2021D38578

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brieven van de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media d.d. 1 juni respectievelijk 5 oktober 2021 inzake de
eindrapportage pilot 10–14 «Een soepele overgang» en de eerste
tussenrapportage naar het experiment teambevoegdheid 10–14-onderwijs
(Kamerstuk 31 293, nr. 580 en parlisnr. 2021Z17149).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2021D38578

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
• Inbreng van de leden van de Volt-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media

blz.
2
2
2
3
4
5
6
6
7
7

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het onderzoek
van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) naar de 10–14
initiatieven. Zij vragen wat de algemene kabinetsreactie is op dit rapport.
De leden lezen in het rapport dat om de onderwijskwaliteit van 10–14
scholen te bewaken, het volgens de inspectie noodzakelijk is dat er weten regelgeving komt voor dit specifieke onderwijstype. Alleen dan kan de
inspectie adequaat toezicht houden op de kwaliteit van het onderwijs en
kunnen besturen hierover verantwoording afleggen. Hoe kijkt de Minister
hiernaar? Zij vragen of de Minister deze conclusie deelt en welke acties de
Minister aan deze aanbeveling verbindt.
De leden lezen daarnaast in het rapport van de inspectie verschillende
aanbevelingen voor 10–14 onderwijs. Kan de Minister per aanbeveling
ingaan hoe en of hij hier invulling aan gaat geven?
Daarnaast lezen de leden in de kabinetsreactie eindrapportage pilot 10–14
scholen «een soepele overgang» dat de Minister het besluit hoe verder
om te gaan met de instroom in het primair onderwijs en de overgang van
het primair naar het voortgezet onderwijs, overlaat aan een volgend
kabinet. Kan de Minister ten minste aangeven welke aandachtspunten hij
meegeeft aan een volgend kabinet met betrekking tot dit onderwerp, zo
vragen de voornoemde leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
eindrapportage pilot 10–14 «Een soepele overgang». Zij zijn tevreden dat
de Minister hiermee een terugkoppeling geeft op de motie van de leden
Heerema en Van Meenen1, welke de regering vraagt een pilot te starten
waarbij een aantal schoolbesturen de vrijheid krijgen om zo flexibel
mogelijk om te kunnen gaan met de instroom in het primair onderwijs en
de doorstroom naar het voortgezet onderwijs. Zij hebben nog enkele
vragen en opmerkingen die ze aan de Minister willen voorleggen.
Vroege selectie
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat we in het huidige
schoolsysteem veel te vroeg selecteren. Zo stoppen we kinderen op
12-jarige leeftijd al in een hokje, waar ze vaak de rest van hun leven in vast
zitten. Twaalf jaar is te vroeg om te selecteren naar niveau. Daarom zijn
deze leden positief dat de afgelopen jaren de belangstelling voor 10–14
1

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 38.

2

onderwijs is toegenomen en dat naar aanleiding van een motie van de
leden Heerema en Van Meenen2 een pilot is uitgevoerd zodat we jongeren
langer de tijd geven om zich te ontwikkelen. Zij lezen in de eindrapportage
van de pilot dat succesfactoren bij de uitvoering de kleinschaligheid zijn,
gemotiveerd en enthousiast personeel, een goede voorbereiding en een
gezamenlijk bestuur voor po3 en vo4. Wat vindt de Minister de belangrijkste conclusies uit de eindrapportage? Welke lessen kan hij trekken uit
de pilot voor het regulier onderwijs? Ook vragen zij of het zijn intentie is
om naar aanleiding van deze pilot de randvoorwaarden voor de implementatie van dit type onderwijs te verbeteren.
Knelpunten pilot 10–14
De leden van de D66-fractie vinden het goed om te signaleren dat leraren
positief met 10–14 onderwijs aan de slag zijn gegaan. En dat leraren,
leerlingen en ouders over het algemeen positief zijn. Echter, deze leden
vernemen ook dat er aandachtspunten zijn, zoals kwaliteitsborging en
transparante communicatie. Wat hebben scholen die deel hebben
genomen aan deze pilot als de grootste struikelblokken ervaren? In de
rapportage wordt geconstateerd dat de grootste uitstroom tussen 10 en
12 jaar is. Zij vragen of de Minister hier een verklaring voor kan geven.
Hoe kan deze uitstroom in de toekomst worden voorkomen? Wat vindt de
Minister de belangrijkste aanbevelingen om 10–14 onderwijs te laten
slagen? Is hij bereid stappen te ondernemen, om dit type onderwijs te
realiseren op meer scholen in Nederland? Zo ja, welke, zo vragen de
voornoemde leden.
Tussenrapportage onderzoek teambevoegdheid 10–14 onderwijs
De leden van de D66-fractie zijn positief te vernemen dat de schoolleiders
en leraren tevreden tot zeer tevreden zijn over de samenstelling van
lerarenteams, omdat po-leraren en vo-leraren van elkaar kunnen leren en
de verschillende expertises elkaar verrijken. Welke lessen trekt de Minister
uit de conclusies omtrent de teambevoegdheid? Deze leden constateren
dat als een van de grootste knelpunten het verschil tussen de cao’s van
po- en vo-leraren wordt genoemd. Zij zijn van mening dat er een
gezamenlijk cao moet komen voor heel het funderend onderwijs en zien
deze conclusie als een steun in de rug om dit te realiseren. Daarnaast
wordt als knelpunt ook benoemd dat leraren meer tijd nodig hebben om
hun taken uit te voeren en te overleggen met andere leraren. Zij hebben
daarom eerder voorgesteld in de Onderwijsvisie dat leraren maximaal 20
uur per week les moeten geven, zodat leraren tijd hebben om te blijven
ontwikkelen en hun lessen voor te bereiden. Hoe beoordeelt de Minister
de benoemde knelpunten in de tussenrapportage? Ziet hij in de tussenrapportage kansen voor het regulier onderwijs? Zo ja, welke, zo vragen de
voornoemde leden.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de eindrapportage
pilot 10–14 «Een soepele overgang» en de reactie van de Minister. Zij
hebben daar nog enkele vragen en opmerkingen over.
De leden vragen hoe de Minister aankijkt tegen het 10–14 onderwijs. Ziet
hij dit als een goede optie om vroege selectie en de daarmee gepaard
gaande kansenongelijkheid tegen te gaan? Kan dit überhaupt gesteld
worden, aangezien de effecten niet meetbaar zijn? Kan hij de voor- en
2

Ibidem.
po: primair onderwijs.
4
vo: voortgezet onderwijs.
3

3

nadelen van 10–14 onderwijs opsommen ten opzichte van andere
interventies om kansenongelijkheid tegen te gaan bij de overgang van het
basisonderwijs naar het middelbaar onderwijs? Wat zou de Minister het
nieuwe kabinet adviseren als het gaat om het voortzetten van het 10–14
onderwijs? Ook als het gaat om het aanpakken van de knelpunten in weten regelgeving? Tevens vragen de voornoemde leden hoe de Minister het
rapport van de inspectie weegt, waaruit blijkt dat het merendeel van de
betreffende scholen de kwaliteit van onderwijs onvoldoende bewaart.5
Wat gaat de Minister doen om de kwaliteit te verbeteren en aan het
bewaken van de kwaliteit? Wat is de reactie van de Minister op de eerste
tussenrapportage experiment teambevoegdheid 10–14? Zou zo’n
teambevoegdheid wenselijk zijn volgens de Minister en de kwaliteit van
onderwijs ten goede komen? Kan de Minister zijn antwoorden toelichten,
zo vragen de voornoemde leden. Vindt de Minister het ook onrechtvaardig
dat leraren uit het primair en voortgezet onderwijs in deze pilot samenwerken, terwijl hun arbeidsvoorwaarden op basis van cao’s verschillen?
Ook ontvangen zij graag hier een toelichting op.
Eveneens zijn de leden benieuwd naar de schoolloopbaan van de
leerlingen die het volledige traject hebben doorlopen. Wordt dit verder
gemonitord? Zo nee, waarom niet? Is de Minister alsnog bereid dit
ondanks zijn demissionaire status wel toe te zeggen, zo vragen de
voornoemde leden.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige eindrapportage. Zij zijn zich bewust dat kinderen zich
op verschillende manieren en in verschillende tempo’s ontwikkelen en
niet allemaal beginnen met een gelijke start. In Nederland wordt echter
heel vroeg geselecteerd voor het type voortgezet onderwijs, in maar liefst
zeven verschillende richtingen (van praktijkonderwijs tot vwo). Al op
11-jarige leeftijd komen kinderen zo in een hokje terecht waar ze niet
makkelijk meer uitkomen. Kan de Minister toelichten in hoeverre een
doorlopende leerlijn voor kinderen in de leeftijd van 10 tot 14 jaar van
basis- naar voortgezet onderwijs, nu blijkt te kunnen meehelpen om deze
vroegselectie te doorbreken en daarmee recht te doen aan alle verscheidenheid tussen kinderen?
De eindrapportage van de pilot 10–14 «Een soepele overgang» noemt het
nog te vroeg om uitspraken te doen over de schoolloopbaan van de
leerlingen, maar benoemt dat er tevredenheid bestaat over de geleidelijke
overgang, het vakoverstijgend werken, het gepersonaliseerd leren en
sociale competenties en de begeleiding en monitoring van de voortgang.
Bij twee van de tien initiatieven vormde het tegengaan van segregatie een
doelstelling, daar blijkt nu ook sprake van een gemêleerde schoolpopulatie. Hoe zit dat laatste bij de andere initiatieven, zo vragen de
voornoemde leden.
De eerste tussenmeting van het onderzoek teambevoegdheid 10–14onderwijs benoemt dat teambevoegdheid de doorlopende leerlijn van
leerlingen versterkt, de gezamenlijke begeleiding van leerlingen verbetert
en leraren breder laat kijken dan hun eigen «specialiteit», maar stelt vast
dat de verschillen tussen cao’s van po- en vo-leraren de grootste
belemmering vormt. Wordt dit probleem opgelost als de loonkloof tussen
primair en voortgezet onderwijs wordt opgelost, zo vragen deze leden.

5

Brief van de Minister d.d. 5 oktober 2021 (Parlisnr. 2021Z17149).

4

Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de verschillende rapporten
over 10–14 onderwijs met interesse gelezen. Zij hebben hier nog wel wat
vragen over.
Themarapport 10–14 onderwijs van inspectie
Samenvatting
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in de eerste helft van 2021 er
naar schatting 28 10–14 initiatieven zijn die onderwijs verzorgen of
voornemens zijn deze te starten. Het regeerakkoord van 2017 gaf ruimte
voor dit soort initiatieven. Blijft deze ruimte er ook bij een nieuw regeerakkoord? Zij vragen hoe continuïteit voor deze initiatieven wordt gewaarborgd ook na een wisseling van kabinet (bijvoorbeeld als een nieuw
kabinet hier minder ruimte aan wil bieden). Is er een maximum aan het
aantal 10–14 initiatieven dat wordt toegestaan? Eveneens vragen zij welke
eisen worden gesteld aan deze initiatieven om zich te mogen ontplooien
binnen deze ruimte. Wat gaat er gebeuren met de conclusies uit de
rapporten en hoeveel 10–14 initiatieven zijn er of starten er in 2022, zo
vragen de voornoemde leden.
Nog geen brede oplossingen voor het risico van een dubbele knip
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de meeste initiatieven nog
weinig werkwijze hebben ontwikkeld om de risico’s in de aansluiting met
groep 6 en klas 3 in beeld te brengen en hieraan oplossingen te
verbinden. De voornoemde leden vinden dit zorgelijk. Deelt de Minister de
mening dat deze 10–14 initiatieven er juist zijn om de overgangen binnen
het onderwijs minder lastig te maken? In hoeverre is er nu geen sprake
van het verschuiven van deze lastige overgang, en deze zelfs verdubbelen
naar twee lastige overgangen? Eveneens vragen zij of er geen eisen
worden gesteld aan deze initiatieven om hier wél oplossingen voor te
vinden. Zo niet, waarom niet? Op welke manier worden 10–14 initiatieven
gestimuleerd dan wel verplicht om hier meer aandacht aan te besteden,
zo vragen de eerder genoemde leden.
Kwaliteitszorg
De leden van de GroenLinks-fractie concluderen dat de kwaliteitszorg een
kwetsbare factor is waar nog veel verbetering nodig is. Op welke manier
worden 10–14 initiatieven gestimuleerd dan wel verplicht om hier meer
aandacht aan te besteden? De voornoemde leden lezen dat de onderwijsvisie bij deze initiatieven weinig is vertaald naar concrete en toetsbare
doelen. Hoe is het dan mogelijk om dit soort onderwijs te beoordelen? Zij
vragen hoe zeker kan worden gesteld dat de leerlingen goed en kwalitatief
onderwijs krijgen dat ook weer aansluit bij het vervolgonderwijs daarna.
Wet- en regelgeving
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat de wetgeving nog niet is
ingericht op dit soort 10–14 initiatieven. Acht de Minister het verantwoord
om door te gaan met dit soort pilots als de kwaliteit en verantwoording
moeilijk te controleren zijn door de inspectie? Hoelang kan de situatie op
deze manier zonder passend toezicht voortduren volgens de Minister?
Ook vragen zij of de Minister voornemens is om een voorbereidend traject
in te zetten om te kijken welke regelgeving aangepast dient te worden
voor dit soort initiatieven. Zo niet, waarom niet? Welke wijzigingen in wet-

5

en regelgeving zouden belemmeringen in de samenwerking tussen
primair en voortgezet onderwijs kunnen oplossen?
De voornoemde leden lezen dat het regeerakkoord spreekt van meer
ruimte voor vormen van samenwerking zoals 10–14 initiatieven, maar dat
de praktijk de vraag oproept waaruit deze ruimte precies bestaat en hoe
de kwaliteit van het onderwijs gewaarborgd kan worden. Zij vragen of de
Minister deze vragen kan beantwoorden, dan wel erop reflecteren.
De leden lezen dat er nog diverse andere knelpunten zijn voor het 10–14
onderwijs binnen de wettelijke kaders. Een knelpunt is het stelsel van
bevoegdheden waardoor er beperkingen zijn voor leraren primair
onderwijs om les te geven in het voortgezet onderwijs. Op welke manier
zou dit knelpunt kunnen worden opgelost? Is de Minister voornemens hier
iets structureels aan te doen? Ziet de Minister ook dat het volledig dichten
van de loonkloof ook een knelpunt binnen 10–14 onderwijs kan oplossen,
zo vragen de eerder genoemde leden.
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat centraal in dit
schriftelijk overleg het 10–14-onderwijs staat. De beschikbaarheid van
brede brugklassen levert, samen met soepele overgangen een positieve
bijdrage aan gelijke kansen voor kinderen. De leden pleiten daarom voor
meer ruimte voor samenwerking en initiatieven van scholen op dit vlak. In
dit schriftelijk overleg willen zij stilstaan bij een drietal punten: ruimte
voor initiatieven en samenwerking, het bevoegdhedenstelsel en teambevoegdheid en de cao in het po en vo.
Ten eerste het bevoegdhedenstelsel. Een randvoorwaarde voor 10–14onderwijs is teambevoegdheid. Dit versterkt doorlopende leerlijnen en de
begeleiding van leerlingen. De leden van de ChristenUnie-fractie pleiten
ervoor om de bevoegdhedenstructuur in het funderend onderwijs onder
de loep te nemen, om te zoeken hoe het makkelijker wordt om ook tussen
onderwijssectoren over te stappen en er voor leraren meer carrièrepaden
mogelijk zijn. Welke mogelijkheden tot veranderingen in de bevoegdhedenstructuur ziet de Minister om structureel tot een versterking van
doorlopende leerlijnen te komen? Meer en andersoortige carrièrepaden in
het onderwijs leiden wellicht ook tot het meer aantrekkelijk maken van het
leraarschap. Zij vragen hoe de Minister dat ziet. Ziet de Minister voor het
meer aantrekkelijk maken van het beroep ook een mogelijkheid voor het
komen tot één cao in het gehele funderende onderwijs, zo vragen de
voornoemde leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het 10–14-onderwijs
en de resultaten uit de rapportage goede voorbeelden zijn van het
resultaat van samenwerking, initiatieven en de ruimte die geboden wordt
aan scholen om dat te doen. De leden pleiten ervoor om de ruimte voor
samenwerking en initiatieven van scholen op het vlak van brede
brugklassen, betere begeleiding bij de overgang naar een volgende
school en voldoende mogelijkheden om door te stromen en te stapelen te
verbreden. Kan de Minister daarop reflecteren? Welke ruimte ziet de
Minister nu al om deze verbreding te maken, zo vragen de voornoemde
leden.
Inbreng van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie vragen wat de reden is dat een aantal van de
pilots nog geen expliciete visie op het bevorderen van kansengelijkheid
geformuleerd hadden. Een van de voornaamste redenen voor het
uitvoeren van de pilots lag immers in de bevordering van kansengelijkheid. Hoe kan het dat dit van tevoren niet meegenomen is door een

6

aantal pilots? Eveneens vragen zij wat hier nu concreet aan wordt gedaan
om dit alsnog door de verschillende pilots mee te laten nemen. In
hoeverre vragen de pilots om extra inspanningen vanuit de docenten,
zowel qua administratieve taken als docerende taken? De voornoemde
leden achten het belangrijk dit mee te wegen, gezien het schrijnende
algemene lerarentekort en de hoge werkdruk. Leidt een betere samenwerking tussen po- en vo-scholen tot vermindering van de werkdruk,
bijvoorbeeld door betere afstemming?
Ten slotte vragen zij hoe de Minister aan kijkt tegen een mogelijke
toekomstige wettelijke verankering van de samenwerking tussen po- en
vo-scholen, die nodig zou zijn vanuit de geschetste problematiek in het
rapport omtrent verantwoording, toezicht en nalevingsrisico’s.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de eindrapportage. Zij hebben enkele vragen met het oog op de
verdere discussie over deze thematiek.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de verschillende initiatieven
erg ongelijksoortig zijn. De onderzoekers geven aan dat nader onderzoek
nodig is om conclusies te kunnen trekken. Deze leden vragen de Minister
of de ongelijksoortigheid niet hoe dan ook een belemmering zal blijven
om duidelijke conclusies te kunnen trekken, ook als het onderzoek
gecontinueerd wordt.
De leden van de SGP-fractie constateren dat het kabinet de pilots met
10–14 onderwijs ziet in het licht van kansengelijkheid. Het valt deze leden
echter op dat het uitstel van de overgang naar het voortgezet onderwijs
en de selectie van het niveau bij veel ouders en leerlingen slechts een
beperkte rol vervult in de overwegingen. Zij vragen de Minister hierop te
reflecteren. In hoeverre zijn de initiatieven voldoende toegesneden op de
doelstelling, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de proefprojecten, afgezien
van de teambevoegdheid binnen de reguliere wettelijke kaders, vormgegeven kan worden. Een belangrijke reden daarvoor is dat de inschrijving
blijft verlopen via het gangbare onderscheid tussen basisschool en
middelbare school. In sommige projecten is daarbij ook geen sprake van
een enkele locatie, maar schakelen de leerlingen tussen de locaties van de
basisschool en de middelbare school. Deze leden zouden graag een korte
verkenning van de Minister vernemen van de alternatieve mogelijkheid
om binnen de huidige wettelijke kaders de lengte van de basisschool te
verlengen met een jaar of twee jaren. In hoeverre is het mogelijk om,
eveneens met de inzet van teambevoegdheden, uit te gaan van een langer
verblijf in de basisschool voor alle leerlingen en een versneld doorlopen
van het resterende deel van het voortgezet onderwijs, zo vragen de
voornoemde leden.
II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

7