Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 874

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 december 2021
Per brief van 17 december 2019 informeerde de toenmalige Minister van
Buitenlandse Zaken, mede namens de toenmalige Minister van Defensie,
de Kamer over de uitkomsten van het onderzoek naar de door Nederland
overgedragen gedetineerden in Afghanistan tijdens de Nederlandse
bijdrage aan de International Security Assistance Force (ISAF) in Uruzgan
tussen 2006 en 2010 (Kamerstuk 27 925, nr. 689). Daarin werd onder meer
gemeld dat tijdens het onderzoek 207 bezoekverslagen waren aangetroffen die bij de behandeling van eerdere WOB-verzoeken niet waren
ontdekt en vrijgegeven. In totaal waren reeds 76 bezoekverslagen in
eerdere WOB-besluiten uit 2008, 2009 en 2016 vrijgegeven. Naar
aanleiding van een toezegging tijdens het Algemeen Overleg Voortgang/
evaluatie missies en operaties van 5 oktober 2020 (Kamerstuk 29 521,
nr. 415) is de Kamer op 9 november 2020 per brief geïnformeerd over de
gespreksverslagen en de namenlijsten in het kader van de omgang met
gevangenen door Nederland gedurende de genoemde periode
(Kamerstuk 27 925, nr. 751). Daarin werd bevestigd dat het kabinet de 207
verslagen aanvullend openbaar beschikbaar zou stellen aan de indieners
van de eerdere WOB-verzoeken ter zake.
Bij deze stel ik de aanvullende verslagen, mede namens de Minister van
Defensie, in bijlage aan de Kamer beschikbaar1. Deze worden tevens
beschikbaar gesteld aan de indieners van de eerdere WOB-verzoeken.
Hiermee doe ik de eerder gedane toezegging in de brief van 9 november
2020 gestand. Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 9 november
2020, is de inhoud van de verslagen zorgvuldig beoordeeld aan de hand
van de uitzonderingsgronden zoals geformuleerd in de Wet openbaarheid
van bestuur. Gedurende het proces van beoordeling zijn in totaal 200
aanvullende verslagen aangetroffen, dat wil zeggen zeven minder dan in
de Kamerbrief van 17 december 2019 gemeld werd. De reden hiervoor is
dat van de genoemde 207 verslagen een aantal al eerder vrijgegeven
bleek te zijn of in 2019 onbedoeld dubbel was meegeteld.
1

kst-27925-874
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 874

1

Opvolging van klachten
Zoals in 2019 aan de Kamer gemeld was het uitgangspunt van Nederland
om zich in de fragiele Afghaanse context en gegeven de kaders van het
ISAF detentiebeleid maximaal in te spannen voor de monitoring van de
door Nederland aan de Afghaanse autoriteiten overgedragen gevangenen
(Kamerstuk 27 925, nr. 689). Middels monitoring trachtte Nederland onder
andere te verifiëren of de Afghaanse autoriteiten toezeggingen nakwamen
over behandeling van gedetineerden in overeenstemming met het
internationaal recht.
In enkele verslagen van monitoringsbezoeken die tussen 2008 en 2016 in
de eerdere WOB-verzoeken zijn vrijgegeven werd door overgedragen
gedetineerden melding gemaakt van klachten over de wijze van behandeling door de Afghaanse autoriteiten of door buitenlandse militairen.
Ook een aantal van de 200 aanvullende openbaar gemaakte verslagen
bevatten dergelijke klachten. De wijze van opvolging van klachten gericht
aan de Afghaanse veiligheidsdienst NDS is in 2019 uitvoerig onderzocht
en hierover is de Kamer destijds geïnformeerd (Kamerstuk 27 925,
nr. 689). Klachten over behandeling door buitenlandse militairen dienden
door het Ministerie van Buitenlandse Zaken gemeld te worden bij het
Ministerie van Defensie zodat deze door de Koninklijke Marechaussee
onderzocht konden worden. Deze aanpak blijkt onder andere uit het in een
eerder WOB-besluit in 2008 vrijgegeven onderzoeksrapport van de
Koninklijke Marechaussee naar 8 klachten over vermeende mishandeling
van gevangenen door de Task Force Uruzgan (TFU).
Het kabinet heeft middels een zoekslag in de archieven gepoogd na te
gaan welke opvolging is gegeven aan de klachten die in de 200
aanvullend vrijgegeven verslagen voorkomen. Hieruit komt in algemene
zin het beeld naar voren dat klachten serieus werden genomen en dat er
opvolging aan werd gegeven. Helaas is door het ontbreken van een
totaaloverzicht van de monitoringsactiviteiten per gevangene, waarover
de Kamer in december 2019 werd geïnformeerd, echter niet per klacht
precies te herleiden welke opvolging er aan is gegeven. Het valt daarom
niet uit te sluiten dat sommige klachten geen opvolging hebben gekregen.
Voor zover bekend heeft in ieder geval de klacht in bezoekverslag 69746
(p.2) geen opvolging gekregen. Deze klacht is aanmerkelijk ernstiger van
aard dan de overige klachten. Uit de zoekslag kwam hierover naar voren
dat betreffende gedetineerde in de nacht van 3 op 4 augustus 2008 door
Australische militairen was aangehouden en op 4 augustus om 08:30 aan
Nederland is overgedragen. Zoals destijds in meerdere brieven aan de
Kamer gemeld (Kamerstuk 27 925 nrs. 269, 295, 311 en 315), droeg
Nederland ook zorg voor de overdracht van gevangenen die door
Australische militairen in Uruzgan waren aangehouden. Deze werden
door Nederland gemonitord conform de bepalingen in het bilaterale
Nederlands-Afghaanse Memorandum of Understanding. Klachten die
betrekking hadden op behandeling door Australische militairen dienden
door Nederland te worden gemeld en door de Australiërs zelf te worden
onderzocht. Zo werd in mei 2008 aan de Kamer gemeld dat Australië een
onderzoek had gestart naar een viertal klachten van gedetineerden
waarbij Australische troepen in Uruzgan betrokken zouden zijn geweest
voorafgaand aan de overdracht van deze gevangenen aan Nederland
(Kamerstuk 27 925, nr. 311). Omdat uit de archiefstukken niet duidelijk was
of de in bezoekverslag 69746 (p.2) genoemde klacht destijds bij de
Australiërs is gemeld, heeft het kabinet hierover contact gezocht met de
Australische autoriteiten. Die informeerden ons dat aan Australische zijde
geen gegevens zijn gevonden die overeenkomen met de door Nederland
beschreven klacht. De Australische autoriteiten hebben vervolgens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 874

2

aangekondigd alsnog een officieel onderzoek in te stellen naar de klacht
en het kabinet heeft hiertoe de aangetroffen relevante informatie
beschikbaar gesteld. Tevens heeft het kabinet verzocht om op de hoogte
te worden gehouden van de uitkomsten van dit onderzoek.
Het ontbreken van een totaaloverzicht van de klachtenopvolging per
gevangene is het gevolg van tekortkomingen in de verslaglegging en
archivering ten aanzien van de gevangenenmonitoring, zoals ook bleek uit
het onderzoek in 2019. Dit onderstreept opnieuw het belang van de
geleerde lessen die destijds zijn opgetekend, waaronder het centraal
bijhouden van de administratie van gevangenen en de monitoringsbevindingen en de noodzaak om bij aanvang duidelijke richtlijnen voor de
uitvoering, verslaglegging en archivering van de monitoring van
gevangenen op te stellen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.P.M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 874

3