
De Syrische crisis blijft grote impact hebben op de regionale stabiliteit. De
aanhoudende grote vluchtelingenstromen drukken op de sociaaleconomische voorzieningen en de absorptiecapaciteit van gastgemeenschappen
in de buurlanden, in het bijzonder in Libanon. Ook het geweld blijft niet
binnen de Syrische grenzen. In Libanon vinden steeds vaker botsingen
tussen voor- en tegenstanders van het Syrisch regime plaats en worden
aanslagen tegen Iraanse en Hezbollah-doelwitten gepleegd vanwege hun
betrokkenheid bij de strijd in Syrië. Voorts vinden wapens en strijders
gemakkelijk hun weg in de regio. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de recente
inname van delen van steden in de Iraakse provincie Anbar door
rebellengroepering ISIS. Ook in de grensgebieden met Turkije en Jordanië
vinden steeds vaker geweldsincidenten plaats.
Begin volgende week zal uw Kamer een brief toegaan conform het
verzoek om de Kamer te informeren over een aantal recente ontwikkelingen in Turkije, gedaan tijdens de Regeling van Werkzaamheden op
1 april jl., en zullen de schriftelijke vragen ingezonden op 2 april 2014
(Kamerstuk 32 623, nr. 129) worden beantwoord.
Rapport Europese Rekenkamer ontwikkelingshulp Centraal Azië
De Raad zal als A-punt het rapport van de Europese Rekenkamer over
Europese steun aan Centraal-Azië vaststellen. In januari 2014 bracht de
Europese Rekenkamer een speciaal rapport uit over de Europese
steunverlening aan vijf landen in Centraal-Azië (Kazachstan, Kirgizstan,
Oezbekistan, Tajikistan en Turkmenistan) in de periode 2007–2012. De
Europese Rekenkamer onderzocht ruim EUR 147 miljoen van de in totaal
EUR 674 miljoen die voor deze vijf landen werd uitgetrokken. Zij concludeerde dat de Europese steun de strategische prioriteiten die de Raad
heeft vastgesteld voor deze regio goed weerspiegelt. De Europese
Rekenkamer spreekt waardering uit voor de planning en programmering
van de steun. De uitvoering is echter achtergebleven: slechts een beperkt
deel van de gereserveerde middelen kon worden gecommitteerd (50%) en
nog minder daadwerkelijk worden besteed (27%).
De Europese Rekenkamer wijst op verbeterpunten: de EU moet de
inspanningen concentreren op minder sectoren en minder verschillende
hulpmodaliteiten en de EU moet een echte regionale aanpak realiseren en
rapporteren over resultaten in plaats van activiteiten. Begrotingssteunoperaties (in Kirgizstan en Tajikistan) zouden nadrukkelijker verbonden
moeten zijn aan anti-corruptie maatregelen. In hun reactie geven
Commissie en EDEO aan dat de politieke context in Centraal-Azië in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1367

6

weg staat aan een regionale benadering. Ook wijzen zij erop dat een deel
van de aanbevelingen inmiddels al ter hand is genomen. De EU brengt het
aantal sectoren terug en voert, mede op aandringen van Nederland, een
strikter beleid ten aanzien van begrotingssteun waarbij de aandacht voor
corruptiebestrijding is gegarandeerd. Resultaatmeting neemt in de
periode 2014–2020 een centrale plaats in binnen het Europees ontwikkelingsbeleid. De Raad zal conclusies aannemen over dit rapport van de
Europese Rekenkamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1367

7