Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 144

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 oktober 2012
Met deze brief stuur ik u het rapport «Evaluatie van het zij-instroomtraject
in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs» van de
Inspectie van het Onderwijs (IvhO).*)
Korte achtergrond zij-instroom
Sinds augustus 20001 is het in de sectoren primair en voortgezet
onderwijs mogelijk om via een zij-instroomtraject leraar te worden zonder
een reguliere lerarenopleiding te volgen. De mogelijkheid tot zij-instroom
bevordert dat personen van buiten het onderwijs met een hoger
onderwijs achtergrond op een snelle en effectieve manier kunnen
instromen. Via tijdelijke subsidieregelingen in 2005 en 2006 en het
Convenant professionalisering en begeleiding van onderwijspersoneel PO
en VO is zij-instroom gestimuleerd. Vanwege het lerarentekort in het
voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs is in 2009 een
nieuwe subsidieregeling voor zij-instroom voor deze sectoren opgesteld2.
Werkgevers kunnen subsidie aanvragen van € 19 000 per zij-instromer
voor begeleiding, scholing en studieverlof (zie blz. 4 voor inhoud
zij-instroomtraject per sector). Van de regeling wordt veelvuldig gebruik
gemaakt. In totaal zijn tot en met medio augustus 2012 1 560
zij-instroomtrajecten bekostigd. Vanwege het hoge aantal aanvragen is
het subsidiebedrag in 2009, 2011 en 2012 verhoogd3.

1
Interimwet Zij-instroom leraren primair en
voortgezet onderwijs; vanaf 2006 WPO en
WVO.
2
Regeling Lerarenbeurs voor scholing en
zij-instroom 2009–2012.
3
In 2009 van € 6 naar € 8 mln. in 2011 van
€ 4 naar € 7,5 mln. en in 2012 van € 4 naar
€ 8 mln. In 2010 was het bedrag van € 12 mln.
toereikend.
4
In 2002 en 2003 onderzocht de IvhO de
kwaliteit en aard van de zij-instroomtrajecten
in het PO en VO.

kst-27923-144
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De invoering van de nieuwe zij-instroomregeling vormde voor de IvhO
aanleiding om de uitvoering van de zij-instroomtrajecten in het VO
opnieuw4 tegen het licht te houden en tevens een indruk te krijgen van de
kwaliteit van de trajecten in het MBO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 923, nr. 144

1

Onderzoeksvraag en opzet
Centraal stond de vraag wat de kwaliteit is van de uitvoering van het
zij-instroomtraject in het VO en MBO. Gekeken is naar de geschiktheidsonderzoeken en de scholing en begeleiding vanuit de lerarenopleidingen en
de school. De resultaten van het onderzoek zijn gebaseerd op een aantal
casestudies1 en zijn niet representatief.
Belangrijkste conclusies VO:
Geschiktheidsonderzoeken
De IvhO heeft vastgesteld dat de assessmentcentra zich houden aan de
wettelijke bepalingen voor aard en inhoud van de geschiktheidsonderzoeken. De zij-instromers zijn tevreden over de kwaliteit van het onderzoek
en vinden de opgestelde adviezen adequaat. Als belangrijk verbeterpunt
geeft de IvhO aan dat de begeleiders in de school beter op de hoogte
moeten worden gebracht van de uitkomsten van het geschiktheidsonderzoek, zodat zij weten welke competenties verder ontwikkeld moeten
worden en hun begeleiding daarop kunnen aanpassen.
Scholing
De lerarenopleiding verzorgt het scholingstraject. De IvhO constateert dat
de scholing van de meeste zij-instromers bestaat uit standaardmodules.
Vaak volgen zij het reguliere programma van de duale of deeltijdopleidingen. Hierdoor treedt studievertraging op2. De IvhO adviseert meer
maatwerk in de scholing aan te brengen.
Begeleiding
De begeleiding van zij-instromers valt meestal onder de generieke
begeleiding voor nieuw benoemden. De mate van begeleiding verschilt
per zij-instromer en is veelal informeel van aard en niet vastgelegd in een
begeleidingsplan. De zij-instromers zijn over het algemeen tevreden over
de geboden begeleiding. De IvhO constateert dat er weinig contact is
tussen de begeleider van de lerarenopleiding en de begeleider van de
school. Daardoor is sprake van twee verschillende trajecten. De IvhO
beveelt meer samenwerking aan.
Bekwaamheidsonderzoek
De eindbeoordeling van de scholing is gebaseerd op het portfolio, een
door een externe assessor beoordeelde les en een eindgesprek of
presentatie. De begeleider vanuit de school wordt niet betrokken bij het
eindassessment en het eindoordeel. Schooldirecties en begeleiders
hebben daarom geen duidelijk beeld van de afronding van het traject, en
evenmin van het eindniveau van de opleiding. De IvhO adviseert de
scholen meer te betrekken bij de eindbeoordeling.
Belangrijkste conclusies MBO:
Scholing
1

De IvhO heeft vier scholen in het VO, vier
assessmentcentra van lerarenopleidingen en
vier MBO-scholen bezocht. Met diverse
betrokkenen zijn diepte-interviews gehouden.
2
De zij-instromer moet wachten op het begin
van een cursus of de zij-instromer moet
wachten totdat de andere studenten aan een
volgende cursus toe zijn.

De MBO-instelling stelt in overleg met de lerarenopleiding het scholingstraject vast. De IvhO concludeert dat er daardoor teveel variatie is in de
omvang, inhoud en kwaliteit van de zij-instroomtrajecten.
Naar de indruk van de IvhO heeft dit tot gevolg dat het niveau van de
zij-instromers met een pedagogisch-didactisch getuigschrift teveel wisselt.
Daarnaast is in deze sector eveneens te weinig sprake van maatwerk. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 923, nr. 144

2

IvhO pleit voor het opstellen van kwaliteitscriteria waaraan de cursus zou
moeten voldoen.
Begeleiding
De invoering van de nieuwe zij-instroomregeling heeft een impuls
gegeven aan het verbeteren van de begeleiding binnen de school. Zeker
de grotere instellingen hebben meer coaches opgeleid. Ook is de
begeleiding procedureel beter geregeld en in protocollen vastgelegd.
Zij-instromers zijn tevreden over de begeleiding in de school.
Vervolg VO
De uitkomsten van het onderzoek geven aanleiding tot nadere afspraken
tussen lerarenopleidingen en scholen die moeten leiden tot verbetering
van de kwaliteit van de zij-instroomtrajecten op de door de IvhO
genoemde punten. Ik zal dit onderwerp agenderen bij het binnenkort te
starten sectorale overleg tussen lerarenopleidingen en scholen.
Deelnemers aan dit overleg zijn de VO-raad, HBO-raad, Onderwijscoöperatie en de lerarenopleidingen verenigd in de ADEF (tweedegraads) en
VSNU/ICL (eerstegraads). Afgesproken is dat dit overleg zal leiden tot niet
vrijblijvende afspraken voor versterking van de samenwerking tussen
lerarenopleidingen en scholen. Ik ga bevorderen dat ook over de
zij-instroom afspraken tot stand komen. Over de uitkomsten zal ik u nader
informeren.
Vervolg MBO
Over het zij-instroomtraject leidend tot het getuigschrift pedagogischdidactische scholing WEB heb ik u eerder op basis van het Onderwijsraadadvies al aangegeven dat dit traject geharmoniseerd moet worden en dat
het niveau beter geborgd moet worden1. Over de voortgang van de
maatregelen en acties uit deze beleidsreactie informeer ik u zo spoedig
mogelijk. Daarin neem ik de uitkomsten van dit inspectieonderzoek mee.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
30 079, nr. 31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 923, nr. 144

3

*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 923, nr. 144

4

Inhoud zij-instroomtraject per sector
Voortgezet onderwijs
•
•
•
•

•

•

Voorwaarde zij-instromer: getuigschrift hbo of wo.
Bevoegd gezag vraagt geschiktheidsonderzoek1 aan bij assessmentcenter (contractafdeling lerarenopleiding).
Uit het geschiktheidsonderzoek komt een advies voor scholing- en
begeleiding van de zij-instromer.
Op grond van het advies wordt een scholings- en begeleidingsovereenkomst gesloten tussen het bevoegd gezag, de lerarenopleiding en
de zij-instromer.
Het zij-instroomtraject word afgesloten met een bekwaamheidsonderzoek. De lerarenopleiding stelt hierin vast af of de zij-instromer
voldoende bekwaam is om het beroep van leraar uit te oefenen.
Bij een positieve uitkomst van het bekwaamheidsonderzoek ontvangt
de zij-instromer een bevoegdheid tot tweedegraads docent.

Middelbaar Beroepsonderwijs
•

•
•

•

Voorwaarde zij-instromer: getuigschrift hbo of wo of juist kwalificatieniveau door een combinatie van opleiding en praktijkervaring
(minimaal drie jaar).
Bevoegd gezag geeft een geschiktheidsverklaring af.
Op basis van de geschiktheidsverklaring kan de zij-instromer deelnemen aan een pedagogisch-didactische cursus. Deze wordt aangeboden
onder verantwoordelijkheid van een lerarenopleiding, al of niet in
samenwerking met een ROC.
Als de cursus met goed gevolg is afgerond, ontvangt de zij-instromer
een pedagogisch-didactisch getuigschrift en is daarmee bevoegd
leraar voor het MBO2. De meeste lerarenopleidingen werken met een
eindassessment om te bepalen of de beoogde competenties behaald
zijn.

1
Geschiktheidsonderzoek is gebaseerd op de
geformuleerde competenties zoals verwoord
in het Besluit bekwaamheidseisen (2006). Het
beslaat ca. 1 dag en bestaat uit een beoordeling van een competentieportfolio, het
observeren/nabespreken van één of twee
lessen.
2
De leraar heeft geen tweedegraads
bevoegdheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 923, nr. 144

5