Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2395
Vragen van het lid Erkens (VVD) aan de Minister voor Klimaat en Energie over
het opbouwen van de kennisinfrastructuur op het gebied van kernenergie in
Nederland (ingezonden 21 februari 2023).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 24 april 2023).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1828.
Vraag 1 en 2
Welke acties lopen er om de kennisinfrastructuur van Nederland op het
gebied van kernenergie uit te breiden?
Hoe gaat u de versterking en uitbreiding van onze nucleaire kennisinfrastructuur versnellen?
Antwoord 1 en 2
In mijn brief van 18 november (Kamerstuk 32 645, nr. 101) heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de eerste stappen die ik zet om de nucleaire kennis- en
innovatiestructuur te versterken. Deze stappen focussen zich op onderwijs,
onderzoek en bewustwording. Momenteel werkt de nucleaire sector aan de
verdere uitwerking van deze plannen. Zo wordt er door de TU Delft een
leerstoel Stralingsdosimetrie en Biofysica ingesteld en worden daar twee
promovendi aangesteld. NRG en TU Delft werken momenteel aan de
uitwerking van de Nuclear Academy, die zich zal richten op het versterken
van nucleaire kennis en vaardigheden binnen Nederland voor zowel het
MBO- als HBO-onderwijs, maar ook voor zij-instromers. Dit jaar zal er vanuit
Regieorgaan SIA (onderdeel van NWO) een verzoek wordt opengesteld om
drie lectoren op hogescholen voor vier jaar te kunnen aanstellen. Deze
lectoren zullen zich richten op praktijkgericht onderzoek in het nucleaire en
stralingsdomein.
Daarnaast buigt de interdepartementale werkgroep «Kennisbasis nucleaire
technologie en stralingsbescherming» zich momenteel onder andere over de
problematiek rondom de schaarste aan relevante technici (MBO, HBO en WO)
voor de nucleaire sector en nucleaire experts in het bijzonder. De werkgroep
werkt op dit moment aan een rapport waarin acties worden geschetst hoe de
kennisbasis voor nucleaire technologie en stralingsbescherming versterkt kan
worden. Dit rapport wordt opgesteld op basis van onderzoeken, ronde tafels
en interviews met belanghebbenden. In het voorjaar zal deze werkgroep aan
de Hoog Ambtelijke Werkgroep Nucleair Landschap rapporteren. Uw Kamer
zal hierover vervolgens voor de zomer nader geïnformeerd worden.

ah-tk-20222023-2395
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Welke acties onderneemt u om op korte termijn gekwalificeerd personeel te
werven en/of op te leiden om de bouw van de twee kerncentrales en alles
hieromheen te realiseren?
Antwoord 3
Beschikbaarheid van voldoende vakmensen is essentieel, niet alleen voor de
bouw van twee kerncentrales maar ook in algemene zin voor het realiseren
van de opgaven uit het Klimaatakkoord. Nu al wordt overal in de maatschappij het tekort aan technische vakmensen gevoeld. Het kabinet in haar
Kamerbrief op 3 februari jl. (Kamerstuk 29 544, nr. 1174) uw Kamer geïnformeerd over aanvullende maatregelen voor de aanpak van de arbeidsmarktkrapte die een duurzame en actiegerichte aanpak ondersteunen. Ook hebben
de Ministeries van Economische Zaken en Klimaat (EZK), Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) samen
met werkgevers en onderwijsinstellingen het Actieplan Groene en Digitale
Banen (Kamerstuk 29 544, nr. 1173) opgesteld, waarin maatregelen en acties
worden genoemd specifiek gericht op de klimaat- en digitale transitie. Dit
plan bevat een samengesteld pakket aan maatregelen waarvoor actie nodig is
van de verschillende partijen gericht op i) verhoging instroom in bètatechnisch onderwijs ii) verhoging instroom en behoud van technisch personeel op
de arbeidsmarkt, iii) inzet op productiviteitsgroei door inzet van (proces)innovaties en digitalisering en iv) versterken van de governance en tegengaan van
versnippering.
Ook de nucleaire sector heeft te maken met stevige concurrentie op de
arbeidsmarkt. Het gaat daarbij niet alleen om nucleaire experts maar om een
breed palet van technici uit uiteenlopende richtingen en op alle niveaus (WO,
HBO en MBO). Het is daarom belangrijk om in te zetten op het opleiden van
voldoende technici die breed inzetbaar zijn door middel van de hierboven
genoemde maatregelen. Een deel hiervan kan vervolgens met behulp van
extra scholing worden opgeleid om in het nucleaire domein te kunnen
werken. In toevoeging hierop buigt de hiervoor reeds genoemde interdepartementale werkgroep «Kennisbasis nucleaire technologie en stralingsbescherming» zich meer specifiek over de schaarste aan werknemers voor banen in
de nucleaire sector. Zowel uit het Berenschot rapport, dat de werkgroep heeft
laten opstellen, als uit het Technopolis rapport, dat Nucleair Nederland heeft
laten maken, blijkt ook dat het uitdagend wordt om aan voldoende technisch
opgeleid personeel te komen, rekening houdend met de verwachte groei van
de nucleaire sector. Het rapport van de interdepartementale werkgroep, dat
dit voorjaar wordt verwacht, zal hier verder op ingegaan. Uiteraard is de
sector zelf zich er ook van bewust dat zij gekwalificeerd personeel moet
aantrekken.
Niet alleen in Nederland speelt er een tekort, maar ook andere landen om ons
heen hebben hiermee te maken. Daarom wordt ook op internationaal niveau
samenwerking opgezocht. Zo zijn er verschillende werkbezoeken door EZK
gebracht aan onder andere het Verenigd Koninkrijk, België en Polen. Tijdens
deze werkbezoeken wordt kennis opgedaan over hoe andere landen het tekort
aan technici aanpakken.
Vraag 4
Hoe zorgt u ervoor dat een gedegen kennisinfrastructuur op het gebied van
kernenergie structureel verankerd wordt in ons systeem om zo ook kennis op
de lange termijn te borgen?
Antwoord 4
In mijn antwoord op vraag 1 heb ik reeds aangegeven dat ik een eerste
impuls heb gegeven voor de versterking van de nucleaire kennis- en
innovatiestructuur. Zoals ik al aangaf in mijn brief van 18 november jl. zal
voor de lange termijn mede op basis van het komende rapport van de
interdepartementale werkgroep worden gekeken welke vervolgacties gezet
gaan worden om de nucleaire kennisbasis en -infrastructuur structureel te
versterken.
In de voorjaarsnota 2023 zal ik duidelijkheid geven over de langeretermijninzet van de Klimaatfondsmiddelen. Ik streef ernaar hierin ook
meerjarige claims voor het verstevigen en in stand houden van de nucleaire
kennisbasis en kennisinfrastructuur op te laten nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wordt het opzetten van nucleaire opleidingen op universitair, hbo en mbo
niveau gestimuleerd om zo op lange termijn de doorstroom van personeel en
kennis te borgen?
Antwoord 5
Mijn primaire inzet is dat alle studenten (WO, HBO en MBO) nucleair
onderwijs kunnen volgen waardoor hun interesse gewekt wordt om in die
sector te gaan werken. Dat betekent niet direct dat er nieuwe nucleaire
opleidingen komen. Omdat er juist veel personeel met een niet-nucleaire
achtergrond nodig is (meet- en regeltechnici, chemici, cyber-experts, etc.), ligt
de nadruk op het bereiken van een brede doelgroep, die mogelijke interesse
heeft of kan krijgen voor nucleair kennis.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het goed zou zijn als bestaande kennisinstellingen,
zoals TNO, hun expertise op het gebied van kernenergie uitbreiden om zo
bijvoorbeeld beter te kunnen adviseren over de inbedding van kernenergie in
ons energiesysteem? Welke acties kunt u ondernemen om dit te stimuleren?
Antwoord 6
Inmiddels lopen er ook gesprekken tussen EZK en TNO over de invulling van
de rol van TNO. Dit laat onverlet dat we ook zeker gebruik moeten blijven
maken van de langjarige expertise op het gebied van nucleaire technologie
en stralingsbescherming bij de kennisinstellingen zoals NRG in Petten,
COVRA, RIVM en TU Delft.
Vraag 7
Kunt u een overzicht geven van de huidige wet- en regelgeving die de
ambities van Nederland op het gebied van kernenergie nog in de weg staan?
Kunt u hierbij rekening houden met de komst van de twee nieuwe kerncentrales maar ook met small modular reactors (SMR)?
Antwoord 7
Het huidige wet- en regelstelsel in Nederland geeft de Autoriteit Nucleaire
Veiligheid en Straling (ANVS) een robuuste basis om de veiligheid van de
huidige generatie kerncentrales te kunnen beoordelen en daarop te kunnen
toezien. IenW zal onderzoeken in hoeverre dit ook geldt voor de nieuwste
ontwikkelingen, zoals SMRs. De resultaten van de evaluatie worden eind 2023
verwacht en, indien nodig, zal de wet- en regelgeving aangepast worden, met
het oog op de vergunningverlening van nieuw te bouwen centrales. Een
helder kader van wet- en regelgeving geeft duidelijkheid aan zowel de
aanvragers van nieuwe kerncentrales maar ook aan overige stakeholders,
zoals de ANVS, overige betrokken overheidsorganisaties en de bevolking.
Binnen de Europese gemeenschap is ook veel aandacht voor de ontwikkeling
van SMRs en wat dit vraagt van bijvoorbeeld toezichthouders, de Europese
industrie, en de technische en juridische standaarden. Zo loopt er een
Europese pre-partnership om dit verder te onderzoeken. Daarnaast is de
ANVS aangesloten bij de werkgroep van de toezichthouders.
Vraag 8
De planning voor de te bouwen kerncentrales is gericht op 2035, kunt u een
routekaart laten uitwerken waarbij wordt uitgegaan van 2030? Wat zou
daarvoor nodig zijn?
Antwoord 8
In de Kamerbrief van 9 december jl. heb ik u bericht over de stappen die ik
onderneem om op een snelle maar zorgvuldige wijze te komen tot de
realisatie van twee nieuwe kerncentrales. Hierin staat 2035 als einddatum
genoemd. Deze planning is ambitieus. Deskundigen van Boston Consulting
Group hebben geholpen bij het zoeken naar mogelijke versnelling. Deze
versnelling is gevonden en aangebracht door enkele fasen parallel uit te laten
voeren door het nemen van een voorschot op locatie en techniek. Hierdoor
kunnen verschillende processen naar voren worden gehaald en zorg ik voor
focus in de inzet van schaarse kennis, capaciteit en middelen. Naast de
parallelle uitwerking van zowel de technische haalbaarheidsstudies, techniek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

en financieringsmogelijkheden, moeten er ook procedures doorlopen worden.
Daarbij bestaat een risico dat de ingezette voorkeursrichting moet worden
bijgesteld, bijvoorbeeld wanneer de nadere bestudering van de ruimtelijke
inpassing daarvoor aanleiding geeft. Ik acht dit risico verantwoord om te
nemen. De resulterende routekaart geeft het jaar 2035 als uitkomst van het
versnelde traject, waarbij dit richtjaar nog met verschillende onzekerheden
omgeven is. Gelet op de bouwtijd, zou realisatie in 2030 betekenen dat direct
met de bouw zou moeten worden aanvangen. Een route waarbij uitgegaan
wordt van een gewenste richtdatum in 2030 acht ik daarom niet realistisch en
daarom wil ik er ook geen tijd en middelen aan verloren laten gaan.
Vraag 9
Hoe worden samenwerking en uitwisseling van kennis op het gebied van
kernenergie binnen Nederland en de Europese Unie gestimuleerd? Hoe kijkt
de Minister aan tegen het opzetten van een platform dat mogelijkheden voor
uitwisseling en samenwerking faciliteert?
Antwoord 9
Lidstaten van de EU hebben uiteenlopende opvattingen over kernenergie
waardoor institutionele samenwerking op dit gebied binnen het EU-kader zeer
moeilijk is. Dit laat onverlet dat binnen de EU samenwerking en uitwisseling
van kennis op gebied van kernenergie al wordt gestimuleerd via de Euratom
kaderprogramma’s voor onderzoek.
Als extra stimulans heeft Nederland op 28 februari jl. samen met tien andere
lidstaten in de marge van de informele energieraad verklaard de samenwerking op het gebied van kernenergie te willen versterken. Hierbij kan worden
gedacht aan o.a. samenwerking tussen toeleveringsketens, verkennen van
gezamenlijke opleidingsprogramma’s en meer samenwerking op wetenschappelijk gebied. Daarnaast participeert Nederland in diverse internationale
organisaties waar samenwerking en uitwisseling van kennis op gebied van
kernenergie centraal staat, zoals het Internationale Atoom Energie Agentschap (IAEA) of het Nucleaire Energie Agentschap (NEA) van de Organisatie
voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). In een van de
volgende brieven over kernenergie ga ik uitgebreider in op de vormgeving
van de samenwerking met een aantal landen. Ik noem in dit verband Polen,
Tsjechië, Nederland, Frankrijk en een paar Scandinavische landen die volop
aan het opschalen zijn met kernenergie. We brengen veel werkbezoeken aan
die landen, zowel op ambtelijk niveau als op politiek niveau, om te kijken hoe
we zo veel mogelijk samen kunnen doen om ook de kosten te drukken en
fouten te voorkomen.
Vraag 10
Hoe staat het met de uitvoering van de motie Erkens/Dassen om kernenergie
toe te voegen aan de Topsector Energie vóór 1 april 2023 (Kamerstuk 36 645,
nr. 104)?
Antwoord 10
Er is reeds een concept-voorverkenning opgeleverd in opdracht van de
Topsector Energie en het Ministerie van EZK. Deze studie verkent innovatieketens die in Nederland nodig zijn om beleidsdoelstellingen op het gebied van
kernenergie te behalen, en mogelijke lacunes hierin. De voorverkenning bevat
adviezen over de mogelijke inzet op deze lacunes vanuit het Missiegedreven
Topsectoren en Innovatie Beleid. Ik verwacht binnenkort een advies van het
Topteam Energie over vervolgstappen naar aanleiding van deze verkenning.
Ik zal uw Kamer middels een Kamerbrief informeren over deze verkenning en
over de vervolgstappen van het innovatiebeleid in Q2.
Vraag 11
Bent u bekend met de acties die in Zeeland worden georganiseerd tegen de
bouw van de nieuwe kerncentrales?
Antwoord 11
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 12 en 13
Op welke manier worden de inwoners van Nederland en in het specifiek van
Zeeland voorzien van informatie over de nieuwe kerncentrales? Welke
mogelijkheden ziet u om dit te verbeteren?
Is er een plek waar inwoners met hun vragen en zorgen naartoe kunnen?
Indien dit niet zo is, wanneer gaat u dit opzetten?
Antwoord 12 en 13
Dit zal uitgewerkt worden in het communicatie- en participatieplan dat ik
momenteel aan het opstellen ben samen met de Staatssecretaris van IenW. In
dit plan zal zeker aandacht zijn voor het versterken van de informatievoorziening richting inwoners van Nederland en ook van Zeeland en Borsele in het
bijzonder. Vooruitlopend op dit plan zullen er uiteraard ook acties zijn om de
informatievoorziening te verbeteren. Sinds de aankondiging van Borsele als
voorkeurslocatie, is het onderwerp kernenergie ook gepresenteerd op een
informatiebijeenkomst van andere energieprojecten in Zeeland. Ook lopen er
gesprekken met belangengroepen. Verder zijn we in nauw contact met de
gemeente Borsele en provincie Zeeland om de lokale en regionale ontwikkelingen goed te volgen. Door het Rijk zullen lokale en regionale informatiebijeenkomsten in samenwerking met de gemeente Borsele en de provincie
Zeeland worden belegd, en zal het Rijk een faciliterende rol spelen door
bijvoorbeeld het aanleveren van specifieke informatie. Dit zullen we blijven
doen, omdat de planvorming zich verder zal ontwikkelen naar definitieve
besluiten en er steeds meer informatie beschikbaar zal komen. Zoals ik in
mijn brief van 9 december 2022 heb aangegeven zijn er nog belangrijke
vragen te beantwoorden. Bijvoorbeeld ten aanzien van de beschikbaarheid
van koelwater en de inpassing in het energiesysteem en elektriciteitsnet. Ik
vind het belangrijk dat mensen hun vragen kwijt kunnen en weten of er al
antwoorden zijn of wanneer ze die mogen verwachten.
Om dit goed in te richten werken wij bij het opstellen van het plan samen
met de provincie Zeeland en de gemeente Borsele. Daarbij zijn ook de
informatiebehoeften van de inwoners onderwerp van gesprek en werken wij,
zoals hiervoor vermeld, samen aan de invulling daarvan. Ook betrekken wij
gemeente Rotterdam en provincie Zuid-Holland bij het opstellen van dit
communicatie- en participatieplan. In ieder geval zullen er formele en
informele participatiemomenten plaatsvinden. De formele momenten zijn
onderdeel van de procedures. De informele momenten worden daaromheen
georganiseerd en worden ingevuld in samenspraak met het Ministerie van
IenW, alsmede met de regionale overheden op basis van de behoeften van
de lokale en regionale inwoners.
Ik zal dit communicatie- en participatieplan publiekelijk ter inzage leggen bij
de start van de mer-procedure voor de bedrijfsduurverlenging van Borsele,
waarna reacties mogelijk zijn. Daarvoor zullen we het plan met de gemeenteraad Borsele en met de provinciale staten bespreken.
Vraag 14
Werkt u aan het opzetten van een algemene publiekcampagne zodat
Nederlanders van goede en betrouwbare informatie over kernenergie worden
voorzien?
Antwoord 14
Ik vind het belangrijk Nederlanders te voorzien van goede en betrouwbare
informatie over kernenergie, het beleid en de stappen die het kabinet zet. De
verschillende manieren waarop dat zal gaan plaatsvinden, vormt onderdeel
van de uitwerking in het communicatie- en participatieplan.
Vraag 15
Hoe wordt er ingezet op het creëren en versterken van draagvlak voor de
nieuwe centrales in Zeeland?
Antwoord 15
Vanaf de voorbereiding van de keuze voor de voorkeurslocatie en daarna ben
en blijf ik intensief in gesprek met de regio en vormt dit onderwerp van
gesprek. Het is van belang dat we laagdrempelig en kleinschalig in gesprek
gaan met mensen, waarbij bewoners en andere belanghebbenden weten wat
de rijksoverheid (en andere overheden) doet, vragen kunnen stellen en hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

zorgen en randvoorwaarden kunnen inbrengen. Hiervoor zullen hiervoor
verschillende middelen worden gebruikt, zoals het organiseren van informatieavonden, het houden van een publieksmeting, en het opzetten van een
informatiepunt. Ik begrijp hierbij dat de leefkwaliteit van groot belang is voor
de regio. Dat is ook duidelijk gemaakt door de vertegenwoordigers van
Borsele en de regio. Samen met de provincie Zeeland en de gemeente
Borsele is er een integrale overlegstructuur, met werkgroepen op verschillende onderwerpen, zodat er concrete afspraken kunnen worden gemaakt. Zo
kunnen de zorgen en randvoorwaarden vanuit de bewoners ook een goede
plek krijgen in het grotere geheel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6