RAPPORTAGE SEISMICITEIT
GRONINGEN – NOVEMBER 2020

[Deze pagina is opzettelijk leeg gelaten]

i

Inhoudsopgave
1

Samenvatting .................................................................................................................................. 1

2

Inleiding en leeswijzer..................................................................................................................... 3

3

4

2.1

Inleiding................................................................................................................................... 3

2.2

Leeswijzer................................................................................................................................ 4

2.3

Meetnetwerk en meetnauwkeurigheid .................................................................................. 4

Trendparameters ............................................................................................................................ 6
3.1

Trendparameter aantal aardbevingen .................................................................................... 6

3.2

Aardbevingsdichtheid ............................................................................................................. 7

Nadere analyse van de geobserveerde seismiciteit ....................................................................... 9
4.1

Aantal aardbevingen ............................................................................................................... 9

4.2

De Loppersum aardbeving .................................................................................................... 10

4.3

Distributie van aardbevingen over het Groningenveld......................................................... 11

4.4

Statistische analyse naar de ontwikkeling aardbevingen ..................................................... 13

Verloop van het aantal bevingen door de tijd .............................................................................. 13
Verband productie en seismiciteit per productie locatie cluster ................................................. 15
Ontwikkeling van de aardbevingsdichtheid over tijd ................................................................... 17
Verhouding tussen grote en kleine bevingen ............................................................................... 19
5

Referenties .................................................................................................................................... 24

Appendix A - Aardbevingscatalogus 1 oktober 2019 tot 1 oktober 2020............................................. 25

ii

[Deze pagina is opzettelijk leeg gelaten]

iii

1 Samenvatting
Deze rapportage is opgesteld om te voldoen aan Mijnbouwregeling artikel 1.3a.5 waarin staat dat de
houder van de winningsvergunning Groningenveld twee keer per kalenderjaar een rapportage opstelt
over ontwikkelingen in de seismiciteit. In dit artikel staat ook dat de seismiciteit wordt gemonitord
door middel van het continu bijhouden van vier parameters.
In de Mijnbouwregeling zijn deze vier parameters onderverdeeld in twee zogenoemde
trendparameters en in twee zogenoemde incidentparameters. De aardbevingsdichtheid en het aantal
bevingen (‘activity rate’) zijn de trendparameters. Deze parameters worden gebruikt om vroegtijdig
een (lokale) toename of afname van de seismiciteit te signaleren over de afgelopen 12 maanden. De
grondversnellingen (PGA) en grondsnelheden (PGV) van de bevingen zijn de incidentparameters.

Aantal aardbevingen (activity rate)
Het aantal geregistreerde aardbevingen met een magnitude groter dan of gelijk aan ML ≥ 1,5 is in de
afgelopen twaalf maanden toegenomen van 11 naar 15.
Aardbevingsdichtheid
Aardbevingsdichtheid is gedefinieerd als het aantal geobserveerde aardbevingen per vierkante
kilometer per jaar en wordt berekend voor het hele Groningenveld. In een deel van het veld rond
Loppersum is de aardbevingsdichteid afgenomen tot 0.16 aardbevingen per vierkante kilometer per
jaar. Boven de rest van het veld is de aardbevingsdichtheid niet verhoogd en bevindt deze zich onder
de laagste grenswaarde zoals gedefinieerd in Mijnbouwregeling Artikel 1.3a.6.
Trend in seismiciteit
Het aantal aardbevingen en de aardbevingsdichtheid laten vanaf 2015 een dalende trend zien. In de
afgelopen twaalf maanden zijn er 15 aardbevingen boven het Groningenveld met een magnitude van
ML ≥ 1.5 geregistreerd. De zwaarste aardbeving was die bij Loppersum op 14 juli 2020 met een
magnitude van ML = 2,7. Het aantal aardbevingen met een kleinere magnitude tussen 1,0 (en gelijk
aan) en 1,5 is in deze periode afgenomen tot 17 ten opzichte van 29 in de vorige rapportage periode.
Het aantal geregistreerde aardbevingen en een statistische analyse hiervan wijzen op een
gelijkblijvend niveau van seismiciteit, wel is een daling van aardbevingsdichtheid te zien. In hoeverre
de observaties een gevolg zijn van de wijze van opereren, van de lagere geproduceerde volumes of
van de natuurlijke variabiliteit in seismiciteit is niet met zekerheid vast te stellen.
Incidentparameters PGA en PGV
In de afgelopen twaalf maanden hebben zich geen aardbevingen boven het Groningenveld
voorgedaan die hebben geleid tot grondversnellingen en/of grondsnelheden boven de in de
Mijnbouwregeling vastgestelde grenswaarden.
Aardbeving Loppersum
De aardbeving met de grootste magnitude tijdens de rapportage periode was de Loppersum
aardbeving met een magnitude van ML = 2,7 op 14 juli 2020. In de Speciale Rapportage voor de
Loppersum aardbeving (Ref. 1) is een gedetailleerde analyse van de gemeten grondversnellingen voor
deze aardbeving opgenomen. De belangrijkste conclusie van deze analyse is dat de bewegingen die
1

zijn geregistreerd voor de aardbeving in Loppersum in grote lijnen in overeenstemming zijn met
eerdere registraties van aardbevingen in Groningen en daardoor dus ook goed overeenkomen met de
resultaten van de empirische methode voor het voorspellen van grondbeweging (de empirische
GMPE).

Aanpassingen seismisch monitoring
Op 14 oktober 2020 zijn de monitoringsparameters en de daarbij horende grenswaarden aangepast
op advies van SodM (Ref. 2). Deze rapportage is gebaseerd op de in de rapportage periode geldende
monitoringsparameters en grenswaarden. Een vergelijking tussen de verschillende
monitoringsregimes is opgenomen in de speciale rapportage voor de Loppersum aardbeving (Ref. 1).

2

2 Inleiding en leeswijzer
2.1 Inleiding
Dit rapport bevat de rapportage over de ontwikkeling van de seismiciteit in het Groningenveld zoals
benoemd in Artikel 1.3a.5 van de Mijnbouwregeling. Hierin staat dat de houder van de
winningsvergunning Groningenveld twee keer per kalenderjaar een rapportage opstelt over
ontwikkelingen in de seismiciteit.
Seismische gegevens en gasproductie in dit rapport zijn bijgewerkt tot 1 oktober 2020. Het rapport
kijkt in principe een jaar terug maar daar waar relevant wordt verder teruggekeken om seismische
ontwikkelingen in hun historische context te plaatsen.
In Mijnbouwregeling artikel 1.3a.6.1a tot en met f is beschreven welke actie moet worden genomen
bij welke waarnemingsniveau overschrijding, dit is samengevat in Tabel 1. In Mijnbouwregeling artikel
1.3a.8 is beschreven welke actie genomen moet worden bij overschrijding van een signaalparameter
waarnemingsniveau, zie Tabel 2.
Tabel 1 Beschrijving van welke actie ondernomen wordt bij overschrijding van een trendparameter
waarnemingsniveau volgens Mijnbouwregeling artikel 1.3a.6. Meldingen worden gedaan aan de
Minister van Economische Zaken en Klimaat en de Inspecteur-generaal der Mijnen.
Trendparameter

Waarnemings

Melding

Analyse

Niveau
Aantal aardbevingen
ML≥1,5

Aardbevingsdichtheid

15

Waarneming melden Analyse van de ontwikkeling
binnen 48 uren.
van seismiciteit binnen 14
dagen.

20

Idem

Idem

25

Idem

Idem

0,17

Waarneming melden Analyse van de ontwikkeling
binnen 48 uren.
van seismiciteit binnen 14
dagen.

0,25

Idem

Idem

0,40

Idem

Idem

Tabel 2 Beschrijving van welke actie ondernomen wordt bij overschrijding van een signaalparameter
waarnemingsniveau volgens Mijnbouwregeling artikel 1.3a.8. Meldingen worden gedaan aan de
Minister van Economische Zaken en Klimaat en de Inspecteur-generaal der Mijnen
Signaalparameter

Waarnemings

Melding

Analyse

niveau
Grondversnelling

> 0,08

Terstond
melden

Grondsnelheid

50 mm/s

Idem

waarneming Eerste analyse binnen 48 uren,
nadere analyse binnen 14
dagen.
Idem

3

2.2 Leeswijzer
Voor de in dit rapport besproken analyses wordt de dataset van geregistreerde aardbevingen
onderverdeeld in vier magnitude-klassen. Dit is gedaan vanwege de verschillen in compleetheid en
omvang van de vier subsets, die daardoor statistisch niet direct vergelijkbaar zijn.
Om de leesbaarheid te vergroten wordt voor elke klasse de volgende vaste kleur gebruikt in de
verschillende figuren.





Groen: Bevingen met een magnitude1 groter of gelijk aan ML = 1,0
Paars: Bevingen met een magnitude groter of gelijk aan ML = 1,2
Blauw: Bevingen met een magnitude groter of gelijk aan ML = 1,5
Rood: Bevingen met een magnitude groter of gelijk aan ML = 2,0

In dit rapport wordt een , (komma) gebruikt als scheidingsteken voor decimalen, en een . (punt) voor
duizendtallen.

2.3 Meetnetwerk en meetnauwkeurigheid
Het seismische meetnetwerk is eigendom van en wordt geopereerd en onderhouden door KNMI. Elk
seismisch meetstation bestaat uit een bovengronds geplaatste accelerometer voor het meten van
grondbeweging en vier ondergronds geplaatste geofoons voor nauwkeurige plaatsbepaling en
aardbevingssterkte. Daarnaast zijn ook stations geplaatst die alleen grondversnelling meten. Alle in
dit hoofdstuk gerapporteerde meetgegevens zijn ontleend aan het KNMI en terug te vinden op de
website van het KNMI.
Het seismische meetnetwerk boven het Groningenveld is in 2014 uitgebreid met 69 nieuwe seismische
meetstations. Hierdoor is de gevoeligheid van het meetnetwerk toegenomen. In de periode van 2003
tot en met 2014 werden alle bevingen in het Groningenveld met een magnitude groter dan ML = 1,5
op de schaal van Richter geregistreerd. Vanaf 2014 worden alle aardbevingen met een magnitude
groter dan ML = 1,0 op de schaal van Richter boven het Groningenveld geregistreerd. Voor 2014
werden ook enkele bevingen met een magnitude boven de ML = 1,2 geregistreerd, maar door de lagere
gevoeligheid van het meetnetwerk is het niet zeker of alle bevingen met een magnitude tussen de ML
= 1,2 en de ML = 1,5 geregistreerd zijn. Daardoor kan het werkelijke aantal bevingen onderschat zijn.
Magnitude van compleetheid
De magnitude van compleetheid (magnitude of completeness of MoC) is de laagste magnitude ML
waarvoor elke beving waargenomen kan worden, ongeacht positie in het reservoir. Bevingen met een
magnitude kleiner dan de MoC kunnen waargenomen worden wanneer deze zich voordoen op een
voor het meetnetwerk ‘gunstige’ locatie. Wanneer de beving zich voordoet op een andere locatie zou
het kunnen dat deze niet wordt waargenomen. Voor bevingen met een magnitude groter dan de MoC
geldt dat deze wordt waargenomen, ongeacht locatie in het reservoir. De MoC wordt afgeleid uit de
waarnemingen en is onderhevig aan een bepaalde mate van onzekerheid.
Voor statistisch onderzoek is het van belang een goede MoC te veronderstellen. Is de veronderstelde
MoC te hoog dan is de dataset kleiner dan mogelijk en is het moeilijker statistisch relevante conclusies

1

De sterkte van de aardbevingen worden in dit rapport aangeduid in Local Magnitude Scale of M L. (Ref. 3)

4

aan de data te verbinden. Is de MoC te laag aangenomen dan is de dataset incompleet en worden
mogelijkerwijs foutieve conclusies uit de dataset afgeleid.
De MoC is afgeleid volgens de maximum curvature method (Ref. 4) en de resultaten met het 95%
betrouwbaarheidsinterval zijn weergegeven in Figuur 1. In de figuur is duidelijk zichtbaar dat vanaf
2014 de MoC afneemt (ook kleinere aardbevingen worden geregistreerd). Vanaf 2014 zijn bevingen
met een magnitude ML ≥ 1,0 bruikbaar voor statistisch onderzoek. In de periode voorafgaand aan 2014
is de dataset waarschijnlijk compleet voor bevingen met een magnitude ML ≥ 1,2 en zeer waarschijnlijk
compleet voor bevingen met een magnitude ML ≥ 1,5. In deze rapportage wordt een MoC van 1,0, 1,2,
1,3 of 1,5 verondersteld, ondermeer afhankelijk van hoe ver teruggekeken wordt in de tijd.

Figuur 1: Magnitude of Completeness met onzekerheidsintervallen voor verschillende periodes, met de
stip wordt de P50 waarde aangegeven.
Tijdens de periode maart tot oktober 2020, is in veel gebieden de door menselijk handelen
veroorzaakte omgevingsruis relatief laag geweest (Ref. 5).

5

3 Trendparameters
Het aantal aardbevingen en de aardbevingsdichtheid zijn de trendparameters. De trendparameters
worden continu bijgehouden en in de vorm van een trendlijngrafiek getoond op de website van NAM,
https://www.nam.nl/feiten-en-cijfers/aardbevingen.html , zie Figuur 2. In Tabel 3 zijn de waarden van
deze trendparameters over de afgelopen 6 maanden gepresenteerd.

Figuur 2 Trendparameters, in de bovenste grafiek wordt het aantal waargenomen aardbevingen met
een magnitude 1,5 of groter in de voorgaande twaalf maanden getoond. In de onderste grafiek wordt
de maximale aardbevingsdichtheid (voor aardbevingen met een magnitude van 1,0 of groter) in de
voorgaande twaalf maanden getoond.
Tabel 3 Trendparameter overzicht mei tot oktober 2020
mei

jun

jul

aug

sep

okt

Aantal aardbevingen (ML≥1,5)

11

12

11

14

14

14

Aardbevingsdichtheid

0,27

0,22

0,22

0,23

0,18

0,16

3.1 Trendparameter aantal aardbevingen
De trendparameter “Aantal aardbevingen” toont het aantal waargenomen aardbevingen met een
magnitude ML=1,5 of groter in de voorgaande twaalf maanden. Dit wordt ook het rollende aantal of
12-maandsgetal genoemd. Het 12-maandsgetal van oktober 2020 is dus de som van het aantal
aardbevingen van een bepaalde magnitude in de periode van 1 oktober 2019 tot 1 oktober 2020.
Figuur 3 laat het 12-maandsgetal zien over een langere periode voor vier magnitude-klassen. Hierbij
geldt dat de data van bevingen met een magnitude onder de ML = 1,5 in de periode voor 2014 mogelijk
incompleet is vanwege beperkingen in het meetsysteem in die periode, zie ook hoofdstuk 2.3.
De stabiel lage trend in het aantal aardbevingen (met magnitude groter dan 1,0 en 1,5) zou het gevolg
kunnen zijn van de verlaagde productievolumes en de manier van opereren maar ook van de
natuurlijke variabiliteit. Het lage aantal events maakt het lastig conclusies te trekken, in hoofdstuk 4
wordt hier verder op in gegaan. Informatie over het verband tussen de seismiciteit en de
6

productievolumes en manier van opereren kan gevonden worden in de Hazard and Risk Analyses (Ref
6, 7 en 8).

Figuur 3: 12-maandsgetallen voor vier magnitude-klassen; waarnemingen voor ML ≥ 1,0 weergegeven
vanaf 2014, de overige waarnemingen sinds 2000

3.2 Aardbevingsdichtheid
Figuur 4 toont een kaart met daarop de aardbevingsdichtheid en de epicentra van de in de periode 30
september 2019 tot 1 oktober 2020 geregistreerde aardbevingen. Aardbevingsdichtheid wordt
berekend met de Quartic Kernel functie. Alle geregistreerde aardbevingen met een magnitude van ML
= 1,0 en hoger zijn hierin opgenomen. De berekende aardbevingsdichtheid wordt getoond door
middel van een kleurenschaal. Als trendparameter wordt de maximale waarde van de berekende
aardbevingsdichtheid over de voorgaande twaalf maanden gebruikt.
Op 3 december 2019 bereikte de maximale aardbevingsdichtheid in het Groningen veld een waarde
van 0,28 bevingen/km2/jaar. Hiermee overschreed de aardbevingsdichtheid het niveau van 0,25
bevingen/km2/jaar waarna een speciale tussentijdse rapportage is uitgebracht met daarin een analyse
naar de ontwikkeling van seismiciteit (Ref. 9). Sindsdien laat de maximale aardbevingsdichtheid een
dalende trend zien. Inmiddels is deze gedaald tot 0,16 bevingen/km/jaar.

7

Figuur 4: Aardbevingsdichtheidskaart voor bevingen met een magnitude ML ≥ 1,0 weergegeven in de
twaalf maanden voorafgaand aan 1 oktober 2020. De maximale waarde in deze kaart komt overeen
met de trendparameterwaarde.

8

4 Nadere analyse van de geobserveerde seismiciteit
In dit hoofdstuk zijn de resultaten van nadere analyse van de trends en patronen van de
trendparameters opgenomen, te weten:
1.
2.
3.
4.

Regionale verschillen
Een statistische analyse van de hoeveelheid aardbevingen over tijd
Veranderingen in de verhouding tussen kleine en grote bevingen (b-factor Gutenberg-Richter)
Anomale PGA/PGV bij een bepaalde aardbevings-magnitude

4.1 Aantal aardbevingen
In de afgelopen twaalf maanden zijn in totaal 32 aardbevingen geregistreerd met een magnitude
groter of gelijk aan ML ≥ 1,0. Het aantal aardbevingen per maand onderverdeeld in vier
magnitudeklassen is opgenomen in Tabel 4. In de voorgaande periode (september 2018 tot oktober
2019) zijn er 41 aardbevingen geregistreerd.
Figuur 5 laat de ontwikkeling van het aantal aardbevingen per jaar zien voor verschillende magnitudeklassen. Het panel linksboven (groene kleur) laat het jaarlijks aantal aardbevingen zien voor ML ≥ 1,0
(waarbij opgemerkt moet worden dat 2020 over de periode tot oktober weergegeven is en dat er
vanwege incompleetheid van de data voor 2014, er geen data van voor 2014 getoond is voor ML ≤
1,2). Er zijn statistische aanwijzingen dat de dataset boven de ML = 1,2 wel compleet zou kunnen zijn
(ook voor de periode voor 2014), zie hiertoe ook de uiteenzetting in sectie 2.3. Dit is de reden dat deze
geplot is vanaf het jaar 2000 (paneel rechtsboven, paarse kleuren). Het linker paneel beneden (blauwe
kleuren) laat bevingen zien met een magnitude van ML ≥ 1,5. Deze dataset is vrijwel zeker compleet
vanaf 2000 en kan dus goed gebruikt worden om een historisch overzicht te geven van de seismische
ontwikkeling. Het paneel rechts beneden tenslotte (in de rode kleuren), toont het aantal bevingen
met een magnitude ML ≥ 2,0.
Tabel 4: Aantal waargenomen aardbevingen het afgelopen jaar.
Maand
okt-19
nov-19
dec-19
jan19
feb-19
mar-19
apr-19
mei-19
jun-19
jul-20
aug-20
sep-20
Totaal

1,0 ≤ ML < 1,5
2
1
0
3
0
5
0
1
4
1
0
0
17

1,5 ≤ ML < 2,0
1
0
1
1
0
1
1
1
1
1
0
1
9

2,0 ≤ ML < 2,5
0
0
0
0
0
2
0
0
0
1
0
1
4

ML ≥ 2,5
0
0
0
0
0
0
0
1
0
1
0
0
2

Totaal
3
1
1
4
0
8
1
3
5
4
0
2
32

9

Figuur 5: Aantal aardbevingen per jaar voor vier verschillende magnitude-klassen. Het aantal
aardbevingen in 2020 is aangegeven voor de periode tot oktober 2020.

4.2 De Loppersum aardbeving
De zwaarste aardbeving in deze rapportage periode was de aardbeving bij Loppersum op 14 juli 2020
met een magnitude van ML = 2,7. NAM heeft hier een speciale rapportage over geschreven (Ref. 1) die
is gepubliceerd op de webpagina onderzoeksrapporten van www.nam.nl. Deze aardbeving bij
Loppersum heeft een groot aantal grondbewegingsopnames opgeleverd. De grootste component van
PGA die is geregistreerd tijdens deze aardbeving is 0,05 g en de grootste waarde van PGV - die
algemeen wordt beschouwd als een betere indicator van het schadepotentieel van de beweging - die
is geregistreerd bij deze laatste gebeurtenis is 0,91 cm/s, wat aanzienlijk kleiner is dan de grootste
waarde van de Groningse grondbewegingsdatabase, een 3,46 cm/s gemeten bij de aardbeving in
Huizinge.
Een belangrijke observatie is dat de bewegingen die zijn geregistreerd bij de aardbeving in Loppersum
in grote lijnen overeenkomen met de voorspellingen van het grondbewegingsmodel dat momenteel
wordt gebruikt in de seismische dreigings- en risicomodellering voor Groningen en de empirische PGV
GMPE's die worden gebruikt in de beoordeling van schadeclaims.
Een analyse gebaseerd op Full Waveform Inversion toonde aan dat de aardbeving nabij een op de
kaart geïdentificeerde breuk plaats vond en het bronmechanisme oplijnt met de oriëntatie van deze
breuk. De diepte van het hypocentrum komt overeen met de diepte van het Rotliegend gasreservoir.

10

Het gebied rond het epicentrum is landelijk met een relatief lagere dichtheid van bebouwing.
Ongeveer 3,400 bewoonde gebouwen zijn blootgesteld aan een maximale grondsnelheid (P75 PGV)
groter dan 2 mm/s, de grenswaarde voor schade bij herhaalde trillingen voor een kwetsbaar gebouw.
Twee dagen na de Loppersum aardbeving (op 16 juli) schatte TCMG het aantal meldingen van schade
als gevolg van deze aardbeving op rond de 600.
Op 20 km (en dus ook op 40 km) van het epicentrum van de Loppersum aardbeving waren de
trillingsniveaus veroorzaakt door de aardbeving vergelijkbaar met die van het achtergrondniveau bij
normaal gebruik. Vibraties van dit niveau kunnen geen structurele schade veroorzaken. Ook schade
aan wegen en bruggen wordt niet verwacht.

4.3 Distributie van aardbevingen over het Groningenveld
De distributie van aardbevingen over het Groningenveld is getoond op de kaart in Figuur 6. De locaties
van de in de periode september 2019 tot oktober 2020 (12 maanden) geregistreerde aardbevingen
vallen goed samen me de eerder geregistreerde aardbevingen.

11

Figuur 6 Kaart van de diepe ondergrond met daarop in groen het Groningengasveld en de omliggende
gasvelden. Met rode stippen zijn de in de periode oktober 2019 tot oktober 2020 geregistreerde
aardbevingen aangegeven. Alle aardbevingen zijn aangegeven met gele cirkels. De grootte van een
cirkel is maat voor de magnitude van de aardbeving.

12

4.4 Statistische analyse naar de ontwikkeling aardbevingen
Verloop van het aantal bevingen door de tijd
Deze analyse is uitgevoerd om de statistische significantie van de ontwikkeling van de trend van het
aantal aardbevingen per kwartaal te duiden.
Om dit inzichtelijk te maken zijn twee grafieken gemaakt van het aantal aardbevingen per kwartaal
met betrouwbaarheidsintervallen van de te verwachten hoeveelheid aardbevingen; één onder de
aanname dat de seismische events Poisson verdeeld zijn (Figuur 7); één onder de aanname dat de
events quasi-Poisson verdeeld zijn (Figuur 8). De betrouwbaarheidsintervallen helpen bij de
interpretatie van de data. Een seismisch relatief rustige periode kan het gevolg zijn van veranderingen
in geproduceerde volumes, maar kan ook op toeval berusten.
De Poisson verdeling geeft een redelijke beschrijving van de data onder de aanname dat de bevingen
ongecorreleerd zijn. Deze aanname is echter niet geheel correct omdat naschokken plaats vinden.
De quasi-Poisson kan gebruikt worden om een hogere mate (ten opzichte van de Poisson) aan
variabiliteit in aantallen bevingen tussen kwartalen te beschrijven. Deze hogere mate van variabiliteit
kan ontstaan door een bepaalde mate van correlatie tussen de events door naschokken.
De statistische analyse gebaseerd op de quasi-Poisson is meer robuust en resulteert in grotere
onzekerheidsmarges. Beide plots bevatten de volgende informatie:
-

Blauwe stippen voor het aantal seismische events dat kwartaal
Een blauwe lijn die de trendlijn van het aantal te verwachten seismische events weergeeft
Een donkergrijze band; het 95% betrouwbaarheidsinterval van de trendlijn.
Een lichtgrijze band; het 95% voorspellingsinterval van het aantal te verwachten events in dat
kwartaal

Beide manieren van beschouwen van de data geven grofweg hetzelfde beeld. Het aantal aardbevingen
nam toe in de periode van 2001 tot een maximum in 2012. Hierna laat het aantal bevingen een
neergaande trend zien in de periode van 2013 tot 2020. Merk op dat de onzekerheidsbanden in 2019
mogelijk toenemen door grotere variatie van het aantal bevingen per kwartaal, maar dat de
onzekerheid rondom de trend sowieso toeneemt, omdat er simpelweg minder datapunten nabij zijn
om de trend uit af te leiden. De trend voor de laatste maanden is met minder zekerheid af te leiden
dan de trend op een punt waar alle data twee jaar ervoor en er na bekend is.
Uit deze analyse is te concluderen dat er statistisch bewijs is dat de frequentie van het voorkomen van
aardbevingen een neergaande trend laat zien.

13

Figuur 7: Trend en betrouwbaarheidsinterval het aantal bevingen per kwartaal, bij Poisson verdeelde
seismische events.

Figuur 8: Trend en betrouwbaarheidsinterval van het aantal bevingen per kwartaal, bij quasi-Poisson
verdeelde seismische events.

14

Verband productie en seismiciteit per productie locatie cluster
In welke mate de over een korte periode waargenomen variaties in de seismische monitorings
parameters een gevolg zijn van de wijze van opereren, van de lagere geproduceerde volumes of van
de natuurlijke variabiliteit in seismiciteit is niet direct vast te stellen. Er zijn modellen opgesteld
waarmee seismische dreiging en risico kunnen worden geanalyseerd. Meer informatie hierover kan
gevonden worden in verschillende rapporten die van de NAM-site te downloaden zijn (Ref 10, 11, 12,
13 and 14).
Het Groningenveld is onderverdeeld in een aantal clusters zoals beschreven in de Mijnbouwregeling
artikel 1.3a.1. In Tabel 5 is de verdeling van productielocaties per cluster opgenomen.
Tabel 5: Overzicht productielocaties per cluster volgens Mijnbouwregeling artikel 1.3a.1.
Cluster
Eemskanaal
Bierum
Loppersum

Zuidoost

Productielocatie
Eemskanaal
Bierum
Leermens
Overschild
De Paauwen
Ten Post
’t Zandt
Zuiderpolder
De Eeker
Scheemderzwaag

Cluster
Zuidwest

Centraal-Oost

Productielocatie
Zuiderveen
Spitsbergen
Tusschenklappen/Sappemeer
Kooipolder
Slochteren/Froombosch
Oudeweg
Schaapbulten
Amsweer
Siddeburen
Tjuchem

In Figuur 9 is de productie per cluster van productielocaties opgenomen over het voorgaande jaar. De
productie uit het Loppersum cluster is per februari 2018 beëindigd. In Figuur 10 is het aantal
aardbevingen van magnitude ML ≥ 1,0 geplot per cluster. Hoewel er geen gas wordt geproduceerd uit
het Loppersum cluster is het aantal geregistreerde aardbevingen in deze cluster het hoogst.

Figuur 9 Geproduceerd volume per maand per cluster

15

Figuur 10 Aantal aardbevingen per cluster
In Figuur 11 is de reservoirdruk per cluster weergegeven. In deze figuur is duidelijk zichtbaar dat de
druk in de cluster van productie locaties rond Loppersum blijft dalen (oranje lijn), ook sinds de
productie vanuit deze cluster is gestaakt in februari 2018. Deze daling van reservoirdruk in de cluster
Loppersum is een gevolg van herverdeling van de reservoirdruk als gevolg van productie uit andere
delen van het veld en de drukgradiënt over het veld die daardoor is ontstaan sinds het verminderen
van de Loppersum productie in 2014. Deze reservoirdruk daling is de verklaring voor de toenemende
aardbevingsdichtheid in de cluster Loppersum.
Figuur 11 toont dat de reservoirdruk in de cluster Centraal-Oost (blauwe lijnen, elke productie locatie
wordt weergegeven door een aparte lijn) na 2018 stabiliseert en zelfs toeneemt ondanks de
gasproductie uit dit cluster. De stijging is ook een gevolg van de herverdeling van de reservoirdruk. Of
de aardbevingsdichtheid in de cluster Centraal-Oost is laag, of dat de reservoirdruk stijging een effect
heeft op de aardbevingsdichtheid, zie Figuur 12, is niet met zekerheid te concluderen.
Informatie over het verband tussen de seismiciteit, productievolumes en manier van opereren kan
gevonden worden in de Hazard and Risk Analyses (Ref 6, 7 en 8).

16

Reservoirdruk [bar]

Figuur 11: Reservoir drukdaling in Groninger gasveld op basis van het gekalibreerde Groningen reservoirmodel. Merk op dat
de druk in de cluster Loppersum (LOPPZ) ook bij verminderde en stilgelegde productie daalt.

Ontwikkeling van de aardbevingsdichtheid over tijd
De maximum waarde van de aardbevingsdichtheid als functie van de tijd over het gehele veld en per
deelgebied is weergegeven in Figuur 12. Duidelijk zichtbaar is de hogere maximale
aardbevingsdichtheid in de periode van 2012 tot 2014 over het veld en in het gebied Loppersum in
het bijzonder. Sinds het eind van 2018 is de aardbevingsdichtheid over het gehele veld laag vergeleken
met voorgaande jaren. Dit geldt ook voor de aardbevingsdichtheid in het gebied Loppersum. De
gebieden tussen de verschillende grenswaarden voor rapportage en analyse op basis van
aardbevingsdichtheid volgens de Mijnbouwwet zijn aangegeven in de kleuren groen, geel en rood.

17

Cluster: Alles

Cluster: Bierum

Cluster: Loppersum

Cluster: Eemskanaal

Cluster: Centraal

Cluster: Zuid-West

Cluster: Zuid-Oost

Figuur 12: De ontwikkeling van aardbevingsdichtheid over de jaren in het gehele Groningenveld en
kleinere gebieden binnen het Groningenveld, weergegeven in aantal bevingen met een ML>1,0 per km2
per jaar.

18

Verhouding tussen grote en kleine bevingen
De verhouding tussen grote en kleine bevingen wordt beschreven met de methode Gutenberg-Richter
(Ref. 3).
Fuguur 15 heeft twee zogenaamde Gutenberg-Richter plots voor het veld weer. De b-waarde is maat
voor de frequentie relatie tussen aardbevingen met verschillende magnitudes. De b-waarden zijn
gegeven in Tabel 6. Zichtbaar is dat over het hele veld de b-waarde over de periode vanaf 2015 licht
lijkt te zijn toegenomen ten opzichte van de periode ervoor. Door het lage aantal aardbevingen is het
betrouwbaarheidsinterval groot en daardoor is niet te zeggen of dit daadwerkelijk een trend is of
slechts een statistische variatie zonder onderliggende fysische grondslag.
Tabel 6: Betrouwbaarheidsintervallen van verschillende b-waarden waargenomen over het hele
Groninger veld
Totale gebied Groningen
Percentiel van betrouwbaarheidsinterval
P2.5%
P50%
P97.5%

2000-2014
0,82
0,94
1,08

2015-2020
0,80
0,98
1,19

19

Figuur 15: Gutenberg Richter plots voor het hele Groningen veld. Bovenste panelen: Periode 2000 tot
2015. Onderste panelen: periode 2015 tot en met 2019
Figuur 13 en Figuur 14 geven twee Gutenberg-Richter plots voor respectievelijk de omgeving van
Loppersum en het gehele veld exclusief de omgeving van Loppersum weer. In Tabel 7 en Tabel 8 zijn
de b-waarden met hun betrouwbaarheidsintervallen weergegeven. Over beide beschouwde periodes
zijn de b-waardes lager in Loppersum dan in de rest van het Groningen veld. In Loppersum is het aantal
aardbevingen met grotere magnitude dus relatief groot ten opzichte van het aantal aardbevingen met
lagere magnitude. De b-waarde lijkt toegenomen te zijn in de recente periode; de P50% b-waarde van
de periode vanaf 2015 ligt buiten het P2.5% en P97.5% betrouwbaarheidsinterval van de periode er voor.
De betrouwbaarheidsintervallen zijn echter dusdanig groot dat niet met zekerheid te zeggen is of de
b-waarde daadwerkelijk toegenomen is. In de rapportage van mei 2019 (Ref. 11) is een hypothesetest
gedaan naar deze theorie en daaruit bleek dat de geobserveerde waarde waarschijnlijk het resultaat
is van natuurlijke variabiliteit.

20

Figuur 13: Gutenberg Richter plots voor de cluster Noordwest (het gebied rond Loppersum). Bovenste
panelen: Periode januari 2000 tot en met december 2014. Onderste panelen: periode januari 2015 tot
oktober 2019
Tabel 7: Betrouwbaarheidsintervallen van verschillende b-waarden waargenomen in het gebied rond
Loppersum
Gebied Loppersum
Percentiel van betrouwbaarheidsinterval
P2.5%
P50%
P97.5%

2000-2014
0,69
0,82
0,97

2015-2020
0,65
0,86
1,14

21

Figuur 14: Gutenberg Richter plots voor het gehele veld exclusief de cluster Noordwest (het gebied
rond Loppersum). Bovenste panelen: Periode 2000 - 2014. Onderste panelen: 2015 - 2020

Tabel 8: Betrouwbaarheidsintervallen van verschillende b-waarden waargenomen over het gehele veld
exclusief de cluster Loppersum
Gehele veld exclusief Loppersum
Percentiel van betrouwbaarheidsinterval
P2.5%
P50%
P97.5%

2000-2014
1,00
1,26
1,61

2015-2020
0,85
1,14
1,56

In Tabel 9 zijn voor de eerder genoemde gebieden de b-waarden opgenomen. De b-waarde voor het
hele veld lijkt voor de periode vanaf 2015 licht te zijn toegenomen ten opzichte van de periode ervoor.
Dus het aantal bevingen met lagere magnitudes is relatief gezien groter dan aardbevingen met hogere
magnitudes.

22

Tabel 9 Overzicht van de b-waarde (P50%)voor het gehele veld, het gebied Loppersum en het gehele
veld exclusief het gebied Loppersum.

Gehele Groningenveld
Gebied Loppersum
Gehele veld exclusief Loppersum

b-waarde (P50%)
2000-2014
0,94
0,82
1,26

b-waarde (P50%)
2015-2020
0,98
0,86
1,14

23

5 Referenties
1. Special Report on the Loppersum ML 2.7 Earthquake of 14th June 2020, NAM, Jan van Elk en
Jeroen Uilenreef, August 2020.
2. Advies over de actualisatie van de trendparameters en de bijbehorende grenswaarden in artikel
1.3a van de Mijnbouwregeling, SodM, 16 juni 2020.
3. Magnitude and Energy of Earthquakes. B. Gutenberg, C.F. Richter. Annali di Geofisica. 9: 1-15,
1956.
4. Global quieting of high-frequency seismic noise due to COVID-19 pandemic lockdown measures,
Lecocq, Thomas, Science 11 Sep 2020: Vol. 369, Issue 6509, pp. 1338-1343, DOI:
10.1126/science.abd2438
5. Minimum Magnitude of Completeness in Earthquake Catalogs: Examples from Alaska, the
Western United States, and Japan. Wiemer, Stefan en Wyss, Max. 4, 2000, Bulletin of the
Seismological Society of America, pp. 859-869.
6. Seismic Risk Assessment for a selection of Gas Production Scenarios for the Groningen field. Jan
van Elk, Assaf Mar-Or, Leendert Geurtsen, Per Valvatne, Eddy Kuperus, Dirk Doornhof.2018.
7. Induced Seismicity in Groningen - Assessment of Hazard, Building Damage and Risk. Jan van Elk,
Dirk Doornhof. 2017.
8. Hazard and Risk Assessment Groningen GTS - Raming 2020. Van Elk, Jan, et al. 2020.
9. Analyse overschrijding trendparameter Aardbevingsdichtheid. NAM. 3 december 2019.
10. Online NAM Feiten en cijfers. https://www.nam.nl/feiten-en-cijfers/aardbevingen.
11. Rapportage Seismiciteit Groningen Mei 2019. NAM. mei 2019.
12. Development of probabilistic seismic hazard assessment for the Groningen gas field. Dost, B., E.
Ruigrok & J. Spetzler (2017). Netherlands Journal of Geoscience 96, s235–s245.
13. Updated empirical GMPEs for PGV from Groningen earthquakes. Bommer, J. J., P. J. Stafford,
and M. Ntinalexis (2019). 10 March 2019
14. Developing an application-specific ground-motion model for induced seismicity. Bommer, J.J., B.
Dost, B. Edwards, P.J. Stafford, J. van Elk, D. Doornhof & M. Ntinalexis (2016). Bulletin of the
Seismological Society of America 106(1), 158-173.
15. Framework for a ground-motion model for induced seismic hazard and risk analysis in the
Groningen gas field. Bommer, J.J., P.J. Stafford, B. Edwards, B. Dost, E. van Dedem, A. RodriguezMarek, P. Kruiver, J. van Elk, D. Doornhof & M. Ntinalexis (2017a). The Netherlands. Earthquake
Spectra 33(2), 481-498.
16. Special Report on the Zijldijk ML 2.5 Earthquake of 2nd May 2020, NAM, Jan van Elk and Jeroen
Uilenreef, May 2020.

24

Appendix A - Aardbevingscatalogus 1 oktober 2019 tot 1 oktober 2020
Plaats
Loppersum
Meedhuizen
Overschild
Appingedam
Harkstede
Appingedam
Garrelsweer
Nieuwolda
Sappemeer
Ten Boer
Siddeburen
Spijk
Garrelsweer
Middelstum
Overschild
Farmsum
Zuidbroek
Harkstede
Schildwolde
Lageland
Nieuwolda
Kolham
Scheemda
Wagenborgen
Wagenborgen

Datum

Time
Magnitude Diepte_km
hh:mm:ss

6-okt-19 01:33:26
6-okt-19 20:17:00
8-okt-19 18:19:32
18-okt-19 00:35:55
20-okt-19 03:36:42
22-okt-19 00:42:06
28-okt-19 17:38:33
9-nov-19 23:47:22
10-nov-19 21:10:06
28-nov-19 23:50:00
29-nov-19 19:20:57
30-nov-19 18:55:39
3-dec-19 19:23:56
7-dec-19 00:36:27
12-dec-19 16:27:43
31-dec-19 18:15:38
3-jan-20 10:36:29
7-jan-20 09:15:31
10-jan-20 23:10:21
23-jan-20 10:12:13
24-jan-20 21:35:02
26-jan-20 08:03:16
29-feb-20 02:46:06
2-mrt-20 13:41:19
5-mrt-20 20:08:52

1
1,6
0,4
0,5
0,9
0,8
1,2
0,5
0,8
0,5
0,4
1,4
1,9
0,5
0,6
0,9
0,6
0,8
1,3
1,3
1,6
1,4
0,3
2
0,3

3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3

Easting
244691
256524
248006
253352
239314
253352
245691
262520
249868
242854
256554
251096
246576
237914
247905
261422
252780
242903
252316
244586
261748
245116
260319
256894
256759

Northing

Veld

592899 Groningen
591353 Groningen
586950 Groningen
593180 Groningen
584007 Groningen
593180 Groningen
592917 Groningen
585695 Groningen
573740 Groningen
587633 Groningen
586790 Groningen
602596 Groningen
591932 Groningen
595448 Groningen
588730 Groningen
593018 Groningen
578696 Groningen
581289 Groningen
581804 Groningen
584214 Groningen
587347 Groningen
577322 Groningen
576406 Groningen
586463 Groningen
586571 Groningen
25

Appingedam
Garsthuizen
Froombosch
Krewerd
Thesinge
Krewerd
Tjuchem
Zuidbroek
Oosterwijtwerd
Appingedam
Zuidbroek
Froombosch
Bedum
Zeerijp
Haren
Zijldijk
Scharmer
Oosterwijtwerd
Siddeburen
Peize
Eems-Dollard (nabij Emden)
Noordbroek
Garrelsweer
Garsthuizen
Sappemeer
Wirdum
Overschild
Wirdum
Harkstede
Farmsum

17-mrt-20 07:18:34
17-mrt-20 08:54:55
17-mrt-20 12:44:07
22-mrt-20 19:33:12
23-mrt-20 00:15:13
23-mrt-20 01:06:01
30-mrt-20 04:49:40
30-mrt-20 23:53:23
4-apr-20 04:37:24
23-apr-20 19:54:31
26-apr-20 00:14:06
27-apr-20 14:14:58
28-apr-20 01:51:19
28-apr-20 10:20:15
1-mei-20 16:13:57
2-mei-20 03:13:16
2-mei-20 21:04:22
3-mei-20 22:28:53
4-mei-20 11:11:12
5-mei-20 21:59:56
8-mei-20 05:54:28
10-mei-20 04:15:57
11-mei-20 19:07:29
31-mei-20 11:33:57
1-jun-20 08:27:25
1-jun-20 17:55:04
4-jun-20 23:04:16
10-jun-20 07:19:13
13-jun-20 20:28:45
21-jun-20 21:30:46

0,8
1,4
1,8
2,3
1,1
1,1
1
1,3
0,6
0,3
0,8
0,6
0,4
1,5
0,6
2,5
1,2
0,9
1,8
0,9
0,7
0,1
0,3
0,6
1,2
1,9
1,3
1
0,8
0,2

3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3

251040
244375
248629
251989
238550
251989
253791
255702
249725
253612
252920
249101
233652
246537
236103
246469
244657
249994
253031
231343
260798
252198
248273
244639
249179
248567
250509
248769
241143
261781

592131 Groningen
599127 Groningen
578948 Groningen
597939 Groningen
589560 Groningen
597939 Groningen
588068 Groningen
576419 Groningen
594554 Groningen
593519 Groningen
578365 Groningen
578734 Groningen
591258 Groningen
597498 Groningen
576383 Groningen
601059 Groningen
583993 Groningen
594448 Groningen
586048 Groningen
577084 Groningen
597123 Groningen
581022 Groningen
590406 Groningen
599243 Groningen
578179 Groningen
592416 Groningen
588669 Groningen
592309 Groningen
582593 Groningen
588907 Groningen
26

Overschild
Groningen
Woldendorp
Tjuchem
Loppersum
Loppersum
Loppersum
Hellum
Startenhuizen
Startenhuizen
Scharmer
Uithuizermeeden
Westeremden
Groningen
Harkstede
Zuidbroek
Onderdendam

21-jun-20 23:26:19
24-jun-20 18:54:16
26-jun-20 14:56:21
29-jun-20 20:10:50
3-jul-20 06:49:22
14-jul-20 15:18:47
15-jul-20 06:15:39
16-jul-20 00:45:21
19-jul-20 02:07:53
19-jul-20 02:11:33
21-jul-20 06:07:03
1-sep-20 04:31:16
3-sep-20 05:29:01
7-sep-20 16:52:27
8-sep-20 23:34:24
12-sep-20 13:41:28
13-sep-20 10:16:45

0,8
0,7
1,3
0,7
0,7
2,7
0,6
1,8
2,3
0,9
1,1
1,9
2
0,9
0,4
0,4
0,9

3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3
3

245988
235141
262788
254283
245715
244369
244502
253033
243233
243167
243397
245800
242645
234347
241333
254593
235628

587802 Groningen
585939 Groningen
588595 Groningen
590082 Groningen
595144 Groningen
595898 Groningen
595901 Groningen
585937 Groningen
599662 Groningen
599661 Groningen
583524 Groningen
604719 Groningen
595421 Groningen
581474 Groningen
583153 Groningen
578288 Groningen
592738 Groningen

27

28