Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 839

Jeugdzorg

Nr. 327

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2013
Op 7 januari 2013 heb ik u bericht over de Landelijke cijfers jeugdbescherming (Kamerstuk 31 839, nr. 262). Hierbij wil ik u nader informeren
over de actuele stand van zaken in cijfers. Deze cijfers worden aangeleverd door provincies en drie stadsregio’s bij het Ministerie van
Veiligheid en Justitie. De bureaus jeugdzorg (BJZ) en landelijk werkende
instellingen (LWI) leveren gegevens aan bij hun provincie of stadsregio.
Ook zal ik u een stand van zaken geven ten aanzien van de innovatieve
projecten die ik, samen met partners, in de sector stimuleer. Ik heb deze
Vliegwielprojecten kort vermeld in de brief van 7 januari en nader
toegelicht tijdens de behandeling van de nieuwe Jeugdwet in uw Kamer.
De projecten berichten over prachtige tussenresultaten, onder andere een
forse afname van het aantal ondertoezichtstellingen (OTS) en uithuisplaatsingen (UHP). Deze resultaten hebben logischerwijs betrekking op het
bereik van de projecten, maar ik denk dat de effecten van innovatie
inmiddels ook terug te zien zijn in de landelijke cijfers. En we zijn er nog
niet, want het einddoel is dat de innovatie, daar waar succesvol, wordt
overgenomen door andere BJZ’s en LWI’s en overal in Nederland zal
worden toegepast. Zo kan ieder kind, ouder en professional gaan
profiteren van een betere jeugdbescherming. Ik verwacht in de toekomst
ook deze doelstelling terug te gaan zien in de landelijke cijfers over
jeugdbescherming.
Ondertoezichtstellingen
Ik start met het actuele aantal OTS. In bovengenoemde brief gaf ik aan te
verwachten dat de structureel ingezette daling van 2% in 2011, zich sterker
doorzet in 2012. Deze verwachting is waargemaakt, de afname over 2012
in aantal OTS was ongeveer 4%. Aan het einde van 2010 was dit aantal:
32.565, eind 2011: 32.062 en eind 2012: 30.745. Deze afname manifesteerde zich nog steviger in de eerste twee kwartalen van 2013. Opnieuw is
een afname gerealiseerd van 4%, echter nu al behaald in slechts een half

kst-31839-327
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 839, nr. 327

1

jaar. Het aantal OTS bedroeg aan het einde van het tweede kwartaal
29.610 en daarmee is het totaal aantal OTS in Nederland voor het eerst
sinds 2007 onder de 30.000 gekomen.
Voogdij
Het aantal voogdijen is in de afgelopen jaren toegenomen. Aan het einde
van 2010 waren er 6.952 cliënten in begeleiding, eind 2011 7.633 en eind
2012 8.151. Dit is een stijging van 9,8% en 6,8% in respectievelijk 2011 en
2012. Deze stijging heeft zich verminderd doorgezet in de eerste helft van
2013. Aan het einde van het tweede kwartaal van 2013 waren 8.354
cliënten in begeleiding (een stijging van 2,5%). Voogdijmaatregelen
kunnen direct worden opgelegd of als verderstrekkende maatregel in het
verlengde van de OTS. De stijging van het aantal voogdijen in de
afgelopen jaren wordt zowel bepaald door de stijging van het aantal
cliënten dat na OTS een voogdijmaatregel krijgt opgelegd, als door het
aantal cliënten dat direct een verderstrekkende maatregel krijgt opgelegd.
Uithuisplaatsingen
Het aantal UHP bij een OTS laat een daling zien: eind vierde kwartaal
2012: 11.796 en een half jaar later (eind tweede kwartaal 2013) was het
aantal 11.331. De daling hier kan in verband worden gebracht met de
generieke daling van het aantal OTS. Het aantal UHP met voogdij was aan
het einde van het vierde kwartaal van 2012: 7.346. Het laat een stijging van
2,5% zien in 2013, want eind tweede kwartaal 2013 was het aantal 7.550.
Ook hier ligt een verband met de generieke aantallen voogdij voor de
hand. Zoals ik in de brief van 7 januari 2013 aan uw Kamer aangaf, kan
over de UHP-cijfers geen tendens worden gegeven over een langere
periode.
Face-to-facecontact
In de eerdergenoemde rapportage berichtte ik u over de doorlooptijd
vanaf de uitspraak van een kinderrechter tot het eerste face-to-face
contact tussen een jeugdbeschermer en de cliënt. De registratie hiervan
was betrekkelijk nieuw. Uit gegevens over het derde kwartaal 2012, bleek
dat in 33% van de gevallen binnen vijf werkdagen contact was. Ik heb
daarbij aangegeven dat dit percentage omhoog moest, omdat het niet
verdedigbaar is dat zeer veel cliënten langer dan vijf werkdagen moeten
wachten op het eerste face-to-face contact. Hierover is met het Inter
Provinciaal Overleg (IPO) gesproken en in bestuurlijke overleggen tussen
provincies en stadsregio’s geagendeerd. Vanaf het derde kwartaal van
2012 is dit percentage omhoog gegaan, tot 53% in het tweede kwartaal
van 2013. Ik waardeer deze ontwikkeling positief, want de forse stijging is
gerealiseerd in een relatief korte periode. Natuurlijk streef ik een verdere
stijging na en zal ik daarom deze ontwikkeling blijven volgen.
Innovatie
Zoals ik eerder heb aangegeven werkt de jeugdbescherming op verschillende plaatsen in Nederland aan innovatieve projecten. De gemene deler
bij de meeste van deze projecten is te vatten in een combinatie van een
aantal uitgangspunten:
• stel het kind centraal,
• organiseer eerder een veilige omgeving,
• betrek ouders, buren, leerkrachten en anderen,
• verminder administratieve inspanningen,
• organiseer een optimale ketensamenwerking,
• breng verschillende disciplines in teams samen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 839, nr. 327

2

• voorkom ondertoezichtstellingen of uithuisplaatsingen,
• houd jeugdbeschermingsinterventies kort en krachtig,
• zorg voor een naadloze overgang naar het gedwongen kader,
• beperk wisselingen van gezinsvoogden.
Deze uitgangspunten onderschrijf ik en geef ik concreet handen en voeten
in de Vliegwielprojecten. Dit zijn 4 grote en (inmiddels) 18 kleinere
projecten die ik onder andere financieel stimuleer door eenmalig geld
beschikbaar te stellen in 2011, 2012 en 2013.
Vier grote vliegwielprojecten
Met de introductie van het methodisch handelen volgens de Deltamethode, is een verbetering bij de jeugdbescherming gerealiseerd. De grote
Vliegwielprojecten (Vliegwiel-1) richten zich nu op de verrijking hiervan,
door voort te bouwen op de structuur van Delta. De projecten verrijken de
methode met bijvoorbeeld een succesvolle benaderingswijze van cliënten
zoals Signs of Safety. Ook richten de Vliegwiel-1 projecten zich op het
beter organiseren van de preventie, door al in het vrijwillig kader
effectieve instrumenten uit de jeugdbescherming in te zetten. Daarmee
wordt de drangfase slagvaardig en worden gedwongen maatregelen
voorkomen.
Bij de BJZ’s in Amsterdam (BJAA), Rotterdam, Haaglanden/Zuid-Holland
en bij de William Schikker Groep (WSG) lopen de Vliegwiel-1 projecten.
Alle projecten zijn bottom-up opgezet: het is wat de bureaus zelf hebben
voorgesteld en nu zelf uitvoeren. Deze bottom-up benadering is ook de
reden waarom de projecten van elkaar verschillen. In Amsterdam is het
«Generiek Gezinsgericht Werken» in de hele organisatie ingevoerd: een
preventieve aanpak gericht op het hele gezinssysteem, waarbij het gezin
om tafel zit met de gezinsmanager en alle ketenpartners in een uitvoerdersoverleg. Ook wordt systematisch ingezet op eigenkracht conferenties
en familienetwerkberaden. In Rotterdam wordt met «Beter Beschermd
Plus» een integrale preventieve aanpak verder uitgewerkt en een
verbinding gelegd met het Jeugdbeschermingsplein van de gemeente. De
WSG richt zich in de «Door Ontwikkeling Delta» op het investeren in de
kwalitatieve en effectieve uitvoering van een OTS bij kinderen met een
beperking, door elementen uit Signs of Safety te gebruiken en intensief
samen te werken met het sociale netwerk. UHP worden voorkomen en
OTS eerder beëindigd, mede door de samenwerking met stut en
steunaanbod in het gemeentelijke domein. In Haaglanden/Zuid-Holland
zijn integrale teams samengesteld, wordt het kind en de omgeving
centraal gesteld door de Deltamethode met praktische hulpmiddelen uit te
breiden. Afhankelijk van de fase waarin de uitvoering van het Vliegwielproject zich bevindt, worden goede tussenresultaten door de genoemde
bureaus gemeld.
Wetenschappelijke begeleiding
Bij elk van de vier projecten loopt een wetenschappelijk onderzoek mee,
waarin de projectinspanningen en -resultaten worden gemonitord. Dit is
een subsidievoorwaarde met als doel zicht op succesvolle elementen uit
de innovatieve projecten te krijgen. Door deze elementen (later) breed te
delen, kunnen ook andere BJZ’s en LWI’s daarmee hun voordeel doen en
(verder) gaan innoveren. Ook gemeenten krijgen hiermee concreet zicht
op de praktijk van innovatie bij de jeugdbescherming. De eerste onderzoeksrapporten van BJAA zijn inmiddels gereed. Het eindresultaat van de
vier onderzoeken, verwacht ik echter in de eerste maanden van 2014, na
afloop van de vier grote Vliegwielprojecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 839, nr. 327

3

Programma-integriteit Deltamethode
Bij de subsidiering van de Vliegwiel-1 projecten, heb ik tevens als
voorwaarde gesteld dat de betrokken bureaus meewerken aan een
onderzoek naar de programma-integriteit van de Deltamethode. Mijn
uitgangspunt bij de Vliegwielprojecten is dat innovatie moet voortborduren op in het verleden behaalde successen. Een valkuil zou zijn om
behaalde winsten op dit vlak met een innovatief programma overboord te
zetten, om vervolgens het wiel opnieuw uit te vinden. Dat zou ook zeer
riskant zijn voor de kinderen die zo goed mogelijk beschermd moeten
blijven worden. De basis van de Deltamethode kan dus wel verrijkt
worden, maar niet compleet vervangen. Het Nederlands Jeugd Instituut
(NJI) heb ik gevraagd dit onderzoek uit te voeren en te kijken naar de
toepassing van de kernelementen uit de Deltamethode door jeugdbeschermers. Deze kernelementen zijn ook verwerkt in het normenkader
voor het certificeren van instellingen die vanaf 2015 jeugdbescherming
willen gaan uitvoeren. Dit normenkader is op 27 september 2013
gepubliceerd op de website www.voordejeugd.nl.
Mijn conclusie is dat de vier bureaus de kernelementen uit de Deltamethode programma-integer uitvoeren. BJZ Rotterdam, BJZ Haaglanden/
Zuid-Holland en de WSG werken met de Deltamethode en doen dat
programma-integer. Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam (BJAA)
werkt met een andere methode: het Generiek Gezinsgericht Werken
(GGW). Hierover concludeert het NJI dat bij de uitvoering van GGW bijna
alle specifieke bestanddelen van de Deltamethode in voldoende mate zijn
terug te vinden in de geselecteerde dossiers van BJAA. De hoofdconclusie
met betrekking tot de betrokken instellingen is dus bevredigend. De
nadere aanbevelingen uit het rapport neem ik in overweging en zal ik met
de betrokken bureaus bespreken. Het complete rapport is bijgevoegd.
Methode jeugdreclassering
Bij BJAA is het vliegwielproject gericht op het toepassen van GGW, welke
onder andere is gebaseerd op de methode Functional Family Parole
Services: een reclasseringsmethode voor jeugdigen afkomstig uit de
Verenigde Staten. BJAA staat een generieke aanpak voor, gericht op zowel
cliënten van de jeugdbescherming als -reclassering. Gezien mijn
verantwoordelijkheid voor de jeugdreclassering, heb ik aan het NJI
gevraagd bij BJAA separaat te onderzoeken hoe invulling wordt gegeven
aan de specifieke bestanddelen van de methode jeugdreclassering. Ook
deze bestanddelen sluiten aan bij het toekomstige normenkader voor het
certificeren van instellingen die vanaf 2015 jeugdreclassering willen gaan
uitvoeren. Als controlegroep voor dit onderzoek heeft BJZ Brabant willen
fungeren. Ook dit complete rapport is bijgevoegd.
De conclusies hier zijn kritischer: bij BJAA zijn de specifieke bestanddelen
van de methode jeugdreclassering minder vaak letterlijk terug te vinden in
de dossiers dan bij BJZ Brabant. Vooral de «what works» beginselen en
de gebruikte risicotaxatie vragen om aandacht. De verwachting van BJAA
is dat met de volledige implementatie van het Landelijk Instrumentarium
Jeugdstrafrechtketen veel van deze aandachtspunten ondervangen zullen
worden. Hierover voeren VenJ en BJAA verder constructief overleg. De
door het NJI gedane aanbevelingen worden in deze gesprekken
meegenomen.
18 kleinere Vliegwielprojecten
Tenslotte financier ik ook 18 kleinere Vliegwielprojecten (Vliegwiel-2). Deze
projecten zijn vrijwel allemaal gericht op verkorting van de duur van OTS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 839, nr. 327

4

De Vliegwiel-2 projecten lopen bij alle 15 BJZ’s in Nederland en bij 3 LWI’s:
WSG, Leger des Heils en SGJ Christelijke Jeugdzorg. Vrijwel alle
Vliegwiel-2 projecten zijn rond de jaarwisseling 2012–2013 gestart, ze
hebben de meest uiteenlopende invulling gekregen omdat ze door de
18 bureaus naar eigen inzichten bottom-up zijn voorgesteld. Ik faciliteer
deze projecten door landelijke werkbijeenkomsten te organiseren met
projectleiders en medewerkers van alle bureaus samen. Verder worden
tussenrapportages opgesteld en verspreid onder betrokken projectleiders
en managers. Met IPO en Jeugdzorg Nederland wordt met regelmaat over
de projecten overlegd. Ik faciliteer hierin om kruisbestuiving tussen de
projecten te realiseren, want innovatie werkt als projectleiders van elkaar
leren en elkaar inspireren. Mede daarom ben ik voornemens om een grote
landelijke conferentie over de Vliegwielprojecten en de toekomstige
jeugdbescherming te organiseren in het eerste kwartaal van 2014.
Uiteraard zullen hiervoor gemeenten worden uitgenodigd.
Punt op de horizon
De Vliegwielprojecten zijn meer dan losse initiatieven, ze lijken zich te
vormen naar een scherp punt op de horizon: een voorbeeld van hoe de
praktijk van jeugdbescherming er vanaf 2015 uit gaat zien, onder het
regime van de nieuwe Jeugdwet. Het kind centraal, preventie, korte
justitiële interventies, soepele ketensamenwerking: inmiddels blijkt het in
de uitvoeringspraktijk mogelijk en levert het indrukwekkende tussenresultaten op. Gemeenten zullen hun voordeel kunnen gaan doen met de
Vliegwielprojecten. De verscheidenheid in projecten biedt gemeenten
inzicht in keuzes die als regisseur gemaakt kunnen worden ten aanzien
van de jeugdbescherming. En inzicht in hoe de keten rondom jeugdbescherming kan worden ingericht.
Aandachtspunten tot 2015
De dalende trend in aantallen OTS en de stijging van het percentage
face-to-facecontact binnen 1 week, zijn bijzonder positieve signalen. Ze
geven een sterke indicatie van een jeugdbescherming in Nederland die,
als beroepsgroep, belangrijke verbeterslagen weet te maken. Dit beeld
krijg ik bevestigd in de verschillende werkbezoeken die ik aan de
jeugdbescherming heb gebracht. Eerder, effectiever en efficiënter met
kinderen en ouders samenwerken lijkt significante vruchten af te werpen.
Natuurlijk is het zaak om deze tendens voort te zetten. Ik zal daartoe de
innovatieve projecten die nu lopen, in 2014 breed bekend stellen.
Bijvoorbeeld door best-practices te laten delen, zodat de BJZ’s en LWI’s
elkaar onderling blijven inspireren tot innovatie.
Uiteraard zal ik mij, in het licht van de voorgenomen decentralisatie van
2015, ook tot de gemeenten in Nederland richten. Daarom zal ik projectresultaten en best-practices waar nodig vertalen naar een bredere context
van ketensamenwerking en -inrichting, toegespitst op behoeften van
gemeenten. Vanaf 2017 komt minder geld beschikbaar voor de jeugdbescherming. Ik merk op dat deze bezuiniging al ruim voor 2017 kan worden
gerealiseerd, als de dalende lijn in aantal OTS de komende jaren wordt
vastgehouden. De financiële winst zit hier expliciet in de daling van de
aantallen en niet in een lager prijsniveau per jeugdbeschermingsinterventie. Een te lage prijs voor een interventie zal zelfs de ingezette
ontwikkeling kunnen schaden, want de in deze brief genoemde uitgangspunten voor innovatie, vragen nu eenmaal om inzet en tijdsbesteding van
professionals.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 839, nr. 327

5