Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 232

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU EN VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 februari 2014
Op 17 september 2012 heeft u een brief ontvangen over de voortgang van
duurzaam inkopen1. In onderhavige brief willen wij u informeren over de
ontwikkelingen sindsdien.
In de brief komen achtereenvolgens aan de orde:
1. Voortgang sinds de brief van 17 september 2012
2. Verschuiving van taken en verantwoordelijkheden
3. Ex post beleidsevaluatie
4. Resultaten voorbeeldprojecten Rijk2
1. Voortgang sinds de brief van 17 september 2012
In voornoemde brief van voormalig Staatssecretaris Atsma bent u
geïnformeerd over de uitvoering van het Advies Duurzaam Inkopen3. Kern
van het advies was om af te stappen van het sec toepassen van de
minimummilieueisen en de stap te maken naar professioneel duurzaam
inkopen.
Dit Advies wordt door ons ondersteund. Er zijn vanuit de sector Rijk het
afgelopen jaar tal van acties ondernomen om verdere stappen te zetten
met de uitvoering van het Advies. Om de belangrijkste te noemen:
• meerdere Green Deals zijn gesloten, o.a. de Green Deal Duurzame
Grond, Weg- en Waterbouw (GWW), de Green Deal Bevorderen
Duurzaam Bosbeheer en recent de Green Deal Circulair Inkopen;
• een tool over functioneel specificeren is ontwikkeld en beschikbaar
gesteld voor inkopers;
1

Brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, 17 september 2012, Kamerstuk
30 196, nr. 184.
2
Motie Wiegman-van Meppelen Scheppink, Kamerstuk 30 196, nr. 167.
3
Advies Duurzaam Inkopen van VNO-NCW, MKB Nederland, MVO Nederland, De Groene Zaak,
NEVI, juni 2011.

kst-30196-232
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 232

1

•
•

•

•
•

een kader voor biobased duurzaam inkopen wordt ontwikkeld;
een communicatie- en implementatieplan is opgesteld en er zijn acties
uitgevoerd ter vergroting van de bekendheid van het Advies zoals de
roadshow duurzaam inkopen en de checklist professioneel duurzaam
inkopen;
binnen de sector Rijk zijn voorbeeldprojecten geselecteerd waarin
ervaring wordt opgedaan met de toepassing van het Advies (zie
paragraaf 4 van deze brief);
er wordt gewerkt aan de inrichting van één centraal loket voor
duurzaam inkopen voor de sector Rijk en medeoverheden;
een onderzoek wordt uitgevoerd naar een wijziging van het criteriastelsel waarin een ambitieuzere aanpak via professioneel duurzaam
inkopen prioriteit krijgt.

In de Monitor Duurzaam Inkopen 2010 werden reeds zeer hoge percentages gerealiseerd voor het toepassen van minimummilieueisen.
Bovendien reiken de huidige ambities van de sector Rijk en de mogelijkheden en ambities van de markt tegenwoordig verder dan de minimumeisen voorschrijven. Wij zullen dan ook de kwantitatieve monitoring van
het gebruik van minimumeisen niet meer voortzetten. Er is nu een
kwalitatieve ex-post beleidsevaluatie uitgevoerd. Bij deze evaluatie zijn
ook decentrale overheden en marktpartijen betrokken4.
2. Verschuiving van taken en verantwoordelijkheden
Om de volgende redenen hebben wij besloten om de instandhouding van
het duurzaam inkopen instrumentarium dichter bij de inkoop te brengen
en sterker te verbinden aan de professionalisering van de inkoopfunctie:
• Op het gebied van duurzaam inkopen is de afgelopen jaren vanuit het
Ministerie van IenM beleid opgesteld, is een inkoopinstrumentarium
ontwikkeld en is breed bewustzijn gecreëerd over nut en noodzaak van
duurzaam inkopen. Het beleid staat. Het komt nu aan op het verder
implementeren hiervan in de inkooppraktijk. Dat vraagt om een andere
rolverdeling tussen beleidsdepartementen enerzijds en de sector Rijk
anderzijds, en tussen het Rijk enerzijds en de medeoverheden
anderzijds. Dit past ook binnen de modernisering van het milieubeleid
waarover u door de Staatssecretaris van IenM binnenkort wordt
geïnformeerd.
• Ook is er in toenemende mate behoefte om het inkoopinstrumentarium te gebruiken voor de realisatie van andere beleidsdoelstellingen
dan alleen milieu. Denk daarbij aan het stimuleren van innovatie, het
bevorderen van social return en (internationale) sociale voorwaarden,
het streven naar de aanschaf van open source software en open
standaarden en andere mede via inkoop te realiseren beleidsdoelen.
• Tot slot is in het Regeerakkoord de door het vorige kabinet ingezette
lijn van de compacte Rijksdienst herbevestigd. Daarmee is ook de in
gang gezette richting van de inkoopfunctie en het daarmee samenhangende inkoopinstrumentarium herbevestigd.
Dit brengt een verschuiving van taken en verantwoordelijkheden met zich
mee voor de betrokken departementen en medeoverheden. Vanaf januari
2014 is de verantwoordelijkheidsverdeling als volgt:
Minister voor Wonen en Rijksdienst en beleidsdepartementen
De Minister voor Wonen en Rijksdienst coördineert en faciliteert dat
rijksinkopers duurzaam inkopen toepassen en stelt de hiervoor benodigde
kaders op. De verantwoordelijkheid voor duurzaam inkopen door de
4

beleid ondersteund door de motie Van Veldhoven, Kamerstuk 33 750 XII, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 232

2

rijksoverheid omvat: borging van een systematiek met tools en
handvatten voor rijksinkopers om duurzaam in te kopen, waaronder de
instandhouding van de voor de sector Rijk relevante criteriadocumenten;
rapportage over de toepassing van duurzaam inkopen binnen de
Rijksinkoop in de jaarrapportage bedrijfsvoering Rijk en de verdere
implementatie van het Advies van marktpartijen binnen de Rijksinkoop5.
Ten aanzien van het instandhoudingproces van de criteriadocumenten ten
behoeve van toepassing binnen de sector Rijk zal de Minister voor W&R
de regierol op zich nemen. De door de sector Rijk ontwikkelde tools,
kennis en ervaring zullen via PIANOo beschikbaar worden gesteld aan
medeoverheden6. Tot slot zal ook de sector Rijk een bijdrage verlenen aan
de inrichting van een centraal loket duurzaam inkopen.
De betrokken beleidsdepartementen zoals IenM, EZ, SZW en BZ zijn en
blijven beleidsverantwoordelijk voor de binnen hun portefeuille vallende
thema’s. Daarbij hebben zij tot taak om (ten behoeve van de rijksinkoop)
de sector Rijk te voeden met de te ondersteunen beleidsdoelen, de
formulering van de relevante aspecten en de hierbij na te streven
ambities.
Medeoverheden
Vooropgesteld dat de medeoverheden hun eigen verantwoordelijkheid
nemen voor het toepassen van duurzaamheidcriteria, voorzien wij dat zij
inhoudelijk en budgettair bijdragen aan de inrichting en instandhouding
van een centraal loket voor duurzaam inkopen bij PIANOo.
Met VNG, IPO en UvW bekijken we hoe we de gezamenlijke verantwoordelijkheid kunnen invullen. Deze samenwerking zal in 2014 worden
gecontinueerd.
3. Ex post beleidsevaluatie
Ter afronding van haar rol in de implementatie van duurzaam inkopen en
ter afsluiting van een reeks van kwantitatieve monitors uit het verleden,
heeft het Ministerie van IenM een ex-post evaluatie laten uitvoeren naar
het duurzaam inkopen beleid van de afgelopen jaren. In de bijlage treft u
beide deelrapporten aan: een rapport van het RIVM naar de kwantitatieve
milieueffecten van het duurzaam inkopenbeleid7 en een rapport van
Ecorys over de kwalitatieve effecten van het beleid, waaronder de
doelmatigheid en doeltreffendheid8.
Het RIVM concludeert dat het toepassen van minimumeisen in de periode
2010–2013 per productgroep heeft geleid tot milieuwinst voor de helft van
de productgroepen. Het gaat om vermeden CO2-uitstoot, vermeden
uitstoot van toxische stoffen en vermeden gebruik van grondstoffen. De
analyse laat zien dat een brede toepassing van ambitieuze minimumeisen
per productgroep kan leiden tot flinke milieuwinst. Voor de helft van de
productgroepen geldt dat de eisen niet leiden tot milieuwinst. De
belangrijkste reden hiervoor is dat een groot deel van de minimumeisen
relatief snel «veroudert». De ontwikkelingen in de markt en de EU

5

Op 20 november 2013 hebben IenM en BZK dit met de partijen van het Advies besproken.
PIANOo is het expertisecentrum inkopen en aanbesteden en is een dienstonderdeel van EZ.
7
Milieuwinst van Duurzaam Inkopen, een quickscan van de minimumeisen, RIVM. Rapport
250005001/2013, ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
8
Ex post beleidsevaluatie duurzaam Inkopen, Ecorys, november 2013, ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 232

3

regelgeving gaan regelmatig sneller dan de mate waarin de minimumeisen sinds 2010 zijn aangescherpt9.
Ecorys concludeert dat het beleid ertoe geleid heeft dat duurzaam inkopen
stevig op de kaart staat bij alle overheidslagen en het bedrijfsleven en dat
de minimumcriteria breed worden toegepast. Dit heeft geleid tot
milieuwinst en heeft bijgedragen aan de versnelling van innovaties. In
2011 is er beleid ingezet om duurzaam inkopen verder te professionaliseren en af te stappen van het uitsluitend toepassen van de minimum
milieueisen. Beleidsmatig zijn er flinke stappen gezet om deze ontwikkeling te faciliteren, maar volgens de markt bereiken deze nog onvoldoende de uitvoeringspraktijk.
Wij onderschrijven de conclusies van beide rapporten dat het beleid zijn
verdiensten heeft gehad, maar dat het nu tijd is voor een verschuiving van
beleidsontwikkeling naar beleidsimplementatie en van focus op minimumeisen naar focus op verdere professionalisering. In lijn met deze
ontwikkelingen laten we onderzoek doen naar de mogelijkheden voor
aanpassing van de criteriastructuur, zodat deze beter aansluit bij de
mogelijkheden voor inkopers om professioneel duurzaam in te kopen.
Ook neemt de Minister voor Wonen en Rijksdienst de uitkomsten mee in
de verdere professionalisering van de rijksinkoop.
4. Resultaten voorbeeldprojecten sector Rijk
De aanbevelingen uit het Advies sluiten goed aan bij de voor de sector
Rijk ingezette richting van duurzaam en professioneel inkopen. Eerder in
deze brief zijn hier al voorbeelden van gegeven. De afgelopen periode is
een aantal aanbestedingen van de Rijksoverheid als voorbeeldtraject
benoemd. Doel van deze voorbeelden was om in de praktijk samen met
marktpartijen nieuwe benaderingen te ontdekken en de resultaten
daarvan als zichtbare leerervaringen te delen. Deze werkwijze slaat aan.
Daarom is besloten ook in de toekomst aanbestedingen in te zetten als
leertraject. «Learning by doing», om vervolgens de opgedane ervaringen
te bundelen, te delen en indien relevant een plek te geven in het curriculum en de professionalisering van (rijks)inkopers.
Op deze wijze worden de uitgangspunten van het Advies verankerd in het
inkoopbeleid van de Rijksoverheid en ontstaat zowel bij de inkopers als bij
de leveranciers een permanente leercurve vanuit praktische en gezamenlijke ervaringen.
In de volgende jaarrapportage bedrijfsvoering Rijk zult u opnieuw worden
geïnformeerd over de voortgang van duurzaam inkopen binnen de sector
Rijk.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

9

De green deal Duurzaam GWW is een voorbeeld van hoe marktpartijen en de overheid samen
optimale oplossingen kunnen zoeken bij de afwegingen tussen kosten en te behalen milieuwinst. Dit gebeurt niet door het voorschrijven van minimumeisen, maar door vanaf de
initiatieffase van GWW projecten duurzaamheid mee te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 232

4