Rapport

Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit

Inleiding
Voor u ligt het rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA). Dit rapport beschrijft de
resultaten van het eerste jaar samenwerken in deze aanpak.
Na een weerbarstige start is het gelukt om de samenwerking te realiseren tussen ruim 200
overheidsorganisaties waarbij meer dan 1000 personen betrokken zijn. Dit was niet
mogelijk geweest zonder de inzet en betrokkenheid van SZW, VenJ, Belastingdienst, SVB,
RvIG, NVVB en de gemeente Amsterdam, mede namens de 164 gemeenten, die dit
resultaat samen hebben bereikt.
De samenwerking is een succes en leidt, kostendekkend, tot het verhogen van de
adreskwaliteit in de BRP en het opsporen van adresfraude. Hiermee wordt de
rechtmatigheid van adresgerelateerde regelingen verhoogd. Daarmee versterken we de
kabinetsboodschap dat fraude niet mag lonen.
Dit rapport wordt aangeboden aan de Ministeriële Commissie Fraude ter besluitvorming over
structurele voortzetting van deze aanpak.
Den Haag, 21 maart 2016
Marc Noordhoek
Opdrachtgever LAA - Ministerie BZK
Sylvia Kuilboer
Projectmanager LAA - ICTU

2

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Inhoud
Inleiding		

2

Inhoud		

3

Managementsamenvatting

4

Bestuursplaat LAA Resultaat 2015 en Ambitie 2016

6

1	Over de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit

8

1.1

Aanleiding tot het project

8

1.2

Doelen LAA

8

1.3

Beschrijving van het project

9

2

Resultaat en verwachtingen

10

2.1

Gerealiseerde samenwerking

10

2.2	Resultaat op evaluatiecriteria en projectdoelstellingen
2.2.1

12

2.2.2	Evaluatiecriterium - De baten moeten de kosten overstijgen

14

2.2.3

Evaluatiecriterium - Hitrate hoger dan 30%

16

2.2.4

Evaluatiecriterium - Kwaliteit van de BRP omhoog

17

2.2.5

Projectdoelstelling - 135 deelnemende gemeenten

18

2.2.6	
Projectdoelstelling - Inrichting tijdelijk informatieknooppunt

18

2.3 	 Maatschappelijke effecten en resultaten

18

3	Opbouw samenwerkingsverband en governance

23

3.1

Opdrachtgever

24

3.2

Stuurgroep

24

3.3

Projectorganisatie

24

3.4	Inrichting proces voor leadgeneratie, het informatieknooppunt

25

3.4.1

Werking van het IKP

26

3.4.2

Beveiliging IKP

27

3.4.3

Genereren van nieuwe signalen

27

3.5

Gebruik maken van kennis en ervaring van deelnemers

28

3.6

Communicatie

33

3.7

Juridisch kader

34

3.8

Monitoring van resultaten

35

3.9	Uitwerking opzet van het structurele Informatieknooppunt

Inhoud

11

Evaluatiecriterium - 10.000 adresonderzoeken

35

4

Perspectief 2016 en verder

37

4.1

Voortzetting LAA na positief besluit

37

5

Conclusie

41

Bijlage bij paragraaf 2.2.5 	Deelnemende gemeenten

43

Bijlage bij paragraaf 2.2.2 	De berekende baten moeten de kosten overstijgen

44

Bijlage bij paragraaf 3.3 	 Deelnemers project LAA

53

Bijlage bij paragraaf 3.4.1 Werking IKP

54

Bijlage bij paragraaf 3.6

56

Communicatie

3

Managementsamenvatting
Het project LAA is in 2015 gestart om een landelijke aanpak adreskwaliteit op te zetten. Het
project heeft de basis gelegd voor een structurele aanpak, maar die basis moet nog verder worden
uitgebouwd. Daartoe worden voorstellen aangedragen in dit rapport.
Doelen LAA
De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) is een aanpak waarbij
door middel van interbestuurlijke en intersectorale samenwerking
de adreskwaliteit in de BRP wordt bevorderd en adresgerelateerde

fraude wordt voorkomen en bestreden. Door de Stuurgroep zijn de
volgende criteria vastgesteld om het resultaat van de LAA na een jaar
te beoordelen:

Evaluatiecriteria 1-4 en aanvullende projectdoelstellingen 5-7 met resultaat
1

Er dienen 10.000 adresonderzoeken met huisbezoek te zijn uitgevoerd;
Per eind februari zijn er 10.921 adresonderzoeken afgerond;
Tot eind maart is de verwachting dat er 12.421 adresonderzoeken zijn afgerond;

2

De baten moeten de kosten overstijgen;
De kosten zijn 7 miljoen;
De potentiële fraude die hiermee gepaard gaat, is berekend op een bedrag tussen de € 71 en € 14 miljoen;
Alle partijen zijn ervan overtuigd dat de te realiseren baten de kosten zullen overstijgen;

3

De hitrate moet hoger zijn dan 30%;
De hitrate bedraagt 41%;

4

De kwaliteit van de BRP moet worden verhoogd;
In de BRP zijn ten gevolge van LAA tenminste 2.331 adresgegevens gemuteerd;

5

Minimaal 135 gemeenten nemen deel aan het project;
164 gemeenten hebben zich aangemeld voor het project;

6

Er dient een informatieknooppunt te zijn ingericht;
Het tijdelijk informatieknooppunt is operationeel;

7

Er dient een voorstel te worden opgesteld tot duurzame voortzetting.
Een voorstel tot voortzetting van het project is opgesteld in de vorm van een project inititatie document (PID).
Een samenvatting hiervan staat in hoofdstuk 4.

¹ Op basis van een uitgevoerde Toezichtsteekproef door de Belastingdienst (zie bijlage 2.2.2)
4

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Naast genoemde resultaten heeft onderzoek onder gemeenten
uitgewezen dat er belangrijke maatschappelijke effecten van deze
aanpak zijn. Denk aan de preventieve werking: minder ongewenst
gedrag en fraude, het aanpakken van criminele activiteiten en
ondermijning van de samenleving of juist onderkenning van
schrijnende gevallen waar (schuld)hulpverlening nodig is.
De behaalde resultaten, maatschappelijke effecten en tot stand
gekomen samenwerking vervullen de voorwaarde voor structurele
voortzetting. Allereerst is de samenwerking in gang gezet met RvIG,
CJIB, Politie en Belastingdienst, waarmee signalen verwerkt konden
worden tot leads in het IKP (informatieknooppunt).
Het proces van verwerking van signaal naar lead zal nog verbeterd
moeten worden om de kwaliteit van de leads verder te verhogen.
Nagegaan wordt of de door het IKP gegenereerde leads al vooraf
verrijkt kunnen worden met gegevens van de Belastingdienst,
DUO en mogelijk SVB. Ook is samenwerking met de LSI gezocht en
ingevuld, omdat daar al aan de randvoorwaarden wordt voldaan om
gegevens op voorhand te verrijken met gegevens van deelnemende
organisaties.
Daarnaast staat het proces dat zich vervolgens binnen
gemeenten voltrekt vaak nog in de kinderschoenen, waar het de
binnengemeentelijke samenwerking betreft. Tijdens het project
wordt de binnengemeentelijke samenwerking tussen Burgerzaken,
Werk en Inkomen, Veiligheid, Bouwen en Wonen en Gemeentelijke
Belastingdienst gestimuleerd. Deze samenwerking is tot nu toe
eerder uitzondering dan regel.
Huisbezoeken die leiden tot de constatering dat de combinatie
bewoner(s)-adres niet overeenkomt met die in de BRP kunnen
een indicatie voor fraude zijn. Dat moet vastgesteld worden door
gemeentelijke diensten of na een vervolgonderzoek door de
betrokken uitvoeringsorganisatie.

IMPRESSIES UIT DE PRAKTIJK

Martijn van der Linden
senior specialist Burgerzaken in de gemeente Nijmegen:
‘Meedoen met LAA leidt tot betere samenwerking, zowel
extern als intern. Intern konden we al samenwerken, maar
we doen dat pas echt sinds we deelnemen aan
LAA. Zo’n externe factor helpt. Er is een
mindswitch ontstaan.’
10

Van samen werken naar samenwerken
Het inrichten van het proces, het verkrijgen van goede signalen
en het tot stand komen van binnengemeentelijke samenwerking
vormden weerbarstige uitdagingen, die het project tot op heden
succesvol is aangegaan. Het ambtelijk vooroverleg, georganiseerd
in de Gouwzeegroep, staat achter de aanpak en is ervan overtuigd
dat samenwerken aan de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit loont.
Gaandeweg kunnen we de toenemende meerwaarde van de
signalen aantonen en ondervinden wat het is: de Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit.

Dat laatste proces is eind 2015 gestart en heeft nog geen harde
resultaten kunnen opleveren, omdat die vervolgonderzoeken nog
gaande zijn. Behalve bij de gemeentelijke bijstanduitkeringen
waarvan tot eind maart 125 uitkeringen zijn stopgezet. Dit
onderdeel van de procesketen LAA is volop in ontwikkeling en zal
in de loop van 2016 zijn structurele vorm moeten krijgen. Daarom
zijn de baten in deze rapportage berekende baten, gebaseerd op
potentiële kansen op fraudegevallen.
In 2016 zullen cijfers over geconstateerde fraudegevallen door
SVB en Belastingdienst worden opgeleverd met daarop gebaseerde
baten.

Managementsamenvattin

5

Bestuursplaat LAA: resultaat 2015 en
ambitie 2016
BEREIKT in jaar 1

AMBITIE eind 2016

I.

Samenwerking afnemers van de BRP, RvIG en gemeenten

•

verschillende typen signalen beschikbaar gemaakt met

•

•

structurele maandelijkse landelijke levering van

verschillende mate van volwassenheid (van proef tot

geverifieerde en verrijkte signalen door Belastingdienst,

structurele maandelijkse landelijke levering)

Politie, CJIB en RvIG

SVB verifieert vooraf op financieel belang

•

groei met 2 nieuwe leveranciers van signalen

•

fraudepreventie door het verbeteren van
afnemersprocessen BRP door o.a. kennisdeling

II. Informatieknooppunt (IKP)
•

een veilig werkend tijdelijk IKP voor het uitwisselen en het

•

intelligent verrijken van signalen

afspraken en routeplan over het in beheer nemen van het
IKP in 2017

•

professionaliseren intelligenceproces

•

requirements vaststellen voor het gebruikmaken van de
TMV 2.0 voor signalen afkomstig van LAA

III. Juridisch kader
•
•

juridische grondslag signaallevering door RvIG, Politie,

•

juridisch kader vaststellen voor permanent IKP

Belastingdienst en CJIB

•

juridische overeenstemming over het vooraf verstrekken

juridische overeenstemming voor het vooraf verstrekken

regelinginformatie Belastingdienst ten behoeve van

regelinginformatie DUO en SVB ten behoeve van

professionaliseren intelligence proces

professionaliseren intelligenceproces
•

juridische dekking tijdelijk IKP door

•

het breed bekendmaken van de ‘Handreiking
adresonderzoek LAA – Juridische aspecten’

bewerkersovereenkomsten met gemeenten
•

6

‘Handreiking adresonderzoek LAA – Juridische aspecten’

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

BEREIKT in jaar 1

AMBITIE eind 2016

IV. Gemeenten (adresonderzoek)
•

164 deelnemende gemeenten

•

12.421 afgeronde adresonderzoeken

•

41% hitrate

•

alle deelnemende gemeenten zijn actief

•

binnengemeentelijke samenwerking gestart bij een aantal

•

versnellen terugkoppeling adresonderzoek

gemeenten

•

doorontwikkelen van de individuele signaaltypen wat

•

een beheerste groei van het aantal deelnemende
gemeenten

resulteert in een gemiddelde hitrate van 45%
•

bevorderen binnengemeentelijke samenwerking

•

bevorderen van de kwaliteit van het adresonderzoek

•

aandacht voor gemeenten met verhoogd risicoprofiel

•

LAA onderzoeken vanzelfsprekend maken binnen de

V. Handhavingsregie
•

steekproef op regelingen door Belastingdienst

•

ruim 200 dossiers in onderzoek bij SVB

ingerichte handhavingsregie van de uitvoerders
•

dossieronderzoeken gestart bij uitvoerders

VI. Baten en kosten
•

de kosten zijn het eerste jaar € 7,0 mln.

•

de kosten zijn structureel € 10,7 mln per jaar.

•

de potentiële fraude is berekend op een bedrag tussen de

•

baten hard maken en incasseren

€ 7 mln. en € 14 mln.

•

aandacht voor andere baten

•

alle partijen zijn ervan overtuigd dat de te realiseren baten
de kosten zullen overstijgen

Bestuursplaat LAA: resultaat 2015 en ambitie 2016

7

1 Over de Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit
1.1 Aanleiding tot het project
Aanleiding 1: Adreskwaliteit
Een goede kwaliteit van de gegevens in de basisregistratie personen
(BRP) is voor veel processen in de maatschappij van belang. Door
inschrijving in de BRP wordt een formeel woonadres verkregen.
Afnemers van de BRP, waaronder de Belastingdienst, SVB, DUO, CJIB
en de Nationale Politie baseren hun beslissingen en handelen onder
andere op gegevens uit de BRP. Wanneer deze gegevens niet juist
blijken te zijn, kan dit leiden tot onterechte toekenning van gelden,
het niet kunnen innen van vorderingen en administratieve overlast.
Op 29 november 2007 heeft de Tweede Kamer in de motie Heinen/
Bilder er op aangedrongen dat de betrouwbaarheid van de
toenmalige GBA (nu BRP) zou worden gebracht op een niveau van
een foutmarge van minder dan 1 procent. Belangrijk onderdeel
van de fouten is onjuiste registratie van het adres waarop personen
wonen. Het ministerie van BZK heeft ICTU gevraagd een effectieve
aanpak te ontwerpen om vermoedelijke onjuiste registratie van
personen op een adres op te sporen en te controleren door middel
van een huisbezoek en zo de adreskwaliteit in de BRP te verhogen.
Dat resulteerde in het eerste project huisbezoeken in 2012-2013
en een vervolgproject in 2014. Aan het eerste project deden 51
gemeenten mee, die in totaal 5399 adresonderzoeken hebben
uitgevoerd. In het vervolgproject deden 91 gemeenten mee,
die in totaal 6845 adresonderzoeken hebben uitgevoerd. Op de
onderzochte adressen bleek er in bijna een derde van de gevallen
inderdaad een verschil te zijn tussen de ingeschreven personen en
de personen die daar feitelijk wonen, waarmee is aangetoond dat
dit risico-gestuurd huisbezoek daadwerkelijk een effectief middel is
om te komen tot een actuelere en betrouwbare adresregistratie.
Aanleiding 2: Bestrijding van adresgerelateerde fraude
Het kabinet heeft fraudebestrijding hoog op de prioriteitenlijst
staan. In 2013 is besloten tot de instelling van een Ministeriële
Commissie Fraude (MCF). Adresfraude is een vorm van fraude
die andere soorten fraude mogelijk maakt. Veel regelingen en
uitkeringen zijn afhankelijk van het woonadres van personen.
Misbruik van adresafhankelijke regelingen is mogelijk door een

8

onjuiste registratie in de BRP. Verbetering van de kwaliteit van
adresgegevens in de BRP is daarom belangrijk om fraude te kunnen
tegengaan. In april 2014 heeft de minister van BZK aan ICTU
opdracht gegeven tot een kosten-batenanalyse betreffende adres­
onderzoeken en huisbezoeken als middel tegen adres­gerelateerde
fraude. Uit de kosten-batenanalyse blijkt dat het uitvoeren van
huisbezoeken lonend is. Ook is het delen met overige stakeholders
van informatie van huisbezoeken die door verschillende overheden
(soms massaal) worden uitgevoerd effectief. Kortom: samenwerking
op het gebied van het verhogen van de kwaliteit van de BRP is een
krachtig middel om adresgerelateerde fraude te helpen tegengaan.
Samenkomst van adreskwaliteit en bestrijding van
adresgerelateerde fraude binnen LAA
Bovenstaande twee lijnen van bevordering van de adreskwaliteit
en bestrijding van adresgerelateerde fraude zijn bijeengebracht in
de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA). De Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit (LAA) is een aanpak waarbij door middel van
interbestuurlijke en intersectorale samenwerking de adreskwaliteit
in de BRP wordt bevorderd en adresgerelateerde fraude wordt
voorkomen en bestreden en rechtmatigheid van uitkeringen en
toeslagen wordt bevorderd.

1.2 Doelen LAA
Goede adreskwaliteit in de BRP voorkomt en signaleert
adresgerelateerde fraude.
De strategische doelen van het project LAA zijn het bevorderen van
de adreskwaliteit in de BRP en het als gevolg daarvan voorkomen en
bestrijden van adresgerelateerde fraude en daarmee het verhogen
van de rechtmatigheid van adresgerelateerde regelingen.
Zichtbaar werk maken van verbetering van de adreskwaliteit heeft
daarnaast gunstige effecten op tal van gebieden die breder liggen
dan de twee doelen van het project. Deze effecten komen aan de
orde in de paragraaf over maatschappelijke effecten en resultaten,
paragraaf 2.3.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

IMPRESSIES UIT DE PRAKTIJK

Casper Oudejans
coördinator gegevensbeheer en gegevensgebruik bij de
Nationale Politie:
‘Het grootste succes van die proef met LAA is misschien wel
dat we met de uitvoeringsorganisaties om tafel zitten en

1.3 Beschrijving van het project
Het project LAA ondersteunt gemeenten die huisbezoeken
uitvoeren om na te gaan of op een adres daadwerkelijk diegenen
wonen die er volgens de BRP staan ingeschreven. Om te zorgen
dat de kans op het verbeteren van de kwaliteit van de BRP en
de kans op het opsporen van adresgerelateerde fraude zo hoog
mogelijk is, wordt tevoren zorgvuldig geselecteerd welke adressen
worden bezocht. Daartoe werkt het project samen met diverse
overheidsorganisaties in een zogenaamd samenwerkingsverband.
Dit proces van het beschikbaar krijgen van relevante signalen wordt
leadgeneratie genoemd.
Afnemers van de BRP leveren signalen aan het
informatieknooppunt (IKP) van LAA. Bij deze adressen bestaat
twijfel over de correctheid van inschrijving op een adres. De
adressen worden centraal verzameld in het IKP waar ze worden
gevalideerd en, daar waar nodig, gecompleteerd met ontbrekende
informatie, zoals overige bewoners op dat adres. Vervolgens worden
de adressen aangeboden aan de betreffende gemeenten om te
onderzoeken.

gegevens delen. Als we in het verleden informatie deelden,
deden we dat altijd één op één en met veel voorzichtigheid.
Maar op deze basis is de toegevoegde waarde veel groter.
Het was eerst even aftasten, maar je zag al heel snel een
constructieve samenwerking ontstaan. Als we op deze
manier gegevens delen, krijg je onmiddellijk
resultaat. Zo konden Utrecht en Almere
bijvoorbeeld uitkeringen stopzetten.’
10

aspecten, stimulering van opvolging van leads, monitoring van
resultaten en uitwerking daarvan met hen afgestemd worden.
De geselecteerde adressen worden ter beschikking gesteld aan
gemeenten die deelnemen aan het project. De gemeenten
controleren de aangereikte adressen met eigen gegevens en sturen
een ambtenaar burgerzaken of iemand uit het sociale of een ander
handhavingsdomein naar de geselecteerde adressen. De ambtenaar
krijgt een iPad ter beschikking met daarop een applicatie voor het
verwerken van de resultaten van het huisbezoek. Naar aanleiding
van het huisbezoek wordt ofwel geconstateerd dat de situatie
overeenkomt met die in de BRP, of een of meerdere personen
op het adres worden in onderzoek geplaatst in verband met een
vermoeden van een afwijking van de BRP. De gemeente pakt dit
onderzoek vervolgens op voor wat betreft de registratie in de BRP en
gemeentelijke regelingen. De overheidsdienst die het betreffende
adres heeft aangeleverd en de andere, in het betreffende geval
relevante, uitvoeringinstanties in het samenwerkingsverband
krijgen bericht en worden zo in staat gesteld de eigen regelingen te
controleren.

Binnen het samenwerkingsverband worden met afgevaardigden
van alle betrokken overheidsorganisaties in het zogenaamde
Operationeel Overleg afspraken gemaakt. Dat houdt in dat onder
andere de inrichting van het proces voor leadgeneratie (het
informatieknooppunt), de te hanteren criteria voor selecties,
de methode om gebruik te maken van de kennis van lokale
functionarissen, afspraken over de communicatie, de juridische

1 Over de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit

9

2 Resultaat en verwachtingen
2.1 Gerealiseerde samenwerking
Van samen werken naar samenwerken
Het tot stand brengen van een samenwerkingsverband en een
landelijke aanpak binnen de overheid is een weerbarstige en
complexe aangelegenheid die veel tijd kost. Onderweg moet
geleerd worden, aangepast worden en stap voor stap inzicht
worden verworven in elkaars belangen en werkwijzen. Dit heeft
het project LAA ervaren in het afgelopen jaar. Het was en is een reis
met passie, ambitie, flow, meevallers, professionele vriendschap
en resultaat. Maar het was en is ook een reis met worsteling,
belangentegenstellingen, nog gebrekkig begrip, vertraging en soms
teleurstelling. Niets menselijks is dit project vreemd gebleken.
Hieronder een beeld van onze worsteling.
• Het leveren van waardevolle signalen is een groeiproces. Het
opstellen van een goede uitvraag is een vak. De uitkomsten
ervan moeten heel scherp worden geanalyseerd om zo effectief
mogelijk adresonderzoeken met huisbezoek in gang te zetten.
Het krijgen van overeenstemming over de juridische grondslag
voor gegevensuitwisseling kost veel tijd. Je wordt er wel eens
ongeduldig van, maar het is moeilijke materie en de goede weg
is ingeslagen. Bovendien was het leveren van signalen soms
conflicterend met operationele planningen en prioriteiten.
Daardoor bleek het ingewikkeld de timing van signalen van de
verschillende leveranciers te synchroniseren. Bij de gemeenten
die deelnemen krijgen wij goede medewerking en goede
resultaten. Toch is er een groep van zeker veertig gemeenten
waar zowel het aantal huisbezoeken als het tempo waarin
wordt gelopen tegenvallen. Daar missen we de handjes en de
voetjes, of ontbreekt de bestuurlijke prioriteit en aandacht. Elke
(nieuwe) deelnemende partij zal in dit samenwerkingsproces
een ontwikkeling doormaken en daarbij zelf bepalen wanneer
deze ontwikkeling een voldoende mate van volwassenheid heeft
bereikt om als structurele activiteit verder te gaan.
• Bij veel gemeenten is de samenwerking tussen Burgerzaken en
Sociale Zaken beperkt. Daardoor missen we belangrijke kansen.
Het bevorderen van deze samenwerking is onder meer een
kwestie van bewustwording en een cultuuromslag en dat kost tijd.

10

• Het opzetten van een informatieknooppunt bij een bestaande
uitvoeringsorganisatie van de overheid bleek niet haalbaar
in 2015. Dus heeft ICTU het zelf gebouwd. Dat heeft extra
doorloop­tijd gekost. Het nadeel is dat er geen gebruik
kan worden gemaakt van een reeds bestaande technische
infrastructuur en feitelijke beschikbaarheid van gegevens. Het
IKP is dus beperkt en nog niet tot volle wasdom gekomen om
signalen met een zo hoog mogelijke kwaliteit (hitrate) uit te
zetten. Een voorstel voor een structureel IKP maakt deel uit van
het voorstel voor voortzetting.
• Het rondmaken van de cirkel ( van signalen via adresbezoeken
naar gerealiseerde opbrengsten) is in het eerste jaar van het
project niet geheel voltooid, waardoor we nog spreken over
berekende baten.
• De governance zoals in het begin ingericht riep weerstand op.
Een belangrijke omslag kwam in het project medio april 2015.
Toen vond een Gateway evaluatie plaats die tot een goede
herinrichting van de governance heeft geleid. Vervolgens
kwam de bijeenroeping van de Gouwzeegroep, een overleg op
managementniveau over de inrichting van het proces. Dat brak
het ijs en bracht nieuw geloof en de sfeer van een goede club om
de aanpak gezamenlijk te realiseren.
Alle leden van de Gouwzeegroep staan vierkant achter de Landelijke
Aanpak als verwoord in paragraaf 1.3 en zijn ervan overtuigd dat
samenwerken aan de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit effectief
is. Gaandeweg zal de meerwaarde van de signalen toenemen en
ondervinden we wat het is: de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit.
“We moeten nu de kansen grijpen, het is tenslotte politiek goed uit
te leggen dat we adequaat in staat zijn gebleken samen te werken
om (adres)fraude aan te pakken. Wij accepteren dat het vervolg niet
minder weerbarstig zal zijn. Maar we gaan dat vervolg graag en met
overtuiging aan. Want het einddoel van een werkende Landelijke
Aanpak Adreskwaliteit, een hogere adreskwaliteit en bestrijding van
adresgerelateerde fraude, is het dik waard en we geloven er in. Dit
is een goed voorbeeld van rijksbrede samenwerking zoals door het
kabinet is bedoeld”.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

2.2	Resultaat op evaluatiecriteria en
projectdoelstellingen

Dat geldt in het bijzonder voor evaluatiecriterium ‘De baten
moeten de kosten overstijgen’. In het kort zijn de resultaten per
evaluatiecriterium en doelstelling als volgt:

Evaluatiecriteria 1-4 en aanvullende projectdoelstellingen 5-7
met resultaat
In de rest van dit hoofdstuk worden de resultaten per
evaluatiecriterium en doelstelling diepgaand besproken.

Evaluatiecriteria 1-4 en aanvullende projectdoelstellingen 5-7 met resultaat
1

Er dienen 10.000 adresonderzoeken met huisbezoek te zijn uitgevoerd;
Er zijn eind februari 2016 in totaal 10.921 adresonderzoeken met huisbezoek afgerond door de deelnemende gemeenten.
De verwachting is dat eind maart 2016 circa 12.421 adresonderzoeken zullen zijn afgerond. (zie paragraaf 2.2.1);

2

De baten moeten de kosten overstijgen;
De kosten zijn 7 miljoen;
De potentiële fraude die hiermee gepaard gaat, is berekend op een bedrag tussen de € 7 en € 14 miljoen;
Alle partijen zijn ervan overtuigd dat de te realiseren baten de kosten zullen overstijgen (zie paragraaf 2.2.2);

3

De hitrate moet hoger zijn dan 30%;
De hitrate bedraagt 41% (zie paragraaf 2.2.3);

4

De kwaliteit van de BRP moet worden verhoogd;
In de BRP zijn ten gevolge van LAA tenminste 2.331 adresgegevens gemuteerd (zie paragraaf 2.2.4);

5

Minimaal 135 gemeenten nemen deel aan het project;
164 gemeenten hebben zich aangemeld voor het project (zie paragraaf 2.2.5);

6

Er dient een informatieknooppunt te zijn ingericht;
Het tijdelijk informatieknooppunt is operationeel (zie paragraaf 2.2.6);

7

Er dient een voorstel te worden opgesteld tot duurzame voortzetting.
Een voorstel tot voortzetting van het project is opgesteld in de vorm van een PID. Een samenvatting hiervan staat in
hoofdstuk 4.

2 Berekende baten ondergrens SZW € 13,6 mln., bovengrens SZW € 14,7 mln. (zie pagina 52)

2 Resultaat en verwachtingen

11

Afgeronde adresonderzoeken
12.500
12.000
10.921
10.000
8.654
8.000
7.012
6.226
6.000
4.896
3.760

4.000
2.778
2.000

1.630
965
134

0

APR

MEI

JUN

JUL

AUG

SEP

2.2.1 Evaluatiecriterium - 10.000 adresonderzoeken

10

 10.921 afgeronde adres­
onderzoeken eind
februari 2016

In april 2015 zijn de eerste adresonderzoeken gestart. Een
adresonderzoek door een gemeente start met een vooronderzoek
waarbij de gemeente bepaalt of het adres wordt onderzocht door
middel van een huisbezoek. Een gemeente kan besluiten het adres
niet verder te onderzoeken omdat het bijvoorbeeld al recent is
onderzocht, of omdat het een bij de gemeente bekend adres is2, of
omdat de betreffende persoon recent is verhuisd.

OKT

NOV

DEC

JAN

FEB

MRT

(prognose)

Bij de geselecteerde adressen volgt een huisbezoek waarbij de
situatie ter plekke wordt onderzocht door middel van een interview
aan de deur of in de woning, waarbij een vragenlijst wordt
ingevuld. Nadat de vragenlijst is ingevuld is sprake van een afgerond
adresonderzoek. Indien er niemand thuis is, volgt een tweede
huisbezoek op een later moment. Na drie maal niet thuis wordt
het adres (voorlopig) geparkeerd. Er is dan geen sprake van een
afgerond adresonderzoek. Veel gemeenten gaan met een dergelijk
adres wel door met het onderzoek, bijvoorbeeld door een brief in de
bus te doen met het verzoek contact op te nemen met de gemeente.
Eind februari waren 243 adressen geparkeerd omdat er drie maal
niemand thuis was.
Als een huisbezoek is uitgevoerd en de woonsituatie wijkt af
van de registratie in de BRP, kan een gemeente besluiten een
vervolgonderzoek in te stellen. Het adresgegeven in de BRP wordt
dan voor de betreffende persoon in onderzoek geplaatst. Hiermee
weten de afnemers van de BRP dat getwijfeld wordt aan de juistheid
van het adresgegeven. Ten slotte wordt, indien noodzakelijk, het
adresgegeven in de BRP gemuteerd.

2 Bijvoorbeeld een opvang bij het Leger des Heils.
12

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Veelverhuizers: Deze query bevat adressen van drie of meer
personen zonder familierelatie die korter dan drie jaar staan
ingeschreven in Nederland en in die periode meer dan drie keer
zijn verhuisd. Een familierelatie is hier de relatie ouder-kind en
partnerrelaties zoals geregistreerd in de BRP (dus huwelijken en
geregistreerd partnerschap).

Hieronder staat een overzicht van aantallen afgeronde
adresonderzoeken naar signaaltype en leverancier en het aantal
mutaties in de BRP.
signaaltype

leverancier

aantal
afgerond

briefadres

RvIG, namens gemeenten

2.715

overbewoning

RvIG, namens gemeenten

1.253

VOW

RvIG, namens gemeenten

1.318

doorgangadres

RvIG, namens gemeenten

1.618

samenwoners

RvIG, namens gemeenten

1.713

veelverhuizers

RvIG, namens gemeenten

196

schijnverlating

RvIG, namens gemeenten

329

post retour

CJIB

795

papos

Nationale Politie

380

mix

Belastingdienst

111

gemeentelijke
signalen

gemeenten

493
10.921

Schijnverlating: Ouders die recent een kind hebben gekregen en
rond de geboorte van dat kind op verschillende adressen zijn gaan
wonen. Als dit een schijnsituatie is, omdat ze feitelijk samenwonen,
kan er sprake zijn van onterechte toeslagen en voorzieningen.
Post retour: Dit betreft adressen waarbij de post aangaande
een openstaande verkeersboete meerdere malen retour wordt
ontvangen door het CJIB.
Papos: Dit betreft adressen waarbij van minimaal één persoon
de verkeersboete (Mulder) niet is betaald en ook niet geïnd kon
worden door het CJIB. Deze oninbare verkeersboetes worden in
het Papos systeem geregistreerd. Op jaarbasis bezoekt de politie
circa 400.000 adressen met openstaande verkeersboetes, die
worden geregistreerd en bijgehouden in het zogeheten Parket
Politie systeem (Papos). In zo’n 10% van alle gevallen (b)lijkt de
persoon in kwestie niet te wonen op het adres waar deze volgens de
BRP staat ingeschreven. De politie verstrekt deze adressen op basis
van de gerede twijfel aan de gemeente voor nader onderzoek.
Mix: De signalen van de Belastingdienst zijn een combinatie van
zeven verschillende selecties.

Beschrijving van de signaaltypen
Briefadres: Dit betreft adressen waarbij een persoon een briefadres
registratie heeft, personen boven 70 jaar zijn uitgesloten.
Overbewoning: Dit betreft adressen waar het gemiddelde
woonoppervlak per persoon kleiner dan 15 m2 is. Daarvoor wordt de
oppervlakte van de woonruimte zoals vastgelegd in de BAG gedeeld
door het aantal bewoners op dat adres.
VOW: Dit betreft adressen waar minstens een van de personen
vertrokken is onbekend waarheen, of alle personen vertrokken zijn.
Doorgangsadres: Dit betreft adressen waar in het afgelopen
jaar meer dan drie losse inschrijvingen hebben plaatsgevonden.
Meerdere inschrijvingen op 1 dag worden als 1 inschrijving geteld.
Op het adres moeten ten minste twee entiteiten (gezinnen of
alleenstaanden) actueel staan ingeschreven.
Samenwoners: Dit betreft adressen waar drie of meer verschillende
entiteiten staan ingeschreven. Personen met een gezinsrelatie
worden gekenmerkt als één entiteit. Bijvoorbeeld, een gezin
(ouders met kinderen) is één entiteit, ook als de kinderen de
leeftijd 18+ hebben.

2 Resultaat en verwachtingen

Gemeentelijke signalen: Signalen aangeleverd door gemeenten
welke kansrijk zijn voor doorontwikkeling naar landelijke uitrol.
Administratieve adresonderzoeken
In de Businesscase is sprake van adresonderzoeken waarbij
geen huisbezoek nodig is. De gedachte is dat, wanneer er een
betrouwbare feitelijke constatering op het woonadres heeft
plaatsgevonden, de gemeenten niet nogmaals een huisbezoek
hoeven uit te voeren om hetzelfde te constateren. Hierdoor
wordt het opsporen van incorrecte adres-persoon combinaties
en van potentiële adresgerelateerde fraude efficiënter en relatief
goedkoper.
In de Businesscase zijn twee partijen genoemd die vermoedelijk veel
signalen bezitten en die voldoen aan bovenstaande criteria, zijnde:
a De Politie
b De gerechtsdeurwaarders
Met beide partijen hebben we verkend in hoeverre het geschetste
in de Businesscase mogelijk is. De huidige praktijk leert dat hits
zonder aanvullend huisbezoek nu nog niet mogelijk zijn.

13

2.2.2 E valuatiecriterium - De baten moeten de kosten
overstijgen

10

 De potentiële fraude is
berekend op een bedrag
tussen de € 7 en
€ 14 miljoen

Incorrecte registraties
De uitkomst van een adresonderzoek kan zijn dat de feitelijke
situatie overeenkomt met de registratie in de BRP, of dat er
sprake is van incorrecte registratie(s). Dit laatste betekent dat
een of meerdere personen op het adres wel staan ingeschreven
in de BRP, maar hier niet wonen of dat er juist personen op het
adres woonachtig zijn die daar niet staan ingeschreven. In deze
gevallen heeft een persoon mogelijk financieel gewin door
(bewust) verkeerde registratie. Hij of zij krijgt door de incorrecte
registratie mogelijk het recht op een bepaalde regeling dan wel
een hoger bedrag binnen een regeling. Van de 10.921 afgeronde
adresonderzoeken blijken er 4.227 adressen te zijn met minimaal
één incorrect geregistreerd persoon. In totaal zijn er ruim 14.000
personen betrokken bij deze 4.227 adressen. Voor een nauwkeuriger
berekening van de potentiële fraudebaten is een onderscheid
gemaakt in 18 categorieën van incorrecte registraties, deze worden
in de bijlage behorende bij paragraaf 2.1.2 toegelicht.
Toetsen robuustheid theoretische berekende batenbedrag
Of er daadwerkelijke sprake is van onterechte toepassing van
adresgerelateerde regelingen kan alleen worden vastgesteld
door de uitvoeringsinstanties van de desbetreffende regeling of
door de gemeente in het geval van een bijstandsuitkering. De
uitvoeringsinstantie kan vervolgens toekomstige fraude voorkomen
door de regeling stop te zetten en onterecht uitgekeerde
bedragen eventueel terugvorderen. Het definitief vaststellen
van deze baten is dus afhankelijk van de onderzoekscapaciteit
bij uitvoeringsorganisaties en kent een lange doorlooptijd van
meerdere maanden die soms kan oplopen tot enkele jaren. In de
Businesscase3, die ten grondslag ligt aan dit project, is daarom een
theoretisch onderbouwd rekenbedrag van € 2.790 per geval van
potentiële adresgerelateerde fraude vastgesteld.

3 Businesscase huisbezoeken adresfraude, MCF 16 december 2014

14

De Stuurgroep LAA heeft in het najaar van 2015 opdracht gegeven
aan de werkgroep Baten van LAA om de theoretische aannames
die ten grondslag liggen aan het bedrag van € 2.790 waar mogelijk
te vervangen door aantallen en bedragen uit de praktijk op basis
van nader onderzoek en steekproeven. Deze werkgroep bestaat
uit vertegenwoordigers van de Belastingdienst, SZW, BZK, SVB,
gemeente Amsterdam en ICTU.
De vervanging van theoretische waarden door praktijk waarden is
ingericht in drie stappen.
Stap 1 	 gebruik de theoretische baten per regeling zoals bepaald
in de Businesscase
Stap 2 	vervang het theoretisch aantal gebruikers van een
regeling door het daadwerkelijk aantal gebruikers per
regeling daar waar er sprake is van potentiële baten4
Stap 3 vervang de theoretische baten door gemeten baten
Toelichting stap 1
In stap 1 worden de theoretische baten per regeling gebruikt zoals in
de kosten/baten analyse van de Businesscase vastgesteld.
Toelichting stap 2
Op 2.932 adressen met een hit heeft een uitwisseling van regeling
informatie vanuit uitvoeringsinstanties plaatsgevonden. Dit heeft
geleid tot validatie van potentiële baten per regeling voor 5.670
personen. Het betrof hits gerelateerd aan overbewoning,
doorgangsadressen, briefadressen, samenwoners, veelverhuizers en
VOW adressen tot en met 19 februari 2016.
Aan de Belastingdienst, de SVB, het Inlichtingenbureau, CJIB en
DUO is door het project informatie verstrekt over alle personen
gekoppeld aan een adres waar een of meerdere personen niet
correct staan geregistreerd. Per bewoner is aangegeven wat er is
geconstateerd tijdens het huisbezoek.
De Belastingdienst, de SVB, het Inlichtingenbureau, CJIB en
DUO hebben de aantallen gebruikers per regeling en per type
constatering teruggekoppeld aan het project. Daarnaast hebben de
Belastingdienst en DUO de daadwerkelijke bedragen per regeling
toegevoegd.
Inlichtingenbureau
Het Inlichtingenbureau heeft gecontroleerd hoeveel
bijstandsuitkeringen er zijn beëindigd gerelateerd aan de
aangeleverde lijst met personen. Dit betreft personen waarbij de
registratie in de BRP afweek van de aangetroffen situatie tijdens
een huisbezoek in het kader van LAA. Het Inlichtingenbureau heeft
aangegeven de helft van de gestopte bijstandsuitkeringen te kunnen
toewijzen aan dit project;

4 De SVB, de Belastingdienst en het Inlichtingenbureau (IB) hebben
gegevens over gebruikers per regeling aangeleverd
Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Belastingdienst
De Belastingdienst heeft een uitgebreide analyse uitgevoerd op de
informatie verstrekt door het project over alle personen gekoppeld
aan een adres waar een of meerdere personen niet correct staan
geregistreerd. Na koppeling van de feitelijke regelinginformatie
per BSN zijn de aantallen per regeling vastgesteld. Hierna zijn de
aantallen verdeeld over de categorieën 1 t/m 8 en 9.1 t/m 9.8 en zijn
er categorieën uitgesloten waarbij de kans op adresgerelateerde
fraude uitgesloten is. (zie bijlage bij paragraaf 2.2.2 voor toelichting op
de categorieën). Vervolgens is er een verdere verfijning aangebracht
door 50% van de aantallen uit categorie 9 mee te tellen. Daarnaast
heeft de Belastingdienst een toezichtproef met behulp van een
steekproef uitgevoerd. 10% van de hits is beoordeeld door toezicht­
medewerkers van de Belastingdienst en Toeslagen en voorzien van
een oordeel waaruit blijkt in hoeveel gevallen er reeds sprake is van
een opbrengst (een regeling is inmiddels stopgezet/gemuteerd)
en/of een vervolgonderzoek wenselijk is waarbij een opbrengst
te verwachten is. Uitkomst van de proef is dat per regeling een
reëel beeld van de potentiële opbrengst van de hits te geven is.
Een nadere uitwerking van de proef is vermeld in de bijlage bij
paragraaf 2.2.2.
SVB
De SVB heeft in samenwerking met het project een uitgebreide
analyse uitgevoerd op de informatie verstrekt door het project
over alle personen gekoppeld aan een adres waar een of meerdere
personen niet correct staan geregistreerd. Na koppeling van
regelinginformatie zijn de aantallen per regeling vastgesteld. Hierna
zijn de aantallen verdeeld over de categorieën 1 t/m 8 en 9.1 t/m 9.8
(zie bijlage bij paragraaf 2.2.2 voor toelichting op de categorieën). Enkel de
aantallen die behoren bij categorieën waarbij een kans bestaat op
adresgerelateerde fraude zijn vervolgens meegenomen. De overige
categorieën zijn uitgesloten. Vervolgens is er een verdere verfijning
aangebracht door enkel de AOW gevallen te betrekken waar het een
ongehuwde betreft.
Daarnaast is op verzoek van SZW een verdere verfijning aangebracht
op de aantallen en bedragen voor de AOW regeling door uitwerking
in 2 scenario’s:
Scenario 1
Om de ondergrens voor de baten voor de AOW regeling te
berekenen, zijn we uitgegaan van 25% van het aantal gebruikers dat
voortkomt uit voornoemde verfijnde methodiek. De kans dat er
sprake is van adresgerelateerde fraude in 25% van de gevallen is in
de optiek van de SVB aannemelijk. Derhalve wordt dit percentage
voor de berekening van de ondergrens gehanteerd.

CJIB
Het CJIB heeft een analyse uitgevoerd op de informatie verstrekt
door het project over alle personen gekoppeld aan adressen
gerelateerd aan signalen afkomstig van het CJIB. De openstaande
vordering op de datum van het huisbezoek en betalingen gedaan
na het huisbezoek zijn gekoppeld op burgerservicenummer niveau.
De betaalde bedragen zijn toegewezen aan de potentiële baten in
stap 2.
Om een scherper beeld te krijgen van het effect op het betalings­
gedrag van openstaande boetes naar aanleiding van niet-CJIB
signalen, zullen het project en CJIB vervolgonderzoek doen.
DUO
DUO heeft in samenwerking met het project een analyse uitgevoerd
op de informatie verstrekt door het project over alle personen
gekoppeld aan een adres waar een of meerdere personen niet
correct staan geregistreerd. Na koppeling van regelinginformatie
op BSN zijn de aantallen per regeling vastgesteld. Hierna zijn de
aantallen verdeeld over de categorieën 1 t/m 8. Voor de batenpost
‘innen studieschuld VOW’ zijn de categorieën 5 en 6 geselecteerd
(zie bijlage bij paragraaf 2.2.2 voor toelichting op de categorieën) waarbij
personen die volgens de BRP geregistreerd staan als VOW, tijdens
het huisbezoek als bewoner dan wel briefadresser worden
aangetroffen.
Voor de regeling ‘studiefinanciering MBO uitwonend’ is het
onderzoek nog gaande bij het schrijven van dit rapport.
Toelichting stap 3
Huisbezoeken die leiden tot de constatering dat de combinatie
bewoners-adres niet overeenkomt met die in de BRP kunnen
een indicatie voor fraude zijn. Dat moet vastgesteld worden door
gemeentelijke diensten of na een vervolgonderzoek door de
betrokken uitvoeringsorganisatie. Dat laatste proces is eind 2015
gestart en heeft nog geen resultaten opgeleverd, omdat die
vervolgonderzoeken nog gaande zijn. Behalve bij de gemeentelijke
bijstanduitkeringen waarvan tot eind maart 125 uitkeringen zijn
stopgezet. Dit onderdeel van de procesketen LAA is nog volop
in ontwikkeling en zal in de loop van 2016 zijn structurele vorm
moeten krijgen. Daarom zijn de baten in deze rapportage nog
berekende baten, gebaseerd op potentiële fraudeomvang.
Pas later dit jaar zullen de eerste cijfers over geconstateerde
fraudegevallen door SVB en Belastingdienst worden opgeleverd met
daarop gebaseerde baten.
Bij 40 gemeenten is navraag gedaan naar de gemeentelijke
besparing bij het beëindigen van een bijstandsuitkering (WWB).

Scenario 2
De bovengrens wordt berekend door 50% van het aantal gebruikers
dat voortkomt uit voornoemde verfijnde methodiek te hanteren. In
stap 2 combineren we dit aantal met het AOW batenbedrag zoals dat
ook is opgenomen in de SVB Businesscase Intensivering Toezicht ad
€ 10.000.

2 Resultaat en verwachtingen

15

Batenberekening
De gevalideerde cijfers tot en met februari 2016 komen uit
op 10.921 afgeronde adresonderzoeken met 4.227 adressen met
minimaal één incorrect geregistreerd persoon.
Voor eind maart 2016 is de verwachting 12.421 afgeronde
adresonderzoeken met 4.827 adressen met minimaal één incorrect
geregistreerd persoon. De totaal berekende baten komen daarmee
op 4.827 maal € 2.812, dat is € 13,6 mln. indien de AOW ondergrens
wordt gehanteerd. Indien de AOW bovengrens wordt gehanteerd
komen we op 4.827 maal € 3.043, dat is € 14,7 mln. (details in de
tabellen op pagina 52)
We spreken van berekende baten omdat het de potentiële omvang
van frauduleus/onrechtmatig gebruik van regelingen betreft. Dit
kunnen feitelijk baten worden wanneer uitvoeringsorganisaties
de regelingen stopzetten en/of teveel uitgekeerde bedragen
invorderen.
Kosten
De totale financieringskosten bedragen in het eerste projectjaar
€ 7,0 mln.5 Het eerste projectjaar loopt vanaf 1 januari 2015 tot en
met 31 maart 2016. Het eerste kwartaal van 2015 is gebruikt om het
project LAA in te richten, de adresonderzoeken zijn gestart op 1
april 2015. De kasschuif van € 3,0 mln. is verdisconteerd over 8 jaar
en naar rato per bijdragend departement verdeeld.
De berekende baten overstijgen de kosten
De kosten zijn € 7 miljoen;
De potentiële fraude die hiermee gepaard gaat, is berekend op een
bedrag tussen de € 7 6 en € 14 miljoen.

2.2.3 Evaluatiecriterium - Hitrate hoger dan 30%

10

 De hitrate bedraagt eind
februari 2016 41%

Een hit is gedefinieerd als een adres waarbij tijdens het huisbezoek
is geconstateerd dat er één of meerdere bsn’s afwijken ten opzichte
van de registratie in de BRP. De hitrate is het aantal hits ten opzichte
van het totaal aantal succesvol afgeronde adresonderzoeken. Een
lage hitrate betekent dat er relatief veel adresonderzoeken zijn
waarbij de registratie in de BRP correct bleek te zijn. Een hoge
hitrate betekent dat er relatief vaak iets aan de hand was met de
inschrijving in de BRP op de bezochte adressen.

Het is het streven om een steeds hogere hitrate te bereiken. Een
goed voorbeeld is dat door een aanscherping van de selectie
‘overbewoning’ van RvIG de hitrate is gestegen van 21% in de
maanden juni - september, naar 52% in oktober - december, wat
resulteert in een gemiddeld percentage van 32% in het jaar 2015.
De hitrate in de maanden november en december 2015 is licht
gedaald omdat er niet eerder gebruikte selecties van het type
‘doorgangadres’ en ‘samenwoners’ zijn uitgerold. Deze hebben nog
een relatief lage hitrate die de komende maanden, vergelijkbaar met
het signaaltype overbewoning, verder zal worden aangescherpt. Dit
geldt ook voor de hitrate in de maanden januari en februari 2016.
Hoewel eerder gebruikte selecties zijn aangescherpt en ‘sterker’ zijn
geworden, hebben de nieuwe selecties zoals schijnverlating een nog
relatief lage hitrate.
Hieronder staat een overzicht van de gemiddelde hitrate naar
signaaltype en leverancier.
signaaltype

leverancier

hitrate t/m
eind februari

briefadres

RvIG, namens gemeenten

46%

overbewoning

RvIG, namens gemeenten

43%

VOW

RvIG, namens gemeenten

52%

samenwoners

RvIG, namens gemeenten

33%

doorgangadres

RvIG, namens gemeenten

30%

veelverhuizers

RvIG, namens gemeenten

47%

schijnverlating

RvIG, namens gemeenten

9%

papos

Nationale Politie

34%

mix

Belastingdienst

32%

Het is van belang om te melden dat voor sommige afnemers
een bevestiging dat iemand correct staat geregistreerd net zo
belangrijk is als de constatering dat deze persoon niet correct staat
geregistreerd in de BRP. Een voorbeeld hiervan is het CJIB. Wanneer
het CJIB meerdere malen post retour ontvangt, kan dit betekenen
dat een persoon niet woont op het adres. Een bevestiging dat de
persoon toch op dat adres woont, betekent waarschijnlijk dat deze
persoon niet vindbaar wil zijn voor het CJIB. Met een bevestiging
van het correcte adres kan het CJIB verder in het proces van het
innen van de boete.

De gemiddelde hitrate over alle signaaltypen was in juni 2015 29%
en eind februari 2016 41%.
5 Bron: oplegnotitie Businesscase huisbezoeken adresfraude.

16

6 Op basis van een uitgevoerde Toezichtsteekproef door de
Belastingdienst (zie bijlage 2.2.2)
Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

2.2.4 Evaluatiecriterium - Kwaliteit van de BRP omhoog
Effect van LAA-adresonderzoeken op de kwaliteit van de BRP
Het adresgegeven is naar zijn aard het meest veranderlijke gegeven
in de BRP. Per jaar verhuizen er ongeveer 1,5 miljoen personen (bron
Statline CBS). Het adresgegeven is relevant voor allerlei regelingen
en kan dus financiële consequenties hebben voor burgers. Dit biedt
aanknopingspunten voor adresgerelateerde fraude, en dat vergroot
de kans dat het adresgegeven niet altijd correct geregistreerd is.
In 2014 bleek uit een steekproef dat het adresgegeven van 97,09 %
van de ingeschrevenen in de BRP correct geregistreerd was7.
De afnemers van de BRP hebben uiteraard een groot belang bij de
kwaliteit van de BRP, waaronder zeker ook het adresgegeven. Dit
geldt voor de gemeenten, maar ook voor andere organisaties zoals
de Belastingdienst, DUO, de Sociale Verzekeringsbank en CJIB.
Vandaar de verplichting om terug te melden.
Effect op de kwaliteit van de BRP
Met de LAA-adresonderzoeken zijn tot en met februari 2016
4.227 adressen met incorrecte adresgegevens geconstateerd. Naar
verwachting zijn dit er 4.827 eind maart 2016.
Op deze adressen wonen gemiddeld 4,9 personen waarvan
gemiddeld 1,9 personen incorrect geregistreerd staan8. Dat betekent
dat er eind maart 2016 naar verwachting 9.171 adresgegevens in
de BRP niet overeenkomen met het werkelijke woonadres (of
briefadres). Indien de LAA volledig tot volwassenheid is gekomen,
worden er jaarlijks 15.000 adressen met een hit opgespoord, of te
wel 28.500 personen.
Van de 9.171 burgerservicenummers zijn er 6.812 gecontroleerd of er
een mutatie van het adresgegeven heeft plaatsgevonden in de BRP.
Inmiddels zijn reeds 2.331 adresgegevens gemuteerd. Hierbij dient te
worden opgemerkt dat er gemiddeld enkele maanden zit tussen het
moment van de constatering tijdens het huisbezoek en de mutatie
in de BRP. De gemeente heeft deze tijd nodig voor het uitvoeren van
het vervolgonderzoek om te controleren of de constatering correct
is en (indien een persoon niet meer woonachtig is op het adres) te
onderzoeken waar deze persoon dan wel woonachtig is. Met andere
woorden: het aantal mutaties zal naar verloop van tijd stijgen.
In 2014 stonden er naar schatting 490.000 personen incorrect
geregistreerd in de BRP. Het opsporen van 28.500 incorrecte
registraties representeert 5,8% van het totaal aantal incorrecte
registraties. Na 5 jaar zou dit kunnen worden opgeteld tot 29%
opgespoorde incorrecte registraties. Op het gebied van adressen zal
de BRP echter nooit 100% op orde zijn. Dit wordt mede veroorzaakt
doordat mensen blijven verhuizen en dat niet altijd onmiddellijk
doorgeven en door de doorlooptijd die sommige mutaties vergen

7 Eindrapport ‘samen werken aan Adreskwaliteit 2014’, ICTU,
november 2014, pag. 6.
8 Zie bijlage paragraaf 2.1.2
2 Resultaat en verwachtingen

op adressen die in onderzoek staan. Het op orde brengen en
houden is daarom een continu proces.
Indirecte effecten op de kwaliteit van de BRP
Naast de directe verbetering naar aanleiding van de constateringen
bij LAA-adresonderzoeken en de daaruit voortvloeiende mutaties in
de BRP, zijn er ook verschillende andere effecten van het project LAA
op de kwaliteit van de BRP.
Door het project LAA houden meer gemeenten zich intensiever
bezig met de kwaliteit van (het adresgegeven in) de BRP. De
gemeenten die deelnemen aan LAA hebben hiervoor ook hun
capaciteit voor adresonderzoek uitgebreid.
Door hun ervaringen en bevindingen bij de huisbezoeken krijgen
de gemeenten meer inzicht in zowel de aard en omvang van
nalatigheid en vergissingen als in de vele manieren waarop het
adres door sommige burgers bewust verkeerd wordt geregistreerd.
Op basis van deze inzichten kunnen zij hun werkprocessen
verbeteren.
Tenslotte worden zowel de binnengemeentelijke samenwerking
als de samenwerking met andere stakeholders gestimuleerd en
wordt het terugmelden door afnemers van de BRP bij onjuistheden
verhoogd. Afnemers van de BRP en gemeenten worden zich
scherper bewust van de effecten die onjuiste inschrijvingen in de
BRP hebben voor (fraude in) hun keten.
Het bewaken van de kwaliteit van het adresgegeven wordt door dit
alles effectiever, zowel preventief als repressief.
Het bewust misbruik maken van een verkeerde inschrijving (van
het adres) in de BRP zal naar verwachting afnemen, omdat het
voor de (potentiële) fraudeurs duidelijk wordt dat de gemeenten
het geregistreerde adres met een behoorlijke pakkans controleren
en doordat gemeenten en andere uitvoeringsinstanties in vervolg
daarop de (adresgerelateerde) fraude aanpakken.
DUO constateerde bijvoorbeeld, dat het misbruik van de
uitwonende beurs (door zich in te schrijven op een ander adres)
sterk is afgenomen sinds hierop intensiever werd gecontroleerd
door middel van gerichte adresonderzoeken mede in samenwerking
met gemeenten. Het totale misbruik met de uitwonendenbeurs
werd begin 2011 nog geschat op € 40 tot € 55 miljoen per jaar.
Medio 2014 was dat afgenomen tot naar schatting € 12 à
€ 22 miljoen per jaar 9.

9	Zie Toelichting gegevens controles uitwonendenbeurs
(https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2015/07/27/
toelichting-gegevens-controles-uitwonendenbeurs).
17

2.2.5 Projectdoelstelling - 135 deelnemende gemeenten

en bestreden. De berekende fraudebaten op 13 regelingen worden
door het project al gemonitord.11

 De LAA kent 164
deelnemende gemeenten

Inzicht in Andere baten
Naast deze berekende fraudebaten levert het project echter ook
andere, maatschappelijke baten op. Deze Andere baten zijn voor
de deelnemende partijen om verschillende redenen belangrijk.
Inzicht in de verschillende Andere baten draagt op lokaal niveau
sterk bij aan het bestuurlijk draagvlak voor de landelijke aanpak
van adreskwaliteit en bovendien aan het maatschappelijk
draagvlak. Maar het levert bijvoorbeeld ook inzichten op die door
uitvoeringsinstanties gebruikt kunnen worden bij analyses ten
behoeve van controle en handhaving. En de maatschappelijke baten
vormen een belangrijke aanvulling op de evaluatie van de effecten
en de resultaten van het project LAA.

10

Er nemen 164 gemeenten10 deel aan de LAA. Al deze gemeenten
hebben een bewerkersovereenkomst getekend. De project­
doelstelling van 135 deelnemende gemeenten is gehaald. Tot en met
maart hebben niet alle deelnemende gemeenten ook daadwerkelijk
adresonderzoeken uitgevoerd. Het aantal daadwerkelijk actieve
gemeenten is 152. Daaronder bevinden zich alle grote gemeenten.
De grote decentralisatiebeweging van het rijk naar gemeenten
leidt in een aantal gemeenten tot problemen om prioriteit te
geven aan de LAA. Dit resulteert in een gebrek aan capaciteit om
de onderzoeken uit te voeren. Dit betekent dat deze gemeenten
minder of wisselend actief zijn.

2.2.6 Projectdoelstelling - Inrichting tijdelijk
informatieknooppunt

10

 Bij ICTU is een tijdelijk
informatieknooppunt
ingericht voor de LAA

Oorspronkelijk was het doel om een informatieknooppunt (het
IKP) in te richten bij een bestaande organisatie. Na drie maanden
onderzoek en gesprekken bleek dit in 2015 niet haalbaar. Om toch
te kunnen werken is een tijdelijk IKP ingericht bij en door ICTU. Het
tijdelijk IKP is niet alleen tijdelijk, het is ook nog niet volledig, zoals
het IKP was voorzien bij een bestaande organisatie. Zie paragraaf 3.6
voor een uitgebreide beschrijving van het IKP.

Onderzoek: inschatting door lokale professionals
Het is lastig om maatschappelijke baten te meten: lang niet over
alle mogelijke effecten zijn cijfers beschikbaar, sommige effecten
zijn sowieso niet of nauwelijks meetbaar. Wij hebben daarom voor
een andere benadering gekozen: wij hebben lokale professionals
bij gemeenten gevraagd naar hun inschatting van de effecten van
adresonderzoeken. Deze lokale professionals ervaren immers
dagelijks in de praktijk wat adresonderzoeken opleveren.
Deze rapportage is gebaseerd op de inschattingen van 279
professionals. De respons op de enquête was hoog, namelijk 79%.
De 12 Andere baten
Voor het in kaart brengen van de Andere baten van risicogericht
adresonderzoek in het kader van LAA hebben wij de lokale
professionals de volgende 12 Andere baten voorgelegd:
1

2

3

2.3

Maatschappelijke effecten en resultaten

Er is een onderzoek uitgevoerd naar de maatschappelijke
effecten en resultaten van de LAA. Hieronder vindt u de
belangrijkste bevindingen van dit onderzoek.

4

In het project Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) wordt door
interbestuurlijke en intersectorale samenwerking de adreskwaliteit
in de BRP bevorderd en wordt adresgerelateerde fraude voorkomen

5

10	Zie bijlage lijst deelnemende gemeenten
11 Het gaat hierbij om de volgende 13 regelingen: Kinderopvangtoeslag,
Kindgebonden budget, Huurtoeslag, Zorgtoeslag, Hypotheekrente­
18

Betrouwbare informatie bij rampen en crisissituaties
(beter inzicht in wie waar woont tijdens bijvoorbeeld een grote
brand, ontruiming, vuurwerkramp)
Preventieve werking: minder ongewenst gedrag en fraude
(twijfelaars frauderen minder door een betere controle van
de BRP en door meer sociale controle; ook het ontlopen van
instanties, WMO-fraude, en wanbetalingen nemen daardoor af )
Minder problemen als gevolg van onderverhuur en
overbewoning (bijv. problemen als gevolg van illegale
onderverhuur, ‘overlast pensions’, (brand)onveiligheid,
onrechtvaardige woonruimteverdeling)
Andere financiële baten (dan de 13 regelingen die al
gemonitord worden) (bijv. meer inkomsten uit lokale
heffingen, minder achterstallige betalingen, minder onterecht
uitgekeerde kinderbijslag, PGB of andere uitkeringen)
Afname van ernstige vormen van criminaliteit
(bijv. drugscriminaliteit, criminele netwerken, mensenhandel,
prostitutie, terrorisme)
aftrek, Innen Belastingschuld, Nabestaandenwet (ANW), Aanvullende
Inkomensverzekering Ouderen (AIO), AOW, Studiefinanciering, Innen
Studieschuld VOW, Bijstand en Verkeersboetes.
Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

12 Meer signalen voor de inzet van zorg/hulpverlening
(bijv. misstanden, schrijnende gevallen, zorgmijders, leerplicht,
schuldhulpverlening)

Betere kwaliteit van registraties/gegevens 12 (adresgegeven
is vaker correct, minder personen ‘Vertrokken Onbekend
Waarheen’, meer correcte verblijfsvergunningen, betere
Registratie Niet Ingezetenen, koppeling met BAG, WOZ etc.)
7 Verbetering van de zichtbaarheid en het imago van de
gemeente (burgers ervaren dat gemeente actief controleert wie
waar woont, en eventuele fraude aanpakt)
8 Betere samenwerking met organisaties buiten de gemeente
(bijv. met uitvoeringsorganisaties, ketenpartners, corporaties,
inspecties en toezichthouders)
9 Efficiencywinst binnen de gemeentelijke organisatie
(bijv. als gevolg van minder administratie en bezwaarschriften,
minder retourpost, minder inzet van inspecteurs en hand­
havers, betere samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen)
10 Voordelen voor de goedwillende burger (‘iedereen krijgt
waar-ie recht op heeft’, correcte vergunningverlening, minder
gedupeerden doordat een ander hun adres misbruikt of
alimentatieverplichting ontloopt)
11 Betere gegevens als basis voor beleid en voorzieningen
(denk o.a. aan beter inzicht in de samenstelling van de
bevolking per wijk ten behoeve van beleid over welzijn,
scholen, speelruimtes)
6

Resultaten onderzoek
Bij het onderzoek naar bovenstaande Andere baten zijn lokale
professionals bevraagd op drie aspecten:
De mate waarin adresonderzoeken leiden tot de genoemde
effecten;
Welke van de Andere baten het meest direct zijn toe te schrijven
aan LAA-adresonderzoeken;
Welke van de Andere baten volgens de respondent voor College
en Raad van zijn gemeente het belangrijkste zijn.

1
2
3

Adresonderzoeken, zoals die in het kader van LAA plaatsvinden,
leveren – naast de berekende fraudebaten op 13 regelingen –
volgens de lokale professionals vele andere maatschappelijke
baten op. Aan de respondenten zijn 12 mogelijke Andere
baten voorgelegd. Volgens de lokale professionals leiden LAAadresonderzoeken in redelijke mate of zelfs in hoge mate tot maar
liefst 11 van die 12 Andere baten.13 Alleen ‘afname van ernstige
vormen van criminaliteit’ scoort iets lager.

In welke mate leiden de adresonderzoeken (in het kader van LAA) volgens u tot de volgende effecten?
Hierbij gaat het om uw professionele inschatting binnen uw eigen gemeente.
Betrouwbare informatie bij rampen en crisissituaties

43 %

42 %

13 %

Preventieve werking: minder ongewenst gedrag en fraude

29 %

50 %

20 %

Minder problemen als gevolg van onderverhuur en overbewoning

30 %

46 %

23 %

Andere financiële baten (dan de 13 regelingen)

23 %

Afname van ernstige vormen van criminaliteit

36 %

10 %

29 %

Betere kwaliteit van registraties/gegevens

41 %

Verbetering van de zichtbaarheid en het imago van de gemeente

31 %

Betere samenwerking met organisaties buiten de gemeente

24 %

Efficiencywinst binnen de gemeentelijke organisatie

20 %

Voordelen voor de goedwillende burger
19 %

Meer signalen voor de inzet van zorg/hulpverlening

17 %
0

10

In hoge mate

2 Resultaat en verwachtingen

17 %

44 %

14 %
21 %

50 %

24 %

43 %

30 %

43 %
31 %

41 %
30

40

In redelijke mate

7%

25 %

44 %

20

7%

44 %

46 %

31 %

Betere gegevens als basis voor beleid en voorzieningen

12	Het vergroten van de kwaliteit van één van de registraties, namelijk de
BRP, is een belangrijke doelstelling van de Landelijke Aanpak Adres­
kwaliteit. Maar het gaat hier ook om bijvoorbeeld de BAG, en om
andere registraties en gegevens.
13 De twaalf Andere baten zijn, ter wille van de vergelijkbaarheid, in alle

35 %

6%

38 %
50

60

70

In beperkte mate

80

90

100%

Helemaal niet

figuren in dezelfde volgorde weergegeven. Zij zijn daarbij gegroepeerd
tot vijf effecten waarbij controle en handhaving een belangrijke rol
speelt, vier effecten die vooral de organisatie(s) voordelen opleveren
en drie effecten waarvan ook de burger rechtstreeks voordeel
ondervindt.
19

En volgens meer dan de helft van de lokale professionals leveren
de LAA-adresonderzoeken nog eens vier Andere baten op:
efficiencywinst binnen de gemeentelijke organisatie, betere
gegevens als basis voor beleid en voorzieningen (beide 63%), andere
financiële baten dan de berekende fraudebaten op de 13 regelingen
die reeds gemonitord worden, bijv. meer inkomsten uit lokale
heffingen, minder achterstallige betalingen, minder onterecht
uitgekeerde kinderbijslag, PGB of andere uitkeringen en meer
signalen voor de inzet van zorg/hulpverlening (beide 58%).

De LAA-adresonderzoeken leiden in belangrijke mate tot de
volgende twee Andere baten:
• Volgens 43% van de lokale professionals leiden de LAAadresonderzoeken ‘in hoge mate’ tot meer betrouwbare
informatie bij rampen en crisissituaties en volgens 42% ‘in
redelijke mate’, samen is dat 85%.
• En volgens 41% van de lokale professionals leiden de LAAadresonderzoeken ‘in hoge mate’ tot een betere kwaliteit
van registraties/gegevens en volgens 44% ‘in redelijke mate’,
samen 85%. Het vergroten van de kwaliteit van één van de
registraties, namelijk de BRP, is een belangrijke doelstelling van
de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit.

Opvallend is, dat er geen grote verschillen zijn tussen respondenten
uit de verschillende domeinen. Daarnaast valt op, dat respondenten
uit de grotere gemeenten (meer dan 50.000 inwoners) het effect van
LAA-adresonderzoeken op vrijwel alle 12 Andere baten iets hoger
inschatten.

Maar de LAA-adresonderzoeken leveren volgens de professionals
nog veel meer Andere baten op:
• Preventieve werking: minder ongewenst gedrag en fraude (78%
in hoge of in redelijke mate).
• Verbetering van de zichtbaarheid en het imago van de gemeente
(76%).
• Minder problemen als gevolg van onderverhuur en
overbewoning (76%).
• Voordelen voor de goedwillende burger (74%).
• Betere samenwerking met organisaties buiten de gemeente
(74%).

Slechts enkele procenten van de respondenten zijn van mening dat
adresonderzoeken helemaal niet leiden tot de genoemde effecten.
Behalve voor ‘afname van ernstige vormen van criminaliteit’: 17%
denkt niet dat adresonderzoek daartoe leidt.

Kies maximaal vijf effecten die volgens uw inschatting het meest direct zijn toe te schrijven aan adresonderzoek
(in het kader van LAA). Hierbij gaat het om uw professionele inschatting binnen uw eigen gemeente.
Betrouwbare informatie bij rampen en crisissituaties

49 %

Preventieve werking: minder ongewenst gedrag en fraude

67 %

Minder problemen als gevolg van onderverhuur en overbewoning

55 %

Andere financiële baten (dan de 13 regelingen)

35 %

Afname van ernstige vormen van criminaliteit

14 %

Betere kwaliteit van registraties/gegevens

71 %

Verbetering van de zichtbaarheid en het imago van de gemeente

36 %

Betere samenwerking met organisaties buiten de gemeente

31 %

Efficiencywinst binnen de gemeentelijke organisatie

27 %

Voordelen voor de goedwillende burger

26 %

Betere gegevens als basis voor beleid en voorzieningen

16 %

Meer signalen voor de inzet van zorg/hulpverlening

24 %
0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100%

Percentage respondenten dat effect heeft geselecteerd in Top 5

20

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Belangrijk voor lokaal bestuur en politiek
Ten slotte is alle respondenten gevraagd om in te schatten welke vijf
Andere baten het belangrijkst worden gevonden door College en
Raad van hun gemeente.

Direct toe te schrijven aan LAA-adresonderzoeken?
De meeste maatschappelijke effecten worden ook door andere
invloeden bepaald, niet alle effecten zijn dus direct toe te
schrijven aan (alleen) risicogericht adresonderzoek. Daarom is
de respondenten gevraagd om uit de lijst van 12 mogelijke baten
er vijf te selecteren die het meest direct zijn toe te schrijven aan
LAA-adresonderzoeken.

Naar de inschatting van de professionals vinden College en Raad
van hun gemeente vooral ‘preventieve werking: minder ongewenst
gedrag en fraude’ en ‘betrouwbare informatie bij rampen en
crisissituaties’ belangrijk, gevolgd door ‘verbetering van de
zichtbaarheid en het imago van de gemeente’ en ‘andere financiële
baten’. ‘Voordelen voor de goedwillende burger’ en ‘betere
samenwerking met organisaties buiten de gemeente’ werden het
minst genoemd.

Begrijpelijkerwijs scoort ‘betere kwaliteit van registratie/gegevens’
het hoogst: bijna driekwart van alle respondenten (71%) heeft deze
Andere bate in zijn Top 5 opgenomen. Door LAA-contactpersonen is
deze het meeste genoemd.
Maar ook ‘preventieve werking: minder ongewenst gedrag en
fraude’ scoort hoog: tweederde van alle respondenten heeft deze
Andere bate in zijn Top 5 opgenomen. Daarnaast hebben relatief veel
respondenten ‘minder problemen als gevolg van onderverhuur en
overbewoning’ (55%) en ‘betrouwbare informatie bij rampen en
crisissituaties’ (49%) in hun Top 5 opgenomen.
Dezelfde Andere baten die het hoogst scoorden als effect van
adresonderzoek blijken volgens de professionals dus bovendien het
meest direct aan LAA-adresonderzoeken toe te schrijven.

Kies maximaal vijf effecten van adresonderzoek (i.h.k.v. LAA) die volgens uw inschatting voor het College en de
Raad van uw gemeente het belangrijkst zijn. Hierbij gaat het om uw professionele inschatting binnen uw eigen gemeente.
Betrouwbare informatie bij rampen en crisissituaties

51 %

Preventieve werking: minder ongewenst gedrag en fraude

53 %

Minder problemen als gevolg van onderverhuur en overbewoning

43 %

Andere financiële baten (dan de 13 regelingen)

46 %

Afname van ernstige vormen van criminaliteit

29 %

Betere kwaliteit van registraties/gegevens

43 %

Verbetering van de zichtbaarheid en het imago van de gemeente

48 %

Betere samenwerking met organisaties buiten de gemeente

25 %

Efficiencywinst binnen de gemeentelijke organisatie

35 %

Voordelen voor de goedwillende burger

28 %

Betere gegevens als basis voor beleid en voorzieningen

30 %

Meer signalen voor de inzet van zorg/hulpverlening

30 %
0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100%

Percentage respondenten dat effect heeft geselecteerd in Top 5

2 Resultaat en verwachtingen

21

Het belang van risicogerichte adresonderzoeken, zoals die in het
kader van LAA plaatsvinden, wordt dus breed onderschreven. En
bijna alle lokale professionals zijn het erover eens dat Andere baten
belangrijk zijn. Slechts 3 of 4% is het met de eerste drie stellingen
niet eens.

Vijf stellingen over LAA-adresonderzoeken
Voorafgaand aan de bovenstaande vragen zijn vijf stellingen aan de
lokale professionals voorgelegd.
Drie van deze stellingen hebben betrekking op het belang dat aan
risicogericht adresonderzoek wordt gehecht:
• volgens 91% van de professionals zou een altijd volledig correcte
adresregistratie in de BRP voordelen opleveren voor zijn eigen
afdeling; opvallend is, dat de professionals uit het sociaal
domein hierover nog iets positiever oordelen (94%) dan de ­­LAAcontactpersonen (90%);
• volgens 90% van de professionals zijn – naast de aanpak van
fraude – voor zijn gemeente ook de Andere baten belangrijk;
• en 92% van de professionals is van mening dat zijn
gemeente structureel tijd moet (blijven) steken in gerichte
adresonderzoeken.

Twee van de vijf stellingen gaan over mogelijke effecten van
risicogericht adresonderzoek:
• 81% is van mening dat kwaliteit van het adresgegeven in de BRP
door LAA zal worden vergroot;
• eveneens 81% verwacht dat het systematisch controleren via
adresbezoeken ertoe leidt dat minder mensen zich bewust op
een verkeerd adres inschrijven.
Ook deze stellingen worden breed onderschreven. Er is vooral een
iets groter aantal respondenten (15% respectievelijk 13%) dat het
met de stellingen ‘niet eens/niet oneens’ is.

Kunt u steeds aangeven in hoeverre u het met de stelling eens bent.
Hierbij gaat het om uw professionele inschatting binnen uw eigen gemeente.
Mijn gemeente moet structureel tijd (blijven) steken in
gerichte adresonderzoeken

40 %

52 %

5%

44 %

47 %

5%

Als het in de BRP geregistreerde adres altijd voor 100% correct zou zijn,
dan levert dat mijn afdeling voordelen op
Naast de aanpak van fraude zijn ook de 'ANDERE BATEN'
voor mijn gemeente belangrijk

30 %

Systematisch controleren via adresbezoeken leidt er ook toe dat minder
mensen zich bewust op een verkeerd adres inschrijven

27 %

De kwaliteit van het adresgegeven in de BRP zal door LAA worden vergroot
(in 2014 was het percentage correct ingeschrevenen in de BRP 97%)

22

Mee eens

10

6%

13 %

54 %

15 %

64 %

17 %
0

Helemaal mee eens

60 %

20

30

40

Niet eens, niet oneens

50

60

Mee oneens

70

80

90

100%

Helemaal mee oneens

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Betrokkenen Landelijke Aanpak Adreskwaliteit
MINISTERIËLE
COMMISSIE
FRAUDE
AZ
V&J
BZK
EZ
OCW
SZW
VWS

DIRECTORAAT-GENERAAL
OVERLEG FRAUDE
SZW
V&J (vz)
OM
OCW
Financiën
BZK
Nationale
EZ
Politie
VWS
AZ

OPERATIONEEL OVERLEG
Stichting ICTU
Gemeente Amsterdam
Gemeente Rotterdam
Gemeente Tilburg
Gemeente Nijmegen
Gemeente Haarlem
Gemeente Bergen op
Zoom
Gemeente Enschede

OPERATIONEEL
OVERLEG
MINISTERIËLE
COMMISSIE FRAUDE

Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit
DIRECTORAAT-GENERAAL
OVERLEG FRAUDE

STUURGROEP LAA
Belastingdienst
BZK
NVVB
V&J
SZW

STUURGROEP LAA

Zorginstituut
Nederland
Nationale Politie
CJIB
SNG
SVB
UWV
Belastingdienst
RDW

GOUWZEEGROEP

160+
DEELNEMENDE
GEMEENTEN

IND
DUO
RvIG
Kenniscentrum Handhaving
en Naleving (VNG)
Inlichtingenbureau
Commissie Handhaving
(Divosa)
NVVB
GOUWZEEGROEP
Belastingdienst
BZK
Gemeente
Amsterdam
KCH&N (VNG)
NVVB
RvIG
Stichting ICTU
SVB
SZW
V&J

BUITENRING

3 Opbouw samenwerkingsverband
en governance
De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit heeft een goed werkend
samenwerkingsverband nodig van betrokken partijen. Aan het
opbouwen van dat samenwerkingsverband zijn we zoals eerder
beschreven goed begonnen en we zitten in de ontwikkelfase. De
banden binnen het samenwerkingsverband worden elke maand
beter en dat is ook nodig om de complexe vraagstukken aan te
kunnen.
Alle organisaties die een adresafhankelijke regeling uitvoeren
worden met fraude geconfronteerd. Randvoorwaarde voor het
bereiken van de projectdoelen is het delen van informatie over
twijfel over inschrijvingen op adressen tussen overheden en het
uitvoeren van adresonderzoek. Dat houdt in dat onder andere de
inrichting van het proces voor leadgeneratie, de te hanteren criteria
voor selecties, de methode om gebruik te maken van de kennis
van lokale functionarissen, afspraken over de communicatie, het
juridisch kader, stimulering van opvolging van leads, monitoring

3 Opbouw samenwerkingsverband en governance

van resultaten, uitwerking van de opzet van de entiteit, etc. met
hen besproken en afgestemd worden. Door frequent met elkaar
over deze zaken van gedachten te wisselen ontstaat steeds verder
een gezamenlijke visie en verwoording van datgene wat de
samenwerking behelst en wat nodig is om deze te verbeteren.
De samenwerkende partijen zijn: de ministeries van SZW, Financiën,
OCW, V&J, VWS, BZK en de volgende uitvoeringsorganisaties: de
Belastingdienst, de Regionale Platforms Fraudebestrijding (RPF)
en het VNG Kenniscentrum Handhaving en Naleving, de Sociale
Verzekeringsbank, DUO, het Centraal Justitieel Incassobureau,
Zorginstituut NL, het Openbaar Ministerie, de Nationale Politie,
gerechtsdeurwaarders, RvIG, NVVB, Divosa en gemeenten. Op
dit moment vindt afstemming plaats op verschillende niveaus
in 3 gremia: Vertegenwoordigers van de deelnemers zijn verenigd
in het Operationeel Overleg LAA, de LAA Gouwzeegroep en de
Stuurgroep LAA.

23

In april 2015 heeft een Review 0 Gateway Strategie en bereik
plaatsgevonden. Op grond van de aanbevelingen van deze gateway
review zijn onder andere wijzigingen aangebracht in de governance
van de LAA. Dat heeft geresulteerd in de governance als hieronder
beschreven. Deze wijzigingen zijn het project zeer ten goede
gekomen.

Daarnaast zijn er ‘agendaleden’ van de Gouwzeegroep (VNG, V&J,
VWS en OCW), die de bijeenkomsten niet bijwonen maar wel de
stukken meelezen.

3.3 Projectorganisatie
Het project wordt uitgevoerd door ICTU en is als volgt
gestructureerd.

3.1 Opdrachtgever
Opdrachtgever van het project LAA is het ministerie van BZK. Door
het ministerie is een gedelegeerd opdrachtgever aangesteld. De
gedelegeerd opdrachtgever heeft wekelijks een afstemming met de
projectleiding.

3.2 Stuurgroep
De Stuurgroep is het gremium waaraan de gedelegeerd
opdrachtgever rapporteert. De Stuurgroep LAA komt elke twee
maanden bijeen.
De stuurgroep wordt over de onderwerpen op de agenda
geadviseerd door de zogenaamde Gouwzeegroep. De Gouwzeegroep
bestaat uit vertegenwoordigers vanuit de belangrijkste deelnemers
van het project aangevuld met de projectleiding van ICTU en de
gedelegeerd opdrachtgever:

Afstemming met deelnemers in operationeel overleg
Het Operationeel Overleg is het platform voor operationele
afstemming tussen alle bij LAA betrokken organisaties. Zo vinden
er overleggen en discussies plaats over wat de kwaliteit van
de gegevens per afnemer is; op welke wijze de controles door
gemeenten kunnen worden vormgegeven; hoe het aantal controles
kan worden bevorderd; welke baten op welke wijze in beeld kunnen
worden gebracht, etc. Wanneer dit nodig is worden zaken in
werkgroepen verder uitgewerkt.
Bijeenkomsten worden doorgaans door vijfentwintig of meer
organisaties bijgewoond. De opgedane kennis en de gemaakte
afspraken nemen zij weer mee naar zowel het operationeel niveau
als het management van de eigen organisatie. Deelnemers aan
het Operationeel Overleg vervullen zodoende een belangrijke
spilfunctie. In de Bijlage bij paragraaf 3.3 Deelnemers project LAA
behorende bij deze paragraaf staan de deelnemers van het overleg
en hun bijdrage vermeld.

Organogram Landelijke Aanpak Adreskwaliteit
Projectmanager
Operationeel Overleg
Plv. projectmanager

Bestuursadvies
Project
Management
Ondersteuning

Communicatieadvies
Juridisch advies
Ondersteunende ICT

24

Risicogericht
adresonderzoek

Samenwerkingsverband

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

In de eerste maanden van 2015 zijn de bij het project betrokken
stakeholders en organisaties geïnformeerd over de doelstellingen
van het project en is hen gevraagd om deel te nemen.
Enkele resultaten die door de deelnemers uit het Operationeel
Overleg tot stand gebracht zijn:
• Het bevorderen van bestuurlijk draagvlak binnen de eigen
organisaties voor de LAA;
• Het delen van kennis en ervaringen van ieders organisatie bij het
verrichten van adresonderzoeken en huisbezoeken waardoor
betere queries en signalen worden gegenereerd;
• Het maken van afspraken over proefleveringen en pilots met als
doel op basis van adrescontroles en huisbezoeken vast te stellen
welke gegevens relevant zijn voor landelijke uitrol;
• Het laten instellen van een onderzoek naar Andere baten
die voortkomen uit de adrescontroles en huisbezoeken; de
maatschappelijke effecten naast de financiële baten.
Op tactisch niveau vindt afstemming plaats in de Gouwzeegroep en
op bestuurlijk niveau in de stuurgroep LAA.

3.4	Inrichting proces voor leadgeneratie,
het informatieknooppunt

10

 Er is een tijdelijk informatie­
knooppunt ingericht binnen
het project, inclusief een
proces voor leadgeneratie.
Dit tijdelijke IKP heeft
beperkte functionaliteit

uitvoeringsinstantie onder de brengen is er voor gekozen een
tijdelijk IKP in te richten binnen het project15.
Door het inrichten van een tijdelijk IKP konden gemeenten op
korte termijn worden bediend met signalen afkomstig van afnemers
van de BRP. Dit was belangrijk om de deelnemende gemeenten te
kunnen activeren. Het nadeel van een IKP dat niet is ondergebracht
bij een bestaande uitvoeringsinstantie, is dat er geen gebruik kan
worden gemaakt van een reeds bestaande technische infrastructuur
en feitelijke beschikbaarheid van gegevens.
Een compleet goed werkend IKP is noodzakelijk voor het
ontwikkelen van een duurzaam proces voor leadgeneratie. Een
duurzaam proces voor leadgeneratie betekent dat de leads die door
het IKP worden verspreid aan gemeenten een hoge kans hebben
op een afwijking ten opzichte van de BRP registratie en potentieel
adres-gerelateerde fraude. Omdat nog niet alle onderdelen in het
huidige tijdelijke IKP zijn ingericht is het model voor leadgeneratie
niet optimaal. Dit is een van de redenen waarom het beoogde
percentage van een hitrate van 50% nog niet wordt gehaald aan het
einde van het eerste jaar.
De belangrijkste eis aan het tijdelijke IKP is dat het ontvangen,
verwerken en verspreiden van gegevens op een veilige manier
gebeurt. Het betreft hier immers persoonsgegevens. Het IKP
voldoet volgens een onafhankelijk assesment aan de eisen voor
beveiliging. Daarnaast moet er voldoende juridische basis zijn
om gegevens uit te wisselen16. Deze bevoegdheid is geregeld met
bewerkersovereenkomsten die zijn gesloten met gemeenten.
Tot het IKP bij een bestaande uitvoeringsorganisatie is
ondergebracht en voldoende volwassen is om de signalen van
afnemers veilig en juridisch geborgd te kunnen ontvangen,
verwerken en verspreiden, zal het tijdelijke IKP bij ICTU
operationeel blijven.

Onderdeel van het project LAA is samenwerken door het delen
van signalen. Om signalen te kunnen delen is een centrale plek
nodig waar de gegevens worden ontvangen, verwerkt, geverifieerd
en verspreid. Deze plek noemen we het informatieknooppunt,
het IKP. Bij het opstellen van de Businesscase is aangegeven
dat het IKP dient te worden ondergebracht bij een bestaande
uitvoeringsinstantie 14. Omdat het bij aanvang van het project
niet haalbaar bleek om het IKP direct bij een bestaande

14	Oplegnotitie Businesscase huisbezoeken adresfraude,
hoofdactiviteiten
3 Opbouw samenwerkingsverband en governance

15 Verslag interbestuurlijke projectgroep LAA, 1 juni 2015
16 Zie paragraaf 3.7 Juridisch kader
25

Gegevensstromen en processen informatieknooppunt
Informatie knooppunt

Partners
Ontvangen
Signalen
creëren

,

,
Completeren

Fysieke
controle

,
,
,

Desan

Actualiseren
Signalen
completeren

,

Signalen
verifiëren

,

Fraude
detecteren

Stapelen

Verifiëren

E

,

Monitor

3.4.1 Werking van het IKP
De werking van het informatieknooppunt staat gedetailleerd
beschreven in de bijlage 3.4.1. Onderstaande tabel geeft aan welke
onderdelen zijn gerealiseerd.
Onderdeel IKP

Gerealiseerd

Signalen creëren

JA

Signalen ontvangen

JA

Completeren adressen

JA

Actualiseren adresgegevens

JA

Stapelen van signalen

JA

Verifiëren financieel belang vooraf

NEE

Verifiëren financieel belang achteraf

JA

Selecteren van signalen

JA

Verzenden van leads

JA

Ondersteuning vragenlijst

JA

Monitoring nader onderzoek

NEE

Monitoring mutatie BRP

JA

Feedback adresonderzoeken

JA

Analyseren gegevens

JA

Feedback fraude detectie

NEE

Monitoring baten

JA

Huisbezoek

,

Nader
onderzoek

Analyseren

E

26

,
Selecteren

,

Feedback
fraude detectie

App

,

,

Verzenden

,
E

,

Correctie
BRP

,

Feedback
adresonderzoek

,

Volwassenheid IKP
Er is een tijdelijk IKP ingericht. Dit is echter nog niet volwassen.
Volwassen wil zeggen dat alle benodigde stappen optimaal en
volledig geautomatiseerd worden uitgevoerd. Momenteel is
het vooraf verifiëren van het financieel belang, het stapelen van
signalen, het activeren van de feedbackloop met de uitkomsten van
de fraudedetectie nog niet volledig gerealiseerd.
Voor het goed kunnen stapelen is het noodzakelijk dat
signalen afkomstig van verschillende leveranciers synchroon
binnenkomen. Dit is nog niet het geval. Het terugkoppelen van de
onderzoeksresultaten aan de uitvoerders van de regelingen vraagt
ook het een en ander aan de zijde van het in ontvangst nemen en
verwerken van de onderzoeksresultaten. Pas wanneer dit proces is
ingericht kunnen de fraude detectieresultaten (opgespoord door de
uitvoeringsinstanties) met een feedbackloop worden doorgegeven
aan het IKP.
Tot slot zijn niet alle signalen tot volwassenheid ontwikkeld.
Signalen afkomstig van de Belastingdienst, de Nationale Politie en
het CJIB bevinden zich nog in de proef- of pilotfase. Ook juridisch
is het IKP nog niet volwassen want elke activiteit wordt nu nog per
leverancier en per gegevensstroom afzonderlijk juridisch getoetst in
één op één overleg met de betreffende partij in plaats van dat er een
overkoepelend juridisch kader ligt waarbinnen alle activiteiten voor
goede kwaliteit van leads ook juridisch zijn geborgd.
Na positieve besluitvorming zal het IKP structureel geborgd worden
bij een daartoe aangewezen partij.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

3.4.2 Beveiliging IKP
Het IKP bevindt zich in een afgesloten ruimte die alleen door
bevoegde medewerkers kan worden geopend. De verwerking
van signalen gebeurt op laptops die volledig zijn afgeschermd
van internet en andere netwerken. Binnen het IKP wordt gebruik
gemaakt van het vier ogen principe. Dit betekent dat minimaal
twee medewerkers nodig zijn om data op en van de laptops te
halen. Hierbij is één medewerker operationeel werkzaam bij het
IKP en de andere medewerker heeft toegang tot het systeem.
Dataleveringen tussen IKP en andere partijen gebeurt middels
beveiligde en encrypte verzending, waarvoor de Doczend of Gemnet
voorziening wordt gebruikt. Er worden wekelijks back-ups gedraaid
van de data binnen het IKP en de back-ups worden op een aparte
beveiligde locatie bewaard. Alle bewerkingen die worden gedaan
op ontvangen en verstuurde signalen worden van begin tot eind
gelogd. Voor elk adres en persoon is derhalve een audit mogelijk17.

ondersteunende iPad applicatie. De audit heeft een positief
resultaat. Er is in opdracht van het project een audit uitgevoerd op
het IKP. Daaruit blijkt dat het IKP aan alle beveiligingseisen voldoet.
In de maanden december en januari is er een onderzoek uitgevoerd
naar de beveiliging van het Informatieknooppunt. Dit onderzoek
is uitgevoerd door het Bureau voor Kwaliteitsborging bij de
Overheid (BKBO), conform de 3000-richtlijn van NOREA “Assuranceopdrachten door IT-auditors”.
BKBO concludeert dat de interne beheersingsmaatregelen met
betrekking tot het IKP in alle - van materieel belang zijnde opzichten effectief zijn. Dat betekent dat het IKP alle noodzakelijke
beveiligingsmaatregelen die in de Baseline Informatiebeveiliging
Rijksoverheid worden voorgeschreven in de praktijk goed uitvoert.
Hiermee voldoet het IKP eveneens aan de eisen die de Wet BRP Besluit en Regeling - stelt.

In het vierde kwartaal van 2015 is er een audit uitgevoerd door
een onafhankelijke partij op de ICT met betrekking tot de

3.4.3 Genereren van nieuwe signalen

10

 Er is een zorgvuldige aanpak
rondom het ontwikkelen van
nieuwe signalen.

De aanpak voor het ontwikkelen van nieuwe hoogwaardige
signalen biedt ruimte om te leren en borgt tegelijkertijd dat
stappen voorwaarts worden gemaakt. Hiertoe wordt een aantal
fases doorlopen, voordat wordt overgegaan tot landelijke uitrol van
signalen met alle deelnemende gemeenten.

In de verschillende fases vindt afstemming plaats met
signaalleveranciers, juristen, communicatie medewerkers, analisten
en accountmanagers van gemeenten. Voordat er een proef kan
worden gestart is bestuurlijke en juridische borging noodzakelijk.
Tijdens de proef- en pilotfase wordt met enkele gemeenten en
de signaalleveranciers intensief samengewerkt om de gewenste
selectiecriteria voor signalen te ontwikkelen en waar nodig aan te
scherpen. Eventuele pijnpunten in het proces worden zichtbaar en
gezamenlijk ondervangen. Nadat een pilot succesvol is afgerond
volgt een landelijke uitrol van signalen. Accountmanagers en
communicatie medewerkers van het project zorgen ervoor dat alle
betrokken gemeenten aan de slag kunnen met de nieuwe signalen.

fase

focus

resultaat

intentie

identificeren kansen

optie voor nieuw signaal

interne intake

interne verdeling taken

wie doet wat wanneer

externe intake

bestuurlijk en juridisch draagvlak

draagvlak voor proef/pilot

proef

waarde van de signalen bepalen

zinvol signaal

pilot

verwerking signalen/leads/resultaten

proces geborgd

landelijke uitrol

uitrol aan alle deelnemende gemeenten

afspraken rondom frequentie van levering

17	Zie hoofdstuk 8 document ‘Architectuur IKP’
3 Opbouw samenwerkingsverband en governance

27

signaaltype

leverancier

volwassenheid

briefadres

RvIG, namens gemeenten

landelijke uitrol gerealiseerd

overbewoning

RvIG, namens gemeenten

landelijke uitrol gerealiseerd

samenwoners

RvIG, namens gemeenten

landelijke uitrol gerealiseerd

VOW

RvIG, namens gemeenten

landelijke uitrol gerealiseerd

doorgangadres

RvIG, namens gemeenten

landelijke uitrol gerealiseerd

veelverhuizers

RvIG, namens gemeenten

landelijke uitrol gerealiseerd

schijnverlating

RvIG, namens gemeenten

landelijke uitrol gerealiseerd

post retour

CJIB

pilot gaande met 62 gemeenten

papos

Nationale Politie

pilot gaande met 20 gemeenten

mix

Belasting dienst

voorbereiding pilotfase enkele gem.

PAPOS staat voor Parket Politie Systeem voor openstaande boetes.

Ook na de landelijk uitrol van een nieuw signaal wordt er continu
gekeken of signalen kunnen worden verbeterd. Hiervoor is een
proces van afstemming met de signaalleveranciers ingericht.
Naarmate de signalen verbeteren wordt de hitrate hoger en val
je dus steeds minder onschuldige mensen onnodig lastig met
een huisbezoek. We streven naar een hitrate hoger dan 50%.
Bovendien moeten periodiek de fraudesignalen aan de actualiteit
worden aangepast omdat fraudepatronen verschuiven wanneer de
handhaving merkbaar wordt.

3.5 Gebruik maken van kennis en ervaring van
deelnemers
Door gebruik te maken van de kennis en ervaring van de deelnemers
worden bestaande best practices direct toegepast binnen het project
LAA, wat snel leidt tot concreet resultaat. Hieronder een aantal
voorbeelden.
Toelichting samenwerking KCH&N/LSI projecten
De Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI) bestaat uit
samen­­werkende gemeenten en de rijksdiensten en richt zich op de
multidisciplinaire aanpak en het voorkomen van fraude in de
sociale zekerheid, fiscaliteit en illegale tewerkstelling. De LSI wordt
voorgezeten door het ministerie van Sociale Zaken en Werk­gelegen­
heid. De uitvoering van de multidisciplinaire projecten adresfraude
vindt plaats onder regie van het VNG Kenniscentrum Handhaving &
Naleving (KCH&N, tot voor kort het RCF Kenniscentrum Hand­
having). Voor 2014, 2015 en 2016 heeft de LSI besloten extra nadruk
te leggen op de aanpak van adresfraude. Dat heeft geresulteerd
in 2014 en 2015 in een pilotproject Risico­adressen, uitgevoerd in de
regio Midden-Nederland. In totaal werden naar aanleiding van 57
actiemomenten 298 adressen bezocht. Daarbij werden 678 personen
aangetroffen. Naar aanleiding daarvan werden 590 signalen in
28

onderzoek genomen die uiteindelijk 600 resultaten opleverden. In
totaal is 257 maal aan Burgerzaken geadviseerd een mutatie in de
BRP door te voeren. Naast de aanbevolen correcties in de BRP is ook
een enorm financieel resultaat behaald van € 3.2 mln. door onder
andere het aantal beëindigde en aangepaste uitkeringen (34) en
belastingcorrecties (185). Indien bijvoorbeeld een WWB uitkering
van de gemeentelijke sociale dienst wordt beëindigd of niet wordt
toegekend dan wordt, volgens de LSI standaard voor interventie­
projecten, een normbedrag gehanteerd van € 14.000 als
besparingsbedrag voor gemeenten voor de duur van 1 jaar. De
besparing op Rijksniveau is drie jaar. In de business case wordt een
besparing van € 6.645 voor de duur van 1 jaar gehanteerd. Het
werken met een interventieteam werd door de deelnemers over het
geheel genomen als zeer positief ervaren. Men vond dat de integrale
aanpak een duidelijke toegevoegde waarde heeft.
Zowel de algemene, in het samenwerkingsconvenant van de LSI
vermelde doelstellingen als de specifieke doelstellingen van dit
pilotproject sluiten nauw aan bij de doelstellingen van de LAA.
Waar LAA voorziet in aanlevering van relevante signalen door
afnemers van adresgegevens van personen aan gemeenten, geeft
de LSI uitvoering aan de multidisciplinaire controle van adressen
waarvan het vermoeden bestaat dat er sprake is van onjuiste
registratie in de BRP in relatie tot verstrekte uitkeringen, toeslagen
en voorzieningen. Deze integrale benadering van de LSI leidt tot
hogere potentiële baten en snellere inning. De projecten kennen
een overlap in doelstelling en samenwerkende partijen, wat een
belangrijke overweging is om samen te werken.
Vanwege de overlap in doelstellingen hebben afgevaardigden van de
Ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, de Belastingdienst, het project LAA
en het VNG Kenniscentrum Handhaving & Naleving een voorstel tot
samenwerking gemaakt met een beschrijving van de gezamenlijke

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

IMPRESSIES UIT DE PRAKTIJK

Gemeente Almere
De gemeente Almere ontving 324 Papos signalen van de
Nationale Politie. Daarvan bleken er nog 315 actueel en dus
een onderzoek waardig te zijn. Van de 315 te verrichten
adresonderzoeken waren er 54 waar een bijstandsuitkering
in het kader van de Participatiewet werd verstrekt. Bij nader
onderzoek bleken er 5 uitkeringen onterecht te worden
verstrekt omdat de personen feitelijk niet (meer)
woonachtig waren op de adressen waar ze volgens de BRP
stonden ingeschreven. Naast deze stopzettingen waren er
ook nog acht lopende aanvragen voor een bijstandsuitkering
waarover ook Papos signalen waren verstrekt. Op grond van

werkwijze. Op 24 september 2015 heeft de LSI ingestemd met het
voorstel van de stuurgroep LAA om vanaf september 2015 intensief
samen te werken in de aanpak van adresfraude en verbetering van
de kwaliteit van de Basis Registratie Personen.
Op dit moment werken LAA en LSI samen in de gemeenten
Rotterdam, Utrecht, Almere en vindt voorbereidend overleg plaats
met de gemeenten Amsterdam, Den Haag, Haarlem, Nijmegen,
Tilburg, Maastricht en Hilversum.
Het samen werken is begonnen maar moet nog verder worden
ontwikkeld tot samenwerken. Bestaande LSI projecten nemen
signalen uit de LAA op maar gebruiken deze (nog) niet voor selectie.
Als gevolg hiervan zijn de baten in de vier in uitvoering zijnde
LSI-adresfraudeprojecten in het overzicht niet toe te rekenen aan
LAA. De verwachting van de samenwerking LAA-LSI was juist dat
dit wel het geval zou zijn, zodat LAA sneller over gerealiseerde
batencijfers zou kunnen beschikken. Op 7 maart jl. heeft een
overleg plaatsgevonden waarbij geconcludeerd is dat hierdoor de
toegevoegde waarde beperkt blijft. Er is een interventie afgesproken
om de bestaande werkwijze aan te passen zodat de toegevoegde
waarde van de samenwerking meer tot zijn recht komt. Daarin
zal ook worden aangegeven hoe het wel moet en welke acties er
toe leiden dat de LSI projecten wel naar LAA toe te rekenen baten
genereren. Alle betrokkenen vertrouwen op een succesvolle
samenwerking voor de projecten in 2016 onder de voorwaarde dat
de verbeteringen op korte termijn worden doorgevoerd.
Toelichting binnengemeentelijke samenwerking
Naar aanleiding van de controle van de eerste signalen werd
vastgesteld dat sommige gemeenten vrijwel automatisch de
ontvangen en uit te voeren adrescontroles met andere afdelingen
en belanghebbenden binnen de gemeente deelden voordat er tot
een eventueel huisbezoek werd overgegaan. Dit kwam met name

3 Opbouw samenwerkingsverband en governance

het Papos signaal is hier eveneens een nader onderzoek en
werden er vier aanvragen afgewezen.
Het gebruik van de signalen, afkomstig van de politie leidde
tot een discussie of de politie deze signalen wel mocht
verstrekken in het kader van de Wet Politie gegevens. In
oktober 2015 heeft de minister van V&J op initiatief vanuit
het project LAA een aanwijzing ondertekend, waardoor de
Wet Politie Gegevens wordt aangepast en de politie deze
signalen moet blijven verstrekken. In januari 2016 zijn er
aan 8 gemeenten, waaronder Almere in totaal 531 adressen
met Papos signalen verstrekt. Op 22 februari zijn er aan 22
gemeenten ruim 1.000 adressen met een Papos signaal
verstrekt.


10

tot uitdrukking toen in de gemeenten Utrecht en Almere de eerste
Papos-signalen van de Nationale Politie in onderzoek werden
genomen. Van de in totaal 600 onderzochte signalen bleken
circa 150 personen een uitkering in het kader van de Participatiewet
te ontvangen. Bij nader onderzoek bleek hiervan 10% niet te wonen
op het adres waar men in de BRP stond ingeschreven. Omdat
het ontvangen van een uitkering op grond van de Participatie­
wet adresgerelateerd is, werden er op basis van deze 600
signalen, 15 uitkeringen stopgezet.
Ook is vastgesteld dat er gemeenten zijn die een structureel
casusoverleg hebben ingericht, waar aan wordt deelgenomen
door verschillende gemeentelijke disciplines, zoals burgerzaken,
sociale zaken, vergunningen, leerplicht, bouwen en wonen
e.d. Goede voorbeelden. Maar gaandeweg het project LAA is
ook vastgesteld dat er in nogal wat gemeenten belemmeringen
worden ervaren die de binnengemeentelijke samenwerking in de
weg staan. Zo is meerdere malen aangegeven dat men binnen de
gemeente terughoudend is in het uitwisselen van informatie, uit
onwetendheid en onzekerheid. Medewerkers weten vaak niet (en
zeker niet automatisch) de verbanden die er binnengemeentelijk
kunnen zijn in beeld te brengen en daarmee onrechtmatigheden
in het kader van de BRP en daaraan gerelateerde fraude, effectief
en met de per relevante regeling bevoegde medewerker(s) aan te
pakken. Ten aanzien van het uitwisselen van gegevens blijken veel
relevante systemen ook nog niet direct of indirect te zijn gekoppeld.
Gemeenten die dit al wel hebben gedaan, blijken niet alleen een
beter en completer beeld op adresniveau te krijgen, er worden
ook ogenschijnlijk tegenstrijdige feiten vastgesteld, die vervolgens
leiden tot controles van die adressen.

29

Deze verschillen in binnengemeentelijke samenwerking zijn van
invloed op de LAA. Goede uitwisseling tussen de gemeentelijke
afdelingen is cruciaal voor de LAA. Vanuit de LAA vinden er dan
ook regiobijeenkomsten plaats, waar de verschillende werkwijzen
van de binnengemeentelijke samenwerking worden gepresenteerd
en samenwerking wordt bevorderd. Vanuit gemeenten wordt
aangegeven dat deze regiobijeenkomsten van grote toegevoegde
waarde zijn en de bovendien de binnengemeentelijke
samenwerking bevorderen.
Met het bevorderen van de binnengemeentelijke samenwerking
wordt bijgedragen aan het efficiënter en effectiever controleren van
adressen waar signalen met gerede twijfel over worden ontvangen.
Als het aantal signalen gaat toenemen, wordt de beschikbare
capaciteit –ondanks een goed functionerende binnengemeentelijke
samenwerking – een knelpunt, zo geven diverse gemeenten aan.
Daarom is het van belang dat er meer bestuurlijke aandacht komt
voor deze aanpak.
Toelichting samenwerking Belastingdienst
De Belastingdienst is voor de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit
een zeer waardevolle partij. Door hun jarenlange ervaring op het
gebied van fraudedetectie en de grote hoeveelheid data waarover
zij beschikken is het inrichten van een goede samenwerking met
de Belastingdienst essentieel voor het goed lopen van de LAA.
In de loop van 2015 heeft de Belastingdienst de stap genomen
om een interne stuurgroep en een projectgroep in te stellen om
zaken te coördineren richting LAA. Een belangrijk onderwerp van
overleg is het gebruik van de terugmeldvoorziening (TMV). Voor
de Belastingdienst is het gebruik van de TMV van belang voor
een goedlopend aanlever- en terugmeldproces. De stuurgroep
LAA heeft in november besloten dat de TMV 2.0 geschikt moet
worden gemaakt voor terugmeldingen in het kader van de LAA. Een
werkgroep buigt zich over een oplossing voor de korte termijn.
Toelichting samenwerking project signalering CJIB
Als spin-off effect van CJIB signalen in LAA, hebben drie gemeenten
deze signalen voor aanpak preventie schuldenproblematiek
aangewend. Dit betrof de pilot vroeg signalering schulden
waarbij Amsterdam, Almere en Alphen aan de Rijn breder
binnengemeentelijk onderzoek hebben gedaan in samenwerking
met lokale schuldhulpverleningsorganisaties om te onderzoeken
of retour gekomen post een bruikbaar signaal is om mensen
met schuldproblemen in beeld te krijgen en te attenderen op de
mogelijkheden van gemeentelijke schuldhulpverlening.
De drie gemeenten hebben interne casus overleggen gevoerd en
huisbezoeken afgelegd in gecombineerde teams. De pilot was
kwalitatief van opzet en heeft laten zien dat een groot deel van de
personen woonachtig is op het BRP adres maar post retour stuurt
vanwege complexe schuldproblematiek. Een aantal mensen was
al bekend bij schuldhulpverlening maar ook een groot aantal
nog niet.

30

Met deze aanpak wordt mogelijk voorkomen dat personen zich
uitschrijven uit de BRP om onvindbaar te worden, dus om in BRPtermen te voorkomen dat iemand VOW gaat (Vertrokken Onbekend
Waarheen). Dat bevordert de kwaliteit van de BRP. Bovendien kan
de gemeente hiermee naast handhaving burgers ook wijzen op de
mogelijkheden die de gemeente biedt om schuldenproblematiek
te voorkomen dan wel burgers te helpen en ondersteunen om
bestaande schuldenproblematiek naar een oplossing te brengen.
Op basis van deze bevindingen hebben gemeenten en
uitvoeringsorganisaties aangeven graag vervolgonderzoek en
procesinrichting te willen opzetten met elkaar om deze wijze van
samenwerking, mede op basis van LAA signalen, te bestendigen.
Uiteraard binnen de vigerende wet- en regelgeving en buiten het
LAA project.
Met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid worden
de mogelijkheden bekeken om deze methode van vroegtijdig
signalering van schuldenproblematiek en burgers attenderen op de
mogelijkheden van gemeentelijke schuldhulpverlening verder te
brengen.
Ontwikkeling nieuwe signalen met afnemers
Naast de Papos signalen die als proef door de Nationale Politie
zijn geleverd en vanaf Q1 2016 structureel maandelijks worden
geleverd, wordt nader onderzocht uit welke andere systemen van de
Nationale Politie signalen voor adresonderzoeken kunnen worden
samengesteld ten behoeve van de LAA.
Het CJIB voert incassotrajecten uit voor verschillende opdracht­­
gevers. Naast het innen van boetes in het kader van verkeers­
overtredingen richt het CJIB zich op het innen van bestuurs­
rechtelijke premies zorgverzekeringen, strafbeschikkingen,
boetevonnissen, bestuurlijke boetes en meer. Het verdient nader
onderzoek om vast te stellen of en zo ja welke trajecten gebruikt
kunnen worden voor het genereren van nieuwe signalen ten
behoeve van LAA. Het CJIB heeft laten weten vanaf Q2 structureel
maandelijks signalen te willen gaan aanleveren ten behoeve van
de LAA.
Ook vinden verkennende gesprekken plaats met de IND en de
Koninklijke Marechaussee. Zij hebben afspraken gemaakt en een
convenant gesloten met de regionale eenheid Oost van de Nationale
Politie en gemeenten in Oost Nederland met als doel samen te
werken in de aanpak van identiteitsfraude en documentfraude.
Daarnaast wordt nader onderzocht of en zo ja welke signalen
kunnen worden geleverd door publieke organisaties zoals het
Kadaster en de Kamer van Koophandel.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

IMPRESSIES UIT DE PRAKTIJK

Gemeente Bronckhorst
‘Wij hebben de afgelopen jaren geconstateerd dat adres­
aangiften waarbij volwassenen inwonen op adressen waar al
een huishouding wordt gevoerd extra aandacht vragen bij
het beheer van de BRP. Bij dit risicoprofiel is er met name
sprake van integrale samenwerking. Onderzoek van deze
verwonderaangiften wijst meestal uit dat betrokkenen niet
op het opgegeven adres wonen, maar bijvoorbeeld in een
recreatiewoning, in het buitenland, of op een ander adres in

Samenwerking met gemeenten
In het project LAA wordt op verschillende manieren de
samenwerking met gemeenten gezocht en bevorderd. Zo zijn
er zeven koplopergemeenten die actief deelnemen aan het
Operationeel Overleg en daarbinnen aan de werkgroepen
‘Gegevens’ en ‘ Monitor’. Vanuit de deelnemende gemeenten aan
het Operationeel Overleg en tijdens regiobijeenkomsten is de
wens geuit om naast de cijfermatige baten (zowel op aantallen als
financiën), ook aandacht te schenken aan de Andere baten zoals de
maatschappelijke effecten die door LAA ontstaan (zie paragraaf 2.3).
Met name de lokale besturen geven aan dat zij deze baten mogelijk
nog belangrijker achten dan de baten in euro’s.
In samenwerking met 10 gemeenten is er een werkgroep ‘Analyse’
samengesteld. De gemeenten in deze werkgroep genereren
zelfstandig signalen en laten daar analyses op los om de te
controleren adressen aan te scherpen. Ook worden door gemeenten
samengestelde en in de praktijk bewezen queries zowel onderling
als met de RvIG gedeeld. Zo zijn specifieke gemeentelijke queries
die effectief bleken te zijn ook bij RvIG landelijk toegepast. Ook zijn
er enkele zeer betrokken gemeenten die steeds direct klaar staan
om vragen te beantwoorden ten behoeve van het verbeteren van de
kwaliteit en snelheid van het proces.
Bovendien worden naast de RvIG ook de NVVB en het VNG
Kenniscentrum Handhaving en Naleving betrokken. Deze maken
deel uit van het Operationeel Overleg en de Gouwzeegroep.
De NVVB is bovendien vertegenwoordigd in de stuurgroep als
belangenbehartiger voor de afdelingen Burgerzaken van alle
gemeenten.

Nederland waar uitkeringen of toeslagen worden
ontvangen. Wanneer betrokkenen er wel wonen, blijkt
dikwijls dat zonder benodigde vergunning een aparte
verblijfseenheid is gecreëerd. ‘In het pakket Topdesk kunnen
de medewerkers de terugmeldingen van de verschillende
basisregistraties doorzetten naar collega’s van andere
clusters. Toch wordt de grootste winst behaald uit het
gegeven dat men elkaar, indien gewenst, dagelijks direct op
kan zoeken en niet hoeft te wachten op een overleg
op een vast tijdstip.’


10

Divosa is de vereniging die de belangen behartigt van de
gemeentelijke Sociale diensten.
Gebruik maken van werkgroepen
Vanuit het Operationeel Overleg zijn enkele werkgroepen ontstaan,
bestaande uit gemeenten en afnemers. Deze werkgroepen
richten zich op de thema’s ‘Gegevens’, ‘Monitor’, en ‘Analyse
en Casusoverleg’. Aanvankelijk was het de intentie om ook een
werkgroep ‘Privacy’ in te richten, maar om praktische redenen is er
voor gekozen om dit thema vanuit het project LAA voor te bereiden
en met enige regelmaat de voortgang in het Operationeel Overleg
te bespreken. Er is geen juridische werkgroep geformeerd. Het
is praktischer om per onderwerp bilateraal vanuit de LAA met de
afnemers de gegevensuitwisseling te toetsen. Door sectorale wet- en
regelgeving zijn specifieke afspraken per BRP-afnemer nodig.
Vanuit de werkgroepen zijn voorstellen gedaan die hebben geleid
tot verbetering van gebruikte queries, het delen van kruisinzichten
en samenwerking met betrekking tot analyses.
Daarnaast is in november de werkgroep ‘Casusoverleg’ ingesteld
met als doel de ervaringen met de reeds gebruikte signalen te
benutten om te komen tot aanscherping van het type signalen dat
vervolgens moet leiden tot nog hogere kwaliteit.
Toelichting samenwerking Haagse Pandbrigade
De Dienst Stedelijke Ontwikkeling (DSO) van de gemeente Den Haag
is verantwoordelijk voor de groei van de stad, in samenwerking
én samen met burgers en bedrijven. Veiligheid, gezondheid en
duurzaamheid zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Onderdeel
van de DSO is de Haagse Pandbrigade.

Vanaf Q1 zijn ook de Stichting Inlichtingenbureau en de vereniging
Divosa aangesloten en betrokken. Stichting Inlichtingenbureau
biedt informatieproducten aan gemeenten ten behoeve van
onder andere handhavingsdoelen, armoedebeleid, terugdringen
vroegtijdig schooluitval en het ambtshalve verlenen van kwijt­
schelding van lokale belastingen.

3 Opbouw samenwerkingsverband en governance

31

De Haagse Pandbrigade werkt aan het verbeteren van de
leefbaarheid en veiligheid in de wijken van de gemeente Den
Haag. De taken van de Haagse Pandbrigade richten zich op het
verminderen van overlast en gevaarlijke situaties in panden, zoals:
• de opsporing en aanpak van onrechtmatige bewoning
(overbewoning en illegale kamerverhuur);
• het verifiëren van persoonsgegevens van de bewoners met de
BRP;
• het aanpakken van ernstige onderhoudsgebreken aan panden;
• het doen van onderzoeken naar de rechtmatigheid van sociale
voorzieningen zoals uitkeringen en andere regelingen;
• het doen van vervolgonderzoek en het nemen van maatregelen.
De Haagse Pandbrigade werkt met risicoprofielen en gebruikt
daarvoor zo’n 30 tot 40 indicatoren. De meeste indicatoren zijn
samengesteld op basis van de gemeentelijke gegevenshuishouding.
De LAA werkt samen met de Haagse Pandbrigade, onder andere
door de opgedane inzichten en ervaringen te delen en beschikbaar
te stellen aan andere gemeenten. Ook is de Haagse Pandbrigade
betrokken bij het onderzoeken van de waarde van de eerste
proefsignalen van zowel de Belastingdienst als Papos gegevens van
de Nationale Politie.
Verkenning Buitenring
De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit beperkt zich momenteel tot
samenwerking binnen de overheid, maar kreeg ook belangstelling
van private partijen die veel met adressen werken. Om deze partijen
op de hoogte te brengen van het project LAA en te verkennen welke
kansen zich in de toekomst kunnen aandienen, is gesproken met
wat ‘de Buitenring’ is gaan heten.
Op 29 oktober 2015 is in een gezamenlijke bijeenkomst
kennisgemaakt met ruim 15 partijen: Bureau Krediet Registratie
(BKR), Cendris/PostNL, Experian, Communicatie Data Diensten
Nederland (CDDN), Data Driven Marketing Association (DDMA),
EDM (data leverancier), International Card Services (ICS),
Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), Nederlandse
Vereniging van Banken (NVB), Nedu (energiedata), Netbeheer
Nederland (netwerk elektra), Thuiswinkel.org, Verbond van
Verzekeraars, Vereniging Coin (telecommunicatie), Vewin
(drinkwater) en Zorgverzekeraars Nederland.
Als vormen van mogelijke samenwerking werden genoemd,
uitwisseling van kennis en kunde, leren van elkaar, samenwerken
aan preventie, krachten bundelen bij adresonderzoek en juridisch
overleg voeren over de grens publiek-privaat in een datawereld die
snel wijzigt, het inrichten van een Register Adressignalen (‘pas-op
lijsten’) en het leveren van gegevens.

32

Waarom de Buitenring LAA
Net als de overheid is ook de private sector intensief bezig met de
problematiek van adreskwaliteit, adresfraude en adresgerelateerde
fraude. Het gaat dan in het bijzonder over de banken, verzekeraars,
telecombedrijven, netwerkbedrijven, elektriciteitsleveranciers,
waterbedrijven, dataleveranciers, notarissen, bezorgbedrijven, en
online leveranciers. Het is nuttig dat de belangrijke spelers van
de publieke en private zijde in grote lijnen op de hoogte zijn van
elkaars activiteiten.
Met sommige partijen uit de Buitenring bestaat al een
geformaliseerde samenwerking vanuit de overheid. Bijvoorbeeld
met de zorgverzekeraars en met de gerechtsdeurwaarders. Daarnaast
werken gemeenten vaak samen met elektriciteitsbedrijven en
woningbouwcorporaties. Er is dus al veel gaande tussen de publieke
en private sector op het gebied van het adres. Drie partijen uit de
Buitenring LAA hebben zelfs toegang tot het BRP: de notarissen, de
pensioenfondsen en de zorgverzekeraars.
Het is kwetsbaar om samen te werken tussen een publieke partij
en een private partij. Er moet altijd goed worden opgelet voor de
valkuilen. Het is evenzeer kwetsbaar om contact, kennisdeling
en samenwerking met de private sector uit te sluiten. Zij hebben
vaak tientallen jaren ervaring. Het past in het kabinetsbeleid om
als overheid contact met het bedrijfsleven te waarderen en niet in
isolatie te functioneren.
Meerwaarde LAA voor bedrijven
Tijdens de gesprekken met vertegenwoordigers van deze
organisaties hebben we de volgende zaken kunnen optekenen over
de meerwaarde van LAA voor bedrijven.
a	 Het contact met de overheid over hun professionele terrein
wordt op prijs gesteld. Zij voelen zich gekend;
b	 Meerdere organisaties hebben een schat aan kennis en willen
die graag met ons delen;
c	 Elke verbetering van een gegeven in de BRP werkt ook indirect
voor deze organisaties. Zij hebben last van onjuiste registraties
in de BRP.
d	 Meerdere organisaties beschikken over data waarmee de
gegevens in de BRP kunnen worden verbeterd. Zij zijn er trots
op dat zij deze informatie hebben en willen die graag ter
beschikking stellen. Zij zoeken daar een weg voor.
e	 Beter werkende burgerzaken, betere binnengemeentelijke
samenwerking en gezamenlijk optreden van gemeenten werkt
positief voor een aantal organisaties. Bijvoorbeeld door een
samenwerkingsprotocol te uniformeren.
f	 Meerdere organisaties hebben belangstelling voor het
uitwisselen van juridische
g	 kennis over gegevensuitwisseling;
h	 Enkele organisaties willen ook graag diensten leveren aan de
overheid.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

3.6 Communicatie

binnen en door de betrokken diensten en gemeenten zelf ) is echter
nog niet voldoende.

De werkwijze van het project LAA berust op vrijwillige deelname en
op nieuwe samenwerkingsvormen. Voor de werving en begeleiding
van deelnemers, zowel voor het adresonderzoek bij gemeenten
als voor de levering van signalen, is zorgvuldige communicatie
belangrijk. Ook de toelichting op en verantwoording over de
aanpak in het openbaar (voor pers, publiek en politiek) vereist
regie, want zonder eensgezinde en eenduidige boodschap is de
aanpak al snel vatbaar voor misverstanden en vermijdbare kritiek.
De projectcommunicatie is erop gericht dat de deelnemers zoveel
mogelijk zelf kunnen uitdragen wat zij doen en wat LAA daaraan
bijdraagt. Daarvoor is het volgende gedaan.
Uit evaluaties blijkt dat de deelnemers de communicatie van LAA
ervaren als professioneel, behulpzaam en prettig. De integratie met
de eigen communicatieaanpak van de deelnemers aan LAA (dus

De voorlichting aan burgers is buiten scope geplaatst voor het
project LAA, vanuit de gedachte dat de betrokken overheden die zelf
verzorgen. De betrokken overheden communiceren naar de burger
wanneer duidelijk is dat de aanpak structureel wordt. Pas dan zullen
ook de preventiekansen worden benut.
Naarmate de werkwijzen overgaan van experimenteel-projectmatig
naar structureel-in de lijn, zal ook de communicatie steeds
dieper ingebed moeten raken binnen het primaire proces van de
diverse stakeholders zelf. (Zoals verantwoorden waar signalen
op zijn gebaseerd en wat de dienst doet met de uitkomsten van
adresonderzoek).
De "Bijlage bij paragraaf 3.6" achterin het rapport geeft meer
achtergrond.

middel

bijdrage

Mailings

2 tot 5 mailings per week aan de gemeenten om signalen te begeleiden, maar ook voor juridische of
financiële zaken.

Bellen

Wekelijkse belrondes waarin accountmanagers gemeenten telefonisch benaderen over een actueel
onderwerp: aanmoediging en probleemoplossing.

PLEIO

Besloten kennisplatform voor inmiddels 344 deelnemers aan LAA, waar kerndocumenten
beschikbaar zijn en dagelijks onderwerpen worden gedeeld. Snel en praktisch.

LAA magazine

Openbaar digitaal magazine met inmiddels 831 abonnees, waarvan in 2015 vier edities zijn gemaakt
met interviews en feitelijke informatie. Inspiratie en informatie voor de deelnemers staan voorop,
niet de werving of externe verantwoording.

Congressen

Informatiestand en workshops tijdens de congressen van LAA-partners, met name van de NVVB.
Werving en relatieonderhoud.

Regionale bijeenkomst

Eigen bijeenkomsten van LAA voor de deelnemende gemeenten, met workshops over de
gehanteerde werkwijzen, die informatie overdragen en de relatie verstevigen.

3 Opbouw samenwerkingsverband en governance

33

3.7 Juridisch kader
De Wet basisregistratie personen (Wet BRP) kent een strikt regime
voor het registreren in en verstrekken van persoonsgegevens
uit die basisregistratie. Daarbuiten is de Wet bescherming
persoonsgegevens (Wbp) van toepassing, zoals bij het meeleveren
van regelingsinformatie door afnemers van de BRP aan gemeenten
(i.c. Colleges van B&W). Regelingsinformatie betreft voorzieningen
en uitkeringen die in relatie staan met personen die op een
bepaald adres zijn ingeschreven. De Wbp is ook van toepassing
voor de retourmelding na adresonderzoek door de gemeente met
informatie over de uitkomsten van het onderzoek. De Wbp vormt
als het ware een juridische schil om de Wet BRP heen.
Juridische grondslag
De Wet BRP verplicht afnemers van de BRP om gerede twijfel of
een adres in de BRP wel juist is terug te melden aan gemeenten
en gemeenten moeten onderzoek doen in het kader van hun
bijhoudingstaak. Deze terugmeldplicht biedt samen met de
publiekrechtelijke taak van gemeenten en afnemers om de kwaliteit
van de BRP op orde te houden, de grondslag voor de verwerking van
persoonsgegevens in het kader van het project LAA. Deze grondslag
voor verwerking van persoonsgegevens is voorzien in artikelen 1:4
lid2, 2:34 wet BRP en artikel 8 Wbp onder c (wettelijk plicht) en
onder e (de goede vervulling van een publiekrechtelijke taak).
Sectorale wetgeving
Voor bepaalde sectoren, zoals het SUWI-domein en de fiscaliteit,
gelden niet alleen Wet BRP en Wbp, maar ook sectorale regelingen
met geheimhoudingsplichten die het gebruik van gegevens voor
buiten de eigen taak gelegen doeleinden beperken tot in wet- en
regelgeving expliciet voorziene gevallen. De geheimhoudingsplicht
maakt dat deze sectoren in de praktijk met (deels) gesloten regimes
werken waar het de verstrekking en verwerking van gegevens
betreft. Het gevolg hiervan is dat de samenwerking met deze
sectoren vanwege de zorgvuldigheid regelmatig aanleiding geeft tot
vragen in het kader van LAA.
Het standpunt van LAA is dat het juridisch kader, met inbegrip van
sectorale geheimhoudingsplichten, voldoende ruimte biedt voor
afnemers van de BRP om met gemeenten gegevens uit te wisselen
ten behoeve van het op peil houden van de kwaliteit van de BRP. De
geheimhoudingsplicht geldt immers niet voor zover het uitwisselen

34

van informatie de taakuitvoering van de desbetreffende organisatie
(Belastingdienst) betreft. Daarvan is in het kader van LAA in
dubbel opzicht sprake. Ten eerste is er een gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid van afnemers en gemeenten om de kwaliteit
van de BRP op peil te houden. Voorts dient het aanleveren en
terugontvangen van informatie de goede taakuitvoering van deze
organisaties. De afnemer kan op grond van het adresonderzoek
gepaste maatregelen nemen. De BRP heeft immers tot doel de
goede taakuitvoering van de afnemers en de taak van gemeenten
om voor de kwaliteit van de BRP zorg te dragen is daar als het ware
een afgeleide van. De conclusie is dan ook dat uitwisseling van
informatie tussen gemeenten en afnemers van de BRP voor de
kwaliteit van de BRP en de goede taakuitvoering van de afnemers
nodig en verantwoord is.
Gezamenlijk procesbeschrijving opstellen
Permanent is evenwel de discussie binnen LAA over de grondslag
van verstrekking van extra informatie door afnemers aan
gemeenten en omgekeerd, zoals aanvullende informatie bij
terugmelding, regelingsinformatie t.b.v. het adresonderzoek en
aanvullende informatie over de uitkomsten van het onderzoek.
Het project zorgt nu in een 1 op 1-benadering voor een op de
desbetreffende afnemer toegesneden procesbeschrijving. Het aantal
afnemers dat effectief signalen van mogelijke adresfraude aanlevert
is nog beperkt.
Voor de doorontwikkeling van LAA is een gezamenlijke visie van de
deelnemers op de juridische mogelijkheden en verankering daarvan
belangrijk. Voor de korte termijn wordt met de deelnemers een
procesbeschrijving opgesteld waarin het geldende wettelijke kader
voor alle deelnemers wordt toegespitst op gegevensuitwisseling
ten behoeve van de bijdrage aan de kwaliteit van de BRP en het
tegengaan van adresgerelateerde fraude. Hierbij zal dan ook in een
vroegtijdig stadium duidelijk kunnen worden of en waar aanpassing
van regelgeving noodzakelijk is voor de doorontwikkeling van LAA.
In dit verband is ook van belang te vermelden dat een werkgroep
van de NVVB met enkele gemeenten al bezig is knelpunten uit de
praktijk van het adresonderzoek te formuleren die zijn terug te
voeren op de BRP wet- en regelgeving.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Privacy Impact Assessment
Voor LAA is op basis van de ervaringen van het eerste jaar door een
onafhankelijk privacyadviseur een Privacy Impact Assessment (PIA)
uitgevoerd. Hierin is het voorgaande ook geconstateerd. Daarnaast
worden in de PIA aanbevelingen gedaan waarvan voor dit kader de
volgende zaken van belang zijn:
1
2

3

4

5

6

7

Zet de zorg voor de kwaliteit van de BRP voorop en waak voor
overheersing van het fraudeperspectief.
Adviseer gemeenten bij het nemen van gepaste
controlemaatregelen in het kader van adresonderzoek en
zoek voor uitbreiding van het Protocol adresonderzoek
samenwerking met het ministerie BZK en de NVVB en lever
hiervoor input.
Valideer voor queries binnen LAA hypotheses en formuleer
criteria voor de geldigheid hiervan. Test deze uit. Benadruk in de
voorlichting aan gemeenten en afnemers dat beslissingen over
mutaties in de BRP of met betrekking tot lopende regelingen
niet mogen worden genomen op grond van een profiel van een
burger, maar uitsluitend op grond van hem betreffende feiten
en omstandigheden.
Benadruk in de voorlichting aan gemeenten de noodzaak
van het in alle fases van het (adres)onderzoek maken van een
afweging of, wanneer en hoe de burger hierbij betrokken moet
worden.
Benadruk in de voorlichting aan gemeenten en andere afnemers
van de BRP het belang van het zorg dragen van een voor de
burger en voor elkaar effectief klachtrecht.
Borg beveiligingsmaatregelen bij het IKP ten minste op
het niveau van de BRP. Zorg voor periodieke controle en
leg hierover verantwoording af aan de gemeenten, als
opdrachtgevers van het IKP.
Stel samen met de deelnemers een procesbeschrijving op van
het doen van (adres)onderzoek en terugmeldingen in het kader
van de LAA.

3.8 Monitoring van resultaten
Er zijn verschillende middelen ontwikkeld voor het monitoren van
de resultaten. Voor verschillende doelgroepen zijn rapportages en
monitoren ontwikkeld.
Overzicht middelen
Tussenrapportage/rapport

Besluitvormers/stakeholders

Maatschappelijke baten

Besluitvormers/stakeholders

Batenmonitor

Opdrachtgever/projectleiding

Kwartaalrapportage

Opdrachtgever/projectleiding

Monitor huisbezoeken
(operationeel)

Accountmanagers/gemeenten

CRM systeem voor
stakeholders (operationeel)

Accountmanagers

3.9	Uitwerking opzet van het structurele
Informatieknooppunt
Vanuit de opdrachtgever van LAA is een advies gevraagd op welke
wijze, tegen welke condities en aan wie de verschillende onderdelen
van het project LAA en daar binnen het (tijdelijke) IKP, zouden
kunnen worden overgedragen voor de borging van de landelijke
methodiek en de inrichting van een structureel IKP.
Op basis daarvan is een verkenning gestart met de RvIG en het
Inlichtingenbureau. Een werkgroep met vertegenwoordigers van
RvIG, het Inlichtingenbureau en LAA zijn de verkenning gestart
om met behulp van een impactanalyse vast te kunnen stellen
wat er nodig is om tot structurele inbedding te komen. Daarbij
is een aantal scenario’s benoemd dat nader uitgewerkt wordt bij
structurele voortzetting van de LAA.
Het bestuur van Stichting Inlichtingenbureau en RvIG zijn in
gesprek met het ministerie van BZK over hun rol en de governance
bij structurele voortzetting van de LAA. Het ministerie van BZK heeft
beide partijen opdracht gegeven hiervoor een impactanalyse uit te
doen voeren.
Uitwerking van de impact analyse vindt plaats in goed overleg
tussen Stichting Inlichtingenbureau, RvIG en ICTU. Voor een
mogelijke nieuwe taak van Stichting Inlichtingenbureau en RvIG
achten deze partijen het noodzakelijk dat voorafgaand vanuit
de beoogd opdrachtgever (BZK) een PIA wordt uitgevoerd en dat
de nieuwe taken van Stichting Inlichtingenbureau en RvIG in
regelgeving worden vastgelegd. De huidige werkwijze op basis
van bewerkerovereenkomsten is als structurele oplossing niet
houdbaar.

3 Opbouw samenwerkingsverband en governance

35

• Organisaties streven een integrale benadering van de LAA
processen en activiteiten na;
• Organisaties moeten, voorafgaand aan het accepteren van
de opdracht, zicht hebben op alle juridische implicaties en
groen licht hebben om de gevraagde taak (wettelijk) te mogen
uitvoeren.

IMPRESSIES UIT DE PRAKTIJK

Sandra Duijser
Resultaatverantwoordelijk Teammanager Werk en
Inkomen gemeente Leiden:
‘Nu we met LAA-adressen gaan werken, kiezen we dan ook
voor een andere aanpak. We gaan een projectgroep
opzetten die bestaat uit medewerkers van Werk en
Inkomen, Burgerzaken en Veiligheid. De adressen komen
binnen bij de projectgroep en die beoordeelt welke
adressen bezocht worden. Met Burgerzaken zijn goede
afspraken gemaakt over de follow-up. Als bij een bezoek
blijkt dat de feitelijke situatie afwijkt van de BRP, wordt de
inschrijving in de BRP aangepast. Ik kan me
voorstellen dat andere afdelingen ook aanhaken
als dit eenmaal loopt.’

Naast deze uitgangspunten zijn ook randvoorwaarden en een
tijdpad benoemd. Er is al het nodige afgestemd en afgesproken:
• Het Ministerie van BZK, de Beleidsdirectie, zal als opdrachtgever
naar beide partijen (afzonderlijk) optreden. De verantwoording
en financiering zal langs deze lijn lopen. Daarmee zullen
zowel het IB als de RvIG zich als uitvoeringsdienst kunnen
blijven positioneren onder één Beleidsopdrachtgever (BZK).
Bij obstakels of onderwerpen die boven de directies van
de uitvoeringsdiensten stijgen wil men de opdrachtgever
rechtstreeks kunnen aanspreken;

10

Onder de genoemde randvoorwaarden en op basis van het
geschetste proces zien Stichting Inlichtingenbureau en RvIG
voldoende mogelijkheden om (in de loop van) 2017 een structurele
rol te vervullen bij de landelijke aanpak adreskwaliteit.
Op basis van de eerste verkenning hebben de directies van de RvIG
en IB aangegeven een rol te willen vervullen bij de structurele
borging van de LAA zodra er een positief besluit rondom voorzetting
van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit is genomen.
De functies (bouw, borging, beheer, relatiemanagement) rond
de bestrijding van adresgerelateerde fraude (van LAA/het IKP)
en het bieden van een technische infrastructuur voor een
gegevensknooppunt, passen in de ambitie en de kernactiviteiten
van het Inlichtingenbureau. De functies die met name te maken
hebben met de kwaliteit van de BRP, een terugmeldvoorziening
voor indicaties van afwijkingen in de BRP en het daaraan
gekoppelde relatiebeheer op landelijk niveau met afnemers en
gemeenten, passen prima bij de RvIG.

• Partijen (RvIG, IB en LAA) zullen op korte termijn een aantal
scenario’s uitwerken, voorzien van een tijdpad, op basis waarvan
een keuze gemaakt kan worden. Het gaat daarbij om een paar
varianten; men kan kiezen voor een overdracht ‘As-Is’ (waarbij
de bestaande structuur en voorziening wordt overgedragen,
waarna door RvIG en IB de integratie verder wordt opgepakt),
men kan kiezen om eerst alle randvoorwaarden in te vullen,
waarna de overdracht plaats kan vinden, of men kan kiezen
voor een ‘hybride model’ waarbij de overdracht van het project
plaats vindt met inbegrip van mensen en middelen, waardoor de
transitie gefaseerd per onderdeel gerealiseerd kan worden. De
verschillende scenario’s worden nu verder (globaal) uitgewerkt
met beschrijving van gevolgen in juridische, financiële en
organisatorische zin, waarbij duidelijk is dat elk scenario haar
eigen tijdpad kent. Dat tijdpad varieert tussen 9 maanden en
bijna 2 jaar;
• Ook het relatiebeheer zal nader uitgewerkt worden, op basis van
de componenten die elk der partijen naar de toekomst voor haar
rekening gaat nemen.

Voor de verdere uitwerking hiervan is een aantal uitgangspunten
genoemd:
• Organisaties (RvIG, Inlichtingenbureau, LAA) blijven vasthouden
aan hun ‘kernactiviteiten’;
• Organisaties zijn (waar mogelijk) complementair aan elkaar en
zullen elkaar niet beconcurreren;
• De structureel te borgen processen en activiteiten van LAA
moeten passen bij de ambities en kernactiviteiten van RvIG en/
of IB;

36

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

4 Perspectief 2016 en verder
4.1 Voortzetting LAA na positief besluit

Daarnaast verdient ook de communicatie richting de burger
aandacht: Duidelijkheid over wat we doen. Bewustwording,
Zorg dat je adres correct is geregistreerd, want we gaan de
incorrecte adresregistraties onderzoeken. En ook voor de
burger kunnen de overige effecten impact hebben en bij de
communicatie worden meegenomen.

Onderdeel van de projectcriteria is een voorstel tot duurzame
voortzetting van de LAA. Dit heeft zijn beslag gekregen in een
PID welke is aangeboden aan de gedelegeerd opdrachtgever. Dit
hoofdstuk is een samenvatting hiervan. In 2016 bouwen wij voort
op de ervaring in 2015. Na positieve besluitvorming wordt het PID
voorgelegd aan de Gouwzeegroep en zo nodig aangepast/aangevuld
om ervoor te zorgen dat we allen een gedeeld en gedragen beeld
hebben over de te halen doelstellingen voor 2016.
1. 	Maatschappelijke effecten en baten krijgen meer aandacht
Uit het onderzoek naar Andere baten is een top 12 naar voren
gekomen. Naar inschatting van professionals vinden hun
College en Raad van de gemeenten een vijftal belangrijk om
binnen hun gemeente aandacht voor adresonderzoek te vragen
en daar capaciteit voor vrij te maken. Het gaat hierbij vooral
om ‘preventieve werking: minder ongewenst gedrag en fraude’
en ‘betrouwbare informatie bij rampen en crisissituaties’,
gevolgd door ‘verbetering van de zichtbaarheid en het imago
van de gemeente’ en ‘andere financiële baten’. ‘Voordelen
voor de goedwillende burger’ en ‘betere samenwerking met
organisaties buiten de gemeente’ werden het minst genoemd.

In 2016 werken we aan het voorkomen van adresfouten en –
fraude. Voorkomen is beter dan genezen. Dat bereiken we door
de inzet van vroegtijdige inzet van intelligence, bij zowel de
gemeenten als de stakeholders, waardoor zowel de kwaliteit
van de BRP stijgt als ten onrechte uitbetaalde regelingen
worden voorkomen.
2.

Ervaring leert dat Colleges en Raden van gemeenten nog
onvoldoende op de hoogte zijn van de LAA en zo ook van
de mogelijke Andere baten die dit voor de gemeenten met
zich mee kan brengen. Dit zal worden meegenomen in de
communicatiestrategie - aanpak en - middelen.

IMPRESSIES UIT DE PRAKTIJK

Rosemarie Olde Nordkamp
Gemeente Heerde
De gemeente Heerde had van het CJIB een post retouradres
gekregen. Bij navraag aan het team uitkeringen bleek dat de
ingeschreven man een uitkering heeft. Er was al wel een
vermoeden dat hij daar niet woonachtig was. Dit kon nog
niet bewezen worden. Het team belastingen had al een
dwangbevel naar de betreffende man gedaan maar nog
geen positief antwoord van de deurwaarder gekregen. Via
de BOA, die contact heeft met de politie, bleek deze man
geregistreerd te staan voor nog openstaande boetes. De

4 Perspectief 2016 en verder

Samenwerkingsverband
Wij adviseren om de Stuurgroep, het Operationeel Overleg en
de Gouwzeegroep voort te zetten. Het Samenwerkingsverband
functioneert goed en zal bestendigd en verstevigd worden.
Belangrijkste aandachtspunten zijn:
• Vooraf ter beschikking stellen van regelinginformatie;
• Periodiek (maandelijkse) betrouwbare levering van
signalen;
• Realiseren van een ‘feedback’ loop en aansluiting op
bestaande processen bij signaalleveranciers ten behoeve
van hun handhavingsproces;
• Voortzetting casusoverleg ten behoeve van ontwikkeling
nieuwe queries;
• Werving nieuwe signaalleveranciers, vb Kvk en kadaster;
• Realisatie van een netwerk van LAA-ambassadeurs;

sociale recherche is ingeschakeld. Op het adres trof de
recherche betreffende man niet aan maar een andere
bewoner. Deze bewoner stond echter niet ingeschreven op
dit adres. De recherche heeft een verklaring opgemaakt die
is ondertekend door de huidige bewoner op het adres. Deze
bewoner heeft verklaard dat de ingeschreven man er niet
woont. De huidige bewoner wordt ingeschreven en de
ingeschreven man staat in onderzoek. Daar zijn we nog mee
bezig. Voorlopig krijgt hij geen uitkering. Waarschijnlijk zal
de ingeschreven man zich snel melden. Zo zie je maar weer
twee vliegen in een klap. Zonder de samenwerking was ons
dit niet gelukt.


10

37

•
•

•

3.

38

Kennisontwikkeling en borging om samenwerking tussen
afnemers en gemeenten te borgen;
Operationaliseren van de LSI samenwerking (opzet 5-tal
regionale projecten), via intensivering van de
samenwerking met het VNG Kenniscentrum Handhaving &
Naleving;
Verder verkenning met de buitenring uitvoeren na
besluitvorming in stuurgroep over uitgangspunten.

Samenwerking met gemeenten
In 2015 hebben ruim 160 gemeenten deelgenomen aan de
LAA. Ervaring leert dat tussen gemeenten diversiteit bestaat
over aanpak en inzet op het uitvoeren van adresonderzoek.
Belangrijkste aandachtspunten zijn:
• het begeleiden van al aangesloten gemeenten door actieve
ondersteuning van onze accountmanagers, waarbij
aandacht voor binnen gemeentelijke samenwerking, het
ter beschikking stellen van een toolkit en realiseren van
een regionale benadering waarbij centrumgemeenten
worden gepositioneerd en een actieve rol spelen bij het
helpen van hun collega’s;
• Verdere uitbreiding van aantal actief deelnemende
gemeenten naar in ieder geval 200, via genoemde
regionale benadering. Elke gemeente die zich aanmeldt
voor deelname aan LAA is welkom en krijgt volledige
ondersteuning. In het afgelopen jaar namen nagenoeg
alle 100.000+ gemeenten deel aan de LAA. In 2016 willen
we in ieder geval alle (40) ‘centrumgemeenten’ laten
aansluiten.
• Het realiseren van in totaal 15.000 risicogerichte
adresonderzoeken voor het gehele kalenderjaar 2016;
• Het bieden van handvatten om de kwaliteit van
adresonderzoeken te verbeteren, gericht op het realiseren
van een ‘hitrate’ van gemiddeld 45% voor die signalen
waarvan uit ervaring van 2015 blijkt dat dit haalbaar zou
moeten zijn;
• Intensivering en ondersteuning van de acties door de
accountmanager intern/Optimaliseren belteam;
• Organiseren regionale bijeenkomsten ter ondersteuning
van kennisontwikkeling en –uitwisseling;
• Bevorderen van binnengemeentelijke samenwerking
gebeurt in afstemming met NVVB, Divosa en het VNG
Kenniscentrum Handhaving en Naleving, project Aanpak
Fraude en NBP. NBP gaat per 1 april 2016 over naar de NVVB
en heet dan Publieksacademie.

4.

Informatieknooppunt
Het tijdelijk IKP wordt in 2016 verder geprofessionaliseerd.
Belangrijkste aandachtspunten zijn:
• Realiseren ‘feedback-loop ten aanzien van resultaten,
het vooraf kunnen verifiëren van belangen van de
binnengekomen signalen en het stapelen van signalen;
• Verbetering van de kwaliteit van geleverde signalen door
afnemers door continue analyse van resultaten en toename
van geleverde aantallen en het leveren van analytische
ondersteuning;
• Het uitwisselen van BRP ervaring en expertise richting
ketenpartners ten behoeve van aanscherpen van
risicoprofielen bij de ketenpartners om zodoende hoger
waardige signalen te generen;
• Frequente/maandelijkse levering van signalen aan
gemeenten, rekening houdend met beschikbare capaciteit
en gewenste samenstelling van signalen;
• Doorontwikkeling monitoring;
• Doorontwikkeling vragenlijst;
• Borging van processen tussen IKP en afnemers en bieden
ondersteuning aanpassing van het interne proces bij
afnemers om het handhavingproces te activeren.

5. Transitie LAA
Doel is om de LAA onder te brengen bij bestaande
organisatie(s). Het project bij ICTU is eindig. 2016 staat dan ook
in het teken van overdracht van de LAA.
Belangrijkste aandachtspunten zijn:
• Ondersteuning bieden om beoogde beheerpartijen in staat
te stellen een impactanalyse uit te voeren teneinde een
voorstel uit te werken voor overdracht in beheername van
de LAA in 2017;
• Waarbij aandacht voor personele-, technische-, juridische-,
financiële- en communicatieve onderdelen alsmede de
Governance;
• Uitwerken fall back scenario, mochten beoogde
beheerpartijen meer tijd nodig hebben om LAA in beheer
te kunnen nemen.
6.

Signalering schuldproblematiek en attenderen burgers
Het is mogelijk dat bepaalde type signalen wijzen op
schuldenproblematiek. Juist deze aanpak laat ‘twee zijden van
de medaille’ zien; adres-gerelateerde fraude kan voortkomen
uit misbruik en berekening, maar ook uit sociale nood.
Met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
worden de mogelijkheden bekeken om deze methode van
vroegsignalering van schuldenproblematiek verder te brengen.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

IMPRESSIES UIT DE PRAKTIJK

Yvonne Regelink
Gemeente Doetinchem
‘Dit is een geleidelijk proces geweest’, vertelt Yvonne
Regelink (medewerker Gemeentewinkel), ‘gebaseerd op ons
streven om de kwaliteit van de BRP te verhogen.
Adreskwaliteit is daarmee steeds belangrijker geworden.
Inmiddels werken de handhavers Bouwen en Wonen, de
BAG, de leerlingenadministratie, de afdeling Financiën – dus
belastingen - en het sociaal domein samen aan
adreskwaliteit. Dat is echt een groeiproces geweest.
Naarmate de andere afdelingen er beter de voordelen van
inzagen, deden ze vaker een terugmelding. Wij koppelen

achteraf altijd terug, zodat de andere afdelingen zien dat we
echt iets met hun terugmeldingen doen. Verder werken we
samen met woningbouwverenigingen, verzorgingstehuizen
en de daklozenopvang.’ De huisbezoeken worden steeds
door een toezichthouder BRP uitgevoerd, vervolgt Regelink.
‘Het team toezichthouders BRP van Doetinchem bestaat uit
medewerkers burgerzaken, toezichthouders Wabo (Wet
Algemene Bepalingen Omgevingsrecht) en een handhaver
Wabo. De huisbezoeken worden minutieus voorbereid door
onze Gemeentewinkel, waar Burgerzaken deel van uitmaakt.
Zodoende is de toezichthouder volkomen op de hoogte van
wat de verschillende afdelingen over een adres weten. Als er
een specifieke aanleiding is, kunnen er ook medewerkers
van andere afdelingen mee, of iemand van de politie.
10

7.

Financiering vanaf het jaar 2016
De ervaringen van het eerste jaar LAA hebben ons ook een
beter inzicht gegeven in de kostenzijde van deze aanpak. Op
basis van deze ervaringen worden de jaarlijkse kosten naar
beneden bijgesteld. In de extra stuurgroep van 23 februari 2016
is dit voorstel besproken. Besloten is om de financiering van de
Landelijke Aanpak voor 8 jaar volgens onderstaand schema af
te spreken:
Q2 t/m Q4 2016

2017 t/m 2023

SZW

4,65

6,2

BZK/WenR

2,70

3,6

OCW

0,15

0,2

V&J

0,83

1,1

Kasschuif

-0,40

-0,4

7,93

10,7

4 Perspectief 2016 en verder

Twee aanvullende afspraken:
Voor de periode 2016 en 2017 is er een beperkte onzekerheid
ten aanzien van de incidentele kosten die voortkomen
uit het structureel onderbrengen van deze aanpak bij
bestaande overheidsorganisaties. Afgesproken is dat de
hiervoor benodigde onvoorziene middelen niet op voorhand
gereserveerd zullen worden, maar door de deelnemende
partijen in dit samenwerkingsverband zullen worden
bijgedragen op het moment dat daarvoor de noodzaak
ontstaat.
Mocht als gevolg van het succes van deze aanpak het aantal
huisbezoeken jaarlijks meer dan 20.000 bedragen, kan de
jaarlijkse begroting onder druk komen te staan, omdat de
huisbezoeken een direct effect hebben op de kosten. Als echter
de baten evenredig toenemen, zullen de partijen, waar deze
extra baten vallen, deze kosten naar rato voor hun rekening
nemen.
Om besluitvorming voor deze twee eventualiteiten te borgen,
zal de stuurgroep met de huidige vertegenwoordigers worden
gecontinueerd.

39

40

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

5 Conclusie
Het afgelopen jaar is met vele partijen hard gewerkt aan de
totstandkoming en uitvoering van de LAA, waarin gemeenten en
stakeholders samenwerken om enerzijds de kwaliteit van de BRP
te verbeteren en anderzijds adresgerelateerde fraude op te kunnen
sporen en aan te pakken. Gedurende het jaar hebben we op allerlei
vlakken vele uitdagingen gekend, die we met elkaar hebben
overwonnen of geslecht. Het is ons gelukt om de deelnemers aan
LAA te binden en we zijn allen overtuigd van nut en noodzaak van
de LAA en willen de aanpak en samenwerking continueren en verder
ontwikkelen.

5 Conclusie

De door de stuurgroep gestelde evaluatiecriteria en aanvullende
projectdoelstellingen zijn behaald en we hebben zicht gekregen op
de andere maatschappelijke baten.
De LAA levert een bijdrage aan fraudebestrijding in Nederland en
dat doen we door de handen ineen te slaan. Samen pakken we
Adresfraude aan. De aanpak werkt. We gaan er graag mee door.

41

Deelnemende gemeente
Niet - deelnemende gemeente

42

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Bijlage bij paragraaf 2.2.5

Deelnemende gemeenten
Aalsmeer

Dinkelland

Heiloo

Nijmegen

Tiel

Albrandswaard

Doetinchem

Hellendoorn

Nissewaard

Tilburg

Alkmaar

Dongen

Helmond

Noordwijkerhout

Uden

Almelo

Dordrecht

Hengelo

Oisterwijk

Utrecht

Almere

Drimmelen

Heusden

Olst-Wijhe

Utrechtse Heuvelrug

Alphen aan den Rijn

Dronten

Hillegom

Onderbanken

Vaals

Ameland

Eindhoven

Hof van Twente

Oost Gelre

Valkenswaard

Amersfoort

Emmen

Hoorn

Oosterhout

Veenendaal

Amstelveen

Enschede

Horst aan de Maas

Oostzaan

Veghel

Amsterdam

Ermelo

Houten

Ouder-Amstel

Veldhoven

Apeldoorn

Etten-Leur

Huizen

Overbetuwe

Venlo

Assen

Franekeradeel

Kerkrade

Peel en Maas

Venray

Baarn

Geertruidenberg

Langedijk

Purmerend

Vlaardingen

Barendrecht

Geldrop-Mierlo

Lansingerland

Renswoude

Vlagtwedde

Barneveld

Gennep

Leek

Rhenen

Vlissingen

Beek

Giessenlanden

Leeuwarden

Ridderkerk

Voerendaal

Bergen op Zoom

Gilze en Rijen

Leiden

Rijnwaarden

Voorst

Berkelland

Goes

Leidschendam-Voorburg Rijssen-Holten

Waalwijk

Beuningen

Goirle

Lelystad

Roermond

Waddinxveen

Borsele

Gorinchem

Leudal

Rotterdam

Westland

Boxmeer

Gouda

Lingewaard

Schiedam

Weststellingwerf

Breda

Grave

Maasdriel

Schinnen

Wijdemeren

Bronckhorst

Groningen

Maastricht

's-Gravenhage

Wijk bij Duurstede

Brunssum

Grootegast

Middelburg

's-Hertogenbosch

Woerden

Bunschoten

Haarlem

Midden-Delfland

Slochteren

Wormerland

Buren

Haarlemmerliede en
Spaarnwoude

Midden-Drenthe

Smallingerland

Woudenberg

Mill en Sint Hubert

Soest

Zaanstad

Coevorden

Haarlemmermeer

Montferland

Stadskanaal

Zaltbommel

Cuijk

Heemskerk

Mook en Middelaar

Stein

Zeist

Culemborg

Heerde

Neder-Betuwe

Súdwest-Fryslân

Zoetermeer

De Ronde Venen

Heerenveen

Nieuwegein

Ten Boer

Zundert

Den Helder

Heerhugowaard

Nieuwkoop

Terneuzen

Zwijndrecht

Diemen

Heerlen

Nijkerk

Texel

Zwolle

Capelle aan den IJssel

Bijlage bij paragraaf 2.2.5 Deelnemende gemeenten

43

Bijlage bij paragraaf 2.2.2

De berekende baten moeten de kosten
overstijgen
hits bij18 wat in een totaal van 4.827 resulteert. Het theoretisch
batenbedrag is dan € 13,5 mln. Of te wel € 2.790 per adres. In de
Businesscase is dit bedrag afgerond op € 2.800.

In de Businesscase is in samenwerking met de betrokken
ministeries en uitvoeringinstanties een inschatting gemaakt
van de theoretische baten per regeling. Tot en met februari zijn
er 4.227 potentiële gevallen van adresgerelateerde fraude (hits)
geconstateerd. Naar verwachting komen hier in maart nog 600

Baten volgens theoretisch kader (t/m mrt 2016)

batendeel volgens theoretisch kader KBA/BUCA
Ministerie

UitvoeringsInstantie

Regeling

potentiële adresgerelateerde
fraudegevallen

percentage
gebruikers per
regeling

gebruikers per
regeling

baten per
regeling

baten
theoretisch
kader

SZW

BDT

Kinderopvangtoeslag

4.827

5,8%

280 €2.800 €784.000

SZW

BDT

Kindgebonden budget

4.827

10,9%

526 €1.831 €963.211

SZW

SVB

Anw

4.827

0,3%

12 €14.333 €171.996

SZW

SVB

AIO

4.827

0,3%

12 €4.421 €53.052

SZW

SVB

AOW

4.827

0,5%

24 €5.183 €124.392

SZW

Gemeente

Bijstand

4.827

2,1%

101 €6.645 €671.145
€2.767.796

OCW

DUO

Studiefinanciering

4.827

0,4%

19 €1.800 €34.200

OCW

DUO

Innen studieschuld VOW

4.827

1,3%

63 €500 €31.500
€65.700

BZK

BDT

Huurtoeslag

4.827

17,0%

821 €1.400 €1.149.400
€1.149.400

VWS

BDT

Zorgtoeslag

4.827

75%

3.620 €420 €1.520.400
€1.520.400

V&J

CJIB

Verkeersboetes

4.827

62%

2.993 €113 €338.209
€338.209

FIN

BD

Hypotheekrenteaftrek

4.827

43%

2.076 €3.120 €6.477.120

FIN

BD

Innen belastingschuld

4.827

onbekend

- €238 €1.148.826
€7.625.946
€13.467.451
4.827
€2.790

18	Er worden gemiddeld 300 adresonderzoeken per week afgerond, oftewel 1.500 in de maand maart.
Met een 40% hitrate resulteert dit in 600 verwachte hits.
44

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

-/-

Vervangen theoretische aannames door gemeten resultaten
Het bedrag is opgebouwd uit onderliggende aannames per regeling.
De stuurgroep heeft de werkgroep baten gevraagd, daar waar
mogelijk, de theoretische aannames te toetsen zodat er een meer
realistische inschatting van de berekende baten ontstaat. Er is
gekozen om stapsgewijs een aantal van de aannames te toetsen.
Stap 1: 	gebruik de theoretische baten per regeling zoals bepaald
in de Businesscase;
Stap 2: vervang het theoretisch aantal gebruikers van een
regeling door het daadwerkelijk aantal gebruikers per
regeling daar waar er sprake is van potentiële baten;
Stap 3: vervang de theoretische baten door gemeten baten.
Voor een goed begrip is gekozen om de stappen als volgt te
presenteren:
Stap 2:	gebruik het daadwerkelijk aantal gebruikers per regeling
daar waar er sprake is van potentiële baten
Stap 3:	gebruik de gemeten baten daar waar beschikbaar
Stap 1:	het restant, de theoretische baten per regeling zoals
bepaald in de Businesscase
Ter verduidelijking: voor alle stappen geldt dat er alleen wordt
gerekend met adressen waarop tenminste één van de bewoners
incorrect staat geregistreerd in de BRP. Adressen waar na
een huisbezoek is gebleken dat alle bewoners correct staan
geregistreerd zitten dus niet in de berekende cijfers.
Stap 2: gebruik het daadwerkelijk aantal gebruikers per regeling
daar waar er sprake is van potentiële baten (t/m 19 februari 2016)
Verstrekte dataset
Aan de Belastingdienst, de SVB, het Inlichtingenbureau, DUO en
het CJIB is door het project informatie verstrekt over alle personen
gekoppeld aan een adres waar een of meerdere personen niet

correct staan geregistreerd. Per bewoner is aangegeven wat er is
geconstateerd tijdens het huisbezoek19.
De set bevat informatie tot en met 19 februari 2016 over signalen
van het type overbewoning, doorgangsadressen, briefadressen,
samenwoners en VOW. De set bevat 2.932 adressen waar ‘iets aan de
hand is’ en dus minimaal het adresgegeven van één de bewoners
incorrect is. Aan de 2.932 adressen zijn 14.031 personen gerelateerd.
Het hoge gemiddelde aantal bewoners per adres van 4,8 wordt
veroorzaakt door het type signaal overbewoning, doorgangadres en
samenwoners dat ten grondslag ligt aan de adresonderzoeken.
Alleen indien een burgerservicenummer bekend is kunnen de
uitvoeringinstanties de gewenste informatie verstrekken. Dit is
niet altijd het geval. Bij een huisbezoek wordt de bewoner de open
vraag gesteld wie er woonachtig is op het adres. Regelmatig worden
er personen genoemd die niet geregistreerd staan volgens de BRP.
Op dat moment is het niet altijd mogelijk direct het ontbrekende
burgerservicenummer vast te stellen. Het definitief vaststellen
van de feiten en het achterhalen van het burgerservicenummer
vindt plaats in het vervolgonderzoek dat de gemeente instelt.
In de beschikbare gegevens welke zijn versterkt aan de
uitvoeringsinstanties ter toetsing van het financieel belang was
bij 879 personen het burgerservicenummer nog niet bekend.
Het ontbreken van burgerservicenummers, die dus op dit
moment niet kunnen worden gecontroleerd, zorgt dus voor een
onderwaardering van aantal gebruikers. Daarnaast bleken er
burgerservicenummers dubbel voor te komen. Dit kan doordat de
adresonderzoeken op verschillende momenten door de tijd heen
plaatsvinden en personen tussentijds kunnen verhuizen.
Op de 2.932 adressen waren er in totaal 14.031 unieke
burgerservicenummers beschikbaar welke door de
uitvoeringinstanties konden worden getoetst op een financieel
belang. Van de 14.031 personen zijn staan 5.670 personen incorrect
geregistreerd en 8.361 correct.

Overzicht
adressen met een hit (aangeboden ter toetsing)

2.932

personen gerelateerd aan de adressen

14.031

(4,8 bewoners per adres)

bsn incorrect geregistreerd op adres met hit

5.670

(1,9 incorrecte registraties per adres)

bsn correct geregistreerd op adres met hit

8.361

19 De 9 categorieën staan in de tabel onderaan pagina 46
Bijlage bij paragraaf 2.2.2 De berekende baten moeten de kosten overstijgen

45

Resultaat per regeling
Huurtoeslag: 38 dossiers zijn beoordeeld. Bij 14 dossiers heeft
inmiddels een mutatie (al dan niet op initiatief van de burger zelf )
plaatsgevonden, 20 dossiers kwalificeren voor vervolgonderzoek,
waarbij de kans op een mutatie op 90% wordt geschat. Overall een
potentiële opbrengst bij 90% van de dossiers met een hit.

Belastingdienst
De belastingdienst heeft per regeling aangeven welke van de
categorieën (1 t/m 9) potentiële baten bevatten. De overige
categorieën worden uitgesloten (zie bovenstaande tabel).
Bij de post ‘innen belastingschuld’ staat een flink bedrag aan
potentiële opbrengst. Uit analyse door de belastingdienst is
gebleken dat in dit bedrag enkele forse individuele bedragen naar
voren komen. Deze kunnen als outlayers worden bestempeld en
geven een vertekend beeld van de potentiële opbrengst. Om een
nog beter inzicht te krijgen in de potentiële opbrengst gaat de
belastingdienst de inningdossiers intensiever beoordelen.

Hypotheekrenteaftrek: 26 dossiers zijn beoordeeld. In 1 geval is een
mutatie zichtbaar, 3 dossiers kwalificeren voor vervolgonderzoek,
waarbij de kans op een mutatie laag wordt ingeschat. Overall een
potentiële opbrengst bij 10% van de dossiers met een hit.
Kinderopvangtoeslag: 11 dossier zijn beoordeeld. Bij 5 dossiers is
een mutatie zichtbaar, 1 dossier kwalificeert voor vervolgonderzoek.
Overall een potentiële opbrengst bij 50% van de dossiers met een hit.

Toezichtproef Belastingdienst:
In de toezichtproef zijn 147 dossiers (10% van de BSN’s met een
“hit”) beoordeeld. Het resultaat is het volgende:

Kindgebondenbudget: 16 dossiers zijn beoordeeld. In 3
gevallen is een mutatie zichtbaar, 4 dossiers kwalificeren voor
vervolgonderzoek. Overall een potentiële opbrengst bij 50% van de
dossiers met een hit.

Van de 147 dossiers is bij 36% een mutatie in de BRP doorgevoerd
door de gemeenten en zichtbaar bij de BD, de overige dossiers
wachten op een BRP-mutatie. De BRP-mutatie is een voorwaarde
voor succesvolle aanpassing van een regeling.

Zorgtoeslag: 26 dossiers zijn beoordeeld. In 1 geval is een mutatie
zichtbaar, 3 dossiers kwalificeren voor een vervolgonderzoek.
Overall een potentiële opbrengst bij 10% van de dossiers met
een hit.

Bij 24 dossiers (16%) is een mutatie op een regeling zichtbaar,
54 dossiers (36%) kwalificeren voor een vervolgonderzoek
waarbij een opbrengst (besparing en/of een correctie naar het
verleden) te verwachten is. Dat betekent dat in ruim de helft van
de 147 onderzochte dossiers sprake is van een potentiële opbrengst.
De slagingskans op de aanpassing van een regeling wordt over het
algemeen als gemiddeld ingeschat.

Kinderopvangtoeslag

Cat
3

Cat
4

Cat
5

Cat
6

Inning: 30 dossiers zijn beoordeeld. Dit is een bijzondere categorie,
de hits betreffen personen die aangetroffen zijn op een adres,
zonder een BRP-inschrijving aldaar. Deze personen verkeren

Cat
1

Cat
2

Cat
7

Cat
8

X

X

X

X

X

X

X

X

Cat
9,1

Cat
9,2

Kindgebondenbudget
Huurtoeslag
Zorgtoeslag
Hypotheekrente-aftrek
Innen schuld

X

X

X

X
X

X

X

Cat
9,3

Cat
9,4

Cat
9,5

X
X
X
X

X
X
X
X

Cat
9,6

Cat
9,7

Cat
9,8

X
X
X
X

X
X = potentieel (fiscaal) gevolg

Cat 1	incorrect: persoon ingeschreven als bewoner, maar niet
genoemd als bewoner (en niet als briefadresser)
Cat 2	incorrect: persoon ingeschreven als bewoner (niet als
briefadresser, niet als VOW-er), maar genoemd als
briefadresser
Cat 3	incorrect: persoon ingeschreven als briefadresser (niet als
bewoner, niet als VOW-er), maar niet genoemd als
briefadresser en ook niet als bewoner
Cat 4	incorrect: persoon ingeschreven als briefadresser (niet als
bewoner, niet als VOW-er), maar genoemd als bewoner

46

Cat 5	incorrect: persoon is VOW, maar genoemd als bewoner
(niet als briefadresser)
Cat 6	incorrect: persoon is VOW, maar genoemd als briefadresser
Cat 7	incorrect: persoon staat niet ingeschreven maar is wel
genoemd als bewoner of als briefadresser
Cat 8	incorrect: persoon ingeschreven als bewoner en/of
briefadresser maar adres is ONBEWOOND
Cat 9	correct: persoon staat ingeschreven en is genoemd als
bewoner/briefadresser, maar bij een medebewoner is één
van bovenstaande categorieën van toepassing

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

allemaal in een schuldpositie. Bij de meeste personen is een
veelheid aan adresmutaties zichtbaar, ook in de periode na het
adresbezoek door de gemeente. Met andere woorden: deze burgers
zijn zeer moeilijk “te vangen”. De meeste dossiers (80%) kunnen
baat hebben bij het juiste adres van de belastingschuldige, de vraag
is wat, gegeven het gedrag van de burgers, de effectiviteit is van de
adresbezoeken.
SVB
De SVB heeft voor de regeling AOW een verdere aanscherping
gegeven welke subcategorieën binnen de dataset relevant zijn en
potentiële baten bevatten.
Dit betreft:
a Een ongehuwde AOW’er die niet correct staat ingeschreven op
het adres (categorie 1 t/m 8 AOW)
b Een ongehuwde AOW’er die volgens de BRP als enige bewoner
staat ingeschreven, maar waar is geconstateerd dat er ook
een briefadresser jonger dan 65 jaar op het adres woont
(categorie 9AOW in combinatie met 4<65 jr.)
c Een ongehuwde AOW’er die volgens de BRP als enige bewoner
staat ingeschreven, maar waar is geconstateerd dat er ook een
VOW-er jonger dan 65 jaar op het adres woont (categorie 9AOW
in combinatie met 5<65 jr.)
d Een ongehuwde AOW’er die volgens de BRP als enige bewoner
staat ingeschreven, maar waar is geconstateerd dat er nog
iemand op het adres woont jonger dan 65 jaar (categorie 9AOW
in combinatie met 7<65 jr.)
Het informatieknooppunt heeft aan de SVB een aangescherpte lijst
met burgerservicenummers verstrekt welke de SVB heeft getoetst
op de vraag of de desbetreffende AOW’ers ongehuwd zijn. Na het
uitsluiten van de gehuwden met en zonder toeslag door de SVB
blijven er in totaal 302 ongehuwden over.
Daarnaast is op verzoek van SZW een verdere verfijning aangebracht
op de aantallen en bedragen voor de AOW regeling door uitwerking
in 2 scenario’s:
Scenario 1
Hier zijn we uitgegaan van 25% van het aantal gebruikers welke
voortkomt uit voornoemde verfijnde methodiek. De kans dat er
sprake is van adresgerelateerde fraude in 25% van de gevallen is in
de optiek van de SVB aannemelijk. Derhalve wordt dit percentage
voor de berekening van de ondergrens gehanteerd wat resulteert in
een aantal van 76.

het gaat om inzet van handhavingcapaciteit. Hierdoor hanteert SZW
een extra kostenpost van € 200.000,- voor hun interne berekening
ten behoeve van de baten/lasten calculatie.
Inlichtingenbureau
Het Inlichtingenbureau heeft teruggekoppeld hoeveel bijstands­
uitkeringen er zijn beëindigd gerelateerd aan de aangeleverde
lijst met personen. Het Inlichtingenbureau heeft aangegeven de
helft van de gestopte uitkeringen te kunnen toewijzen aan dit
project. Dit zijn 189 uitkeringen. Om dubbeltelling met stap 3 te
voorkomen is een correctie gemaakt voor 38 gestopte uitkeringen
welke gerelateerd zijn aan adressen welke in beide onderzoekssets
voorkomen wat resulteert in een aantal van 151.
De aantallen zijn gewaardeerd tegen het theoretisch batenbedrag
van € 6.645.
CJIB
Het CJIB heeft een analyse uitgevoerd op de informatie verstrekt
door het project over de 704 personen gekoppeld aan een adressen
gerelateerd aan signalen post retour afkomstig van het CJIB.
Deze personen hebben tezamen een openstaande vordering van
€ 2.058.692. Doordat het CJIB bevestiging heeft van het juiste
woonadres kunnen deze personen worden verzocht alsnog
tot betaling over te gaan. Bij 105 personen is reeds € 72.321
geïncasseerd, oftewel gemiddeld € 467 per persoon. Doordat
sommige personen gebruik maken van de mogelijkheid om
gespreid te betalen zal ook dit bedrag van € 72.321 verder oplopen.
DUO
DUO heeft in samenwerking met het project een analyse
uitgevoerd op de informatie verstrekt door het project over
alle personen gekoppeld aan een adres waar een of meerdere
personen niet correct staan geregistreerd. Voor de batenpost
‘innen studieschuld VOW’ zijn 4 personen geselecteerd welke
volgens de BRP geregistreerd staan als VOW, maar tijdens het
huisbezoek als bewoner dan wel briefadresser worden aangetroffen.
Deze 4 personen hebben tezamen een openstaande schuld van
€ 9.894 waarbij een achterstand is met betalen, oftewel gemiddeld
€ 2.474 per persoon.
Voor de regeling ‘studiefinanciering MBO uitwonend’ is het
onderzoek nog gaande bij het schrijven van dit rapport.

Scenario 2
Hier zijn we uitgegaan van 50% van het aantal gebruikers welke
voortkomt uit voornoemde verfijnde methodiek te hanteren,
oftewel een aantal van 151. In stap 2 combineren we dit aantal met
het AOW batenbedrag zoals ook opgenomen in de SVB business case
Intensivering Toezicht ad € 10.000. Bij dit scenario is er sprake van
hogere aantallen dan waar de SVB rekening mee had gehouden als

Bijlage bij paragraaf 2.2.2 De berekende baten moeten de kosten overstijgen

47

Resultaat stap 2 – Scenario 1

AOW (t/m feb 2016)

STAP 2
batendeel gevalideerd door uitvoeringinstanties
Ministerie

UitvoeringsInstantie

Regeling

potentiële adresgerelateerde
fraudegevallen

gebruikers per
regeling

baten per regeling

baten aantal
gebruikers
gevalideerd

SZW

BDT

Kinderopvangtoeslag

2.932

52 €3.083 €160.313

SZW

BDT

Kindgebonden budget

2.932

162 €1.274 €206.467

SZW

SVB

Anw

2.932

14 €14.333 €200.662

SZW

SVB

AIO

2.932

15 €4.421 €66.315

SZW

SVB

AOW

2.932

76 €5.183 €393.908

SZW

Gemeente

Bijstand

2.932

151 €6.645 €1.003.395
€2.031.060

OCW

DUO

Studiefinanciering

OCW

DUO

Innen studieschuld VOW

2.932

4 €2.474 €9.894
€9.894

BZK

BDT

Huurtoeslag

2.932

413 €1.487 €614.015
€614.015

VWS

BDT

Zorgtoeslag

2.932

1.187 €453 €537.483
€537.483

V&J

CJIB

Verkeersboetes

704

155 €467 €72.321
€72.321

FIN

BD

Hypotheekrenteaftrek

2.932

199 €2.613 €519.977

FIN

BD

Innen belastingschuld

2.932

291 €9.416 €2.740.132
€3.260.109
€6.524.882

SZW: Scenario 1 voor gebruikers van AOW van 25% van het aantal geconstateerde gebruikers gewaardeerd
tegen theoretische baten Businesscase LAA.

48

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Resultaat stap 2 – Scenario 2

AOW (t/m feb 2016)

STAP 2
batendeel gevalideerd door uitvoeringinstanties
Ministerie

UitvoeringsInstantie

Regeling

potentiële adresgerelateerde
fraudegevallen

gebruikers per
regeling

baten per regeling

baten aantal
gebruikers
gevalideerd

SZW

BDT

Kinderopvangtoeslag

2.932

52 €3.083 €160.313

SZW

BDT

Kindgebonden budget

2.932

162 €1.274 €206.467

SZW

SVB

Anw

2.932

14 €14.333 €200.662

SZW

SVB

AIO

2.932

15 €4.421 €66.315

SZW

SVB

AOW

2.932

151 €10.000 €1.510.000

SZW

Gemeente

Bijstand

2.932

151 €6.645 €1.003.395
€3.147.152

OCW

DUO

Studiefinanciering

OCW

DUO

Innen studieschuld VOW

2.932

4 €2.474 €9.894
€9.894

BZK

BDT

Huurtoeslag

2.932

413 €1.487 €614.015
€614.015

VWS

BDT

Zorgtoeslag

2.932

1.187 €453 €537.483
€537.483

V&J

CJIB

Verkeersboetes

704

155 €467 €72.321
€72.321

FIN

BD

Hypotheekrenteaftrek

2.932

199 €2.613 €519.977

FIN

BD

Innen belastingschuld

2.932

291 €9.416 €2.740.132
€3.260.109
€7.640.974

SZW: Scenario 2 voor gebruikers van AOW van 50% van het aantal geconstateerde gebruikers gewaardeerd
tegen SVB Businesscase Intensivering Toezicht ad € 10.000.

Bijlage bij paragraaf 2.2.2 De berekende baten moeten de kosten overstijgen

49

totale besparing van € 1.646.200 oplevert, oftewel een gemiddeld
bedrag van € 13.170 per gestopte uitkering.

Stap 3: gebruik de gemeten baten daar waar beschikbaar
(t/m feb 2016)
Bij 40 grote gemeenten is navraag gedaan naar de gemeentelijke
besparing bij het beëindigen van een bijstandsuitkering (WWB)
naar aanleiding van signalen afkomstig uit LAA. Het betreft zowel
reguliere BRP signalen als Papos signalen. 16 gemeenten hebben
deze vraag op dit moment kunnen beantwoorden. In totaal zijn 125
uitkeringen gestopt. De gemeenten hebben aangegeven dat dit een

Er zijn bij het schrijven van dit rapport geen resultaten bekend over
het terugvorderen van onterecht verstrekte bijstandsuitkeringen.
Voor de 125 gevallen is het terug te vorderen bedrag op nul gesteld
en is alleen met de besparingen gerekend zoals aangegeven door
gemeenten.

STAP 3
harde baten
Ministerie

UitvoeringsInstantie

Regeling

SZW

BDT

Kinderopvangtoeslag

SZW

BDT

Kindgebonden budget

SZW

SVB

Anw

SZW

SVB

AIO

SZW

SVB

AOW

SZW

Gemeente

Bijstand

potentiële adresgerelateerde
fraudegevallen

450

gebruikers per
regeling

besparingen
totaal

125 €

gemiddelde
besparing

baten

1.646.200 €13.170 €1.646.200
€1.646.200

OCW

DUO

Studiefinanciering

OCW

DUO

Innen studieschuld VOW

BZK

BDT

Huurtoeslag

VWS

BDT

Zorgtoeslag

V&J

CJIB

Verkeersboetes

FIN

BD

Hypotheekrenteaftrek

FIN

BD

Innen belastingschuld

€1.646.200

50

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

post innen studieschuld geldt dat 2.932 adressen zijn getoetst in
stap 2. Het restant van 1.895 adressen (= 4.827-2.932) is gewaardeerd
volgens het theoretisch kader in stap 1. Dit betreft afgeronde
adressen uit de maand maart en adressen welke zijn afgehandeld in
eerdere proeven.

Stap 1: het restant, de theoretische baten per regeling zoals
bepaald in de Businesscase (t/m mrt 2016)
De hits welke in stap 2 of 3 niet zijn getoetst, worden alsnog
gewaardeerd zoals oorspronkelijk bepaald in de Businesscase.
Voorbeeld: de studiefinanciering is alleen getoetst aan het
theoretisch kader. Alle 4.827 incorrecte adressen worden volgens
het theoretisch kader uit de Businesscase gewaardeerd. Voor de

STAP 1
batendeel volgens theoretisch kader KBA/BUCA
Ministerie

UitvoeringsInstantie

Regeling

potentiële adresgerelateerde
fraudegevallen

percentage
gebruikers per
regeling

gebruikers per
regeling

baten per
regeling

baten
theoretisch
kader

SZW

BDT

Kinderopvangtoeslag

1.895

5,8%

110 €

2.800 €

308.000

SZW

BDT

Kindgebonden budget

1.895

10,9%

207 €

1.831 €

379.058

SZW

SVB

Anw

1.895

0,3%

5 €

14.333 €

71.665

SZW

SVB

AIO

1.895

0,3%

5 €

4.421 €

22.105

SZW

SVB

AOW

1.895

0,5%

9 €

5.183 €

46.647

SZW

Gemeente

Bijstand

1.445

2,1%

30 €

6.645 €

199.350

€

1.026.825

OCW

DUO

Studiefinanciering

4.827

0,4%

19 €

1.800 €

34.200

OCW

DUO

Innen studieschuld VOW

1.895

1,3%

25 €

500 €

12.500

€

46.700

1.400 €

450.800

€

450.800

420 €

596.820

€

596.820

113 €

288.828

€

288.828

BZK

VWS

V&J

BDT

BDT

CJIB

Huurtoeslag

Zorgtoeslag

Verkeersboetes

1.895

1.895

4.123

17,0%

75%

62%

322 €

1.421 €

2.556 €

FIN

BD

Hypotheekrenteaftrek

1.895

43%

815 €

3.120 €

2.542.800

FIN

BD

Innen belastingschuld

1.895

onbekend

- €

238 €

451.010

€

2.993.810

€

5.403.783

Bijlage bij paragraaf 2.2.2 De berekende baten moeten de kosten overstijgen

51

Totaaloverzicht berekende baten 1e jaar
Resultaat stapsgewijs opbouw baten – Scenario 1 AOW
De totale berekende baten eind maart uit stap 1 tot en met 3 zijn in totaal € 13,6 mln., ofwel € 2.812 per adres.
Ministerie

UitvoeringsInstantie

Regeling

STAP 1

STAP 2

STAP 3

TOTAAL

SZW

BDT

Kinderopvangtoeslag

€

308.000 €

160.313 €

- €

468.313

SZW

BDT

Kindgebonden budget

€

379.058 €

206.467 €

- €

585.525

SZW

SVB

Anw

€

71.665 €

200.662 €

- €

272.327

SZW

SVB

AIO

€

22.105 €

66.315 €

- €

88.420

SZW

SVB

AOW

€

46.647 €

393.908 €

- €

440.555

SZW

Gemeente

Bijstand

€

199.350 € 1.003.395 € 1.646.200 €

2.848.945

OCW

DUO

Studiefinanciering

€

34.200 €

- €

- €

34.200

OCW

DUO

Innen studieschuld VOW

€

12.500 €

9.894 €

- €

22.394

€

46.700 €

9.894 €

- €

56.594 €

€

450.800 €

614.015 €

- €

€

450.800 €

614.015 €

€

596.820 €

537.483 €

€

596.820 €

€

288.828 €

€

€ 1.026.825 € 2.031.060 € 1.646.200 €

BZK

BDT

Huurtoeslag

KOSTEN

BATENKOSTEN

4.704.085 € 4.500.000 €

204.085

100.000 €

43.406-

- €

1.064.815 € 1.900.000 €

835.185-

- €

1.134.303

537.483 €

- €

1.134.303

72.321 €

- €

361.149

1.064.815

VWS

BDT

Zorgtoeslag

V&J

CJIB

Verkeersboetes

288.828 €

72.321 €

- €

FIN

BD

Hypotheekrenteaftrek

€ 2.542.800 €

519.977 €

- €

3.062.777

FIN

BD

Innen belastingschuld

€

451.010 € 2.740.132 €

- €

3.191.142

€ 2.993.810 € 3.260.109 €

- €

6.253.919

€ 5.403.783 € 6.524.882 € 1.646.200 €

€ 1.134.303

361.149 €

500.000 €

138.851-

€ 6.253.919

13.574.865 € 7.000.000 € 6.574.865
4.827 ÷

€

2.812

Resultaat stapsgewijs opbouw baten – Scenario 2 AOW
De totale berekende baten eind maart uit stap 1 tot en met 3 zijn in totaal € 14,7 mln., ofwel € 3.043 per adres.
Ministerie

UitvoeringsInstantie

Regeling

STAP 1

STAP 2

STAP 3

TOTAAL

SZW

BDT

Kinderopvangtoeslag

€

308.000 €

160.313 €

- €

468.313

SZW

BDT

Kindgebonden budget

€

379.058 €

206.467 €

- €

585.525

SZW

SVB

Anw

€

71.665 €

200.662 €

- €

272.327

SZW

SVB

AIO

€

22.105 €

66.315 €

- €

88.420

SZW

SVB

AOW

€

46.647 € 1.510.000 €

- €

1.556.647

SZW

Gemeente

Bijstand

€

199.350 € 1.003.395 € 1.646.200 €

2.848.945

€ 1.026.825 € 3.147.152 € 1.646.200 €

KOSTEN

5.820.177 € 4.500.000 € 1.320.177

OCW

DUO

Studiefinanciering

€

34.200 €

- €

- €

34.200

OCW

DUO

Innen studieschuld VOW

€

12.500 €

9.894 €

- €

22.394

BZK

BDT

Huurtoeslag

VWS
V&J

BDT
CJIB

Zorgtoeslag
Verkeersboetes

BATENKOSTEN

€

46.700 €

9.894 €

- €

100.000 €

43.406-

€

450.800 €

614.015 €

- €

1.064.815

€

450.800 €

614.015 €

- €

1.064.815 € 1.900.000 €

835.185-

€

596.820 €

537.483 €

- €

1.134.303

€

596.820 €

537.483 €

- €

1.134.303

€

288.828 €

72.321 €

- €

361.149

€

288.828 €

72.321 €

- €

519.977 €

- €

3.062.777

451.010 € 2.740.132 €

- €

3.191.142

€ 2.993.810 € 3.260.109 €

- €

6.253.919

FIN

BD

Hypotheekrenteaftrek

€ 2.542.800 €

FIN

BD

Innen belastingschuld

€

56.594 €

361.149 €

€ 1.134.303
500.000 €

138.851-

€ 6.253.919

€ 5.403.783 € 7.640.974 € 1.646.200 € 14.690.957 € 7.000.000 € 7.690.957
4.827 ÷
€
52

3.043

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Bijlage bij paragraaf 3.3

Deelnemers project LAA
Deelnemer

Operationele bijdrage

RvIG

Maandelijks levering landelijke signalen, completeren, mutaties BRP en in onderzoek BRP

Belastingdienst

Levering signalen voor proef, fraude detectie uitkomsten huisbezoek
Verstrekking regelingeninformatie t.b.v. bepaling baten

Nationale Politie

Levering signalen voor proef (landelijk en structureel Q1 2016)

CJIB

Levering signalen >60 gemeenten (landelijk Q1 2016)

Gemeenten

Uitvoerders adresonderzoeken, levering signalen voor proef, fraude detectie uitkomsten huisbezoeken

SVB

Verstrekking regelingeninformatie t.b.v. bepalen baten

VNG KCH&N

Afhandelen LAA signalen t.b.v. verbetering controle

ZiNL

Verificatie signalen, levering signalen voor proef

SNG

Levering signalen voor proef

DUO

Verificatie van signalen (nog niet gerealiseerd)

UWV

Verificatie van signalen (nog niet gerealiseerd)

IND

Potentiële leverancier signalen (vast te stellen in Q1 2016)

Deelnemer

Ondersteunende bijdrage

NVVB

Behartigt de belangen van de afdelingen Burgerzaken bij gemeenten

RvIG

Actief deelnemer casusoverleg t.b.v. verbetering queries en signalen

Belastingdienst

Actief deelnemer casusoverleg t.b.v. verbetering queries en signalen

Nationale Politie

Delen van kennis en ervaringen bij adresonderzoeken en huisbezoeken

CJIB

Actief deelnemer casusoverleg t.b.v. verbetering queries en signalen

Gemeenten

Actief deelnemer casusoverleg t.b.v. verbetering queries en signalen

SVB

Delen van kennis en ervaringen bij adresonderzoeken en huisbezoeken

VNG KCH&N

Delen van kennis en ervaringen bij adresonderzoeken en huisbezoeken

ZiNL

Delen van kennis en ervaringen bij adresonderzoeken en huisbezoeken

SNG

Delen van kennis en ervaringen bij adresonderzoeken en huisbezoeken

DUO

Delen van kennis en ervaringen bij adresonderzoeken en huisbezoeken

UWV

Is gesprekspartner in relatie tot de doelstellingen van LAA

IND

Is gesprekspartner in relatie tot de doelstellingen van LAA

Divosa

Delen van kennis en ervaringen bij adresonderzoeken en huisbezoeken

Inlichtingenbureau

Actief deelnemer casusoverleg t.b.v. verbetering queries en signalen

De Koninklijke Marechaussee zal vanaf Q2 2016 ook deelnemen aan het Operationeel Overleg.

Bijlage bij paragraaf 3.3 Deelnemers project LAA

53

Bijlage bij paragraaf 3.4.1

Werking IKP
Signalen creëren
Afnemers van de BRP hebben soms twijfel over de correctheid van
een inschrijving in de BRP. Zij hebben door jarenlange praktijk
ervaring inzichten opgedaan wanneer er iets mis is met een adres.
Project LAA ontwikkelt samen met de afnemers selectiecriteria
om deze inzichten te kunnen vertalen in signalen. Vervolgens
bouwt de afnemer een query om de signalen te kunnen generen.
Na het draaien van de query ontstaat een lijst met signalen waar
de afnemer gerede twijfel heeft aan de juistheid van een BRPadres. Veelal betreft dat al adressen die gebruikt worden voor de
toepassing van adresgerelateerde regelingen. De basis ingrediënten
van signalen zijn persoonsgegevens en adresgegevens. Afnemers
van de BRP die signalen genereren ten behoeve van project LAA
worden ‘signaalleveranciers’ genoemd.

Signalen verifiëren op financieel belang
Een signaal kan worden voorzien van informatie of er een relevant
financieel belang is. Hiervoor wisselt het IKP informatie uit met
uitvoeringsinstantie welke beschikken over regelingsinformatie.
Dit heet het verifiëren van signalen. Het vooraf verifiëren van
signalen is waardevol omdat hiermee scherper kan worden
geselecteerd welke signalen worden uitgezet bij gemeenten.
Het vooraf verifiëren op financiële belangen is eind maart nog
niet gerealiseerd. Ten behoeve van het bepalen van de baten
zijn door alle signaalleveranciers achteraf (op de afgeronde
adresonderzoeken) de financiële belangen bepaald voor de
relevante regelingen. Momenteel wordt het vooraf uitwisselen van
regelinginformatie voor de selectie van signalen juridisch getoetst
met de uitvoeringsinstanties.

Signalen ontvangen in het IKP
De signaalleveranciers leveren de signalen aan het IKP. De
ontvangen signalen worden gecontroleerd op volledigheid en
bruikbaarheid. Na deze controle worden de signalen opgeslagen in
het IKP zodat ze eenduidig kunnen worden verwerkt zodanig dat
achteraf altijd kan worden achterhaald hoe de verwerking heeft
plaatsgevonden. Vanuit het IKP wordt er daar waar mogelijk nuttige
informatie toegevoegd aan de signalen, bijvoorbeeld BAG gegevens.

Stapelen van signalen
Door te controleren of er vaker signalen binnenkomen vanuit
verschillende invalshoeken over een bepaald adres of over een
bepaalde persoon, ontstaat aanvullende informatie over de
‘zwaarte’ van een signaal. Dit heet stapelen. De informatie over
adressen of personen welke vaker voorkomen vanuit verschillende
invalshoeken kan door gemeenten worden gebruikt om beter
huisbezoeken uit te voeren. Omgekeerd kan weinig signalen
op een adres ook vreemd zijn: bijvoorbeeld wel bijstand en
geen huurtoeslag. Het gaat om de opvallende combinaties.
Stapelen werkt alleen wanneer er grote hoeveelheden signalen
binnenkomen. Binnen het IKP zijn de eerste tests gedaan rondom
het thema stapelen.

Completeren adressen ter ondersteuning van huisbezoeken
De twijfel over het correct ingeschreven staan in de BRP heeft vaak
betrekking op een individueel persoon, bijvoorbeeld signalen
afkomstig van het CJIB hebben betrekking op een persoon waarvan
post onbestelbaar retour komt. Voor het uitvoeren van een
huisbezoek waarbij de situatie ter plekke wordt gecontroleerd,
zijn echter gegevens nodig van alle bewoners ingeschreven op het
adres en niet alleen diegene waarop een signaal is binnengekomen.
Dit heet het completeren van het adres. RvIG completeert, als
beheerder van de BRP, namens de gemeenten adressen met alle
ingeschreven personen. Hiervoor wisselt het IKP informatie uit met
het IKP. Het completeren is inmiddels gerealiseerd.
Actualiseren adresgegevens
De informatie welke beschikbaar komt door het completeren van
adressen kan ook worden gebruikt om de actualiteit van een signaal
te controleren, dit heet het actualiseren. Hiervoor wordt in het IKP
gecontroleerd of de persoon waarop het signaal is binnengekomen
nog steeds woonachtig is op het gecompleteerde adres. Indien dit
niet het geval is zal IKP de signaalleverancier hierover informeren
en het signaal niet automatisch doorzetten naar de gemeente. Het
actualiseren is inmiddels gerealiseerd.

54

Selecteren van signalen
Niet alle signalen worden een-op-een doorgezet naar de
gemeenten. Gemeenten hebben beperkt capaciteit voor het doen
van adresonderzoek en uitvoeren van huisbezoeken. Hierdoor is het
van belang dat de signalen welke worden uitgezet bij gemeenten
een zo hoge mogelijk kwaliteit hebben, dat wil zeggen kans op
succes. Signalen welke worden uitgezet bij gemeenten heten leads.
Het is de taak van het IKP om signalen met een zo hoog mogelijke
kwaliteit en de grootste hitkans beschikbaar te stellen. Om dit
te bereiken worden de ontvangen signalen door het IKP verder
aangescherpt. Er worden adressen uitgesloten welke gelieerd
zijn aan reeds bekende adressen bij de gemeente welke niet in
aanmerking komen voor een huisbezoek, bijvoorbeeld AZC of
gevangenissen. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van de resultaten
van het adresonderzoek om de selectie verder aan te scherpen. Dit
heet feedback. Tot slot worden adressen ontdubbeld in het IKP.
Adressen welke recent reeds zijn uitgezet worden niet opnieuw aan
gemeenten verspreid.

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

Binnen het IKP wordt er continu gewerkt aan de verbetering
van het selecteren zodat er steeds hoogwaardigere leads worden
uitgezet bij gemeenten. In de laatste stap wordt in samenspraak
met de accountmanagers van gemeenten gekeken hoeveel leads er
maandelijks worden verspreid aan een specifieke gemeente.
Verzenden van leads aan gemeenten
De geselecteerde signalen, de leads, worden uitgezet bij gemeenten
via een applicatie welke buiten het IKP valt20. Deze applicatie
ondersteunt het afnemen van de vragenlijst tijdens het huisbezoek.
Huisbezoek (door gemeenten, buiten IKP)
Voordat een gemeente een huisbezoek aflegt controleert zij de
aangeleverde adressen (leads). Zij bekijkt bijvoorbeeld of de
gegevens nog wel actueel zijn op grond van hun informatie en
selecteert de adressen waar een adresonderzoek wordt gestart. Is
dit niet dubbel, IKP checkt ook de actualiteit. Uitleggen. Project
LAA streeft er naar dat de selectie plaatsvindt door samenwerking
van burgerzaken en sociale zaken. Bij adressen geselecteerd voor
een adresonderzoek vindt een adresonderzoek plaats. Er wordt een
uitgebreide vragenlijst ingevuld met vragen over de woonsituatie.
Deze antwoorden worden vastgelegd met behulp van een app in de
applicatie.
Nader onderzoek (door gemeenten, buiten IKP)
Indien er tijdens een huisbezoek een afwijking met de BRP wordt
geconstateerd volgt nader onderzoek door gemeenten. In de BRP
wordt de desbetreffende persoon dan ‘in onderzoek’ geplaatst. De
gemeente doet verder noodzakelijk onderzoek om de constatering
te bevestigen.
Om goed de voortgang van het adresonderzoek te kunnen
monitoren is het noodzakelijk dat het IKP inzicht heeft in de status
‘nader onderzoek’. RvIG ontwikkelt voor het IKP de mogelijkheid
om informatie op te vragen over wie wonen nu hier en staat
het adres in onderzoek. Deze functionaliteit is momenteel in
ontwikkeling.

Om goed het definitieve resultaat van het adresonderzoek te
kunnen monitoren is het noodzakelijk dat het IKP inzicht heeft
in de mutaties in de BRP. RvIG houdt mutaties niet actief bij,
de informatie komt deels voort uit herhalingen van profielen.
RvIG ontwikkelt voor het IKP een dienst zodat deze informatie
beschikbaar komt. Inmiddels is er voor de set met LAA hits getoetst
of er een mutatie in de BRP heeft plaatsgevonden. De functionaliteit
om geautomatiseerd mutaties in de BRP te kunnen ontwikkelen
wordt verder ontwikkeld.
Feedback adresonderzoeken
Het IKP ontvangt informatie over de uitkomst van het huisbezoek,
informatie over nader onderzoek en informatie over mutaties in de
BRP. Dit heet de feedback loop van adresonderzoeken. De feedback
loop is gereed.
Analyseren gegevens
De ontvangen feedback gegevens worden weer gebruikt voor
verdere analyse. Zo ontstaat een continue proces van leren en
verbeteren waardoor er steeds scherpere selectie kan worden
gemaakt en het adresonderzoek en huisbezoek steeds efficiënter
en effectiever kan worden uitgevoerd. Analyseren vindt momenteel
binnen het IKP continu plaats.
Fraude detecteren
Als laatste worden de constatering van incorrecte registraties in
de BRP verstrekt aan de uitvoeringsinstanties. Zij gebruiken deze
informatie om potentiële adres-gerelateerde fraude te detecteren.
Deze terugkoppeling is nog niet geïmplementeerd in het IKP. Wel is
er een eerste proef uitgevoerd met Belastingdienst en de SVB waar
de terugkoppeling en de fraude detectie onderdeel vanuit maken.
Feedback fraude detectie
Om nog beter te kunnen analyseren en te selecteren zal in de
toekomst ook de feedback loop voor fraude detectie worden
geïmplementeerd. Wanneer deze feedback loop beschikbaar is met
alle uitvoerders van regelingen, kan het IKP volledig tot volwasdom
komen.

Mutatie BRP (door gemeenten, buiten IKP)
Indien het naderonderzoek leidt tot een bevestiging dat de
constatering van de afwijking van de BRP tijdens het huisbezoek
correct is, volgt een mutatie in de BRP door de gemeente.

Monitoren van resultaten
De informatie welke in het IKP wordt verzameld wordt gebruikt
voor het monitoren van de voortgang 21.

20	Desan applicatie

21 Zie paragraaf 3.8 Monitoring van resultaten

Bijlage bij paragraaf 3.4.1 Werking IKP

55

Bijlage bij paragraaf 3.6

Communicatie
Begin april 2015 is het Communicatieplan voor het project
vastgesteld, als onderdeel van het projectplan. De communicatie­
strategie gaat uit van de horizontale samenwerking tussen de
deelnemers aan LAA: hun commitment staat voorop, dienstbaar
zijn, er is geen onderlinge opdrachtrelatie.
Daarnaast voorzag het plan de samenloop van ontwikkeling met
directe uitvoering van adresonderzoek: al werkend treden steeds
meer partijen toe en komen er andere technieken bij. Dat geeft
onzekerheid onderweg, daardoor zullen het kennisniveau en de
verwachtingen tijdens het project voortdurend uiteen blijven lopen,
naast de onvermijdelijke verschillen in belangen.
Daarom is met de communicatiestrategie ingezet op veel maatwerk
per deelnemer, met weinig centrale planning en middelen. Geen
“uitrol” dus! Communiceren met de deelnemers zelf en via hun
eigen media staat voorop. De persoonlijke communicatie draagt
het proces, zoals door accountmanagers met gemeenten en BRPgebruikers en in de bestuurlijke gremia voor de projectsturing.
Het wekelijks inrichten van bel-rondes om persoonlijk contact
te houden met gemeenten is een goed voorbeeld hiervan, of het
overleg in werkgroepen met stakeholders. De eigen media van het
project (magazine, mailings, Pleio, presentaties) ondersteunen al
dit contact.
Het winnen van vertrouwen en behoud van commitment vraagt
om voortdurende afstemming met de deelnemers. Voor elke
uiting werd instemming vooraf gevraagd bij de betrokken
partij. Ook is steeds gezocht naar het vormen en bewaken van
gemeenschappelijke boodschappen, waar de (meeste) deelnemers
achter staan. Consistent zijn en geloofwaardigheid behouden
door wijzigingen zorgvuldig te presenteren zijn dan belangrijk.
Net als actieve afstemming op de communicatie van de naaste
omgeving, zoals de andere rijksbrede fraudeprojecten en verwante
ICTU-projecten. Al met al een arbeidsintensieve aanpak. Maar
gezien het feit dat het project steeds steun is blijven krijgen
(dus communicatief geen teleurstellingen, maatschappelijke
weerstanden of misverstanden heeft moeten opvangen), kunnen
we constateren dat de communicatieve afstemming met partners
kennelijk goed functioneert. In de risico-inventarisatie van het
project zijn wel enkele van deze risico’s onderkend, maar die
hebben zich tot heden niet gemanifesteerd.

56

Het Actieplan Communicatie voorziet in diverse eigen media.
Daarin zijn vooral belangrijk gebleken:
• de inzet van Pleio als kennisomgeving,
• het digitale LAA-Magazine met infographics als promotiekanaal,
• frequente mailings aan gemeenten als “werkkanaal”,
• deelname aan diverse congressen voor het verstevigen van
relaties,
• de organisatie van regionale informatiebijeenkomsten om
nieuwe werkwijzen te introduceren,
• het gastgebruik van de eigen media van partners, met name de
Betrouwbare Courant van project NBP, de congressen van de
NVVB en eigen media van ICTU.
• interne project-communicatie met Nieuwsflits, teambuilding,
presentaties en een kennisdomein op de I:schijf.
De inzet van communicatie heeft als gevolg gehad dat:
• Pleio-LAA kent 344 leden.
• Het magazine telt 831 abonnees.
• Er zijn 60 mailings digitaal verzonden en 5 per fysieke post.
• LAA presenteerde zich op 6 NVVB-congressen met gemiddeld 310
bezoekers en 2 WTI-dagen (tegengaan identiteitsfraude) met
gemiddeld 110 bezoekers. Daarnaast organiseerde het project
diverse eigen, regionale bijeenkomsten.
• LAA leverde kopij aan de Betrouwbare Courant van het project
Naar Betrouwbare Persoonsgegevens, en de magazines iBestuur
en Pulse.
• De projectpagina van LAA op de website ictu.nl kende 2.692
pagina-weergaven in 2015.
Uit de telefonische enquête bleek dat de relaties hierover neutraal
tot positief oordelen, niemand negatief. Vooral de voorbeeld­
verhalen worden gewaardeerd en het persoonlijk contact met
accountmanagers. De frequentie en begrijpelijkheid van mailings
zijn goed.
Verbeterpunten volgens de respondenten zijn vooral het actief
intern delen van de media van LAA, de integratie met andere
(fraude-) projecten, de relatieve onbekendheid bij bestuurders en te
weinig aandacht voor het burgerperspectief.
Andere onderdelen van het Actieplan bleken nog niet voldoende
relevant. Een eigen basis-website kan nog wachten, al is een themapagina over adreskwaliteit op rijksoverheid.nl nu wel in aanbouw.
Social media hebben we consequent gemonitord, maar niet actief
hoeven inzetten. Voorzien was een “toolkit per stakeholder”
maar de vorm daarvan is vrij gelaten. Hoe de afsprakenset wordt
bijgehouden is aan de relatie accountmanager/BRP-gebruiker.
De inzet van ambassadeurs uit geledingen van de stakeholders

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

benutten we wel in het magazine met getuigenissen, maar (nog?)
niet op voor hen externe podia.
Voorzien was met elke stakeholder een eigen
communicatieprotocol op te stellen (met afspraken over
terminologie, kerndoelen, kernboodschappen, wie-doet-wat
bij incidenten of perscontact e.d.) maar dat werd in de praktijk
als te bureaucratisch ervaren, binnen de telkens zeer snelle
ontwikkelingen. Nu worden deze afspraken meer op persoonlijk
niveau onderhouden door elke accountmanager. Met BZK is de
rolverdeling wel nader ingevuld en die heeft zich in de praktijk
ook bewezen, zoals in de ondersteuning van perscontact en
voorbereiding van informatie aan de Tweede Kamer.
Het plan voorzag ook dat de Nederlandse burger in beeld zou
komen. Als onderzoeksobject: rechten en plichten? Als doelgroep:
preventie-voorlichting?
Het algemeen publiek werd geen communicatiedoelgroep bij
de aanscherping van het projectplan. Wat overbleef was de taak
gemeenten waar nodig te ondersteunen in hun contact met het
publiek en dat gebeurt nu met de handreikingen die het project hen
geeft. Uitleg geven over de correcte juridische basis onder het werk
en over de herkomst van signalen voor adresonderzoek zijn daar
een voorbeeld van.

• Naarmate de werkwijzen overgaan van experimenteelprojectmatig naar structureel-in de lijn, zal ook de
communicatie steeds dieper ingebed moeten raken binnen
het primaire proces van de diverse stakeholders zelf. (Zoals
verantwoorden waar signalen op zijn gebaseerd en wat de dienst
doet met de uitkomsten van adresonderzoek). Dat terrein is
nog nauwelijks verkend nu, het zal nieuwe soorten afstemming
vergen. Wanner een BRP-gebruiker eigen signalen laat
onderzoeken, dan zou die ook klaar moeten staan om (publieks)
vragen daarover op te vangen. De huidige rol- en takverdeling in
communicatie voorziet daar echter niet in.
• De afstemming op andere fraude-projecten van de rijksoverheid
gaat toenemen in belang naarmate die meer naar buiten
treden, al is het maar om te voorkomen dat ze elkaar
beconcurreren in plaats van versterken in de strijd om schaarse
aandacht. Maar zeker om als overheid zichtbaar consistent en
daarmee geloofwaardig te opereren. Onderlangs wordt deze
samenwerking reeds gezocht.

Met een blik vooruit valt te verwachten dat de communicatieaanpak op de volgende onderdelen bijgesteld zal moeten worden
bij een vervolgproject.
• De begeleiding van batches nieuwe signalen met mailings wordt
steeds arbeidsintensiever door het steeds fijnere maatwerk
per portie signalen en per stakeholder, met steeds meer
stakeholders, terwijl de daadwerkelijke beschikbaarheid van
porties signalen vaak lang onzeker blijft. Dit werkproces moeten
we beter stroomlijnen.
• Na verloop van tijd is de glans van het nieuwe eraf terwijl de
aanpak nog niet overal geïnternaliseerd zal zijn. De voorlopers
die nu nog bereid zijn om bijvoorbeeld ambassadeur voor
binnengemeentelijke samenwerking te zijn, zullen die
bereidheid gaandeweg verliezen. Dan valt een fase te verwachten
van toch blijven betrekken, enthousiasmeren en kansen tonen.
Die overgang van project naar lijn vergt eigen aandacht.
• Naarmate de aantallen adresbezoeken toenemen en de soort
signalen sterker varieert stijgt ook de kans op kritische ontvangst
in het publiek. Klachtvoorziening en publieksvoorlichting gaan
belangrijker worden. Hoe hoger de hitrate, des te makkelijke zal
dit zijn.

Bijlage bij paragraaf 3.6 Communicatie

57

58

Rapport Landelijke Aanpak Adreskwaliteit - Maart 2016

59

Dit is het rapport van het project Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit (LAA).
Het project wordt uitgevoerd door ICTU, in opdracht van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Deze aanpak verzorgt de samenwerking tussen overheden
met als doel de adreskwaliteit in de Basisregistratie Personen
te verbeteren en adresgerelateerde fraude te bestrijden.
Projectleiding:
Sylvia Kuilboer
Marco van der Weele
Telefoon 070 - 26 00 202
www.ictu.nl/aanpakadreskwaliteit
De gegevens voor dit rapport werden afgesloten
op 3 maart 2016.
ICTU-documentnummer: 2016/00012