Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 013

Toekomst financiële sector

Nr. 24

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juni 2012
Op verzoek van de Commissie Financiën van 29 maart 2012 stuur ik u
hierbij een brief over de mogelijke alternatieven voor de Financiële
transactiebelasting (hierna de FTT).
Op de informele Ecofin Raad van 31 maart is de FTT aan de orde gekomen
met als uitkomst dat er twee trajecten gevolgd zullen worden. Het eerste
traject ziet op een verdere discussie over mogelijke aanpassingen van het
nog voorliggende FTT-voorstel1 van de Europese Commissie met als doel
om alsnog een voor de lidstaten acceptabele richtlijn te creëren. Het
tweede traject ziet op het bespreken van mogelijke alternatieven voor de
FTT.
Sinds de informele Ecofin Raad is er tijdens werkgroepvergaderingen in
Brussel uitvoerig gesproken over de FTT en mogelijke aanpassingen op
het FTT-voorstel van de Europese Commissie. Hieruit is duidelijk
geworden dat er onder de lidstaten grote verdeeldheid bestaat over
acceptatie van de FTT in het algemeen en over de vraag welke aanpassingen opgenomen dienen te worden ten opzichte van het huidige
FTT-voorstel. De inschatting is dat dit onderhandelingsproces onder het
Cypriotische voorzitterschap zal worden voortgezet.

1
Richtlijn betreffende een gemeenschappelijk
stelsel van belasting op financiële transacties
en tot wijziging van Richtlijn 2008/7/EG,
COM(2011)594, dd 28 sept 2011.

Het tweede traject omtrent alternatieven is tot nu toe slechts summier aan
de orde geweest. Zo is er nog geen studie gedaan naar de verschillende
alternatieven voor de FTT. Naar verwachting zal dit tweede traject verder
behandeld worden tijdens het komende Cypriotische Voorzitterschap. In
de tussentijd pleit Nederland er in Brussel voor dat de Europese
Commissie een gedegen studie uitvoert over de mogelijke alternatieven
voor een FTT om tot een weloverwogen beslissing te kunnen komen. Op
verzoek van uw Kamer om een brief over de mogelijke alternatieven,
worden in deze brief, vooruitlopend op de studie van de Europese
Commissie, de volgende alternatieven voor een FTT kort doorgenomen.
1. De Financiële activiteitenbelasting;
2. Gecoördineerde bankenbelasting;

kst-32013-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 013, nr. 24

1

3.
4.
5.

BTW heffing op financiële diensten;
Stapsgewijze invoering van een FTT;
Een Stamp Duty.

1. De Financiële activiteitenbelasting (hierna de FAT)
De FAT werd voor het eerst genoemd in een beleidsdocument van het IMF
over mogelijke belastingen voor de financiële sector.1 De gedachte achter
de FAT is dat de financiële sector als gevolg van marktfalen en marktverstoringen een hogere winst kan maken, en daardoor hogere lonen kan
uitkeren, dan economisch verdedigbaar is. De FAT beoogt dit te corrigeren
door de niet economisch verdedigbare winsten en beloningen in de
heffing te betrekken. De FAT-heffing is een additionele heffing en kan niet
verrekend worden met de inkomstenbelasting of de vennootschapsbelasting. Vooralsnog is de FAT een breed begrip waarbij in ieder geval de
volgende drie varianten kunnen worden onderscheiden:
A. Een FAT die de BTW vrijstelling op financiële diensten neutraliseert;
B. Een FAT die de overwinst en overmatige beloningen belast of
C. Een FAT die ziet op excessief hoge winsten en beloningen als gevolg
van het gebruik van excessief risico.
Hierbij dient opgemerkt te worden dat met name de bovengenoemde
varianten B en C van de FAT tot nu toe niet verder zijn uitgewerkt dan een
theoretisch concept. Om de FAT feitelijk om te zetten tot een uitvoerbare
belasting dienen er nog veel stappen te worden genomen en aannames te
worden gemaakt.
Ad A. Een FAT als een BTW corrigerend instrument
Het is mogelijk dat de BTW vrijstelling voor financiële diensten tot hogere
winsten en lonen in de financiële sector leidt dan in het geval dat deze
diensten wel aan BTW-heffing onderhevig zouden zijn. Deze stelling is
echter niet onomstreden en in de literatuur bestaat hier geen consensus
over. Deze FAT-variant sluit op deze stelling aan en beoogt de BTW-vrijstelling te corrigeren door het totaal aan behaalde winst en betaalde lonen
met een corresponderende belasting te belasten. Denemarken past deze
FAT-variant reeds toe op betaalde lonen en heft 10,5% extra belasting op
lonen uitgekeerd aan werknemers werkzaam bij financiële bedrijven die
BTW vrijgestelde financiële diensten verlenen.
Wel moet bij deze variant de kanttekening worden geplaatst dat het
voordeel van de BTW-vrijstelling voor de financiële sector minder groot
kan uitvallen. Een vrijstelling van BTW brengt met zich mee dat de BTW
op ingekochte goederen en diensten niet kan worden verrekend. Daardoor
valt de inkoop in de financiële sector duurder uit in vergelijking met
andere BTW belaste sectoren zolang deze diensten worden verleend aan
eindconsumenten.
Ad B. Een FAT die de overwinst belast

1

International Monetary Fund (2010). Final
report for the G-20: A Fair and Substantial
Contribution by the Financial Sector.

Als gevolg van marktfalen en marktverstoringen kan de financiële sector
een hogere winst maken dan andere sectoren. In deze FAT-variant wordt
het verschil tussen economisch verdedigbare winst/loon en de behaalde
winst/loon in de heffing betrokken, ook wel «overwinst» genoemd. Deze
«overwinst» is echter lastig te definiëren en is vooralsnog een theoretisch
concept. Bovendien zal het zeer lastig zijn om deze variant uniform op
Europees niveau in te voeren gezien de uiteenlopende economieën vanen loonpeilen in lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 013, nr. 24

2

Ad C. Een FAT die de excessieve winst belast
Deze belasting knoopt aan bij de excessieve risico’s die door de financiële
sector genomen worden. In het algemeen geldt hoe hoger het genomen
risico is ten aanzien van de financiële transactie hoe hoger de winstcompensatie. Omdat het nemen van risico’s voor de financiële sector relatief
goedkoop is, zal deze sector sneller geneigd zijn risico’s te nemen. Deze
variant van de FAT tracht dit te corrigeren door het excessieve deel aan
winst en loon extra te belasten. Maar ook hier geldt dat het zorgvuldig
definiëren van excessieve winst en loon een lastige opgave is.
2. Gecoördineerde bankenbelasting
Een aantal lidstaten heeft een nationale bankenbelasting ingevoerd. De
betreffende lidstaten hebben ieder een eigen vormgeving gekozen voor
de bankenbelasting die het best aansluit bij de nationale wensen. Dit heeft
als gevolg dat er sprake is van uiteenlopende grondslagen van de nationale bankenbelastingen met de kans dat banken in meerdere lidstaten
over hetzelfde belast worden. Om deze reden dienen er bilaterale
verdragen gesloten te worden om dubbele belasting te voorkomen. Een
alternatief voor de FTT zou zijn om op basis van coördinatie tot een
multilateraal verdrag te komen met als oogmerk om dubbele bankenbelasting te voorkomen. Afhankelijk van de internationale uitwerking van de
verschillende nationale bankenbelastingen zouden ook andere afspraken
gemaakt kunnen worden. Het grote voordeel van een dergelijk initiatief is
dat er geen bevoegdheden aan de EU worden overgedragen, en dat er
een gelijk speelveld wordt gecreëerd.
3. BTW heffing op financiële diensten
Op dit moment zijn bepaalde financiële diensten vrijgesteld van een
BTW-heffing. Deze BTW-vrijstelling is verplicht en geldt voor de hele
Europese Unie. Een BTW-heffing op deze diensten zou de afwijkende
behandeling van financiële diensten ten opzichte van andere diensten
recht trekken. De vrijstelling van de financiële diensten is echter niet
zonder reden. Het is namelijk bij financiële diensten zeer lastig om een
maatstaf van BTW-heffing te bepalen, zeker als de financiële dienst wordt
verhandeld door een keten van financiële intermediairs. Er wordt in
Brussel al 5 jaar onderhandeld om de BTW-vrijstelling voor financiële
diensten te moderniseren en een gelijk speelveld te bewerkstelligen.
Wel moet gesteld worden dat de BTW een eindgebruikersheffing is
waardoor, afhankelijk van de elasticiteit, de particulieren of vrijgestelde
lichamen het merendeel van de BTW uiteindelijk zullen betalen, omdat zij
de geheven BTW op de door hun gekochte goederen of diensten niet
kunnen verrekenen. Hiermee wordt het doel dat de financiële sector zelf
een eigen bijdrage levert aan de publieke middelen niet verwezenlijkt.
4. Een stapsgewijze invoering van een FTT

1

Kamerstuk 32 013 nr. 23.

In de media circuleren berichten dat Duitsland werkt aan een compromisvoorstel dat ziet op een stapsgewijze invoering van de FTT. Als eerste stap
wordt een belasting ingevoerd worden op aandelentransacties, de tweede
stap betrekt obligaties in de heffing en als laatste zullen de derivaten in de
heffing worden betrokken. Het doel dat alle financiële transacties dienen
te worden belast blijft onveranderd. Daarmee blijven ook alle nadelen van
een FTT bestaan, zoals ik eerder in de Kabinetsreactie op de CPB-evaluatie
van de FTT aan uw Kamer heb uiteengezet.1 De nadelen wegen voor een
land als Nederland bijzonder zwaar vanwege het groot belegde vermogen
van de Nederlandse pensioenfondsen. Het is moeilijk voor te stellen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 013, nr. 24

3

een FTT-variant kan worden bedacht die geen disproportioneel negatief
effect zou kunnen hebben op de pensioenfondsen.
5. Een Stamp Duty
Het Verenigd Koninkrijk (hierna het VK) heeft naast een bankenbelasting
ook een andere financiële sectorbelasting in de vorm van een Stamp Duty.
Deze Stamp Duty wordt geheven als aandelen, die oorspronkelijk zijn
uitgegeven in het VK, worden verhandeld. Het maakt voor de heffing van
de Stamp Duty niet uit of dat aandeel in het VK of buiten het VK is
verhandeld. In beide gevallen vindt de heffing onverkort plaats. Hierdoor
heeft de Stamp Duty een wereldwijde werking. Het tarief is 0,5% over de
waarde van de transactie. De inning vindt plaats door de elektronische
effecten-afwikkelorganisatie (CREST) van de London Stock Exchange. De
Stamp Duty kent verschillende verrekeningsmethodes en vrijstellingen
om de liquiditeit in de financiële markt te waarborgen. De Stamp Duty is
zo vormgegeven dat in feite alleen de eindgebruikers worden belast en
niet de financiële instellingen. De Stamp Duty mist zodoende, anders dan
de bankenbelasting en de FTT, het doel om de financiële sector een
bijdrage te laten leveren aan de publieke middelen. Daarnaast heeft
Nederland geen effecten-afwikkelorganisatie die vergelijkbaar is met
CREST. Voor de uitvoering van een Stamp Duty zal het opzetten van een
dergelijk systeem noodzakelijk zijn.
Conclusie
Er zijn vele mogelijke alternatieven voor de FTT denkbaar. Gezien de grote
complexiteit van alle alternatieven is het niet mogelijk geweest om nu
reeds te komen met een diepgaande analyse. Daarom zet ik in Brussel in
op een studie van de Commissie waarbij alle alternatieven nader worden
bestudeerd. Bij deze studie dient de Commissie mijns inziens de volgende
criteria in ogenschouw te houden:
1. het alternatief moet zo min mogelijk marktverstoring tot gevolg
hebben;
2. het alternatief moet een gelijk speelveld binnen de EU bewerkstelligen;
3. het alternatief moet relatief makkelijk uitvoerbaar zijn;
4. het alternatief moet zo min mogelijk administratieve lastenverzwaring
tot gevolg hebben;
5. het alternatief mag geen significant negatief effect op de Nederlandse
economie hebben, waaronder de kredietverlening.
Vooralsnog wacht ik de nadere analyse van de Europese Commissie af.
Een definitief besluit kan het beste door een volgend kabinet gemaakt
worden. Mijn voorlopige voorkeur gaat uit, voor zover ik de alternatieven
nu goed kan overzien, naar een gecoördineerde bankenbelasting. Dit
gezien het feit dat op een uitvoerbare manier een bijdrage van de
financiële sector wordt bewerkstelligd, een gelijk speelveld wordt
behouden en dubbele belasting worden voorkomen.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 013, nr. 24

4