Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2021

Nr. 4

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 september 2020
Het coronavirus heeft grote gevolgen voor onze samenleving en
economie. Sommige mensen verliezen hun baan, anderen zien
opdrachten opdrogen en daardoor hun inkomen teruglopen. Deze
dynamiek op de arbeidsmarkt betekent ook dat de gebruikelijke
koopkrachtcijfers moeilijker te interpreteren zijn dan in andere jaren.
Binnen deze context geef ik in deze brief een toelichting op het gebruik
van koopkrachtcijfers en op de koopkrachtontwikkeling voor 2020 en 2021.
Aan het einde van deze brief breng ik, zoals gebruikelijk1, beknopt de
koopkrachtontwikkeling en het effect van het gevoerde inkomensbeleid
van de afgelopen kabinetsperiode in beeld. In de bijlage van deze brief is
een nadere uitsplitsing te vinden van de maatregelen die in deze
kabinetsperiode significante inkomensgevolgen hebben gehad2.
Tot slot voldoe ik met deze brief ook aan het verzoek3 van het lid Van
Brenk (50PLUS) om in te gaan op de ontwikkeling van het inkomen van
gepensioneerden tussen december 2019 en januari 2020. Ik leg uit dat
fiscale wijzigingen niet altijd direct bij de betaling van het aanvullend
pensioen kunnen worden verwerkt, maar pas achteraf in de inkomstenbelasting worden verrekend.

1

«Terugblik inkomensbeleid en koopkracht 2012–2017», Kamerstuk 34 550 XV, nr. 12 en
«Beleidsdoorlichting artikel 41: Inkomensbeleid», Kamerstuk 30 982, nr. 7
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
Verzoek gedaan tijdens de Regeling van werkzaamheden op 28 januari 2020, Handelingen II
2019/20, nr. 46, item 25.

kst-35570-XV-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

1

1. Koopkrachtplaatjes als gevolg van de coronacrisis lastiger te
interpreteren; doel is om inzicht te krijgen in de effecten van
overheidsbeleid op het inkomen
Koopkracht geeft aan of huishoudens in staat zijn om het bestedingspatroon van het voorgaande jaar te handhaven, rekening houdend met de
inflatie. In de koopkrachtberekeningen wordt ervan uitgegaan dat er niets
verandert in de persoonlijke omstandigheden van mensen. Daardoor
geven ze een goede inschatting van de effecten van de economie en van
het beleid van de overheid op het inkomen van verschillende groepen
huishoudens, maar ze zijn voor veel mensen minder geschikt om de eigen
koopkracht te voorspellen.
Iemand kan immers werkloos worden of juist meer geld gaan verdienen,
gaan samenwonen of scheiden, een kind krijgen of voor een grote
onvoorziene uitgave komen te staan. Dergelijke ontwikkelingen hebben
een grote impact op de portemonnee van mensen, maar worden niet
meegenomen in de ramingen. Zeker dit jaar, waarin door de gevolgen van
het coronavirus mensen helaas hun baan of opdrachten verliezen, zullen
verschillende huishoudens zich niet goed herkennen in de statische
koopkrachtramingen. Dat maakt dat we in deze periode met nog meer
nuance zullen moeten kijken naar de koopkrachtplaatjes.
Dat neemt niet weg dat dit jaar veel huishoudens ondanks de crisis hun
bestedingsruimte nog hebben zien groeien. In 2021 zorgt beleid er naar
verwachting voor dat de koopkrachtontwikkeling in doorsnee ook positief
is, ondanks een negatieve reële loonontwikkeling.
2. Inkomensgevolgen door de coronacrisis die niet zichtbaar zijn
in de koopkrachtplaatjes
In deze paragraaf wordt een eerste beeld geschetst van de inkomensgevolgen als gevolg van de coronacrisis die niet zichtbaar zijn in de
koopkrachtplaatjes. Veel van de inkomensgevolgen door de coronacrisis
zijn nog onduidelijk. Het CBS zal pas over een paar jaar beschikken over
relevante cijfers omdat het CBS afhankelijk is van definitieve aangiften bij
de Belastingdienst.
Om desondanks een actueel inzicht te geven in de inkomensachteruitgang
als gevolg van de coronacrisis heeft het NIBUD4 in opdracht van het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een enquête gehouden
onder zo’n 2.000 huishoudens. Uit deze enquête blijkt dat ruim 40 procent
van de zelfstandigen en flexwerkers aangeeft minder inkomen te hebben
dan in februari 2020 (zie figuur 1). Opvallend is dat een kwart van de
flexwerkers aangeeft meer te zijn gaan verdienen. Van de werkenden in
loondienst is het inkomen van 13 procent lager, terwijl van 12 procent het
inkomen juist gestegen is. Voor flexwerkers en werkenden in loondienst
die erop achteruit zijn gegaan gaat het in doorsnee om een inkomensterugval van 500 euro per maand, bij zelfstandigen om bijna 900 euro.
Onder de gehele bevolking geeft vooralsnog 15 procent aan erop achteruit
te zijn gegaan, waar 9 procent juist meer inkomen heeft sinds de aanvang
van de coronacrisis. Dat komt overeen met enquêtes van de Rabobank5
waaruit blijkt dat ongeveer 14 procent van de huishoudens erop achteruit
is gegaan tijdens de coronacrisis.
4

5

Bosch, J. e.a. (2020), «Coronabarometer: De financiële gevolgen van de coronacrisis voor
werkenden», NIBUD.
Hardeman, S. e.a. (2020), «De eerste haarscheurtjes in brede welvaart worden zichtbaar»,
RaboResearch – Economisch Onderzoek, https://economie.rabobank.com/publicaties/2020/juli/
de-eerste-haarscheurtjes-in-brede-welvaart-worden-zichtbaar/, geraadpleegd 4 augustus 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

2

Figuur 1: Verandering inkomen sinds februari 2020, naar werksituatie

Bron: Nibud

Om banen en inkomens zoveel mogelijk te beschermen heeft het kabinet
drie steunpakketten gelanceerd. De Noodmaatregel Overbrugging
Werkgelegenheid (NOW) draagt bij aan het behoud van werkgelegenheid,
maar kan niet volledig voorkomen dat meer huishoudens te maken krijgen
met een teruggang in het inkomen door baanverlies. Regelingen als de
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) en de
Tijdelijke overbruggingsregeling voor flexibele arbeidskrachten (Tofa)
zorgen voor inkomensondersteuning voor zelfstandigen en flexwerkers,
maar kunnen inkomensverlies niet volledig vermijden.
Het beroep op de noodmaatregelen is groot. De NOW1 is toegekend aan
ongeveer 140 duizend werkgevers en bereikt ongeveer 2,6 miljoen
werknemers. In de NOW 2 zijn dit ongeveer 63 duizend werkgevers en
1,3 miljoen werknemers. Daarnaast zijn er naar schatting 374 duizend
aanvragen gedaan voor de Tozo 1 en 103 duizend voor de Tozo 2. De
TOFA is ongeveer 11 duizend keer toegekend. Op 28 augustus jongstleden
is bekend gemaakt dat de NOW, Tozo en TVL met negen maanden worden
verlengd6.
Financiële kwetsbaarheid huishoudens
Het ene huishouden kan een inkomensachteruitgang beter opvangen dan
het andere. CPB en AFM hebben een financiële stresstest van huishoudens uitgevoerd om in beeld te brengen hoe lang huishoudens de vaste
lasten kunnen blijven betalen na een substantiële negatieve inkomensschok7. Uit het onderzoek blijkt dat de meerderheid van de huishoudens
weinig risico loopt de vaste lasten op korte termijn niet meer te kunnen
betalen, onder meer doordat zij voldoende buffers aanhouden. Ons
belasting- en sociale zekerheidssysteem is daarnaast zo ingericht dat
huishoudens na een inkomensachteruitgang minder belasting hoeven te
betalen en in aanmerking komen voor hogere toeslagen. Er is echter ook
een groep huishoudens die ondanks dit vangnet na inkomensverlies snel
in financiële problemen komt. Deze huishoudens waren al voor de
coronacrisis kwetsbaar. Daarom is het belangrijk dat betalingsachterstanden snel worden gesignaleerd zodat problematische schulden zo veel
mogelijk voorkomen worden.

6
7

Kamerstuk 35 420, nr. 105
Vlekke, M. e.a. (2020), «Stresstest huishoudens», CPB en AFM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

3

Ruim 70 duizend huishoudens kunnen na verlies van werk binnen drie
maanden hun maandlasten niet meer dragen. Na zes maanden geldt dit
voor ruim 100 duizend huishoudens. Vooral zelfstandigen zijn kwetsbaar
voor inkomensverlies. Ondanks dat het verstrekken van Tozo het
percentage kwetsbare zelfstandigen reduceert met de helft, blijft het risico
voor zelfstandigen om binnen drie maanden niet meer rond te kunnen
komen groter dan voor werknemers. In absolute aantallen gaat het bij
werknemers wel om meer huishoudens dan bij zelfstandigen. Deze cijfers
benadrukken opnieuw de structurele kwetsbaarheden op de arbeidsmarkt,
waar onder andere door de Commissie Regulering van Werk en de WRR
op zijn gewezen. Het kabinet heeft hierin stappen gezet door de WAB die
een betere balans tussen vast en flexibel werk moet bewerkstelligen, maar
ook door de verschillen in de (fiscale) behandeling tussen werkenden te
verkleinen. Daarnaast via een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor
zelfstandigen en met afspraken over loondoorbetaling bij ziekte die de
administratieve lasten in het vaste contract beperken. Het kabinet streeft
ernaar in november te reageren op de rapporten van de Commissie
Regulering van Werk en de WRR. Gezien de omvang van de uitdaging en
de fase van de regeerperiode waarin we ons bevinden, zullen hervormingen op de arbeidsmarkt ook een thema zijn voor de volgende
formatie.
3. Het statische koopkrachtbeeld in 2020 en 2021 is positief
Hoewel de coronacrisis voor een deel van de werkenden en zelfstandigen
dus aanzienlijke inkomensgevolgen heeft, is dit tot op heden voor het
overgrote deel (gelukkig) niet het geval. Voor de huishoudens die niet
direct in de portemonnee getroffen worden door de coronacrisis – veelal
de huishoudens die hun baan of opdrachten behouden, maar ook
uitkeringsgerechtigden die een uitkering behouden en gepensioneerden –
geven de statische koopkrachtplaatjes een goede indicatie van de effecten
van economische ontwikkelingen en beleid op de koopkracht van
verschillende groepen huishoudens.
Uitgaande van een statische situatie gaan huishoudens er in 2020 in
doorsnee 2,2% op vooruit. Dat is positiever dan vorig jaar met Prinsjesdag
werd voorspeld, met name als gevolg van een meevallende nominale
zorgpremie en pensioenpremies. De contractlonen stijgen (in de sector
markt met 2,4% en in de sector zorg met 2,8%) en de belastingen zijn
verlaagd, met name door het invoeren van het tweeschijvenstelsel en een
hogere algemene heffingskorting en arbeidskorting.
Ook in 2021 (figuur 2) valt de doorsnee koopkracht licht positief uit (0,9%),
waarbij voor de helft van de huishoudens de koopkracht naar verwachting
tussen de 0,3% en 1,4% toeneemt. Dit is een stuk minder dan bij de start
van dit kabinet en begin van dit jaar werd verwacht. Dat komt vooral
doordat we in een economische recessie zijn beland. Als gevolg van de
coronacrisis is de raming van de contractloonstijging flink naar beneden
bijgesteld. Het overgrote deel van de cao’s is nog niet verlengd voor 2021.
Hierdoor is de verwachting dat de nominale contractlonen in de markt
gemiddeld slechts met 1,2% zullen stijgen, terwijl begin van het jaar de
verwachting was dat deze met 2,7% zouden stijgen. De inflatie van 1,5%
zorgt ervoor dat sprake is van een negatieve reële loongroei.
Dankzij verdere belastingverlagingen zullen de meeste mensen er
waarschijnlijk wel een klein beetje op vooruit gaan. Het kabinet heeft ook
aantal maatregelen genomen om de koopkracht voor een bepaalde
groepen bij te sturen, zoals lage inkomens, eenverdieners, gepensioneerden en grote gezinnen. Hierdoor krijgen deze groepen een steuntje in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

4

de rug en zijn de verschillen in koopkrachtontwikkeling tussen groepen
volgend jaar beperkt.
Figuur 2: Koopkrachtontwikkeling 20211

1
De cijfers in de hier gepresenteerde boxplot wijken op enkele punten licht af (maximaal
+0,1%-punt) van de koopkrachtcijfers die het CPB presenteert door gebruik van raming van de
nominale zorgpremie en inkomensafhankelijke bijdrage Zvw van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en door opwaartse bijstelling van de intensivering van de bedragen
kindgebonden budget per kind vanaf het derde kind t.o.v. MEV-raming CPB.

Bron: SZW-berekeningen

Het belastingtarief in de eerste schijf, waarin het overgrote deel van de
mensen belasting betaalt, gaat met 0,25%-punt omlaag naar 37,10%.
Werkenden gaan daar bovenop minder belasting betalen doordat de
arbeidskorting verhoogd wordt; oplopend tot € 324 extra bij een modaal
inkomen. Het zijn vooral de middelste inkomensgroepen die door deze
maatregelen een kleine extra inkomensplus tegemoetzien. De huishoudens met de hoogste inkomens hebben verhoudingsgewijs meer last van
de negatieve reële loonontwikkeling en profiteren niet van de verhoging
van de arbeidskorting omdat zij daar met hun inkomen geen recht meer
op hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

5

Om lage inkomens, zoals mensen een bijstandsuitkering of AOW’ers
zonder aanvullend pensioen, te ondersteunen gaat ook de algemene
heffingskorting volgend jaar met € 82 omhoog. Daarnaast wordt het
maximumbedrag van het kindgebonden budget vanaf het derde kind met
€ 617 per jaar per kind verhoogd. Gezinnen met drie of meer minderjarige
kinderen profiteren van deze maatregel. Onder de huishoudens met
kinderen komen gezinnen met drie of meer kinderen relatief gezien meer
voor bij alleenverdieners (27%) dan bij tweeverdieners (16%). De verhoging van het kindgebonden budget voor grotere gezinnen draagt bij aan
het verminderen van het aantal kinderen dat in armoede opgroeit. Het
kabinet komt huurders met een laag inkomen en hoge huur bij woningcorporaties tegemoet, door een wettelijk recht op een huurverlaging tot de
aftoppingsgrens8. 260.000 huurders komen daardoor in aanmerking voor
huurverlaging.
Ik heb voor de zomer toegezegd dat pensioenkortingen niet doorgevoerd
hoeven te worden bij pensioenfondsen die eind van dit jaar een dekkingsgraad hebben van minimaal 90%. Dat zal het aantal kortingen en de mate
van kortingen naar verwachting verminderen, maar dat doet er niet aan af
dat er bij de meeste fondsen ook niet geïndexeerd kan worden. Hierdoor
dalen de pensioenen in reële termen. Om de koopkracht voor gepensioneerden bij te sturen wordt de ouderenkorting met € 55 verhoogd.
Gepensioneerden hebben daarnaast ook baat bij de verlaging van het
tarief van de eerste belastingschijf, de verhoging van de algemene
heffingskorting die direct doorwerkt in een hogere AOW-uitkering en
mogelijk een lagere huur. Hierdoor komt de koopkracht van de groep
gepensioneerden in doorsnee alsnog licht positief uit.
Het kabinet kiest ervoor om de zelfstandigenaftrek vanaf volgend jaar met
€ 110 extra per jaar af te bouwen. Dit komt bovenop de verlaging van
€ 250 per jaar die vorig jaar is afgesproken. Hierdoor wordt de fiscale
behandeling tussen zelfstandigen en werknemers gelijker, in lijn met de
adviezen van de Commissie Regulering van werk. Zelfstandigen worden
hiervoor in 2021 meer dan volledig gecompenseerd door de verlaging van
het tarief in de eerste schijf en de verhoging van de arbeidskorting.
Tot slot hoeft er vanaf volgend jaar over een groter gedeelte van het
vermogen geen belasting meer betaald te worden. Kleine spaarders
worden ontzien door de verhoging van het heffingsvrije vermogen in box
3 naar € 50.000 per persoon.
Voor een gedetailleerde lijst van maatregelen met een inkomenseffect in
2021 verwijs ik naar hoofdstuk 5.2 van de begroting SZW.
4. Terugblik inkomensbeleid kabinetsperiode 2018-2021
In dit laatste deel van deze brief blik ik terug op het inkomensbeleid van
dit kabinet. Traditiegetrouw wordt hierover aan het einde van een
kabinetsperiode gepubliceerd, zodat het kabinet verantwoording kan
afleggen aan het parlement over het gevoerde beleid. In 2011 bijvoorbeeld in de beleidsdoorlichting van het toenmalige begrotingsartikel 41
Inkomensbeleid9 en in 2016 in het rapport «Terugblik Inkomensbeleid en
koopkracht 2012–2016»10. Beide keren is toegezegd dat het Ministerie van
SZW de koopkrachtontwikkeling gedurende langere periode blijft
monitoren. Nu de laatste begroting van dit kabinet in missionaire status is
opgesteld is dit het moment om een overzicht te geven hoe de koopkracht
€ 619,01 voor eenpersoonshuishoudens en € 663,40 voor meerpersoonshuishoudens.
Kamerstuk 30 982, nr. 7
10
Bijlage bij Kamerstuk 34 550 XV, nr. 12
8
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

6

van verschillende groepen zich heeft ontwikkeld en welk deel daarvan het
rechtstreekse gevolg is van beleidsmaatregelen van het kabinet. Een
uitsplitsing van de maatregelen en macro-economische ontwikkelingen
die tot de koopkrachtontwikkeling tijdens de afgelopen periode hebben
geleid, is te vinden als bijlage van deze brief.
Figuur 3: Cumulatieve mediane koopkracht 2018–2021 uitgesplitst naar totale koopkrachtontwikkeling en koopkrachtontwikkeling als gevolg van inkomensbeleid

Bron: SZW-berekeningen

Statische koopkrachtplaatjes zijn vooral nuttig om de ontwikkelingen in de
inkomensverhouding tussen verschillende groepen zoals werkenden en
niet-werkenden over een langere periode in beeld te brengen. Daar is deze
terugblik op gericht.
Figuur 3 laat zien dat in de periode 2018 tot en met 2021 de mediane
statische koopkracht van alle huishoudens in totaal met 4,1% is gestegen.
2,9%-punt daarvan is het gevolg van inkomensbeleid en 1,2%-punt van
autonome economische ontwikkelingen.
Uit de figuur blijkt verder dat voor alle groepen de koopkracht in doorsnee
positief is uitgevallen: een toename tussen de 2,2 en 5,4 procent. Naar
hoogte van het inkomen zijn het vooral de tweede tot en met de vierde
inkomensgroep die erop vooruit zijn gegaan. Zij profiteren met name van
de hogere arbeidskorting en de invoering van het tweeschijvenstelsel.
Groepen met een lager inkomen hebben voordeel van de hogere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

7

algemene heffingskorting, waardoor ze er in doorsnee toch 3% op vooruit
zijn gegaan, grotendeels als gevolg van inkomensbeleid.
Als gekeken wordt naar de belangrijkste inkomensbron van een
huishouden, zijn werkenden er in doorsnee het meest op vooruit gegaan.
Dat was ook het doel van het kabinet bij het opstellen van het Regeerakkoord. Voor zelfstandigen is de koopkrachtontwikkeling lager (maar nog
altijd positief), onder meer doordat een begin is gemaakt met het
afbouwen van de zelfstandigenaftrek conform de aanbevelingen van de
commissie Regulering van werk.
Gepensioneerden horen tot de groepen die er relatief het minst op vooruit
zijn gegaan, met name door achterblijvende indexaties van de pensioenen
vanwege de wereldwijde lage rentestand. Dankzij het gevoerde inkomensbeleid hebben ze toch een mediane koopkrachtplus van 2,5 procent. Dit
komt doordat, naast reguliere indexatie van de AOW-uitkering, gepensioneerden ook baat hebben bij generieke lastenverlichtingen. Zo vertaalt de
hogere algemene heffingskorting zich in een hogere AOW-uitkering, en
hebben gepensioneerden met aanvullend pensioen baat bij het tweeschijvenstelsel en de hogere ouderenkorting. Aandachtspunt bij fiscale
wijzigingen is dat deze niet altijd direct bij de betaling van het aanvullend
pensioen goed kunnen worden verwerkt, maar pas achteraf in de
inkomstenbelasting worden verrekend tenzij er een voorlopige aanslag
inkomstenbelasting wordt aangevraagd. Daardoor kan de ervaren
koopkrachtontwikkeling van gepensioneerden soms lager liggen dan blijkt
uit de koopkrachtplaatjes. Dit werd voor een groep gepensioneerden in
januari 2020 expliciet duidelijk. Omdat de meeste pensioenfondsen niet in
staat waren de pensioenuitkering te indexeren, is de brutouitkering voor
de meeste gepensioneerden tussen december 2019 en januari 2020 niet
gewijzigd. Met de totstandkoming van het tweeschijvenstelsel vanaf 2020
is het belastingtarief over de eerste circa € 20.700 belastbaar inkomen (de
oude eerste belastingschijf) toegenomen met 0,7%-punt. Dit leidde ertoe
dat pensioenfondsen netto minder overmaakten. Tegelijkertijd is de
algemene heffingskorting verhoogd, die hiervoor compenseerde, maar
zoals hierboven wordt toegelicht wordt dat niet in alle gevallen direct op
de rekening van de gepensioneerde overgemaakt.11
Tweeverdieners zijn er in totaal net wat meer op vooruit gegaan dan
alleenverdieners. Zij hebben meer profijt gehad van de algemene
economische ontwikkelingen. Daar staat tegenover dat alleenverdieners
meer hebben geprofiteerd van het gevoerde inkomensbeleid dan
tweeverdieners en alleenstaanden.
Marginale druk
Naast de effecten van het beleid van dit kabinet op de koopkracht heb ik
ook de effecten op de marginale druk in beeld gebracht. De marginale
druk is het deel van de stijging van het brutoinkomen dat niet resulteert in
een toename van het besteedbaar inkomen. Met andere woorden: hoeveel
van een euro extra inkomen is een werkende kwijt aan belastingen? In
hoeverre loont het om extra te gaan werken? Ik heb daarbij de marginale
druk in 2021 weergegeven, vergeleken met de marginale druk in 2018.

11

Met deze toelichting op de koopkrachtontwikkeling van gepensioneerden kom ik tegemoet aan
het verzoek van het lid Van Brenk (50PLUS) bij de Regeling van Werkzaamheden van 28 januari
2020, Handelingen II 2019/20, nr. 46, item 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

8

Figuur 4: Gemiddelde marginale druk 2018 en 2021

Bron: SZW-berekeningen

Figuur 4 laat zien dat het kabinet de marginale druk voor inkomens tot
modaal heeft verlaagd. Dat komt vooral door een andere vormgeving van
de arbeidskorting. Deze bouwt sinds 2020 op bij een inkomen tussen circa
€ 20.000 en € 35.000. Door deze opbouw krijgen werkenden op dit traject
bij een toename van het inkomen meer arbeidskorting, waardoor de
marginale druk lager uitkomt. Sinds 2020 begint de afbouw van het
kindgebonden budget voor paren niet meer rond € 20.000, maar bij
€ 38.000. Door deze maatregelen is meer (uren) werken lonender
geworden. Inkomens vanaf modaal hebben te maken met een licht hogere
marginale druk doordat de arbeidskorting sneller wordt afgebouwd.
Daarnaast is de harde inkomensgrens in de huurtoeslag vervangen door
een geleidelijke afbouw. In het verleden zorgde de harde inkomensgrens
dat werkenden met een inkomen vlak onder de grens bij een klein beetje
extra inkomen hun volledig huurtoeslag kwijt konden raken. Hierdoor had
deze groep vaak te maken met een marginale druk van 150 procent of
hoger. Dit trok ook de gemiddelde marginale druk sterk omhoog rond een
inkomen van € 20.000. Door de invoering van de geleidelijke inkomensgrens komt dit nu niet meer voor en is de marginale druk rondom de
inkomensgrens in de huurtoeslag voor de betreffende groep aanzienlijk
verlaagd.
5. Conclusie
Het coronavirus zorgt voor economische onzekere tijden met veel
dynamiek op de arbeidsmarkt. Veel mensen verliezen hun baan of zien
opdrachten opdrogen en daardoor hun inkomen teruglopen. Er zijn
daarnaast ook sectoren die juist floreren. Tegen deze achtergrond van
verhoogde dynamiek en onzekerheid is de interpretatie van statische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

9

koopkrachtcijfers – waar deze effecten allemaal niet in worden meegenomen – lastiger dan anders.
Het mogelijke verlies van werk en de inkomensachteruitgang die daarbij
hoort heeft een grote (financiële) impact op de huishoudens die het raakt.
Gelukkig heeft de meerderheid van de huishoudens tot op heden geen
inkomensverandering gehad als gevolg van de coronacrisis. Voor hen
geldt dat het statische koopkrachtbeeld voor 2020 en 2021 positief is,
mede als gevolg van kabinetsbeleid. Ook verder terugkijkend op de hele
afgelopen kabinetsperiode kan geconcludeerd worden dat het kabinetsbeleid een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de positieve koopkrachtontwikkeling voor veel groepen.
Om onze welvaart op peil te houden is het belangrijk om de gevolgen van
de coronacrisis te bestrijden. Het kabinet wil werkgelegenheid en
bedrijvigheid beschermen. Daarom heeft het kabinet omvangrijke nooden steunpakketten opgetuigd. Daarnaast heeft het kabinet besloten tot een
sociaal pakket om mensen van wie het werk onder druk staat of die hun
rekeningen niet meer kunnen betalen perspectief te bieden, en hen te
helpen zich aan te passen aan de veranderde economie. Ook worden
publieke investeringen naar voren gehaald en private investeringen
aangejaagd. Daarmee behouden en creëren we niet alleen nu werkgelegenheid, maar zorgen we ook voor nieuwe banen en meer welvaart later.
Tegelijkertijd verkleinen we daarmee het risico dat de recessie langer
aanhoudt en zich verdiept. De toekomst blijft onzeker, maar het kabinet
probeert met verstandig beleid de grootste klappen op te vangen en
banen en inkomens zo veel mogelijk te behouden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XV, nr. 4

10