2012D27225

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 16 mei 2012 over veiligheid op school (Kamerstuk 29 240,
nr. 47).
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković-van Bemmel

nds-tk-2012D27225

1

Inhoud
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

Inleiding
Veiligheidsbeleving
Meeste leerlingen en personeelsleden voelen zich veilig
Uitbreiding van de monitor sociale veiligheid
Inzet voor het verbeteren van het instellingsbrede veiligheidsbeleid
Sociale media
Incidentenregistratie
Integrale Veiligheid
VOG
Specifieke doelgroepen
Personeel
Ouderbetrokkenheid en aangiftebereidheid
LHBT en Homodiscriminatie
Voortijdig schoolverlaters
Toezegging

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief van de minister. Zij menen dat leerlingen en personeel zich veilig
moeten kunnen voelen op en rond hun school. Dit is, volgens deze leden,
van groot belang, omdat een veilige school één van de voorwaarden is
voor goed onderwijs. De leden zien aanleiding tot het stellen van een
aantal vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over
veiligheid op school. Zij hebben over dit onderwerp een aantal vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister betreffende de veiligheid in en om het onderwijs. Met deze brief
informeert de minister de Kamer over de stand van zaken op het terrein
van sociale veiligheid op scholen en onderwijsinstellingen en voornemens
op dit terrein.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over
sociale veiligheid in en om het onderwijs. Regelmatig blijkt uit internationaal vergelijkend onderzoek dat Nederlandse jongeren relatief vaak
gelukkig zijn. Ook uit de jaarlijkse monitors blijkt jaar op jaar dat het
overgrote deel van de jongeren zich veilig voelt op school. Dat is een
mooi gegeven om trots op te zijn. Anderzijds is het bij dit soort onderwerpen juist die kleine groep die zich niet veilig voelt waar we aandacht
voor moeten hebben. Voor iedereen is het vanzelfsprekend dat jongeren
zich veilig voelen op school en dat ouders met een gerust hart hun
kinderen kunnen achterlaten in een veilige omgeving die school heet.
Landelijke monitors, voorlichtingspakketten, verplichte protocollen die
vaak papieren tijgers worden en wettelijk voorgeschreven incidentenregistraties hebben hier naar mening van deze leden geen (directe) invloed op.
Deze leden hebben daarom nog enkele vragen bij de brief.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister over veiligheid op school. Zij hebben nog enkele vragen over dit
onderwerp. Zij vragen de minister in brede zin in te gaan op de relatie
tussen veiligheid op school en de invoering van «passend onderwijs».
Kan de minster daarnaast specifiek aangeven wat de invoering van
«passend onderwijs» betekent voor de veiligheid van personeel? In
hoeverre wordt personeel in reguliere scholen voorbereid op mogelijke

2

agressieve uitbarstingen van leerlingen die nu nog met speciale
begeleiding op het speciaal onderwijs les krijgen, zo vragen de genoemde
leden.
Inleiding
De leden van de PvdA-fractie merken op dat leerlingen recht hebben op
goed onderwijs in een veilige, beschermde en schone omgeving.
Conciërges leveren daar een belangrijke bijdrage aan. Zij signaleren
pesten en onderling geweld tussen scholieren, zij treden op tegen
misdragingen en als er op school mensen verschijnen die daar niet
thuishoren, zijn zij vaak de eersten die dat merken. De afgelopen jaren zijn
de conciërges uit de school verdreven. Is de minister met deze leden van
mening dat conciërges een belangrijke rol vervullen in het veilig maken en
houden van scholen? Welke gevolgen heeft het verdwijnen van conciërges uit de school, volgens de minister, voor de veiligheid op school?
Welke mate van onveiligheid neemt zij daarbij voor lief, zo vragen de
genoemde leden.
De leden van de CDA-fractie wijzen op de scholen die erin zijn geslaagd
om een actief beleid te voeren op veiligheid. Op welke manier kan de
minister er toe bijdragen dat de goede voorbeelden onder de aandacht
worden gebracht van de andere scholen, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de stelling van het
Europees Expertisecentrum voor Veiligheid, dat de laatste tijd steeds meer
ouders en scholen vanwege pesten met elkaar in conflict raken, klopt.
Wordt dit bijgehouden? Zo nee, wil de minister middels een steekproef
onderzoeken of dergelijke conflicten inderdaad in aantal zijn toegenomen
en de Kamer over dit aantal en de oorzaken hiervan berichten, zo vragen
zij.
Veiligheidsbeleving
Meeste leerlingen en personeelsleden voelen zich veilig

1

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
Kamerstuk: 29 240, nr. 46.
3
Kamerstuk: 32500-VIII, nr. 163.
4
Kamerstuk 32 857, nr. 3.
2

De leden van de VVD-fractie constateren dat in het mbo1 het aantal
slachtoffers van cyberpesten stijgt. Verder wordt vier procent van alle
9–16 jarigen herhaaldelijk via het internet gepest. De minister kondigde op
26 mei 2011 tijdens het algemeen overleg «Veiligheid in en rond het
onderwijs»2 aan dat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
werkt aan pestprotocollen. Zijn die protocollen ontwikkeld en wanneer
verwacht de minister effect te zien van die protocollen, zo vragen de
leden. De minister kondigt in haar brief van 16 mei 2012 aan om in 2012
extra aandacht te besteden aan social media, onder meer aan het pesten
via social media. Hoe gaat de minister dat doen? Is de aanpak van pesten
niet te versplinterd, zo vragen zij, aangezien zowel het Centrum voor
School en Veiligheid, Pestweb, Kennisnet, het expertisecentrum mediawijsheid en het Diploma Veiligheid Internet betrokken zijn bij de aanpak
van pestgedrag.
Voorts merken de leden op dat de minister het positief noemt dat de
Inspectie voor het Onderwijs in het Onderwijsverslag 2009–20103 het
veiligheidsbeleid op negen van de tien scholen in het primair onderwijs,
het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs als
voldoende beoordeelt. Tegelijkertijd stelt de minister dat het veiligheidsbeleid vaak een «papieren tijger» is4. Hoe verhouden die twee uitspraken
zich tot elkaar, zo vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat kinderen, die gepest worden
op school, hier vaak lang, soms levenslang, last van houden. In haar brief

3

geeft de minister aan dat uit de veiligheidsmonitor blijkt dat de meeste
leerlingen zich veilig voelen, maar dat dit voor de minister geen reden is
om tevreden achterover te leunen. De leden zijn met de minister van
mening dat pesten uiterst serieus genomen moet worden. Kan de minister
concreet toelichten welke resultaten zij de afgelopen periode heeft bereikt
op dit punt, zo vragen de leden.
De leden merken voorts op dat zij zijn geschrokken van de uitkomsten van
de Laksmonitor 20121. Op pagina 33 van de monitor staat dat 12 procent
van de leerlingen op het vmbo2 zich (heel) onveilig voelt. De leden vinden
dit percentage erg hoog. Heeft de minister zicht op de achterliggende
oorzaken van dit gevoel van onveiligheid? Zo ja, wat zijn deze oorzaken en
wat gaat de minister doen om deze oorzaken weg te nemen? Zo nee, is zij
met de leden van mening dat extra aandacht voor deze kwetsbare groep
leerlingen gewenst is? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waar bestaat deze
aandacht dan uit, zo vragen de leden.
De leden merken tevens op dat de afgelopen jaren fors is ingezet op het
tegengaan van pesten. Op individueel niveau zijn er door scholen ook
mooie resultaten geboekt. Toch blijft pesten een probleem. Alle inzet ten
spijt zijn er nog steeds kinderen die niet meer naar school durven, omdat
zij bang zijn voor wat zij op school (gaan) meemaken. Het gaat hier om, bij
benadering, 850 leerlingen. De leden vinden dit onaanvaardbaar.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de landelijke sociale veiligheidsmonitor voor het primair (speciaal) onderwijs en het voortgezet
(speciaal) onderwijs toelicht dat de meeste leerlingen en personeelsleden
zich veilig voelen. In totaal voelt 91 tot 94% van de personeelsleden én de
leerlingen zich veilig op school. In de onlangs verschenen Monitor Sociale
veiligheid in de mbo-sector blijkt dat 95% van de studenten in het mbo
zich veilig voelt binnen de school. Onder werknemers van de scholen ligt
dat percentage nog iets hoger: 97%. De leden vragen wat er de oorzaak
van is dat de overige 5% van de leerlingen en 3% van de werknemers zich
onveilig voelen.
Voorts merken de leden op dat in vergelijking met de vorige editie (2008)
de nieuwe monitor ook een verdere afname laat zien van spijbelen,
wapenbezit, drugs in en rond de locatie en materieel geweld. Is de afname
van het spijbelen, drugs in en rond de locatie en materieel geweld een
gevolg van een veilig wordende school of spelen er anderen factoren
mee?
Naast dit goede nieuws signaleert de monitor een punt van zorg: zowel
onder studenten als onder docenten in het mbo stijgt het aantal slachtoffers van cyberpesten via sociale media. Dit komt niet alleen in het mbo
voor, ongeveer 4% van de 9–16 jarigen geeft aan herhaaldelijk via het
internet gepest te worden. Daarmee is deze maatschappelijke ontwikkeling ook de school binnengetreden. Hoe groot is het effect van het
cyberpesten op de veiligheid van de school, zo vragen de leden.

1

http://www.laks.nl/media/publicaties
Vmbo: voorbereidend middelbaar
beroepsonderwijs.

2

De leden van de SP-fractie merken op dat het door de minister aangehaalde rapport, van prof. dr. Mooi, uit 2010 stamt. Zij vragen waarom er
geen recenter onderzoek is gebruikt voor de brief van de minister. Het
rapport stelt dat door 91% van de leidinggevenden wordt gesteld dat er
sprake is van een uitgewerkt veiligheidsplan op school ter preventie van
incidenten. In hoeverre hebben scholen daar een plicht toe? Waarom
hebben alle scholen niet een dergelijk veiligheidsplan? In het rapport staat
dat 91% van de docenten in het basis- en voortgezet onderwijs zich veilig
voelt in de school en slechts 88% zich veilig voelt in de omgeving van de
school. Vindt de minister dit ook schrikbarend laag? Hoe komt het,
volgens haar, dat dit percentage lager is geworden? Hoe gaat zij het tij
keren, zo vragen zij.
In het basisonderwijs heeft ruim 90% van de scholen inzicht in de
veiligheidsbeleving van leerlingen en personeel. Deelt de minister de

4

mening dat dit onderdeel is van goed personeelsbeleid en dat alle scholen
daarom hiervan op de hoogte zouden moeten zijn? In hoeverre controleert
de Inspectie van het Onderwijs hierop, nu zij meer oog heeft voor de
positie van leraren, zo vragen zij.
Uitbreiding van de monitor sociale veiligheid
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister toelicht dat ze een
nog beter beeld wil krijgen van de (sociale) veiligheidsituatie op scholen
en instellingen, door de jaarlijkse monitor voor het primair (speciaal) en
voortgezet (speciaal) onderwijs uit te breiden. De bedoeling is dat er
speciaal wordt gekeken naar de veiligheidsbeleving van LHBT1-ers en dat
er gekeken wordt naar de verschillen in veiligheidsbeleving van jongens
en meisjes. De leden vragen wat de meerwaarde is van het uitbreiden van
deze monitor. Op welke wijze zouden scholen hiermee hun veiligheidsbeleid kunnen verbeteren, zo vragen zij.
Inzet voor het verbeteren van het instellingsbrede veiligheidsbeleid
Sociale media
De leden van de CDA-fractie constateren dat opnieuw wordt aangekondigd dat in 2012 extra aandacht wordt besteed aan het «verschijnsel»
sociale media en de bijbehorende uitdagingen. Dit is in eerdere veiligheidsbrieven ook al aangekondigd. Kan de minister toelichten op welke
manier zij deze extra aandacht aan dit zogenoemde «verschijnsel» geeft in
2012, en waarin dit verschilt ten opzichte van voorgaande jaren? Kinderen
zijn steeds vaker en steeds jonger actief op de sociale media en dat vraagt
om speciale aandacht, zo menen deze leden.
Incidentenregistratie
De leden van de CDA-fractie merken op dat het wetsvoorstel verplichte
incidentenregistratie2 op dit moment ter behandeling voor ligt in de
Tweede Kamer. De minister geeft in haar brief aan dat het bijhouden van
een incidentenregistratie een school beter inzicht kan geven in de eigen
veiligheidssituatie, waardoor er gerichte maatregelen genomen kunnen
worden. De leden vragen de minister waarom zij denkt dat een landelijk
verplichte incidentenregistratie voor een beter inzicht zorgt dan de
alledaagse beleving van kinderen, ouders en leraren. De leden constateren dat er steeds vaker signalen komen dat scholen nut en noodzaak van
deze wet betwijfelen. De leden zullen op een gepast moment graag een
nader verslag van de minister vragen.

1

LHBT’ers: lesbische meisjes, homoseksuele
jongens, biseksuelen en transgenders
2
Kamerstuk: 32 857

De leden van de PVV-fractie merken op dat de minister op 8 juli 2011 het
wetsvoorstel voor verplichte incidentenregistratie aan de Kamer heeft
aangeboden. De incidentenregistratie geeft scholen inzicht in hun eigen
veiligheidssituatie, waardoor ze gerichte maatregelen kunnen nemen. De
school kan de gegevens ook gebruiken om afspraken te maken met politie
en de gemeente. De leden zijn van mening dat hier te veel vrijblijvendheid
wordt geboden. De incidentenregistratie is verplicht, maar aangifte doen
is niet verplicht. Is de minister het eens met de leden dat de incidentenregistratie op deze manier slechts een papieren tijger blijft en dat de scholen
niet actief worden gemaakt om aangifte te doen? De leden zijn van
mening dat er verplicht aangifte gedaan moet worden van incidenten op
school, door de school (en het slachtoffer). Slachtoffers kunnen de keuze
maken om, uit angst voor represailles, geen aangifte te doen. Om dit
tegen te gaan, zou de school aangifte moeten doen. Is de minister het
hiermee eens, zo vragen de leden.

5

Integrale Veiligheid
De leden van de VVD-fractie vragen of er in de integrale benadering van
het veiligheidsbeleid van hoger onderwijsinstellingen voldoende aandacht
is voor de sociale veiligheid van de docent. Kan de minister toelichten wat
de oorzaken zijn van de angstcultuur onder docenten op de hoger
onderwijsinstellingen, zo vragen de leden.
VOG
De leden van de VVD-fractie merken op dat de minister aankondigt om in
2012 de VOG1-verplichting voor stagiairs in het onderwijs uit te werken.
Wanneer kan de Kamer die uitwerking tegemoet zien, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister in de brief toelicht
dat nieuwe bestuurders van bekostigde scholen en stagiairs in de
toekomst ook verplicht een VOG zullen moeten overhandigen. De minister
licht toe dat dit in 2012 verder uitgewerkt wordt. De leden vragen wat
hiervoor nog geregeld moet worden, op welke datum dit geregeld zal zijn
en wanneer de Kamer daarover wordt geïnformeerd. Daarnaast vragen
deze leden of de verplichte VOG ook gaat gelden voor vrijwilligers voor de
tussenschoolse opvang (bijvoorbeeld overblijfmoeders) en andere
vrijwilligers (bijvoorbeeld luizenvaders).
Specifieke doelgroepen
Personeel
De leden van de CDA-fractie merken op dat het personeel op scholen
steeds vaker te maken krijgt met agressieve ouders. Vrijwel alle scholen
geven bij een onderzoek van de VO-raad2, in samenwerking met de EO3,
aan te maken te hebben gehad met verbaal agressieve ouders. Bovendien
heeft ruim één op de vier scholen (28%) ook incidenten meegemaakt met
fysieke agressie van ouders. Van de ondervraagden zegt 62% dat verbale
en fysieke agressie van ouders en leerlingen in de afgelopen 15 jaar op
hun school is toegenomen4. Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-raad:
«Deze peiling laat zien dat gezag in de huidige maatschappij niet langer
vanzelfsprekend is. Docenten moeten zich toerusten om hier beter mee
om te gaan, en zij moeten zich gesteund weten door de schoolleiding. Dat
betekent duidelijke grenzen stellen en krachtig optreden tegen
wangedrag.»5 Op welke wijze ondersteunt het beleid van de minister
docenten in het omgaan met agressie op school, zo vragen de leden.
De leden merken tevens op dat de meldcode huiselijk geweld vanaf begin
2013 voor onderwijsprofessionals verplicht wordt. Kan de minister
toelichten hoeveel scholen en instellingen nu al een meldcode gebruiken,
zo vragen de genoemde leden.
Ouderbetrokkenheid en aangiftebereidheid

1

VOG: Verklaring Omtrent het Gedrag
VO-raad is de sectororganisatie voor het
voortgezet onderwijs
3
EO: Evangelische Omroep
4
www.vo-raad.nl/ledenservice/ledenpanel/
uitkomsten-ledenpanels/verbale-en-fysiekeagressie-op-scholen
5
www.vo-raad.nl/actueel/nieuws/
vo-raad-over-gezagscrisis-in-de-vijfde-dag
2

De leden van de PvdA-fractie merken op dat, als kinderen zich veilig
voelen op school en ouders betrokken zijn, de kans op een succesvolle
schoolcarrière vele malen groter wordt. Veel ouders zijn – gelukkig – erg
betrokken bij de school en het onderwijs van hun kinderen. Zij spreken
regelmatig met de leraren, bezoeken de ouderavonden en trekken aan de
bel als zij problemen signaleren. Soms is de situatie minder rooskleurig
en hapert het contact. Dit is vaker aan de orde in gevallen waarin kinderen
worden gepest. De leden vinden dat de medezeggenschap op dit punt
vaak tekort schiet. Als een kind wordt gepest op school en de school niet
optreedt dan zijn ouders vaak machteloos, zo menen deze leden.

6

De leden merken voorts op dat de gemeente Amsterdam momenteel een
experiment uitvoert met de Nationale ombudsman. De gemeente wil de
ombudsman meer betrekken bij het onderwijs door de klachten van
ouders en leerlingen in behandeling te laten nemen en scholen te helpen
hun klachtherkenning en klachtafhandeling te verbeteren (bij schoolbesturen die bereid zijn aan dit experiment mee te werken). De leden
steunen dit experiment en willen dit graag uitbreiden over het hele land.
Zij zijn van mening dat als leerlingen het slachtoffer zijn van pesten, het
raadzaam kan zijn om een oordeel van de ombudsman te vragen. Is de
minister met de leden van mening dat een ombudsman een belangrijke
rol kan spelen in de strijd tegen het pesten op scholen, zo vragen de
genoemde leden.
Tevens merken de leden op dat als ouders hun verantwoordelijkheid als
opvoeder niet aankunnen of niet nemen, dat dan de kinderbescherming
bevoegd is om in te grijpen. Als scholen hun verantwoordelijkheid als
opvoeder niet aankunnen of niet nemen, dan ontbreekt een dergelijke stok
achter de deur. Deze leden zijn van mening dat de Inspectie voor het
Onderwijs bij zulke zaken niet langer zou mogen wegkijken, maar het
gesprek met de school moet aangaan.
De leden willen tevens dat ouders en/of leerlingen eerder en vaker gebruik
(kunnen) maken van externe vertrouwenspersonen en mediation door
bevoegde mediators met kennis van zaken over het onderwijsveld. Is de
minister met de leden van mening dat de school, de leerling en de ouders
gebaat zijn bij het inroepen van externe hulp in een vroeg stadium? Welke
rol ziet de minister voor de vertrouwenspersoon, de mediator, de
leerplichtambtenaar en zichzelf bij het bestrijden van thuiszitten en
schooluitval, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie merken op dat de minister terecht stelt dat het
duidelijk moet zijn wie de aangifte doet op een school, en wanneer. Kan
worden toegelicht welke positie leraren daarbij hebben die van de
leidinggevende geen aangifte mogen doen? Klopt het dat dit niet wordt
ondervangen door het wetsvoorstel verplichte registratie voor scholen?
Wat heeft de minister deze leraren te bieden, zo vragen zij.
LHBT en Homodiscriminatie
Het verheugt de leden van de SP-fractie zeer dat de kerndoelen eindelijk
worden aangepast omtrent seksuele diversiteit. Zij vragen wat er uit de
gesprekken met scholen komt waarmee samen met het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt onderzocht welke maatregelen
effectief zijn om seksuele diversiteit bespreekbaar te maken en de
acceptatie en veiligheid van LHBT-jongeren en LHBT-personeel te
verbeteren. Wat gebeurt vervolgens met deze informatie, zo vragen zij.
Voortijdig schoolverlaters
De leden van de VVD-fractie uitten meerdere malen zorgen over het
gebruik van drugs op en rond scholen. De minister lichtte tijdens het
eerdergenoemde algemeen overleg «Veiligheid in en rond het onderwijs»
van 26 mei 2011 toe dat drugsgebruik haar nadrukkelijke aandacht heeft.
In haar brief van 16 mei 2012 aan de Kamer besteedt zij echter maar
summier aandacht aan drugsgebruik. Zij licht weliswaar toe dat er op
diverse scholen aandacht is besteed aan drugsgebruik, maar wat
onderneemt de minister concreet om drugsgebruik op en rond scholen
aan de kaak te stellen en wat heeft de minister met haar voornemen om
meer aandacht te geven aan de mogelijkheden van een speekseltest – met
alle duidelijke voorbehouden en randvoorwaarden omtrent het gebruik
daarvan – gedaan, zo vragen de leden.

7

Toezegging
De leden van de VVD-fractie merken op dat zij tijdens het algemeen
overleg op 26 mei 2011 hebben aangegeven de stijging van het religieus
extremisme een zorgelijke ontwikkeling te vinden. In 2012 wordt opnieuw
gekeken naar incidenten met religieus extremisme. De leden wensen de
resultaten van de Monitor Sociale Veiligheid 2012 – die dit najaar
gepubliceerd worden – zo spoedig mogelijk te ontvangen.

8