Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

24 804

Veiligheidsbeleid Burgerluchtvaart

Nr. 137

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2020
Tijdens het Algemeen Overleg «Vliegen boven conflictgebieden» van
29 januari 2020 (Kamerstuk 24 804, nr. 126) en het daaropvolgende VAO
op 4 februari jl. heb ik toegezegd uw Kamer in het tweede kwartaal nader
te informeren over dit onderwerp en de acties die lopen (Handelingen II
2019/20, nr. 49, item 32). Deze Kamerbrief geeft een overzicht van zowel
de acties waaraan door het Kabinet op dit moment wordt gewerkt als van
de uitgevoerde acties die bijdragen aan het beter beheersen van de
risico’s die gepaard gaan met het vliegen boven conflictgebieden. Hierbij
wordt ingegaan op zowel de wereldwijde, Europese, als nationale situatie.
WERELDWIJD
ICAO
Zoals aangekondigd in mijn Kamerbrief van 21 februari 2020 (Kamerstuk
24 804, nr. 115) heeft Nederland, als lid van de Council, het ICAO
Secretariaat opgeroepen naar mogelijkheden te zoeken om lidstaten hun
verplichting te laten nakomen de toegang tot hun luchtruim te sluiten
wanneer er een risico is voor een veilige vluchtuitvoering voor de
inzittenden. Dit als gevolg van een gewapend conflict of potentieel
gevaarlijk militaire activiteiten in de regio. Ook heeft Nederland nogmaals
opgeroepen de geplande wijzigingen uit het werkprogramma over
conflictgebieden af te ronden in 2020. Daarbij is ook aangedrongen op een
nieuwe uitgebreide «gap-analyse» zodat ook de nog af te ronden
wijzigingen van verbeterde standaarden en aanbevolen werkwijzen met
betrekking tot conflictgebieden en luchtruimbeheer daarin worden
meegenomen. Het ICAO Secretariaat is ook opgeroepen een plan van
aanpak te maken voor de implementatie van de verbeterde standaarden
en aanbevolen werkwijzen. Ik verwacht u over de resultaten in het najaar
nader te kunnen informeren.

kst-24804-137
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 24 804, nr. 137

1

Samenwerking met Canada
In eerder vermelde Kamerbrief heb ik u geïnformeerd dat Nederland het
initiatief van Canada ondersteunt en gezamenlijk optrekt in deelname aan
een internationale strategie die voorziet in het beschermen van de
burgerluchtvaart boven conflictgebieden om wereldwijd de betrokken
risico’s beter te beheersen.1 Nederland heeft in de afgelopen periode een
actieve bijdrage geleverd aan de verdere uitwerking van deze strategie in
het zogenaamde «Safer Skies Initiatief» voor de oprichting van een
toekomstige internationale commissie van landen en luchtvaartorganisaties die zich inzet voor de eerder vermelde strategie. Ik verwacht u over
deze nieuwe internationale commissie in het najaar nader te kunnen
informeren.
EUROPA
EASA
Nederland is in gesprek met de European Aviation Safety Agency (EASA)
om mede vorm te geven aan de inrichting van een digitaal platform voor
het efficiënt delen van relevante informatie over conflictgebieden tussen
de overheid en de Europese luchtvaartmaatschappijen. Luchtvaartmaatschappijen kunnen hiervan gebruik maken, naast de informatie afkomstig
van hun nationale overheden, voor het beter uitvoeren van risicobeoordelingen en het nemen van passende maatregelen voor een veilige
vluchtuitvoering bij het overvliegen van conflictgebieden. Door Covid-19
is de verdere inrichting en planning van het platform vertraagd tot het
voorjaar van 2021.
NATIONAAL
Nadere reflectie, onderzoek veiligheidsmanagementsystemen
luchtvaartmaatschappijen en evaluatie convenant i.r.t.
conflictgebieden
Met de Onderzoeksraad voor Veiligheid ben ik in gesprek gegaan over de
invulling van hun nadere reflectie inzake vliegen boven conflictgebieden
naar aanleiding van de aanbevelingen in het MH17 eindrapport.2 Ook ben
ik met de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in gesprek gegaan
over het verzoek voor onderzoek naar de werking van de veiligheidsmanagementsystemen van de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen in
relatie tot het vliegen over conflictgebieden. Daarnaast worden ten
behoeve van de jaarlijkse evaluatie van de Nederlandse werkwijze van het
convenant inzake deling dreigingsinformatie burgerluchtvaart gesprekken
gevoerd met de betrokken Ministeries van Justitie en Veiligheid, Defensie,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Buitenlandse Zaken,
luchtvaartmaatschappijen en de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers.
Vanwege de samenloop tussen deze onderzoeken en de evaluatie inzake
structurele systeemwijzigingen voor een betere beheersing van de risico’s
van het vliegen boven conflictgebieden op mondiaal, Europees en
nationaal niveau, dienen deze uitkomsten in gezamenlijkheid te worden
beoordeeld.

1
2

De zogenaamde «Safer Skies Strategie».
Inclusief het opvolgingsonderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, «Vliegen boven
conflictgebieden, Opvolging aanbevelingen onderzoek MH17 Crash» van 21 februari 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 24 804, nr. 137

2

Keuze van luchtvaartmaatschappijen voor vliegroutes en informatie voor passagiers
Naast bovenstaande acties ben ik in overleg getreden met de grote
Nederlandse luchtvaartmaatschappijen over de keuzes die zij maken om
wel of niet over conflictgebieden te vliegen. Naar aanleiding van het
overleg hebben de luchtvaartmaatschappijen aangekondigd de informatie
voor passagiers en het brede publiek op hun websites beter te harmoniseren. Hieronder valt onder meer de werking van hun veiligheidsmanagementsystemen, waaronder de rol en betekenis van de Conflict Zone
Information Bulletins (CZIB’s) in het geval daarvan wordt afgeweken en de
rol die de gedeelde informatie afkomstig van de expertgroep van het
convenant hierin heeft. Een CZIB is een hulpmiddel waarmee in Europees
verband informatie wordt gegeven (advies) ten behoeve van het veiligheidsmanagementsysteem van iedere luchtvaartmaatschappij. Deze
informatie betreft altijd een momentopname. CZIB’s bevatten echter niet
in alle gevallen eensluidende adviezen. In de begeleidende tekst van
iedere CZIB,3 staat dat de informatie gebruikt kan worden voor de
risicoanalyse van iedere individuele luchtvaartmaatschappij, in aanvulling
op (bijvoorbeeld) nationaal gedeelde dreigingsinformatie en de informatiepositie van de luchtvaartmaatschappij zelf. Hierdoor kan de gekozen
veilige vliegroute soms afwijken van een (nog niet aangepast) advies
(CZIB) van EASA. Deze route is dan wel door de individuele luchtvaartmaatschappij aan de hand van zijn eigen veiligheidsmanagementsysteem
als veilig beoordeeld, op basis van alle informatie waarover de luchtvaartmaatschappij beschikt. Dit is inclusief het gedeelde dreigingsbeeld in de
expertgroep van het convenant.
Hiermee heb ik invulling gegeven aan de motie van de leden Paternotte
en Kröger (Kamerstuk 24 804, nr. 106) in overleg te gaan met luchtvaartmaatschappijen om te komen tot meer transparantie bij de afweging om
af te wijken van een informatiebulletin (CZIB) van EASA en daarbij
expliciet te betrekken hoe luchtvaartmaatschappijen dit publiek kunnen
verantwoorden. Ook is hiermee invulling gegeven aan de motie van de
leden Amhaouch en Paternotte (Kamerstuk 24 804, nr. 110) om zich tot het
uiterste in te spannen dat in 2020 in ieder geval alle Nederlandse
luchtvaartmaatschappijen volledig gaan voldoen aan aanbeveling 114 van
het eindrapport MH17 Crash van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.
Ook zijn de luchtvaartmaatschappijen van mening dat er geen reden
bestaat voor passagiers tot annuleren op grond van het afwijken van de
CZIB, aangezien de luchtvaartmaatschappij volgens de begeleidende tekst
in de desbetreffende CZIB gebruik maakt van de (nationale) mogelijkheid
om tot een betere risicoanalyse te komen. De specifieke informatie die
onder dit dreigingsbeeld ligt kan echter niet met passagiers worden
gedeeld vanwege het vertrouwelijk karakter zoals afgesproken in het
convenant.
Naar aanleiding van gesprekken die ik separaat heb gevoerd met KLM,
heeft KLM aangekondigd om de verschillen en overeenkomsten met Air
France vluchten beter te zullen weergeven, naast de eerder gemelde
harmonisering van de website.
Op grond van nationale informatiedeling en (in het geval van Air France)
nationale ge- en verboden in de vorm van Notices to Airmen (NOTAM’s)
en/of Aeronautical Information Circulars (AIC’s), wordt bij beide luchtvaartmaatschappijen separaat een eigen risico-inschatting gemaakt en
3
4

https://www.easa.europa.eu/easa-and-you/air-operations/information-on-conflict-zones.
Aanbeveling 11 draagt luchtvaartmaatschappijen op minimaal eenmaal per jaar openbaar
verantwoording af te leggen over gekozen vliegroutes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 24 804, nr. 137

3

wordt voor iedere vlucht de meest passende, veilige route gekozen. Deze
verantwoordelijkheid volgt uit de door de overheid afgegeven vliegvergunning (Air Operator Certificate – AOC). Voor KLM is dat de Nederlandse
overheid, voor Air France de Franse overheid. De systematiek van
risico-inschatting is voor Air France en KLM gelijk, echter als gevolg van
de door de luchtvaartmaatschappijen zelf gemaakte risicoprofielen
kunnen de uitkomsten verschillen. Daarnaast spelen bij iedere routekeuze
factoren mee vanuit de individuele verantwoordelijkheid van de luchtvaartmaatschappij die invloed kunnen hebben op de vluchtuitvoering,
zoals afspraken met commerciële («codeshare») partner luchtvaartmaatschappijen, weersomstandigheden, verkeersdrukte en tijdelijke
routerestricties.
Hiermee is invulling gegeven aan de toezegging om met de luchtvaartmaatschappijen in overleg te treden over de informatievoorziening
richting passagiers over de gekozen vliegroutes en of dit een legitieme
reden is voor annulering, alsmede de toezegging de mogelijkheden voor
harmonisatie van besluitvorming tussen KLM en Air France bij Air
France-KLM aan de orde stellen.
Tot slot
Mede vanwege de gevolgen van de Covid-19 maatregelen neemt het
meer tijd in beslag uw Kamer te informeren over de invulling van de
overige moties en toezeggingen. Ik wil dat op een zorgvuldige manier
doen zodra de resultaten van de Onderzoeksraad, ILT en de uitgebreide
evaluatie zijn ontvangen en bestudeerd. De Onderzoeksraad heeft
aangegeven het niet realistisch te vinden zijn bevindingen voor het
zomerreces te kunnen publiceren, maar zal zich inspannen het betreffende
onderzoek zo spoedig mogelijk af te ronden. Zoals toegezegd in mijn
antwoord op het Schriftelijk Overleg in de Kamerbrief van 11 juni 2020 zal
ik uw Kamer dit najaar volledig informeren over mijn verdere voornemens
op mondiaal, Europees en nationaal niveau.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen-Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 24 804, nr. 137

4