Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

26 150

Algemene Vergadering der Verenigde Naties

Nr. 149

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 februari 2016
Met deze brief wil ik u, mede namens de Minister van Veiligheid en
Justitie en de Minister van Buitenlandse Zaken, ook naar aanleiding van
de mij aangeboden notitie van de leden Bergkamp en Volp, graag
informeren over de huidige stand van zaken van de voorbereidingen op
de United Nations General Assembly Special Session (UNGASS) over het
werelddrugsprobleem die in april 2016 zal plaatsvinden.
Inzet brief februari 2015 en behaalde resultaten
In februari vorig jaar heeft het kabinet middels een brief (kamerstuk 26 150
nr. 143) aan Uw Kamer zijn 3 speerpunten benoemd voor de uitkomsten
van de UNGASS:
– borgen van een brede benadering van het volksgezondheidsperspectief op het werelddrugsprobleem.
– het verbeteren van de toegang tot essentiële geneesmiddelen;
– het promoten van een meer proportionele strafmaat bij drugsgerelateerde delicten, waaronder decriminalisering van gebruik en afschaffen
van de doodstraf.
Omdat Nederland ten tijde van de UNGASS-onderhandelingen ook
EU-voorzitter is heb ik mij het afgelopen jaar, in nauwe samenwerking met
het Luxemburgse voorzitterschap, ingespannen om deze speerpunten zo
goed mogelijk geborgd te krijgen in een ambitieus EU-standpunt. In
november 2015 is dit gezamenlijke standpunt vastgesteld1 en ik
concludeer dat we hierin zijn geslaagd. Met een goed gezamenlijk
standpunt om op terug te vallen stelt Nederland zich dan ook op als een
actieve en verbindende voorzitter in de verschillende internationale fora
waar hierover wordt gesproken en zullen we proberen bruggen te slaan
naar andere regio’s in de wereld.

1

kst-26150-149
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 150, nr. 149

1

Ik verwelkom de notitie met aanbevelingen voor onze inzet op een breed
aantal thema’s voor UNGASS 2016. Ik zal hieronder, aan de hand van het
gezamenlijke EU-standpunt, toelichten hoe ik de aanbevelingen van uw
leden zo goed mogelijk zal proberen te borgen.
Toelichting gezamenlijk standpunt EU
De aanbevelingen van de leden Bergkamp en Volp moeten leiden tot een
meer gebalanceerd, geïntegreerd en beter gecoördineerd wereldwijd
drugsbeleid.
Tot een benadering die zich, meer dan de afgelopen decennia het geval
was, focust op onder andere volksgezondheid, mensenrechten, armoedebestrijding en sociale ontwrichting en minder op repressie. Deze
aanbevelingen sluiten goed aan bij de positie die het kabinet en de EU
hebben ingenomen. Ik zal hier dan ook gebruik van maken waar mogelijk.
De UNGASS biedt de mogelijkheid om als EU en gelijkgezinde lidstaten
internationaal erkenning te krijgen voor onze benadering. Het krachtenveld is echter ook anno 2016 nog sterk verdeeld dus een goede
uitkomst is niet verzekerd. Ik licht in reactie op de aanbevelingen graag
enkele elementen uit onze inzet toe die ik, als EU-voorzitter, zal proberen
te bewerkstelligen de komende maanden maar zal ook aangeven waar
onze inzet eventueel van uw aanbevelingen afwijkt.
Algemeen
Allereerst zetten we ons in voor een goed onderbouwd drugsbeleid. Zoals
de leden ook in hun notitie aangeven is verzamelen van vergelijkbare data
en monitoren hiervoor cruciaal. Alleen zo komen we tot verbeterd en
werkend drugsbeleid. Ik zal hier dan ook nadrukkelijk toe oproepen.
Hierover zal ik ook en marge van de UNGASS, samen met de betrokken
Eurocommissaris (Migratie, Binnenlandse Zaken en Burgerschap), een
bijeenkomst organiseren.
Daarnaast dringen de leden aan op het aanstellen van een Expert Panel
om te kijken naar mogelijke inconsistenties in de verdragen. Dit voorstel
heb ik, als EU-voorzitter, zowel in Wenen als Brussel voorgelegd aan mijn
Europese collega’s. Hieruit blijkt dat meeste lidstaten hiervan geen
voorstander zijn maar vooral uit willen gaan van de bestaande structuren
in plaats van het instellen van nieuwe parallelle comités We moeten wat
ons betreft allereerst erkennen dat verschillende landen kampen met
verschillende problematiek. Er is niet een «one size fits all»-oplossing. Het
is belangrijk dat die landen de ruimte krijgen om, binnen de grenzen van
de bestaande infrastructuur, op lokaal en nationaal te niveau te onderzoeken welke interventies werken voor hun specifieke problemen. Het
promoten van een meer integrale benadering van het drugsprobleem kan
daar een bijdrage aan leveren. We zullen ons ervoor inzetten om de juiste
balans tussen de justitiële en gezondheidsaanpak lokaal, nationaal en
internationaal te vinden en te versterken. Ook een verbeterde en meer
coherente coördinatie binnen het VN-systeem (UNODC, CND en INCB) en
een versterkte rol voor de WHO kan hieraan bijdragen.
Gezondheid
Betere data en monitoring sluit aan bij de gewenste verschuiving naar een
meer volksgezondheidsgerichte benadering. We promoten interventies
die werken. Dat beslaat wat de EU betreft het volledige spectrum aan
maatregelen, niet alleen risco- en schadebeperking (risk and harm
reduction) maar ook preventie, behandeling, vroege signalering en
interventie, ontwenning, sociale herintegratie en herstel. Nederland kan
met zijn expertise en goede voorbeelden op al deze terreinen, zeker ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 150, nr. 149

2

op het gebied van verslavingszorg en hierin gespecialiseerde artsen, een
belangrijke rol spelen voor landen die kennis hierover zoeken. Ik zal dit
onder de aandacht brengen in deze bijeenkomst. Risicobeperking is, zoals
Uw leden terecht opmerken, het meest controversieel binnen de volksgezondheidsbenadering. De EU zal zich blijven inzetten om erkenning van dit
begrip en bijbehorende interventies voor elkaar te krijgen.
Ik ben voorzichtig met het stellen van concrete doelen voor investering in
risico- en schadebeperkende maatregelen, als onderdeel van de
volksgezondheids-benadering. Dat is moeilijk meetbaar en bovendien ben
ik van mening dat net zo goed geïnvesteerd moet worden in preventie en
behandeling. Per land kan de situatie verschillen en moet de (financiële)
nadruk ergens anders op gelegd worden. Er zal bovendien altijd een
balans gevonden moeten worden met de bestrijding van (georganiseerde)
criminaliteit.
Mensenrechten
De doodstraf heeft geen enkele bewezen effectiviteit in het terugdringen
van drugsgerelateerde problemen en de EU en haar lidstaten zullen dan
ook onverminderd blijven oproepen tot afschaffing hiervan. Om dit extra
kracht bij te zetten zal de EU ook rond dit thema bij de UNGASS een
evenement organiseren.
De EU zal bij de UNGASS, zoals u ook voorstelt, erkenning vragen voor de
specifieke behoeften van kinderen, jongeren en vrouwen. Ik zal artikel 33
van het VN- kinderrechtenverdrag, waaraan de landen gebonden zijn,
hierbij specifiek onder de aandacht brengen.
Tegelijkertijd met het pleiten voor een bredere volksgezondheidsbenadering wil ik benadrukken dat mijn Europese collega’s en ik vooral ook
een gebalanceerde aanpak voorstaan. We moeten blijven optreden tegen
criminele netwerken die profiteren van de internationale drugsmarkt. De
sociaal ontwrichtende effecten hiervan zijn enorm. Dat kunnen we niet
toestaan. We moeten zorgzaam zijn voor de drugsgebruiker maar hard
blijven optreden tegen de georganiseerde misdaad. Ook dit moeten we op
een gebalanceerde en effectieve manier te doen: grensoverschrijdende
samenwerking, focussen op die mensen en organisaties met een centrale
en controlerende rol in de criminele netwerken in plaats van de kleine
actoren, in lijn met de internationale mensenrechtenstandaarden en met
een multidisciplinaire aanpak.
In de aanbevelingen wordt ingegaan op de noodzaak van decriminaliserende maatregelen. Ik deel deze zorg en hoop dat de UNGASS zal leiden
tot meer proportionele straffen en passende alternatieven voor vrijheidsstraffen voor gebruik of voor kleine delicten zonder geweld. Dit is
controversieel maar hier zullen wij ons voor in blijven zetten. Nederland
heeft namens de EU een resolutie hierover ingediend voor de aankomende Commission on Narcotic Drugs (CND), een sleutelmoment in de
aanloop naar de UNGASS.
Natuur en Milieu
De leden Bergkamp en Volp maken in hun aanbevelingen terecht de
verbinding tussen drugsproductie en milieuvervuiling, een probleem waar
wij ook nationaal mee te maken hebben. In de voorbereidingen op de
UNGASS is dit op dit moment nog geen punt van discussie. Mocht ik daar
kans voor zien dan zal ik proberen dat bij mijn EU-collega’s onder de
aandacht te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 150, nr. 149

3

Armoedebestrijding
Ik zet me, samen met de Europese collega’s, nadrukkelijk in voor
armoedebestrijding en het bieden van (economische) alternatieven voor
lokale gemeenschappen en boeren om niet betrokken te hoeven raken bij
productie van of handel in drugs. Ook dit is preventie. Daarnaast zet de EU
zich in om binnen de VN aandacht te vragen voor het aantrekkelijker
maken van het verbouwen van alternatieve, niet drugsgerelateerde
gewassen, via de inzet van hulp- en handelsinstrumenten. Dit moet door
lokale, nationale en internationale overheden gezamenlijk opgepakt
worden en nauwkeurig worden gemonitord op effectiviteit.
Proces rondom de onderhandelingen
Ten tijde van UNGASS-brief, dus in februari 2015 (Kamerstuk 26 150, nr.
143) was nog veel onduidelijk over de organisatie en uitkomsten van de
UNGASS. Inmiddels heeft een vooroverleg van de CND in januari de
eerste versie van het uitkomstdocument gepresenteerd. De komende
weken zal hierover in Wenen worden onderhandeld met het zwaartepunt
tijdens de 59e sessie van de CND. Om tot goede uitkomsten te komen is
strakke coördinatie tussen EU-betrokkenen in Wenen, Brussel, New York,
Genève en de hoofdsteden van de Europese lidstaten nodig. Als voorzitter
van de EU proberen wij dit zo goed mogelijk te ondersteunen en lidstaten
te informeren. Namens de Raad zal ik tijdens het UNGASS-segment van
de CND aanwezig zijn en het EU-standpunt uitspreken. Tegelijkertijd zal ik
van de gelegenheid gebruik maken zoveel mogelijk collega’s uit andere
regio’s te spreken en compromissen te vinden. Daarnaast zet ik mij,
parallel aan het UNGASS-proces, ervoor in om een versterkte rol van de
WHO bij het werelddrugsprobleem te bewerkstelligen en zullen de
uitkomsten van de UNGASS op de jaarvergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie worden besproken dit jaar.
Internationale krachtenveld
De Europese lidstaten en Nederland, als EU-voorzitter, in het bijzonder
zullen zich inspannen om onze gezamenlijke ambities te verwezenlijken
tijdens de UNGASS.
Nederland loopt binnen de VN nog steeds voorop als het gaat om een
gebalanceerde en evidence base benadering van drugsbeleid met ruime
aandacht voor volksgezondheid en mensenrechten. Een benadering waar,
in vergelijking met de jaren ’90, steeds meer aandacht en ruimte voor is.
Steeds meer landen zoeken naar een meer gebalanceerde aanpak. Met
name Latijns-Amerikaanse landen kijken nadrukkelijk naar nieuwe
benaderingen waarbij de gebruiker als mens centaal staat. De UNGASS
biedt de mogelijkheid om als EU en gelijkgezinde lidstaten hier internationaal erkenning voor te krijgen. Over het verloop van de onderhandelingen zal ik u blijven informeren.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 150, nr. 149

4