MARKTKANSEN EN INFRASTRUCTURELE GEVOLGEN VAN EEN
DIRECTE TREIN TUSSEN GRONINGEN EN MAASTRICHT,
NAAR AANLEIDING VAN VOORSTELLEN IN HET SP-PLAN
‘BETER VERVOER PER TREIN’

Inhoudsopgave
1. Aanleiding
2. Reismogelijkheden
3. Huidige markt
4. Mogelijke groei
5. Infrastructuurgevolgen
6. Conclusies

1.

Aanleiding

Tijdens het AO van 2 april 2009 is toegezegd om in te gaan op de voorstellen van
de SP -fractie voor een directe treinverbinding tussen Noord - en Zuid -Nederland.
Daarover gaat deze notitie. Conform de toezegging in het genoemde AO is ook
het traject Nijmegen-Zwolle (naast de Maaslijn) betrokken in de analyse.
De SP heeft in het plan “Beter vervoer per trein” een Noord -zuidverbinding via de
Maaslijn opgenomen. Citaat: “Sommige trajecten in Nederland zijn nu nog enkel
spoor, terwijl er grote kansen liggen indien dit spoor verdubbeld wordt. Een
voorbeeld is de Maaslijn tussen Nijmegen en Roermond. Dit is nu een trage
verbinding met enkel wat stoptreinen. Door deze verbindingen (grotendeels)
dubbelspoor te maken en te electrificeren, kunnen hier ook intercity’s rijden,
waardoor dit een ideale spoorverbinding wordt tussen Noord- en Zuid Nederland.”
Deze notitie gaat in op:
huidige reismogelijkheden
huidige markt tussen Noord - en Zuid Nederland
de mogelijke groei
infrastructurele gevolgen en investeringen
conclusies
In deze notitie wordt deze eventuele verbinding aangeduid als “NZ-intercity”.
2.

Huidige reismogelijkheden

Voor de huidige treinreis tussen Noord- en Zuid-Nederland zijn er drie reisroutes.
Als voorbeeld een treinreis tussen Groningen en Maastricht met de geldende
dienstregeling 2009.
De reisroutes zijn:
route 1 : via Zwolle-Utrecht-Den Bosch-Roermond, met een reistijd van 4 uur
en 20 minuten en 1 overstap
route 2: via Zwolle-Nijmegen-Venlo-Roermond, met een reistijd van 4 uur en
50 minuten (via de Maaslijn) en 3 overstappen
route 3: via Zwolle -Nijmegen-Den Bosch-Roermond, met een reistijd van 4
uur en 50 minuten en 2 overstappen
De snelste route is de eerstgenoemde, die tevens de minste o verstappen kent.

Route 1 via Zwolle – Utrecht – Den Bosch – Roermond
Route 2 via Zwolle – Nijmegen – Venlo – Roermond
Route 3 via Zwolle – Nijmegen – Den Bosch – Roermond

3.

Huidige markt

Om een gevoel te krijgen voor de potentiële markt is gekeken naar de huidige
aantallen treinreizen tussen Zuid-Nederland, Noord - en Noordoost-Nederland die
de nieuwe intercity zou gaan bedienen. Reizen die volledig binnen de Maaslijn
blijven en reizen die niet over de Maaslijn gaan, zijn hierbij niet meegenomen,
daar de eventuele rechtstreekse verbinding zich hier niet primair op richt.
Tussen de zuidelijke intercitystations (Maastricht, Heerlen, Sittard, Roermond en
Venlo) en de noordoostelijke intercitystations (Nijmegen, Arnhem, Zutphen,
Deventer, Zwolle, Assen en Groningen) worden volgens NS ongeveer ca. 800
reizen per gemiddelde werkdag (som van beide richtingen) gemaakt. Van deze
reizen worden volgens NS ca. 200 reizen gemaakt tussen Noord -Nederland
(Zwolle, Assen, Groningen) en de zuidelijke stations.

4.

Mogelijke groei

De groei hangt af van de reistijdwinst die gerealiseerd wordt met de nieuwe
rechtstreekse NZ-intercity van Zuid- naar Noord-Nederland.
Bij de berekening van de potentiele markt is uitgegaan van een halfuurdienst in
beide richtingen, die passend bij het SP-plan de huidige reisroute 2 volgt via de
Maaslijn (zie kaartje uit paragraaf 2). Bij lagere frequenties is de ervaren
reistijdwinst kleiner en zal de groei lager uitvallen. De treindient op de Maaslijn
wordt nu geëxploiteerd door Veolia; Veolia heeft een concessie tot 2015.
De geschatte rijtijd van een eventuele nieuwe intercity van Maastricht naar
Groningen bedraagt 3 uur en 45 minuten. Er is hierbij aangenomen dat
infrastructurele knelpunten die ontstaan door deze NZ-intercity zijn opgelost (zie
paragraaf 5) en dat treinen op knooppunten goed kunnen aansluiten op andere
treinen in verband met aansluitingen. Anders is de genoemde rijtijd niet haalbaar
en zullen andere treinen nadelige gevolgen ondervinden met vervoerverlies tot
gevolg.
De gemiddelde reistijdwinst (inclusief het vervallen van de overstap die relatief
zwaar meeweegt) op de vervoerrelaties tussen Groningen en Maastricht/Heerlen
zal ongeveer 25% bedragen. NS schat in dat de huidige marktomvang van ca.
800 reizen per dag kan groeien met ca. 200 reizigers per dag tot in totaal ca.
1000 reizen per dag. Binnen deze groep zal het aantal reizigers tussen Noord- en
Zuid-Nederland stijgen van ca. 200 reizen per dag naar ca. 230 reizen per dag.
Er is in het kader van deze analyse volstaan met een ruwe indicatie op basis van
inzichten bij NS in de markt. De berekening van het aantal huidige reizigers en de
te verwachten groei zijn geverifieerd door een extern bureau. Naast het vervoer
tussen de genoemde intercity stations zullen ook andere reisrelaties tussen
Noord -Oost Nederland en Zuid Nederland profiteren van de nieuwe intercity
(bijvoorbeeld een stoptreinstation in het Noorden naar een intercity station in het
Zuiden). Deze vervoerrelaties zijn echter veel beperkter dan de genoemde 800
reizen tussen de IC-stations.
Daarnaast zijn er reizigers die profiteren van de hogere frequenties op de
bestaande lijnen, zoals reizigers op stations gelegen op de Maaslijn. Deze
reizigers en de groei zijn niet meegenomen. Achtergrond is dat hiervoor andere
opties denkbaar zijn en het SP-plan nadrukkelijk als doel heeft een lange
afstandsverbinding tussen Noord- en Zuid Nederland te creëren.
5.

Infrastructurele gevolgen

Het inleggen van een eventuele rechtstreekse trein zal een aantal gevolgen
kunnen hebben voor de andere treinen en de infrastructuur. Aangenomen is
(gezien de context van het SP-plan, dat pleit voor meer groei) dat de andere
treinen en rechtstreekse vervoerrelaties niet worden verbroken bij de komst van
een dergelijke treinverbinding. Anders zou een aantal belangrijke verbindingen
met de Randstad moeten worden verbroken als gevolg van de komst van een NZintercity. Aangenomen is dan ook dat de rechtstreekse NZ-intercity’s gaan rijden
naast het andere treinverkeer tussen Zwolle-Groningen, Zwolle -Nijmegen, op de
Maaslijn (waar nu Veolia het vervoer verzorgt) en Roermond-Maastricht. Het
aantal Sprinters en stoptreinen is eveneens in de analyse gelijk gehouden,
aangezien anders op met name de Maaslijn bijna alle tussenstations er op
achteruit zouden gaan.
Op basis van informatie van ProRail en NS komen bij dit veronderstelde
vervoerconcept (een rechtstreekse NZ-intercity via de Maaslijn, die elk half uur
rijdt en handhaven van het overige treinverkeer op de routes) knelpunten tussen
Groningen en Maastricht naar voren. Het betreft de volgende knelpunten die geen

onderdeel zijn van het huidige planstudie- en realisatieprogramma uit het MIRT
voor spoor:
Door het extra treinverkeer op het traject Meppel-Zwolle ontstaan daar extra
knelpunten en moeten overwegen worden aangepakt. Tussen Zwolle en
Meppel zijn 3- tot 4 -sporigheden nodig gezien het goederenvervoer en de
hoge treinintensiteit die met name tussen Herfte aansluiting en Zwolle dan
ontstaat;
De NZ-intercity zal om station Zwolle aan te doen moeten keren om vanuit de
richting Groningen verder te gaan naar Deventer en omgekeerd. Hierdoor
wordt het knooppunt Zwolle extra belast. Dit kan leiden tot een langere
reisduur voor de Intercity’s van het Noorden naar de Randstad (via
Utrecht/Hanzelijn), omdat het aantal kruisende treinbewegingen daardoor
toeneemt. Een infrastructuuroplossing is hier niet eenvoudig (boog), ofwel
niet reëel gezien het belang om Zwolle als belangrijk knooppunt aan te doen;
Maatregelen tussen Zwolle en Nijmegen, ter verkorting van de reisduur. De
reistijden via deze lijn zijn ook in het AO van 2 april 2009 aan de orde
geweest. Reistijdverkorting is mogelijk door de IC’s niet meer te laten
stoppen op de stations tussen Arnhem en Nijmegen, Dieren, Wijhe en Olst.
Dit levert – uitgaande van het wegnemen van knelpunten – tot ca. 10
minuten rijtijdwinst. Om het wegvallen van de IC-stops te compenseren is er
van uitgegaan dat er aanvullende Sprinters gaan rijden tussen Deventer en
Zwolle en tussen Arnhem en Nijmegen. Als gevolg hiervan ontstaan de
volgende knelpunten:
o 2-sporig maken van het traject Olst-Wijhe. Hiermee kunnen ook de
reistijden op de lijn Zwolle-Nijmegen met enkele minuten worden
bekort, omdat treinen niet meer op elkaar hoeven te wachten. Tussen
Deventer en Zwolle is het aantal in- en uitstappers beperkt voor een
aparte treindienst. De stations Wijhe en Olst krijgen in dit geval
minder directe verbindingen over de knoop Deventer heen, zodat enig
verlies aan reizigers te verwachten is;
o investeringen tussen Nijmegen en Arnhem en op het knooppunt
Deventer om de extra knooppuntbelasting mogelijk te maken en de
stations Elst, Arnhem Zuid en Nijmegen Lent 4x per uur te blijven
bedienen (bestaande ambities van Stadsregio Arnhem – Nijmegen);
Elektrificatie en meerdere grotere 2-sporigheden op de Maaslijn, daar de
Maaslijn nu grotendeels enkelsporig is en de extra NZ-intercity’s naast het
overige treinverkeer gaan rijden die de kleinere stations op de Maaslijn
bedienen;
Aanpak van de effecten die de hogere frequenties op de diverse trajecten met
zich meebrengen, zoals geluid en overwegen.
Op basis van informatie van ProRail zal het pakket aan infrastructurele
maatregelen op o ngeveer €1 tot €1,6 mld uit kunnen komen, excl. mogelijke
uitstralingseffecten. Dergelijke investeringen hangen samen met het feit dat de
NZ-intercities rijden naast het al bestaande treinverkeer, de grotendeels
enkelsporige Maaslijn en extra infrastructuur op drukke knooppunten.
6.

Conclusies

Het aantal huidige reizen dat profiteert van een NZ-intercity is in totaal nu ca. 800
per dag op de gehele verbinding. Daarvan hebben dagelijks ca. 200 reizen per
dag betrekking op de vervoerrelatie tussen Noord- en Zuid-Nederland.
Een eventuele rechtstreekse NZ-intercity leidt door een kortere reistijd en het feit
dat niet meer hoeft te worden overgestapt tot reistijdwinst. Een reistijd van 3 uur
45 minuten is in theorie denkbaar. Nu is de reistijd (via Utrecht) 4 uur en 20
minuten. De reistijdwinst (met name door het wegvallen van overstappen) en het
kunnen realiseren van groei is alleen realistisch als er forse investeringen hebben
plaatsgevonden om de infrastructuur uit te breiden.

Een eventuele rechtstreekse trein tussen Noord-, Noordoostelijk- en ZuidNederland kan leiden tot ca. 200 extra reizen per dag. Hiervan zijn ca. 30 extra
reizen per dag toe te rekenen aan groei tussen Noord- en Zuid-Nederland. Een
kostendekkende exploitatie is gezien een dergelijke beperkte marktomvang niet
realistisch.