Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3132
Vragen van het lid Moorlag (PvdA) aan de Minister van Economische Zaken
en Klimaat over overheidssteun aan Tata Steel (ingezonden 11 mei 2020).
Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen
11 juni 2020).
Vraag 1
Kent u de berichten «Tata turns to Whitehall to keep furnaces burning»1,
«Tata Steel may face obstacles in securing Covid loan»2 en «Personeel Tata
Steel actiebereid om banenverlies Nederland tegen te gaan»3?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de opvatting en de zorg dat het structureel wegsluizen van bedrijfsresultaat in een orde van grootte van 100 miljoen euro per jaar uit de Nederlandse vestiging van Tata Steel schadelijk is voor de positie van de Nederlandse staalindustrie en de werkgelegenheid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
In zijn algemeenheid zijn bedrijven zelf verantwoordelijk voor hun organisatiestructuur en financiële geldstromen tussen verschillende bedrijfsonderdelen. Volgens het Nederlandse vennootschapsrecht komt de winst van een
vennootschap de aandeelhouders van die vennootschap ten goede, tenzij de
statuten anders bepalen. De aandeelhoudersvergadering keurt de dividenduitkering goed, maar het bestuur bepaalt de hoogte van het bedrag en de wijze
van uitbetaling van het dividend. Aandeelhouders hebben, onder voorwaarden, recht op winstuitkering. Het inperken van het dit recht in de vorm van
regelgeving kan in strijd zijn met Europese wetgeving, zoals het recht op
ongestoord genot van eigendom zoals wordt gewaarborgd door artikel 1,
eerste protocol van het Europees verdrag tot bescherming van de rechten
van de Mens. Ook kan er sprake zijn van een belemmering van het vrij

1

https://www.thetimes.co.uk/article/tata-turns-to-whitehall-to-keep-furnaces-burning-lffc2x5cf
https://www.ft.com/content/a9d93341-5a71-47cb-9b63-0d17ab2bddb7
3
https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/sectornieuws/metaal/2020/05/personeel-tata-steel-actiebereidom-baanverlies-ne
2

ah-tk-20192020-3132
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

verkeer van kapitaal zoals gewaarborgd door artikel 56 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie.
In dit specifieke geval geldt dat Tata Steel Nederland onderdeel is van een
grotere groep met verschillende vestigingen in diverse landen. Deze groep
draagt door bijvoorbeeld synergievoordelen bij aan het positieve resultaat
van de vestiging in Nederland. Het is gebruikelijk dat winsten van verschillende bedrijfsonderdelen binnen een groep kunnen worden ingezet. Het
inzetten van winsten van de Nederlandse vestiging voor de overige onderdelen van de groep, hoeft op zichzelf niet schadelijk te zijn voor de positie van
de Nederlandse staalindustrie en de werkgelegenheid.
Vraag 3
Deelt u de opvatting dat het toekennen van overheidssteun om de gevolgen
van de Covid-19-crisis voor de werkgelegenheid in de Nederlandse vennootschap op te vangen zich niet verhoudt met wegsluizen van dividend uit de
vennootschap? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen gaat u treffen
om dit te verhinderen?
Antwoord 3
De maatregelen die getroffen worden om het COVID-19 virus in te dammen,
hebben een enorme impact op veel bedrijven. Veel in de kern gezonde
ondernemingen komen zonder overheidssteun in problemen. Om bedrijven
hierin tegemoet te komen, heeft het kabinet al een groot aantal generieke
maatregelen genomen in het Noodpakket voor banen en economie, zoals de
Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW), de
Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19 (TOGS) en
diverse regelingen tot uitstel van belastingen en beschikbaar stellen van
kredieten (Kamerstuk 35 420, nr.4.
Daarbij geldt dat vanaf het moment van ondersteuning daar ook voorwaarden aan zijn gebonden. Zo is bij de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging
Werkgelegenheid (NOW) een subsidiemaatregel die werkgevers met
minimaal 20% omzetdaling een tegemoetkoming in de loonkosten biedt het
uitgangspunt geweest dat banen behouden moeten blijven. Daarom is
opgenomen dat ontslag om bedrijfseconomische redenen beboet zou
worden. Om de regeling simpel, uitvoerbaar en generiek te houden is
gekozen om verder geen al te zware voorwaarden aan de regeling te
verbinden. In de volgende fase – nu bedrijven tijd hebben gekregen zich aan
te passen – vindt het kabinet het passend aanvullende voorwaarden aan
steun te stellen.
Tevens heeft het kabinet de Kamer op 1 mei jl. geïnformeerd over het
afwegingskader en de daarbij behorende uitgangspunten voor de voorwaarden bij steun aan individuele bedrijven. Daarbij is van belang dat alle
betrokkenen hun bijdrage leveren aan de steunverlening. In uitzonderlijke
gevallen, waar het publiek belang de directe ondernemingsbelangen
overstijgt, zal het Rijk aanvullend moeten inspringen om dit publiek belang
veilig te stellen. Op het moment dat de overheid besluit steun te verlenen aan
een individueel bedrijf, kunnen hier dan ook altijd voorwaarden aan gesteld
worden. Bij overheidssteun zal wederkerigheid worden verwacht van het
bedrijf dat gesteund wordt. Hierbij zal het bijvoorbeeld gaan om voorwaarden
die voorkomen dat de steun wordt aangewend voor andere doeleinden dan
het behoud van de economische activiteiten van de onderneming en zoveel
mogelijk van de bijhorende werkgelegenheid. Deze bijzondere steunverlening
verdraagt zich in de regel niet met het uitkeren van dividenden, het betalen
van bonussen, het inkopen van eigen aandelen en/of ruime ontslagvergoedingen voor leden van de Raad van Bestuur.
Vraag 4
Deelt u de opvatting dat het onwenselijk is dat bij Tata Steel Nederland de
ontwikkeling van veelbelovende, innovatieve productieprocessen, zoals het
Hisarna-project, waarmee met veel minder uitstoot van CO2 staal kan worden
geproduceerd, al dan niet tijdelijk wordt stopgezet uit kostenbesparingen,
terwijl anderzijds structureel middelen aan het bedrijf worden onttrokken? Zo
nee, waarom niet?
4

https://www.ft.com/content/a9d93341-5a71-47cb-9b63-0d17ab2bddb7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Iedere onderneming is in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor de
strategie en het beleid van de onderneming, de bedrijfsvoering en de
continuïteit daarvan. Tata Steel Nederland is een privaat bedrijf en het is niet
aan mij om te bepalen op welke wijze de onderneming geleid dient te
worden.
Vraag 5
Deelt u de opvatting dat het onwenselijk is dat een situatie ontstaat dat de
Nederlandse vennootschap van Tata Steel subsidie voor CCS gaat ontvangen
en tezelfdertijd bedrijfsresultaten wegsluist naar bedrijfsonderdelen buiten
Nederland om vervuilender vormen van staalproductie daar overeind te
houden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Een eventuele SDE-subsidie voor CCS is niet bedoeld om een bedrijf te
steunen maar om een onrendabele top af te dekken van maatregelen die
nodig zijn in het kader van klimaatbeleid maar die op zich zelf niet financieel
rendabel zijn. Dat heeft niets te maken met een eventuele winstbestemming
waartoe de onderneming zou kunnen besluiten.
Vraag 6
Ziet u mogelijkheden om door het stellen van regels en/of financiële prikkels
het bedrijf te dwingen het bedrijfsresultaat in de Nederlandse vennootschap
te houden, zodat het aangewend kan worden voor behoud van werkgelegenheid, bedrijfsinnovaties die duurzaamheid en de energie-efficiency vergroten
en de milieuemissies verlagen? Zo ja, waar denkt u aan? Wat vindt u van het
stellen van extra voorwaarden aan de Covid-19-steunmaatregelen, aan
subsidiëring van CCS of extra belasting van de uitstoot van CO2? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 6
Op het moment dat de overheid besluit steun te verlenen aan een individueel
bedrijf, kunnen hier dan ook altijd voorwaarden aan gesteld worden. Bij
overheidssteun zal wederkerigheid worden verwacht van het bedrijf dat
gesteund wordt. Hierbij zal het bijvoorbeeld gaan om voorwaarden die
voorkomen dat de steun wordt aangewend voor andere doeleinden dan het
behoud van de economische activiteiten van de onderneming en zoveel
mogelijk van de bijhorende werkgelegenheid. Deze bijzondere steunverlening
verdraagt zich in de regel niet met het uitkeren van dividenden, het betalen
van bonussen, het inkopen van eigen aandelen en/of ruime ontslagvergoedingen voor leden van de Raad van Bestuur.
Daar waar de steun aantrekkelijke mogelijkheden biedt om grote stappen te
maken, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, werkgelegenheid of
opleidingsplekken, kunnen hierover aanvullende afspraken worden gemaakt.
Vraag 7
Bent u bereid om met het bedrijf en stakeholders als de vakbeweging in
overleg te treden om te bezien hoe de werkgelegenheid, duurzame bedrijfsvoering en het innovatief vermogen van het bedrijf voor Nederland geborgd
kan worden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wilt u de uitkomsten dan met de
Kamer delen?
Antwoord 7
Ik heb zeer regelmatig en intensief contact met Tata Steel. Daarnaast heb ik
ook overleg met de vakbeweging over de ontwikkelingen in het bedrijf.
Daarbij komen ook bedrijfsvertrouwelijke aspecten aan de orde. Vanwege het
vertrouwelijke karakter van al deze gesprekken voel ik mij niet vrij om de
inhoud en uitkomsten van deze gesprekken met de Kamer te delen.
Vraag 8
Bent u meer in algemeenheid bereid om een industriepolitiek te ontwikkelen,
waarmee bevorderd en geborgd wordt dat bedrijfsopbrengsten veel meer
worden aangewend voor de continuïteit van bedrijven en de werkgelegenheid
te behouden, het innovatieve vermogen te vergroten en de bedrijfsvoering te
verduurzamen? Zo nee, waarom niet? Zo ja op welke wijze?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Voorop staat dat elke onderneming in de eerste plaats zelf verantwoordelijk is
en blijft voor de strategie en het beleid van de onderneming, de bedrijfsvoering en de continuïteit daarvan.
Nederlandse vennootschappen kennen namelijk een zogenoemd Rijnlands
ondernemingsmodel, dat vastgelegd is in het burgerlijk wetboek. Dit model
bevordert en borgt reeds de belangen van alle betrokken stakeholders,
waaronder zowel aandeelhouders als werknemers en de focus op waardecreatie op lange termijn van de onderneming. Het kabinet hecht grote waarde
aan dit Rijnlandse model en gaat er van uit dat geen aanvullende regelgeving
noodzakelijk is.
Op 15 mei jl. heb ik uw Kamer een brief gestuurd met de titel: Visie duurzame
basisindustrie 2050; de keuze is aan ons (voorlopig dossiernr: 2969–15). Hierin
geeft het kabinet aan dat er met oog op verduurzaming van de industrie
wereldwijd en behoud van strategische punten in industriële waardeketens in
Nederland publieke actie nodig is op de terreinen innovatie, opschaling,
infrastructuur en wet- en regelgeving. Dit moet industriële bedrijven en
investeerders zekerheid bieden voor het kiezen van Nederland als vestigingsplaats voor duurzame installaties. Het idee om een industriebeleid te
ontwikkelen waarin bedrijfsopbrengsten worden geoormerkt gaat hier
lijnrecht tegenin omdat regels die het handelen van bedrijfsbestuurders, wat
betreft de inzet van de eigen bedrijfswinst beperken, juist investeringen zullen
afschrikken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4