09
06

Aanpak inhaleerbare allergene
stoffen op de werkplek

advies
Aanpak inhaleerbare allergene stoffen op de
werkplek

Uitgebracht aan de minister van So ciale Z aken en Werkgelegenheid

Publicatienummer 6, 21 juli 2009

SociaalEconomische
Raad

Sociaal-Economische Raad
De Sociaal-Economische Raad (SE R) adviseert de regering en het parlement over de
hoofdlijnen van het te voeren sociale en economische b eleid en over belangrijke wetgeving o p sociaal-economisch terrein. Daarnaast is de SER belast met b estuurlijke en
to ezichthoudende taken met betrekking tot de pub liekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(productschappen en b edrijfschappen). De raad is voorts betrokken bij de uitvoering
van enkele wetten.
De SER is in 1950 ingesteld bij de Wet op de bedrijfsorganisatie. Zitting in de SER hebb en
vertegenwoordigers van ondernemers en van werknemers alsmede onafhankelijke
deskundigen. De raad is een onafhankelijk orgaan dat door het gezamenlijk e
Nederlandse bedrijfsleven wordt gefinancierd.
De SER wordt b ij de uitvoering van zijn functies bijgestaan door een aantal vaste en
tijdelijke commissies. E nkele vaste commissies zijn onder bepaalde voorwaarden ook
zelfstandig werkzaam.
De belangrijkste adviezen die de SER uitb rengt, worden in boekvorm uitgegeven.
Zij zijn tegen ko stprijs verkrijg baar. E en overzicht van recente publicaties vindt u
achterin. E en uitgebreider overzicht wordt op aanvraag gratis toegezonden.
Het maandblad SER-b ulletin geeft uitgebreid nieuws en informatie over de SE R.
De SER beschikt ook over een eigen site op internet, met onder meer de samenstelling
van de raad en zijn commissies, persberichten en het laatste nieuw s.
© 2009, So ciaal-Economische Raad
Alle rechten voorb ehouden.
Overname van tek sten is toegestaan o nder bronvermelding.
Sociaal-Economische Raad
Bezuidenhoutseweg 60
Postb us 90405
2509 LK Den Haag
T

070 3499 499

E

ser.info@ser.nl

I

w ww.ser.nl

ISBN 9 0-6587-991-9 / CIP

2

Inhoudsopgave
Samenvatting

7

1

Inleiding

15

2

3

4

Adviesaanvraag

17

2.1

Inhoud van de adviesaanvraag

17

2.1.1

Optie 1: leidraad invulling zorgplicht

17

2.1.2

Optie 2: aanvaarde risicogrens

18

2.1.3

Vragen adviesaanvraag

18

2.2

Aanleiding tot de adviesaanvraag

19

2.2.1

Meelstof

20

2.2.2

Advies Gezondheidsraad

20

2.3

Reik wijdte adviesaanvraag

22

Voorbereiding en beschouwing adviesaanvragen

23

3.1

23

Voorbereiding behandeling adviesaanvraag

3.2

De zorgplicht van de werk gever

23

3.3

Plichten en rechten van de w erknemer

26

Standpunt van de commissie

27

4.1

Algemeen

27

4.2

Het eerste spoor: Van leidraad naar arbocatalogus

27

4.3

Het tweede spoor: Grenswaarden en/of referentiew aarden
– risicogetallen

5

6

29

4.3.1

Algemeen

29

4.3.2

Grenswaarden voo r allergenen: publiek of privaat stelsel

29

4.3.3

Grenswaarden en/of referentiew aarden

31

4.3.4

Prioriteiten o ntwikk eling publiek e grenswaarden

32

4.3.5

Risicogetallen en haalbaarheidstoets

33

4.4

Lijst van inhaleerb are allergenen

35

4.5

Gezondheidsmonitoring

36

Beantwoording adviesaanvragen

43

5.1

De keuze van de optie vo or een aanpak

43

5.2

Nadere invulling van de gek ozen optie

44

5.3

Meer aandacht voor gezondheidsbew ak ing

45

Conclusies/slotopmerkingen

47

3

Literatuurlijst

49

Bijlagen
1

A dviesaanvraag

2

Overzicht van stoffen die een werkgerelateerde luchtwegallergie

3

Samenstelling van de Commissie Arbo, de Sub commissie GSW en de

k unnen veroorzaken
W erkgroep ad hoc GSW- allergenen

4

53
59
65

SA M E NV A T TI N G

5

S A M E N VA T T I N G

6

SA ME NV A TTI N G

Samenvatting
Verzoek o m advies
De minister van So ciale Z aken en Werkgelegenheid (SZW) heeft op 24 novemb er 2008 de
commissie Arbeidsomstandigheden van de So ciaal- Economische Raad (de commissie)
om advies gevraagd over de aanpak van inhaleerbare allergene stoffen op de werkplek .
De minister refereert in de adviesaanvraag aan de zorgplicht van werkgevers als sprake
is van inhaleerbare allergene sto ffen: het voorkomen van schadelijke effecten van b lootstelling. Hij noemt twee opties o m deze zorgplicht in te vullen.
De ene optie betreft de o ntwikkeling van een leidraad voo r de invulling van de zorgplicht
van de werkgever. De andere optie gaat uit van de formulering van het niveau van een
‘aanvaarde risicogrens’ en de daarop na te streven verbeteringen om b lo otstelling te voorkomen dan wel te verminderen.
De minister vraagt de commissie zich uit te spreken over beide opties en legt vervo lgens
een aantal vragen voor aan de commissie over de verdere uitwerking van de gekozen optie.
De adviesaanvraag b eperkt zich uitdrukkelijk tot de inhaleerbare allergene stoffen,
dat wil zeggen stoffen die een allergische reactie oproepen in de longen, zoals astma.
Blootstelling via de huid is uitgezonderd, omdat in die situaties meer bescherming
mogelijk en toepasbaar is.
Aanleiding
In 2002 nam de Subcommissie Grenswaarden Stoffen op de Werkplek (GSW) van de SER
kennis van een openbaar conceptrapport van de Gezondheidsraad (GR) over een grenswaarde voor meelstof. In dit conceptrapport werd een risicobenadering op b asis van een
extra kans op sensibilisatie voorgesteld voor het hanteren van een grenswaarde voor meelstof. Een algemeen kader over de omgang met een dergelijke risicobenadering ontbrak.
Dit leidde to t het verzoek van de subcommissie aan de toenmalige staatsecretaris van
SZ W in 2003 om de GR een algemeen rapport over allergene/sensibiliserende stoffen en
de beoordeling ervan uit te laten brengen.
De GR heeft in 2008 haar advies over de preventie van werkgerelateerde luchtwegallergieën uitgebracht. De GR constateert dat blootstelling aan allergene stoffen ervoo r zorgt
dat werknemers gesensib iliseerd raken en op de duur een allergie ontwikkelen. Het gaat
daarbij om circa 200 stoffen die op de werkplek kunnen voorkomen.
Allergisch beroepsastma is een ernstig gevolg van blootstelling. De GR schat dat jaarlijks
500 to t 20 00 nieuwe gevallen in ons land voorkomen. Do or een vroege diagnose én het
vermijden van blootstelling zullen k lachten volgens de GR grotendeels verdwijnen.
Voor de bescherming van werknemers geeft de GR de vo orkeur aan de vaststelling van
gezondheidskundige advieswaarden. Die waarden zijn echter vaak zo laag dat ze in de
praktijk met de huidige stand der techniek niet w aarneembaar zijn. Voor die gevallen
zouden referentiewaarden met een risicoacceptatie (een extra kans op sensib ilisatie)
een uitko mst kunnen bieden.

7

S A M E N VA T T I N G

Verder vindt de GR de toepassing van gezondheidscreening, op vo orwaarde dat valide
screeningstesten beschik baar zijn, alleen zinvol als aanvulling op maatregelen om de
bloo tstelling te verminderen.
Dit GR-rapport vo rmde de aanleiding en b asis voor de adviesaanvraag .
Zorgplicht werkgever
De arb oregelgeving legt de verantwoordelijkheid vo or goede arbeidsomstandigheden
primair bij de werkgever: de zorgplicht van de werkgever.
Belangrijk is dat de werkgever afweet van de mogelijke risico ’s van het werken met inhaleerbare allergene stoffen en in staat is maatregelen te treffen om de blootstelling te voorkomen en, als dat niet kan, te minimaliseren. Dat kan met behulp van onder meer de
risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en het daarop gebaseerde plan van aanpak. Dit plan
moet, rekening houdend met de arbeidshygiënische strategie (rangorde van te treffen maatregelen) en het redelijkerwijsbeginsel, de maatregelen b evatten om bloo tstelling te voorkomen respectievelijk te minimaliseren.
Ook moet een werkgever zijn werknemers informeren over zijn kennis over mogelijke
risico’s als gevolg van blootstelling op de werk plek: een goede, open en effectieve communicatie vindt de co mmissie b elangrijk.
De commissie pleit voo r een invulling van de zorgplicht van de werkgever, en daarmee
vo or een aanpak om bloo tstelling te voorko men dan wel te minimaliseren, zoals deze ook
vo or andere gevaarlijke stoffen geldt.
St andpunt com missie
De commissie kiest voor beide opties die de minister heeft voorgelegd, te weten de ontwikkeling van een leidraad en de vaststelling van een aanvaarde risicogrens. Zij pleit voor een
tweesporenbeleid om de blootstelling aan inhaleerbare allergene stoffen aan te pakken.
De ontwikkeling van een leidraad zal op korte termijn al tot resultaat moeten leiden.
Eveneens zullen grenswaarden/referentiewaarden moeten worden ontwikkeld. De ervaring
leert dat daarmee geruime tijd zal zijn gemoeid.
Het eerste spoo r gaat uit van een preventieve aanpak, door maatregelen om blootstelling
te voo rk omen dan wel te minimaliseren en daardoor sensib ilisatie te voo rkomen. Sociale
partners zullen daartoe o p landelijk niveau een leidraad ontwikkelen die als hulpmiddel
kan dienen voo r sectoren of branches w aar de blootstelling nog niet in afdoende mate
wordt b eheerst. Op sector- of brancheniveau moeten sociale partners in die gevallen
gezamenlijk werken aan de ontwikkeling van arbocatalogi. Zij zullen daartoe door sociale
partners op landelijk niveau worden aangesproken.
De leidraad is in principe bedo eld blootstelling bij het omgaan met allergene stoffen te
voorkomen en kan hulp bieden bij het verbijzonderen van de invulling van de aanpak naar
soorten allergenen en/of b ranches.
De leidraad is als het w are een operationaliseren van de zo rgplicht van de werk gever.
De leidraad dient daartoe niet alleen praktische maatregelen ter beheersing van de b lootstelling te bevatten. Daarnaast moet de leidraad o ok ingaan op de risico’s van blootstel8

SA ME NV A TTI N G

ling, de RI&E en het plan van aanpak, op bijzo ndere omstandigheden en piekblootstellingen, op wettelijke grenswaarden en bedrijfsgrenswaarden, informatieverstrekking en
voorlichting aan werkgevers en werknemers, op het instrueren van werknemers en op de
gezondheidsmonitoring.
Het ministerie van SZ W wordt verzocht initiatieven van sociale partners in deze te
faciliteren.
Het tweede spoor omvat de ontwik keling en vaststelling van grensw aarden en/o f referentiewaarden.
Vooropstaat dat w aar mogelijk gezondheidsk undig onderbouwde grensw aarden moeten
worden vastgesteld. Als dat niet kan, of als een grenswaarde zo laag zal blijken te zijn dat
deze grenswaarde in de prak tijk nauwelijks aantoo nb aar is, zouden referentiewaarden
moeten worden o ntwikkeld. Daarbij wordt dan uitgegaan van een aanvaard risico, dat
wil zeggen een aanvaarde extra kans op het optreden van sensib ilisatie.
De commissie vindt dat in het publieke stelsel van ontw ikkeling van grensw aarden
moeten vallen de stoffen die voldoen aan de criteria 1 voor het publieke stelsel. Mede gelet
op de reikwijdte van het Europese sto ffenbeleid (REACH 2 ) is dan in ieder geval sprake van
de niet-beoogd geproduceerde inhaleerbare allergenen. Verder denkt de commissie aan
de hoog-risicostoffen. De commissie verzoek t de minister uitsluitsel te geven over welke
stoffen daaronder vallen. De commissie verwacht dat de stoffen die de code A (kolom
Risico ) hebben gekregen in bijlage D van het GR-advies daaronder zullen vallen.
De commissie geeft de minister in over weging bij het vaststellen van het werkpro gramma
van de GR rekening te houden met het werkprogramma van het Scientific Committee for
Occupational Exposure Limits (SCOE L) van de Europese Commissie en de informatie die
via REACH en het Global Harmonised System (GHS) (gevaarkenmerken/etikettering/verpakkingsvoorschriften) / CLP (classification, labeling and packaging) beschikbaar komt.
Over de volgorde van de vaststelling van grenswaarden in het publieke stelsel vindt de commissie dat deze volgorde moet worden bepaald door het aantal mogelijk blootgestelden,
het aantal werkplekken en de mate van het risico op sensibilisatie.
De Gezondheidsraad zou moeten nagaan of voor de desbetreffende inhaleerbare allergene
stoffen voldoende informatie beschikbaar is om een grenswaarde te adviseren. Ook zou de
Gezondheidsraad moeten worden gevraagd na te gaan of wellicht voor groepen van inhaleerbare allergene stoffen een zogenoemde groepsgrenswaarde kan worden vastgesteld.
Het hanteren van referentiewaarden impliceert de acceptatie van een risiconiveau, dat
wil zeggen extra kans op sensib ilisatie na een blootstelling aan die waarde gedurende
8 uur per dag, 40 uur per week, gedurende het gehele arbeidsleven (40 jaar).

1

Te weten: niet in behand elin g van EU, geen eigenaar, hoog ris ico en (ad hoc ) politieke beslis sing.

2

REACH s taat voor Registratie, Evalu atie en Autorisatie van Ch emisc he stoffen

9

S A M E N VA T T I N G

Referentiew aarden geven daarbij aan tot welk niveau de blootstelling in ieder geval moet
worden verminderd. De commissie pleit voor een aanpak op basis van risico getallen.
De bedoelde aanpak gaat daarb ij uit van de vaststelling van een streefrisiconiveau van
1 procent extra kans op sensibilisatie, het uitvoeren do or de subcommissie GSW van
een haalbaar heidstoets in verband met de vaststelling van een grenswaarde en voor zover
noodzakelijk van een vierjaarlijk se herhalingstoets.
De commissie vindt gezondheidsm onitoring belangrijk niet alleen uit oogpunt van (vroegtijdige) bescherming van werk nemers maar ook vanwege een goede co ntrolemogelijk heid van de effectiviteit van de genomen maatregelen om sensibilisatie te voorkomen.
Het resultaat van gezondheidsmonitoring k an aanleiding zijn om het preventiebeleid
van een branche dan wel onderneming aan te scherpen.
Voor de daadwerkelijke invoering zal op brancheniveau aandacht moeten worden besteed
aan een aantal aspecten van gezondheidsmonitoring. Deze aspecten zullen de sociale partners op brancheniveau in goed overleg nader moeten verduidelijken en ook vastleggen.
De aspecten heb ben betrek king op:
• De plaats van gezondheidsmonitoring in de gehele aanpak. Primair in de aanpak is
een goed preventiebeleid: voorkomen dat sensibilisatie optreedt. Complementair
daaraan is gezondheidsmonitoring. De bevindingen van gezondheidsmonitoring
k unnen leiden tot een aanpassing van het preventiebeleid in het algemeen dan wel
specifiek voor een bepaalde werk nemer of gro ep van werknemers;
• Deelname. Het succes van gezondheidsmo nitoring hangt af van een maximale deelname aan het onderzoek . Individuele werknemers heb ben echter het recht af te zien
van deelname. Van belang is op brancheniveau deelname te stimuleren.
• Het aanbieden van de gezondheidsmonitoring. Voordat gezondheidsmonitoring wordt
aangeboden zal eerst de arbeidshygiënische strategie moeten zijn toegepast. Een eerste
monitoring geeft slechts een indicatie van de ‘gezondheidstoestand’ van de betrokken
b eroepsbevolk ing. Oo k over de herhalingsmonitoring, in het bijzonder voor de gesensibiliseerden, zullen op brancheniveau afspraken moeten worden gemaakt.
• De uitvoering, verantwoordelijkheid en kwaliteitseisen. De commissie acht deskundigheid en onafhankelijk heid van de (bedrijfs)artsen noo dzakelijk.
• De consequenties van de resultaten van de monitoring. De inschakeling van specifieke
deskundig heid vindt de commissie belangrijk. De commissie adviseert de minister
om samen met sociale partners nader onderzoek te laten verrichten naar de invulling
van de consequenties van de uitkomsten van de gezondheidsmonitoring.
Ook moeten afspraken worden gemaakt over voorlichting aan werkgevers en werknemers,
maar ook over voorlichting e.d. tijdens een b eroepsopleiding.
Verder beveelt de commissie de decentrale sociale partners aan in overleg met hun verzekeraars (van verzuim, arbeidsongeschiktheid en zorg) te zoeken naar mo gelijkheden van
ondersteuning door verzekeraars.

10

SA ME NV A TTI N G

Ten slotte hecht de commissie aan de opstelling van een lijst van inhaleerbare allergene
stoffen. E en dergelijke voorlichtingslijst b iedt de werk gever en diens overleg met ondernemingsraad/personeelsvertegenwo ordiging houvast bij het vaststellen van de RI&E en
het plan van aanpak. De commissie verzo ekt de minister een opdracht te verstrekken aan
een onafhankelijk instituut om jaarlijks een lijst van inhaleerbare allergene stoffen op te
stellen.

11

S A M E N VA T T I N G

12

A DV I ES

13

14

1

Inleiding
Op 24 novemb er 2008 heeft de minister van Sociale Z aken en Werkgelegenheid (SZW) de
adviesaanvraag Aanpak inhaleerbare allergenen aan de SER-commissie Arbeidsomstandigheden (Arbo) gestuurd 1.
De adviesaanvraag beschrijft de stand van de wetenschap over preventie, advieswaarden
en gezondheidsb ewaking in relatie to t inhaleerbare allergenen. De minister verzoekt de
commissie hem in mei 2009 te adviseren over hoe de partijen die bij de arbeidsbescherming zijn betrokken, daaraan een vervolg k unnen geven.
De commissie Arbo heeft de subcommissie Grenswaarden Stoffen op de Werkplek (GSW)
vanwege haar specifieke betrokkenheid en desk undigheid bij de advisering over stoffen,
gevraagd een conceptadvies voor te b ereiden. De subcommissie heeft o p haar beurt een
ad-hocwerkgroep belast met het ontwerpen van het conceptadvies: de werk groep GSW Allergenen 2 .
De commissie Arbo heeft het advies vastgesteld op 21 juli 2009. Het advies is te raadplegen
en te downloaden via de website van de SER (ww w.ser.nl).
Ho ofdstuk 2 van het advies gaat in o p de inhoud van de adviesaanvraag en de opties
die de minister voorstelt om invulling te geven aan de zorgplicht van de werkgever.
Daarnaast gaat dit hoo fdstuk in op de aanleiding to t de adviesaanvraag en de achtergrond en reikwijdte daarvan.
Ho ofdstuk 3 b ehandelt de adviesaanvraag, de voo rbereiding ervan en de zo rg plicht van
de werkgever en rechten en plichten van werknemers.
In hoofdstuk 4 verwo ordt de commissie haar standpunt over de aanpak van inhaleerb are
allergenen. Daarb ij gaat ze in op een te voeren tweesporenbeleid en op de invulling
ervan.
De beantwoording van de adviesvragen komt vervolgens in hoofdstuk 5 aan de orde.
Ten slotte bevat hoofdstuk 6 de conclusies en een samenvatting van de acties die worden
gevraagd van werkgever(s), werknemers en overheid.

1
2

Bijlage 1.
De sam enstelling van de c omm issie Arbo, de sub comm issie GSW en de G SW-Allergen en ad-hoc werkgroep is terug
te vin den in bijlage 3.

15

I NL EI DI NG

16

2

Adviesaanvraag
In dit hoofdstuk b ehandelt de co mmissie in paragraaf 2.1 de adviesaanvraag Aanpak
inhaleerbare allergenen . Daarbij komen de opties aan bod zoals de minister die heeft voorgesteld, evenals de concrete adviesvragen die hij stelt.
In paragraaf 2.2 gaat de co mmissie in op de aanleiding tot de adviesaanvraag. Een korte
beschrijving van het advies van de Gezondheidsraad (GR), dat de basis vormt van de adviesaanvraag, is opgenomen in parag raaf 2.3.
In paragraaf 2.4 wordt kort ingegaan op de reikwijdte van de adviesaanvraag.

2.1

Inhoud van de adviesaanvraag
De centrale vraag in de adviesaanvraag is hoe – gezien de stand van de wetenschap over
preventie, advieswaarden en gezondheidsbew ak ing – de partijen die betrokken zijn bij
de arb eidsbescherming van werknemers (die worden blootgesteld aan inhaleerbare allergenen) aan die b escherming invulling kunnen geven.
De minister ziet voor de wijze w aarop de werkgever aan zijn wettelijke verplichtingen
kan voldoen, indien werk met b lootstelling aan allergenen niet te vermijden valt, twee
mogelijk heden te weten:
• optie 1: de ontw ikkeling van een leidraad over de invulling van de zo rgplicht van de
werk gever b ij b lootstelling aan inhaleerb are allergenen (par. 2.1.1) en
• optie 2: de formulering van een ‘aanvaarde risicogrens’ en na te streven verbetering
(par. 2 .1.2).
Daarnaast stelt de minister een aantal concrete vragen, samenhangend met de gekozen
optie (zie parag raaf 2.1.3).

2.1 .1

Optie 1: leidraad in vu lling zo rgplicht
Als eerste optie noemt de minister het ontwikkelen van een leidraad als handvat voor
werkgevers bij bloo tstelling aan inhaleerbare allergenen.
De arbeidshygiënische strategie schrijft vo or do eltreffende maatregelen te nemen w aarmee de b lo otstelling zodanig wordt gereduceerd dat de gezondheid van werk nemers
geen schade oploopt. De keuze voor een categorie maatregelen is gebonden aan een rangorde, waarbij de overgang naar een lagere categorie afhankelijk is van toepassing van het
redelijker wijsb eginsel.
Indien het redelijkerwijs niet mogelijk is zodanige maatregelen te treffen dat daarmee het
gezondheidsrisico geheel wordt weggenomen, is het de vraag hoe de werkgever kan bepalen
of hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Onder welke condities en in welke gevallen kan
de werkgever stellen dat hij aan zijn plicht tot bescherming heeft voldaan dan wel dat
redelijkerwijs niet meer van hem kan worden verlangd?
Volgens de minister is dat laatste afhankelijk van drie criteria, die ook in onderlinge
samenhang moeten worden beoordeeld:
17

A DV I ESA A N V RA A G

• de technische haalbaarheid, zoals beschikbaarheid en toepasbaarheid van hulpmiddelen;
• de operationele haalbaarheid, zoals het vermijden van andere opkomende risico ’s;
•

zwaarwegende econo mische effecten.

Voo r de werkgever zou een houvast moeten worden o ntwikkeld om deze drie criteria
praktisch toe te passen; bijvoorbeeld in de vorm van een leidraad die de werkgever helpt
met een plan van aanpak voor een maximale inspanning om de blootstelling aan allergenen te beheersen. E en leidraad reduceert vo lgens de minister de onzekerheden b ij een
werkgever over het voldoen aan zijn zorgplicht. De minister vindt dat de ervaringen van
arboconvenanten en VASt-trajecten 1 naast het advies van de GR 2 enkele b ouwstenen
bevatten voo r een dergelijke leidraad.
De te ontwikkelen leidraad biedt volgens de minister mogelijk ook handvatten voor het
ontwikkelen van arbocatalogi.
2 .1.2

Optie 2 : aa nvaa rde risicogrens
Een andere invalshoek kan volgens de minister zijn dat de commissie zich uitspreekt over
een te aanvaarden extra kans op sensib ilisatie, ofwel een zogenoemd acceptabel beschermingsniveau. De minister ziet hier een analogie met die k ankerverwekkende stoffen
waarvoor geen veilige grenswaarden zijn vast te stellen. Bij die stoffen zijn aan de orde
een uiterste te aanvaarden kans op de vorming van (een dodelijke) kanker, en een streefwaarde. Bij allergenen is sprake van andere risico's, maar is volgens de minister wel dezelfde
vraag naar grenzen aan de orde.
De commissie Arbo zou een dergelijke kw antitatieve uitspraak ook kunnen doen voor
allergenen. In de visie van de minister is vervo lgens te onderzoeken w at voor diverse
allergenen de bijbehorende blo otstellinggrenzen zijn. Voor zover dat voor een allergeen
nog niet kan door geb rek aan gegevens, is – zo als in optie l – een aanpak op te stellen vo or
een maximale inspanning om de blootstelling te minimaliseren.
De ‘aanvaarde’ risicogrenzen geven in deze optie voor bedrijven en sectoren een do el aan
waarop werk gevers hun maatregelen k unnen richten.

2 .1.3

Vragen adviesaan vraa g
In de adviesaanvraag stelt de minister de volgende vragen aan de commissie.
In de eerste plaats vraagt de minister naar de keuze tussen de opties zoals hij die heeft
gegeven.
Vervolgens stelt de minister een aantal vervolgvragen die verband houden met de gekozen
optie.

1

VASt staat voor Versterking Arbeidsom standigh ed en beleid Stoffen.

2

GR (20 08) Preventie van werkgerelateerde lu chtwegallergieën.

18

A D V I E S A A N V R A AG

Welke optie heeft de voorkeur?
De minister verzoekt de commissie aan te geven hoe zij de verb etering in de bescherming
van werknemers bij het werk met b lootstelling aan inhaleerb are allergenen het meest
gesteund ziet:
Optie 1: een maatstaf voor de zorgplicht van de werkgever bij werk met bloo tstelling aan
allergenen, ten behoeve van bedrijven en sectoren (ontw ikkeling leidraad);
Optie 2: een kwantitatieve uitspraak over een maximaal te aanvaarden risiconiveau
voor sensib ilisatie, en een aanvaard streefrisiconiveau. Hierbij dient de vraag te
wo rden betrokken op welke wijze de blootstellingconcentraties die gerelateerd
zijn aan deze risicog renzen worden afgeleid.
Vervolgvragen na deze keuze
• Welke nadere invulling wil de commissie geven aan de gekozen optie?
• Heeft de commissie nadere opvattingen over de maatstaf vo or praktische toepassing
van de drie haalb aarheidscriteria (optie 1)?
• Hoe weegt de commissie het risico van allergenen ten opzichte van dat van k ankerverwekkende stoffen en hoe dienen de bijbehorende blo otstelling grenzen te worden
vastgesteld? Op welke wijze zou het bedrijfsleven die verantwoordelijkheid zelf kunnen
nemen (private stelsel) (o ptie 2 )?
• Kent de co mmissie b edrijven of sectoren met ervaring in de aanpak van allergenen,
zoals met veilige werkwijzen of anders werk wijzen die in ieder geval een stap in de
goede richting zijn, of ervaringen met het hanteren van grenswaarden? Zijn deze
ervaringen te gebruiken bij optie (1) of (2)?
• Welke rol k unnen brancheorganisaties en sectorfondsen bij de uitwerking van de
gekozen optie spelen?
• Welke rol ziet de commissie voor zichzelf bij het opstellen van de leidraad (optie 1)
of werkzaamheden ten behoeve van de kwantitatieve uitspraak over aanvaarde risicogrenzen (optie 2)? Welke andere partijen zijn door haar te betrekken bij uitvoering van
het traject van de gekozen optie? Zullen bijvoorbeeld sectorfondsen kunnen bijdragen?
Hoe m eer aandacht voor gezo ndheidsbew aking; secto rale arrangementen met verzekeraars?
• Of en zo ja hoe is gezondheidsb ewaking beter onder de aandacht te b rengen bij
sectorale so ciale partners of bedrijven? Kunnen sectorale arrangementen met verzekeraars (verzuim/arb eidso ngeschiktheid, zorg) daartoe b ijdragen? Is de commissie
bereid zulke arrangementen aan te bevelen aan sectorale sociale partners?

2.2

Aanleiding tot de adviesaanvraag
De aanleiding tot de voorliggende adviesaanvraag is enerzijds gelegen in een desbetreffend
verzoek van de Subcommissie GSW in het kader van de behandeling van meelstof, anderzijds
in het advies van de GR over de preventie van werkgerelateerde luchtwegallergieën.

19

A DV I ESA A N V RA A G

2 .2.1

Meelstof
Op 23 december 2002 bracht de GR een openbaar conceptrapport (OCR) uit over een grenswaarde voor meelstof. Dit OCR riep in de (voorganger van de) subcommissie GSW discussies op, vooral door de gekozen risicobenadering van sensibilisatie als gevolg van blootstel ling aan meelstof. Voor de subcommissie was namelijk onduidelijk van welke risicogetallen
en de daarop gebaseerde grenswaarden moet worden uitgegaan bij zowel de haalbaarheidstoets voor een grenswaarde voor meelstof als vervolgens de advisering over de invoering
ervan. Er ontbrak een algemeen kader over de wijze van omgaan met risico’s van sensibiliserende stoffen in relatie tot het stellen van grenswaarden voor blootstelling in de arbeidssituatie aan dergelijke stoffen; dit ervoer de subcommissie als een gemis.
De sub commissie heeft er bij de toenmalige staatssecretaris van SZ W op aangedrongen
(bij brief van 24 juni 2003) de GR een algemeen rapport over sensib iliserende stoffen en
de beoordeling daarvan te laten uitbrengen. Dat algemene rapport zou ten minste moeten
verduidelijken op welke wijze dient te worden omgegaan met de risico’s van b lootstelling
op de werkplek aan sensibiliserende stoffen.
De subcommissie achtte een dergelijk rapport ook voor de besluitvorming rond meelstof
dringend gewenst. E nig uitstel van de afhandeling van het rapport over meelstof door de
GR behoefde volgens de subcommissie niet bezwaarlijk te zijn gelet op het toen afgesloten
Arboconvenant Bakkerij, Bloemverwerkende industrie en toeleveranciers (maalindustrie
en bakkerijgro ndstoffen).
Bij brief van 28 oktober 2004 aan de subcommissie bevestigde de Directeur Arbeidsomstandigheden dat het verzoek om een algemeen rappo rt door de staatssecretaris was
gehonoreerd.

2 .2.2

Advies G ezon dheidsraad
De GR heeft o p 13 maart 2008 zijn (definitieve) rapport uitgeb racht over de preventie van
werkgerelateerde luchtwegallergieën. 3 Dit rapport vormt de basis voor de adviesaanvraag
van de minister aan de Commissie A rb eidsomstandig heden.
De GR b eperkt zijn advies tot de preventie tegen werk gerelateerde luchtwegallergieën,
dat wil zeggen tot de inhaleerb are allergene stoffen. Blootstelling via de huid valt buiten
de scope van het advies van de GR, omdat daarvoo r aanzienlijk meer bescherming mogelijk is in de praktijk .
Voo rb eelden van stoffen die een werk gerelateerde luchtwegallergie kunnen veroorzaken
zijn eiwitten in onder meer (tar we)meel en urine van proefdieren, zure anhydriden en
isocyanaten. Het gaat naar schatting om een groep van ruim 200 stoffen. Zie voor meer
vo orbeelden het overzicht in bijlage D van het GR- advies, dat als bijlage 2 is toegevoegd.

3

GR (20 08) Preventie van werkgerelateerde lu chtwegallergieën.

20

A D V I E S A A N V R A AG

Blootstelling aan allergenen zorgt ervoo r dat veel werknemers gesensibiliseerd raken, dat
wil zeggen ervoor gevoelig wo rden. De GR is ervan overtuigd dat bij voortdurende blootstelling iedere gesensibiliseerde werknemer vroeg of laat een allergie ontwikkelt en gezondheidsk lachten ondervindt, zelfs b ij geringe blootstelling.
Doo r het vaststellen van een diagnose in een vroegtijdig stadium en het vermijden van
blootstelling zullen k lachten grotendeels verdwijnen.
Een ernstig gevolg van blootstelling is het ontstaan van allergisch b eroepsastma. De GR
schat dat er jaarlijk s 500 tot 2000 nieuwe gevallen in ons land bijkomen. Meer dan de
helft van de werknemers met beroepsastma heeft jaren na het beëindigen van de bloo tstelling nog steeds astmatische k lachten, die ook chronisch kunnen worden.
De GR constateert dat de kans op sensibilisatie en k lachten voor de verschillende allergenen en bero epsg ro epen verschilt. Ook persoonlijke kenmerken spelen een rol. De mate
ervan is echter onzeker.
Om werk nemers te beschermen verdient het volgens de GR de vo orkeur gezondheidskundige adviesw aarden af te leiden. Voor een groot deel van de inhaleerbare allergene stoffen
zal volgens de GR een gezondheidsb eschermende grenswaarde zo laag zijn dat deze in de
praktijk met de huidige stand der techniek niet w aar te nemen valt. Het alternatief is volgens de GR een blootstellingsniveau toe te staan met een klein risico voor werknemers op
het ontstaan van een allergie/overgevoeligheid. In de visie van de GR is dan sprake van
een referentiewaarde waarbij het concentratieniveau overeenkomt met een vooraf
bepaalde ex tra kans op het optreden van luchtwegsensibilisatie. Bij het bepalen van de
aanvaarde extra kans moet naar het oordeel van de GR rekening worden gehouden met
de achtergrondprevalentie (de k ans die iemand van nature al heeft om overgevoelig te
geraken). In de aanbiedingsbrief bij het advies geeft de voorzitter van de GR aan dat de
regelgevende instanties een keuze moeten maken over de hoogte van een te aanvaarden
kans op allergische overgevo eligheid.
De GR vindt het voo rts zinvol dat in bepaalde branches de werk nemers periodiek worden
onderzocht op allergische overgevoeligheid als voo rstadium van een luchtwegallergie.
Voorwaarden daarbij zijn de b eschikk ing over betrouwbare testen van en goede voorlichting aan de betrokken werknemers, naast aandacht voor andere beschermende maatregelen.
Gezondheidsscreening van werknemers is volgens de GR alleen zinvol als aanvulling op
maatregelen om de blootstelling te verminderen.
Tot slot wijst de GR erop dat slechts voor weinig inhaleerbare allergenen voldoende
toxiciteits- en effectiviteitsonderzoeken zijn uitgevoerd. De GR pleit daaro m voor het
stimuleren van het onderzoek naar andere allergenen, de ontwikkeling van betro uw bare
methodieken om b lootstelling te meten en van betro uw bare immunolo gische testen.
Ook is er behoefte aan onderzoek naar de doelmatigheid van periodieke screening b ij
blootstelling aan inhaleerbare allergenen.

21

A DV I ESA A N V RA A G

2.3

Reikwijdte adviesaanvraag
De adviesaanvraag beperkt zich uitdrukkelijk tot blootstelling aan inhaleerbare allergene
stoffen die een allergische reactie oproepen in de longen, zoals astma. Blootstelling via
de huid is uitgezonderd omdat volgens de minister (en de GR) in die situaties aanzienlijk
meer bescherming mogelijk en toepasbaar is.

22

VO O R BE R E I D I N G E N B E S C H O U W IN G AD V IE S V R A G E N

3

Voorbereiding en beschouwing adviesvragen
Dit hoo fdstuk geeft in parag raaf 3.1 enige informatie over de door de commissie gevolgde
aanpak voorafgaande aan de behandeling van de adviesaanvraag. In de paragrafen 3.2
en 3.3 geeft de co mmissie enkele b eschouwingen rond de beantwoording van de adviesvragen, gericht op de zorgplicht van de werkgever en op de plichten en rechten van werknemers.

3.1

Voorbereiding behandeling adviesaanvraag
Bij de voorbereiding van het advies heeft de (voorbereidings)commissie zich laten voorlichten over de inhoud van het advies van de GR. E en lid van de desbetreffende commissie
van de GR heeft daartoe een inleiding verzorgd.
Vervolgens heeft de (vo orbereidings)commissie de organisaties die hebben gereageerd op
het o ntwerpadvies van de GR, in de gelegenheid gesteld hun reactie toe te lichten en hun
ervaringen met en de aanpak van de problematiek uiteen te zetten.
Dit betro f de volgende organisaties:
• het Productschap Akkerbouw, het Productschap T uinbouw, het Productschap
Diervoerder en de Productschappen Vee, Vlees en E ieren (bij deze schappen zijn
verschillende b rancheorganisaties betrokken);
• de Vereniging van Universiteiten (VSNU) en de Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra (NFU).
De commissie heeft onder meer gebruikgemaakt van de via deze weg verk regen informatie bij het bepalen van haar standpunt over de adviesvragen.

3.2

De zorgplicht van de werkgever
De zorgplicht van de werkgever voor veiligheid en gezondheid van werknemers is geregeld
in de Arbowet en de daarop gebaseerde arboregelgeving. Deze regelgeving legt de verantwoordelijk heid voor een veilige en gezonde werkplek primair b ij de werkgever.
Van een veilige en gezonde werkplek is in principe sprake als geborgd is dat de gezondheid van werknemers geen schadelijke effecten ondervindt als gevo lg van b lootstelling.
De commissie wijst erop dat essentieel in een goed arbobeleid is dat een werkgever kennis
heeft van de mogelijke risico’s van het werken met inhaleerb are allergenen en op basis
daarvan in staat is doeltreffende maatregelen te nemen om blootstelling te voorkomen
dan wel te minimaliseren. Daartoe staan hem verschillende (wettelijke) instrumenten ter
beschik king: de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en het daarop te baseren plan
van aanpak, maar ook het instrument van etikettering (labeling) en Veiligheidsinformatiebladen (VIB’s) o m info rmatie te krijgen over gevaareigenschappen van stoffen en veilige
werkwijzen. Er zijn evenwel allergenen waarvoor deze laatst genoemde twee instrumenten
niet beschik baar blijken te zijn, zoals allergenen van plantaardige of dierlijke o orsprong.
23

V OO RB E R E ID IN G E N BE S C HO UW I NG A D V I E S V R A G E N

De commissie is van mening dat de hiervoo r bedoelde kennis over de mogelijke risico’s
door de werkgever eveneens ter kennis moet worden geb racht van de betrokken werknemers teneinde een goede, open en effectieve communicatie te bewerkstelligen.
Voor de invulling van een plan van aanpak moet de werkgever, uitgaande van de principes
van de arbeidshygiënische strategie en het redelijkerwijsbeginsel, vastleggen welke maatregelen hij neemt om de blootstelling te voorkomen respectievelijk te minimaliseren,
opdat werk nemers geen schadelijke effecten van hun gezondheid te duchten heb ben.
De werkgever zal in het plan van aanpak rekening moeten houden met de wettelijke grenswaarden die door de minister zijn vastgesteld. Zo die er niet zijn moet de werkgever zelf
gezondheidskundige b edrijfsgrenswaarden vaststellen op g rond van het nieuwe grenswaardestelsel per 1 januari 2007.
De commissie is voorts van mening dat juist bij blootstelling aan inhaleerb are allergenen
van belang is dat in het plan van aanpak ook voo r de uitzonderlijke situaties wordt vastgelegd welke maatregelen moeten worden getroffen. De commissie denkt hierbij naast
schoonmaak werkzaamheden in het bijzonder aan een al dan niet periodiek onderho ud
van machines en het verhelpen van storingen. In deze situaties kunnen met name piekbloo tstellingen optreden die een b elangrijke rol spelen in het ontstaan van sensib ilisatie.
De arb eidshygiënische strategie geeft de rangorde aan van de te treffen maatregelen:
1

Bronmaatregelen: de werkgever moet eerst gevaren voorkomen o f de oorzaak van het
probleem wegnemen, bijvoo rb eeld door een schadelijke sto f te vervangen door een
veiliger alternatief.

2

Collectieve maatregelen: als b ronmaatregelen niet mogelijk zijn, moet de werkgever
collectieve maatregelen nemen om risico’s te verminderen, bijvoorbeeld het plaatsen
van afscherming of een afzuiginstallatie.

3

Individuele maatregelen: als collectieve maatregelen niet kunnen of ook (nog) geen
afdoende oplossing b ieden, moet de werkgever individuele maatregelen nemen;
b ijvo orbeeld het werk zo organiseren dat werknemers minder risico lopen (taakroulatie).

4

Als laatste mogelijk heid kan de werkgever gratis persoo nlijke b eschermingsmiddelen
verstrekken. Dit is in principe een tijdelijke noodoplossing.

De werkgever moet daarbij de stand van de wetenschap en de professionele dienstverlening
in acht nemen.
De maatregelen op de verschillende niveaus hebben nadrukkelijk een hiërarchische volgorde. De werkgever moet dus eerst o p een hoger niveau de mogelijk heden onderzoeken
van wat realiseerbaar is, voordat b esloten wordt tot maatregelen op een lager niveau.
Het is op basis van het redelijkerwijsbeginsel alleen toegestaan maatregelen van een lager
niveau toe te passen als daar goede redenen voor zijn (technische, operationele en (zwaarwegende) economische redenen). Die afweging geldt voo r elk niveau opnieuw.

24

VO O R BE R E I D I N G E N B E S C H O U W IN G AD V IE S V R A G E N

Het redelijkerwijsbeginsel zoals gehanteerd in de arb oregelgeving bepaalt dat een werkgever gehouden is maatregelen te nemen, tenzij zulks redelijkerw ijs niet kan worden
gevergd; de redelijkerwijsclausule.
Uit de oorspronkelijke nota van toelichting bij het Arb obesluit blijkt het volgende. 1
Bij de b eoo rdeling of een beroep op de redelijker wijsclausule kan worden gehono reerd,
zal met name de technische, o perationele en economische haalbaarheid van de maatregelen enerzijds worden afgewogen tegen de mate van het door de arbeid veroorzaak te
gevaar voor de arbeidsomstandigheden anderzijds.
Wat het aspect van de technische haalbaarheid betreft dienen werkgevers zich in beginsel
te ho uden aan hetgeen overeenk omt met de algemeen erkende stand van de techniek en
met de stand van de betreffende techniek in de betrok ken b edrijfstak .
Bij operationele haalbaarheid gaat het om situaties waarbij bepaalde maatregelen toch
niet wo rden genomen, omdat zij in een ander opzicht de arbeidsomstandigheden van de
werknemers weer bedreigen of bijvoorbeeld de productkwaliteit substantieel beïnvloeden.
In situaties waarbij het treffen van maatregelen op financiële bezwaren stuit, zal in de
praktijk met name rekening worden geho uden met te hoge absolute kosten en verstoorde
concurrentieverhoudingen. Algemeen uitgangspunt daarb ij is dat in beginsel het doelstellingenniveau niet ter discussie staat, maar wel – toegespitst op de concrete situatie – de
uitvoeringsmodaliteit (de wijze waaro p of het tijdpad waarin het doelstellingenniveau
bereikt kan wo rden). De werkgever zal in ieder geval aannemelijk moeten maken dat zijn
beleid planmatig is gericht op de verwezenlijking van de gewenste situatie. Het inschatten
van de redelijk heid van maatregelen is eerst en voo ral, gezien de zelfwerk zaamheid, een
taak van de werk gever. Uiteraard dient hierover overleg plaats te vinden met de (vertegenwoordigers van de) werknemers. Het ligt daarb ij o p de weg van de werkgever om te beargumenteren waarom hij in een concrete situatie niet kan voldoen aan een in dit besluit
gewenst do elstellingenniveau en om zo nodig met alternatieven te komen.
De commissie heeft zich afgevraagd o f ten aanzien van allergene stoffen het voo rzorgbeginsel zou moeten worden toegepast, waarover zij heeft geadviseerd bij het veilig omgaan
met nanodeeltjes op de werkplek .2
Bij nanodeeltjes was sprake van zowel een onbekendheid met mogelijk schadelijke effecten
(de hazard) als van de kans daarop.
Voor inhaleerb are allergene stoffen geldt dat de hazard voorspelbaar is, namelijk sensibilisatie en – bij herhaalde blootstelling – astmatische klachten. De kans op het optreden
van ongewenste gezondheidsklachten is evenwel onduidelijk en kan per allergene stof
sterk verschillen.
De commissie pleit bij de invulling van de zorgplicht van de werkgever derhalve voor een
aanpak die gericht is op het voorkomen respectievelijk het minimaliseren van de blootstelling, zo als ook voor andere gevaarlijke stoffen gebruikelijk is.

1

SER (200 5) Advies Evaluatie Arbowet 1 998, blz . 41.

2

SER (200 9) Advies Veilig omgaan met n anodeeltjes op de werkplek, Comm issie Arbo.

25

V OO RB E R E ID IN G E N BE S C HO UW I NG A D V I E S V R A G E N

3.3

Plichten en rechten van de werknemer
De plichten van de werknemer zijn eveneens in de arb oregelgeving vastgelegd (Artikel 11
van de Arbeidsomstandighedenwet).
Dit artikel bepaalt dat een werknemer verplicht is in zijn doen en laten op de arbeidsplaats, overeenkomstig zijn opleiding en de door de werk gever gegeven instructies, naar
vermogen zorg te dragen voor zijn eigen veiligheid en gezondheid en die van de andere
betro kken perso nen.
Met name is de werknemer verplicht o m:
a

arbeidsmiddelen en gevaarlijke stoffen o p de juiste wijze te gebruiken;

b

de ter beschikking gestelde persoo nlijke beschermingsmiddelen op de juiste wijze te
gebruiken en na gebruik op de daartoe b estemde plaats op te bergen;

c

de op arb eidsmiddelen of anderszins aangebrachte beveiligingen niet te veranderen

d

mee te werken aan het voor hem/haar georganiseerde onderricht;

e

de door hem/haar opgemerkte gevaren vo or de veiligheid of de gezondheid terstond

of buiten noodzaak weg te halen en deze op de juiste wijze te gebruiken;

ter kennis te b rengen aan de werk gever of degene die namens deze ter plaatse met de
leiding is belast;
f

de werkgever en de werk nemers en de andere deskundige personen en de arbodienst,
indien nodig bij te staan bij de uitvoering van hun verplichtingen en taken op grond
van deze wet.

Een van de belangrijkste rechten van de werknemer is, naar het oordeel van de commissie,
naast de betrokkenheid bij het opstellen van een RI&E, tevens info rmatie te ontvangen
over risico’s die aan zijn of haar werk zaamheden zijn verbonden. Desgevraagd dient een
werkgever deze informatie schriftelijk te verstrekken.
In dit verb and verw ijst de commissie naar het standpunt van de raad in zijn advies over
een breed preventiebeleid binnen arbeidsorganisaties: “Beschikbaarheid van het RI&Edocument is van b elang omdat werknemers pas dan in staat zijn hun eigen verantwoordelijkheid te dragen als ze inzicht heb ben in de risico’s van de arbeidsplaats waarop ze
werken en kennis hebben van beheersingsmaatregelen binnen het bedrijf tegen die
risico’s.”3

3

SER ( 2009) Advies Een kwestie van gezond verstand: Breed preventiebeleid binnen arbeidsorganisaties.

26

4

Standpunt van de commissie
In dit hoo fdstuk zet de commissie haar standpunt uiteen over de wijze waarop de problematiek van de inhaleerb are allergenen zou moeten worden aangepakt. Vervo lgens zullen
in het volgende hoofdstuk de adviesvragen van de minister van SZ W worden b eantwo ord
aan de hand van dit standpunt.

4.1

Algemeen
De commissie is van mening dat de problematiek van bloo tstelling aan inhaleerbare
allergene stoffen het best via een tweesporenbeleid kan wo rden aangepakt.
Het eerste spoo r omvat – in het verlengde van de veranderde verantwoordelijkheidsverdeling als gevolg van de gewijzigde arbo regelgeving – het ontwikkelen van een leidraad
voor het o p veilige wijze omgaan met inhaleerbare allergene stoffen. Die leidraad vo rmt
vervolgens de basis voo r op brancheniveau te ontwikkelen arbocatalogi.
Deze aanpak k an naar de mening van de co mmissie al op ko rte termijn resultaat geven.
In aanvulling daarop zal een tweede spoor moeten worden b ewandeld. Dit spoor o mvat
de vaststelling van grensw aarden voor bloo tstelling aan inhaleerbare allergene stoffen.
Deze aanpak zal niet altijd mogelijk zijn omdat de benodigde gegevens daartoe onvoldoende zijn o f nog ontbreken.
Naar het oordeel van de commissie zullen de sociale partners een leidraad moeten opstellen
die uitgaat van de verplichtingen vo or de werkgever in de A rb oregelgeving en met toepassing van de arbeidshygiënische strateg ie (bronaanpak, collectieve b eschermingsmaatregelen, individuele b eschermingsmaatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen),
en geflankeerd is door het redelijker wijsbeginsel.
So ciale partners kunnen op branche/sector niveau daaraan vervolgens co ncreet invulling
geven in een arbocatalo gus of arbocatalogi.
Ook moet aandacht worden besteed aan goede vo orlichting aan zowel werkgevers als
werknemers, opdat betrokkenen meer kennis heb ben van de risico’s van het werken met
inhaleerbare allergenen.

4.2

Het eerste spoor: Van leidraad naar arbocatalogus
Het eerste spoor van de aanpak van allergene stoffen behelst de preventie, dat w il zeggen
het vermijden respectievelijk minimaliseren van de b lo otstelling, door maatregelen conform de arbeidshygiënische strategie te nemen. In dat k ader vindt de commissie het van
belang dat so ciale partners gezamenlijk werken aan de ontwikkeling van branche-/sectorgerichte arbocatalogi en aan een landelijke leidraad.

27

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

Deze landelijke leidraad is dan vooral b edoeld als hulpmiddel vo or die b ranches/sectoren
waar de beheersing van de blootstelling nog problemen geeft.
Het doel van de leidraad als hulpmiddel moet zijn de blootstelling te voorkomen of als
dat nog niet kan, zo veel mogelijk terug te dringen (te minimaliseren). Bij het opzetten
van een leidraad kan gebruik worden gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan met
reeds b estaande aanpakken, zoals vo or meelstof. De te ontwik kelen leidraad moet in principe dekkend zijn voor de omgang met inhaleerb are allergenen. De leidraad kan hulp
bieden bij het verbijzonderen naar soorten allergenen en soorten branches/b edrijfso mstandigheden voor een concrete vertaalslag. De co mmissie denkt hierbij onder meer aan
de kleinschalige (bak kers)b edrijven.
Door de leidraad wordt als het w are de zorgplicht van de werk gever in de vorm van praktische maatregelen geoperationaliseerd.
De sociale partners vertegenwoordigd in de commissie Arbeidsomstandigheden hebb en
het voornemen uitgesproken om in gezamenlijk overleg de b edoelde leidraad te ontwikkelen. De eerste initiatieven daartoe zijn inmiddels genomen.
De commissie pleit ervoor dat van de zijde van het ministerie (financiële) faciliteiten
worden verleend om de initiatieven van de sociale partners te ondersteunen.
De commissie is van mening dat in de leidraad naast prak tische maatregelen ter beheersing van de bloo tstelling, tevens aandacht moet worden geschonken aan:
• de risico’s van inhaleerbare allergenen;
•

het belang van de RIE en het plan van aanpak;

• storingen en onderhoud in verband met buitengewone omstandigheden en piekb elastingen;
• het gebruik van wettelijke grenswaarden en met name b edrijfsgrenswaarden;
•

het verstrekken van informatie en voorlichting (inclusief de onzekerheden) aan zowel
werkgevers als werknemers;

• gezondheidsmonitoring van werknemers;
• het geven van instructies aan individuele werknemers.
Verder zal in de leidraad ook aandacht moeten worden geschonken aan de mogelijkheid dat
allergene stoffen via huidblootstelling aanleiding kunnen geven tot luchtwegaandoeningen.
Gelet op de ervaringen in de bakkersbranche zal op sectorniveau in sectoren met vele kleine
bedrijven en vele betrokken arbodiensten extra aandacht moeten worden geschonken aan
de praktische uitvoerbaarheid en de organisatie van de aanpak van de problematiek van het
werken met allergene stoffen.
De sociale partners op centraal niveau, vertegenwoo rdigd in de commissie, zullen hun
achterbannen op decentraal niveau aanspreken om de ontwik kelde leidraad als hulpmiddel te geb ruiken voor het tot stand b rengen van een arb ocatalogus/arbocatalogi o p
brancheniveau.
De commissie gaat nader in op de gezondheidsmonitoring in paragraaf 4.5 .
28

STA N DPU NT V A N DE C O MM I SSI E

4.3

Het tweede spoor: Grenswaarden en/of referentiewaarden – risicogetallen

4.3 .1

Algem een
Zoals gezegd pleit de commissie ervoor om, in aanvulling op het ontstaan van een leidraad,
ook g renswaarden en/of referentiewaarden te laten o ntwikkelen.
De commissie wijst erop dat de invoering van grenswaarden en/of referentiew aarden
erto e bijdraagt dat:
• ongelijkheid in het niveau van arbeidsomstandigheden wordt voorkomen, zodat voor
alle werknemers een gelijk beschermingsniveau geldt;
• een norm wordt vastgesteld ter controle van de effectiviteit van de getroffen maatregelen waar mee de werkgever een houvast heeft om te b eoo rdelen of vo ldoende
(adequate) maatregelen zijn getro ffen ter bescherming van de werknemers.
De commissie heeft zich de vraag gesteld of de ontw ikkeling van grenswaarden voor
inhaleerbare allergene stoffen tot het publieke dan wel tot het private stelsel moet worden
gerekend. In de volgende paragraaf gaat zij daarop nader in.

4.3 .2

Grenswaarden voor a llergenen: publiek of priva at stelsel
Over de invoering van dat nieuwe stelsel heeft de co mmissie in 2005 geadviseerd.1
Sindsdien wordt in grote lijnen de volgende scheiding gehanteerd tussen wat tot het
private stelsel moet worden gerekend en wat tot het pub lieke stelsel.
Uitgangspunt van het nieuwe grensw aardestelsel per 1 januari 2007 vormt de private
grenswaarde. Dat is een g renswaarde die een werk gever moet vaststellen en hanteren
opdat b lo otstelling op de werkplek aan de betrok ken sto f geen gezondheidsschade
bero kkent.
De private grenswaarden worden aangevuld met:
• publieke (wettelijke) grenswaarden voor de stoffen waarvoor de EU een grenswaarde
vereist (de zogenoemde binding limits en indicatieve grensw aarden);
• nationale publieke grenswaarden voo r stoffen w aarvo or geen E U-grenswaarden zijn
opgesteld en waarvan niet te ver wachten is dat de E U een grenswaarde zal opstellen.
Hierbij gelden de volgende criteria: ‘stoffen zonder eigenaar’ en met een grote k ans
op gezondheidsschade (hoog -risicostoffen) 2 , dan wel ho og-risicostoffen w aarvan de
overheid vindt dat hiervoor een pub lieke grensw aarde moet worden vastgesteld.
Als criteria voor hoog-risicostoffen wo rden gehanteerd: de ernst van het effect (levensbedreigend of leidend tot invaliditeit) en hoge veel voorkomende blootstellingen
waarbij gezondheidsschade zich bij veel werknemers kan voo rdoen.

1
2

SER-C omm issie Arbeidsom standigheden (2 005) Een nieuw gren swaarden stelsel
Met eigenaar worden bedoeld producenten, importeurs, han delaren.
Bij ‘stoffen zond er eig en aar en m et grote kans op gezondh eid ssch ad e’ is het in het algem een m oeilijk om aan
relevante in form atie over gezon dheidssc hadelijke effec ten te kom en .

29

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

De nationale criteria vo or het publieke domein zijn derhalve: geen eigenaar, hoo g risico,
(ad hoc) politieke beslissing.
De commissie signaleert dat hantering van deze criteria en de mogelijkheid dat de EU
grenswaarden vaststelt, tot verschillende uitkomsten kunnen leiden b ij het bepalen o f de
ontwikkeling van g renswaarden voor allergene stoffen tot het publieke dan wel tot het
private domein behoort.
Verder wijst de co mmissie erop dat de REACH-Verordening (en wellicht ook het Glob al
Harmo nised System (GHS) (gevaarkenmerken/ etikettering/ verpakkingsvoo rschriften)
van producenten/importeurs vereist dat informatie wordt verschaft over te hanteren
grensw aarden (Derived No Effect Levels: DNEL’s) en over vo orschriften op welke w ijze
veilig met de desbetreffende sto f k an worden gewerkt (b lootstellingscenario’s), voor zover
REACH van toepassing is.
REACH biedt aan de professionele geb ruikers geen informatie (DNE L’s en blootstellingscenario ’s) voor niet beoogd geproduceerde inhaleerbare allergenen, b ijvoorbeeld
afkomstig van biomateriaal.
Uitgaande van de hiervoor geno emde criteria voor het publieke domein en gezien de
reikwijdte van de REACH-Verordening , dienen naar het oordeel van de commissie wat de
vaststelling van wettelijke grenswaarden betreft in ieder geval de niet-beoogd geproduceerde inhaleerbare allergenen tot het publieke domein te worden gerekend.
Ook wijst de commissie op de criteria voor hoog-risicosto ffen. Voo r een aantal inhaleerbare allergene stoffen is de kans op sensibilisatie die kan leiden tot een b eroepsastma
en daarmee tot invaliditeit, groot; tevens is hierbij sprake van hoge en veelvoorkomende
blootstellingen. 3
Verder blijkt uit ervaring dat een verminderen van de blootstelling bij dergelijke stoffen
to t een gezondheidskundig verantwoorde grensw aarde nauwelijk s realiseerbaar is. Een
bijkomend prob leem is dat dergelijke concentratieniveaus veelal zo laag zijn dat ze met
de huidige stand der techniek niet waarneemb aar zijn. Voor dergelijke stoffen zou de
hantering van een referentiewaarde uitkomst kunnen bieden.
De commissie pleit ervoor dat het ministerie op basis van de lijst van inhaleerbare allergenen, zoals o pgenomen in bijlage D van het advies van de GR, aangeeft welke sto ffen
op grond van de criteria vo or hoog-risicostoffen tot het publieke stelsel moeten worden
gerekend.
De commissie verwacht dat een aantal van de inhaleerbare allergene stoffen die in deze
bijlage D staan met de vermelding van code A in de rubriek Risico, to t de ho og-risicostoffen zullen behoren en derhalve in aanmerking komen voor plaatsing op de publieke lijst.
Hiermee wordt naar het oordeel van de commissie duidelijkheid verkregen over welke
inhaleerbare allergene stoffen voor de ontw ikkeling van grenswaarden tot het pub lieke

3

De kans op allergie is per allergene stof versc hillend. Persoonlijke cons titutieken merken spelen daarbij een rol, m aar
ook de aard en de omvang van de blootstellin g respectievelijk de genom en b eh eersm aatregelen.

30

STA N DPU NT V A N DE C O MM I SSI E

domein moeten worden gerekend. De overige stoffen vallen daarmee in het private
domein.
Voor de stoffen van het pub lieke stelsel geldt vervo lgens dat op basis van een prio riteitsranking een gezo ndheidsk undige grenswaarde dan wel een referentiew aarde wordt vastgesteld via de daarvoor gebruikelijke procedure.
Plaatsing in het publieke domein wil slechts to t uitdrukking brengen dat de overheid de
verantwo ordelijkheid draagt voor de ontwik keling van een wettelijke grensw aarde dan
wel (een getoetste) referentiewaarde.
4.3 .3

Grenswaarden en/of referentiew aarden
De GR geeft in zijn rapport over inhaleerbare allergenen aan dat het moeilijk is om veilige,
gezondheidskundig onderbouwde grenswaarden vast te stellen. So ms zijn die grenswaarden niet of nauwelijks waarneembaar en zou gewerk t moeten worden met referentiewaarden gekoppeld aan een extra risico o p sensib ilisatie.
Voor zover sprake is van een goed onderbouwde norm, kan deze een hulpmiddel zijn.
Werkgevers zijn immers wettelijk verplicht om o ok voor het onderhavige type stoffen
(gezondheidskundig onderbouwde) bedrijfsgrensw aarden te formuleren.
De co mmissie is zich er daarbij van bewust dat het opstellen van grensw aarden een langzaam proces zal zijn.
De voorkeur van de commissie gaat uit naar de ontwikkeling van gezo ndheidsk undig
onderbouwde g renswaarden. Als dat niet kan, dan wel als een grenswaarde nauwelijk s
waar neembaar is, adviseert zij referentiewaarden in te voeren voor stoffen w aarvoor het
mogelijk is een dergelijke waarde af te leiden.
De commissie pleit ervoo r om in ieder geval in het publieke stelsel vo or de meest voorkomende inhaleerbare allergene stoffen een gezondheidsk undig onderbouwde grenswaarde te ontwikkelen (zie paragraaf 4.3.4).
De GR behandelt in haar advies over de preventie van werk gerelateerde luchtwegallergieën in hoofdstuk 8 4 het afleiden van gezondheidkundig o nderb ouw de advieswaarden.
De GR stelt daarbij dat voor het afleiden ervan zij de voorkeur geeft aan de zogenoemde
BMD-methode 5 . Deze methode brengt volgens de GR zo goed mogelijk het verband in
kaart tussen blootstelling en de kans of mate dat een effect optreedt.
Voor het geval dat de huidige proto collaire toxiciteitsonderzoeken niet zijn to egesneden
op deze methode maar wel epidemiologische gegevens b eschikb aar zijn, k unnen volgens
de GR statistische modellen vergelijkbare mogelijkheden als de BMD-methode b ieden.
De commissie onderschrijft de zienswijze van de GR om steeds daar waar mogelijk is de
BMD-methode toe te passen voor het afleiden van grenswaarden en referentiewaarden. Zij
pleit ervoor dat de GR aanw ijzingen geeft over de aanpassing van bedoelde pro toco llaire
toxiciteitso nderzoeken o pdat de BMD-metho de kan worden toegepast.

4

Zie m et nam e blz. 94 van het GR-advies .

5

BM D-m eth ode: B enchm ark-d osismethod e.

31

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

Referentiew aarden zijn concentratieniveaus die overeenkomen met een voo raf bepaalde
extra kans op het o ptreden van luchtwegsensibilisatie. De commissie gaat er daarbij
van uit dat dergelijke op risicogetallen geb aseerde waarden worden ontw ikkeld door de
Gezondheidsraad, voor zover de desbetreffende sto ffen vallen onder het publieke stelsel.
Bij het karak ter van de referentiewaarden denk t de co mmissie aan de benadering met
behulp van risicogetallen. Er is dan sprake van een getalsmatige geaccepteerde k ans o m
een luchtwegsensibilisatie te ontwikkelen. Hiermee wordt aan werkgevers en werknemers
een handreiking gegeven om te bepalen tot welke acceptabele grens maatregelen genomen
moeten worden.
Referentiew aarden b ieden daarnaast duidelijk heid over het resterende risico voor werknemers op sensibilisatie.
In paragraaf 4.3.5 gaat de commissie nader in op de keuze van het risicogetal en de aanpak
vo or de vaststelling van grenswaarden op basis van risicogetallen.
4 .3.4

Prioriteiten ontw ikkeling pu blieke gren swa arden
Het is de commissie bekend dat mogelijk een paar honderd inhaleerbaar allergene stoffen
op de werkplek kunnen voorkomen en dat volgens de GR het slechts voo r een beperkt
aantal allergenen mogelijk is een gezondheidskundig o nderb ouwde grenswaarde te
ontwikkelen.
De commissie is van mening dat de activiteiten voor de ontwikkeling van grenswaarden
in het publieke stelsel (zie paragraaf 4.3.2) in eerste instantie zouden k unnen worden
gericht op de allergenen die het meest voorkomen. Criteria daarb ij zijn het aantal b lootgestelden, het aantal werkplekken waar blootstelling kan plaatsvinden en de mate (risico)
van het optreden van sensib ilisatie.
De commissie geeft in overweg ing b ij het vaststellen van het werkprogramma van de GR
ook het werkprog ramma van het SCOEL 6 te b etrekken, alsmede de infor matie die via
REACH (en GHS/CLP) b eschikb aar ko mt en waarbij een zelfde soort invulling o ntstaat.
De commissie adviseert de minister van SZW de GR te verzo eken na te gaan of voor de
desbetreffende allergenen voldoende informatie beschik baar is voo r de vaststelling van
een gezondheidskundig onderbo uw de grensw aarde en/of referentiewaarde.
Verder vraagt de commissie zich af of vo or een categ orie van inhaleerbare allergene
stoffen waarb ij voor de meeste stoffen onvo ldoende informatie beschikbaar is, mo gelijk
een groepsgrenswaarde vast te stellen zou zijn die gebaseerd is op een representant van
die catego rie inhaleerbare allergenen. Een dergelijke groepswaarde biedt voor de betrokken bedrijven een houvast bij de beoo rdeling van de doelmatigheid van getroffen maatregelen. De commissie stelt voor de GR deze mogelijkheid eveneens voo r advies voor te
leggen.

6

M eels tof en graanstof s taan bijvoorbeeld op het werkprogramm a van de SCO EL .

32

STA N DPU NT V A N DE C O MM I SSI E

4.3 .5

Risicogetallen en h aalbaa rheidsto ets
Volgens de GR heeft het prioriteit om w aar mogelijk drempelwaarden, dat wil zeggen
gezondheidskundige grenswaarden, te bepalen. Waar dat onmogelijk is, zou een b enadering met behulp van risiconiveaus k unnen worden gevolgd.
Zoals uit het voorgaande b lijkt onderschrijft de commissie dit standpunt, temeer omdat
referentiewaarden duidelijkheid geven over het restrisico voor werknemers op sensibilisatie.
De GR doet over de keuze van het risico niveau geen uitspraken, maar zegt daarover dat
bij de uiteindelijke b eslissing beleidsmatige en maatschappelijke over wegingen zullen
moeten worden b etrokken.
De GR heeft in het rapport over meelstof 7 bepaalde grenzen vermeld als maat voo r de
extra kans op het optreden van luchtwegsensibilisatie.
In tabelvorm gaat het om de volgende kansen bij het daarbij vermelde b lootstellingsniveau:

tabel 4.1

Luchtwegsensibili satie en blootstelling
Extra kans op luchtwegsensibilisatie

Blootstellingsniveau in mg/m3

0,1 %
1%
10%

0,012
0,12
1,2

Bij de blootstellingsniveaus is sprake van gemiddelde inhaleerbare stofconcentraties onder
normale werkomstandigheden van acht uur per dag, vijf dagen per week gedurende een
arbeidsleven omvattende periode.
De GR wijst er daarb ij op dat de geschatte kansen boven o p de k ans van 2-4 procent komen
die iemand van nature al heeft om overgevoelig te geraken voor meelstof (de zogenoemde
achterg ro ndincidentie).
Verder wijst de GR erop dat oplopend tot 3 mg/m 3 concentraties inhaleerbaar meelstof
de formule AR = D/0,124 kan wo rden gehanteerd, w aarbij AR de extra procentuele kans
op sensibilisatie is en D de geschatte gemiddelde b lootstellingconcentratie.
Uitgaande van een geschatte gemiddelde blootstellingconcentratie van 3 mg/m 3 kan
de extra kans op sensibilisatie bij dat blootstellingsniveau worden berekend, te weten
24 pro cent.
De commissie is zich ervan bew ust dat hantering van referentiewaarden en daarmee van
risicogetallen inhoudt dat een extra kans op sensibilisatie wordt aanvaard.

7

GR (2004) Wheat an d other cereal flour du sts.

33

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

De commissie vindt echter dat, net als dat vo or alle gevaarlijke stoffen geldt, voorkomen
moet worden dat een schadelijk effect op de gezondheid van de b etrokken werk nemers
optreedt.
Voo r kankerverwekkende stoffen zonder veilige drempelw aarde geldt dat geen blootstelling de enige mogelijkheid is o m voor de gezondheid o ngewenste effecten van blootstelling te voorkomen. De toepassing van bedoelde stoffen kan echter maatschappelijk gezien
noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg.
Teneinde bedo elde stoffen te k unnen geb ruiken en de b lootstelling zo veel mogelijk te
minimaliseren, is een systematiek ingevoerd van risicogrenzen waaraan door de GR blootstellingsniveaus zijn gekoppeld. Z o is een zogenoemd streefrisiconiveau van 10 -6 per jaar
en een maximaal te accepteren risico van 10 -4 per jaar vastgesteld. Deze risico’s geven de
kans aan op een extra dodelijke kanker per jaar als gevolg van blo otstelling aan een overeenkomstig concentratieniveau gedurende acht uur per dag, vijf dagen per week, een
arbeidsleven omvattend en gericht op de ver wachte levensduur van een Nederlander.
De commissie is zich ervan b ewust dat het effect van inhaleerb are allergenen niet op
een lijn te plaatsen valt met het effect van een kankerverwekkende stof.
Ook het effect van b lo otstelling aan een inhaleerbaar allergeen mag echter niet worden
gebagatelliseerd. Het effect van het o ptreden van sensibilisatie die vervolgens leidt tot
een luchtwegallergie geeft voor betrok kenen evenzeer ernstige gezondheidsklachten.
Desondank s ziet de commissie het hanteren van referentiewaarden die op haalbaarheid
zijn getoetst, als een acceptabele en transparante mogelijkheid om aan te geven tot hoever
minimalisatie van de blootstelling in ieder geval zou mo eten gaan.
De commissie stelt voor de inhaleerbare allergene stoffen een zelfde benadering als voor
kankerver wek kende sto ffen zo nder veilige drempelwaarde voo r, dat wil zeggen: vaststelling van een streefrisiconiveau, het uitvoeren van een haalbaarheidstoets en vervolgens
vo or zover no odzakelijk een vierjaarlijkse herhalingstoets. De commissie w ijst er uitdrukkelijk op dat de haalbaarheidstoets niet alleen gericht moet zijn op de technische haalbaarheid, maar ook op de operatio nele en economische haalbaarheid, mede vanwege de
onderlinge samenhang daarin. Werkgelegenheidsaspecten kunnen daarbij een rol spelen.
De commissie vindt de uitvoering van een haalbaarheidstoets een onlo smakelijke voo rwaarde voor de vaststelling van referentiewaarden.
De commissie opteert voor de vaststelling van een streefrisiconiveau dat bepaalt tot hoever
de blootstelling moet wo rden geminimaliseerd opdat de extra kans op een schadelijk
effect enigermate te verwaarlozen is, respectievelijk zal wegvallen in een natuurlijk achtergrondrisico.
De commissie stelt dan o ok voor het streefrisico vast te leggen op 1 procent extra k ans op
sensibilisatie als gevolg van b lootstelling aan een inhaleerbaar allergeen.
De hoogte van het co rrespo nderende blootstellingsniveau kan per allergeen verschillend
zijn en zal do or de GR moeten wo rden berekend.

34

STA N DPU NT V A N DE C O MM I SSI E

Een referentierisico van 1 procent b etekent dat na 40 jaar b lo otstelling (gedurende 8 uur
per dag, 5 dagen per week) sprake zou kunnen zijn van 1 extra gesensibiliseerde werknemer
per 100 werk nemers. Het referentierisico per jaar is 2,5 x 10-4 ; met andere wo orden: als
100.000 werknemers worden blootgesteld aan een allergeen, raken jaarlijks 25 werknemers
gesensibiliseerd.
Met meelstof als voorbeeld is voor de commissie duidelijk dat een b lootstellingsconcentratie die met het streefrisiconiveau overeenko mt, in de praktijk nauwelijks haalbaar
blijk t te zijn.
Naar analo gie van het werken met kankerverwekkende stoffen zonder veilige drempelwaarde 8 stelt de commissie dan ook voor een haalbaarheidstoets te laten uitvoeren door
de subcommissie Grenswaarden Stoffen o p de Werkplek voor die allergene stoffen waarvoor een referentiewaarde wordt vastgesteld. Voor dergelijke stoffen wordt vervolgens
een grensw aarde vastgesteld op basis van de resultaten van de haalbaarheidsto ets met
om de vier jaar een toets op een verdere verlaging van de grenswaarde totdat het streefrisiconiveau is bereikt. De co mmissie vindt overigens dat met de herhalingstermijn van
de haalb aarheidstoets flexibel moet worden omgegaan.
Volgens de commissie biedt deze werkwijze de mogelijkheid om in voorkomende situaties
van referentiewaarden geb aseerd op risicoschattingen die duidelijk o ok op de lange
termijn niet haalbaar zijn, via tussenstappen de blootstellingrisico’s te minimaliseren; dit
op grond van ontw ikkelingen in de stand der techniek en o perationele en economische
uitvoerbaarheid. Een werkgever moet immers in de RI&E de grenswaarde ver werken en
op basis daarvan een plan van aanpak o ntwikkelen om de blootstelling te minimaliseren.
Deze werk wijze biedt verder de mogelijk heid een grenswaarde vast te stellen op b asis van
de resultaten van een haalbaarheidstoets en tevens daarbij de zogenoemde achtergrondincidentie mee te wegen : de geschatte kans die iemand van nature al heeft om overgevoelig
te geraken voor een stof.

4.4

Lijst van inhaleerbare allergenen
De GR heeft in zijn advies over inhaleerbare allergenen in bijlage D een o psomming
gegeven van stoffen die verantwoordelijk zijn voor bero epsgebonden allergische luchtwegaandoeningen, met vermelding onder meer van hun prevalenties of incidenties (risico),
alsmede de b eroepsgroepen waarbij het risico zich kan voordoen.
In het overzicht wordt een onderscheid gemaakt tussen allergenen met een hoog dan wel
een laag molecuulgewicht.
De groep van allergenen met een hoog mo lecuulgew icht omvat met name allergenen
van:
• dieren, insecten, planten en schimmels;

8

SER (200 5) Advies Een nieu w grenswaardenstelsel, Com mis sie Arb o.

35

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

• eiwitten en enzymen;
• natuurlijke polysacchariden.
De groep van allergenen met een laag molecuulgewicht omvat een aantal metalen (zouten),
anhydriden, isocyanaten, amines, acrylaten, houtstof van specifieke boomsoorten, farmaceutische producten (zoals antibiotica) en een restgroep van onder meer desinfectantia en
reactieve kleurstoffen.
Binnen het E uropese stoffenb eleid RE ACH en het GHS wordt aandacht geschonken aan
allergene stoffen. Met name in het kader van de Europese implementatie van GHS, te
weten de CLP-aanpak (classification, labeling and packaging) zal een lijst van allergene
stoffen worden opgesteld.
Deze informatie over de mogelijk sensibiliserende werking van stoffen zal uiteindelijk
aan werk gevers/afnemers ter b eschikk ing worden gesteld.
De commissie acht het niettemin van belang uit een oogpunt van voo rlichting aan werkgevers en werknemers, dat betrokkenen weet hebben van stoffen die sensibilisatie kunnen
veroorzaken. Ook voo r deze sto ffen geldt dat de lijst van stoffen in de loop der tijd ongetwijfeld zal worden uitgebreid en derhalve aan herziening to e zal zijn.
De commissie verzoekt dan ook het ministerie van SZ W een opdracht te verstrekken aan
een onafhankelijk instituut om jaarlijks een lijst van inhaleerb are allergene stoffen op te
stellen voor de bedoelde voorlichting van werkgevers en werknemers.
Deze lijst b iedt een werkgever (en diens overleg met de OR en/of personeelsvertegenwoordiging) daarmee een houvast bij het vaststellen van de RI&E en het plan van aanpak .
In deze voo rlichtingslijst zo u kunnen worden aangegeven welke allergenen onder het
pub lieke stelsel (gaan) vallen, van welke allergenen de informatie over sensibilisatie
afkomstig is vanuit REACH dan wel GHS/CLP en over welke allergenen de GR een uitspraak
heeft gedaan.
De voorlichtingslijst kan naar het oordeel van de co mmissie tevens worden verwerk t in
de SER-databank Grenswaarden, respectievelijk worden benut in de Leidraad Veilig werken met stoffen op de werkplek .

4.5

Gezondheidsmonitoring
De commissie is van mening dat gezondheidsmonitoring, en de uitwerking daarvan naar
co nsequenties ervan, een o nderdeel van de leidraad, zoals in parag raaf 4.2 is behandeld,
behoort te zijn.
Gezondheidsmo nitoring is immers een b elangrijk element in het kader van de bescherming van werknemers en is nuttig vo or een go ede contro le van de effectiviteit van het
gevoerde preventiebeleid.
Gezondheidsschade kan met b ehulp van monitoring – voor zover daartoe gevalideerde
tests b eschikb aar zijn – in een vroegtijdig stadium worden opgespoord. De b evindingen
36

STA N DPU NT V A N DE C O MM I SSI E

kunnen daarmee leiden tot aanpassingen van de arbeidsomstandigheden van de betrokken
werknemer. Bovendien k an het resultaat van de monitoring bijdragen aan het zo nodig
aanpassen van het preventiebeleid van een branche respectievelijk van een onderneming.
De commissie is van mening dat aan de invoering van gezondheidsmonitoring diverse
aspecten kleven die op brancheniveau vooraf goed doordacht moeten zijn. Voor eventuele
knelpunten moeten ook vooraf oplossingen worden vastgelegd.
Aspecten die b ij de invoering van gezondheidsmonitoring verduidelijk t en vastgelegd
moeten worden, hebb en b etrek king op:
• het moment van aanbieden van gezo ndheidsmonitoring;
• de al dan niet vrijwilligheid van deelname;
• de hiërarchische plaats ervan in het geheel van te treffen maatregelen en welke maatregelen eerst moeten zijn getroffen;
• de uitvoering van de gezondheidsmo nitoring, de verantwoordelijk heid ervoor en de
te hanteren kw aliteitseisen;
• de conclusies die aan de uitslagen/resultaten van de gezondheidsmonitoring mo eten
worden verbonden.
Hiernavolgend geeft de commissie haar standpunt over deze aspecten.
Hiërarchische plaats in de aanpak
Primair in de aanpak van de problematiek van inhaleerb are allergene stoffen o p de werkplek is de ontw ikkeling van een goed preventiebeleid: voorkomen dat sensibilisatie kan
optreden.
In dat kader ontwikkelen de sociale partners o p landelijk niveau een leidraad voor de
invulling van de zorgplicht van de werkgever. Op branche- /sectorniveau zullen de sociale
partners invulling moeten geven, bijvoorbeeld in de vorm van een arbocatalogus, op
welke wijze een goed preventiebeleid – met behulp van de arbeidshygiënische strategie –
vorm moet k rijgen.
Gezondheidsmonitoring is in wezen complementair aan het preventiebeleid. Het is geen
onderdeel van preventie, maar biedt de mogelijkheid het preventiebeleid op basis van de
bevindingen aan te scherpen, respectievelijk – indien sprake is van reeds gesensibiliseerde
werknemers – (onderdelen van) het preventiebeleid voor die personen nader te concretiseren.
Deelname
De commissie is zich ervan bewust dat het succes van gezondheidsmonito ring wordt
bepaald door een maximale deelname van werk nemers aan dat o nderzoek.
De commissie acht het van belang dat getracht wordt een zo groot mogelijke participatie
van werk nemers in de onderzoeken te verkrijgen. Immers alleen dan valt op basis van de
verk regen resultaten tijdig het preventiebeleid zo nodig aan te scherpen.
Een zo g ro ot mogelijke deelname aan een onderzoek k an onder meer worden verkregen
door goede voorlichting te verstrekken over de mogelijke b eroepsrisico’s en do or betrok kenheid van onafhankelijke desk undigen in de onderzoeken.

37

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

Verder is het van belang goede informatie te verstrekken over de consequenties die aan
de resultaten van het onderzoek worden verbonden (zowel voo r het individu als voor de
groep blootgestelden).
Aanbieden gezondheidsmo nit oring
De commissie vindt dat eerst de arbeidshygiënische strategie moet worden ingezet voordat een eerste gezondheidsmonitoring plaatsvindt, teneinde de blootstelling aan inhaleerbare allergenen te voorkomen dan wel zo veel mogelijk te reduceren.
Dat b etekent dat eerst preventiemaatregelen mo eten zijn getroffen voordat een eerste
gezondheidsmonitoring wordt uitgevoerd.
Deze eerste gezondheidsmonitoring geeft slechts een indicatie van de ‘gezondheidstoestand’ van de betrokken beroepsb evolking.
Het resultaat van deze eerste monitoring kan evenwel consequenties heb ben voor de
werknemers die reeds gesensibiliseerd zijn.
In ieder geval is het nodig deze gro ep werk nemers intensiever te onderzoeken dan
de groep waarbij geen sensib ilisatie is geconstateerd. Vo or deze laatste groep zou een
herhalingsmonito ring b ijvoorbeeld om de vijf jaar kunnen plaatsvinden, dan wel eerder
plaatsvinden als zich klachten o penb aren.
Op brancheniveau zullen hierover tussen sociale partners afspraken moeten wo rden
gemaakt.
Uitvoering, verantwo ordelijkheid en kwaliteitseisen
Wat de uitvo ering van de gezo ndheidsmonitoring betreft acht de co mmissie het no odzakelijk dat de betrok ken b edrijfsartsen deskundig zijn ten aanzien van inhaleerbare
allergenen en hun aanpak , en dat hun onafhankelijke positie is gewaarborgd, gezien
hun relatie met zowel werkgever als werknemers.
Op brancheniveau moet aan de aspecten van deskundigheid (kennisniveau) en onafhankelijk heid aandacht wo rden geschonken en zullen sociale partners gezamenlijk tot een
bepaald model van inschakeling van onafhankelijke deskundigen mo eten komen.
Voo r het opsporen van sensib ilisatie zou bijvoorbeeld onder de verantwoordelijk heid
van de Nederlandse Vereniging voor Arb eids- en Bedrijfsgeneesk unde (NVAB) en/of de
Vereniging van Huisartsen een standaardprotocol kunnen worden ontwikkeld, met
indien nodig een differentiatie in typen allergieën en soorten stoffen (hoog- en laagmoleculaire stoffen). Bij het opstellen van een dergelijk proto col k an gebruik worden
gemaakt van de reeds b eschik bare kennis en ervaringen met inhaleerbare allergenen in
de verschillende sectoren.
Een dergelijk protocol moet ervoor zorgen dat sensibilisatie zoveel mogelijk objectiveerbaar en toetsb aar wordt vastgesteld.
Voo r de toepassing van monitoring van sensibilisatie zullen adequate, b etrouwbare en
kosteneffectieve testmethoden beschik baar moeten zijn dan wel mo eten worden ontwik keld. In dit verband attendeert de commissie op de waarschuw ing van de GR dat
dergelijke testmethoden nog onvoldoende beschik baar zijn.
38

STA N DPU NT V A N DE C O MM I SSI E

Consequ enties van resultaten van m onitoring
Aandacht moet worden geschonken aan het monitoren van de gesensibiliseerde werknemer op het daadwerkelijk ontw ikkelen van allergische klachten én het begeleiden van
de werknemer als sprake is, respectievelijk zou zijn van loopbaanconsequenties.
De GR wijst erop dat wanneer is vastgesteld dat iemand gesensibiliseerd is, de kans op
ontwik keling van allergische klachten heel groot is indien de blootstelling wordt gecontinueerd. Verder blijkt sensibilisatie asymptomatisch te zijn: de perso on in kwestie merk t
er niets van en heeft geen gezondheidsklachten.
Het is de vraag als een gesensibiliseerd persoon zijn/haar werk graag doet, van welke
perso on hij/zij dan wil horen dat het werk in beginsel niet geschikt voor hem/haar is.
Verder is het de vraag of en wanneer iemand zonder k lachten moet weten dat hij/zij op
enig moment wel k lachten kan ontw ikkelen. Is het doenlijk bij beginnende klachten met
medicatie toch verder te werken?
Dit type vragen onderstreept naar het oordeel van de commissie het belang van het
inschakelen van specifieke desk undigheid. (Zie kader volgende pagina).
De commissie k an op dit moment echter niet alle co nsequenties die zijn verbonden aan
de resultaten van een gezondheidsmo nitoring overzien en evenmin welke oplossingsrichtingen mogelijk zijn aan te reiken.
Zij adviseert dan ook de minister in overleg met de sociale partners nader o nderzoek
hiernaar te laten verrichten.

De commissie verwijst in dit verband als voorbeeld naar de aanpak in de bakkersbranche. Via een vragenlijst, ontwikkeld door IRASa , in te vullen door de betrokken werknemers, is preventief bekeken wie voor nader onderzoek in aanmerking zou komen. Op basis van de uitkomsten heeft IRAS de betrokken bedrijfsartsen geïnformeerd over een mogelijke kans op het optreden van sensibilisatie
of reeds aanwezige sensibilisatie en/of allergische reacties. Onduidelijk is nog of
dit een goede werkwijze is geweest voor de werknemers.
Op deze wijze is binnen de bakkersbranche de problematiek aangepakt en is
voorzien in de noodzakelijke kennis op centraal niveau. Met betrekking tot de
implementatie is gebleken dat de aansturing van arbodiensten en versnippering
van arbozorg een praktisch probleem vormden.
Voor die gevallen waarin sprake kan of moet zijn van werkverandering, is deze
aanpak vergezeld van maatregelen ter bemiddeling naar ander werk, oplossingen voor opleidingsproblemen en inkomensvoorzieningen ter voorkoming van
een (tijdelijk) inkomensverlies.
Het Productschap Akkerbouw heeft ervoor gezorgd dat de betrokken bedrijfsartsen voor zover nodig werden opgeleid en/of bijgeschoold. Ook werd geregeld
dat een beroep kon worden gedaan op deskundigen van de Universiteit van
Groningen en de Universiteit van Utrecht.
• IR AS staat voor: In sti tute for Ri sk Assessment Scien ces, van de Un ivers iteit van Utrech t.

39

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

Niet alleen over de hiervoor besproken aspecten zullen op branche/sectorniveau afspraken
moeten worden gemaakt. Ook zal met name aandacht moeten worden geschonken aan
voorlichting en de eventuele consequenties van de gevaren van een sensibilisatie als gevolg
van een beroepskeuze.
Voorlichting
Werk nemers k unnen doo r vele oorzaken gesensibiliseerd raken of allergische klachten
krijgen. Het prob leem is dat veel mensen dit niet weten, terw ijl het juist voor hun gezondheid belang rijk zou kunnen zijn om zelf te weten voor welke stoffen zij allergisch zijn of
zouden kunnen worden.
Voorlichting die op de betrokken doelgroep is toegesneden over de gevaren van een mogelijke sensibilisatie en de mo gelijke co nsequenties daarvan, acht de commissie essentieel,
evenals voorlichting over preventie van sensibilisatie.
Aan goede voorlichting moet daarom een belangrijke plaats worden toegekend in het
preventiebeleid.
Bero epsopleiding
Een onderdeel van een goed preventiebeleid en van gezondheidsmonitoring kan zijn om
jongeren al in het kader van hun beroepskeuze tijdens de opleiding (bijvoorbeeld bakkersopleiding of opleiding tot (proef)dierverzo rger) voorlichting te geven over mogelijke
gezondheidsgevaren en wellicht een test aan te bieden op een mogelijke aanleg, dan
wel reeds aanwezige vorm van sensib ilisatie voor het ontw ikkelen van allergie.
Op deze wijze kunnen jeugdigen (en hun ouders) nog voordat ze een verplichting met een
werkgever aangaan, tijdig vo orlichting dan wel medisch advies o ntvangen of een voo rgenomen studierichting wel voor hen geschikt is. Ze kunnen dan nog tijdig allerlei keuzes
maken over hun opleidingstraject en hun toek omstige werkkring.
De commissie beveelt aan hierover op branche-/sectorniveau afspraken te maken.
Aanstellingskeuring?
In het voorgaande wijst de commissie onder meer op het belang van gezondheidsmonitoring, op voorlichting over de gevolgen van blootstelling aan inhaleerbare allergene stoffen
en op het daarover vo orlichten van jongeren in het kader van hun beroepskeuze tijdens
de opleiding. Naast het treffen van maatregelen om de blootstelling te minimaliseren
vindt de commissie goede voorlichting essentieel.
Bekend is dat een bepaald percentage van mensen in aanleg bevattelijk is voor sensibilisatie of zelfs al is gesensibiliseerd. In dat laatste geval zal in ieder geval blootstelling
moeten worden vermeden.
Blootstelling aan inhaleerbare allergene stoffen is echter niet in alle gevallen te voorkomen,
en dus o ok niet het risico o p het ontstaan van sensibilisatie, en b ij het hanteren van
referentiewaarden wordt een extra risico op sensibilisatie aanvaard.
De commissie vraagt zich af o f het instrument van aanstellingskeuring mag worden
ingezet voor het vroegtijdig (dat wil zeggen: voor het in dienst nemen) o ntdekken van

40

STA N DPU NT V A N DE C O MM I SSI E

sensibilisatie of van (lichte vormen van) astma teneinde latere gezondheidsschade voor
betrokkene te voo rkomen.
De commissie adviseert de minister in overleg met de so ciale partners nader onderzoek
te verrichten naar de mogelijkheid en wenselijkheid van invoering van een aanstellingskeuring bij blootstelling aan inhaleerbare allergene sto ffen en, zo ja, welke voorw aarden
aan een aanstellingskeuring zouden moeten worden gesteld.

41

S T A ND P UN T V A N D E C OM M IS S IE

42

5

Beantwoording adviesvragen
De minister van SZW heeft drie hoofdvragen voo rgelegd aan de commissie.
De eerste vraag heeft betrekk ing op de keuze van de twee vo orgelegde opties, te weten
optie 1 de o ntwikkeling van een leidraad en
optie 2 de vaststelling van een maximaal te aanvaarden risiconiveau voor sensibilisatie
en een aanvaard streefrisiconiveau.
De tweede vraag gaat over de nadere invulling van de gekozen optie, onder meer over een
maatstaf voo r de drie haalbaarheidscriteria (optie 1) en de weging van het risico van
allergenen ten opzichte van dat van kankerver wekkende stoffen, de vaststelling van de
bijb ehorende blootstellinggrenzen en de wijze waarop het bedrijfsleven zelf verantwoordelijk heid kan nemen (optie 2).
Verder wordt gevraag d naar:
• ervaringen van bedrijven of sectoren in de aanpak van allergenen, zoals met veilige
werk wijzen of anders werkwijzen die in ieder geval een stap in de goede richting zijn,
of ervaringen met het hanteren van grensw aarden;
• de rol die brancheorganisaties en sectorfondsen bij de uitwerk ing van de geko zen
optie kunnen spelen;
• de rol van de commissie zelf bij het opstellen van de leidraad (optie 1) of werkzaamheden ten behoeve van de kw antitatieve uitspraak over aanvaarde risicog renzen
(optie 2), en de andere partijen die zouden kunnen worden betrokken bij uitvoering
van het traject van de gekozen optie;
De derde vraag betreft de wijze waarop meer aandacht voor gezondheidsbew ak ing kan
worden verkregen (sectorale arrangementen met verzekeraars).
In de volgende drie paragrafen geeft de co mmissie haar reactie op deze drie vragen en
daarmee haar standpunt over de verschillende onderdelen ervan.

5.1

De keuze van de optie voor een aanpak
Zoals uit paragraaf 4.1 blijk t kiest de co mmissie niet voor een specifieke optie, maar voor
toepassing van beide opties waarbij optie 2 (referentiewaarden op basis van risicogetallen)
moet worden beschouw d als een aanvulling op optie 1 (concretisering van de zorgplicht
van de werkgever door middel van een leidraad).
Naar het oordeel van de commissie zal de invulling van optie 1 en vervolgens nadere concretisering op b ranche-/secto rniveau daarvan, op redelijk korte termijn resultaat kunnen
geven.
In aanvulling op de ontwikkeling van een leidraad acht de commissie het zinvol dat in
het publieke stelsel voor zover mo gelijk gezondheidsk undige grenswaarden worden
43

B E A N T W O O RD IN G AD V IE S V RA G E N

ontwikkeld, dan wel dat referentiewaarden op basis van een risicob enadering worden
vastgesteld.

5.2

Nadere invulling van de gekozen optie
De commissie acht het wenselijk dat sociale partners gezamenlijk met het oog op waarborging van de kwaliteit een landelijke richtlijn opstellen met aandachtspunten voor de
te o ntwikkelen handreikingen voor de praktijk .
In deze leidraad moeten naar het oordeel van de commissie onder meer de vo lgende
aspecten aandacht krijgen:
• kennis- en informatie-uitwisseling binnen het bedrijf;
•

voor zover van toepassing: het gebruik van VIB’s en het do orgeven van informatie
b innen de keten;

• voorlichting aan werknemers, werkgevers, afnemers en consumenten;
• b lo otstellingsregistratie;
• monitoren en meten (inclusief gezondheidsmo nitoring).
De commissie vindt dat de sociale partners hun verantwoordelijkheid in deze op b edrijfsniveau vorm k unnen geven in de RI&E ’s en plannen van aanpak, en op brancheniveau
door het ontwikkelen van arbocatalogi. Op landelijk niveau kan dat door coö rdinatie van
uitw isseling van kennis en informatie én door de hiervoor genoemde landelijke richtlijn
met aandachtspunten.
Gelet op de ervaringen in de bakkersbranche zal op sectorniveau in sectoren met vele kleine
bedrijven en vele betrokken arbodiensten extra aandacht moeten worden geschonken aan
de praktische uitvoerbaarheid en de organisatie van de aanpak van de problematiek van het
werken met allergene stoffen.
Ten aanzien van de drie haalbaarheidscriteria bij toepassing van het redelijkerwijsbeginsel
overweegt de commissie dat er geen aanleiding is op dit moment de tot nu toe gehanteerde praktijk te w ijzigen specifiek voo r het werken met inhaleerbare allergene stoffen.
De benadering van dit type stoffen is in principe niet anders dan vo or andere stoffen.
In paragraaf 4.3.5 heeft de commissie haar gedachten over de risicobenadering uiteengezet. De commissie adviseert een referentierisico te hanteren van 1 procent extra kans op
sensibilisatie na veertigjarige blootstelling. De bijbehorende blootstellingsgrens-/grenzen
zal/zullen door de GR mo eten worden bepaald. Verder vindt de commissie dat bij de vaststelling van de grenswaarde de resultaten moeten worden meegewogen van de haalbaarheidstoets die de commissie (i.c. de subcommissie GSW) uitvoert. De commissie vindt dat
deze haalbaarheidstoets een voor waarde is voo r de vaststelling van op referentiewaarden
gebaseerde wettelijke grenswaarden.
Overigens geldt voo r alle stoffen waarvoor geen gezondheidskundige grenswaarde dan
wel referentiewaarde kan worden vastgesteld, dat de b edrijven zelf bedrijfsgrenswaarden
moeten vaststellen.
44

BEA N TW O OR DI NG A DV I ESV R A GEN

Over ervaringen van branches/sectoren met de aanpak van allergenen heeft de commissie
kort in paragraaf 4.5 b ericht (zie het desbetreffende kader).
Brancheorganisaties kunnen afspraken vastleggen in arbo catalogi over maatregelen om
de blootstelling te vo orkomen of te verminderen, over de eventuele uitwerking van een
systeem van gezondheidsmonitoring en over re-integ ratieafspraken in cao-verband.
Onduidelijk is o f sectorfo ndsen daarbij een ro l kunnen spelen. Deze fondsen zijn niet in
alle sectoren aanwezig en hebben bovendien concrete doelstellingen. Het is aan betrokken
so ciale partners om te bepalen o f en, zo ja, in hoeverre zij de doelstellingen van een fonds
willen/kunnen bijstellen en binnen het betrok ken budget ruimte heb ben om enige rol
van betekenis te spelen bij de aanpak van blootstelling aan allergenen.
De centrale werkgevers- en werknemersorganisaties op landelijk niveau zullen (met facilitaire ondersteuning door de overheid) een leidraad ontwik kelen. Sectorfo ndsen zullen
hierbij niet worden betrokken.
De commissie speelt hierbij verder geen rol. De subco mmissie GSW zal, w aar nodig, op
basis van een haalbaarheidtoets van de referentiewaarde van de GR de minister adviseren
over de in te voeren (wettelijke) grensw aarde voor een allergene stof.

5.3

Meer aandacht voor gezondheidsbewaking
De commissie is van mening dat gezondheidsmo nitoring essentieel is voo r:
• de bewaking van gezondheid van werknemers,
• het tijdig signaleren van het zich ontwik kelen van een sensibilisatie;
• controle van de effectiviteit van de getroffen preventieve maatregelen.
In paragraaf 4.5 is de co mmissie nader ingegaan op de voor waarden van een gezondheidsmonito ring en de consequenties die aan de resultaten ervan moeten worden verbonden.
Centrale so ciale partners zullen zowel via de te o ntwikkelen leidraad als via een voorlichtingstraject aan decentrale sociale partners het belang van gezondheidsmonitoring
onder de aandacht brengen. Hiervoor wordt financiële/facilitaire ondersteuning van de
overheid verwacht.
De commissie gelooft in de preventieve werking van de door haar aanbevolen maatregelen.
De commissie beveelt daarom decentrale sociale partners aan om in overleg met hun verzekeraars op het geb ied van verzuim, arbeidsongeschik theid en zorg te zoeken naar
mogelijk heden om alle kansen op dit gebied te benutten. Dit zal naar verw achting pas op
langere termijn tot resultaten leiden, temeer omdat de prak tijk op dit punt weerb arstig
blijk t te zijn. Z o speelden verzekeraars niet in op initiatieven vanuit de b ak kersbranche.

45

B E A N T W O O RD IN G AD V IE S V RA G E N

46

6

Conclusies/slotopmerkingen
Bij de b lootstelling van werknemers aan inhaleerbare allergenen tijdens het werk staan
de gezondheid en de veiligheid van de werknemers centraal. Primair is de werkgever daarvoor verantwoordelijk uit hoofde van zijn zorgplicht zoals is neergelegd in de Arbowet.
Het beleid en de uitvoeringsmaatregelen moeten gericht zijn op het voorkómen of minimaliseren van de bloo tstelling van werknemers. Daar naast is ook gezondheidsmonitoring van b elang. Gezondheidsmonitoring is immers complementair aan het preventiebeleid. Het is geen onderdeel van preventie, maar biedt de mogelijkheid het preventiebeleid op basis van de bevindingen aan te scherpen, respectievelijk – indien sprake is
van reeds gesensib iliseerde werk nemers – (onderdelen van) het preventiebeleid voor die
perso nen nader te concretiseren.
De commissie vraagt in haar advies enige activiteiten van sociale partners en de overheid
ter nadere invulling van een preventiebeleid gericht op inhaleerbare allergene stoffen.
Concreet b eveelt de commissie aan, respectievelijk verzoekt zij aan de betrokken partijen
het volgende:
Centrale werkgevers- en werknemerso rganisaties:
• het opstellen van een landelijke preventierichtlijn (leidraad) ter vermijding respectievelijk minimalisering van de blo otstelling aan inhaleerbare allergene stoffen
(paragraaf 4.2);
• het (gezamenlijk) aanspreken van sociale partners op decentraal niveau de leidraad
als hulpmiddel te gebruiken voor het tot stand brengen van arb ocatalogi (paragraaf
4.2);
• het samen met de minister nader o nderzoeken van de mogelijkheid en wenselijkheid
van invoering van een aanstellingskeuring en zo ja de daaraan te verbinden voorwaarden
(paragraaf 4.5).
Werkgevers- en werknemersorganisaties op branche-/sectorniveau:
• het to t stand brengen van arbocatalo gi, voor zover noodzakelijk, waarin de leidraad
voor de specifieke b ranche/secto r is geconcretiseerd (paragraaf 4.2);
• extra aandacht te schenken aan de praktische uitvoerbaarheid en de organisatie van
de aanpak van de problematiek van het werken met allergene stoffen in sectoren met
vele kleine b edrijven en vele betrok ken arbo diensten (parag raaf 4.2);
• het gezamenlijk nader invullen van aspecten die een onderdeel vormen van de gezondheidsmonitoring (paragraaf 4.5);
• afspraken maken over de start van een preventiebeleid en voo rlichting tijdens de
beroepsopleiding (paragraaf 4.5);
• overleg voeren met verzekeraars op het geb ied van verzuim, arbeidsongeschik theid
en zorg om te zoeken naar mogelijkheden om alle k ansen op dit gebied te benutten
(paragraaf 5.3).
47

C ON C LU S I E S /S LO T O P M E RK I NG E N

Overheid:
• het zo nodig en desgevraagd faciliciteren van initiatieven van sociale partners (o nder
meer met betrek king to t de landelijke richtlijn, voo rlichting) (paragraaf 4.2 en 5.3);
• het vaststellen tot welk stelsel (publiek of privaat) welke inhaleerbare allergene stoffen
moeten worden gerekend (paragraaf 4.3.2);
• het vaststellen van de prioritering van te behandelen stoffen in het publieke stelsel,
met inschakeling van de GR (vooronderzoek naar beschikbaarheid van voldoende
informatie) (paragraaf 4.3.4);
• de GR ter advisering voor te leggen de vraag voor welke categorie van inhaleerbare
allergene stoffen een zo genoemde groepsgrenswaarde kan wo rden vastgesteld
(paragraaf 4.3.4);
•

het vaststellen van een streefrisiconiveau van 1 procent extra kans op sensibilisatie en
het vaststellen van werk wijze vo or de vaststelling van een wettelijke grensw aarde op
b asis van een referentiewaarde en op b asis van een door de SE R uitgevo erde haalbaarheidstoets (paragraaf 4.3.5);

• het laten o pstellen van een voorlichtingslijst van inhaleerbare allergenen ter ondersteuning van werkgevers en werknemers (paragraaf 4.4);
• nader onderzoek te plegen in overleg met sociale partners over consequenties die te
verbinden zijn aan de resultaten van gezondheidsmonitoring voor individuele personen
en mogelijke oplo ssingsrichtingen (paragraaf 4.5);
• het nader onderzoeken samen met sociale partners van de mogelijk heid en wenselijkheid van invoering van een aanstellingskeuring en zo ja daaraan te verbinden
voorwaarden (parag raaf 4.5).
Slotopmerking
Ten slo tte w ijst de commissie erop dat binnen REACH en GHS/CLP eveneens aandacht
wordt geschonken aan inhaleerbare allergene stoffen. De voorstellen van de commissie
vo rmen daarop een aanvulling. Zij pleit er dan ook voor dat overheid en so ciale partners
binnen Europa haar advies over de aanpak van inhaleerbare allergene stoffen op de
werkplek onder de aandacht b rengen van de verschillende organisaties en daarbij tevens
aandacht vragen voor de Nederlandse aanpak .
Den Haag, 21 juli 2009

R.L.O. Linscho ten
Voo rzitter

J.J.A.M. Brokamp
Secretaris
48

Literatuurlijst
SER-publicaties
SE R (2009) Advies Een kw estie van gezond verstand: Breed preventiebeleid binnen arbeidsorganisaties, pub licatienr. 09/02, Den Haag : Sociaal-Economische Raad, 17 april 2009
SE R (2009) Advies Veilig omgaan met nanodeeltjes op de werkplek, publicatienr. 09/01,
Den Haag : So ciaal-Economische Raad, 20 maart 2009
SE R (2005) Advies Evaluatie Arbo wet 1998, publicatienr. 05/09, Den Haag : SociaalEconomische Raad, 17 juni 2005
SE R (2005) Advies Een nieuw grenswaardestelsel, pub licatienr. 05/08, Commissie
Arbeidsomstandigheden, Den Haag : Sociaal-Eco nomische Raad, 16 juni 200 5

Rappor ten
GR (2008) Preventie van werkgerelateerde luchtwegallergieën , pub licatienr. 2008/03,
Den Haag : Gezondheidsraad, 13 maart 2008
GR (2004) Wheat and other cereal flour dusts; an approach for evaluatin g health effects
from occupational exposure, publicatienr. 2004/02OSH, Den Haag : Gezondheidsraad,
10 augustus 2004

49

L IT E RA T UUR L IJ S T

50

B IJ LA GE N

51

52

BI JL A GE 1

53

B IJ LA G E 1

54

BI JL A GE 1

55

B IJ LA G E 1

56

BI JL A GE 1

57

B IJ LA G E 2

58

BI JL A GE 2

59

B IJ LA G E 2

60

BI JL A GE 2

61

B IJ LA G E 2

62

BI JL A GE 2

63

B IJ LA G E 2

64

BI JL A GE 3

Sam enstelling Commissie Arbeidsomstandigheden (Arbo)

leden

plaatsvervangende leden

Onafhankelijke leden
R.L.O. Linschoten (voorzitter)
prof.mr. F.B.J. Grapperhaus
G. van der Laan M.D.
ir. W.K. Raes
Ondernemersl eden
drs. A.W. Ho kken (LT O Nederland)

vacature (VNO-NCW)

J.J.H. Koning (VNO-NCW )

vacature

vacature (RCO)

vacature

G.O.H. Meijer (RCO)

vacature

mr. W.M.J.M. van Mierlo (MKB-Nederland)

P.A. Scho ormans (VNO-NCW)

J.A. van de Werken (MKB-Nederland)

vacature (VNO-NCW)

Werknemersleden
T.J .M. van Haaster (FNV)

mw. J.F.J. Waage

vacature MHP

vacature

drs. W. van Veelen (FNV)

mr. H. van Steenbergen

mw. mr. M. Wildekamp (CNV)
drs. A. Woltmeijer (CNV)
vacature (FNV)

mw. H. Konijnenberg (FNVbg)

Adviserende leden uit de kring van overheidsw er kgevers
Mw. mr.drs. N.M. Piekaar (VSO)
Ministeri ële vertegenwoordigers
mr. R.D. Blinker (BZ K)
mr. W. Meijerink (SZW)
E.G. ten Oever (Jus)
ir. C.R.M. Oudshoorn (V&W)

W. Pietersma

R.P. Rollingswier MSc (EZ)
J.H. van de Ruit (DEF)
mw. dr. J.W. Tas (VWS)
ir. P. van Veen (VROM)
mw. drs. A.C.C.M. van Zoelen (SZW)
vacature (OCenW)

65

B IJ LA G E 3

Secretar iaat
mr. J.J.A.M. Bro kamp
mw. mr. B.P.F.D. Hendrikx

66

BI JL A GE 3

Sam enstelling Subcomm issie Grenswaarden Stoffen op de Werkplek (GSW)

leden

plaatsvervangende leden

Onafhankelijk lid
ir. W.K. Raes (voorzitter)
Ondernemersl eden
ing. E.C.M. Dijk man (RCO)
C.J. Halm (FME-CWM)
J.J.H. Koning (VNO-NCW )
M. Korteweg Maris (RCO)
J.A. van de Werken (Konink lijke Metaalunie )
ir. T.A. Wortman (RCO)
Werknemersleden
T.P. Hubert (CNV)
vacature (MHP)

vacature

J.W.H.M. Manders (FNV Bondgenoten)
mw. ir. P.H.M. Timmer mans (FNV Bo ndgenoten)
drs. W. van Veelen (FNV Vakcentrale)
drs. J.C. van Broekhuizen (FNV Vakcentrale)
Adviserende leden
prof.dr. G.J. Mulder (Commissie GBBS, Gezo ndheidsraad)
mw. dr. C.A. Bouwman (Commissie GBBS, Gezondheidsraad)
mw. dr. A.S.A.M. van der Burght (Commissie GBBS, Gezondheidsraad)
Ministeri ële vertegenwoordigers
ing. F.M. de Beer (SZW)
drs. A.A. Vijlbrief (SZ W)
ir. Th. Sijb randa (Defensie)
drs. T. van Teunenbroek (VROM)
Secr etariaat
mr. J.J .A.M. Brokamp
mw. mr. B.P.F.D. Hendrikx

67

B IJ LA G E 3

Samenstelling Werkgroep ad hoc G SW-allergenen

Onafhankelijk lid
ir. W.K. Raes (voorzitter)
Onder nemersleden
J.J.H. Koning (VNO-NCW)
B. Muller (VBZ )
Werknemer sleden
J.W.H.M. Manders (FNV Bondgenoten)
mw. ir. P.H.M. Timmermans (FNV Bondgenoten)
drs. W. van Veelen (FNV Vakcentrale)
Secretar iaat
mr. J.J.A.M. Bro kamp
mw. mr. B.P.F.D. Hendrikx

68

Publicatieoverzicht
Algemeen
De belangrijk ste adviezen en rapporten van de SER komen in boekvorm uit.
Een jaarabonnement op deze publicaties kost € 90,50. Lo sse exemplaren kosten € 7,50,
tenzij anders aangegeven.
Van de meeste adviezen wordt een aparte samenvatting gemaakt. Deze samenvattingen
kunt u raadplegen op onze website. So mmige samenvattingen zijn ook b eschikb aar in
boekvorm. In het publicatieoverzicht is dat aangegeven met een N (Nederlands), E (Engels),
D (Duits), F (Frans) en S (Spaans). De bib liografische gegevens vindt u op onze website.
De samenvattingen in boekvo rm zijn gratis.
Het SER-bulletin, met nieuws en opinies over de SER, de Stichting van de Arbeid en de
overlegeconomie, verschijnt maandelijks. Een jaarabonnement is gratis.
Een overzicht van alle SER-uitgaven vindt u op onze website (www.ser.nl).

Adviezen
Samen vattin g
Aanpa k inhaleerbare allergen e sto ffen op de werkplek
2009, 72 pp ., I SB N 90-6587-991-9, bestel nr. 09/06
Consumenten rechten in de interne markt
2009, 120 pp., ISBN 90-6587-990-0, besteln r. 09/05
Europa 2020: de n ieuwe Lissabonstrategie
2009, 178 pp., ISBN 90-6587-989-7, besteln r. 09/04
Diversiteit in h et personeelsbestand
2009, 94 pp ., I SB N 90-6587-988-9, b estel nr. 09/03
Een kwestie van gezo nd verstand
2009, 184 pp., ISBN 90-6587-986-2, besteln r. 09/02
Veilig omgaan m et nanodeeltjes op de werkplek
2009, 156 pp., ISBN 90-6587-984-6, besteln r. 09/01
Duurzame glob aliserin g: een wereld te win nen
2008, 334 pp ., I SB N 90-6587-973-0, bestel nr. 08/06
Waarden van de Land bouw
2008, 106 pp., ISBN 90-6587-971-4, besteln r. 08/05
Zu inig op de Ran dstad
2008, 82 pp ., I SB N 90-6587-969-2, b estel nr. 08/04
Langdurige zorg verzekerd: toekom st van d e AWBZ
2008, 288 pp ., I SB N 90-6587-970-6, bestel nr. 08/03
Naar een kansrijk en duurzaam energiebeleid
2008, 106 pp., ISBN 90-6587-968-4, besteln r. 08/02

69

Evenwichtig On dernemingsbestu ur
2008, 100 pp ., I SBN 90-6587-966-8, b estel nr. 08/01
Evenwichtig On dernemingsbestu ur: bijlage m et consultatie en onderzo eksrapportages
2008, 215 pp ., I SB N 90-6587-967-6, bestel nr. 08/01A
Benoemingsrech t Soc iaa l-Eco nomische R aad 1 april 200 8 – 1 april 2010
2007, 28 pp ., ISB N 90-6587-965-X, besteln r. 07/07
M eedoen zo nder beperkingen
2007, 212 pp., ISBN 90-6587-958-7, besteln r. 07/06
Groenb oek H erziening co nsumentena cquis
2007, 54 pp ., ISB N 90-6587-957-9, bestel nr. 07/05
Lissabon in de wijk: het grotestedenbeleid in een nieuwe fase
2007, 58 pp ., ISB N 90-6587-953-6, bestel nr. 07/04
Eenvoudige procedure voor eenvou dige civiele zaken
2007, 86 pp ., ISB N 90-6587-951-x, besteln r. 07/03
A rbeidsmigratiebeleid
2007, 212 pp., ISBN 90-6587-948-x, besteln r. 07/02
Niet de afko mst m aar de toekom st
2007, 122 pp., ISBN 90-6587-947-1, b estel nr. 07/01
Naar een kansrijk en du urz aam en ergiebeleid
2006, 120 p p., ISBN 90-6587-943-9, bestelnr. 06/10
M obiliteitsm anagement
2006, 44 pp., ISBN 90-6587-942-0, besteln r. 06/09
Welvaartsgroei door en voor iedereen
2006, 150 p p., I SBN 90-6587-937-4, bestel nr. 06/08
Welvaartsgroei door en voor iedereen: Th em adocum ent Sociale inn ovatie
2006, 66 pp., ISBN 90-6587-938-2, besteln r. 06/08 I
Welvaartsgroei door en voor iedereen: Th em adocum ent Arbeidsverhoudin gen
2006, 90 pp., ISBN 90-6587-939-0, besteln r. 06/08 II
Welvaartsgroei door en voor iedereen: Th em adocum ent Arbeidsm arktperspec tieven
laaggeschoolden en ontwikkeling kwalificatiestruc tu ur beroepsbevolkin g
2006, 58 pp., ISBN 90-6587-940-4, besteln r. 06/08 III

E

Personenkring werknem ersverzekeringen
2006, 154 p p., I SBN 90-6587-926-9, bestel nr. 06/07
Nederland en EU-milieu richtlijnen
2006, 86 pp., ISBN 90-6587-925-0, besteln r. 06/06
Cofinanciering van het EU-landbouwbeleid
2006, 70 pp., ISBN 90-6587-924-2, besteln r. 06/05
Voorko men arbeidsmarktknelpu nten collec tieve sector
2006, 100 pp ., I SBN 90-6587-923-4, b estel nr. 06/04
A dviezen van de Bestuurskamer inz ake hergroepering bedrijfslich amen 1 998-2 003
2003, ISBN 90-6587-845-9
deel 1 (212 pp .)
deel 2 (219 pp .)

70

E

Rapporten
CSED-rapport: M et Eu ropa meer groei
2004, 210 pp., ISBN 90-6587-880-7

N, E, F

Witte vlekken op pensioengebied, quick scan 2001
2002, 94 pp ., I SB N 90-6587-815-7
CSED-rapport: Levensloopbanen: gevolgen van veran deren de arbeidspatron en
2001, 140 pp ., I SB N 90-6587-797-5
CSED-rapport Gezondheidszorg in het licht van de toekom stige vergrijzing
1999, 198 pp., ISBN 90-6587-720-7

Samenvattingen (gratis; in boekvorm)
CSED-rapport: M et Eu ropa meer groei
2004, 46 pp ., I SB N 90-6587-879-3
De rol va n de werknemers in de Europese ven nootschap
2003, 26 pp ., I SB N 90-6587856-4, besteln r. 03/08N
Norm ering piekblootstelling organ isch e oplosmiddelen
2003, bestel nu mmer 02/11N
Het nieu we leren
2002, 20 pp ., I SB N 90-6587-819-X, besteln r. 02/10N
Sociaal-econo misch beleid 2 002-20 06
2002, 40 pp ., I SB N 90-6587-820-3, b estel nr. 02/08N
Werken a an arbeidsgeschiktheid
2002, 32 pp ., I SB N 90-6587-819-X, besteln r. 02/05N
Het fun ctio neren en de toekomst van de stru ctuurregeling
2001, 20 pp., ISBN 90-6587778-9, bestel nr. 01/02N

Vertaalde samenvattingen (gratis; in boekvorm)
Increasing prosperity by and for everyone
2006, 38 pp ., I SB N 90-6587-955-2, or derno. 06/08e
Accroissement de la p rosperité par et po ur chacu n
2006, 40 pp ., I SB N 90-6587-952-8, n u méro de command e 06/08f
Crecimiento d el bienestar por y para todo el mundo
2006, 40 pp ., I SB N 90-6587-954-4, n ú mero 06/08s
Gem einsam Wohlstandswachstu m für alle schaffen
2006, 40 pp ., I SB N 90-6587-956-0, B estelln ummer 06/08d
Co-financing of the Com mon A gricu ltural Policy
2006, 32 pp ., I SB N 90-6587-927-7, ordern o. 06/05e
La directive aux services dans le marché intérieur
2005, 24 pp ., I SB N 90-6587-907-2, n u méro de command e 05/07f

71

S ER-Em pfehlungsentwurf z ur Dienstleistu ngsrichtlinie
2005, 26 pp., ISBN 90-6587-909-9, Bestell nu mmer 05/07d
Employee involvem ent in th e Eu ropean company
2003, 32 pp., ISBN 90-6587-859-9, ordern o. 03/08e
Generating knowledge, sharin g knowledge
2003, 26 pp., ISBN 90-6587-858-0, ordern o. 03/04e
Towards a susta in able eco nomy
2003, 24 pp., ISBN 90-6587-855-6, ordern o. 03/02e
Conven tion on the F uture of Eu rope
2003, 18 pp ., I SB N 90-6587-842-4, o rderno. 03/01e
La Convention sur l’avenir de l’Europe
2003, 18 pp ., I SB N 90-6587-844-0, n u méro de command e 03/01f
The New L earning – Advisory report on lifelong learning in th e kn owledge-based economy
2002, 20 pp., ISBN 90-6587-825-4, ordern o. 02/10e
S ocial and Economic Policy 2002 -2006
2002, 36 pp., ISBN 90-6587-835-1, ord er no. 02/08e
S ozial- und Wirtschaftspolitik 20 02-20 06
2002, 40 pp., ISBN 90-6587-832-7, B estel ln ummer 02/08d
Politiqu e éco nomique et soc ia le de 2002 à 2006
2002, 40 pp., ISBN 90-6587-822-X, nu méro d e c omman de 02/08f
Working on occupational disability – policy proposals
2002, 38 pp., ISBN 90-6587-829-7, ord er no. 02/05e
Oeuvrer pour l’aptitude à l’emploi
2002, 40 pp., ISBN 90-6587-830-0, n uméro de c omman de 02 /05f
A geing population and the EU
2002, 18 pp ., I SB N 90-6587-828-9, o rderno. 02/02e

Overige publicaties
Indu strial relations and th e adaptability of the Dutch economy
2007, 88 pp ., ISB N 90-6587-961-7
Verklaring 50 jaar Verdra g van Rome
2007, 10 pp., vertal in gen in Engels, Du its, Fran s en Spaans
M odel Rules of Procedu re for Works Councils
2003, 127 p p., ISBN 90-6587-861-0
Voorbeeldreglement on dernemingsraden
2004, 164 pp ., I SB N 90-6587-860-2

Alle uitgaven zijn te bestellen:
• telefonisch b ij de afdeling Verkoop (070 3499 505);
• via de web site (ww w.ser.nl);
• door overmak ing van de vermelde prijs op gironummer 333281 ten name van de SER
te Den Haag, onder vermelding van het bestelnummer en de titel.

72

09/06
Aanpak inhaleerbare allergene stoffen op de werkplek

Bezuidenhoutseweg 60
Postbus 90405
2509 LK Den Haag
ISBN 90-6587-991-9 / CIP