Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 278

Interdepartementaal Beleidsonderzoek:
Universitair Medische Centra (UMC’s)

Nr. 5

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 januari 2015
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over
de brief van 11 juli 2014 over de Positioneringsnota universitair medische
centra (umc’s) en kabinetsreactie op het Interdepartementaal Beleidsonderzoek: Universitair Medische Centra (UMC’s) (Kamerstuk 33 278, nr. 4).
De vragen en opmerkingen zijn op 26 september 2014 aan de Ministers
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 26 januari 2015 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-33278-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

1

Inhoudsopgave

blz.

I.

Vragen en opmerkingen van de fracties
1.
Algemeen
2.
De positie van de umc’s in het stelsel
3.
De topreferente functie en transparantie
4.
Taakverdeling en concentratie
5.
Innovatie, valorisatie en economische impact
6.
Onderwijs, opleiding en nascholing van professionals

2
2
2
4
6
7
7

II.

Reactie van de Ministers van VWS en van OCW

8

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de positioneringsnota betreffende de umc’s en hebben daarover
enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de positioneringsnota universitair medische centra. Zij vinden vooral de
visie van het kabinet op de taakverdeling van het leveren van zorg tussen
umc’s en algemene ziekenhuizen van belang; hierover stellen zij verderop
in hun inbreng een aantal vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van de positioneringsnota van de universitair medische centra en
van de kabinetsreactie op het Interdepartementaal Beleidsonderzoek:
Universitair Medische Centra (UMC’s). Deze leden zijn geen voorstander
van marktwerking in de zorg. Het betalen per verrichting heeft volgens
genoemde leden een opdrijvende werking op het aantal behandelingen en
daarmee een negatieve invloed op de ontwikkeling van de totale
zorgkosten. De leden van de SP-fractie betreuren het dat in de umc’s met
de DOT-systematiek (= DBC’s op weg naar transparantie) gewerkt wordt
evenals zij dat betreuren in ieder ander ziekenhuis. De voorliggende nota
die de knip tussen door middel van DOT-systematiek gefinancierde zorg
en de drie bijzondere functies van umc’s omschrijft, is wat deze leden
betreft een van de vele voorbeelden van bureaucratie en onduidelijkheid
waartoe marktwerking in de zorg leidt.
De leden van de CDA-fractie maken graag van de mogelijkheid gebruik
schriftelijke vragen te stellen over de positioneringsnota umc’s. Deze
leden zijn positief gestemd over deze positioneringsnota; de situatie in het
zorglandschap in 2014 is immers anders dan die in 2006.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de positioneringsnota universitair medische centra. Deze leden delen met
het kabinet de conclusie dat Nederland trots kan zijn op de umc’s die een
unieke combinatie zijn van onderwijs, wetenschappelijk onderzoek en
topreferente patiëntenzorg.
2. De positie van de umc’s in het stelsel
De leden van de PvdA-fractie delen de conclusie dat men trots kan zijn
op de werkzaamheden en prestaties van de umc’s. Deze leden streven
ernaar om de unieke positie die de Nederlandse umc’s wereldwijd
bekleden op het gebied van (topreferente) zorg, onderzoek en onderwijs
uit te bouwen. Tot hoever reikt de ambitie van het kabinet? Welke doelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

2

heeft het kabinet zich gesteld voor de internationale concurrentiepositie
van de Nederlandse umc’s? En op welke wijze draagt de uit het Citrienfonds beschikbare € 25 miljoen hieraan bij? Hoe wordt de Kamer de
komende vijf jaar op de hoogte gehouden van de verbeteringen die
voortkomen uit het Citrienfonds en de prestaties van de umc’s in het
algemeen, ook internationaal bezien? Kan het kabinet toelichten waarom
thema’s als samenwerking, patiëntveiligheid en e-health voor de umc’s
een bijdrage vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS) behoeven? Heeft deze bijdrage alleen betrekking op topreferente
zorg, wetenschappelijk onderzoek en onderwijs, of ook op basiszorg zoals
algemene ziekenhuizen deze leveren? Waarom is de bijdrage vanuit het
Citrienfonds nodig naast de beschikbaarheidsbijdrage academische zorg?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat circa 60% van door umc’s
geleverde zorg ook in algemene ziekenhuizen kan worden geleverd omdat
deze zorg niet valt onder de ROBIJN-labels (= Rijks Overheids Bijdrage
IJverig Nageplozen). Deze leden zijn benieuwd naar de visie van het
kabinet op basiszorg in umc’s. Het lijkt genoemde leden goed te herijken
waar in de toekomst welk type zorg wordt geleverd. Dat gaat wat deze
leden betreft verder dan alleen de zorg die in de toekomst geleverd wordt
door umc’s. Ook algemene ziekenhuizen en eerstelijnszorg dienen hierbij
betrokken te worden. Kan het kabinet met een visie komen? Welke criteria
heeft het kabinet in de toekomst voor ogen om te bepalen waar de zorg
het beste geleverd kan worden? In hoeverre zet het kabinet hierbij in op
zowel kwaliteit, betaalbaarheid en belangen van de patiënt en hoe gaat
het hierop sturen? In hoeverre zet het kabinet in op substitutie van
basiszorg vanuit de umc’s naar algemene ziekenhuizen en/of huisartsen?
Acht het kabinet deze beweging wenselijk en hoe zet het in op ketenbenadering tussen umc’s, algemene ziekenhuizen en de eerste lijn? In hoeverre
houdt het kabinet er in zijn visie rekening mee dat het leveren van
basiszorg voor sommige umc’s noodzakelijk is om overeind te blijven?
Om welke umc’s gaat het? Acht het kabinet een nieuw samenwerkingsmodel voor umc’s onderling, maar ook met algemene ziekenhuizen en de
eerstelijnszorg, in de toekomst op zijn plaats? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
wie neemt de regie?
Genoemde leden zijn verheugd dat het Nederlandse wetenschapsstelsel
zeer goed presteert en dat de umc’s circa 40% van de Nederlandse
wetenschappelijke publicaties voor hun rekening nemen. Zij zijn benieuwd
welk percentage van deze publicaties binnen vijf jaar haar weg vindt naar
de praktijk in de vorm van zorgvernieuwing en valorisatie. Kan het kabinet
hier inzicht in geven? Welke implementatie-ambities heeft het kabinet?
Vindt het kabinet evenals de leden van de PvdA-fractie dat umc’s zich bij
uitstek lenen voor implementatie van wetenschappelijke kennis,
aangezien binnen umc’s de gehele weg van fundamentele verkenning
naar patiëntgebonden onderzoek en klinische toepassing kan worden
bewandeld? Hoe zet het kabinet samen met de umc’s in op maximale
praktijkbenutting van wetenschappelijk onderzoek?
De leden van de SP-fractie juichen het toe dat de drie bijzondere functies
van de umc’s: topreferente patiëntenzorg, wetenschappelijk onderzoek en
onderwijs, niet ook onderworpen zijn aan de DOT-systematiek. Zoals
gezegd zouden genoemde leden er in zijn geheel voor pleiten niet met
deze financieringswijze te werken aangezien die bureaucratie, onduidelijkheid, fraude en kostenopdrijving in de hand werkt. Deze leden
betreuren het dat de umc’s evenals de overige ziekenhuizen steeds
grotere risico’s lopen en ook verantwoordelijk zijn voor de eigen kapitaallasten. Volgens de leden van de SP-fractie zou de overheid garant dienen
te staan voor het vastgoed van ziekenhuizen, zodat de risico’s evenals de
kapitaallasten laag zijn en zo min mogelijk vreemd vermogen aangetrokken hoeft te worden met alle nadelige financiële gevolgen van dien,
zoals het betalen van onnodig hoge rentes aan geldschieters. Deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

3

kunnen zich vinden in het inrichten van het Citrienfonds om projecten uit
te voeren die moeten leiden tot behoud van goede zorg of de verbetering
ervan.
De leden van de CDA-fractie merken op dat umc’s ook een publieke taak
hebben. Genoemde leden vragen dan ook of het kabinet het tegelijkertijd
uitoefenen en de onderlinge verwevenheid van de drie bijzondere
functies, topreferente patiëntenzorg, wetenschappelijk onderzoek en
onderwijs, nog steeds ziet als de publieke taak van de umc’s, namelijk dat
wat hen onderscheidt van andere algemene ziekenhuizen en daarmee ook
om een aparte financiering vraagt.
Deze leden vragen of het kabinet kan aangeven waarin de positioneringsnota van 2014 verschilt ten opzichte van de eerdere nota uit 2006, in
het bijzonder waar het gaat om het duurzaam borgen van de publieke taak
van de umc’s.
De leden van de D66-fractie hechten grote waarde aan het verbeteren
van de kwaliteit van zorg en het inzicht daarin voor patiënten. Deze leden
lezen dat ten bate daarvan in lijn met het hoofdlijnenakkoord medisch
specialistische zorg het Citrienfonds is opgericht, waarvoor de komende
vijf jaar € 25 miljoen beschikbaar is. Genoemde leden vragen het kabinet
of het niet beter is de kwaliteitsagenda een meer structureel karakter te
geven. Zij vragen of het kabinet wil onderzoeken of de academische
component daarin een rol kan spelen.
3. De topreferente functie en transparantie
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de nota wordt gesproken
over de trajecten die gestart zijn met betrekking tot transparantie over de
besteding van publieke middelen en het doelmatig uitvoeren van de taken
van de umc’s. Een mogelijke uitkomst is dat er verschuiving in budgetten
plaatsvindt tussen de umc’s. Genoemde leden hebben wel vragen met
betrekking tot de mogelijke uitkomst. Zou het onderzoek ook als uitkomst
kunnen hebben dat het budget verkleind wordt of dat er bijvoorbeeld een
substitutie plaatsvindt van (een deel van) het budget van de umc’s naar
algemene ziekenhuizen en of andere zorgaanbieders?
Het komt voor dat umc’s niet academische ziekenhuizen overnemen; is het
mogelijk dat de academische component wordt gebruikt ter financiering
van dit soort overnames? Of kan het zo zijn dat een academische
component wordt gebruikt voor de exploitatie?
De leden van de PvdA-fractie vinden het innovatief om met het TopZorg
programma te bezien in hoeverre klinisch wetenschappelijk onderzoek bij
enkele niet-umc’s in aanmerking komt voor bijzondere financiering vanuit
de overheid, maar zij hebben hierbij nog wel enkele vragen. Het
programma loopt tot 2018 en dan volgt een besluit. Deze leden vragen of
er tussentijds al relevante resultaten worden verwacht en of deze met de
Kamer gedeeld worden. In hoeverre heeft het kabinet het idee dat
innovatie momenteel belemmerd wordt omdat niet-umc’s geen adequate
financiering kunnen krijgen voor onderzoek en zorgvernieuwing? Worden
er momenteel kansen voor zorgvernieuwing onbenut gelaten omdat
niet-umc’s geen onderzoek kunnen verrichten omdat financiering
ontbreekt? Indien de resultaten van het TopZorg programma het kabinet
aanleiding geven om ook niet-umc’s bijzondere financiering vanuit de
overheid te verschaffen voor onderzoek, wat houdt dit concreet in voor de
mogelijke winstuitkering voor deze niet-umc’s, bijvoorbeeld de algemene
ziekenhuizen? Hoe duidt het kabinet in dat geval de mogelijke frictie
tussen extra publieke middelen en winstuitkering aan particuliere
investeerders? Wat betreft topinkomens in de zorg vragen de leden van de
PvdA-fractie welke waarborgen het kabinet stelt om ervoor te zorgen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

4

eventuele bijzondere financiering voor onderzoek (voortkomend uit
TopZorg) ten goede komt aan inkomens van medisch specialisten in
algemene ziekenhuizen.
Daarnaast zijn genoemde leden blij met de voortvarendheid van het
ROBIJN-project, waardoor er inzicht komt in de prestaties en kosten van
umc’s en de kostenonderbouwing van de beschikbaarheidsbijdrage
academische zorg. Zij vragen in hoeverre de ROBIJN-labels rekening
houden met zorg die doelmatig in algemene ziekenhuizen kan worden
verleend. Wanneer zijn de negen ROBIJN-labels gevalideerd en wanneer
volgt een besluit over welk deel van de topreferente zorg bekostigd kan
worden door middel van prestatiebekostiging en voor welk deel een
beschikbaarheidsbijdrage benodigd blijft? Ook vragen deze leden in
hoeverre het ROBIJN-project de kosten van umc’s in dezelfde mate
transparant maakt als bij reguliere ziekenhuizen het geval is. In hoeverre
verwacht het kabinet tevreden te zijn over de behaalde mate van
kostentransparantie van umc’s?
De leden van de SP-fractie beamen dat er nog altijd aanleiding is voor
specifieke financiering vanuit de overheid voor de bijzondere functies van
de umc’s. Genoemde leden zijn uiteraard ook voor een doelmatige
besteding van publieke middelen. Of dat dit echter bereikt kan worden op
de voorgestelde wijze, het introduceren van «prikkels» en de openstelling
van de beschikbaarheidsbijdrage academische zorg aan andere
aanbieders, dat betwijfelen deze leden. Welke prikkels heeft het kabinet
hier voor ogen en hoe draagt dit bij aan de doelmatige besteding van
publiek geld? Om te voorkomen dat andere, wellicht ook private, partijen
aanspraak maken op dit publieke geld, juichen de leden van de SP-fractie
het toe dat vooralsnog geen andere zorgaanbieders toegelaten worden.
Wel maken deze leden zich zorgen over mogelijke ontwikkelingen op dit
vlak en zij vragen het kabinet met een visie hierop te komen. Volgens
genoemde leden zou de topreferente functie zich moeten concentreren bij
de umc’s. De leden van de SP-fractie staan dan ook negatief tegenover het
TopZorg programma waarbij onder andere het St. Antonius in
Nieuwegein en het Oogziekenhuis de komende jaren € 30 miljoen
beschikbaar krijgen voor klinisch wetenschappelijk onderzoek. Bovendien
vragen genoemde leden waarom voor dit programma gekozen is voor
uitgerekend deze ziekenhuizen. Kan dit nader worden toegelicht? Dat er
door middel van het programma ROBIJN gepoogd wordt meer inzicht te
verkrijgen in de kosten en opbrengsten van de publieke taken van umc’s
vinden deze leden zinvol. Wel willen zij waarschuwen dat het verkrijgen
van dit inzicht niet mag doorslaan in meer regeldruk, bureaucratie en
minder tijd voor onderzoek en zorg. Hoe gaat het kabinet hiervoor zorg
dragen, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet kan aangeven welke
criteria ten grondslag hebben gelegen aan de selectie van ziekenhuizen
die deel mogen nemen aan het TopZorg programma.
Waarom kiest het kabinet in plaats van TopZorg niet voor een samenwerkingsmodel tussen umc’s en algemene ziekenhuizen, waarbij algemene
ziekenhuizen gebruik kunnen maken van de kennisinfrastructuur van
umc’s, zo vragen deze leden.
Het kabinet is voorstander van concentratie van de zorg. Ook samenwerking op het gebied van onderzoek en vooral de onderzoekinfrastructuur is van groot belang omdat de middelen schaarser worden en de
kosten hoger. Met het experiment op het vlak van TopZorg lijkt het kabinet
echter zowel de middelen voor bijzondere zorg als die voor onderzoek
over meer aanbieders te verdelen en daarmee te versnipperen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet kan uitleggen hoe de
experimenten op het gebied van TopZorg zich verhouden tot zijn oproep
om meer concentratie in de zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

5

De leden van de D66-fractie stellen vast dat bij het hoofdlijnenakkoord
medisch specialistische zorg 2014–2017 is afgesproken dat de beschikbaarheidsbijdrage academische zorg gedurende de huidige kabinetsperiode niet wordt opengesteld aan andere zorgaanbieders. Deze leden
vragen het kabinet of het daarmee de deur naar deze openstelling
definitief tracht dicht te gooien of dat het hier op een later moment wel
mogelijkheden voor ziet.
De leden van de D66-fractie constateren dat het kabinet bij ZonMw het
TopZorg programma is gestart, waarin wordt onderzocht in hoeverre de
combinatie van specifieke vormen van zorg met voornamelijk klinisch
wetenschappelijk onderzoek bij enkele niet-umc’s in aanmerking komt
voor bijzondere financiering. Deze leden vragen het kabinet op basis van
welke criteria de aangewezen ziekenhuizen zijn geselecteerd. En op welke
wijze wordt bepaald of het TopZorg programma geslaagd is? Heeft het
kabinet ook een samenwerkingsmodel tussen umc’s en algemene
ziekenhuizen overwogen in plaats van het TopZorg programma? Zo ja,
waarom is uiteindelijk voor het TopZorg programma gekozen? Genoemde
leden vragen ook hoe de experimenten op het gebied van TopZorg zich
verhouden tot de tendens naar meer concentratie in de zorg.
De leden van de D66-fractie lezen met veel interesse dat het ROBIJNprogramma, dat als doel heeft het transparant maken van kosten en
opbrengsten van de publieke taken van de umc’s en het scherper
definiëren van de publieke taken en de topreferente functie, concrete
resultaten begint op te leveren. Deze leden vragen wel wanneer definitief
helder wordt wat de topreferente functie inhoudt en wat deze kost, zodat
bepaald kan worden welk gedeelte door middel van prestatiebekostiging
gefinancierd kan worden en wat via de beschikbaarheidbijdrage bekostigd
moet blijven. Wanneer wil het kabinet beslissen over de nieuwe verdeling
van de budgetten en het daaraan gekoppelde transitieregime?
De leden van de D66-fractie constateren dat volgens de laatste analyse
van de umc’s ongeveer 40% van de door hen geleverde zorg topreferent
is. Deze leden vragen of daaruit af te leiden is dat zo’n 60% van de door
umc’s geleverde zorg ook door algemene ziekenhuizen kan worden
verricht. Deze leden vragen of indien dat juist is er kostenbesparingen
mogelijk zijn door substitutie van bepaalde vormen van curatieve zorg van
umc’s naar algemene ziekenhuizen.
4. Taakverdeling en concentratie
De leden van de PvdA-fractie vinden het noodzakelijk dat umc’s op
nationaal niveau hard werken aan afstemming van zorg, onderzoek en
onderwijs. Vindt het kabinet dat er op dit moment voldoende samenwerking is tussen umc’s? Acht het kabinet het denkbaar dat er in de nabije
toekomst wachtlijsten ontstaan omdat zeer specialistische zorg te
geconcentreerd is georganiseerd en samenwerking en kennisdeling
onvoldoende van de grond komt waardoor de benodigde zorg voor de
wachtende patiënten niet kan worden overgenomen door een ander umc?
Welke rol heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en op basis waarvan
beoordeelt zij de samenwerking tussen umc’s? In hoeverre wordt
nationale samenwerking belemmerd omdat umc’s op bepaalde gebieden
ook concurreren om financiële middelen, bijvoorbeeld met betrekking tot
het onderzoeksbudget van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en Zorgonderzoek Nederland Medische Wetenschappen (ZonMw)?
Genoemde leden vinden samenwerking op het gebied van zeldzame
ziekten van groot belang omdat het vaak gaat om zeer kleine aantallen
patiënten, waardoor het moeilijk is om de effectiviteit van behandelingen
vast te stellen en expertise op te bouwen. Zij wijzen hierbij niet alleen op
de nationale samenwerking zoals beschreven in het Nationaal Plan
Zeldzame Ziekten, maar ook op de internationale samenwerking. Hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

6

wordt de Kamer op de hoogte gesteld van de voortgang van het Nationaal
Plan Zeldzame Ziekten? En hoe beoordeelt het kabinet de samenwerking
van umc’s met internationale academische ziekenhuizen op het gebied
van behandelingen voor zeldzame ziekten? Kan het kabinet hier enkele
voorbeelden van geven?
Het kabinet stipt aan dat samenwerking tussen umc’s en zorgaanbieders
in de regio op het gebied van onderwijs en opleiding bijna overal goed
functioneert. Kan het kabinet aangeven waar de samenwerking niet naar
wens verloopt, op welke aspecten dit betrekking heeft en welke activiteiten er worden ondernomen om alle studenten van umc’s in aanraking
te laten komen met het gebruikelijke aanbod van patiënten?
De leden van de SP-fractie delen de mening niet dat concentratie per
definitie leidt tot de versterking van innovatie en verbetering van zorg.
Genoemde leden onderstrepen dan ook dat het van belang is dat de zorg
en het onderzoek ook overgenomen dienen te kunnen worden door een
ander umc wanneer de situatie daarom vraagt. Wel vragen deze leden
welke situatie het kabinet hierbij voor ogen heeft. Is dit uitsluitend in het
geval van incidenten zoals het sluiten van een bepaalde afdeling, of ook in
het geval van een te grote reisafstand voor de patiënt? De leden van de
SP-fractie wensen op dit punt een uitvoerige toelichting.
De leden van de D66-fractie constateren instemmend dat de umc’s
werken aan de concentratie van zorg en onderzoek, waarbij het
uitgangspunt is om de kwaliteit van zorg te verbeteren. Genoemde leden
achten het wel van groot belang dat daarbij situaties zoals die zich hebben
voorgedaan rondom de stop van de specialistische transgenderzorg in het
VUmc in de toekomst te allen tijde worden voorkomen. Dit betekent dat
zorg en onderzoek altijd overgenomen moeten kunnen worden door een
ander umc als de situatie daarom vraagt. Deze leden vragen hoe dit in de
toekomst geborgd gaat worden. Zij vragen of het kabinet de umc’s wil
verplichten daarover aanvullende afspraken te maken.
5. Innovatie, valorisatie en economische impact
De leden van de SP-fractie staan terughoudend tegenover valorisatie.
Naar de mening van deze leden is fundamenteel onderzoek niet gebaat bij
commercieel belang. Dergelijk onderzoek dient volgens genoemde leden
altijd ingegeven te worden door de oprechte behoefte van de wetenschap.
De leden van de SP-fractie willen dan ook dat voorkomen wordt dat de
umc’s een verlengstuk worden van de industrie.
6. Onderwijs, opleiding en nascholing van professionals
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het selectieproces voor
nieuwe geneeskundestudenten in de toekomst decentraal zal plaatsvinden. Graag horen deze leden welke geschikte selectiemomenten de
umc’s voor ogen hebben en op welke criteria zij beoordelen of iemand
een goede toekomstige arts is. In hoeverre hebben de criteria straks
voornamelijk betrekking op kwaliteit en motivatie? In hoeverre maakt een
scholier met goede afstudeercijfers en goede motivatie in het decentrale
toelatingssysteem straks een reële kans om toegelaten te worden? Zijn
het kabinet en de umc’s voornemens om deze criteria transparant te
maken? Genoemde leden vragen daarbij of de criteria universeel zijn of
dat ieder umc hierin zijn eigen afweging kan maken in het kader van
specialisatie en taakverdeling.
De leden van de SP-fractie hebben vragen bij het afschaffen van het
huidige systeem van toelating tot de geneeskundige opleiding welke
bestaat uit een combinatie van loting, directe toelating voor de 8+ student

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

7

en decentrale selectie. Het systeem van decentrale selectie wat daarvoor
in de plaats komt selecteert studenten op de juiste combinatie van
eigenschappen, zo lezen deze leden. Genoemde leden zien deze eigenschappen echter graag verder geconcretiseerd zodat zij als geschikt en
objectief criterium kunnen dienen. Ook vragen deze leden in hoeverre de
diverse vooropleidingen in dit proces betrokken worden. Hoever zijn de
umc’s inmiddels met het optimaliseren van het selectieproces, zo vragen
de leden van de SP-fractie tot slot.
II. REACTIE VAN DE MINISTERS VAN VWS EN VAN OCW
De positie van de umc’s in het stelsel
De leden van de CDA fractie vragen waarin de positioneringsnota van
2014 verschilt ten opzichte van de eerdere nota uit 2006 en vragen
vervolgens naar de visie van het kabinet op de publieke taak van de umc’s
en de financiering daarvan.
Wij zijn, net als het kabinet in 2006, van mening dat de publieke taken van
umc’s goed moeten worden geborgd. Wij geven in de huidige positioneringsnota daarom aan dat de umc’s vanwege de verwevenheid van de
drie bijzondere publieke functies, topreferente patiëntenzorg, wetenschappelijk onderzoek en onderwijs, onderscheidend zijn van de algemene
ziekenhuizen en nog steeds bij uitstek de partij zijn om de topreferente
functie uit te kunnen voeren. Dit rechtvaardigt de specifieke financiering
vanuit de overheid. Het verschil ten opzichte van de positioneringsnota in
2006 zit voornamelijk in de ontwikkelingen in het zorgveld sinds 2006,
zoals de discussie over de duurzaamheid van ons stelsel, de discussie
over concentratie en spreiding en de introductie van meer risico’s voor
zorgaanbieders en verzekeraars, en de consequenties daarvan voor de rol
en de positie van de umc’s in het zorgveld.
De leden van de PvdA fractie vragen naar de ambitie van dit kabinet wat
betreft de positie en de prestaties van de umc’s.
In de positioneringsnota hebben we aangegeven dat we trots mogen zijn
op de umc’s in Nederland. Ook in de wetenschapsvisie wordt aangegeven
dat Nederland onderzoek in een groot aantal vakgebieden tot de
wereldtop behoort. Het klinisch medisch onderzoek is hier een illustratief
voorbeeld van.1 Uit internationaal vergelijkend onderzoek komt naar
voren dat het Nederlandse wetenschapsstelsel in termen van meetbare
uitkomsten zeer goed presteert. In de verschillende internationale
ranglijsten staat Nederland consequent in de top of subtop. In de onlangs
verschenen publicatie van het Rathenau Instituut2 wordt dit opnieuw
bevestigd. Het doel van dit kabinet is om deze positie te behouden en
waar het kan te versterken.
De leden van de PvdA fractie vragen welk percentage van de publicaties
van de umc’s binnen vijf jaar haar weg vindt naar de praktijk in de vorm
van zorgvernieuwing en valorisatie, welke implementatie ambities het
kabinet heeft, of het kabinet vindt dat de umc’s zich bij uitstek lenen voor
implementatie van wetenschappelijke kennis en hoe het kabinet samen
met de umc’s inzet op maximale praktijkbenutting van wetenschappelijk
onderzoek.

1
2

Wetenschapsvisie 2025 (Kamerstuk 29 338, nr. 141).
Feiten & Cijfers, de Nederlandse Universitair Medische Centra 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

8

Door de hele keten van ontwikkeling tot toepassing, van fundamenteel
onderzoek tot zorg, onder één dak te plaatsen is in de umc’s een optimale
omgeving gecreëerd om nieuwe bevindingen snel hun toepassing te laten
vinden in de praktijk. De umc’s bieden van oudsher academische
werkplaatsen voor de medische faculteiten waardoor er een gestructureerd samenwerkingsverband bestaat tussen onderzoek, onderwijs en de
zorgpraktijk. Welk percentage van de onderzoekspublicaties precies een
weg naar de praktijk vindt is moeilijk te zeggen. Het is niet één publicatie
die tot aanpassing van de zorg leidt, maar vaak een heel aantal onderzoeken bij elkaar. Daarnaast zal niet elk onderzoek leiden tot nieuwe zorg.
Per definitie zullen uitkomsten van onderzoek ook kunnen leiden tot het
niet aanpassen van de praktijk omdat onderzoek uitwijst dat de zorg er
niet mee zal verbeteren. Verder kan onderzoek er ook toe leiden dat
bepaalde verrichtingen beter niet meer gedaan kunnen worden. De vele
voorbeelden van innovaties die in de umc’s ontwikkeld zijn en nu in de
praktijk worden toegepast illustreren dat het onderzoek de weg naar de
praktijk daadwerkelijk vindt. Zo kunnen genoemd worden de door-toneedle time bij CVA’s, de time-out procedure bij operaties, de ontwikkeling
van geneesmiddelen voor de ziekte van Pompe en Fabry, de ontwikkeling
van «biologicals» en «small molecules» voor de behandeling van
reumatoïde artritis en de ontwikkeling van een nieuwe diagnosetest voor
QT syndroom, een erfelijke hartritmestoornis. De umc’s hebben onlangs
een onderzoek laten uitvoeren naar de economische waarde van de umc’s
waarbij ieder in de umc’s geïnvesteerde euro zich drie tot vier maal
terugverdient3
Internationaal gezien is de umc vorming in Nederland uniek en dat is een
belangrijke reden dat het translationele onderzoek in Nederland internationaal gezien zo hoog aangeschreven staat. Een deel van de resultaten
zal binnen de umc’s rechtstreeks vertaald kunnen worden naar de praktijk.
Voor andere vindingen is een langere weg nodig via valorisatie en
betrokkenheid van bedrijven. Het kabinet stimuleert dit laatste door het
topsectorenbeleid, waar de umc’s een belangrijke rol spelen in de
topsector LSH en het Europees onderzoek en innovatiebeleid
(Horizon2020).
Vervolgens vragen de leden van de PvdA fractie naar de rol van het
Citrienfonds wat betreft de positie, de prestaties en de internationale
concurrentiepositie van de umc’s, waarom de thema’s uit het Citrienfonds
een bijdrage vanuit het Ministerie van VWS behoeven, of deze bijdrage
alleen betrekking heeft op de topreferente zorg en hoe de Kamer op de
hoogte wordt gehouden van de verbeteringen die voortkomen uit het
Citrienfonds.
Met het Citrienfonds wil de Minister van VWS samen met de umc’s een
bijdrage leveren aan een duurzame gezondheidszorg en een impuls geven
aan een aantal grote landelijke onderwerpen, waar het van belang is om
gezamenlijk stappen te maken. De umc’s zullen een aantal plannen, die
voortkomen uit het hoofdlijnenakkoord medisch specialistische zorg,
voortvarend aanpakken en een extra impuls geven aan belangrijke
thema’s die bijdragen aan een duurzame gezondheidszorg zoals registratie aan de bron, samenwerking, patiëntveiligheid en e-health. Er is
specifiek gekozen voor deze onderwerpen omdat de gehele (curatieve)
zorg en alle patiënten baat hebben bij de uitkomsten van deze projecten.
Samenwerking met andere partijen is daarom ook een vereiste voor
financiering van projecten uit het Citrienfonds. Door de krachten te
bundelen en dit gecoördineerd te doen zullen de benodigde ontwikkelingen daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. Betaalbare zorg tegen
3

Economic impact of university medical centers in the Netherlands – BiGGAR economics 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

9

een hogere kwaliteit is goed voor de internationale concurrentiepositie
van de Nederlandse zorg en dus ook de Nederlandse umc’s. De Minister
van VWS zal de Kamer begin 2017 op de hoogte brengen van de
voortgang van dit programma.
De D66 fractie vraagt of het niet beter is de kwaliteitsagenda een meer
structureel karakter te geven aangezien het Citrienfonds alleen de
komende 5 jaar financiering van kwaliteitsprojecten beschikbaar stelt.
Daarnaast vragen deze leden, net als de leden van de PvdA fractie, of de
beschikbaarheidbijdrage academische zorg (voorheen de academische
component) een rol kan spelen in de financiering van de kwaliteitsagenda
of het Citrienfonds.
De Minister van VWS geeft de kwaliteitsagenda een meer structureel
karakter door de uitwerking van de, in het hoofdlijnenakkoord
afgesproken, kwaliteit- en doelmatigheidagenda waar nu op vele fronten
aan gewerkt wordt. De beschikbaarheidbijdrage academische zorg is niet
bedoeld voor het financieren van kwaliteit- en doelmatigheid projecten
maar voor de financiering van de topreferente functie. Ook is deze
beschikbaarheidbijdrage niet bedoeld voor de financiering van het
Citrienfonds, het Citrienfonds richt zich namelijk niet op de topreferente
functie maar op projecten die bijdragen aan een duurzame gezondheidszorg in het algemeen.
De leden van de PvdA fractie vragen naar de visie van het kabinet op
basiszorg in de umc’s en vragen zich af of het leveren van basiszorg
noodzakelijk is voor een umc om overeind te blijven.
Voor alle umc’s geldt dat het leveren van basiszorg noodzakelijk is om te
blijven functioneren als ziekenhuis. Het leveren van basiszorg is noodzakelijk uit financieel oogpunt, voor het behouden van de vaardigheden van
de zorgprofessionals, ten behoeve van de onderzoeksprofilering en voor
het leveren van volwaardig onderwijs aan studenten. Wel is de Minister
van VWS van mening dat het aandeel basiszorg in de umc’s naar beneden
moet, zeker als deze zorg daar niet doelmatig uitgevoerd kan worden. De
umc’s zouden keuzes moeten maken in welke basiszorg ze wel en niet
blijven aanbieden. Umc’s sturen hier zelf ook al actief op. Ook de inkoop
strategie van de zorgverzekeraar speelt hierbij een rol.
Vervolgens vragen de leden van de PvdA fractie naar de criteria om te
bepalen waar de zorg het beste geleverd kan worden, in hoeverre het
kabinet inzet en stuurt op de kwaliteit, betaalbaarheid en de belangen van
de patiënt, in hoeverre het kabinet inzet op substitutie van basiszorg van
umc’s naar algemene ziekenhuizen en de eerste lijn en in hoeverre het
kabinet inzet op de ketenbenadering tussen umc’s, algemene ziekenhuizen
en de eerste lijn, mogelijk door het ontwikkelen van een nieuw samenwerkingsmodel tussen umc’s onderling of met andere zorginstellingen.
De Minister van VWS vindt het wenselijk dat de zorg georganiseerd wordt
rondom de patiënt op de plek waar dat het beste kan. Idealiter verschuift,
waar dat enigszins mogelijk is, de zorg van de derde lijn terug naar de
tweede lijn, van de tweede lijn naar de eerste lijn, en van de eerste lijn
naar zelfmanagement van de patiënt. In een aantal gevallen wordt er ook
ingezet op substitutie rechtstreeks van de derde naar de eerste lijn
(thuiszorgbeademing bijvoorbeeld). Er is winst in termen van kwaliteit en
doelmatigheid te behalen als de systemen de patiënt daarbij optimaal
helpen. In het huidige stelsel is de verzekeraar aan zet is om, op basis van
onder andere de richtlijnen, te bepalen waar welke zorg het beste
uitgevoerd kan worden. Hierbij dient rekening gehouden te worden met
de kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg en de belangen van de patiënt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

10

Een samenwerkingsmodel tussen umc’s onderling of tussen umc’s,
algemene ziekenhuizen en eerstelijnszorg lijkt ons een goede zaak, alleen
als dat in het belang is van de patiënt uit kwaliteitsoverwegingen
waardoor het voldoet aan de mededingingsregels van de Autoriteit
Consument en Markt (ACM). De regie hierover ligt echter bij de partijen
zelf. Op onderwijs gebied komt dit al volop van de grond door de
samenwerking in de Onderwijs- en Opleidingsregio (OOR). Op het gebied
van de zorg gebeurt dit ook steeds vaker. Zoals al beschreven in de
positioneringsnota hebben de umc’s samen met andere zorgaanbieders
netwerken gevormd, waarin de zorg voor bijzondere categorieën
patiënten beter georganiseerd is en waarin praktijkgericht onderzoek
wordt uitgevoerd om verdere verbeteringen door te voeren. Voorbeelden
hiervan zijn het Nationaal Programma Ouderenzorg, het Regionaal
Overleg Acute Zorg, het Nationaal Programma Palliatieve Zorg, de
comprehensive cancer networks en de ontwikkeling van expertisecentra
voor zeldzame aandoeningen. Het Citrienfonds laat hier ook enkele
voorbeelden van zien. Registratie aan de bron wordt ingestoken vanuit de
umc’s, maar ook andere zorginstellingen worden betrokken in diverse
projecten en de resultaten kunnen ook door hen gebruikt worden. Dat
geldt ook voor de ontwikkelingen op het gebied van patiëntveiligheid en
e-health die door het Citrienfonds een impuls zullen krijgen. Samenwerking met andere partijen is in veel gevallen een voorwaarde voor
honorering van de gelden uit dit fonds.
De topreferente functie en transparantie
In de positioneringsnota is aangegeven dat het kabinet en de umc’s de
belangrijkste conclusies uit het IBO umc’s onderschrijven. Hieruit
voortvloeiend zijn er twee trajecten gestart, de umc’s hebben in overleg
het ROBIJN traject gestart met als doel de transparantie van de publieke
functie te vergroten. Het kabinet heeft daarnaast besloten het TopZorg
programma te starten.
TopZorg programma
Er zijn door leden van verschillende fracties vragen gesteld over het
TopZorg programma. De leden van de SP, het CDA en de D66 fractie
vragen waarom er gekozen is voor de drie aangewezen ziekenhuizen.
In de eerste plaats wil de Minister van VWS aangeven dat het gaat om een
experiment waardoor er bewust is gekozen voor een beperkt aantal
ziekenhuizen. Het St. Elisabeth Ziekenhuis, het St. Antonius Ziekenhuis en
het Oogziekenhuis leveren op de domeinen long, hart, neuro, trauma en
oog al een bijzondere combinatie van zeer specialistische zorg, onderzoek
en onderwijs. Binnen het TopZorg programma kunnen ze dit verder
uitbreiden en worden ze verondersteld de meerwaarde van deze
combinatie aan te tonen. De Vereniging Samenwerkende Topklinische
Ziekenhuizen (STZ) onderschrijft de keuze voor de twee ziekenhuizen in
het experiment die onder de vereniging vallen en heeft per brief bevestigd
dat er gedurende de looptijd van het programma geen andere STZ
ziekenhuizen aan het experiment worden toegevoegd.
De leden van de D66 fractie vragen op welke wijze wordt bepaald of het
TopZorg programma geslaagd is.
Na afloop van het programma moet aangetoond worden wat de
maatschappelijke meerwaarde is geweest van dit experiment op het
gebied van de patiënt, de volksgezondheid, de kosten, opleiding en
onderzoek. Die meerwaarde kan onder andere worden vertaald in drie
aspecten van geleverde zorg:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

11

–

Verbetert de door de patiënt ervaren kwaliteit van zeer specialistische
zorg?
– Verbetert de gezondheid/vitaliteit van een gedefinieerde populatie/
specifieke doelgroep die zeer specialistische zorg behoeft?
– Worden de kosten per capita verminderd of in ieder geval beheerst?
Ook zal gekeken worden hoe de extra middelen besteed worden, welk
beleid door de ziekenhuizen is ingezet om de combinatie tussen zorg en
onderzoek vorm te geven en welke zorg en onderzoek ook op een andere
manier gefinancierd kan worden. Daarnaast moet het resultaat van het
TopZorg programma, naast de uitkomsten van ROBIJN, beslisinformatie
opleveren waarmee de Minister van VWS keuzes kan maken wat betreft
de toekomstige financiering van zorginstellingen op het gebied van de
zeer specialistische zorg in combinatie met wetenschappelijk onderzoek.
De leden van de PvdA fractie vragen of de Kamer tussentijds geïnformeerd wordt over de resultaten van het TopZorg programma, in hoeverre
innovatie wordt belemmerd omdat niet umc’s geen adequate financiering
krijgen en of er daardoor kansen voor zorgvernieuwing onbenut worden
gelaten.
Om goed te kunnen beoordelen of de maatschappelijke meerwaarde,
zoals hierboven beschreven, gehaald wordt en of er momenteel kansen
op zorgvernieuwing onbenut worden gelaten is direct vanaf de start van
het programma een evaluatiebureau ingeschakeld (iBMG) die deze vragen
na 4 jaar gaat beantwoorden. iBMG is onlangs gestart om hiervoor de
juiste indicatoren te ontwikkelen en de juiste gegevens te verzamelen.
Halverwege het programma zal er een tussenevaluatie plaatsvinden
waarna bijsturing van het programma kan plaatsvinden. Hierover zal de
Minister van VWS de Kamer begin 2017 informeren. Tijdens de evaluatie
zal ook gekeken worden in hoeverre innovatie en zorgvernieuwing vorm
krijgen binnen de geselecteerde ziekenhuizen, ook in vergelijking met de
umc’s, en hoe de activiteiten die uitgevoerd worden zich verhouden tot de
tendens naar meer concentratie op het gebied van zorg en onderzoek.
Hier vragen de leden van de D66 en de CDA fractie ook naar. Wij zijn het
erover eens dat zorg en onderzoek dat logischerwijs beter in een umc
plaats kan vinden niet versnipperd uitgevoerd moet worden. De ZonMw
commissie en het evaluatiebureau zullen hier rekening mee houden in de
beoordeling en de evaluatie.
De SP fractie geeft aan zich zorgen te maken over de mogelijke
openstelling van de beschikbaarheidbijdrage academische zorg aan
andere aanbieders en vraagt om een visie op de mogelijke ontwikkelingen
en de prikkels die het kabinet hierbij voor ogen heeft. Ook de D66-fractie
vraagt of het kabinet de deur naar openstelling definitief dichtgooit of
daar op een later moment nog mogelijkheden voor ziet.
Wij zijn het eens met de SP fractie dat een doelmatige besteding van
publieke middelen van groot belang is. Of dat gerealiseerd kan worden
door het al dan niet openstellen van de beschikbaarheidbijdrage academische zorg, of het op een andere manier vormgeven van de financiering
van de topreferente functie is sterk afhankelijk van de uitkomsten van
ROBIJN, het TopZorg programma en de (on)mogelijkheden van het
invoeren van prestatiebekostiging voor een deel van de topreferente
functie. Al deze aspecten zullen de komende jaren uitvoerig bestudeerd
worden waarna er een gedegen besluit genomen zal worden over de
toekomst van de financiering van de topreferente functie van de umc’s en
de mogelijk vergelijkbare activiteiten van enkele algemene ziekenhuizen.
Zoals is afgesproken wordt de beschikbaarheidbijdrage academische zorg
deze kabinetperiode niet opengezet. Hierover zal in 2020 een definitief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

12

besluit genomen worden als de uitkomsten van ROBIJN en het TopZorg
programma bekend zijn.
De leden van de PvdA fractie vragen wat de mogelijke openstelling van de
beschikbaarheidbijdrage academische zorg aan andere zorgaanbieders
dan umc’s inhoudt voor de mogelijke winstuitkering voor deze zorgaanbieders, hoe het kabinet in dat geval de mogelijke frictie tussen extra
publieke middelen en winstuitkering aan particuliere investeerders duidt
en welke waarborgen het kabinet stelt om ervoor te zorgen dat eventuele
bijzondere financiering, voortkomend uit TopZorg, ten goede komt aan
medisch specialisten in algemene ziekenhuizen.
Het al dan niet krijgen van een beschikbaarheidbijdrage mag geen verschil
maken voor het mogen uitkeren van winst omdat een beschikbaarheidbijdrage nooit meer mag zijn dan de werkelijke kosten en dus ook geen
invloed heeft op de winst. Om hierop toe te kunnen zien is het duidelijk
gescheiden houden van de publieke geldstroom en is de bekostiging van
geleverde zorg via zorgverzekeraars een belangrijke voorwaarde. Mocht
de beschikbaarheidbijdrage academische zorg in de toekomst opengesteld worden voor algemene ziekenhuizen dan is deze financiering
uitsluitend bedoeld voor het financieren van de topreferente functie, het
salaris van de medisch specialist is hier een onderdeel van.
De leden van de D66 fractie en van de CDA fractie vragen waarom er niet
gekozen is voor een samenwerkingsmodel tussen de umc’s en algemene
ziekenhuizen, in plaats van het TopZorg programma, waarbij algemene
ziekenhuizen gebruik kunnen maken van de kennisinfrastructuur van de
umc’s.
Wij zijn het eens dat samenwerking met de umc’s op het gebied van zeer
specialistische zorg en onderzoek van groot belang is. Uit recent
onderzoek komt naar voren dat de gemiddelde citatiescore van onderzoek
dat door STZ ziekenhuizen in samenwerking met umc’s is uitgevoerd
hoger is dan onderzoek dat zelfstandig door STZ ziekenhuizen is uitgevoerd. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat er geen infrastructuur
wordt opgezet in STZ ziekenhuizen die beter of doelmatiger in umc’s
gebruikt, opgezet of uitgebreid kan worden. Om die reden is in de
opdracht aan de deelnemende ziekenhuizen de voorwaarde opgenomen
dat voor de medische zorg rondom het gekozen domein een samenwerkingsovereenkomst met tenminste één umc vereist is. Voor onderzoek is
een soortgelijke overeenkomst met tenminste één universitair instituut
nodig. De ZonMw commissie die alle onderzoeksaanvragen beoordeelt zal
hier ook uitdrukkelijk op letten en zal ook de opbouw of uitbreiding van de
infrastructuur zorgvuldig beoordelen.
ROBIJN
Het doel van ROBIJN is het integraal transparant maken van de kosten en
de opbrengsten van de publieke functie van de umc’s. De leden van de
PvdA- en de D66 fractie constateren dat de eerste resultaten van ROBIJN
laten zien dat 40% van de door hen geleverd zorg topreferent is en vragen
zich af of 60% van door umc’s geleverde zorg daarom ook in algemene
ziekenhuizen kan worden geleverd en hiermee mogelijk een kostenbesparing gerealiseerd kan worden.
Met de analyses in ROBIJN hebben de umc’s inderdaad vastgesteld dat
circa 40% van de patiënten in umc’s voldoet aan een aantal definiërende
kenmerken en dat die patiënten niet of vrijwel niet worden behandeld in
algemene ziekenhuizen. Het zorgvolume dat bij deze patiënten hoort is
ongeveer 75% van het totale zorgvolume in de umc’s. Het merendeel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

13

de zorg in de umc’s wordt dus geleverd aan de «academische patiënten».
Dat neemt niet weg dat 60% van de patiënten niet aan de genoemde
criteria voldoet. Voor een deel komt dat doordat de populatie complexe
patiënten in umc’s zich niet in 10 labels laat samenvatten, ofwel er zijn ook
buiten de labels patiënten die terecht in een umc worden behandeld en
als academische patiënt kunnen worden aangemerkt. Een deel van deze
60% bestaat echter uit patiënten die wel zijn gezien in één van de acht
umc’s, maar uiteindelijk niet als «academisch» zijn bestempeld. Een deel
van deze groep is alsnog als patiënt van het umc behandeld, een deel
heeft geen verdere behandeling nodig en een deel is terugverwezen naar
een algemeen ziekenhuis. Hierbij is het wenselijk dat de zorg georganiseerd wordt rondom de patiënt op de plek waar dat het beste kan met de
daarbij horende kostenbesparing. Echter, een mix van de patiëntenpopulatie in umc’s blijft nodig vanuit een financieel oogpunt, maar ook voor het
onderhoud van vaardigheden van medisch specialisten. Voor hen is het
goed om niet uitsluitend met complexe zorg bezig te zijn.
De leden van de PvdA en de D66 fractie vragen wanneer de ROBIJN labels
gevalideerd zijn en het duidelijk wordt wat de topreferente functie kost,
wanneer er een besluit wordt genomen over de bekostiging van de
topreferente functie en wanneer het kabinet beslist over de verdeling van
de budgetten tussen de umc’s.
De resultaten van ROBIJN wat betreft de definitie van de topreferente
patiënt worden in het voorjaar van 2015 opgeleverd door de umc’s. De
vaststelling van de hoogte van de beschikbaarheidbijdrage per umc is
lastiger dan oorspronkelijk gedacht. De komende periode zal samen met
de NFU bekeken worden welke stappen er nog gezet moeten worden om
tot een goede financiële onderbouwing te komen. Tegelijkertijd zal ook de
NZa bekijken welke informatie ze nodig hebben om een besluit te kunnen
nemen over de validatie, hoogte en de verdeling van de beschikbaarheidbijdrage academische zorg. In een volgende fase zal bezien worden op
welke wijze de bekostiging van de umc’s in de toekomst plaats zal vinden.
Dit betreft ook de vraag welk deel eventueel door middel van prestatiebekostiging gefinancierd kan worden en wat via de beschikbaarheidbijdrage
bekostigd moet blijven. Hoelang het precies duurt voordat duidelijk is wat
de beste manier van bekostigen van deze zorg is, is nog niet duidelijk.
Hiervoor is een uitgebreide afweging van voor- en nadelen en een analyse
van de budgettaire consequenties noodzakelijk.
De leden van de VVD fractie vragen of ROBIJN ook als uitkomst kan
hebben dat de beschikbaarheidbijdrage academische zorg verkleind wordt
of dat er substitutie van het budget naar andere zorgaanbieders plaatsvindt.
Indien blijkt dat umc’s minder geld uitgeven aan de topreferente functie
dan ervoor beschikbaar is dan zal de financiering van de topreferente
functie aangepast worden. In het hoofdlijnenakkoord medisch specialistische zorg 2014–2017 is afgesproken dat de beschikbaarheidbijdrage
academische zorg gedurende deze kabinetsperiode niet wordt opengesteld aan andere zorgaanbieders. Hierna zal met behulp van onder andere
de resultaten van TopZorg programma en ROBIJN opnieuw moeten
worden bezien hoe de zeer specialistische zorg het best kan worden
bekostigd en welke instellingen aanspraak kunnen maken op deze
middelen.
Daarnaast vragen de leden van de VVD fractie zich af of de beschikbaarheidbijdrage academische zorg gebruikt kan worden ter financiering van
overnames van algemenen ziekenhuizen of voor de exploitatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

14

Nee, dit is niet mogelijk, de beschikbaarheidbijdrage academische zorg is
puur bedoeld voor het uitvoeren van de topreferente functie. Deze
middelen kunnen en mogen dus niet worden aangewend voor het
financieren van overnames of voor de exploitatie. Umc’s moeten zich elk
jaar verantwoorden over de beschikbaarheidbijdrage academische zorg
die ze ontvangen.
De leden van de PvdA fractie vragen in hoeverre de ROBIJN labels
rekening houden met zorg die doelmatig in andere ziekenhuizen kan
worden verleend, in hoeverre het ROBIJN project de kosten van umc’s in
dezelfde mate transparant maakt als bij reguliere ziekenhuizen en in
hoeverre het kabinet hiermee tevreden verwacht te zijn.
ROBIJN is een medisch onderbouwde statistische analyse die beoogt
inzicht te geven in de huidige topreferente functie en de kosten daarvan.
ROBIJN analyseert de zorg door umc’s zoals deze nu geleverd wordt en
analyseert niet hoe en door wie deze zorg het beste geleverd kan worden.
De umc’s zijn ook niet één op één te vergelijken met algemene ziekenhuizen, voornamelijk vanwege de publieke taken van umc’s. Vanwege
deze taken en de verwevenheid hiervan, is het voor umc’s lastiger om
transparant te zijn dan voor algemene ziekenhuizen. Niet alle kosten zijn
één op één aan een van de publieke taken toe te delen. Bij een topreferente patiënt is bijvoorbeeld niet altijd duidelijk waar de basiszorg
ophoudt en waar de topreferente zorg begint. Wanneer er meer inzicht is
in de kosten van de publieke taken van umc’s, wordt ook duidelijker welk
deel van de zorg nou echt reguliere zorg is. Wij hebben er vertrouwen in
dat ROBIJN de kosten van de publieke taken van umc’s zo transparant
mogelijk maakt.
De SP fractie vraagt hoe het kabinet ervoor gaat zorgen dat het verkrijgen
van inzicht in de kosten en opbrengsten van de publieke taken van de
umc’s niet doorslaat in meer regeldruk, bureaucratie en minder tijd voor
onderzoek en zorg.
Het is belangrijk dat umc’s zo transparant mogelijk zijn over hoe zij de
publieke middelen besteden. Dit is immers gemeenschapsgeld. Wij zijn
het eens met de stelling dat meer transparantie niet ten koste mag gaan
van (tijd voor) onderzoek en zorg.
Taakverdeling en concentratie
Zowel de leden van de PvdA fractie, de SP fractie en de D66 fractie
onderstrepen het belang dat de zorg en het onderzoek overgenomen moet
kunnen worden door een ander umc als de situatie daarom vraagt. Zij
vragen wanneer dit het geval is, hoe dit geborgd gaat worden, of er geen
wachtlijsten zullen ontstaan, wat de rol is van de NZa, of er voldoende
samenwerking is en hoe samenwerking tot stand komt of belemmerd
wordt door concurrentie tussen umc’s.
De umc’s werken in toenemende mate samen. Hoewel alle umc’s over de
volle breedte medisch specialistische zorg aanbieden is de zeer gespecialiseerde zorg veelal al in hoge mate geconcentreerd. Ten aanzien van de
uitvoering van de topreferente functie heeft de Minister van VWS de
afspraak met de umc’s dat zij alle patiënten in Nederland passende zorg
bieden, hiermee is dit voldoende geborgd. Dat betekent dat de topreferente functie alleen wordt overgenomen door een ander umc als de
situatie daarom vraagt of als dit in het belang is van de kwaliteit, en niet
als de reisafstand voor bepaalde patiënten te groot is. Dit betekent ook dat
een umc niet zomaar een deel van de topreferente zorg af kan stoten als
er voor de patiënten geen andere plaats is om naar toe te gaan. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

15

praktijk betekent dit dat een umc een afdeling niet eerder kan sluiten dan
nadat er over de zorg voor deze patiënten met een of meer van de andere
umc’s sluitende afspraken zijn gemaakt.
Continuïteit van zorg is hierbij van groot belang. De NZa heeft hierbij een
rol als het gaat om het goed laten verlopen van dit proces, aangezien het
om zorg gaat die door middel van een beschikbaarheidbijdrage wordt
gefinancierd. Daarbij moet wel een onderscheid worden gemaakt tussen
topreferente zorg en reguliere zorg. Voor topreferente zorg is per definitie
geen standaard behandeling voorhanden, maar binnen de topreferente
zorg worden de behandelingen wel ontwikkeld. Dan komt ook een
moment dat bezien moet worden of de zorg (of een deel daarvan) die
ontwikkeld is nog in een umc moet worden uitgevoerd, of dat dit ook kan
worden overgenomen door een algemeen ziekenhuis. Dat betekent ook
dat de financiering niet meer vanuit de beschikbaarheidbijdrage academische zorg wordt bekostigd, maar moet worden overgenomen door de
verzekeraar. Een goed voorbeeld hiervan is de behandeling van HIV
patiënten. Vroeger gebeurde de behandeling vrijwel uitsluitend in de
umc’s. Inmiddels is de zorg voor een groot deel overgedragen aan
algemene ziekenhuizen, omdat er goede behandeling voorhanden is.
Ook streven umc’s ernaar om weinig voorkomende ziekten die aan elkaar
gerelateerd zijn samen te brengen in expertisecentra. Zo kan kennis
tussen gerelateerde ziekten gedeeld worden en gebruikt worden voor de
verbetering van andere ziekten. Ook kan zo gezorgd worden dat de kennis
over een ziektebeeld niet beperkt is tot één expert, maar geborgd wordt in
een afdeling. Dit komt de continuïteit ten goede en er ontstaat geen
leemte als de expert vertrekt. Deze ontwikkeling hoeft niet altijd te
betekenen dat een ander umc de zorg voor deze patiënten helemaal niet
meer kan leveren. Afhankelijk van de benodigde zorg kan gezocht worden
naar de beste behandeling voor elke patiënt. Dat kan bijvoorbeeld
betekenen dat de patiënt onder behandeling blijft van het eigen umc en
slechts voor heel specialistische zorg naar het expertisecentrum gaat, of
eens per jaar in het expertisecentrum gezien wordt en vanuit deze rol de
behandeling met het behandelende umc kan afstemmen. Van belang is
daarbij dat het behandelend umc gebruik kan maken van de kennis van
het expertisecentrum.
De Minister van VWS verwacht geen toename in de wachtlijsten mits de
benodigde infrastructuur in mensen en middelen op peil blijft. De umc’s
zijn ervoor verantwoordelijk in gezamenlijkheid voldoende zorg aan te
bieden voor de verschillende patiëntengroepen. Dit kan echter wel
betekenen dat zorg die nu op vier plaatsen wordt aangeboden straks
wordt geconcentreerd in één of twee umc’s. Dat betekent voor patiënten
soms meer reizen, maar heeft als groot voordeel dat de kennis over deze
patiënten is geconcentreerd, waardoor het onderzoek en de ontwikkeling
en daardoor ook de zorg verbetert.
De Minister van OCW geeft aan dat ten aanzien van de onderzoekssubsidies er inderdaad concurrentie tussen de umc’s bestaat, maar dat ook op
dit gebied steeds meer wordt samengewerkt in grote consortia van
onderzoeksgroepen van diverse umc’s. Daarnaast wordt steeds meer
subsidie vanuit Europa (horizon2020) gehaald, dit leidt vooral tot een
verdere samenwerking tussen de umc’s. Zo zijn de umc’s momenteel een
strategische agenda voor Europa aan het opstellen, waarin ze de
gezamenlijke inzet van Nederland op de Life Sciences and Health agenda
bepalen. Ook het topsectorenbeleid stimuleert deze samenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

16

De leden van de PvdA fractie vragen hoe de Kamer op de hoogte wordt
gehouden van het Nationaal Plan Zeldzame Ziekten, hoe het kabinet de
internationale samenwerking op dit gebied beoordeelt en welke
voorbeelden daarvan te geven zijn.
Zoals aangegeven in de brief van 14 november 2013 zal de Minister van
VWS de Kamer periodiek schriftelijk informeren over de stand van zaken
en voortgang van de uitvoering van het Nationaal Plan Zeldzame Ziekten
(Kamerstuk 29 477, nr. 262). De umc’s onderhouden vanuit hun dagelijkse
werkzaamheden al contact met buitenlandse zusterinstellingen. Dat geldt
ook voor het domein van de zeldzame ziekten. Specifiek op het gebied van
zeldzame ziekten wordt op dit moment een inventarisatie gemaakt van
Nederlandse instellingen die in aanmerking komen voor aansluiting aan
het European Reference Network for Rare Diseases (ERN). Dit Europese
netwerk moet in 2016 operationeel zijn. Om mee te kunnen doen moeten
de Nederlandse centra medio 2015 zijn beoordeeld. Vanaf dat moment is
er een duidelijker beeld over de samenwerkingsrelaties van Nederlandse
expertisecentra met internationale tegenhangers en zullen enkele
voorbeelden daarvan in de periodieke rapportage opgenomen worden.
De leden van de PvdA fractie vragen waar de samenwerking op het
gebied van onderwijs en opleiding niet goed verloopt, op welke aspecten
dit betrekking heeft en welke activiteiten er worden ondernomen om alle
studenten in aanraking te laten komen met het gebruikelijke aanbod van
patiënten.
De samenwerking verloopt overal goed. De umc’s maken binnen de
Onderwijs- en Opleidingsregio (OOR) afspraken met andere ziekenhuizen
over opleidingsplekken voor coassistenten en arts-assistenten. Deze
samenwerking is intensief. Studenten geneeskunde volgen voornamelijk
in de masterfase, door middel van coschappen, onderwijs in de klinische
setting. Doordat ze niet alleen bij umc’s maar ook bij algemene ziekenhuizen, huisartsenpraktijken en ggz instellingen coschappen lopen, komen
ze in aanraking met diverse typen patiënten. Hetzelfde geldt voor de
arts-assistenten die een deel van hun medisch specialistische vervolgopleiding in de algemene ziekenhuizen volgen.
Onderwijs, opleiding en nascholing van professionals
De leden van de PvdA fractie vragen welke geschikte selectiemomenten
de umc’s voor ogen hebben, op welke criteria zij beoordelen, in hoeverre
de criteria straks voornamelijk betrekking hebben op kwaliteit en
motivatie, in hoeverre een scholier met goede afstudeercijfers en goede
motivatie in het decentrale toelatingssysteem straks een reële kans om
toegelaten te worden, of deze criteria universeel zijn en of deze criteria
transparant gemaakt worden. Ook de leden van de SP fractie vragen naar
een concretisering van de selectiecriteria. Vervolgens vragen deze leden in
hoeverre de diverse vooropleidingen in dit proces betrokken worden en
hoever de umc’s zijn met het optimaliseren van het selectieproces.
Voor de geneeskunde opleiding wordt al sinds 2001 ervaring opgebouwd
met decentrale selectie. Daarbij wordt er voortdurend onderzoek gedaan,
eerst vooral aan de Erasmus Universiteit en meer recent ook aan andere
universiteiten. Hierdoor is veel kennis opgedaan over geschikte methoden
voor selectie voor de geneeskunde opleiding. De NFU laat weten dat voor
het komende studiejaar 2015–2016 voor het eerst alle geneeskunde
opleidingen hun studenten zullen selecteren, behoudens de directe
toelating van aspirant-studenten met een eindexamencijfer van 8 of
hoger. Daarbij zullen naast motivatie zowel cognitieve als non-cognitieve
selectiecriteria worden gehanteerd. De geneeskunde opleidingen geven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

17

aan dat hoge cijfers op het vwo een voorspellende waarde hebben voor
het studiesucces in de bacheloropleiding. Daarnaast zijn ook
non-cognitieve eigenschappen zoals empathisch vermogen erg belangrijk
voor de communicatie met de patiënt. Verder is motivatie van belang
vanwege de relatief hoge studiebelasting. De criteria waarop de geneeskunde opleidingen selecteren zijn niet universeel. Iedere geneeskunde
opleiding stelt zijn eigen selectiecriteria vast. Het is namelijk juist de
bedoeling dat iedere geneeskunde opleiding zijn eigen selectiecriteria
bepaalt, afhankelijk van haar eigen profiel.
In de transparantie over de criteria waarop geselecteerd wordt kan nog
een verbeterslag plaatsvinden. De Minister van OCW wil de transparantie
van selectiecriteria en -procedures samen met vertegenwoordigers van de
instellingen verder uitwerken. Dit zal gebeuren in de werkgroep van
onderwijsinstellingen, gefaciliteerd door Studielink, die de Minister van
OCW heeft beschreven in de brief met informatie over de afschaffing van
de loting (Kamerstuk 31 288, nr. 399). In deze brief is ook aangegeven dat
de uitslagen van de selectieprocedures uiterlijk 15 april bekend zullen
moeten worden. De geneeskunde opleidingen zullen hun selectieprocedures zodanig moeten (her)organiseren dat dit mogelijk wordt. Daarnaast
wordt in de brief gesproken over meer gezamenlijke selectiemethodieken
om zo de selectie efficiënter in te richten. Dit zou met name voor zwaar
overschreven studies zoals geneeskunde een uitkomst bieden. De Minister
van OCW heeft aan de werkgroep van onderwijsinstellingen gevraagd de
mogelijkheden hiertoe te onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 278, nr. 5

18