5
Ontwikkelingen rondom het coronavirus
Aan de orde is het debat over Ontwikkelingen rondom het
coronavirus.
De voorzitter:
Aan de orde is het debat over de ontwikkelingen rondom
het coronavirus. Ik heet de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, de minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media, de Kamerleden en de kijkers thuis van
harte welkom. Ik wil voor de eerste termijn met de leden
het volgende afspreken: vier vragen en/of opmerkingen in
de richting van elkaar en zes in de richting van het kabinet.
Om ongeveer 13.10 uur of 13.15 uur schorsen we tot 14.00
uur. Dat is inclusief de lunchpauze.
We gaan van start. Ik geef als eerste het woord aan
mevrouw De Vries van de VVD.
Voorzitter: Bergkamp

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Helaas hebben we ook in 2021 het
coronavirus niet achter ons kunnen laten. Waar we in 2020
nog hoopten dat we er met een paar maanden vanaf zouden
zijn, weten we inmiddels beter. Na de deltavariant hebben
we momenteel te maken met de omikronvariant. Die variant
leidt er opnieuw toe dat het aantal besmettingen hoog is
en wij ons zorgen moeten maken. Wij maken ons zorgen
over de verspreiding, maar ook over hoe goed onze vaccinatie ons ertegen beschermt. Er volgt vrijdag nog een apart
OMT-advies. Waarom ligt dat er nu nog niet? Wat is er nu
al bekend? Wanneer besluit het kabinet dan over eventuele
maatregelen?
Eén ding is al zeker: de booster vervult een belangrijke rol.
Het is goed dat de minister nu alles op alles zet om die zo
snel mogelijk voor iedereen beschikbaar te krijgen. De VVD
heeft hier ook meermaals op aangedrongen. Iedere 18plusser krijgt uiterlijk in de tweede helft van januari een
boosterprik aangeboden en de booster wordt gezet na drie
maanden in plaats van zes maanden na de laatste vaccinatie. Als we kijken naar het omikronvirus, is de vraag: is dit
snel genoeg? Loopt het opkomstpercentage in lijn met de
ambitie? Zijn er nu voldoende mensen om de prikken uit
te delen? Is dit ook goed geregeld? Tijdens het vorige
coronadebat benoemde ik dat apothekers kunnen helpen.
Wordt deze groep ook ingezet? Kunnen zij de vaccinaties
ook registreren? En om deze discussie over een paar
maanden niet weer te hoeven voeren: ligt er nu een plan
klaar voor de volgende boosters?
Dan de vaccinaties. Zijn er resultaten te melden in het
bereiken van de groepen die achterblijven met vaccineren?
Hebben we alles op alles gezet om ook die te bereiken?
Hoeveel slots voor de eerste vaccinatie worden er nu werkelijk wekelijks gevuld? Is alles op tijd gereed voor het
vaccineren van de kinderen van 5 tot 11 jaar?

Tweede Kamer

Voorzitter. Dan de verlenging van de maatregelen. Ik kan
me goed voorstellen dat mensen gehoopt hadden dat we
in de donkere dagen rond de kerst en de jaarwisseling niet
meer te maken zouden hebben met beperkingen in onze
visite en met winkels die eerder sluiten, maar ik snap dat
dat er, gezien de cijfers, niet in zit. Het is goed dat het
kabinet dan ook direct steunmaatregelen heeft aangekondigd voor ondernemers in de getroffen sectoren.
Het een week extra sluiten van de scholen is een bittere pil.
Het is geen gemakkelijke maatregel. We begrijpen het, maar
zien ook de impact die dit heeft op kinderen, ouders,
onderwijzers en onderwijsbestuurders. We hadden dan ook
graag gezien dat deze knoop eerder was doorgehakt, om
voorbereidingen te treffen. Waarom is dit besluit niet eerder
genomen? Er lagen toch al OMT-adviezen?
Voorzitter. Hoe staat het nu met de belasting van de zorg,
zowel in de ziekenhuizen, de eerste lijn, als in de thuiszorg?
Die willen we toch ontlasten? Kan de minister aangeven of
de maatregelen van de afgelopen tijd vruchten hebben
afgeworpen? Hebben we verdere afschaling van de noodzakelijke zorg, maar ook van de kritisch planbare zorg,
kunnen voorkomen? Is er in 2022 voldoende budget voor
de coronazorg? Er is namelijk aangegeven dat die is versoberd. Is er ook geld voor bijvoorbeeld de inhaalzorg?
Voorzitter. In het vorige debat heb ik het kabinet gevraagd
om de maatregelen die we hebben moeten nemen, strenger
te handhaven. Gisteren konden we in een brief lezen dat
de naleving en de controle licht verbeterd zijn, maar dat we
er nog niet zijn. Het kabinet maakt extra geld vrij voor de
intensivering van naleving en controle. Kan dit geld ook
besteed worden aan extra capaciteit bij de handhaving? Ik
vraag dit omdat dit een groot knelpunt wordt genoemd.
Hoe moeten de maatregelen hun werk doen als de naleving
en de controle slechts licht verbeteren?
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Agema van de PVV.
Mevrouw Agema (PVV):
Net als de VVD maken wij ons grote zorgen over de rekening
voor de inhaalzorg. We hebben daar dan ook al eerder naar
gevraagd. De minister heeft tot dusverre steeds geantwoord
dat de verzekeraars dat moeten oplossen, dat zij die bonnetjes moeten gaan betalen. Steunt de VVD het kabinet daarin
of vindt de VVD dat er een andere financiering gevonden
moet worden, bijvoorbeeld door de inhaalzorg ook bij de
staatsschuld onder te brengen, zoals dat met andere coronakosten ook gebeurt?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Voor mij staat voorop dat er gewoon voldoende geld moet
zijn. Ik denk dat we daar elkaar wel in kunnen vinden. Er
moet allereerst voldoende geld zijn om die coronazorg in
2022 op een goede manier te kunnen verlenen. Dat geldt
dan over de hele keten. Maar we moeten zeker ook de
inhaalzorg kunnen verrichten. Het is prima als de verzekeraars daar als eerste voor aan zet zijn, maar te weinig geld
daarvoor moet wat mij betreft geen knelpunt zijn.

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-1

Mevrouw Agema (PVV):
Het lijkt mij helemaal niet prima als de verzekeraars daarvoor als eerste aan zet zijn. Want we weten waar dat dan
toe leidt. Dat leidt tot hogere zorgpremies. Het lijkt me toch
niet dat de VVD hier pleit voor hogere zorgpremies. Mijn
vraag was: is mevrouw De Vries het ermee eens dat die
rekening ergens anders moet komen te liggen, dat die bijvoorbeeld moet worden toegevoegd aan de staatsschuld,
waar ook alle rekeningen voor de financiële regelingen zijn
neergelegd?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik ben natuurlijk niet voor een hogere zorgpremie. Daarom
hebben wij ook al eerder bij de begrotingsbehandeling
aangegeven dat we heel goed moeten kijken naar de
houdbaarheid van de zorg. Maar het is wel een illusie om
te zeggen dat als het niet bij de verzekeraars terecht mag
komen en de overheid het moet doen, het uiteindelijk ook
niet betaald wordt door de mensen in het land. Dat moet
dan uiteindelijk ook opgebracht worden via belastinggeld.
Dus wat mij betreft staat gewoon voorop dat er voldoende
geld moet zijn om het te doen. Dat is voor mij het allerbelangrijkst.
Mevrouw Agema (PVV):
Als het gaat om de staatsschuld en om alle rekeningen die
ervoor gezorgd hebben dat die staatsschuld hoger is
geworden, dan komt dat over 30 jaar natuurlijk wel een
keertje terug bij onze kinderen en kleinkinderen. Maar dat
betekent niet dat het dan via de belastingen betaald wordt.
Mijn vraag aan de VVD was: hoe wil zij dat die rekening
voor de inhaalzorg betaald wordt? Het kabinet zegt: via de
verzekeraars. Dat leidt tot een hogere zorgpremie. Ik zeg:
doe het op dezelfde manier als de wijze waarop de Tozo,
de NOW en de TVL zijn bekostigd, dus via het verhogen
van de staatsschuld. Ik krijg eigenlijk geen duidelijk antwoord van de VVD. Waar wil de VVD dat de rekening voor
de inhaalzorg komt te liggen?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik vind dit een beetje een discussie waarvan ik denk: als het
in de toekomst is, dan hoeft het niet door belastingbetalers
opgebracht te worden. Uiteindelijk is alles wat wij hier met
z'n allen uitgeven via de begrotingen ook geld dat uiteindelijk opgebracht moet worden door de mensen in het land.
Daar moeten we prudent mee omgaan. Ik snap dat in het
systeem dat we hebben eerst de basis ligt bij de zorgverzekeraars. Je kan ook redeneren dat die natuurlijk een deel
van de zorg die niet geleverd is, niet hebben hoeven te
vergoeden. Ik heb ook gevraagd of er voldoende budget is
voor de coronazorg. Is er voldoende budget voor de
inhaalzorg? Dan vind ik het aan het kabinet om te regelen
dat dat er uiteindelijk is.
De heer Hijink (SP):
Volgens mij weet mevrouw De Vries heel goed dat er
helemaal niet genoeg geld is voor de inhaalzorg. Dat zijn
namelijk ook afspraken die de VVD destijds zelf, onder druk
van de VVD, mede heeft gemaakt met de ziekenhuizen,
namelijk dat er nul groei komt in de ziekenhuiszorg voor
2022. Ze staan op de nullijn voor volgend jaar. Onder druk
daarvan maken zorgverzekeraars nu dus ook geen afspraken

Tweede Kamer

met ziekenhuizen, en zijn er grote zorgen, ook bij patiënten:
kan ik volgend jaar nog wel terecht in het ziekenhuis bij mij
om de hoek?
Ik wil mevrouw De Vries twee dingen vragen. Is zij het met
de SP eens dat die nullijn voor ziekenhuizen van tafel moet
omdat er een geheel nieuwe ziekte bij is gekomen die om
heel veel zorg vraagt? En vindt zij niet ook dat patiënten nu
het recht hebben om zeker te weten dat ze ook volgend jaar
terechtkunnen in een ziekenhuis waar ze zich thuis voelen,
dat bij hen om de hoek is, voor de behandeling die ze nodig
hebben?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik begin mezelf een beetje te herhalen, volgens mij. Op het
moment dat er meer geld nodig is volgend jaar, dan zou
dat wat ons betreft moeten, want we vinden gewoon dat
dat op een goede manier geregeld moet zijn. Als u zegt dat
dat om de hoek moet plaatsvinden, dan denk ik dat mensen
ook een keuze moeten hebben. Als ze misschien sneller
ergens anders terecht zouden kunnen en willen, zou dat
ook mogelijk moeten zijn. Dus die directe koppeling is wat
mij betreft niet waar wij voor staan. Ik vind dat mensen snel
geholpen moeten worden, als het even kan bij hen in de
buurt, absoluut. Maar als ze ervoor kiezen om dat elders te
doen, omdat dat misschien sneller kan — we hebben vanochtend ook de verschillen gezien tussen hoe de planbare
en de kritiek planbare zorg wordt afgeschaald — dan kan
ik me ook voorstellen dat mensen daar zelf voor kiezen.
De heer Hijink (SP):
We zitten nu in een situatie dat een ziekenhuisdirecteur hier
in Den Haag zegt: ga naar een andere zorgverzekeraar, want
wij krijgen de contracten met de zorgverzekeraars niet rond,
mede door de druk die vanuit hier, vanuit deze zaal, vanuit
het kabinet op de ziekenhuizen en de verzekeraars wordt
gelegd om geen extra zorg te verlenen in het volgende jaar,
door de nullijn die er voor de ziekenhuizen is. Daardoor
worden er geen afspraken gemaakt en zegt een directeur
van een ziekenhuis: bij deze verzekeraars moet je niet meer
zijn, want daar kunnen wij de afspraak niet mee maken. Dat
zorgt voor heel veel onzekerheid bij al die mensen die al
jaren bij zo'n ziekenhuis in behandeling zijn. Ik wil van de
VVD gewoon de zekerheid hebben dat de nullijn die er nu
ligt, waardoor die afspraken niet van de grond komen, van
tafel gaat. U zegt: er moet genoeg geld zijn. Dan moet u
ook met geld over de brug komen.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik heb eerst gevraagd of er voldoende budget is, want ik
heb ook gelezen dat de gewone coronazorg versoberd gaat
worden, ook voor volgend jaar. Ik wil van het kabinet weten
of dat geld voldoende is op dit moment. Ik ken deze hele
specifieke cases niet, excuus daarvoor. Maar dan zou ik ook
wel graag van het kabinet willen weten wat dan de reden
is waarom dit zo gebeurt en hoe dat opgelost zou kunnen
worden.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik hoor de VVD pleiten voor extra geld voor handhaving
van regels. Nu ben ik natuurlijk ook altijd voor het handhaven van de regels, maar het is wel een keuze. We gaan dan

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-2

een QR-pas handhaven waarvan we net hebben gehoord
dat die niet werkt voor de omikronvariant. Maar er gaat
nooit extra geld naar de ic-capaciteit. Namens BVNL heb ik
motie na motie na motie ingediend om die ic-capaciteit te
verhogen. Ik vraag me dan af waarom de VVD consequent
tegen het verhogen van die ic-capaciteit stemt.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Waarom wij tegen die moties stemmen, is omdat er al een
aantal stappen gezet zijn door het kabinet, ook om te proberen die ic's op te schalen. Het is niet zo dat wij met een
motie hier regelen dat dan ook de mensen er voor die ic's
zijn. Als ik kijk naar de beantwoording van een aantal vragen
— ik dacht van Forum — dan zie ik dat het kabinet ook
aangeeft dat in 2020-2022 bijna 500 miljoen euro extra
beschikbaar is gesteld aan de ziekenhuizen voor de uitvoering van het ic-opschalingsplan, en dat ziekenhuizen zonder
beperking en volledig bekostigde gespecialiseerde verpleegkundigen, waaronder ic-verpleegkundigen, opleiden via
beschikbaarheidsbijdragen van de verpleegkundige vervolgopleidingen. Dus er zijn wel degelijk ook een aantal stappen
gezet. Er is ook gekeken naar hoe die opleiding verkort zou
kunnen worden. Het is niet zo dat wij hier met een motie
regelen dat al die mensen dan opeens klaarstaan.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dat is raar. Ik begrijp dat het niet gaat om de inhoud van
de motie, maar om het procedurele feit dat we hier niet per
motie willen aangeven wat de minister vervolgens moet
gaan doen. Feit is dat we in de afgelopen jaren het aantal
ic-bedden alleen maar hebben zien verminderen. In het
afgelopen jaar zijn er 75 ic-verpleegkundigen uitgestroomd
en zijn er nul bij gekomen. Er is zelfs een plan ingediend
door het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding
en de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care om per
1 december 100 extra ic-bedden met personeel erbij te
hebben. Bent u daarmee bekend en, zo ja, bent u daar dan
ook tegen?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik ben er niet tegen om te kijken naar welke oplossingen er
zouden kunnen zijn om de ic op te schalen, maar het moet
wel een werkbaar alternatief zijn dat ook gerealiseerd kan
worden. Elke keer zegt de heer Van Haga: de enige oplossing is de ic opschalen. Als dat kan, graag. Maar het is ook
wel het uitstellen van het kunnen nemen van maatregelen.
Daar moeten we ook eerlijk in zijn. Het liggen op een ic is
echt geen pretje. Ik begrijp dat de heer Van Haga eigenlijk
geen maatregelen zou willen. Ik zou dat niet kunnen uitleggen, namelijk dat we dan maar heel veel mensen op de ic's
zouden hebben liggen. Dat is niet wat ik iemand zou toewensen.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Natuurlijk is het niet de enige oplossing. Natuurlijk zijn wij
van BVNL niet tegen alle maatregelen. Maar wij zijn wel
tegen schadelijke maatregelen, waardoor je planbare zorg
moet afschalen en waardoor je medische, economische,
sociale en culturele nevenschade hebt. Die schade is enorm,
ook dankzij de VVD. Nu ligt er een concreet plan, op 17
september gepresenteerd, om 100 extra ic-bedden erbij te
krijgen. Waarom ben u daar dan tegen?

Tweede Kamer

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik weet niet waarom u naar mij kijkt. Het is allereerst aan
het kabinet om in de ic-capaciteit een vorm te kiezen. Volgens mij heeft de heer Ernst Kuipers vanochtend tijdens de
technische briefing uitgelegd dat er wel degelijk is gekeken
naar deze variant, maar dat er voor een andere oplossing
is gekozen.
De voorzitter:
Uw laatste interruptie, meneer Van Haga. Nee? U vervolgt
uw betoog, mevrouw De Vries.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik had het over handhaving en controle. We zijn ook wel
benieuwd hoe het staat met het dringende advies tot
thuiswerken. Wordt hier al beter gehoor aan gegeven? De
files lijken wel wat minder te zijn, maar dat geeft vast niet
een compleet beeld.
Het kabinet heeft een planning gepresenteerd voor de
aanpak in deze en komende winters. Daar zullen we het
nog goed met elkaar over moeten hebben. Voor de VVD
horen daar ook coronatoegangsbewijzen en 2G bij. De VVD
pleit wel voor een sneller tijdpad. Eind januari is wat ons
betreft wel erg laat voor een herijking van de huidige aanpak
en van wat nodig is voor deze winter.
Voorzitter, ik rond af. Het zal deze feestdagen weer niet
gemakkelijk zijn. Een deel van de familie via Zoom aan tafel
in plaats van gezellig samen. Geen feestjes rond oud en
nieuw. Laten we voor ogen houden waar we het voor doen
en binnen de regels proberen deze feestdagen toch samen
door te brengen, op welke manier dan ook.
Via u, voorzitter, doe ik een dringende oproep aan mensen
die dit debat thuis volgen. Laten we ons ongenoegen alsjeblieft niet afreageren op agenten, ambulancebroeders en
andere hulpverleners, of op de mensen in de zorg, die de
regels niet hebben bedacht, maar nog steeds met agressie
te maken krijgen. Aan korte lontjes hebben we niets en tijdens deze laatste dagen van het jaar al helemaal niet.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Westerveld
van GroenLinks.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb nog een vraag over het onderwijs. Op 1 december
zei mevrouw De Vries van de VVD dat het een optie kan zijn
om scholen te sluiten als daardoor andere sectoren meer
lucht krijgen. Toen is dat besluit niet genomen; nu kort van
tevoren wel. Ik zou mevrouw De Vries willen vragen: wat
vindt zij er nu van dat de scholen eerder dichtgaan, terwijl
mensen nog wel overdag op het terras of ergens anders
een biertje kunnen drinken en terwijl we nog wel dagjes uit
kunnen?

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-3

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik waag te betwijfelen of ik het zo gezegd heb, maar goed.
Als ik kijk naar de maatregel van nu: ik had echt liever gehad
dat het kabinet eerder had besloten tot een extra week
kerstvakantie. Dan was er meer voorbereidingstijd geweest
voor de ouders en voor de scholen. Ook voor de kinderen
zou dat denk ik beter zijn geweest. Maar ik vind het verdedigbaar. Dat heeft ook in praktisch opzicht te maken met
hoe de kerstvakantie en de kerstdagen vallen. Het zit wel
heel erg dicht op elkaar. We zien helaas nog steeds heel
veel besmettingen bij de groep kinderen van 0 tot 12 jaar.
Ik vind het een hele moeilijke beslissing. Wij hebben altijd
gezegd dat we zo lang mogelijk het onderwijs openhouden,
maar ik denk dat deze ene week wat ons betreft verdedigbaar is.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Mevrouw De Vries gaf in het vorige debat aan dat het een
optie zou kunnen zijn om, zoals ik net zei, andere sectoren
meer lucht te geven als er op tijd besloten zou worden. Nu
is het heel kort van tevoren en ik wil haar vragen hoe zij
vindt dat dit aan het onderwijs uit te leggen is. Vindt zij ook
niet dat het kabinet het onderwijs serieus moet nemen? Als
je zo'n besluit neemt, moet je dat tijdig doen. Wat vindt zij
van de prioriteitstelling? Dat was mijn vraag.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik heb al aangegeven dat ik liever had gezien dat we deze
beslissing eerder hadden genomen. Het is niet voor het
eerst dat het OMT dit adviseert. Ik heb daar de vorige keer
bewust naar gevraagd en de motie van mevrouw Westerveld en D66 gesteund om die beslissing naar voren te halen.
Dat is helaas niet gebeurd. Ik vind dat jammer en ik vind
dat we nu heel veel vragen van het onderwijs en van de
ouders om flexibiliteit op te brengen. Maar ik kijk naar alle
ontwikkelingen, naar de onzekerheid met omikron en hoe
de kerstvakantie ten opzichte van de kerstdagen valt waarbij
de kerstvakantie begint en we direct de kerst ingaan,
waarbij ik denk dat er behoefte zal zijn om toch met ouders
en grootouders bij elkaar te komen. In dat licht vind ik dit
verdedigbaar, ook al had ik het besluit liever eerder genomen met de redenen die ik al heb aangegeven.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw De Vries. Er is nog een interruptie
van mevrouw Kuiken van de PvdA.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Mevrouw De Vries zegt: het is verdedigbaar. Maar hoe kan
het nou dat het kabinet elke keer beloftes doet die het vervolgens niet waarmaakt en heel laat tot een besluit komt?
Is het verdedigbaar dat een premier zegt: joh, ga niet naar
opa en oma? Een kwart van de ouders geeft aan: ik ga
gebruikmaken van opa en oma, want ik moet gewoon aan
het werk; ik ben een schoonmaker of ik werk hier in het
restaurant. Is het niet heel slecht uitlegbaar dat het kabinet
keer op keer te laat handelt, te laat ingrijpt, naar eigen
believen shopt in adviezen en daardoor te laat dit soort
beslissingen neemt die nogal funest zijn voor heel veel
mensen?

Tweede Kamer

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dit zijn heel veel punten waarop ik zou kunnen reageren,
omdat ik denk dat de nuance net eventjes anders ligt. Ik
heb niet gezien dat het kabinet de belofte heeft gedaan dat
ze niet aan de kerstvakantie zouden komen. Ze hebben
gezegd: we nemen die beslissing later. Ik vind dat ongelukkig; daar ben ik heel eerlijk in. Maar ik vind het wel uit te
leggen als ik kijk naar de problematiek waar we voor staan.
Dan moeten we die bittere pil wel even slikken. Dat vraagt
veel van de flexibiliteit van ouders, scholen en kinderen. Ik
begrijp alle problemen die daarbij komen van de opvang.
Er is inderdaad opgeroepen om geen gebruik te maken van
de grootouders. Ik hoop dat mensen daarin hun verantwoordelijkheid nemen, ook al besef ik dat het voor veel ouders
een verschrikkelijk moeilijke klus is om daar de komende
week een oplossing voor te vinden.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
De realiteit is dat zowel minister Slob als minister De Jonge
bij herhaling hebben gezegd: het laatste dat moet gebeuren,
is het sluiten van de scholen. Minister Slob heeft heel duidelijk gezegd: nee, de scholen gaan niet dicht. Het is dinsdag
pas definitief besloten. De realiteit is ook dat ondertussen
Ikea gewoon nog open is, de Efteling nog open is — over
uitjes gesproken — het casino nog open is en allerlei andere
zaken overdag gewoon doorgaan. Met andere woorden:
kinderen worden gedwongen tot een lockdown en ouders
kunnen gewoon hun gang gaan. Hoe realistisch acht
mevrouw De Vries dit? Snapt zij dan ook dat het vertrouwen
van de mensen in de aanpak van het coronabeleid ongelofelijk aan het dalen is?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik vind de woorden "lockdown" en "er een week extra
kerstvakantie aanplakken" wel ingewikkeld, maar ik snap
dat je het zo kunt interpreteren, want ze gaan een week
dicht. Ik snap ook het ongemak waar je ziet dat andere
sectoren misschien ook nog wel enige ruimte hebben, maar
ik vind het ook wel ingewikkeld om uit te leggen. Als we
zien dat er heel veel besmettingen zijn, juist in die groep
van basisschoolleerlingen, en we zien dat er een periode
aankomt waarin mensen graag bij elkaar willen zijn terwijl
die besmettingen wel overgedragen worden op ouders en
grootouders, dan vind ik wel dat je daar rekening mee moet
houden in het type maatregelen dat je neemt. Ik vind dit
dan een verdedigbare maatregel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw De Vries. Ik geef het woord aan de
heer Paternotte van D66.

De heer Paternotte (D66):
Voorzitter. Waar vorig jaar de alfavariant nog de Nightmare
before Christmas was, is het dit jaar omikron dat de kop
opsteekt. Er is heel veel onduidelijk, maar het is wel duidelijk
dat omikron een virus is in de zesde versnelling en dat aan
ons, politici van zowel Kamer als kabinet, de vraag is: hoe
gaan we hiermee om in Nederland? Het antwoord dat ik
heb, vind ik over de grens, want beter goed gejat dan slecht
verzonnen. In andere landen zie ik dat er sneller wordt
geboosterd, dat er meer wordt gefocust op ventilatie, dat

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-4

er beter wordt gehandhaafd, dat er meer wordt getest en
dat er 2G-beleid is. Nederlanders zien dat ook, want er was
steeds meer boostertoerisme. In Keulen en Aken stonden
de Nederlanders in de rij bij de prikstraten. En 's avonds
gaan ze er ook nog uit eten, want de restaurants zijn in
Duitsland open met 2G.
Ongetwijfeld zal heel Europa getroffen worden door
omikron, maar het lijkt erop dat Nederland steeds meer en
steeds eerder moet dichtdoen, omdat we moeilijke keuzes
uit de weg gaan. Er komen nu weer drie weken avondlockdown bij, een lange winterslaap. We worden zo het land
dat het minste sport, dat de minste voorstellingen bezoekt
en dat de zwaarste economische klap krijgt. De KNVB, de
cultuursector en de poppodia: veel ondernemers sturen
ons brandbrieven. Dit vraagt iets van ons als politiek.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Kuiken van
de PvdA.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
De heer Paternotte kan het eigenlijk niet treffender
omschrijven. Het buitenland doet het beter, we hadden
eerder moeten beginnen met boosteren en de ventilatie is
niet op orde. Iedereen is de dupe. Op 4 november heeft D66
nog een motie ingediend om al te beginnen met boosteren
en om te versnellen. Dat gebeurt nu pas. Kortom, aan de
aanmanende woorden van D66 heeft het niet gelegen. Maar
het kabinet heeft er eigenlijk niets mee gedaan en handelt
nog steeds op korte termijn. Is de heer Paternotte het met
mij eens dat het kabinet eigenlijk faalt in zijn aanpak, als
het alle voorbeelden, alle informatie en alle waarschuwingen bij herhaling in de wind slaat?
De heer Paternotte (D66):
Ik baal gigantisch van die boosters. We hebben in september ook benoemd dat we dat verschil zagen tussen ons en
andere landen. Ik begrijp ook niet dat de Gezondheidsraad
pas op 3 november heeft gezegd: je moet al die 60-plussers
een booster geven. Toen het kabinet zei dat het na Sinterklaas zou gaan beginnen, hebben wij die motie ingediend,
samen met mevrouw Den Haan. Toen heeft het kabinet wel
gezegd dat het een aantal weken eerder ging beginnen.
Wat we gisteren hoorden van de minister, had ik inderdaad
liever veel eerder gehoord. Dan waren we nu veel verder.
Dat zien we ook in de verpleeghuizen. Ik denk dat het wel
belangrijk is dat die lessen getrokken worden, zowel door
het kabinet als door de Gezondheidsraad. Dat die reflectie
gevraagd wordt, vind ik goed. Maar ik wil nu wel echt vooral
dat we vanaf nu het beste doen. Ik vind het goed dat er nu
wordt gezegd dat we willen dat we half januari iedereen
die boosterprik hebben gegeven en dat we eindelijk echt
iedereen gaan oproepen. We gaan de ziekenhuizen die hulp
hebben aangeboden, vragen om te helpen en we gaan alle
geneeskundestudenten inzetten. Wat mij betreft geven we
ook de apothekers veel meer mogelijkheden. Dat is het
belangrijkste nu. Terugblikken is ook belangrijk, maar
vooruitblikken nog meer.
De voorzitter:
Mevrouw Kuiken, laatste interruptie.

Tweede Kamer

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik weet dat dat het motto is van het nieuwe kabinet, maar
het is hetzelfde kabinet met dezelfde premier en de vier
partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, die ook de coronaaanpak voor de komende jaren moeten gaan vormgeven.
Als men in al die tijd niet heeft geleerd om te evalueren en
kritisch te zijn op zichzelf en al twee jaar alle adviezen en
informatie uit het buitenland in de wind slaat en als uw
kritische aanmaningen tot op heden nergens toe hebben
geleid, zeg ik dat het kabinet heeft gefaald en fout op fout
op fout maakt. Wat maakt dan dat de heer Paternotte wel
vertrouwen heeft in die toekomst die hij zo voor zich ziet?
De heer Paternotte (D66):
Om twee redenen: dat hier niet alleen een verantwoordelijkheid ligt voor het kabinet, maar ook voor ons als Tweede
Kamer. Wij hebben namelijk ook stappen nog niet gezet die
heel veel andere landen wel durfden te zetten en die ook
kunnen helpen. Daar ga ik zo meteen nog iets over zeggen.
En ten tweede omdat ik wel degelijk een verandering zie.
Gisteren werd aangekondigd dat de interval tussen die
tweede prik en die booster naar drie maanden gaat. We
zagen dat Nederland eergisteren nog echt de langste
interval had van heel West-Europa. Mijn zorg was dat we
dat pas zouden aanpassen na weer een uitvraag van een
spoedadvies van de Gezondheidsraad. Dan zijn we weer
een paar weken verder. Maar dat is niet gebeurd. De interval
is nu naar drie maanden getrokken. Daardoor kunnen we
eindelijk wel iedereen die die booster nu nodig heeft, die
derde prik ook geven. Ik vind dat een verbetering, want het
betekent dat we nu besluitvaardiger zijn en een les trekken
die in het buitenland al getrokken was, en niet alleen maar
wachten tot we advies op advies stapelen.
De heer Hijink (SP):
De heer Van Dissel was vanochtend eigenlijk heel helder:
als we nu niet zorgen dat we heel snel die boosters gaan
zetten, dan krijgen we een enorme toestroom aan nieuwe
patiënten in januari in de ziekenhuizen. "Boosteren, boosteren, boosteren", zei hij. Wij als SP krijgen heel veel telefoontjes, heel veel mailtjes van mensen die een afspraak willen
inplannen en dat niet voor elkaar krijgen. Dat gaat over
zorgverleners, dat gaat over 60-plussers. Ik zou de heer
Paternotte willen vragen ... Ben ik niet te verstaan?
De voorzitter:
Nee, er was iets met het geluid. Een zoemtoon.
De heer Hijink (SP):
Moet ik helemaal opnieuw beginnen?
De voorzitter:
Nee, u bent goed te horen, ook mét zoemtoon.
De heer Hijink (SP):
Mijn vraag aan de heer Paternotte is of het niet tijd wordt
om die bureaucratie opzij te vegen, want ik denk dat heel
veel mensen daar knettergek van worden. Zou het niet
verstandig zijn om toe te gaan naar een soort vrije-inloopprik en om te kijken of we, nog voor het einde van het jaar,

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-5

iedereen die boven de 50 is de mogelijkheid kunnen geven
om gewoon naar grote of kleinere centra per gemeente toe
te gaan en dan — pats! — die booster te halen? Dat zou
toch een stuk eenvoudiger zijn dan die enorme bureaucratie
waar we nu tegen aanlopen en die overbelaste telefoonlijnen waar wij van de SP heel veel klachten over krijgen?
De heer Paternotte (D66):
Voorzitter, ik zei dat van het geluid eventjes omdat de heer
Hijink bij mij klinkt als een krakende radio uit de jaren dertig.
Ik weet niet of dat in de rest van de zaal ook zo is. Nee, zie
ik. Oké. Hij was op zich heel goed te verstaan en ik vond
het wel een hele goede vraag. Kijk naar Parijs, Brussel, Aken
en Keulen. Keulen en Aken moet je eigenlijk zeggen. Daar
heb je inderdaad die plekken waar mensen binnen kunnen
lopen. Daar staan ook rijen, maar ik zag anderhalve week
geleden in Hollands Midden — dat is toevallig de GGD-regio
waar ik zelf woon — dat ook daar enorme rijen stonden en
dat mensen best bereid zijn om even te wachten als ze
daardoor eerder die booster konden krijgen.
Als dat de manier is om te versnellen: absoluut. Daarom
vroeg ik daar in het vorige debat ook naar. Ik zie wel dat er
nu niet alleen bij de GGD-telefoon een heel groot probleem
is omdat er heel veel mensen bellen en het daardoor totaal
overbelast is. Maar ik sprak ook iemand die in 1961 is
geboren, toevallig een fractiegenote van mij, die nu ergens
begin volgend jaar ingepland staat, en dat kon dan online.
Er is dus nu ook een tekort aan plekken. We gaan nu de
ziekenhuizen en geneeskundestudenten inzetten. Wat mij
betreft doen we dat zo snel mogelijk. Als dat met die
inlooplocaties het snelste kan, vind ik dat prima. Als dat
met blokken kan waarin je je kan aanmelden op basis van
je geboortejaar, ook prima. Als er maar tempo in zit.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

te maken? Een CO2-meter kost €35. Waarom staat er niet
één in elk klaslokaal, zoals in België? Bent u bereid om op
z'n minst het OMT te vragen om voor januari aan te geven
wat we kunnen doen om het in die klaslokalen veiliger te
maken? Voorzitter. Het speciaal onderwijs luidde de noodklok. Er zijn veel kwetsbare kinderen. Het speciaal onderwijs
wil graag een uitzondering op de sluiting. Kan daar nog iets
voor gebeuren?
Dan kom ik op de vaccinaties. Ik zag een heel succesvolle
pilot in Friese apotheken: dicht bij de mensen, honderden
prikken erbij en elk in kleine gemeentes. We willen dit graag
uitbreiden. Ik vraag het kabinet dus om het mogelijk te
maken dat apothekers in heel Nederland kunnen helpen
met prikken en dat ze dit in de toekomst ook zelfstandig
kunnen doen.
Voorzitter. Ik kom op mijn tweede punt. Wat wordt nu het
boosterbeleid voor jongeren die in het voorjaar al met
Janssen zijn gevaccineerd, al dan niet om daarmee te dansen? Wie in het buitenland geboosterd is, kan zijn prik hier
nu niet registeren. Wanneer is dit eindelijk wél mogelijk?
We moeten 2G nog behandelen in de Kamer. Maar ik zie in
veel landen dat ze ook gebruikmaken van een extra test in
een 2G-setting. Kan het kabinet deze technische voorbereiding alvast starten? Het kabinet geeft namelijk aan dat dit
acht tot twaalf weken duurt.
Voorzitter, tot slot. Dit is het 44ste coronadebat en er zijn
inmiddels al meer dan 1.000 moties in dat kader ingediend.
Er zijn ongelofelijk veel mensen die snoeihard werken, van
de zorg tot de ministeries. Het is echter ook niet iedereen
gegeven om daar zo monter onder te blijven als deze
coronaminister. Dus op de grens van het kerstreces zeg ik
ook: moedig voorwaarts en niet versagen. Tegen Nederland
zeg ik: geniet van de kerst, wees voorzichtig met corona,
laat je alsjeblieft vaccineren, houd afstand, test blij klachten,
zet even dat raam open, let een beetje op je oma van 70,
maar ook op die ongevaccineerde oom van 50.

De heer Paternotte (D66):
Voorzitter. Ik noemde het feit dat aan ons als politiek wordt
gevraagd waarom in Nederland nu vaker en langer veel
dicht is, en dat wordt gezegd: zorg dat we sneller uit die
lockdowns komen. Natuurlijk, deels komt dat door die trage
start van het boosteren. Andere landen deden dat sneller
en daar zijn de verpleeghuizen nu veiliger. Deels komt het
ook door handhaving. Ik snap dat we van de handhavers
een geweldige inspanning vragen, maar wat ik niet snap,
is dat sommige burgemeesters zich hardop afvragen of ze
überhaupt wel gaan handhaven. In Frankrijk speelt dat bijvoorbeeld helemaal niet en daar staan ze er toch echt een
stuk beter voor. Maar deels ligt het ook aan ons als Kamer.
Want wij moeten keuzes maken, dus ook voor 2G, zoals
Estland, Zweden, Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië, Zwitserland, Italië, Ierland, et cetera. Ik roep u op: kijk alsjeblieft
om je heen wat er in Europa gebeurt. De dichter Heinrich
Heine zei ooit: als de wereld vergaat, dan ga ik naar
Nederland, want daar gebeurt altijd alles 50 jaar later.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Hijink van de SP heeft zijn laatste
interruptie.

Voorzitter. Enkele vragen nog. Allereerst waarom nu pas
dat besluit over de scholen? Ze zeggen immers al wekenlang: geef duidelijkheid! Nu gaan de scholen dus dicht
vanwege hun grote bijdrage aan de coronaverspreiding.
Maar wat doen we nou echt om het in die klassen veiliger

De heer Paternotte (D66):
Ik ben dat met de heer Hijink eens. De heer Van Dissel gaf
namelijk net aan dat we nu de hele bijzondere omstandigheid hadden met een school die open is direct voor de

Tweede Kamer

De heer Hijink (SP):
Die vraag gaat over het onderwijs. De minister-president
was gisteren eigenlijk niet heel erg duidelijk over wanneer
de scholen weer open kunnen. Voor de SP is het eigenlijk
niet uit te leggen dat kinderen, ook in januari, overdag wel
naar de McDonald's zouden kunnen, maar niet naar school.
Ik zou de heer Paternotte willen vragen of hij het met de SP
eens is dat die schoolsluiting een allerlaatste redmiddel
moet zijn als alle andere middelen zijn uitgeput. Is hij het
met de SP eens dat het dus niet zo kan zijn dat we in januari
gaan meemaken dat de cafés, de winkels en de horeca
overdag gewoon open zijn, terwijl we de scholen dichthouden? Is D66 dat met de SP eens?

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-6

belangrijkste feestdag van het jaar, de dag van de geboorte
van Jezus Christus.
Ik wil daar wel één kanttekening bij maken. De nieuwe
Duitse minister van Volksgezondheid — ik meen dat hij
epidemioloog is — zei dat omikron kinderen veel zieker
maakt. We krijgen dat soort berichten uit Zuid-Afrika. We
weten niet of het klopt en hoe het precies in elkaar zit, dus
ik wil daar verder ook niet over oordelen. Maar als dat echt
zo zou zijn en als dat zorgwekkend zou zijn, dan kan dat
reden zijn om hier wel naar te kijken. Maar in principe ben
ik het volledig met de heer Hijink eens dat schoolsluiting
helemaal onderaan de lijst moet staan.
De voorzitter:
Dank u wel. De laatste interruptie van de heer Van Haga
van de Groep Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik hoor de heer Paternotte een hartstochtelijk pleidooi
houden voor het 2G-systeem. Maar nu hebben we vanochtend in de technische briefing gehoord dat de vaccinaties
eigenlijk vrij snel hun waarde verliezen. We hoorden ook
dat AstraZeneca bij de nieuwe omikronvariant al helemaal
niet meer helpt. Mijn vraag is: is de heer Paternotte van
D66 bereid om de hele fascinatie met betrekking tot de QRpas, de coronatoegangspas, te herzien? Is hij bereid om in
ieder geval dat 2G-systeem even in de ijskast te zetten?
Want dat heeft dus werkelijk geen enkel effect als de
omikronvariant ons land teistert.
De heer Paternotte (D66):
Ik denk dat ik bij een andere technische briefing heb gezeten. Ik heb de heer Van Dissel namelijk keer op keer horen
benadrukken hoe ongelofelijk belangrijk die boosters zijn
en waarom het zo belangrijk is om de boostercampagne te
versnellen. Die boosters brengen namelijk de bescherming
van mensen weer op peil, de bescherming tegen milde
klachten en zeker ook tegen ziekenhuisopname. Ze verhogen
de bescherming tegen milde klachten met driekwart. Omdat
ze beter beschermen, moeten we daar heel veel tempo mee
maken. Dat is volgens mij precies de redenering achter 2G
en hoe dat kan voorkomen dat mensen in het ziekenhuis
komen. Je hebt dan immers geen kwetsbare mensen bij
zo'n evenement. Dus ja, ik denk dat het heel goed is als het
OMT continu kijkt: wat is de wetenschappelijke onderbouwing van de manier waarop we werken en van de toegangsbewijzen die we gebruiken? Wat ik vanochtend hoorde, lijkt
me juist alleen maar een reden om 2G veiliger te vinden
dan 3G.
De heer Kuzu (DENK):
De heer Paternotte heeft het over wetenschappelijke
bewijzen. Het OMT heeft aangegeven dat 2G er niet voor
zorgt dat virusverspreiding vermindert. 2G is een manier
om ervoor te zorgen dat je een aantal sectoren gecontroleerd kan openen. Ik vind daar het mijne van, maar ik zie
ook wel dat de heer Paternotte keer op keer een aantal valse
tegenstellingen bezigt. Ik vraag me af waarom hij die valse
tegenstelling opwerpt van aan de ene kant de coronapas
en het invoeren van 2G, en aan de andere kant zeggen dat
als we dat niet doen, we langer in een lockdown zitten.

Tweede Kamer

De heer Paternotte (D66):
Omdat ik naar het buitenland kijk. Voor andere, betere
ideeën sta ik zeer open. Maar een van de best bewaarde
geheimen van deze Kamer is wat de heer Kuzu zelf zou
doen als hij op de stoel van de heer De Jonge zou zitten en
nu met deze enorme golf infecties te maken zou hebben.
Ik kijk naar het buitenland en ik zie dat men, van Estland tot
Malta, Zweden, Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië, Zwitserland
en Italië, op basis van de wetenschap zegt dat 2G veiliger
is dan 3G. Er zijn wel landen die nog met 3G werken, zoals
Frankrijk en België. Ik heb het natuurlijk ook liever dat het
met een toegangstest kan. Maar welke landen hebben nog
3G en een gratis toegangstest? Nederland is ongeveer het
laatste land in Europa dat dat heeft. Je kunt ondertussen
zeggen: dat is mooi, want dan is niet voor iedereen alles
toegankelijk. Maar als dingen gewoon dicht zijn, is er voor
helemaal niemand iets toegankelijk. En ik wil niet dat we
de hele winter in die lockdown blijven hangen.
De heer Kuzu (DENK):
Ik wil twee elementen uit het antwoord van de heer Paternotte benadrukken. Hij zegt bijvoorbeeld dat wij niet met
ideeën komen. Drie coronadebatten geleden heeft mijn
fractie een motie ingediend waarin we zeggen: zorg er nou
voor dat CO2-meters opgehangen worden in binnenruimtes.
Wie was er tegen die motie? De heer Paternotte van D66
was tegen. Het volgende coronadebat kwam hij zelf aanzetten met een soortgelijke motie, en die haalde toen wel een
meerderheid. Dat wil ik wel even benadrukt hebben. Dat
als eerste.
Het tweede punt. Wanneer ik de heer Paternotte vraag
waarom 2G dan beter zou zijn, verwijst hij naar het buitenland. Ik geef een voorbeeld van het OMT. Het OMT geeft
zelf aan dat het geen middel is om virusverspreiding te
voorkomen. Als de inzet zou zijn dat we virusverspreiding
zouden moeten voorkomen, dan is 2G niet de oplossing.
Dat is wat ik bekritiseer aan de antwoorden van de heer
Paternotte op dit gebied. Dus ik zou zeggen: luister, in plaats
van naar het buitenland te kijken, eerst eens naar het eigen
OMT en loop niet weg op het moment dat u het u niet uitkomt, meneer Paternotte.
De heer Paternotte (D66):
Ons eigen OMT heeft ons natuurlijk de onderzoeken
gestuurd die zeggen ... Natuurlijk is het het makkelijkst om
iets dicht te gooien. Dan heb je geen verspreiding. Maar
wat is daarna het beste om verspreiding en ziekenhuisopname te voorkomen? Het OMT geeft ons ook wetenschappelijk onderzoek dat suggereert dat dit de 2G-basis is. Drie
coronadebatten geleden heb ik u ook gevraagd: "Meneer
Kuzu, wat zou DENK nou doen? Wat zou u zeggen als u één
maatregel mocht noemen?" Het antwoord dat u toen gaf,
was: ons beter aan de basismaatregelen houden en daar
veel beter over communiceren. Ik ben heel erg benieuwd
hoe de heer Kuzu vandaag op die oproep reflecteert.
De heer Kuzu (DENK):
Voorzitter, ik tel dit niet als interruptie maar als uitlokking.

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-7

De voorzitter:
Laten we elkaar niet bevragen. Straks komt meneer Kuzu
en dan kunt u hem vragen stellen.
De heer Kuzu (DENK):
Precies, want ...
De voorzitter:
Ik geef u de kans om heel kort daarop te reageren.
De heer Kuzu (DENK):
Het is inderdaad belangrijk dat we de basismaatregelen
naleven. Ik geef het specifieke voorbeeld van de CO2-melders. Daar hebben we in de tweede termijn een motie over
ingediend. Daar heeft de heer Paternotte drie coronadebatten geleden tegen gestemd. Het eerstvolgende coronadebat
erna kwam hij zelf aanzetten met een soortgelijke motie.
En dan mij de maat nemen dat ik niet met ideeën zou
komen. Voorzitter, dat zegt meer over de heer Paternotte
dan over mij.
De voorzitter:
Tot slot de heer Paternotte.
De heer Paternotte (D66):
Als we het hebben over de maat nemen: ik weet niet of we
het daar nu verder over moeten hebben met de heer Kuzu.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Paternotte. Excuses, er is even een
technisch probleem bij de microfoon. Als iemand interrumpeert, is er een nare ruis. We gaan dat straks in de schorsing
oplossen. Dan weet u dat. Mevrouw Agema van de PVV,
gaat uw gang.

Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. 70 van de 173 ic-verpleegkundigen
en -artsen raakten besmet met corona op een personeelsfeestje in Italië. Ze waren allemaal driemaal gevaccineerd
en getest. In Duitsland concludeerden onderzoekers dat de
kans dat iemand op 3 meter afstand besmet raakt met
corona, na 5 minuten vrijwel zeker is. Onderzoekers van de
bloedbank constateerden dat het aantal antistoffen tegen
corona na vaccinatie na twee maanden halveert. Dit laat
zien hoe onmachtig we staan tegenover dit virus en dat niet
alles maakbaar is met telefoons en apps, al helemaal niet
wanneer gevaccineerden even besmettelijk zijn als ongevaccineerden.
Toch denk ik niet dat we helemaal machteloos staan. Als
we terugkeren naar de kern van de zaak als het gaat om
hoe je besmet kunt raken en onze focus houden op wie de
grootste kans lopen op een ernstig verloop van de ziekte,
kunnen we nog steeds een heel eind komen. Als de boostervaccinatie van ouderen en risicogroepen bijvoorbeeld
op tijd was afgerond, stonden we er nu niet zo slecht voor.
De inhaalslag die nu gemaakt wordt, is goed, maar komt

Tweede Kamer

wel veel te laat. Met veel stress gaan we door de pakjesavond, de Formule 1-finale, de kerstdagen en oud en nieuw
heen. Als de infectiedruk zo hoog is als nu en onze ziekenhuizen fors overbelast raken, moeten we snel kunnen
omschakelen om in korte tijd de infectiedruk weer in te
dammen. Dat lukt pas als de overheid concreet aangeeft
wát we moeten doen. Het beste is dan niet in elkaars adem
komen, een mondkapje dragen, een raampje openzetten,
liever buiten dan binnen afspreken, bij klachten testen en
thuisblijven als jij of je huisgenoot corona heeft.
Als de infectiedruk de kop is ingedrukt, kunnen we weer
terug naar normaal. Twee zomers lang waren we onterecht
niet vrij. Het virus was bijna weg en lierde niet op. De
regering kan niet op die manier met ons om blijven gaan.
We moeten vooruit, met de juiste focus op ouderen en
risicogroepen. Het ziet ernaar uit dat de coronabooster een
zich herhalend fenomeen zal worden voor wie ouder en
kwetsbaar is. Sowieso moet iedereen die dat wil op tijd een
vaccin kunnen krijgen. Ook is het zinvol klassieke coronavaccins beschikbaar te stellen voor wie geen mRNA-vaccin
wil.
Wees eerlijk tegen de mensen thuis, zeg ik tegen de regering. Coronavaccins verkleinen de kans op ziekenhuisopname aanzienlijk, maar niet de kans om besmet te raken.
Dit is belangrijk. We hebben niets aan schijnveiligheid.
Daarnaast moet er meer worden ingezet op medicatie,
vitamine C, D en zink. Het doen alsof onze ziekenhuiscapaciteit voldoende is, duurt nu te lang. In de jaren voor de
coronacrisis heerste er al een totaal verkeerde bestuurscultuur, waarin werd gevonden dat we wel zonder al die
capaciteit konden. Negentien ic's werden gesloten. Vijf jaar
voor corona hadden we 914 ic-verpleegkundigen meer dan
aan de start van de crisis. Sinds het uitbreken van de crisis
is er niet structureel geïnvesteerd. Het kan niet zo zijn dat
we hele zomers lang vrijheidsbeperkende maatregelen
hebben en de paniek al oploopt als er meer dan 200
coronapatiënten op de ic liggen. Onze ic-capaciteit moet
structureel omhoog, vooral qua bemensing. Het is verkeerd
dat we de helft minder ic-capaciteit hebben dan het Europees gemiddelde. Het zou de regering sieren als ze excuses
maakt aan alle mensen die hun operatie of behandeling
uitgesteld zien worden omdat onze ziekenhuiscapaciteit
niet op orde is. Er moet nu echt geïnvesteerd gaan worden.
Het is onze zorg. Ik kijk natuurlijk uit naar het regeerakkoord
dat vanmiddag gepresenteerd zal worden.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Agema. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Van den Berg van het CDA.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het is adventstijd. We zijn op weg
naar Kerstmis. Niet voor iedereen is het een religieuze
feestdag, maar hopelijk is het wel voor iedereen een dag
van licht en hoop. Ik hoop dat we er met elkaar doorheen
komen en dat we ook daadwerkelijk een samenleving blijven. In de woorden van bisschop Gerard de Korte in zijn
boek Geroepen tot hoop: "Bij vrede denken de meesten van
ons waarschijnlijk spontaan aan de afwezigheid van oorlog.
Toch heeft in de Heilige Schrift vrede een veel ruimere
betekenis. Het gaat om de heelheid van ieder mens afzonderlijk, maar ook van de totale gemeenschap."

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-8

Voorzitter. Deze crisis duurt lang. In deze crisis ontkomt
niemand aan de gevolgen. Deze crisis raakt ons echt allemaal en leidt tot fundamentele vragen en kwesties. In hoeverre moet het individuele recht wijken voor het collectief
belang? Decennialang hebben we dat gesprek niet meer
hoeven voeren, maar voor het CDA is dat de kern. We
moeten meer gaan denken vanuit het collectief belang. De
mens wordt pas mens in relatie tot een ander, maar dat
betekent ook dat we soms persoonlijk moeten afzien van
iets ten behoeve van een ander.
Voorzitter. Als je naar de cijfers kijkt, dan is het wellicht
geen verrassing dat er geen versoepelingen komen, maar
het is wel een teleurstelling, zeker voor de horeca. Dat geldt
nog meer voor de horeca in de grensstreek, zoals ZeeuwsVlaanderen. Mensen die binnen 5 kilometer over de grens
zijn, mogen daar alles. Dat scholen nu toch eerder dicht
moeten, is belastend voor kinderen, maar ook stressvol
voor heel veel ouders. Kan het kabinet de ouders nog
enigszins comfort bieden? Kan de minister daarop reflecteren? Kan de minister nog eens duidelijk toelichten waarom
jongeren na 17.00 uur 's middags niet buiten mogen sporten?
Voorzitter. We hebben al eerder gezegd: corona blijft voorlopig wel bij ons. We moeten ermee leren leven. We zien
nu dat we telkens terugvallen in ons oude normaal. Dan
lopen de besmettingen weer op en komt er weer een lockdown met steunmaatregelen. Dat is financieel niet vol te
houden, maar dat knakt ook de spirit van ondernemers en
van iedereen in de samenleving. De minister komt met een
middellangetermijnplan. Daar kijken we zeer naar uit. We
hopen net als de VVD dat het plan voor deze winter iets
eerder kan komen dan eind januari.

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van den Berg. Dan geef ik het woord
aan de heer Hijink van de SP.

De heer Hijink (SP):
Dank, voorzitter. Als je maar lang genoeg wacht, twijfelt,
vergadert en aanmoddert, kom je vanzelf uit bij lompe
maatregelen die heel hard aankomen. Alle kinderen,
docenten en ouders die wekenlang naar het kabinet hebben
geluisterd en hoorden dat de scholen open moesten blijven,
komen nu van een hele koude kermis thuis. De school is
dicht, maar je kunt met je kinderen wel de kerstinkopen
gaan doen. Een zakelijke bijeenkomst met twintig volwassenen kan gewoon doorgaan, maar twintig kinderen in een
klas, dat mag niet meer. Veel mensen zijn gefrustreerd door
de manier waarop het kabinet deze crisis aanpakt en door
de laconieke manier waarop maatregelen worden genomen,
zoals door minister De Jonge, die tegen Nieuwsuur zegt
dat mensen gewoon niet zo moeten zeuren: "Ze hadden
toch allang moeten zien aankomen dat de scholen misschien wel dicht zouden gaan?" Maar de waarheid is
natuurlijk dat je dit inderdaad had kunnen zien aankomen
zolang je maar niet te veel naar dit kabinet luisterde, want
dat heeft wekenlang het tegenovergestelde verkondigd. Nu
komt het als een overval voor scholen, maar ook voor
ouders, die natuurlijk ook gewoon moeten werken en dan
naar opa en oma kijken om volgende week op de kleinkinderen te passen. Dat had het kabinet kunnen voorkomen
door veel eerder de duidelijkheid te geven waar ook deze
Kamer meerdere keren om heeft gevraagd.

Hoe staat het met de uitvoering van mijn motie over het
onderzoek naar luchtreinigers? De minister schreef op 6 juli
dat hij op korte termijn een onderzoeksvoorstel verwachtte.
Wanneer komen de resultaten? Want juist nu, in de winter,
zouden goede luchtreinigers van pas komen. We hebben
het rapport van het RIVM ontvangen over ventilatie. Ik heb
de volgende vraag. We hebben eerder gesproken over
subsidiegeld voor scholen. Is het scholen ook toegestaan,
nu we weten van dit RIVM-rapport en van de luchtreinigers,
om daarin te investeren in plaats van dat ze het hele
gebouw moeten aanpassen?

Voorzitter. Wij zien geen strategie of scenario's waarmee
dit kabinet de crisis te lijf gaat en wij zien niet welke keuzes
er worden gemaakt. De bevolking wordt niet meegenomen,
niet in de cijfers die de maatregelen noodzakelijk maken,
niet in de afweging waarom je wel mag winkelen maar niet
naar school kunt en ook niet in het perspectief voor de lange
termijn. Want het enige wat mensen horen, is dat tijdelijke
maatregelen steeds maar weer verlengd worden. Ook voor
het onderwijs zien wij geen duidelijk plan. De ventilatie is
nog niet overal verbeterd en er zijn geen CO2-meters in elk
lokaal. Mijn vraag is: hoe ingewikkeld is het nu om ervoor
te zorgen dat voor elk lokaal een CO2-meter wordt aangeschaft en daar wordt opgehangen? Waarom krijgt nog lang
niet elke school de beloofde zelftesten? De minister-president kon in de persconferentie ook niet toezeggen dat de
scholen in januari weer gewoon opengaan. Mijn vraag aan
het kabinet is waarom het kabinet daar niet duidelijk over
is. Waarom zegt het kabinet niet dat dichte scholen niet
acceptabel zijn zolang volwassenen bijvoorbeeld wel naar
de McDonalds, de HEMA en het café kunnen? Hoe verhouden de commerciële belangen zich dan nog tot het recht
op onderwijs?

Voorzitter, tot slot. De minister schrijft dat hij wil vasthouden
aan het telkens verlengen van de Tijdelijke wet maatregelen.
Het CDA heeft al eerder aangegeven dat wij een brede
permanente wet willen. Verder hoop ik dat we met z'n allen,
ondanks alle afstand en maatregelen, toch nog een goede
kerst kunnen krijgen.

Voorzitter. De omikronvariant komt snel op. Tussen neus
en lippen door had minister De Jonge het gisteren in de
persconferentie over noodscenario's die klaar zouden liggen. Mijn vraag aan de minister is wat hij daar precies mee
bedoelde. Wat zijn die scenario's en welke maatregelen
overweegt het kabinet?

Dank u wel, voorzitter.

Voorzitter. De beste verdediging tegen omikron is vaccinatie
en de boosterprik. In heel Nederland vragen mensen zich
nu af waarom een rijk en goed georganiseerd land als

Het is goed dat er ook naar innovaties wordt gekeken, maar
wordt daarin bijvoorbeeld meegenomen hoe mensen zich
eenvoudig als vrijwilliger of zorgreservist kunnen aanmelden? Ik ontvang e-mails van gepensioneerde huisartsen die
zich aanmelden en moedeloos worden van de procedure.
Hoe zit het met het zelfvoorzienend worden? Het CDA
benadrukt dat al jaren. Het kabinet onderschreef dat. Echter
begrijpen we nu dat de Nederlandse mondkapjesinitiatieven, zoals van de sociale werkplaats in Sittard en van DSM,
een stille dood sterven. Graag een reactie.

Tweede Kamer

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-9

Nederland het niet voor elkaar krijgt dat dit jaar nog elke
50-plusser een prik krijgt. Ik heb het daar zojuist met de
heer Paternotte over gehad: waarom niet een inlooplocatie,
grote locaties in iedere gemeente, waar je gewoon
terechtkan voor die prik? Waarom zou dat nou niet lukken?

Dan geef ik het woord aan mevrouw Kuiken van de PvdA.
Gaat uw gang, mevrouw Kuiken.

Tot slot, voorzitter. De druk op de zorg is nog altijd immens,
in de ziekenhuizen, maar juist ook in de thuiszorg, bij de
huisartsen en in de verpleeghuizen. Elke dag opnieuw horen
wij dat zorgverleners, waaronder heel veel ziekenhuizen,
niet de afspraken met zorgverzekeraars kunnen maken over
de financiering van de zorg voor het komende jaar. Wij
maken ons daar grote zorgen over, want patiënten komen
hierdoor in grote onzekerheid. Als je ziek bent, kun je er
niet zeker van zijn dat in het ziekenhuis om de hoek jouw
behandeling volgend jaar gewoon kan plaatsvinden. Wij
vinden dat dit echt moet stoppen. Het is bizar dat dit kabinet
de ziekenhuizen nog steeds op de nullijn houdt voor volgend jaar. Ik wil de minister ook vragen of hij in zijn nadagen hier nog een streep door die nullijn wil gaan zetten.
We kunnen het niet laten gebeuren dat de ziekenhuizen
straks zonder budget en zonder fatsoenlijke afspraken over
de financiering van de zorg zitten, terwijl ze een enorme
berg werk te verzetten hebben. Wat ons betreft is het ook
een symbool voor de staat van ons zorgstelsel dat wij te
midden van een grote pandemie hier discussies moeten
voeren over concurrerende verzekeraars, marktwerking en
het niet voor elkaar kunnen krijgen dat we de meest noodzakelijke zorg goed gefinancierd krijgen.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Een daadkrachtige lockdown: wij vroegen er
weken geleden al om. Sindsdien hebben wij die boodschap
steeds herhaald. Die is impopulair, maar nodig om code
zwart te voorkomen, om kwetsbaren te beschermen, om
ondernemers perspectief te bieden en om scholen open te
houden. Ondanks alle beloftes van het kabinet gaan nu toch
de scholen dicht. Het is ongelofelijk. Kinderen zijn weer de
dupe van het te slap en te laat ingrijpen van dit kabinet. De
vorige schoolsluiting heeft veel schade toegebracht, zeker
in het speciaal onderwijs. Bovendien is de school voor veel
kinderen helaas de veilige plek om naartoe te gaan en is
extra vakantie helemaal niet fijn.

Dat was het, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Een interruptie van de heer Paternotte, D66.
De heer Paternotte (D66):
De heer Hijink zei zeer terecht dat de heer Van Dissel in de
technische briefing aangaf dat de boosters het allerbelangrijkste wapen zijn om te voorkomen dat mensen door
omikron in het ziekenhuis komen. Hij zei het ook; dat was
op mijn vraag. Handen wassen staat nu bij de basisregels.
Inmiddels weten we dat handen wassen op zich wel ontzettend verstandig is, maar niet zo heel veel met de verspreiding van corona te maken heeft en dat je dat misschien
beter zou kunnen vervangen door de basismaatregel vaccineren. Is de heer Hijink dat met mij eens?
De heer Hijink (SP):
Ja. Ik heb de tweets van de heer Paternotte gezien. Hij wil
graag dat de plaatjes op het spreekgestoelte worden aangepast. Ik vind het allemaal prima. Volgens mij is het glashelder dat vaccinatie en boosteren het allerbelangrijkste
zijn om een nieuwe golf van besmettingen en een nieuwe
golf van opnames te voorkomen. Hoe het kabinet dat precies doet — met of zonder plaatjes — dat moet het vooral
zelf weten. Op dat niveau wil ik mij daar liever niet mee
bemoeien, maar ik ben het met de heer Paternotte eens dat
een prik veel effectiever is in de bestrijding van het virus
dan je handen wassen, hoe hygiënisch en verstandig het
dan ook wel weer is om je handen te wassen.
De voorzitter:
Dank u wel. Wilt u interrumperen, mevrouw De Vries? Nee.

Tweede Kamer

De premier adviseert: opa en oma niet laten oppassen, geen
speelafspraakjes en geen uitjes. Een kwart van de ouders
heeft echter al aangegeven toch op opa en oma een beroep
te zullen doen. En bovendien: kinderen moeten thuisblijven,
maar volwassenen kunnen nog gewoon naar de Ikea, de
kroeg of het casino. En de Efteling is gewoon open. Hoe
realistisch is dit advies dan, vraag ik aan het kabinet.
Het is dan ook geen wonder dat het vertrouwen in de
corona-aanpak van het kabinet is gedaald naar 15%.
Bovendien is er nog steeds geen echt plan voor veilige
scholen: de ventilatie is niet op orde en er zijn geen fatsoenlijke mondmaskers of andere maatregelen die kunnen helpen. Wat gaat het kabinet doen om ervoor te zorgen dat
we de scholen na de kerstvakantie daadwerkelijk weer open
kunnen doen? Of dreigt een langere sluiting?
Voorzitter. Er is sprake van fout op fout in deze pandemie:
er is te laat begonnen met boosteren, testen en bron- en
contactonderzoek zijn niet op orde, ondernemers verkeren
veel te lang in onzekerheid en plannen voor extra ic-capaciteit zijn in de ijskast gezet. Verder is de oversterfte echt vele
malen hoger dan in vergelijkbare landen om ons heen. Het
boosteren wordt nu eindelijk versneld, maar dat is wel te
laat. Op welke datum zijn nu alle kwetsbaren en alle 60plussers gevaccineerd? Op welke datum exact?
Welke extra maatregelen overweegt het kabinet tegen
omikron? Vrijdag gaat het vergaderen. Vanochtend klonk
de heer Van Dissel zeer alarmerend. Op 1 december nam
de Kamer de motie-Omtzigt aan over een onafhankelijk
onderzoek naar de oversterfte. De oversterfte is sindsdien
opgelopen naar 1.250 mensen per week. Dat is twee keer
zoveel als in vergelijkbare landen. Mede namens hen wil ik
vragen om een paar vooraanstaande medici en statistici op
zeer korte termijn een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren, opdat we de oversterfte beter kunnen duiden.
Voorzitter. Binnenkort staat een nieuw kabinet op het bordes, met dezelfde premier en van dezelfde vier partijen. Ik
vrees dat het nieuwe beleid, helaas, hetzelfde zal zijn. Je
kunt wel vooruit willen kijken, maar als je niet leert van het
verleden, wordt het meer van hetzelfde. Hoe kun je vertrouwen opbouwen als je twee jaar na de start van de pandemie
nog niet eens een fatsoenlijk fundament hebt weten te
bouwen? Hoe geloofwaardig is bouwen als je dezelfde
architect en dezelfde aannemers inhuurt? Als je zo doorgaat,

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-10

bouw je waarschijnlijk alleen een kaartenhuis en zal dat
weer instorten.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Een interruptie van de heer Paternotte, D66.
De heer Paternotte (D66):
Mevrouw Kuiken is heel kritisch op het besluit om de
basisscholen volgende week dicht te houden. Dat snap ik.
Gaat zij vandaag dan ook het voorstel doen om de scholen
alsnog open te houden?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Daarmee ben ik aan het worstelen, zeg ik heel eerlijk. Dus
dat weet ik nog niet. Aan de ene kant denk ik: ik heb gepleit
om de niet-essentiële winkels dicht te doen, ervoor te zorgen dat de kroegen gewoon dichtgaan en hardere maatregelen te nemen om juist dit momentum te voorkomen. Ik
geloof namelijk niet in al die verhalen van mensen die
zeggen: dat levert geen extra schade op. Net of kerst vieren
niet belangrijk is! Er zijn schooldirecteuren die zelf aangeven: voor sommige kinderen telt echt elke week. Gelijktijdig
zie ik ook dat die kromme nog een extra klap op die al hoge
zorglast geeft, dat die besmettingen nog steeds veel te hoog
zijn, en dat we eigenlijk niks kunnen lijden. Ik ben daarmee
dus nog aan het worstelen. Ik zal dat op een moment
bepalen in de tweede termijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw Westerveld
van GroenLinks. Ga uw gang.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank, voorzitter. Vandaag wordt het nieuwe regeerakkoord
gepresenteerd. Het is een dag die in het teken staat van
nieuwe plannen en een nieuwe ploeg. Wat ik me afvraag,
is wat dit betekent voor het besluitvormingsproces. Wat
betekent dit nu voor het coronabeleid? Want de samenleving en de Kamer snakken naar een nieuwe aanpak. Die
snakken naar een langetermijnstrategie, of in ieder geval
iets van een strategie.
De afgelopen vierenhalf jaar schoof het kabinet probleem
na probleem voor zich uit. Ik zag een patroon waarbij het
kabinet stelselmatig de waarschuwingen vanuit de Kamer
negeerde. Ik zag een patroon waarbij het kabinet pas handelde als het echt niet meer anders kon. Wij zagen een
patroon van paniekvoetbal. Laten we er geen doekjes om
winden: het besluit om de basisscholen op het allerlaatste
moment te sluiten, was te voorkomen geweest. Het OMT
adviseerde op 25 november al om de kerstvakantie met een
week te vervroegen, en het OMT herhaalde dit advies op 6
december. De Kamer, waaronder mijn partij, vroeg al op 1
december om snel duidelijkheid te geven. Maar het kabinet
besloot om toch nog twee weken te wachten. Het maatschappelijk gevolg van dit uitstelgedrag is groot, want leraren
moeten ineens het lesprogramma omgooien, ouders moeten lastminuteopvang regelen en het weer vragen aan opa
en oma, en kinderen zien hun kerstviering in rook opgaan.

Tweede Kamer

Mijn vraag aan het kabinet is simpel: gaat het kabinet, en
gaan wij, in een nieuwe regeerperiode wél meemaken dat
het kabinet waarschuwingen en vragen uit de Kamer ook
serieus neemt? En hoe denken ze dit patroon van paniekvoetbal te doorbreken?
Voorzitter. De afgelopen tijd hoor ik sommige mensen ook
zeggen dat de Kamer geen moeilijke besluiten durft te
nemen. Ik zeg u eerlijk: ik voel me daardoor niet aangesproken. Als het nodig is om die kerstvakantie een week te verlengen, dan zijn wij daartoe bereid, maar dan wel onder de
voorwaarde dat al het andere is geprobeerd om het aantal
besmettingen terug te dringen. Want hoewel de scholen
volgende week moeten sluiten, kun je nog wel een biertje
drinken in de kroeg, en kun je nog wel een hele dag doorbrengen in een pretpark. Wat zegt dit over onze samenleving, vraag ik via de voorzitter, want het grondwettelijke
recht op onderwijs legt het af tegen vertier. Vorige week
zagen we ook al dat de aankoop van een Rembrandt
belangrijker is dan een fatsoenlijk steunpakket voor onze
makers in de culturele en creatieve sector. Publieke en
duurzame belangen leggen het steeds vaker af tegen economische belangen op korte termijn. Daarom mijn vragen:
waarom besluit het kabinet niet om pretparken en horeca
voor één week te sluiten, maar wel om de scholen dicht te
doen? En denkt het kabinet dat het met deze maatregelen
een kwakkellockdown kan voorkomen? Want als puntje bij
paaltje komt, dan kiest GroenLinks liever voor kort en hard
ingrijpen dan weer een kwakkelwinter, dit jaar en ook de
komende jaren.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van den Berg, CDA.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Mevrouw Westerveld geeft aan dat
ze erg veel moeite heeft met de sluiting van de scholen.
Dat hebben wij allemaal, denk ik. Wat mij wel even opviel,
was dat mevrouw Westerveld zei dat je dus nog steeds dat
biertje kan drinken of bij McDonald's wat kan gaan eten.
En zij benoemde dat als: economische belangen die prevaleren. Maar heeft dat ook niet een beetje te maken met ons
eigen gedrag, dat wij er zelf ook moeite mee hebben om
dat biertje niet te kunnen drinken? Ik heb dus in mijn
inbreng gezegd: we moeten misschien wat meer vanuit de
collectiviteit gaan denken. Het kan soms pijn doen om
ergens van af te moeten zien.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Als ik mevrouw Van den Berg van het CDA goed begrijp,
zegt ze: we willen allemaal ook een biertje drinken in de
kroeg en daarom zijn de kroegen nog open?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik denk inderdaad dat dat ook meespeelt en dat dat dit een
druk is die het kabinet ervaart vanuit de samenleving waar
het gaat om de vraag welke maatregelen het wel of niet
kan nemen. Ik denk dat we dat debat een keer met elkaar
moeten voeren.

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-11

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Wat ik ingewikkeld vind aan dit besluit en ook aan andere
besluiten die worden genomen, is dat waar het gaat om
vertier voor volwassenen, waaronder inderdaad in de kroeg
zitten, het nu ondersneeuwt waar het gaat om het belang
voor kinderen om onderwijs te krijgen. Waarom vind ik dat
heftig? Dat heeft ermee te maken dat we allemaal weten
dat juist kinderen die beroepsonderwijs volgen, kinderen
die op het vmbo zitten een grotere leerachterstand hebben
dan kinderen die op het havo en het vwo zitten. En we
weten ook wat dit doet met jongeren en we kennen de
gevolgen daarvan. Daarom vind ik de maatregelen en de
prioriteitsstelling van die maatregelen heel ingewikkeld om
uit te leggen, ook omdat dit besluit zo last minute is genomen. Verschillende partijen uit de oppositie en de coalitie
hebben twee weken geleden gezegd: als die scholen
gesloten moeten worden, geef het dan nu al aan en besluit
dat niet pas een paar dagen van tevoren. En we zien dat dit
nu net weer een paar dagen van tevoren wordt besloten.
Ik vind dat daarmee het kabinet de sector niet serieus
genoeg neemt.

ook doen met wetsvoorstellen en andere punten die ook
eerst door het kabinet naar buiten worden gebracht. Maar
ik denk dat we dat debat over hoe we dat gaan organiseren
met elkaar in het nieuwe jaar misschien nog wel gaan
voeren.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
We zijn het daar dan niet over eens, want het heeft niet te
maken met de volgorde waarin we zaken organiseren. Het
heeft ermee te maken dat op deze plek de politieke
besluitvorming zou moeten plaatsvinden. De manier waarop
het nu is georganiseerd, leidt er niet toe dat wij hier in dit
huis met elkaar die verschillende belangen, ideeën en
onderliggende argumenten uitwisselen, omdat het al is
besloten. Dat vind ik het grote probleem en dat leidt er dus
niet toe dat we die goede afweging kunnen maken. Dat vind
ik het ingewikkelde aan de manier waarop het proces is
ingericht want dat raakt aan onze democratie.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Mag ik dan concluderen dat mevrouw Westerveld zegt:
onderwijs krijgen is een grondrecht waarbij het een publiek
belang is om dat goed te organiseren en dan moeten we
met elkaar het debat aan durven gaan dat we daarvoor
andere dingen misschien laten als samenleving? Er zijn
geen gemakkelijke keuzes meer. Het is constant een afweging maken tussen economische en sociale belangen, tussen ouderen, jongeren en de middengroepen. Dus moeten
we dat principiële debat niet veel meer met elkaar gaan
voeren?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb in de vorige debatten ook het punt gemaakt dat er
wetenschappelijke onderzoeken zijn en dat er politieke
afwegingen zijn. Allereerst zou ik veel meer inzicht willen
hebben — daar hebben we ook om gevraagd — in wat er
nu wel en niet werkt. Ik noem bijvoorbeeld het besluit om
na 17.00 uur niet meer te mogen sporten. Werkt dat nu of
niet? Daar hebben we het in het vorige debat ook over
gehad. Vervolgens moeten wij met al die afwegingen in de
hand hier de politieke afwegingen maken. Wat daar nu zo
moeilijk aan is, is dat die politieke afwegingen worden
gemaakt en worden aangekondigd in de persconferentie
en dat wij als Kamer daarna nog even mogen vertellen wat
wij ervan vinden. Dat leidt er de facto toe dat de politieke
besluitvorming, die afweging in dit huis bijna niet meer
gemaakt kan worden, want het is al besloten en het is al
aan iedereen meegedeeld. Ik ben er heel erg voor dat we
dat fundamentele debat met elkaar voeren en dat we hier
de discussie hebben over wat er nu wel en niet werkt en
we hier de verschillende meningen laten samenkomen om
op basis daarvan een besluit nemen. Daarom moeten we
dat besluitvormingsproces anders inrichten. Sterker nog,
daar heb ik al verschillende keren voorstellen voor gedaan.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dat gaat meer om de organisatie van hoe we de debatten
doen, wat mevrouw Westerveld aangeeft. Ik heb mij nooit
geremd gevoeld om hier namens het CDA te zeggen wat
wij van voorstellen van het kabinet vinden, zoals wij dat

Tweede Kamer

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter. Ik wil afsluiten met een punt over de omikronvariant. Daar weten we nog niet zo heel erg veel van, maar
wat we wel weten is niet geruststellend. Die variant is
besmettelijker en de opgebouwde bescherming beschermt
ons er minder tegen. De Wereldgezondheidsorganisatie
sloeg gisteren nog luid en duidelijk alarm en stelt letterlijk
dat alleen inzetten op vaccineren geen enkel land uit deze
crisis helpt.
Voorzitter. Boosteren is van groot belang. Dat bleek ook uit
de technische briefing van vanochtend. Laten we alsjeblieft
niet weer wedden op één paard, zeg ik tegen het kabinet.
Daarom heb ik de volgende vragen. Wat gaat het kabinet
doen om die testbereidheid verder te verhogen? Is het
kabinet bereid om iedere Nederlander een zelftest voor
kerst thuis te sturen, dus dat we een kersttest vragen aan
mensen? En is het kabinet bereid om FFP2-mondkapjes
beschikbaar te stellen aan bezoekers in verpleeghuizen en
instellingen voor gehandicaptenzorg?
Voorzitter. Tot slot wil ik weten wat er precies is gebeurd
met het opschalingsplan voor de ic van het Landelijk
Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding. Waarom werd
het plan afgewezen om de ic-capaciteit met 100 plekken uit
te breiden? Wat is hier gebeurd? Mijn fractie wil inzage
hebben in alle correspondentie daarover. Graag een reactie.
De voorzitter:
U bent aan het einde van uw betoog, hè? Dan geef ik het
woord aan de heer Paternotte van D66 voor een interruptie.
De heer Paternotte (D66):
Ik snap de kritiek op het kabinet op veel punten. Ik vind dat
ook terecht. Ik denk wel dat het belangrijk is dat we ook
naar onszelf blijven kijken. Afgelopen augustus heeft
mevrouw Westerveld een motie ingediend die zei dat we
absoluut niet moesten beginnen, dat we geen voorbereidin-

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-12

gen moesten treffen voor dat boosteren. Ik vraag me af hoe
ze daar nu op terugkijkt.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Afgelopen augustus hebben we inderdaad een motie
ingediend waarin, in navolging van de Wereldgezondheidsorganisatie, staat: laten we eerst zorgen dat in de rest van
de wereld in ieder geval het zorgpersoneel en de zwakkere
mensen in de samenleving geprikt kunnen worden, voordat
wij hier in alle rijke westerse landen beginnen met de
boostercampagne. Ik sta daar nog steeds achter, want ik
vind het een gotspe dat alle rijke westerse landen beginnen
met een uitgebreide boostercampagne en dat we niet
tegelijkertijd ook inzetten op het opschorten van patenten,
zodat ook andere landen de productiecapaciteit kunnen
verhogen en we ervoor zorgen dat ook de rest van de
wereld toegang heeft tot vaccins.
De voorzitter:
De laatste interruptie van de heer Paternotte.
De heer Paternotte (D66):
Ik ben het helemaal eens met mevrouw Westerveld over
die patenten. Daar moet inderdaad een waiver op komen,
zodat de productie in Afrika omhoog kan. Zegt mevrouw
Westerveld hiermee dan dat zij nog steeds achter die motie
staat en dat ze dus eigenlijk ook tegen de boostercampagne
en tegen het uitnodigen van alle volwassenen in Nederland
is? Dat is dan toch de logische conclusie? Er is nu nog
steeds een tekort als het gaat om de in Afrika gezette prikken.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nee, dat zeg ik niet, ook met de kennis van nu. We weten
nu natuurlijk veel meer, ook over boosteren. We weten veel
beter dat de effectiviteit van het vaccineren afneemt. Dat is
dus kennis die we nu wel hebben en die we in september
of augustus, toen we die motie indienden, minder hadden.
Ik ben er dus zeker voor dat we in Nederland een boostercampagne opzetten. Laten we beginnen met de meest
kwetsbaren en de ouderen. Laten we uitkijken dat er niet
straks in Nederland en in andere rijke landen een derde,
vierde of vijfde prik gezet kan worden, terwijl er niet tegelijkertijd wordt ingezet op toegang tot vaccins voor alle andere
landen. Dat is wat er nu gebeurt. Er wordt veel te weinig
ingezet op het verhogen van de productiecapaciteit. Rijke
westerse landen werken helemaal niet samen om ervoor
te zorgen dat patenten tijdelijk worden opgeschort. Ik zie
daar nog helemaal geen beweging in. Heel veel rijke westerse landen komen beloofde afspraken om te doneren nog
niet na.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Westerveld. Dan geef ik tot slot het
woord aan mevrouw Van Esch van de Partij voor de Dieren.
Daarna schorsen we tot 14.00 uur, inclusief een lunchpauze.
Wellicht willen mensen ook nog kijken naar de overhandiging van het definitieve verslag van de informateurs, die
om 13.30 uur zal starten. Maar eerst gaan we luisteren naar
mevrouw Van Esch van de Partij voor de Dieren.

Tweede Kamer

Mevrouw Van Esch (PvdD):
Dank u, voorzitter. Nederland blijft weer in lockdown vanwege de grote zorgen over de omikronvariant en de aanhoudende druk op de zorg. Het OMT komt deze vrijdag weer
met een nieuw advies. Daarna komt er wellicht een verzwaring van de maatregelen. Waarom grijpt het kabinet uit
voorzorg dan niet nu al in? Het afgelopen jaar hebben we
toch gezien dat het kabinet telkens te laat heeft ingegrepen.
De Partij voor de Dieren begrijpt ook echt niet dat er veel
te laat is besloten om de kerstvakantie voor basisscholen
te vervroegen. Dat hebben velen vandaag al aangegeven.
Wat een hard gelag voor kinderen, ouders en docenten!
We maken ons ernstige zorgen over de gevolgen van die
langere kerstvakantie, met name over de schadelijke
gevolgen voor de ontwikkeling van kinderen. Er lag drie
weken geleden namelijk al een advies van een OMT. Twee
weken geleden drong de Kamer er al op aan om dat besluit
op tijd te nemen, zodat scholen en ouders zich daarop
zouden kunnen voorbereiden. Alle argumenten en scenario's lagen toen al op tafel.
Nu gaan de scholen dicht en blijven, zoals velen al hebben
aangegeven, de IKEA en pretparken open en kun je nog
steeds overdag naar de McDonald's. Het draagvlak voor
het coronabeleid is tot een dieptepunt gedaald. Mijn fractie
heeft geen moeite om te begrijpen waardoor dat komt.
Voorzitter. Ook wij willen iets zeggen over die boostervaccinaties. De campagne wordt op zich enorm versneld —
eindelijk! — maar waarom nu pas? Waarom is dat niet
eerder gedaan? Waarom is het niet mogelijk om nog voor
de kerst al die 60-plussers een booster te geven? Het is
uiteraard wel goed om te horen dat de minister gaat uitzoeken wat er mis is gegaan bij de advisering van de Gezondheidsraad. Ook dat vragen wij ons echt af.
De opkomst voor de boosterprik is op dit moment nog veel
te laag. Hoe gaat de minister mensen ervan overtuigen dat
zij die derde prik moeten halen? Is de Gedragsunit van het
RIVM dit keer wel uitgenodigd op het Catshuis om bijvoorbeeld ook hierover te adviseren? Gedragswetenschappers
zeggen het al heel lang: zet nou geen groepen weg als
zondebok! Gaat de minister dit advies nou eindelijk een
keer opvolgen? Wat de Partij voor de Dieren betreft, betekent dit bijvoorbeeld dat 2G in de prullenbak gaat en dat er
geen vaccinatieplicht komt.
Voorzitter. Het huidige kabinet heeft tot nu toe laten zien
vrij gemakkelijk grondrechten aan de kant te schuiven om
haar eigen plannetjes er doorheen te drukken. Zelfs wanneer
experts gehakt maken van de onderbouwing van het kabinet
over 2G — een bierviltjeberekening en een belediging voor
de wetenschap, zo is het genoemd deze week — is er nog
steeds geen spoor van reflectie te bekennen. Dit baart de
Partij voor de Dieren wel echt ernstig zorgen, zeker omdat
Nederland betrokken blijkt bij een ontwerp van een Europees digitaal identiteitsbewijs als opvolger van die huidige
coronapas. Een ID-kaart waarmee burgers intensief gevolgd
kunnen worden. De Partij voor de Dieren heeft hier vanaf
het begin voor gewaarschuwd. De QR-code zou tijdelijk zijn,
maar er werd geen einddatum aan gekoppeld. Sluipenderwijs worden steeds meer van onze privacyzaken opgeheven.
Wat vindt deze minister van die plannen van de Europese
Commissie? Klopt het echt dat Nederland hierbij zo nauw

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-13

betrokken is? Zo ja, hoe verhoudt dat zich dan tot de belofte
dat het DCC en het coronabewijs tijdelijk zouden zijn?
Voorzitter. Tot slot reizen. Hoe staat het nou eigenlijk met
die extra maatregelen om de import van nieuwe virusvarianten te vertragen, zoals een testverplichting bij aankomst?
Is de minister bereid om als bijvoorbeeld Europa niet thuis
geeft eigenstandig maatregelen te nemen voor Nederland?
En hoe staat het op dit moment met de voortgang van mijn
twee weken geleden aangenomen motie voor een draaiboek
op Schiphol?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Esch. Dan schors ik de vergadering tot 14.00 uur.
De vergadering wordt van 13.15 uur tot 14.03 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is het vervolg van het debat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Ik geef nu als eerste het
woord aan mevrouw Bikker van de ChristenUnie.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. En allereerst natuurlijk ook de felicitaties aan u, nu u zojuist het coalitieakkoord in ontvangst
heeft kunnen nemen.
De voorzitter:
Dank u wel.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Voorzitter. De snelle opmars van de omikronvariant en de
onzekerheid daaromheen brengen ons in een nieuwe fase.
De verlenging van de maatregelen is dan ook noodzakelijk,
hoe pijnlijk ook, zo vlak voor de feestdagen. Het sluiten van
de scholen valt de ChristenUniefractie zwaar, want de week
voor de kerstvakantie is er eerlijk gezegd ook een die je elk
kind op school gunt. Die feestvreugde in je klas, het voorbereiden van een kerstviering of het maken van allerlei
mooie werkjes: ik denk dat we het ons allemaal herinneren,
evenals het terugblikken op het jaar met je klasgenoten.
Wat hebben ze veel meegemaakt. Niet alleen rekenen en
taal, maar juist dat is vormend voor een kind.
Na het afgelopen jaar weten we dat het sluiten van de
scholen een prijs heeft. Daarom had mijn fractie veel begrip
voor het openhouden ervan in de afgelopen weken. De
omikronvariant en het feit dat kinderen niet gevaccineerd
zijn, wat overigens helemaal logisch is, kunnen juist een
versnelling betekenen in het aantal besmettingen. Daarom
hebben wij er begrip voor, gezien de onzekerheid, dat de
scholen nu dichtgaan, ondanks het ongemak dat dit geeft.
We hopen natuurlijk dat het niet vaak meer nodig zal zijn,
maar de epidemie en de benodigde maatregelen vallen
steeds weer tegen. Juist daarom vraagt mijn fractievoorzitter al verschillende debatten lang om de uitwerking van de
scenario's van de WRR en een langetermijnbeleid. Ik dank

Tweede Kamer

de minister dat hij de aanpak en de planning in de brief
heeft geschetst, maar ik sluit me wel aan bij de eerdere
vragen van collega's om dat waar mogelijk sneller te doen.
De voorzitter:
Dank u wel. De laatste interruptie van mevrouw Agema,
PVV.
Mevrouw Agema (PVV):
Die gaat over de schoolsluiting, natuurlijk. Het is volgende
week een heel bijzondere week voor het christelijk onderwijs, met de kerstviering en alle festiviteiten daaromheen.
Ik wilde mevrouw Bikker vragen naar het onderzoek van
mevrouw Patricia Bruijning, een Nederlands onderzoek van
afgelopen week dat stelt dat twee op de drie Nederlandse
kinderen corona heeft gehad. Ook hoorden wij gisteravond
in Nieuwsuur over onderzoek dat aangeeft dat, als je corona
hebt gehad, het aantal antistoffen veel langer op peil blijft
dan onder gevaccineerden het geval is. Ik noem ook
onderzoek van Hart van Nederland, waaruit blijkt dat 27%
van de ouders toch een beroep gaat doen op grootouders.
Vindt de ChristenUnie het dan nog steeds een verstandig
idee? Meneer Van Dissel zei vanmorgen dat het eigenlijk
niet de bedoeling was van zijn opzet dat alsnog alles in het
water zou vallen. Denkt de ChristenUnie nog steeds dat het
sluiten van de scholen volgende week kan bijdragen?
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik zeg net: die omikronvariant geeft een nieuwe onzekerheid.
We weten het ook niet precies. We weten dat kinderen ook
bevattelijk kunnen zijn voor besmetting met deze variant.
Ik ben moeder en ik zie dat gebeuren op de basisscholen,
ook op die van onze kinderen. Dan heb ik er begrip voor,
ondanks de pijn die ik net schets. Ik snap heel goed dat het
kabinet zo lang mogelijk heeft geprobeerd om de scholen
open te houden. Ik zou het kabinet willen aanmoedigen,
juist ook in antwoord op alle inzet van de PVV-fractie op dit
punt, om te blijven doorgaan met de subsidieregeling
rondom de ventilatie. Dit kan scholen juist helpen. We
moeten ook doorgaan als er nieuwe ontwikkelingen zijn.
We zagen bijvoorbeeld apparaten in Staphorst die enorm
hielpen in die klaslokalen. Nou, wat goed. Onderzoek dat
verder. Als het werkt, zorg dan dat meer scholen daar
effectief gebruik van kunnen maken, ook naar de toekomst
toe. Dat vind ik ook passen bij het langetermijnbeleid waar
ik het kabinet om heb gevraagd. Als het kan, is sneller goed,
maar wel op zo'n manier dat scholen daarmee daadwerkelijk
geholpen zijn, en daarmee uiteindelijk ook de leerlingen en
de ouders.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
De boostercampagne wordt enorm versneld. Dat is erg
nodig. GGD's zetten alles op alles. Allereerst zou ik tegen
hen willen zeggen: wat goed, dank jullie wel. Extra personeel wordt met spoed geworven. Na tijdelijke contracten
mag de GGD een vast contract aanbieden en wordt hij voor
meerkosten gecompenseerd. Ik lees ook nog steeds dat de
GGD's veel administratie hebben en daarom zeggen: men-

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-14

sen die minder dan zestien uur bij ons kunnen werken,
nemen we niet aan. Ik vraag de minister: kan dat echt niet
anders?
De eerste resultaten uit het Verenigd Koninkrijk geven zorgen over de effectiviteit van AstraZeneca bij de omikronvariant. Dat onderstreept extra het belang van de boosters,
zou ik ook tegen de mensen thuis willen zeggen. Alsjeblieft,
als je je mag aanmelden, doe dat dan ook.
Wordt er snel aanvullend onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de verschillende vaccins op de omikronvariant
en kan de minister daarover rapporteren als hij die onderzoeken heeft — dat kan ook in internationaal verband zijn
— of dat gevolgen kan hebben voor de volgorde in de
boostercampagne? Veel ouderen wachten op een uitnodiging op papier, terwijl anderen die jonger zijn al bellen. Zijn
er nog versnellingsmogelijkheden mogelijk? Ziet de minister
in overleg met de ANBO bijvoorbeeld voorbeelden van
dingen die voor deze kwetsbare groep tot versnelling kunnen leiden?
Voorzitter. U heeft mij veel gehoord over de 30 kwetsbare
wijken waar het nodig is dat er wordt ingezet op testen,
informeren en prikken omdat de vaccinatiegraad daar vaak
nog rond de 30% is. Dat gaat wat mij betreft nog te traag.
Van één vaste locatie is nog lang niet altijd sprake, maar
kan de minister er in elk geval voor zorgen dat daar waar
een vaste locatie is, mensen die voor een eerste of tweede
prik komen of voor een booster niet worden weggestuurd
omdat maar een van de redenen op dat moment de geldige
reden is? Ik hoor dat graag. Ik zou de minister echt willen
vragen om de GGD's meer vrijheid te geven, zodat iedereen
die daar een prik wil halen, deze ook zal krijgen.
Voorzitter. Ik wil graag nog twee punten maken. Aan het
eind van de zomervakantie kon iedereen twee gratis testen
bestellen voor een veilige start na de zomer. Op welk
moment vindt de minister dat na de feestdagen handig en
zou hij dat willen overwegen? Wat ziet het kabinet in
populatietesten, de hele bevolking door de teststraat om
zo veel mogelijk besmettingen op te sporen? Welke mogelijkheden ziet de minister, en zou dit bij een nieuwe variant
niet een hele goede optie zijn?
Voorzitter. Op eerdere momenten heb ik al aangegeven dat
jongeren zeer lijden onder deze coronatijd; het is psychisch
zwaar. Vorig jaar is rond deze tijd het pakket sociaal en
mentaal welzijn vormgegeven. Is een nieuw pakket nodig
gezien de verlengde lockdownmaatregelen? Ik hoor graag
of de minister daar een verkenning naar wil doen en daarbij
resultaten en lessen uit het pakket van vorig jaar mee wil
nemen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bikker. Dan geef ik het woord aan de
heer Van Houwelingen van Forum voor Democratie.

De heer Van Houwelingen (FVD):
Dank u, voorzitter. Na bijna twee jaar is het hoog tijd de
balans op te maken van deze zogenaamde coronapandemie.

Tweede Kamer

Weet u het nog? Na twee prikken zouden we weer vrij zijn.
Op 1 november zouden zelfs alle maatregelen opgeheven
worden. 13 september tweette Hugo de Jonge nog: "De
sleutel naar onze vrijheid is vaccinatie." Degenen die toen
dachten dat we aan het eind van het jaar in een lockdown
zouden zitten, werden voor wappies uitgemaakt. Maar hoe
staat het er nu voor met onze vrijheid? Niet goed, vreselijk
zelfs. We zitten weer in een strenge lockdown, net zoals
een jaar geleden, maar met één belangrijk verschil: onze
vrijheid is een privilege geworden. Alleen degenen die een
QR-code kunnen laten zien, hebben recht op hun vrijheid.
Zonder coronapas kan men niet meer reizen, naar een restaurant en straks zelfs niet meer naar het werk. Om die
vrijheid te kunnen behouden, moeten we ons, zeker als
straks 2G wordt ingevoerd, regelmatig laten injecteren. Op
1 februari is het coronapaspoort alleen geldig als men een
boosterprik heeft.
Dit waren een jaar geleden stuk voor stuk allemaal complottheorieën, maar het zijn inmiddels complotfeiten. Zelfs de
vaccinatieplicht wordt niet langer uitgesloten. Met de
invoering van een coronapas is artikel 1 van onze Grondwet
de facto buiten werking gesteld. Artikel 7, de vrijheid van
meningsuiting, is ook op sterven na dood. "Een arts die
kritisch is op de richtlijnen, moet op zijn vestje worden
gespuugd en worden vervolgd door de Inspectie en de
tuchtregeling", aldus de minister. Ook artikel 11 van onze
Grondwet, de vrijheid van lichaam, is voor deze regering
niets waard. Sterker nog, deze minister bedreigde gisteren
tijdens de persconferentie miljoenen Nederlanders toen hij
zei: "Ik hecht niet zo vreselijk aan je recht op vrijheid om
nee te zeggen tegen vaccinatie, daar leg ik me niet bij neer."
Dat is dezelfde minister die eerder dit jaar nog liet weten:
"Vrijwillig is vrijwillig, dus vrijwillig is niet stiekem alsnog
verplicht, maar dan via een andere route." En: "Het vaccin
mag niet verplicht worden, er komen ook geen voordelen
voor mensen die wel een vaccin hebben gebruikt." En
waarom? Waarom zijn onze fundamentele vrijheden privileges geworden? Waarom zijn onze grondrechten verdwenen? Het antwoord: vanwege een virus dat met een sterftekans van 0,15% volledig vergelijkbaar is met een gewone
seizoensgriep. Kortom, op basis van een gigantische,
wereldwijde zwendel die zijn weerga niet kent. Daarom
raken we langzaam maar zeker al onze vrijheden en
grondrechten kwijt en wordt ons een experimenteel vaccin
opgedrongen, waarvan de bijwerkingen steeds duidelijker
worden. Met, als we de regering mogen geloven, 85%
gevaccineerd is de oversterfte nu drie keer — ik herhaal:
drie keer! — zo groot als op dit tijdstip vorig jaar. U kunt
het hier zien in de CBS-cijfers: de rode lijn gaat als een raket
omhoog. Uitvaartorganisaties moeten extra koelcellen
plaatsen. Van een forensisch rechercheur begrijpen we dat
de forensische recherche hetzelfde moet doen vanwege
het enorme aantal dodelijke ongelukken de laatste tijd. De
ene na de andere topsporter wordt plotseling getroffen
door hartfalen. Hoe kan dit?
De voorzitter:
De laatste interruptie van mevrouw Van den Berg van het
CDA.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik kan het toch niet over mijn hart verkrijgen dat deze onzin
weer in de Kamer wordt verteld. Over de ruggen van mensen wordt een verhaal gehouden dat corona een onschuldig

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-15

griepje is en dat de sterftecijfers niet veel hoger zijn. Ik wil
de heer Van Houwelingen er toch nog een keer op wijzen
dat wij voor griep nooit een enkele maatregel hebben hoeven nemen, om dit soort sterftecijfers te hebben en dat wij
voor corona het hele land iedere keer op slot moeten zetten
om het een beetje in de tang te houden. Ik zou het enorm
fijn vinden als de heer Van Houwelingen zich aan de feiten
zou houden en mensen niet gaat oproepen om hun eigen
gezondheid te schaden.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Dank voor uw vraag. Wij houden ons aan de feiten, zoals
u weet en zoals herhaaldelijk gezegd is. De heer Van Dissel
en anderen hebben ook toegegeven dat het sterftepercentage 0,15% is. Dat blijkt uit Grieks onderzoek. Dat is niet
eens controversieel. Dat is de IFR, de sterftekans voor
corona. En dat is vergelijkbaar met de griep. Het wordt zelfs
milder. Het is nog niet zeker, dat zei de heer Van Dissel
vanochtend ook, maar alles lijkt er tot nu toe op dat de
omikronvariant zelfs milder is. U zegt dat ik geen feiten
verkondig, maar dit zijn volgens mij de feiten.
De voorzitter:
Dank u wel. U vervolgt uw betoog.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Wellicht heeft het iets te maken met de bevindingen die
Pfizer zelf heeft opgeschreven in de documentatie die moest
worden aangeleverd bij de Amerikaanse gezondheidsautoriteiten. Daaruit blijkt dat voor elke coronadode die het
vaccin op korte termijn bespaart, vier mensen extra overlijden aan hartfalen. Misschien verklaart dit de enorme oversterfte. Wellicht heeft Japan daarom onlangs te kennen
gegeven dat er absoluut geen sprake mag zijn van vaccinatiedwang en dat een geïnformeerde keuze essentieel is
voordat een vaccin mag worden toegediend. En waarom
zouden we onze kinderen, die zelf geen enkel risico lopen,
in hemelsnaam een dergelijk experimenteel vaccin toedienen? Dit, volgens vele deskundigen gevaarlijke en experimentele, vaccin opdringen aan de bevolking en het wellicht
zelfs verplicht stellen, is ronduit misdadig. Deze regering
is verantwoordelijk voor de vernietiging van onze samenleving, voor de gijzeling van en de aanslag op de gezondheid
van miljoenen Nederlanders en voor de aantasting van onze
grondrechten. Een coronaregime dat in stand wordt
gehouden met dank aan de gelijkgeschakelde massamedia,
met dank aan de door coronazwendel gehypnotiseerde
rechterlijke macht, die weigert recht te spreken en met dank
aan collaborerende universiteiten die wegkijken. Wij verwerpen dit regime daarentegen en wel uit naam van de vrijheid,
de rede en het recht.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw De Vries
van de VVD voor haar interruptie.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Misschien niet zozeer een vraag, maar ik vraag aandacht
voor wat hier gebeurt, voor de vragen die retorisch worden

Tweede Kamer

opgeroepen en niet beantwoord worden en voor de
beschuldigingen die ongefundeerd worden neergezet. Ik
had liever gehad dat Forum ook aandacht had gehad voor
de problemen in de zorg, de overbelasting van de zorg, het
aantal maatregelen dat we nu moeten nemen en hoe dat
de mensen in het land, maar ook de ondernemers raakt. Ik
vind het echt verwerpelijk dat dit allemaal naar voren
gebracht wordt.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Dank voor uw vraag. Het is altijd fijn als je een vraag krijgt
en er wordt dan gezegd wat er niet klopt aan je betoog. Dat
heb ik niet zozeer gehoord, maar ik ga even in op uw punt
van de zorg. Daar kunnen wij elkaar wellicht zelfs vinden,
want wij vinden ook dat er een enorm zorgprobleem is. Dat
vinden we al anderhalf jaar. Er wordt alleen niets gedaan
om de capaciteit op te schalen. We lezen vandaag weer in
de Volkskrant dat een plan om 100 extra ic-bedden in de
zorg in te voeren, is afgewezen. Dus ja, daar is een groot
probleem. Daar hameren wij al anderhalf jaar op. Daar zijn
we het dan over eens; dat klopt.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een persoonlijk feit van mevrouw Agema,
PVV.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. De fractievoorzitter van de heer Van
Houwelingen tweette afgelopen week dat ik, omdat ik pleit
voor boostervaccinatie, verantwoordelijk ben voor meer
doden. Ik zou dat hier toch als persoonlijk feit aangemerkt
willen zien. Volgens mij werken de vaccins niet heel erg
goed, maar ze voorkomen nog steeds ziekenhuisopname,
en daarom pleiten wij voor boostervaccinatie. Naar mijn
idee leidt dat niet tot meer doden.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Agema. We zullen dit ook opnemen
in de Handelingen. Dan wil ik u danken en geef ik het woord
aan mevrouw Gündoğan van Volt.

Mevrouw Gündoğan (Volt):
Voorzitter. Allereerst wil ik zeggen dat bedreigingen die aan
onder anderen de minister hier aanwezig, maar ook aan
wetenschappers als Marion Koopmans of aan huisartsen
als dokter Leenstra worden gestuurd, compleet onacceptabel zijn. Verschil van mening past in een democratie,
bedreigingen niet. Dat gezegd hebbende: het betreft
gelukkig maar een klein deel van ons land. De meeste,
verreweg de meeste mensen deugen, in lijn met de uitspraak van de heer Brenninkmeijer. Dat blijft ook in deze
pandemie boven water staan. Niet alleen de vaccinatiegraad
laat dat zien. 85,5% van de mensen van 18 jaar en ouder is
volledig gevaccineerd. Maar het kwam ook naar voren dat
mensen al voordat er nieuwe maatregelen werden aangekondigd, zichzelf maatregelen gingen opleggen, zoals bijvoorbeeld minder mensen over de vloer en minder bezoeken afleggen.

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-16

Met dit in het hoofd dient wat Volt betreft de taal anders te
zijn. Teksten die vanuit het kabinet maar ook het RIVM
worden gebezigd, zoals "worden moedeloos van dit virus",
maar ook "ben deze pandemie zat" en "we hebben er
genoeg van", dragen niet bij aan de werkelijkheid dat dit
virus nog vele jaren onder ons zal zijn. We kunnen nu niet
de moed opgeven. Woorden doen ertoe en dan zijn juist
nu meer dan ooit eerlijke en bemoedigende woorden op
hun plek. Daarom zijn wij als Volt ook van mening dat onder
de noemer c'est le ton qui fait la musique — of in gewoon
Nederlands: de toon maakt de muziek — ingezet moet
worden op het verder verhogen van de vaccinatiegraad.
Hoe fantastisch deze 85,5% volledig gevaccineerden ook
is, we moeten naar minimaal 95%, en dat kán. We hebben
die graad voor bof, mazelen, rodehond, dus moet het ook
voor corona haalbaar zijn. Dan moeten we echter wel meer
inzetten op informeren en het weghalen van twijfels. De
vaccinatiegraad is lager in wijken waar het vertrouwen in
de overheid lager is, wijken die bijvoorbeeld door de toeslagenaffaire redenen hebben tot wantrouwen tegenover de
overheid. Liever zie ik daarom vanuit Volt dat wij voor deze
mensen de wortel inzetten: geen dreigende of polariserende
taal, maar begrip en compassie. Een open en eerlijk gesprek.
Want deze pandemie gaat nog wel jaren duren en daarom
hebben we elkaar des te harder nodig om dit samen te
doen. Weet u nog? "Alleen samen krijgen we corona onder
controle." Daarom graag een reactie van de minister.
Als we dan de stok inzetten, dan wil ik dat die wordt ingezet
tegen hen die desinformatie verspreiden op de sociale
media die deze virusontkenners een platform bieden, en ik
wil dat de sociale media daar meer op worden aangesproken. Graag ook daarop een reactie van de minister. Maar
ik wil weer even terug naar de mensen die deugen. Die
balen nu bijvoorbeeld van zaken als de booster die maar
slapjes van de grond komt. Ik vroeg het een paar uur geleden aan de heer Van Dissel en hij herkende de werkelijkheid
van mijn moeder niet. Zij is 66 en wil die booster dolgraag,
maar pas 30 december is zij in Alphen aan den Rijn aan de
beurt. Ze heeft geen rijbewijs en kan daar niet komen, tenzij
mijn zusje of ik haar rijden, wat we gaan doen. Zij is dan
pas medio januari weer optimaal beschermd.
Mijn moeder is niet uniek. In de paar uur sinds ik deze vraag
vanochtend heb gesteld, heb ik een dozijn mails gekregen
van mensen die dit herkennen. En dat is volgens mij een
van de redenen waarom het vertrouwen in het coronabeleid
naar een schamele 16% is gezakt. We raken vertrouwen
kwijt omdat er een Haagse werkelijkheid is, een werkelijkheid van schema's en planningen die niet overeenkomt met
de echte werkelijkheid van mensen die worstelen om zich
steeds opnieuw aan te passen. Dat is wat mensen vooral
zat zijn, denk ik. Hetzelfde geldt voor het sluiten van scholen.
Te laat de knoop doorhakken en daarna adviseren dat opa
en oma níét mogen oppassen. In mijn geval is het diezelfde
moeder van 66 die dag in, dag uit op mijn kind past. En ik
ben wellicht uniek dat mijn moeder dagelijks op mijn
zoontje past, maar de meeste mensen redden de spits van
hun leven alleen door de mantelzorg van grootouders. Dus
de echte werkelijkheid strookt wederom niet met de Haagse
realiteit.
Ik had eigenlijk veel meer tekst. Ik zal er snel doorheengaan.
Over de FFP2-maskers blijf ik me toch verbazen. En dan de
wereld vaccineren, want zolang de wereld niet veilig is, zijn
wij niet veilig.

Tweede Kamer

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Gündoğan. Dan geef ik het woord
aan mevrouw Pouw-Verweij van JA21.

Mevrouw Pouw-Verweij (JA21):
Voorzitter. Waar bergen zijn, zijn dalen. Op de huidige piek
aan ziekenhuisopnames volgt een geleidelijke afvlakking
van de cijfers. Die lijkt gelukkig ingezet. Omdat we weten
dat pieken en dalen elkaar afwisselen, hebben we maatregelen nodig die passen in een langetermijnbeleid. In het
laatste coronadebat 2021 stel ik vast dat we als Kamer nog
altijd niet over de lange termijn hebben gesproken. Dit is
een tekortkoming. Het wordt tijd om afscheid te nemen van
maatregelen genomen in de paniek van de dag, op basis
van de piek van de week.
Top-down maatregelen opleggen werkt niet. Het gaat om
gedrag. Het gaat om maatwerk. Een cultuur bijvoorbeeld
waarin het vanzelfsprekend is om je te laten testen bij
klachten doet meer dan kinderen thuis opsluiten. Wie gaat
er trouwens oppassen? Dat zijn opa en oma. Wat op mij
wel als kansrijke aanpak overkomt, is bron- en contactonderzoek op maat. Sinds een maand voeren de GGD'en het
BCO op een andere manier uit. Zo krijgen ze, afhankelijk
van de situatie, meer ruimte om alerter in te grijpen. Kan
de minister meer vertellen over het perspectief van het
inzetten van de aanpak van een BCO op maat?
De ontwikkelingen rond het coronavirus zijn een verhaal
geworden van varianten die elkaar opvolgen. Het was delta
en nu is het omikron. Komend jaar volgen vast pi, ro en
sigma. Over omikron is alvast bekend dat deze variant snel
rondgaat. Verder weten we helaas nog te weinig. De vaccinaties lijken minder effectief tegen besmetting. Zeer zorgelijk is ook dat AstraZeneca geen bescherming lijkt te bieden.
Welke scenario's heeft het kabinet gemaakt over hoe met
de verschillende onduidelijkheden om te gaan?
Tijdens de technische briefing kwam naar voren dat ook in
het omikrontijdperk de rol van vaccinaties en boosters een
belangrijke blijft. Er bereiken mijn fractie veel signalen over
mensen die zich tot nu toe niet hebben laten vaccineren,
maar die wel het vaccin Valneva overwegen. Begin
december is Kamerbreed een motie aangenomen over
eiwitvaccins. Een week later antwoordde de minister op
schriftelijke vragen van de Kamer over de voortgang. Graag
vraag ik om een actievere houding van de minister. De
Kamer heeft vol overtuiging gezegd: "Minister, doe iets.
Onderneem actie." Toch volgt er een terugtrekkende
beweging. Waarom? De Kamer heeft immers niet gevraagd
om af te wachten tot het EMA, de Gezondheidsraad of
Brussel iets doet. Graag krijg ik van de minister een toezegging dat hij de motie over eiwitvaccins gaat uitvoeren,
actief. Nu we het toch over actieve uitvoering van moties
hebben, stel ik graag de vraag waarvan de minister vast
wist dat die zou komen: wat is de stand van zaken rondom
de toepassing van serologische testen voor het CTB? Op
welke termijn kunnen we toepassing van het Zwitserse
model verwachten?
Voorzitter, ten slotte. We zien dat het coronabeleid de
samenleving blijft bezighouden. Naarmate de maatregelen

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-17

voortduren, dreigen verhoudingen te polariseren. Het aantal
protesten neemt toe. Ook het gebruik van geweld stijgt. Dat
is verdrietig om te zien. Gebruik van geweld, ook verbaal
geweld, is verwerpelijk en ontoelaatbaar. Ik mag zonder
meer aannemen dat we hier Kamerbreed afstand van
nemen. Tegelijkertijd kunnen we de ogen niet sluiten voor
een onderstroom van onvrede en onbegrip, want die bestaat
en daarvan kunnen we niet wegkijken. Voor het kabinet ligt
er een belangrijke taak om verbindend op te treden, om te
voorkomen dat het onverhoopt zelf een katalysator wordt
van onvrede. JA21 verwacht een betrokken minister, die
de hand uitstrekt naar andersdenkenden. Dit bereikt meer
dan brute woorden en er met een gestrekt been ingaan. Als
de minister zo aan het eind van het jaar terugblikt, zijn er
dan momenten waarvan hij zegt: hier steek ik de hand in
eigen boezem, dat had verstandiger gekund, dat had beter
gemoeten en dat gaan we anders doen?
Het is advent. Deze periode van inkeer en rust is een mooie
gelegenheid voor de minister om het afgelopen jaar te laten
bezinken. Ook voor onszelf, voor alle Nederlanders, is het
een mooie gelegenheid om te kijken hoe wij kunnen bijdragen aan een uitweg uit de coronacrisis.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Pouw-Verweij. Ik geef het woord aan
de heer Stoffer van de SGP. Gaat uw gang.

De heer Stoffer (SGP):
"Corona blijft onder ons en we zullen moeten leren leven
met het virus." Het is meer dan terecht dat minister De
Jonge deze woorden gisteren uitsprak tijdens de persconferentie. De situatie kan ons moedeloos maken. De aanpak
voor dit najaar is mislukt en er is geen plan voor de langere
termijn. Het aantal besmettingen is hoog, het vertrouwen
in het beleid is laag en de nieuwe omikronvariant verspreidt
zich razendsnel. Vaccins en doorgemaakte infecties lijken
onvoldoende te werken tegen besmetting met deze variant.
Mijn eerste vraag aan het kabinet is: wat betekent dit voor
het coronapassysteem?
Voorzitter. De versnelling van de boostercampagne en de
plotsklapse sluiting van de basisscholen zouden ons nu
moeten redden. Maar de vraag is natuurlijk of dit de beste
reactie is. Ik dacht: we hebben nu twee schoolmeesters in
vak-K zitten, of voormalig schoolmeesters moet ik zeggen.
Misschien kunnen ze erop reflecteren waarom ze eerst de
scholen niet wilden sluiten, terwijl het toch heel logisch
leek, en nu wel. Ik zou daar toch graag een stukje reflectie
op horen, zo aan het eind van het jaar en net voordat al die
schoolleiders en schoolmeesters en -juffen daarvoor staan.
Ik mis vandaag wel de bovenmeester Rutte in vak-K, maar
dat terzijde. Ik snap ook wel een beetje waarom het zo is,
maar ik wou het toch even memoreren.
Voorzitter. Dan kom ik op de burgemeesters in ons land.
Gisteren riepen die burgemeesters op tot een brede maatschappelijke dialoog, gericht op het samen leren leven met
het coronavirus. Laat ik hier heel helder zijn: de SGP steunt
deze oproep zeer. We moeten toe naar een andere manier
om met deze crisis om te gaan: minder wisselvallig en
minder paniekerig. Na 40 persconferenties kunnen we

Tweede Kamer

constateren dat er sprake is van inflatie en sleetsheid. De
Bredase burgemeester Paul Depla zei hierover terecht:
"Rutte en De Jonge duiden even de wereld en kondigen
vervolgens nieuwe maatregelen af". Ik laat nu een stukje
weg. Depla zegt daarna: "... en daar wordt de bevolking
apathisch van; mensen gaan denken: corona is niet meer
mijn probleem, maar dat van de overheid." Dat moeten we
volgens mij gaan voorkomen.
Corona blijft langer onder ons. We moeten gezamenlijk
maatregelen treffen die doeltreffend zijn en die ook langdurig vol te houden zijn. Mijn volgende vraag aan het kabinet
is dan ook: in hoeverre worden gemeenten, maatschappelijke organisaties, et cetera uitgedaagd om zelf op eigen
wijze met maatregelen te komen? Ik stelde al eerder voor
om lokale Catshuissessies te beleggen. Daarom mis ik de
premier ook een beetje, maar misschien kan een van de
ministers daarop ingaan. De sessies werden volmondig
toegezegd. Ik zou daarom heel graag horen of eraan gewerkt
wordt. Er zou namelijk nog contact met ons opgenomen
worden, maar tot nu toe is dat nog niet gebeurd.
Voorzitter. De SGP heeft ook vaak gevraagd om opschaling
van de medische capaciteit. Uit een reconstructie in de
Volkskrant bleek dat de minister een aanbod voor bijna 100
ic-plaatsen naast zich neer heeft gelegd. Ik kan dat niet uitleggen, maar ik ga ervan uit dat de minister dat wel kan. Ik
hoor het graag.
Voorzitter. Dan kom ik toch nog even op de schoolsluiting.
Die roept heel veel emoties op. Voor veel scholen, en ook
voor veel ouders, is het onwerkbaar dat dit zo kort van
tevoren wordt meegedeeld. De SGP pleit er daarom
opnieuw voor om onderwijsinstellingen ruimte te geven
om verstandige maatregelen te treffen en maatwerk toe te
passen. In ieder geval moet er wat ons betreft een uitzondering komen voor het speciaal onderwijs en het speciaal
basisonderwijs. En het verbeteren van de luchtzuivering op
scholen moet sneller en beter; dat is eerder ook al benoemd
door mevrouw Agema. Er moet ook meer geld naar die
verbetering van de luchtzuivering. Maakt het kabinet hier
werk van? En wat kunnen we leren van de goede ervaringen
op scholen in Staphorst?
Voorzitter, helemaal tot slot: moedeloosheid kan ons overvallen. Maar dat is natuurlijk niet nieuw in deze wereld.
Lang geleden zat de Bijbelse koning David ook in een uitzichtloze situatie. Maar David was niet het type om dan
maar op z'n handen te gaan zitten. Omringd door al die
zorgen dichtte hij het lied dat is te lezen in psalm 27. Die
begint met: "De Heere is mijn licht en mijn heil, voor wie
zou ik vrezen? De Heere is mijn levenskracht, voor wie zou
ik vervaard zijn?" Dat vertrouwen wens ik het kabinet en
ons allen van harte toe. En mocht er in deze adventstijd of
met de kerst nog wat tijd zijn, dan is wellicht mediteren
naar aanleiding van psalm 27 een hele mooie bezigheid.
Het helpt ons ook om met deze situatie om te gaan.
Dank, voorzitter. Hier laat ik het bij.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. Ik geef het woord aan de heer
Kuzu van DENK.

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-18

De heer Kuzu (DENK):
Voorzitter, dank u wel. Corona blijft onder ons; dat is één
ding dat zeker is. De manier waarop je ermee omgaat, kan
drie elementen bevatten: je kan verstijven, je kan vluchten
en je kan terugvechten. Met verstijven, oftewel helemaal
niets doen door paniek of angst, krijg je helemaal niets voor
elkaar. Vluchten en duiken heeft het kabinet al vanaf het
begin van deze crisis geprobeerd. Denk aan de vrijheidsbeperkende maatregelen als de avondklok, de lockdowns, en
nu voor de zoveelste keer het vroegtijdig sluiten van het
onderwijs.
We hebben de langetermijnresultaten van dergelijke
vluchtmaatregelen al gezien. Hoe hard we ook weghollen,
het virus haalt ons uiteindelijk toch weer in, met alle schadelijke gevolgen van dien. Zo bestaat er in het primair
onderwijs als gevolg van eerdere schoolsluitingen en
thuisonderwijs al een gemiddelde leerachterstand van circa
zes weken. Zijn de ouders laagopgeleid, dan is de leerachterstand bij kinderen soms twee keer zo groot als bij kinderen van hoogopgeleide ouders.
Voorzitter. Wat we dus eigenlijk moeten doen, is terugvechten. Waarom heeft het ministerie geen werk gemaakt van
het opschalen van de ic-capaciteit toen die mogelijkheid er
was in september? Waarom maken we niet meer haast met
het boosteren van de meest kwetsbaren op vrijwillige basis
en van iedereen die dat wil? Misschien nog wel het allerbelangrijkste voor de langere termijn is de avondlockdown
voor de sportfaciliteiten. Het moet eens klaar zijn met het
ontmoedigende beleid ten aanzien van sporten.
Voorzitter. Al in 2012 was de fysieke inactiviteit de vierde
grootste doodsoorzaak in de wereld. De sportactiviteit is
sinds de coronacrisis alleen maar verder achteruitgegaan.
Meer dan de helft van de Nederlanders is in 2020 minder
gaan sporten of zelfs gestopt met sporten als gevolg van
de coronacrisis. In totaal waren er 149 miljoen beweegminuten minder per week. Onderzoek toont aan dat de
coronacrisis in datzelfde jaar maar liefst 46.000 gezonde
levensjaren heeft gekost. Dat is onvoorstelbaar als je
bedenkt dat we een gezondheidscrisis aan het bestrijden
zijn. Daar komt de gezondheidsschade van het afgelopen
jaar nog bovenop.
Want voorzitter, ook de avondlockdown laat nu al zijn sporen na. Sportkoepel NOC*NSF heeft vastgesteld dat ruim
een kwart van de Nederlanders minder of zelfs helemaal
niet meer sport als gevolg van de huidige avondlockdown.
Dit zijn zeer verontrustende cijfers. Laten we niet langer
vluchten voor het virus, maar terugvechten. Zoals wijlen
sportlegende Johan Cruijff zei: als je niet kan winnen, moet
je zorgen dat je niet verliest.
Voorzitter, afrondend. Dit is misschien het laatste debat
met Hugo de Jonge over het coronabeleid. En als dat niet
zo is: van sommige mensen neem je graag twee keer
afscheid. Daar hoort normaal gesproken ook een bedankje
bij. Maar moeten we hem bedanken voor de crisisaanpak?
Daarin heeft hij faliekant gefaald. De vrijheid van mensen
is ingeperkt, ondernemers zitten in onzekerheid, jongeren
hebben een burn-out. Moeten we hem bedanken voor de
eenduidige communicatie? Nou, er zijn talloze voorbeelden
van dat deze minister de ene keer zus en de andere keer zo
zei, bijvoorbeeld over de vaccinatieplicht. Vaccinatie zou

Tweede Kamer

altijd vrijwillig zijn en je zou nooit hoeven bewijzen dat je
gevaccineerd bent. Moeten we hem bedanken voor het
uitstekende testbeleid? Nou, dat ging eigenlijk ook niet zo
goed. Moeten we hem bedanken voor de avondklok? Onze
beste modelleurs van de wereld hadden voorspeld dat het
zou leiden tot 10% minder besmettingen. Maar dat bleek
achteraf niet waar te zijn. Moeten we hem dan bedanken
voor het bron- en contactonderzoek? Dat ging ook helemaal
fout. Moeten we hem bedanken voor de vaccinatiestrategie?
Aan het begin stond Nederland helemaal onderaan het
lijstje. De vaccinatie kwam laat op gang en toen de vaccinatie op gang kwam, zou er geen drang zijn, maar we zien nu
dat dat in de praktijk wel zo is. Moeten we hem dan
bedanken voor de boostercampagne? Daarbij lopen we ook
achterop. Moeten we hem bedanken voor de QR-samenleving en de coronapas? Ook niet, zie de enorme tweedeling
in de samenleving. Dan vraag je je af: waar moeten we hem
eigenlijk voor bedanken?
Voorzitter. Laat mij duidelijk zijn. Ook al twijfel ik niet aan
de inzet van deze minister — hij heeft veel uren gemaakt
— we hebben er niet veel van terug kunnen zien.
De voorzitter:
Wilt u afronden?
De heer Kuzu (DENK):
Toch verdienen ministers die vertrekken een bedankje. Ook
al zou ik niet weten waarvoor, Hugo, bedankt.
De voorzitter:
Dank u wel. Het is: de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Ik geef het woord aan mevrouw Den Haan van
de Fractie Den Haan.

Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Dank, voorzitter. Het vertrouwen in het coronabeleid en in
de politiek is tot een dieptepunt gedaald. Mensen hebben
nog maar weinig vertrouwen in het trage en ook zwabberende beleid, maar ook in de daadkracht van het parlement.
Dat is allemaal begrijpelijk en terecht, maar wel buitengewoon zorgelijk. Juist nu omikron om zich heen grijpt, is het
cruciaal dat mensen vertrouwen krijgen en/of houden in de
coronamaatregelen en deze ook naleven.
Voorzitter. Vanochtend zei de heer Van Dissel op een vraag
van collega Paternotte dat vaccineren ook in de rij van
basismaatregelen zou moeten staan. De heer Van Dissel
onderstreepte het belang van vaccineren daarmee nog maar
eens. Daarom is het ook zo belangrijk dat iedereen die zich
niet heeft laten vaccineren, dat alsnog laat doen en dat de
gevaccineerden allemaal hun boosterprik gaan halen. Al in
juni heb ik de minister gevraagd om direct na de zomer een
boostercampagne te starten. De Gezondheidsraad en de
minister vonden dat in september nog niet nodig, maar
door de aangenomen motie van de heer Paternotte en
mijzelf is de boostercampagne met drie weken versneld.
Gelukkig ziet de minister nu met omikron wel de noodzaak
om het boosteren nog meer te versnellen. De vraag is of
de opgelopen achterstand dan nog tijdig kan worden ingehaald. De minister zegt dat alle 60-plussers voor het einde
van het jaar gevaccineerd kunnen worden, maar ik krijg,

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-19

net als mijn collega's, mailtjes van mensen waarin staat
dat als ze de GGD al te pakken krijgen, zij dan pas in januari
terechtkunnen. Mijn vraag aan de minister is: hoe kan dit?
Of bedoelde de minister dat voor januari alle 60-plussers
zijn uitgenodigd in plaats van gevaccineerd?
Voorzitter. 10% van de gevaccineerden twijfelt over het
nemen van de booster. Welke maatregelen neemt de
minister om deze twijfels weg te nemen? Als daar nu niet
stevig op wordt ingezet, dan zal de twijfel bij elke boosterronde alleen maar toenemen. Eergisteren bleek dat in plaats
van de GGD huisartsen worden ingezet om niet-mobiele
thuiswonenden en bewoners van zorginstellingen zonder
medische dienst de boosterprik te geven. De Landelijke
Huisartsen Vereniging heeft aangegeven haar achterban te
vragen om te helpen, maar huisartsen hebben al eerder
gezegd dat hun prioriteit ligt bij de continuïteit van hun
zorg. Kan de minister aangeven welke afspraken zijn
gemaakt met de LHV over welk deel van de boostercampagne door de huisartsen wordt verricht? Klopt het dat er
problemen worden ervaren door de huisartsen bij de registratieverwerking? Inmiddels heb ik begrepen dat de EMA
het Janssenvaccin als boosterprik heeft goedgekeurd. Er
liggen nog zo'n 0,5 miljoen Janssenvaccins op de plank.
Worden die ook direct ingezet? Is de minister bekend met
de studies over heteroloog boosteren? De effectiviteit van
heteroloog boosteren blijkt erg groot, met name bij de mix
van vector- en mRNA-vaccins. Gaat de minister dit als
strategie van de boostercampagne inzetten?
Voorzitter. De druk op de intensive cares is en blijft nog
steeds hoog en zal de komende jaren door het huidige
zorginfarct niet afnemen. Het ziekteverzuim en de uitstroom
van ic-verpleegkundigen zijn hoog, omdat zij de uitzichtloosheid van het werk niet meer aankunnen. Van de ic-verpleegkundigen die uitstromen, verlaat 60% zelfs de hele zorg.
Het is belangrijk dat we, naast het werken aan veel nieuwe
instroom, ook zorgen dat we het loopbaanperspectief binnen de muren van het ziekenhuis verbeteren om leegloop
te voorkomen en om de mentale en fysieke gezondheid te
verbeteren. Dat kan bijvoorbeeld door de acute as in het
ziekenhuis anders te organiseren. Verpleegkundigen moeten
makkelijker van functie kunnen wisselen binnen de acute
as van PACU, SEH en ic. De PACU is de plek waar ic-verpleegkundigen hun expertise wel kunnen uitoefenen, maar
die een andere belasting kent. Zo kunnen uittreders
behouden worden en herintreders aangetrokken worden.
Daarmee is het mogelijk om op korte tot middellange termijn 350 tot 450 PACU-bedden te creëren. Extra PACUbedden zorgen voor gealloceerde capaciteit voor operatieve
patiënten, waardoor de ic minder wordt belast en we meer
mensen kunnen helpen. Met alle uitgestelde operaties lijkt
me dat zeer urgent. Is de minister bereid om dit in overleg
met de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie te
verkennen?
Tot slot, voorzitter. Corona is niet meer epidemisch, maar
endemisch. We zijn de acute fase voorbij. Daarom vroeg ik
voor de zomer ook al naar een middellange- en langetermijnstrategie. Die komt er volgend jaar uiteindelijk ook. Ik
wens ons daarmee allemaal meer rust, consistentie en
perspectief in het coronabeleid.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Den Haan. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Van der Plas van BBB.

Tweede Kamer

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Voorzitter en inwoners van Nederland. Ik begin
met een citaat van pagina 1 uit het zojuist gepresenteerde
regeerakkoord: "We willen ons richten op concrete verbeteringen in het leven van mensen. Nederlanders willen dat
de overheid betrouwbaar is en levert. Dan hebben burgers
de ruimte om samen met familie, vrienden, collega's en
vrijwilligers bij een vereniging in de buurt betekenis aan
hun leven te geven. Dat is een samenleving waarin de
overheid mensen in staat stelt samen de schouders eronder
te zetten." Het is een mooi citaat. Het is alleen jammer dat
dezelfde overheid binnenkort mensen die geen QR-code
hebben, wil uitsluiten van de maatschappelijke samenleving.
Het is ook jammer dat de tweedeling in Nederland nog nooit
zo groot is geweest en dat deze tweedeling is aangejaagd
en gefaciliteerd door dezelfde overheid. Gisteravond schrok
ik van de agressieve toon van de demissionair minister toen
hij het volgende zei: "Hecht je zo vreselijk aan je recht, je
vrijheid om nee te zeggen tegen vaccinatie? Daar leg ik me
niet bij neer." Ik vraag me oprecht af waarom de demissionair minister het nodig vond om deze spierballentaal op
deze manier uit te slaan, zeker omdat uit onderzoek is
gebleken dat het grootste deel van de mensen zich niet
eens zozeer beroept op hun recht, maar zich onder druk
gezet voelt of gewoon bang is voor eventuele bijwerkingen.
Waarom hield de demissionair minister het niet gewoon
bij wat hij daarna zei: "Bescherm jezelf, bescherm elkaar en
bescherm de vrijheid die we met elkaar op het virus te
herwinnen hebben." Volgens mij zou dat veel effectiever
zijn geweest. Hoe kijkt de demissionair minister daarnaar?
En wat gaat het kabinet doen om mensen weer met elkaar
te verbinden?
Nog maar 16% van de mensen heeft vertrouwen in de
corona-aanpak. Dat komt door het ontbreken van duidelijke
doelen, door de ad-hocbesluiten en doordat veel maatregelen onlogisch zijn. Het is namelijk niet logisch om sporten
in verenigingsverband of in een sportschool na 17.00 uur
te verbieden. De drukte concentreert zich op andere uren
en dat is nou ook weer niet de bedoeling, zoals de heer Van
Dissel vanochtend nog zei. Kan de minister mij de logica
van deze maatregel nog een keer uitleggen?
En dan het vaccineren van 5- tot 11-jarigen. Gezonde kinderen moeten worden geprikt om oma en opa te beschermen,
een prik waarvan de langetermijneffecten qua bijwerkingen
nog helemaal niet bekend zijn, een prik die, zeker met de
onzekerheid omtrent omikron, mogelijk helemaal geen
100% bescherming biedt, een prik om opa en oma, die in
de meeste gevallen al twee keer geprikt én geboosterd zijn,
te beschermen. De Gezondheidsraad stelde in zijn advies
klip-en-klaar dat bij het vaccineren van 5- tot 11-jarigen geen
vaccinatiedrang mocht komen. De demissionair minister
stelde in dezelfde adem het volgende: "Ouders hebben
uiteraard vrije keuze, maar het is wel verstandig om te doen.
Zo kun je schoolsluitingen en andere beperkende maatregelen voorkomen." Als dit geen vaccinatiedrang is, dan ben
ik benieuwd wat de demissionair minister wél verstaat
onder vaccinatiedrang. En nu wordt er, ondanks de belofte
om dat niet te doen, op het laatste moment besloten dat
de basisscholen een week voor de vakantie dichtgaan.
Waarom is dit niet gewoon al eerder besloten, toen de
Kamer om duidelijkheid vroeg en toen het OMT dit al

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-20

adviseerde? Waarom worden ouders zo ineens voor de bus
gegooid?
Tot slot kom ik terug op het citaat uit het coalitieakkoord
waarmee ik begon. Zo vlak voor de kerst ben ik benieuwd
hoe de demissionair minister terugblikt op dit jaar, met de
centrale vraag: hoe vindt hij zelf dat het met Nederland
gaat?

ven hebben doorstaan en toe zijn aan booster nummer
zoveel. We kunnen wachten tot de letters uit het Griekse
alfabet zijn opgemaakt aan nieuwe varianten. Of we kunnen
een streep trekken en blijven aangeven dat de bewandelde
weg niet menswaardig is, dat de volksgezondheid onvoldoende in bescherming wordt genomen, dat dit in strijd is
met onze Grondwet en dat te veel mensen daar onnodig
slachtoffer van worden. Dat is een geluid dat ik zal blijven
vertolken in dit huis.

Dank.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas.
Ik geef het woord aan mevrouw Simons van BIJ1. Gaat uw
gang.

Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter. Tijdens mijn vorige bijdrage aan het
coronadebat deelde ik mijn moedeloosheid. Ik was moedeloos over de uitzichtloze situatie en de manier waarop we
dit debat met elkaar voeren, moedeloos over het steeds
maar niet tot de kern komen, over het feit dat de Kamer
hier mag touwtjetrekken over ingrepen in de marge, met
weliswaar grote gevolgen voor velen, terwijl de fundamentele keuzes en onmenselijke gevolgen onbesproken blijven.
Ook tijdens de persconferentie van gisteren bleef de pijn
en het leed van zovelen onbenoemd en onbesproken.
Het CBS laat zien dat in juni van dit jaar al meer dan 31.000
mensen als gevolg van deze pandemie zijn gestorven. De
schatting is dat dit aantal inmiddels is gestegen naar een
aantal tussen 36.000 en 40.000. Tussen de 36.000 en 40.000
mensen! Dat is vergelijkbaar met het aantal mensen in een
groot stadion, bij een festival of bij de enorme klimaatmars
van enkele maanden geleden. Die keiharde werkelijkheid
is de spiegel die wij hier als Kamer dienen voor te houden.
Dat is de prijs die dit kabinet bereid was te betalen. Sterker
nog, recente Wob-documenten tonen aan dat 500.000 doden
een acceptabel gevolg mocht zijn voor het draaiend houden
van onze economie. Diezelfde economie presteerde de
afgelopen jaren zo fantastisch, maar kon niet voorkomen
dat het aantal daklozen steeg, evenals het aantal kinderen
dat in armoede opgroeit, om maar iets te noemen. Zolang
de rijken rijker worden, zullen hun ridders zeggen dat het
goed gaat met de economie. En dat terwijl er mensen
opgesloten zitten, ziek worden en sterven.
Voorzitter. Gelukkig laait de discussie in de samenleving
langzaam maar zeker op. KPMG kwam met een rapport.
Nieuwsuur maakte hierover een uitzending en afgelopen
zondag legde historicus Mathieu Segers in Buitenhof de
vinger nog eens exact op de zere plek.
Voorzitter. Het ontbreekt deze demissionaire bewindspersonen aan waarden, visie en kracht, daadkracht. Het valt
steeds moeilijker te ontkennen. Onze motie die afgelopen
zomer nog als onbeschaafd van tafel werd geveegd en door
de gehele Kamer werd verworpen, kan inmiddels, gelukkig,
rekenen op steeds meer steun. Ik hoop dat we die lijn kunnen doortrekken en dat we de druk kunnen blijven opvoeren. Ja, we kunnen wachten op een parlementaire enquête.
Demissionair minister-president Rutte hoonde die gedachte
weg. We kunnen wachten tot we nog vijf, zes of zeven gol-

Tweede Kamer

Het zal dan ook niemand verbazen dat ik mijn motie nogmaals zal indienen, opdat met deze vernietigende strategie
wordt gebroken. Dat doe ik in de hoop dat die boodschap
gehoord wordt, al moet u de boodschapper daarvoor misschien voor lief nemen. En als dat niet lukt, dan zullen de
uitzending van Nieuwsuur, het KPMG-rapport en de hartenkreten uit de zorg, van ouders en van jongeren of alles bij
elkaar ooit genoeg moeten zijn voor deze Kamer om kleur
te bekennen en uit te spreken dat het demissionaire kabinet
met deze strategie dient te breken. Tenminste, als men recht
wil doen aan het nieuwe regeerakkoord dat vandaag wordt
gepresenteerd, "Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de
toekomst", en visie wil tonen. Ik heb het in de afgelopen
twee jaar bij de bestrijding van de coronapandemie nog
niet gezien.
Voorzitter. Ik hoop, wellicht tegen beter weten in, dat vandaag dan toch echt die dag zal zijn.
Ik dank u.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Simons. Dan geef ik tot slot het woord
aan de heer Van Haga van de Groep Van Haga.

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. Al weken is er sprake van een oversterfte die
slecht te verklaren is. Er zijn honderden extra sterfgevallen
per week, en die zijn niet gerelateerd aan corona. Onderzoek
van de Universiteit van Londen toont nu aan dat er sterftepieken zijn direct na de eerste en tweede vaccinatie. Die
werden in eerste instantie niet gecorreleerd met vaccinatie,
omdat mensen in de eerste twee weken na hun vaccinatie
nog als ongevaccineerd worden aangemerkt. Herkent de
minister dit fenomeen? En geldt dit ook voor Nederland?
Voorzitter. Het kabinet neemt maatregelen die onze grondrechten aantasten, niet effectief zijn en waarvan de medische en economische nevenschade enorm is. Ik heb talloze
moties ingediend om de ic-capaciteit te vergroten en om
meer ic-verpleegkundigen op te leiden. En nu blijkt dat er
op 17 september een plan is ingediend om 100 extra icbedden te creëren per 1 december. Mijn vraag aan de
minister is simpel: waarom heeft het ministerie van VWS
dit plan afgewezen?
De virale dosis die een mens binnenkrijgt, is in grote mate
bepalend voor hoe ziek een mens wordt, en daarom is
luchtzuivering belangrijk. Ionisatie is een vorm van luchtzuivering. Volgens de TU Eindhoven en verschillende andere
bedrijven zijn de effecten veelbelovend, en niet alleen tegen
corona, maar tegen allerlei ziekteverwekkers. Dus waarom
blokkeert de minister deze oplossing, en waarom zouden

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-21

we niet zo snel mogelijk starten met het ioniseren van
gebouwen, bedrijven, sportlocaties en scholen?
De huidige eindexamenkandidaten hebben het moeilijk
gehad in het afgelopen jaar. Ik heb begrepen dat zij geen
extra herkansing krijgen, en ik zal daarom een motie indienen om die extra herkansing toch aan te vragen.
Voorzitter, tot slot. Dit kabinet escaleert en polariseert door
uitspraken als "ongevaccineerde patiënten houden bedden
bezet die eigenlijk bedoeld zijn voor anderen" en "het is een
pandemie van de ongevaccineerden". Collega Van der Plas
gaf daarnet ook nog een citaat van de afgelopen persconferentie. Zowel het Sociaal en Cultureel Planbureau als de
Raad van State waarschuwde al eerder voor deze polarisatie. BVNL zou het zeer waarderen als de minister zou willen
stoppen met deze onnodige polarisatie, in het belang van
Nederland. Ik zal eventueel in de tweede termijn met een
motie hierover komen. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Haga. Daarmee zijn we aan het
einde gekomen van de eerste termijn van de kant van de
Kamer.
De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
De bewindspersonen hebben aangegeven ongeveer drie
kwartier nodig te hebben om zich voor te bereiden. Ik stel
voor dat we schorsen tot ongeveer 15.40 uur. Dan starten
we met de stemmingen, want we moeten ook nog stemmen
vandaag. Daarna wordt dit debat vervolgd.
De vergadering wordt van 14.52 uur tot 15.41 uur geschorst.

Tweede Kamer

15 december 2021
Ontwikkelingen rondom het coronavirus TK 35

35-5-22