Nationaal Programma Groningen

Jaarverslag
2020

Lokaal programma
Provinciaal programma
Economie
Werken en leren
Leefbaarheid
Natuur en klimaat
Toukomst
Loket Leefbaarheid
Impulsloket
Zorgprogramma
Erfgoedprogramma
Programma energieparticipatie

2

Inhoudsopgave
Voorwoord4
1.

Inleiding8

2.

Opbouw Nationaal Programma Groningen

3.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Lokale en provinciale programma’s12
Provinciaal programma
12
Lokaal programma gemeente Groningen
13
Lokaal programma gemeente Het Hogeland
14
Lokaal programma gemeente Midden-Groningen
16
Voortgang projecten
17

4.
4.1
4.2
4.3
4.4

De vier ambities van Nationaal Programma Groningen
Ambitie economie
Ambitie werken en leren
Ambitie leefbaarheid
Natuur en klimaat

20
24
28
32
36

5.
5.1
5.1.1
5.1.2
5.1.3
5.2
5.3
5.4

Speciale programma’s
Programma bewonersinitiatieven
Loket Leefbaarheid
Impulsloket
Programma energieparticipatie 
Zorgprogramma
Erfgoedprogramma
Overige projecten

40
40
42
44
46
47
48
49

6.

Toukomst50

7.

Bestuur56

8.

Programmabureau60

Bijlage

Overzichten per gemeente en provincie

3

10

63

Voorwoord
2020. Ik vond het een kanteljaar.
Als ik door mijn oogharen
terugkijk, dan was het een jaar
met mankementen. Een jaar
waarin we echt gehandicapt
waren door de coronacrisis die
in het hele land van alles heeft
stilgelegd. Toch is Nationaal
Programma Groningen erin
geslaagd om tempo te maken.
Begin van het jaar waren we nog echt bezig
met het vormgeven van de samenwerking.
Daarbij werden we geplaagd door corona.
We hebben bijvoorbeeld pas laat, én digitaal,
kennis gemaakt met de onafhankelijke
beoordelingscommissie. Die ging voortvarend
van start. Ik wilde graag met het hele

4

gezelschap om tafel. Rustig praten over wat ze
belangrijk vinden, wat ze opvalt aan de manier
waarop Nationaal Programma Groningen werkt.
Uiteindelijk werd het een gesprek van een
uurtje, via Teams. Dat is hoe dingen gaan in
coronatijd.
Van en voor Groningers
Het bestuur is divers samengesteld. Het vergt
evenwichtskunst van iedereen om samen het
beste programma voor Groningen te maken.
Het nationaal programma zit gelaagd in elkaar.
Gemeenten maken lokale programma’s. En de
provincie ontwikkelde een provinciaal
programma. In alle gevallen zijn er tal van
organisaties bij betrokken. Dat vereist veel
afstemming, dat we steeds met elkaar in
gesprek zijn en dat we open staan voor
constructieve kritiek. Maar met de inzet van
heel veel Groningers krijgen we ongelooflijk veel
voor elkaar.

Zo'n nationaal
programma, daar moet
je iets uitzonderlijks mee
presteren.
Toukomst is daar een prachtig voorbeeld van.
Heel Nederland kijkt met belangstelling naar
het grootste participatieproject van het land.
Groningers maken daar hun eigen toekomst. Het
bestuur van Nationaal Programma Groningen
reserveerde er 100 miljoen euro voor. Het is
geweldig dat we zoveel burgerbetrokkenheid voor
elkaar kregen in coronatijd. Iets waar we flink
over moeten durven te ‘snakken’.
Nulmeting
Een beetje meer onder de motorkap werden de
programmalijnen vastgesteld. Je zag het ruwe
werk van het inregelen, het verdelen van het geld,
het bepalen van de hoofddoelen. We hebben
onze eigen governance geregeld en zagen de
eerste vruchten van het programma loskomen.
Discussies over de bestuurlijke inrichting: niemand
vindt dat het leukste om te doen. De inhoud is
eindeloos veel interessanter. Maar ik ben tevreden
dat het goed gelukt is. Want het is wél belangrijk.
En nu dus de inhoud. Er ligt een enorme opdracht
op onze schouders. We moeten het geld niet
alleen zorgvuldig besteden, we moeten er
ook voor zorgen dat het leven van heel veel
Groningers er beter door wordt. Daarom vind ik
het heel mooi dat we aan het eind van het jaar de
nulmeting hebben verricht. De gemeenteraden
en Provinciale Staten hebben gezegd waaraan ze
willen kunnen zien dat het nationaal programma
succesvol is.
Dat is uniek in het openbaar bestuur. Vrijwel nooit
wordt zo secuur gemeten of we de doelen halen

5

die we onszelf stellen. De nulmeting laat zien dat
Nationaal Programma Groningen er niet voor
niets is: Groningen heeft volop uitdagingen. Vanaf
nu houden we in de gaten of het ook werkelijk
verbetert. Daarmee maken we onszelf natuurlijk
ook kwetsbaar. Iedereen kan het zien als het
niet goed genoeg lukt. Maar het is prachtig dat
we het in Groningen aandurven. Zo’n nationaal
programma, daar moet je iets uitzonderlijks mee
presteren. Meer van het gewone; dat is niet goed
genoeg.
Vereende krachten
Nationaal Programma Groningen staat natuurlijk
niet op zichzelf. Er zijn bedrijven, instellingen en
overheden die voor mensen van betekenis zijn.
Er speelt in Noord-Nederland van alles dat kan
helpen om de grote doelen van het nationaal
programma dichterbij te brengen. We doen
er goed aan om onze activiteiten daaraan te
verbinden en de samenhang te maken. Binnen de
onderdelen van Nationaal Programma Groningen.
Maar ook met de besteding van Europese en
nationale fondsen. We moeten elkaar versterken.
Nationaal Programma Groningen is geen
geïsoleerde werkelijkheid. Het is onderdeel van
een beweging waarin we met vereende krachten
het leven van Groningers verbeteren. Nu en in de
komende generaties.
René Paas, voorzitter
Nationaal Programma Groningen

We zijn bijna twee jaar
onderweg, we liggen
goed op koers en gaan
met volle kracht voort!
6

7

1.
Inleiding
Voor je ligt alweer het tweede
jaarverslag van Nationaal
Programma Groningen met de
belangrijkste ontwikkelingen in
het jaar 2020. Vorig jaar keken
we vooral terug op het ontstaan,
de opbouw van het programma
en projecten die ondertussen al
gestart waren. Daarmee was het
fundament voor het programma
gelegd. In 2020 gingen we daarop
door.
Het beeld van het jaar 2020 dat nu bij nationaal
programma komt bovendrijven is allereerst
de grote betrokkenheid van Groningers bij
Toukomst. Daarnaast de zes omvangrijke
programma’s die de gemeenten en de provincie
hebben gemaakt. Voor beide is het afgelopen
jaar enorm veel werk verzet en beiden
dragen bij aan een goede toekomst voor elke
Groninger. En vooral: ze zijn met of door
Groningers uitgevoerd. Een indrukwekkend
resultaat.
Toukomst
Voor Toukomst, zijn maar liefst 900 ideeën
ingestuurd door Groningers. Een overweldigend
aantal! Ruim 200 Groningers zijn vervolgens
aan de slag gegaan om deze ideeën te
bundelen tot grote projecten. Uiteindelijk is
een burgerpanel met een gedegen advies
gekomen. Het besef dat dit van, voor en door
Groningers gebeurde is de grootste winst
van het afgelopen jaar. Het is gelukt om dit
proces zo vorm te geven dat Groningers ook
daadwerkelijk zijn betrokken bij zowel de
ontwikkeling van ideeën als het beoordelen
van projecten. Het Toukomstpanel heeft een
geweldige klus geklaard met het neerleggen
van een stevig en goed onderbouwd advies
van de uit te voeren projecten en plannen. Dit
alles schept verplichtingen. Voor overheden en

8

ons bestuur, om te zorgen dat deze projecten
de komende jaren uitgevoerd kunnen worden.
Waar in Nederland of zelfs Europa is eerder op
deze schaal getoond dat er zo massaal door de
samenleving is meegedacht en meegewerkt van
begin tot eind?
Programma's gemeenten en provincie
De gemeenten en de provincie hebben hun
programma's klaar. Met de goedkeuring
daarvan kunnen we aan de slag met de
uitvoering. De uitwerking van veel projecten
is begonnen en inmiddels is een fors aantal
in voorbereiding en/of in uitvoering. Op onze
website staat de teller inmiddels op meer dan
projecten.
In 2020 zijn E&E advies, Sociaal Planbureau
Groningen en Aletta Advies gestart met
de uitvoering van een nulmeting. Daarbij is
gekeken hoe de provincie er nu voor staat,
zodat we de komende jaren kunnen monitoren
wat de effecten van Nationaal Programma
Groningen zijn. Inmiddels zijn de resultaten van
de nulmeting bekend en de inhaalslag die we
in onze provincie op diverse terreinen moeten
maken laat zien dat het nationaal programma
broodnodig is voor Groningen. De opgaven zijn
groot.

Nieuwe werkwijzen
2020 was geen gemakkelijk jaar. In de eerste
plaats hadden we vanaf maart te maken met
de gevolgen van het coronavirus. De gevolgen
voor de samenleving zijn bekend. Gewoon
menselijk contact was lastig en vroeg om veel
improvisatie. Denk alleen al aan de duizenden
contacten die we met elkaar hebben gehad
rond Toukomst. Gelukkig kon veel werk digitaal
doorgaan. Ook ons team ontkwam niet aan
andere, ook nieuwe werkwijzen. Nog maar
sinds september 2019 een team, moesten
we na een half jaar omschakelen naar andere
werkpatronen. Dat was een uitdaging, maar is
gelukt. Vooral het werken aan teamverband en
de sociale samenhang tussen collega's stond

onder druk, zoals bij veel organisaties. Ondanks
dat is er met veel inzet en kwaliteit gewerkt
aan de uitbouw van het programma. Collega's
verdienen daarvoor veel waardering.
2021
Terugkijken alleen is niet voldoende. Twee
grote opgaven komen nu in het vizier.
Enerzijds het vormgeven van de onderlinge
samenhang tussen verschillende programma's
en projecten. Anderzijds de combinatie met
diverse andere programma's zowel nationaal,
maar ook internationaal. Hier ligt, naar mijn
mening, de grootste opgave voor de komende
jaren. De voorwaarden om daarmee een veel
grotere impact te realiseren met het nationaal
programma zijn aanwezig. Vanzelfsprekend
is dat de financiering een middel is en geen

doel. Het doel blijft, ook voor alle andere
beleidsvoornemens van overheden, de
versterking van de brede welvaart van alle
Groningers. Dat daar een grote opgave ligt
blijkt ook uit de nulmeting die in maart 2021
is gepubliceerd. Deze meting geeft aan dat
Groningen een fikse inhaalslag te maken heeft
op de ambities van het nationaal programma:
economie, werken en leren, leefbaarheid,
natuur en klimaat. Ook dit jaar dus genoeg
uitdagingen.
Ons nationaal programma beslaat tien jaar. We
zijn bijna twee jaar onderweg, we liggen goed
op koers en gaan met volle kracht voort!
Siem Jansen, directeur
Nationaal Programma Groningen

Dat dit van, voor en door
Groningers gebeurde is
de grootste winst van het
afgelopen jaar.
9

2.
Opbouw Nationaal
Programma Groningen
Nationaal Programma Groningen
bestaat uit verschillende
programma's. Voor ieder
programma zijn financiële
middelen gereserveerd. In dit
hoofdstuk lees je hoeveel in 2020
gereserveerd, toegekend of
uitgegeven is.1
Het grootste deel van de financiële middelen is
gereserveerd voor het provinciaal programma2
van de provincie Groningen en de lokale
programma's van de gemeenten in het
aardbevingsgebied. Het provinciale programma
is gemeentegrens overstijgend en gericht
op de hele provincie, zolang de effecten van
het programma ook van invloed zijn op het
aardbevingsgebied. De vijf lokale programma's
zijn gericht op één gemeente.

1
2

In tabel 1 staat een totaaloverzicht van de
gereserveerde, toegekende en uitgegeven
middelen. Bij de speciale programma's zijn
de middelen voor een groot gedeelte in 2019,
na goedkeuring door het bestuur, in één
keer toegekend. De uitvoerders van deze
programma's geven de middelen gespreid
uit. Voor het Impulsloket (onderdeel van de
bewonersinitiatieven) is bijvoorbeeld in totaal
10 miljoen euro toegekend, waarvan elk jaar 1
miljoen euro beschikbaar is.

Reserveren,
toekennen en
uitgeven
Het bestuur heeft in november
2019 afgesproken hoeveel geld voor
de verschillende onderdelen van
Nationaal Programma Groningen wordt
gereserveerd. Dit is het maximale
bedrag dat voor een programma
beschikbaar is. Wij kennen het geld
toe als de aanvrager, bijvoorbeeld
een gemeente, een programma en/of
project indient en het goedgekeurd is
door het bestuur. Vanaf dat moment kan
de aanvrager het geld uitgeven. Deze
onderverdeling is inzichtelijk gemaakt in
tabel 1.

De voortgangsinformatie in dit jaarverslag is gebaseerd op gegevens die de provincie, gemeenten en het Rijk hebben aangeleverd.
In het programmakader noemen we dit het thematisch programma.

10

Tabel 1: Overzicht middelen Nationaal Programma Groningen
Gereserveerd

Toegekend

Uitgegeven

In 2020

(x 1 miljoen euro)

Totaal van 2018 In 2020*
tot en met
2020

Totaal van 2018
tot en met
2020*

(x 1 miljoen euro)

(x 1 miljoen euro)

Totaal provinciaal programma

193,8

59,1

96,7

5,7

22,1

Totaal lokale programma’s

247,1

14,7

111,4

8,1

14,3

Toukomst

100,0

-

1,0

0,8

1,0

Zorgprogramma

40,0

-

40,0

6,0

6,0

Bewonersinitiatieven

25,0

2,5

22,5

1,9

2,4

Erfgoedprogramma

20,0

20,0

20,0

0,2

0,2

Overige projecten

75,1

-

75,1

31,7

50,0

Programmabureau

42,5

-

6,1

2,7

4,1

Totaal speciale
programma’s

302,6

22,5

164,7

43,3

63,7

Totaal

743,5

96,3

372,9

57,1

100,1

* De uitgaven in deze tabel gaan alleen over de middelen die door Nationaal Programma Groningen zijn toegekend. Bij sommige programma's maken
partijen ook gebruik van cofinanciering. Dit jaarverslag loopt vooruit op de jaarverslagen van gemeenten en provincie, die naar verwachting in de
zomer verschijnen. Daarom hebben we gebruik gemaakt van voorlopige cijfers. Daarnaast zijn sommige projecten meerjarig, waardoor de uitgaven
over meerdere jaren verspreid zijn.			

In figuur 1 is te zien in welke fase projecten
zich bevinden. In vergelijking met 2019 is het
aantal afgeronde projecten iets toegenomen.
Het grootste deel van de projecten is in

voorbereiding of uitvoering. Veel projecten
duren meerdere jaren, daarom is het logisch dat
nog niet zoveel projecten zijn afgerond.

Figuur 1: Aantal projecten per fase

180
160
140
120
100
80
60
40
20
0

1-6-2020

1-1-2020
Voorbereidende fase

Uitvoeringsfase

11

1-1-2021
Project afgerond

3.
Lokale en provinciale
programma’s
Dit hoofdstuk gaat over de lokale
en provinciale programma's van
Nationaal Programma Groningen.
De provincie Groningen en de
gemeenten in het
aardbevingsgebied geven hier
invulling aan door samen met
inwoners, bedrijven en
organisaties programma's op te
stellen. In dit hoofdstuk lees je
meer over de programma's die in
2020 zijn goedgekeurd. Het
lokale programma van de
gemeenten Eemsdelta1 en
Oldambt stelt het bestuur in 2021
vast.
3.1 Provinciaal programma
In 2020 heeft de provincie Groningen een
programma opgesteld, in nauwe samenwerking
met (regionale) partners. Dit programma is in
de tweede helft van het jaar vastgesteld. Het
programma is opgebouwd aan de hand van de
volgende zes programmalijnen:
•
•
•
•
•

Toekomstbestendige economie
Ons Groninger landschap
Bereikbaarheid
Van onderwijs naar kennis en vakmanschap
Groningen als fijne leefomgeving (stads- en
dorpsvernieuwing)
• Gezondheid: meer gezonde jaren

Het provinciaal programma draagt bij aan
projecten die gemeentegrens overstijgend
zijn, maatschappelijke thema's waar vaak een
provinciale aanpak voor nodig is. Denk daarbij
aan het versterken van de economie, de
energietransitie (vooral waterstof), vergroening
van bedrijven en digitalisering. Maar ook aan
het investeren in betere bereikbaarheid binnen
de provincie, met duurzame mobiliteit en
zoveel mogelijk CO2-neutrale infrastructuur.
En het geven van een impuls aan natuur- en
landschapsontwikkeling, waarbij oog is voor
klimaatadaptatie, duurzame landbouw, cultuur,
erfgoed en vrijetijdseconomie.
Partijen aan elkaar verbinden
Bij al deze thema’s stimuleert en verbindt
de provincie diverse partijen in het gebied.
Tegelijkertijd zijn er ook onderwerpen waar
gemeenten of regionale belanghebbenden
verantwoordelijk voor zijn, maar waaraan de
provincie op diverse manieren wel een bijdrage
levert. Bijvoorbeeld bij vraagstukken als een
goede gezondheid, een betere aansluiting
van het onderwijs op de gevraagde kennis en
vaardigheden van de toekomst en een fijne
leefomgeving voor alle Groningers.
Samen aan de slag
In 2020 is de provincie samen met overheden,
bedrijfsleven, kennisinstellingen en
maatschappelijke organisaties gestart met
het vormgeven van de uitvoering van het
provinciaal programma. Aan het eind van
2020 zijn al meerdere projecten goedgekeurd
door het bestuur. Met deze projecten doet de
provincie samen met diverse partners forse
investeringen in vergroening van de economie,
de energietransitie, digitalisering en duurzame
mobiliteit.

Sinds 1 januari 2021 zijn de gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum samengevoegd tot de gemeente Eemsdelta. In het
jaarverslag zijn de aantallen van de voormalige gemeenten bij elkaar opgeteld.
1

12

3.2 Lokaal programma gemeente Groningen
Gemeente Groningen richt zich met het lokaal
programma ‘Kop d’r veur!’ op de volgende drie
onderwerpen:
1. Dorpsvernieuwing voormalige gemeente
Ten Boer
In de gemeente ondervinden veel inwoners
de gevolgen van aardbevingen. Het is
belangrijk dat de dorpen een gezonde
en veilige toekomst tegemoet gaan.
Daarbij gaat het niet alleen om herstel
van vertrouwen in de toekomst. Het
aardbevingsgebied moet ook sterker en
(nog) mooier worden. Dankzij het nationaal
programma werkt de gemeente Groningen
niet alleen aan versterkte en veilige huizen,
maar ook aan sterke en toekomstbestendige
dorpen. Daarnaast biedt het nationaal
programma een unieke kans om vol in te
zetten op participatie bij projecten en deze
projecten toekomstbestendig te maken.
2. Wijkvernieuwing Beijum en Lewenborg
In Beijum werkt de gemeente al sinds
2017 met bewoners en betrokken partijen
aan wijkvernieuwing. Dit gebeurt onder
de titel ‘Beijum Bruist’. Zowel Beijum als

13

Lewenborg kampen met aardbevingsschade.
Met het lokale programma geeft de
gemeente Groningen een extra boost aan
de wijkvernieuwing in Beijum en de start van
wijkvernieuwing in Lewenborg. Dit door twee
aantrekkelijke wijken te realiseren. Vooral
het aanpakken van armoede krijgt aandacht.
Grote concrete projecten waarvan er in 2020
al een paar gestart zijn.
3. Overige projecten
De stad Groningen heeft een regionale
functie. Daarom vergt het bieden van
perspectief aan inwoners meer dan
dorps- en wijkvernieuwing. Het lokale
programma gaat over het verstevigen van
ons koploperschap in de energietransitie,
het versterken van onze kenniseconomie
en arbeidsmarkt en het benutten van
kansen op het gebied van klimaatadaptatie
en natuurontwikkeling. De gemeente
werkt zoveel mogelijk samen met de
andere Groninger gemeenten, provincie en
stakeholders.

3.3 Lokaal programma gemeente Het
Hogeland
Het Hogeland richt zich met het lokaal
programma ‘Kop op ’t Hogeland’ op
leefbaarheid en kansen voor de toekomst.
Samen met haar inwoners gaat de gemeente
werken aan een leefbare regio. Met het lokale
programma stimuleert Het Hogeland het
wonen, werken en recreëren in de gemeente. In
het programma staat waarin extra investeringen
nodig zijn om het welzijn van de inwoners te
vergroten, in hun vrije tijd, op school of werk,
leefomgeving en hun gezondheid. Aan de hand
van de volgende zes thema’s gaat de gemeente
in gesprek met inwoners, ondernemers en
mensen met een goed idee:
1. Toekomstbestendige bedrijvigheid
Landbouw, visserij en de industrie zijn
belangrijke sectoren in Het Hogeland.
Door samenwerking te versterken en in te
zetten op het delen van kennis stimuleert
de gemeente leergierigheid, interesse en
het zien van kansen in plaats van problemen
bij bedrijven. Ook zet de gemeente
zich in voor sterke centrumplannen in
verschillende dorpen en het versterken van
vrijetijdseconomie.
2. Leven Lang Ontwikkelen
Intensieve samenwerking tussen onderwijs
en arbeidsmarkt in de regio, daarover gaat
Leven Lang Ontwikkelen. Gemeente Het
Hogeland richt zich met extra praktijkcentra
op het leren in de praktijk. Daarnaast
bevordert de gemeente samenwerking
tussen ondernemers, onderwijs en overheid.
Ook willen ze jongeren kennis laten maken
met ondernemers om ze te binden aan
de regio. De gemeente onderzoekt of het
mogelijk is om een mbo-opleiding op niveau 1
en 2 aan te bieden.
3. Wonen en leven op de Wierden
In de dorpen en op het platteland is er ruimte
voor goed, landelijk en karaktervol wonen.
De gemeente richt zich op het versterken
van het imago van Het Hogeland als
aantrekkelijke woongemeente. In ieder dorp
een ontmoetingsplek voor inwoners en een
goede leefomgeving.

14

4. Zorgen voor en met elkaar
Laagdrempelige zorg moet dichtbij huis
beschikbaar zijn, zodat inwoners van de
gemeente langer in hun eigen huis kunnen
blijven wonen. Door zorg digitaal aan te
bieden, het ontwikkelen van één zorgloket
waarin cliënten te vinden zijn en het
ontwikkelen van een zorgcoöperatie komt
zorg dichterbij beschikbaar. Ook gaat de
gemeente een centrum voor praktijkleren op
de zorgsector ontwikkelen.
5. Het Hogeland goed verbonden
Het openbaar- en doelgroepenvervoer
is door vergrijzing en grote afstanden
binnen de gemeente een grote uitdaging.
Pilots op het gebied van innovatief
vervoer, duurzame mobiliteit of het
combineren van verschillende vormen
van vervoer kunnen hierbij helpen. Ook
het verfijnen en optimaliseren van het
wandel- en fietsroutenetwerk en de digitale
bereikbaarheid in de gemeente verbeteren
dragen daaraan bij.
6. Pronkjewailen op ’t Hoogelaand
Met het thema Prokjewailen op 't
Hoogelaand richt de gemeente zich op
verhalen over Het Hogeland en het vindbaar
en zichtbaar maken van het cultureel
erfgoed voor toeristen. De gemeente
werkt mee aan een gasloze provincie en
zet in op landbouw waar natuur op én om
het boerenbedrijf de standaard is. Deze
natuurinclusieve landbouw kan ook een
bijdrage leveren aan recreatie en toerisme in
de gemeente.

15

3.4 Lokaal programma gemeente MiddenGroningen
‘Hart voor Midden-Groningen’ is de titel van
het lokaal programma voor de gemeente
Midden-Groningen. Het programma geeft een
impuls aan de leefbaarheid en perspectief voor
de toekomst. In samenwerking met inwoners,
ondernemers en maatschappelijke organisaties
zijn ongeveer 45 projecten benoemd die de
gemeente de komende tien jaar gaat uitvoeren.
De projecten hebben te maken met de volgende
vier ambities die in 2019 door de gemeenteraad
van Midden-Groningen zijn vastgesteld:
1. Hart voor Jeugd
Met het programma zet de gemeente stevig
in op de jeugd en investeren in onderwijs,
talentonwikkeling en zelfredzaamheid.
Sociale problematiek gaat nu vaak over van
generatie op generatie. Om deze cirkel te
doorbreken gaat de gemeente een generatie
lang hierop inzetten.
2. Lang en gelukkig leven waar je hart ligt
Mensen met veel stress zijn niet of moeilijk in
staat hun eigen toekomst vorm te geven. Te
weinig inkomen, schulden en verslaving zijn
veel voorkomende oorzaken. Met projecten
in het programma helpt de gemeente deze
mensen om hieruit te komen. Of liever nog
om te voorkomen dat ze daarin terecht
komen.

16

3. Open je hart voor Midden-Groningen
Een aantrekkelijke gemeente begint met
de aanpak van verouderde gebieden,
bedrijfsterreinen, verpauperde panden en
verwaarloosde openbare ruimte. Een aantal
projecten is gericht op een aantrekkelijk
landschap, de eigen cultuur, erfgoed
en identiteit. Het maakt gebieden weer
aantrekkelijk om te wonen of om een bedrijf
te vestigen. En het helpt bij het opruimen
van haarden voor ongewenst gedrag
(onveiligheid).
4. Hart voor werk
Toekomstbestendige nieuwe en bestaande
bedrijven zijn belangrijk voor de
werkgelegenheid. De gemeente vindt het
belangrijk dat die werkgelegenheid behouden
blijft, maar ook groeit en gevarieerder
wordt. Nieuwe bedrijven zoeken ruimte,
bereikbaarheid en een aantrekkelijke
omgeving. Door in te zetten op het
versterken en verbeteren van de kwaliteiten
van Midden-Groningen, wordt het een
interessante gemeente voor bedrijven en hun
werknemers.
De projecten zijn heel verschillend. Door op
meerdere gebieden te investeren versterkt
de gemeente de onderlinge projecten.

Figuur 2: Fase van lokale en provinciale projecten

Project afgerond
Voorbereidende fase

18

3.5 Voortgang projecten
In figuur 2 is te zien in welke fase lokale en
provinciale projecten zitten. In 2020 is de
coronacrisis soms ook van invloed geweest op
de voortgang van projecten. Een voorbeeld
hiervan is een project gericht op de inzet van
waterstofbussen en een waterstof OV Hub
voor het tanken en produceren van waterstof.
De bussen staan klaar, ze kunnen alleen nog
niet gebruikt. Mensen uit Denemarken gaan
hiervoor nog werkzaamheden verrichten zodra
dit vanwege de coronacrisis weer mogelijk is.

64
63
Uitvoeringsfase

Tabel 2: Overzicht middelen lokale en provinciale programma’s
Gereserveerd

Toegekend

In 2020

(x 1 miljoen euro)

Totaal provinciaal programma

Goedgekeurd

Totaal van In 2020
2018 tot en
met 2020

Uitgegeven

Totaal van In 2020**
2018 tot en
met 2020

(x 1 miljoen euro)

Totaal van
2018 tot en
met 2020
(x 1 miljoen euro)

193,8

59,1

96,7

9

48

5,7

22,1

Gemeente Eemsdelta

87,4

5,0

51,6

4

56

4,4

8,0

Gemeente Het Hogeland

38,4

4,4

21,7

2

12

1,9

2,8

Gemeente Groningen

42,1

5,1

23,6

6

13

-

1,2

Gemeente Midden-Groningen

55,1

-

13,6

0

12

1,6

2,1

Gemeente Oldambt

22,4

0,2

0,9

1

4

0,3

0,3

Gemeente Westerkwartier
(gebied Middag-Humsterland)***

1,7

-

-

0

0

-

-

Totaal lokale programma’s

247,1

14,7

111,4

13

90*

8,1

14,3

Totaal

440,9

73,9

208,2

21*

137*

13,8

36,4

* Een aantal projecten zijn gezamenlijke projecten van gemeenten en/of de provincie Groningen. Deze projecten zijn bij alle deelnemende gemeenten en/of de provincie
opgeteld. Het totaal aantal projecten ligt lager omdat deze projecten daar maar één keer gerekend zijn.
** De uitgaven in deze tabel gaan alleen over de middelen die door Nationaal Programma Groningen zijn toegekend. Bij sommige programma's maken partijen ook
gebruik van cofinanciering. Dit jaarverslag loopt vooruit op de jaarverslagen van gemeenten en provincie, die naar verwachting in de zomer verschijnen. Daarom hebben
we gebruik gemaakt van voorlopige cijfers. Daarnaast zijn sommige projecten meerjarig, waardoor de uitgaven over meerdere jaren verspreid zijn.
*** Nationaal Programma Groningen heeft middelen gereserveerd voor gemeenten in het aardbevingsgebied. Het gebied Middag-Humsterland hoorde voor de
herindeling bij de voormalige gemeente Winsum, dat onderdeel van het aardbevingsgebied is. Daarom heeft het bestuur in 2020 bestuur besloten om 1,7 miljoen euro te
reserveren voor het gebied in deze gemeente.

17

Het gaat om de
toekomst van onze
kinderen en kleinkinderen.
18

4.
De vier ambities
van Nationaal Programma
Groningen
De projecten dragen op
verschillende manieren bij aan
onze vier ambities economie,
werken en leren, leefbaarheid,
natuur en klimaat. Provincie,
gemeenten en partijen die
projecten uitvoeren hebben via
een puntenverdeling voor alle
projecten ingeschat hoe deze
bijdragen aan de ambities.

Toekenning
punten
aan ambities
Voor elk project zijn 100 punten te
'verdelen' over de vier ambities. De
verdeling is als volgt:

1 tot 30 punten
Deze projecten leveren
een bijdrage aan deze ambitie.

30 tot 50 punten
Deze projecten leveren een aanzienlijke
bijdrage aan deze ambitie.

50 of meer punten
Deze projecten leveren een
hoofdbijdrage aan deze ambitie.
Zoals eerder beschreven dragen bijna
alle projecten van Nationaal Programma
Groningen bij aan meerdere ambities.
Het komt vaak voor dat een project
zelfs een aanzienlijke bijdrage levert
aan twee of drie ambities.
Goed om te weten: in de bijlage van
dit jaarverslag is een overzicht van alle
projecten te vinden.

20

Economie

Werken en leren

Leefbaarheid

Figuur 3 laat zien hoeveel projecten er op iedere
ambitie gericht zijn. Hieruit blijkt dat bij het
grootste deel van de projecten de focus ligt op
leefbaarheid. Het aantal projecten dat gericht
is op de andere ambities ligt dicht bij elkaar.
Het totaal aan projecten in deze grafiek (191)
is hoger dan het werkelijke aantal projecten,
namelijk 137. Een project kan (en hoort)
namelijk gericht te zijn op meerdere ambities.
We hebben in het programmakader integraliteit
als één van de randvoorwaarden opgenomen.
Aanvragers geven in hun aanvraag aan hoe
een project kan bijdragen aan alle ambities van
Nationaal Programma Groningen.
De meeste projecten zijn niet in gelijke mate
gericht op alle vier de ambities. Zo zijn er
projecten die in de eerste plaats gericht zijn
Figuur 3: Aantal projecten met een aanzienlijke bijdrage (30 punten of meer) per ambitie

Natuur en klimaat

op het verbeteren van de leefbaarheid en
in de tweede plaats op werkgelegenheid.
Het komt ook voor dat projecten in eerste
instantie gericht zijn op de economie maar
hierbij rekening houden met de natuur.
Projectindieners is gevraagd om per project
100 punten te verdelen over de vier ambities. In
totaal zijn er 13.800 punten verdeeld.
Figuur 4 laat zien hoe de punten over de
ambities zijn verdeeld. Ook hier valt op dat
leefbaarheid een belangrijke rol speelt in de
projecten die tot nu toe zijn ingediend. In deze
figuur zijn kleine projecten van bijvoorbeeld
€ 25.000,- even zwaar meegeteld als grote
projecten met een waarde van bijvoorbeeld 2
miljoen euro.

Figuur 4: Puntenverdeling over de vier ambities1

7000

100

96

6995

6000

80

5000
4000

60

3000

44

40

2000

1840

31
20

2563

2402

1000

20

0
Economie
Leefbaarheid

0
Economie
Leefbaarheid

Werken en leren
Natuur en klimaat

Werken en leren
Natuur en klimaat

Het totaal aantal projecten in figuur 4 komt uit op 138 in plaats van 137. Dit komt
doordat er gezamenlijke projecten van gemeenten en/of provincie Groningen zijn.
Deze projecten zijn bij zowel de gemeenten als de provincie geteld. Ook zijn er
projecten die niet direct bijdragen aan de ambities maar gaan over het opstellen en
uitwerken van programma's. Deze projecten zijn juist niet geteld in deze grafiek.
1

21

22

Figuur 5. Inzet middelen per ambitie in miljoenen euro's

70

65,97

65,17

60

50

45,79

Lokaal of
provinciaal

40

Een project valt onder lokaal als de
middelen uit Nationaal Programma
Groningen aan gemeenten zijn
toegekend. Een project valt onder
provinciaal als de middelen uit Nationaal
Programma Groningen aan de provincie
zijn toegekend

30

27,93
20

10

0

Economie
Leefbaarheid

Werken en leren
Natuur en klimaat

In de volgende paragrafen
laten we per ambitie zien:
•	Hoe de projecten zijn verdeeld
over de provincie en gemeenten
• In welke fase de projecten zich bevinden
•	Op welke andere ambities de projecten
zich nog meer richten

23

4.1 Ambitie economie
Toekomstbestendige economische groei,
voor de provincie als geheel en voor iedere
gemeente afzonderlijk. Dat willen we
bereiken. Dit doen we door de economische
structuur duurzaam te versterken en te
werken aan een ideaal vestigingsklimaat
voor kansrijke sectoren, waarin Groningen
koploper blijft of wordt. Uitgangspunt is dat
investeringen in kansrijke sectoren, innovatie,
internationalisering en vestigingsklimaat zorgen
voor toename van de toegevoegde waarde.

innovatieve project is om een zo hoog mogelijke
voedingswaarde uit landbouwprojecten te
winnen en daarmee te zorgen voor gezonde
voeding. Dit gebeurt binnen een natuurinclusief,
duurzaam en circulair landbouwsysteem.
Dat betekent een positieve bijdrage aan
biodiversiteit, natuur én toekomstperspectief
voor boeren. De projecten van de gemeenten
binnen deze ambitie zijn vooral gericht op
aantrekkelijke kernen, waar ondernemers en
winkels gevestigd zijn.

We richten ons in deze paragraaf op de
projecten die in ieder geval een aanzienlijke
bijdrage leveren aan de ambitie economie.
In 2020 heeft vooral de provincie Groningen
projecten ingediend die zich richten op
economie, bij deze projecten gaat het namelijk
vaak om een provincie brede aanpak. Een
mooi voorbeeld is Fascinating. Doel van dit

In miljoenen euro's is bij Nationaal Programma
Groningen het meeste ingezet op de ambitie
economie, in totaal gaat het om 173 miljoen
euro. Bij meer dan een derde hiervan
(58,4 miljoen euro) is economie zelfs de
hoofddoelstelling. Deze projecten zijn gericht
op de groei van de Groningse economie in de
komende jaren.

Figuur 6: Bijdrage uit Nationaal Programma Groningen op ambitie economie in miljoenen euro's

180
In totaal wordt er afgerond
175,9 miljoen euro ingezet
op projecten die zich
richten op het bevorderen
van de economie.

160
140

68,65

58,18

5324

120
De 31 projecten die
minimaal een aanzienlijke
bijdrage leveren hebben
een gezamenlijke waarde
van 104,2 miljoen euro.

73,73

100
80

45,84

132,69

49,89

60
62,62
40
20

58,37

51,91
9,22
10,87

0
Economie
Projecten met
een bijdrage
(1-30 punten)

24

Werken en leren
Projecten met een
aanzienlijke bijdrage
(30-50 punten)

22,49
Leefbaarheid

Natuur en klimaat
Projecten met
een hoofdbijdrage
(50 punten of meer)

Chemie moet
volledig over
de kop.
- Reinder Jacobi, programmamanager
Chemport Europe. Project: Innovatiemotor
Groene Energie en Chemie
“De energietransitie is een uitdagende
opgave, maar vooral één die je letterlijk
en figuurlijk heel veel energie oplevert.
Met het project Innovatiemotor Groene
Energie en Chemie ondersteunen we
verduurzamingsprojecten van bedrijven. Als
referentiekader bij de keuze voor projecten
maken we voor de industrie gebruik van vijf
verduurzamingssporen: energie-efficiency,
biomassa, elektrificatie, ketenintegratie en
digitalisering. De energietransitie met de
klimaatdoelstellingen van 2050, waarvan
chemie een belangrijk onderdeel uitmaakt, is
een flinke opgave. Dat betekent dat de chemie
volledig over de kop moet. Alles moet anders.
Daar is veel technische kennis voor nodig en
voorbeeldprojecten zijn belangrijk. Bedrijven
kunnen ervan leren en het versterkt het
draagvlak.
De € 300.000,- van Nationaal Programma
Groningen is procesgeld dat nodig is
om verduurzamingsprojecten verder te
brengen en daarmee geschikt te maken als
voorbeeldprojecten. In 2020 hebben we
deskundigen onderzoek laten doen naar de
verschillende reagentia (chemische stoffen)
binnen Eemsdelta: welke reagentia zijn relevant
en voor welke bedrijven is het interessant om
hierop aan te haken? Die bedrijven gaan we
proactief benaderen. We zijn nu ook bezig
om te kijken of we met het procesgeld een
bedrijf-in-oprichting in de afvalvergassing
kunnen ondersteunen. We zien steeds vaker
dat afval een grondstof kan zijn voor de chemie
of dat er energie van wordt gemaakt. Dit
bedrijf selecteert niet-recyclebaar afval aan de
poort en verwerkt het tot olie, gas en koolstof
waarmee we nieuwe waardeketens kunnen
bouwen.

25

Innovatie op het gebied van groene chemie en
energie zorgt voor CO2-reductie en nieuwe
toepassingen van waterstof. Waterstof is een
belangrijk spoor naar verduurzaming, maar
niet eerder dan 2030. Ondertussen moeten
we wel stappen zetten en snelheid maken.
Met de steun van Innovatiemotor kunnen
nieuwe bedrijven zich ontwikkelen. Dat levert
nieuwe werkgelegenheid en nieuwe banen
op. De recycling van windmolenbladen is daar
een mooi voorbeeld van. We ondersteunen
een consortium dat bestaat uit een logistieke
partner die de windmolenbladen naar de
Eemshaven brengt, een verwerker die de
bladen verwerkt tot composiet en een bedrijf
dat daarvan nieuwe producten maakt. Een
prachtige waardeketen.”
Project Innovatiemotor Groene Energie en Chemie is een
samenwerking van: provincie Groningen, de NOM (Investeringsen Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland),
Groningen Seaports, Chemport Europe, New Energy Coalition en
SBE (Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta).

Leestip
In de bijlage van dit jaarverslag staat
een overzicht van alle projecten die
goedgekeurd zijn in 2020. Op de website
is een overzicht van alle projecten te
vinden.

Provinciaal en lokaal
Van de deelnemende overheden richt de
provincie Groningen zich het meest op de
ambitie economie.
Figuur 7: Aantal projecten per programma

Eemsdelta

7
3

20

Het Hogeland

1

Provincie

Midden-Groningen

26

Projectfase
In december 2020 heeft het bestuur zes
projecten goedgekeurd die op deze ambitie
gericht zijn. Het is dan ook logisch dat op 1
januari 2021 (de peildatum van dit jaarverslag)
het merendeel van de projecten zich nog in de
voorbereidende fase bevindt.
Figuur 8: Aantal projecten per projectfase

Project afgerond

3

Voorbereidende fase

10

18

Samenhang met andere ambities
De projecten met in ieder geval een aanzienlijke
bijdrage aan de ambitie economie, richten zich
ook op de drie andere ambities. Samenhang
is er vooral tussen de ambities economie
en natuur en klimaat. Dit komt omdat de
structurele investeringen in de economie
gericht zijn op de economie van de toekomst.
Hierin heeft duurzaamheid een prominente
rol en staan begrippen als klimaatneutraal en
natuurinclusief centraal.

Uitvoeringsfase

Figuur 9: Samenhang met andere ambities

Werken en leren
Leefbaarheid

37%

23%

40%
Natuur en klimaat

27

4.2 Ambitie werken en leren
We zetten in op het versterken van
de sociaaleconomische positie en het
opleidingsniveau van Groningers. Opleidingen
moeten aansluiten op de gevraagde niveaus
en vaardigheden op de arbeidsmarkt.
Uitgangspunt is dat inspanningen die
gericht zijn op het activeren van mensen
die een uitkering krijgen, leiden tot meer
arbeidsparticipatie en een stijging van het
gemiddeld besteedbaar inkomen. Daarnaast
gaan we ervan uit dat investeringen in
opleidingen, die passen bij gevraagde niveaus
op de arbeidsmarkt, leiden tot een sterkere
positie van inwoners op de arbeidsmarkt.
Deze paragraaf is gericht op projecten die
een aanzienlijke bijdrage leveren aan de
sociaaleconomische positie van Groningers.

Bij de ambitie werken en leren valt op dat
er veel projecten zijn die een relatief kleine
bijdrage leveren aan deze ambitie en slechts
een paar projecten met een duidelijke focus.
Dit komt omdat we van de projecten binnen
Nationaal Programma Groningen verwachten
dat zij aan meerdere ambities bijdragen.
Hierdoor zijn veel projecten zo opgezet dat
er een werken en leren component in zit,
bijvoorbeeld door samen te werken met
onderwijsinstellingen, of door bij de uitvoering
te zorgen dat mensen met afstand tot de
arbeidsmarkt een belangrijke rol krijgen.

Figuur 10: Bijdrage uit Nationaal Programma Groningen op ambitie werken en leren in miljoenen euro's

180
160
140
In totaal wordt er bijna
152,8 miljoen euro ingezet
op projecten die zich
richten op de ambitie
werken en leren.

68,65

58,18

5324

120

73,73

100
80

132,69

45,84

49,89

60
62,62
40
58,37

51,91

20
De 20 projecten die
minimaal een aanzienlijke
bijdrage leveren hebben een
gezamenlijke waarde van
20,1 miljoen euro.

9,22

22,49

10,87

0

Werken en leren

Economie
Projecten met
een bijdrage
(1-30 punten)

28

Projecten met een
aanzienlijke bijdrage
(30-50 punten)

Leefbaarheid

Natuur en klimaat
Projecten met
een hoofdbijdrage
(50 punten of meer)

Betere kansen voor
kinderen in Delfzijl Noord.
- Adolf Godlieb, directeur Kindcentrum Noord
Project: Sociaal plan Delfzijl-Noord
inzet om ouders te betrekken. We hebben dit jaar
“Wij geloven erin dat een intern aanbod van
meer begeleiding in kleinere groepen op school extra onderwijsassistenten aangenomen, extra
leerkrachten en brugfunctionarissen aangesteld.
én betrokkenheid van ouders leidt tot betere
Daarnaast hebben we een schoolmaatschappelijk
resultaten. En dat hebben we inmiddels ook
bewezen. Leerachterstanden kunnen we met werker én de uren van onze intern begeleider
uitgebreid.
onze aanpak écht wegwerken.
Kansrijk opgroeien
Het project Sociaal plan Delfzijl-Noord heeft
als motto ‘De versterking gaat niet alleen over
stenen maar over mensen!’. Eén van de vier
thema’s is dat kinderen en jongeren opgroeien
tot kansrijke en weerbare volwassenen. We
gaan voor betere kansen op school en op de
arbeidsmarkt. Delfzijl-Noord is met ongeveer
5.800 inwoners een grote wijk in Delfzijl waar
mensen te maken hebben met relatief hoge
werkloosheid, een gemiddeld lager opleidingsen inkomensniveau, laaggeletterdheid en
(complexere) zorgvragen.
Wij hebben een werkwijze ontwikkeld
die succesvol is en die we graag willen
doorontwikkelen en uitbreiden. De afgelopen
jaren hadden we, onder andere door fusies,
wat extra geld. Hierdoor konden we investeren
in extra begeleiding. Dat geld is inmiddels
opgedroogd. Gelukkig is burgemeester
Gerard Beukema van de gemeente Eemsdelta
een krachtig pleitbezorger van onze aanpak
en diende hij een voorstel in bij Nationaal
Programma Groningen. Voor het schooljaar
2020-2021 heeft de gemeente € 550.000,gekregen voor de voortzetting en uitbreiding.
De aanpak
Onze aanpak gaat uit van kleinere groepen,
meer begeleiding voor leerlingen en meer

Leestip
In de bijlage van dit jaarverslag staat
een overzicht van alle projecten
die goedgekeurd zijn in 2020. Op
de website is een overzicht van alle
projecten te vinden.

29

Samenwerking school en ouders
Onze drie brugfunctionarissen (Arabisch,
Antilliaans en Turks) hebben een belangrijke rol
in de communicatie met anderstalige ouders. Zij
zorgen niet alleen voor goede communicatie, maar
zij werken ook in een taalklas voor ouders aan hun
taalvaardigheid en helpen ze bij hun vragen. Dat
zorgt voor een goede samenwerking tussen ouders
en school, wat essentieel is voor kinderen. We
zijn trots op wat we met elkaar bereiken. Ondanks
achterstanden verlaten leerlingen onze school met
goede eindtoetsscores. Het bevestigt onze visie:
aandacht en betrokkenheid helpt om kinderen en
gezinnen écht vooruit te helpen. We werken onze
aanpak verder uit en delen waar we kunnen alvast
onze kennis, zodat andere gemeenten dit straks
ook kunnen gebruiken op hun scholen.”

Provinciaal en lokaal
Er zijn geen grote verschillen tussen overheden
als het gaat om de hoeveelheid projecten die
gericht zijn op deze ambitie.
Figuur 11: Aantal projecten per programma

Provincie

Eemsdelta

7

7

3

3

Het Hogeland

Groningen

Projectfase
In 2019 bevond het grootste deel van de
projecten zich in de voorbereidende fase.
Inmiddels is de helft van de projecten in
uitvoering.

Figuur 12: Aantal projecten per projectfase

Project afgerond

2
10

Uitvoeringsfase

8
Voorbereidende fase

30

Samenhang met andere ambities
De projecten met in ieder geval een aanzienlijke
bijdrage aan de ambitie werken en leren, richten
zich ook op de drie andere ambities. Er is een
duidelijke samenhang tussen de ambitie werken
en leren en economie. Dit sluit mooi aan bij de
integrale werkwijze van Nationaal Programma
Groningen. Tot nu toe lukt het om deze twee
belangrijke ambities met elkaar te verbinden.
Economische groei, die hand in hand gaat met
toenemende werkgelegenheid. Dat is waar we
aan werken.
Figuur 13: Samenhang met andere ambities

Economie

30%
Leefbaarheid

52%
18%
Natuur en klimaat

31

4.3 Ambitie leefbaarheid
Er zijn tot nu toe in totaal 96 projecten die een
aanzienlijke- of hoofdbijdrage leveren aan de
ambitie leefbaarheid. Een voorbeeld hiervan is
het programma Jeugd, onderwijs en
leefbaarheid van de gemeente Eemsdelta. Het
programma zet in op voorzieningen en
activiteiten die gericht zijn op talentontwikkeling, jeugdparticipatie en gezond
opgroeien. Ook het project Impuls voor
sportvoorzieningen in Hoogezand valt onder
deze ambitie. Dit project gaat over het bouwen,
uitbreiden en verbeteren van sportzalen in
Hoogezand. De gemeente Midden-Groningen
zorgt met dit project voor een positieve invloed
op de gezondheid van haar inwoners en draagt
bij aan de verbinding tussen wijkbewoners. Er
zijn 33 projecten die in mindere mate bijdragen
aan deze ambitie.

Met deze ambitie streven we naar een leefbaar
en toekomstbestendig Groningen. Uitgangspunt
is dat investeringen in wonen, werken en de
fysieke leefomgeving zorgen voor een hogere
leefbaarheid. In onderstaande figuur is te zien
dat op dit moment 160 miljoen euro wordt
ingezet op de ambitie leefbaarheid, waarvan
voor 52 miljoen euro geldt dat dit de
hoofdbijdrage is. De projecten met 50 of meer
toegekende punten hebben dus een waarde van
52 miljoen euro.

Figuur 14: Bijdrage uit Nationaal Programma Groningen op ambitie leefbaarheid in miljoenen euro's

180
160
In totaal wordt er bijna
160 miljoen euro ingezet
op projecten die zich
richten op het verbeteren van
de leefbaarheid.

De 96 projecten die
minimaal een aanzienlijke
bijdrage leveren hebben
een gezamenlijke waarde
van 101,8 miljoen euro.

140

68,65

5324

58,18

58,18

49,89

49,89

120

73,73

100
80

45,84

132,69

60
62,62
40
58,37
20

9,22
10,87

0
Economie

51,91

Projecten met
een bijdrage
(1-30 punten)

32

22,49

10,87

Werken en leren

51,91

Leefbaarheid
Projecten met een
aanzienlijke bijdrage
(30-50 punten)

Natuur en klimaat
Projecten met
een hoofdbijdrage
(50 punten of meer)

Creatief aan de slag met
je gezondheid.
- Dorine Sibbes, programmamanager leefbaarheid provincie Groningen en Brigitte
Sijm, beleidsadviseur Kunst en Cultuur gemeente Eemsdelta. Project: Zorg Nabij
Dorine Sibbes: “Het project Zorg
Nabij richt zich op de preventie van
gezondheidsproblemen. In vier gemeenten in
het Groningse aardbevingsgebied zijn projecten
gestart met het thema: positieve gezondheid.
Door mensen weer te verbinden met hun
talenten en ze te laten samenwerken vangen we
veel klachten op. In Appingedam is een creatief
project gestart voor kinderen.”

Leestip
In de bijlage van dit
jaarverslag staat
een overzicht van
alle projecten die
goedgekeurd zijn in
2020. Op de website is
een overzicht van alle
projecten te vinden.

Brigitte Sijm: “Naar aanleiding van het
rapport van Kinderombudsman Margrite
Kalverboer hebben we ons gericht op alle
kinderen van 4 tot 16 jaar in Appingedam. Het
rapport beschrijft dat veel kinderen in het
aardbevingsgebied worstelen met de dreiging
van aardbevingen, en met de spanning thuis en
op school. Met drie cultuurmakers Sparklab,
Studio Tape en Theater De Steeg is Mijn
Thuis Mijn Verhaal ontwikkeld. Een creatief
project dat aandacht geeft aan de verhalen en
emoties van jongeren. Ook jeugdhulpverleners
van CJG en GGD zijn vanaf het begin nauw
betrokken. Sparklab richtte zich met kunsten filosofielessen op de onderbouw van het
basisonderwijs. Studio Tape maakte met de
bovenbouw vlogs over hun leefomgeving.
Theater De Steeg ging met de onderbouw
van het voortgezet onderwijs aan de slag met

33

storytelling, debat en theater. De creatieve
aanpak hielp de jongeren hun weerbaarheid te
versterken en om te gaan met veranderende
omstandigheden.”
Dorine Sibbes: “Van de subsidie van
€ 1.163.000,- voor Zorg Nabij is een deel
rechtstreeks naar de gemeenten gegaan,
zodat mensen direct aan de slag konden met
de projecten. Het andere deel is geïnvesteerd
in voorbereidingen voor de Regionale
Monitor Brede Welvaart, onderdeel van het
leefbaarheidsprogramma van de provincie
Groningen en Nationaal Programma Groningen.
In de brede welvaart komen verschillende
aspecten van het leven samen, zoals
leefbaarheid en veiligheid, sociale samenhang
en onderwijs. Dat geeft ons waardevolle
inzichten in het welbevinden van Groningers en
de effecten van projecten als Mijn Thuis Mijn
Verhaal.”
Brigitte Sijm: “Rond het project heeft zich een
heel pallet aan spelers gevormd van makers,
zorgaanbieders en onderzoekers, bijvoorbeeld
van de Aletta Jacobs School of Public Health.
Allemaal enthousiast en met veel respect voor
elkaars expertise. Mijn Thuis Mijn Verhaal
verdient een voortzetting, ook in het kader van
kennisdeling.”

34

Provinciaal en lokaal
Vooral de projecten van gemeenten richten zich
op het verbeteren van de leefbaarheid. Denk
daarbij aan het inrichten van dorpen, steden en
het platteland. Zij zijn immers verantwoordelijk
voor de leefomgeving van Groningers. Ook
zetten gemeenten in op het verbeteren van
basisvoorzieningen die dankzij een bijdrage
van Nationaal Programma Groningen een 'plus'
kunnen ontvangen, zoals musea, scholen,
sportfaciliteiten of culturele centra. Ook de
provincie draagt bij aan deze ambitie door
investeringen in bijvoorbeeld het landschap, de
(bereikbaarheid van de) fysieke leefomgeving
en gezondheid.

Figuur 15: Aantal projecten per programma

Provincie

17

Oldambt

3
11

Midden-Groningen

10

Eemsdelta

46
9

Het Hogeland
Groningen

Figuur 16: Aantal projecten per projectfase

Project afgerond
Projectfase
Ten opzichte van vorig jaar zien we dat er
meer projecten in de uitvoeringsfase zitten
(31 in 2019) of al zijn afgerond (drie in 2019).
Ook in 2020 zijn projecten die gericht zijn
op de ambitie leefbaarheid goedgekeurd,
deze bevinden zich voornamelijk nog in de
voorbereidende fase.

15
Uitvoeringsfase

43
38

Voorbereidende fase

Samenhang met andere ambities
De projecten met in ieder geval een aanzienlijke
bijdrage aan de ambitie leefbaarheid, richten
zich ook op de drie andere ambities. De mate
waarin projecten ook bijdragen aan economie,
werken en leren en natuur en klimaat is te zien
in figuur 17. Deze verdeling is vrijwel gelijk.

Figuur 17: Samenhang met andere ambities

Economie
Natuur en klimaat

34%

39%

28%

Werken en leren

35

4.4 Natuur en klimaat
Dit project is gericht op investeringen in
waterwerken, zoals capaciteitsvergroting van
het gemaal en versterkingen aan de regionale
waterkeringen rondom het Lauwersmeer. Met
dit project investeren de provincie en gemeente
Het Hogeland ook in cultuurhistorie, recreatie
en toerisme. Het project is vooral gericht op de
ambities leefbaarheid en economie. Daarnaast
ook op de ambitie natuur en klimaat, omdat de
uitvoerders van het project zorgen dat vissen
het gemaal goed kunnen passeren.

Een aantrekkelijke leefomgeving met een
hoge biodiversiteit, een energietransitie met
de menselijke maat en circulaire landbouw.
Thema's die centraal staan bij de ambitie natuur
en klimaat. In onderstaande figuur is te zien dat
op dit moment 159 miljoen euro wordt ingezet
op de ambitie natuur en klimaat, waarvan voor
22 miljoen euro geldt dat dit de hoofdbijdrage
is. In de figuur is te zien dat, in vergelijking met
de ambities leefbaarheid en economie, minder
projecten als focus natuur en klimaat hebben.
Er zijn tot nu toe in totaal 44 projecten die een
aanzienlijke- of hoofdbijdrage leveren aan de
ambitie natuur en klimaat. Er zijn 41 projecten
die in mindere mate bijdragen aan deze
ambitie. Bijvoorbeeld het project Waterwerken
Zoutkamp, een gezamenlijk project van
de provincie en gemeente Het Hogeland.

Figuur 18: Bijdrage uit Nationaal Programma Groningen op ambitie natuur en klimaat in miljoenen euro's

180
160
In totaal wordt er bijna
158,9 miljoen euro ingezet
op projecten die zich
richten op het verbeteren
van natuur en klimaat.

140

68,65

58,18

5324

73,73

120

73,73

100
De 44 projecten die
minimaal een aanzienlijke
bijdrage leveren hebben een
gezamenlijke waarde van
85,1 miljoen euro.

80

45,84

49,89

132,69

60

62,62

62,62

22,49

22,49

40
58,37
20

51,91
9,22
10,87

0
Economie

10,87

Leefbaarheid

Werken en leren
Projecten met
een bijdrage
(1-30 punten)

36

Projecten met een
aanzienlijke bijdrage
(30-50 punten)

Natuur en klimaat
Projecten met
een hoofdbijdrage
(50 punten of meer)

Wij maken Eemsdelta
klimaatbestendiger én
aantrekkelijker.
- Jos de Groot, beleidsadviseur Beheer openbare ruimte gemeente Eemsdelta
Project: Groene klimaatbestendige woonomgeving
“Het begon allemaal met Neef Herbert. Neef
Herbert is het Volkswagenbusje uit 1974
waarmee we langs de 17 dorpen gingen met de
vraag: ‘Wat heb je nodig om een goed leven te
leiden?’. Inwoners hadden geweldige ideeën die
we tijdens deze tour ophaalden. Daarna hebben
we deze besproken in dorpscafébijeenkomsten
om verder te denken over de plannen. Veel
ideeën pasten goed bij elkaar. Inwoners gaan
voor een groenere omgeving én een betere
recreatieve infrastructuur. Deze hebben we
in elkaar geschoven en er een groot project
van gemaakt, dat we vorig jaar indienden bij
Nationaal Programma Groningen.
Samen met inwoners
Het weer in Nederland wordt extremer en de
inrichting van onze leefomgeving zorgt voor
problemen als hittestress en wateroverlast.
Door overbodige bestrating in de gemeente
te vervangen door bomen, struiken en vaste
planten, kunnen we een groot deel van de
overlast beperken. We richten de openbare
ruimte klimaatbestendiger in en vergroten de
biodiversiteit. Ook willen we komend jaar een
project starten om bewoners te stimuleren om
hun eigen erf klimaatbestendig in te richten en
te vergroenen. Voor het project Een groene,
klimaatbestendige woonomgeving krijgt de
gemeente Eemsdelta 2,4 miljoen euro. Voor een
groot deel zitten we nog in de voorbereiding.
Wél hebben we in 2020 alvast 100 bomen,
15.000 bloembollen en 1700 stuks overige
beplanting geplant. En we hebben een bijdrage
geleverd aan een natuurlijke speeltuin in
Loppersum.
Grootschaliger
Nationaal Programma Groningen biedt onze
gemeente een mooie kans om duurzaamheid

en biodiversiteit niet 'slechts' als koppelkans
bij overige projecten in te zetten, maar als
apart project. Daarmee kunnen we het veel
grootschaliger aanpakken en een grotere
impact bereiken.
De dorpen en het landelijk gebied van de
gemeente Eemsdelta hebben veel te bieden.
Om de beleving te vergroten hebben inwoners
mooie ideeën aangedragen die we komend
jaar verder gaan uitwerken. Denk aan herstel
van fiets- en wandelpaden, kerkenpaden,
vaarroutes en haventjes. Ook noemden ze de
aanleg van pluktuinen. Er zijn ideeën genoeg.
Nu is het de uitdaging om dit samen met
bewoners uit te werken en te realiseren.”

Leestip
In de bijlage van dit jaarverslag staat
een overzicht van alle projecten die
goedgekeurd zijn in 2020. Op de website
is een overzicht van alle projecten te
vinden.

37

Provinciaal en lokaal
Figuur 19: Aantal projecten per programma

Eemsdelta

12

Provincie

26
2

3

1

Samenhang met andere ambities
De projecten met in ieder geval een aanzienlijke
bijdrage aan de ambitie natuur en klimaat,
richten zich ook op de drie andere ambities.
De mate waarin projecten ook bijdragen aan
economie, werken en leren en leefbaarheid is
weergegeven in figuur 20.

Groningen
Midden-Groningen
Oldambt

Figuur 20: Samenhang met andere ambities

Werken en leren
Economie

18%

48%
Leefbaarheid

38

34%

Projectfase
Bijna de helft van de projecten
bevindt zich in de voorbereidende fase.
Het project dat bestaat uit studies over een
warmtetransportleiding tussen Eemsdelta
en stad Groningen is hier een voorbeeld van. Na
toekenning van de middelen eind 2019 zijn de

gemeenten Delfzijl en Groningen begonnen met
het opstellen van wijkuitvoeringsplannen. In
deze plannen staan alternatieven voor aardgas
en manieren waarop de wijken van aardgas af
kunnen komen.

Figuur 21: Aantal projecten per projectfase

Project afgerond

5
Voorbereidende fase

21
18
Uitvoeringsfase

39

5.
Speciale programma’s
Naast de provinciale en lokale
programma’s is een deel van
de middelen uit Nationaal
Programma Groningen
gekoppeld aan een aantal
speciale programma’s. Ook
deze dragen bij aan de
ambities van het programma.
De speciale programma’s
zijn: bewonersinitiatieven,
zorgprogramma,
erfgoedprogramma en projecten
die met versterking te maken
hebben. In dit hoofdstuk gaan
we in op de voortgang. Ook
Toukomst is een speciaal
programma. Aan Toukomst
besteden we aandacht in
hoofdstuk 6.

40

5.1 Programma bewonersinitiatieven
Met het programma bewonersinitiatieven
stimuleert Nationaal Programma Groningen
inwoners om zelf met ideeën en initiatieven te
komen en projecten in te sturen. In totaal is 25
miljoen euro gereserveerd voor:
• Loket Leefbaarheid
• Impulsloket
• Programma lokale energietransitie

41

121

151

Het Hogeland

Eemsdelta

5.1.1 Loket Leefbaarheid
Het Loket Leefbaarheid is in 2014 opgericht
om projecten in het aardbevingsgebied te
ondersteunen die de leefbaarheid vergroten.
Het loket ondersteunt gezamenlijke plannen
van inwoners die bijdragen aan prettig wonen
in hun straat of dorp. Nationaal Programma
Groningen stelt tot en met 2029 in totaal 10
miljoen euro beschikbaar. Groninger Dorpen
voert de regeling uit met administratieve
ondersteuning door Samenwerkingsverband
Noord-Nederland (SNN). Een onafhankelijke
beoordelingscommissie met daarin inwoners
en een medewerker van de provincie die
zich bezighoudt met het thema leefbaarheid
beoordeelt de aanvragen. Deze commissie komt
één keer per maand samen.
In 2018 sloot het Loket Leefbaarheid omdat het
volledige budget was uitgekeerd. Het bestuur
van Nationaal Programma Groningen heeft in
2019 besloten om het Loket Leefbaarheid voort
te zetten. Sinds de heropening in september
2019 stroomden de aanvragen binnen. Een
reden hiervoor was dat de aanvragen zich
hadden opgehoopt in de periode dat het
loket gesloten was. Daarom is in 2020 het
subsidieplafond verhoogd met € 425.000,-.
Dit om te voorkomen dat de subsidie al snel
op was door alle aanvragen die er nog lagen.
Het budget dat gereserveerd was voor
maart tot september 2029 is daarmee naar
voren gehaald. Omdat Nationaal Programma
Groningen in maart 2029 eindigt, is het logisch
dan ook het loket te sluiten.

11

Westerkwartier

51

Groningen

43

30

Midden-Groningen

Figuur 22: Aanvragen Loket Leefbaarheid per gemeente
- totaal tot en met 2020

Oldambt

Veendam
Westerwolde
Pekela
Stadskanaal

Ook is in 2020 gewerkt aan een nieuwe
versie van de subsidieregeling. Vanuit alle
betrokken partijen zijn verbetersuggesties
aangedragen. De verbeteringen gaan vooral
over de toelichting bij bepaalde begrippen, het
toevoegen van een cofinancieringseis en het
beschikbaar maken van de regeling voor de hele
provincie. De nieuwe versie van de regeling is
ingegaan op 1 januari 2021.
In totaal zijn in 2020 129 aanvragen toegekend
en 64 aanvragen afgewezen. De overige 42
aanvragen zijn in behandeling of teruggetrokken
door corona. In totaal is voor € 1.064.021,58
toegekend. Het gemiddeld toegekende bedrag
per beschikking was in 2020 € 8.248,23,-.

Tabel 4: Totaal aanvragen en toegekende bedragen Loket
Leefbaarheid
2020

Totaal t/m 2020

Tabel 3: Aanvragen Loket Leefbaarheid per gemeente

Toegekende aanvragen

129

210

Gemeente

Afgewezen aanvragen

64

77

Nog in behandeling op 31-12-2020

27

Aanvragen
2020

Totaal t/m
2020

Eemsdelta

89

151

Groningen

27

51

Het Hogeland

64

121

Midden-Groningen

30

43

Oldambt

20

30

5

11

235

407

Westerkwartier

Totaal

1

Totaal toegekend bedrag
Gemiddeld bedrag per beschikking

Het gaat hier om aanvragen uit het grondgebied van de voormalige
gemeente Winsum, dat nu deel uitmaakt van de gemeente
Westerkwartier.
1

42

€ 1.064.021

€ 1.513.928

€ 8.248

€ 7.209

Heel veel
dorpsbewoners
hebben
meegeholpen.
- Jony Vleesshouwer, lid Vereniging Dorpsbelangen Leermens
Loket Leefbaarheidproject: Beweegpark Leermens

De inwoners van Leermens zijn klaar voor
de opening van hun nieuwe beweegpark.
Jony Vleeschhouwer is lid van Vereniging
Dorpsbelangen Leermens en vanaf het begin
betrokken bij de plannen. Die begonnen met de
open vraag aan inwoners van Leermens: Hoe
kunnen we een nieuwe invulling geven aan het
verouderde speelveldje? Het resultaat: een
toegankelijk beweegpark voor jong en oud,
mede mogelijk gemaakt met een bijdrage vanuit
het Loket Leefbaarheid.
Combinatie van ideeën
Het speelveldje werd weinig gebruikt. Dus
ontstond het idee om samen een nieuwe
bestemming voor die plek te vinden.
Een werkgroep vanuit dorpsbelangen
inventariseerde de ideeën van inwoners
over het speelveld. Jony: “Ik ben
buurtopbouwwerker dus de gezamenlijke
aanpak was helemaal mijn ding. Nadat de
ideeën op haalbaarheid waren getoetst, kregen
de plannen vorm. We gingen voor een mix van
verschillende voorstellen: een combinatie van
speel- en beweegpark, jeu de boules baan en
tafeltennis. Dát moest het worden. Allemaal om
bij te dragen aan sociale en vitale inwoners van
het dorp. Met voor elk wat wils en activiteiten
voor alle leeftijden.”

Leestip
In de bijlage van dit jaarverslag staat
een overzicht van alle projecten
die goedgekeurd zijn in 2020. Op
de website is een overzicht van alle
projecten te vinden.

43

"We gingen voor een mix van verschillende
voorstellen: Een combinatie van speel- en
beweegpark, jeu de boules baan en tafeltennis."
Talent om te zaaien
Jony: “Na het verzamelen van de ideeën hield
het zéker niet op met de betrokkenheid vanuit
het dorp. Met inwoners is bepaald waar exact
behoefte aan was en op welke plek dat het
beste paste. Vervolgens hebben we samen
het plan van aanpak gemaakt. Ook in de
uitvoering werkten veel mensen mee. Van een
wal aanleggen tot planten en bloemen inzaaien
of tegels vervangen door grind. Heel veel
dorpsbewoners hebben meegeholpen door hun
eigen talent in te zetten.”
Train de trainer
Het beweegpark bevordert de leefomgeving
en vormt een ontmoetingsplaats in het dorp.
Daarom kreeg dit idee € 10.000,- vanuit het
Loket Leefbaarheid. Inmiddels is het park
klaar. Er zijn bankjes geplaatst en er is zodra
dit vanwege corona weer kan wekelijks een
trainster aanwezig om groepjes sporters te
begeleiden. Jony: “Zij gaat ook dorpsbewoners
trainen om zelf trainingen te geven. Zo kunnen
dorpsbewoners straks uiteenlopende groepen
begeleiden met allerlei verschillende sporten.”
Jony is blij dat het beweegpark er nu staat:
“Leermens is ondanks vergrijzing een redelijk
fanatiek dorp. Ik heb hoge verwachtingen van
het beweegpark. Ik zie al helemaal voor me
dat de jeu-de-boulende opa’s en de sportende
kinderen naast elkaar lekker actief bezig zijn!”

9

12

Het Hogeland

Eemsdelta

5.1.2 Impulsloket
Het Impulsloket is opgericht om
bewonersinitiatieven te ondersteunen die net
een wat grotere investering vragen. Het gaat
hier om initiatieven die bijdragen aan minimaal
twee van de vier ambities van Nationaal
Programma Groningen. Voor het Impulsloket is
10 miljoen euro voor tien jaar gereserveerd voor
grote bewonersinitiatieven boven de € 10.000,én voor initiatieven van kleine ondernemers tot
€ 15.000,-. Deze regeling geldt voor de hele
provincie Groningen. De regeling is opengesteld
op 16 april 2020. Het programmabureau
voert deze regeling uit en krijgt daarbij
administratieve ondersteuning van SNN.
Een onafhankelijke beoordelingscommissie
beoordeelt de aanvragen. De drie
commissieleden zijn via een profielschets
geselecteerd vanwege hun expertise in
financiën, ondernemerschap, sociale initiatieven
en leefbaarheid. De commissie komt één keer
per maand samen.
In totaal zijn in 2020 16 aanvragen
toegekend en 22 aanvragen afgewezen. De
overige 14 aanvragen zijn in behandeling of
teruggetrokken. De reden dat er in verhouding
meer is afgewezen dan toegekend heeft

Tabel 5: Totaal aantal aanvragen Impulsloket
Gemeente

Aanvragen 2020

Eemsdelta

12

Groningen

7

Het Hogeland

9

Midden-Groningen

6

Oldambt

2

Westerkwartier

5

5

Westerkwartier

7

Groningen

2

6

Midden-Groningen

Oldambt

0

1
Veendam
Westerwolde
1
Pekela

Figuur 23: Aanvragen Impulsloket per gemeente
- aanvragen in2020

3

Stadskanaal

te maken met de opstart van het loket.
Aan het begin wisten de aanvragers het
programmabureau nog niet altijd te vinden
voor ondersteuning. Ondertussen gaat
dat goed omdat het aanvraagformulier
automatisch doorverwijst naar de adviseurs
van het bureau. Na een aantal sessies met
de beoordelingscommissie is ook meer
duidelijk geworden over de interpretatie
van bepaalde artikelen en begrippen in de
subsidieregeling. Dankzij deze extra helderheid
en ondersteuning van het programmabureau
valt op dat de aanvragen beter aansluiten
bij het Impulsloket en er in verhouding meer
projecten zijn toegekend in de tweede helft van
2020. In totaal is in 2020 voor € 738.854,89
toegekend. Het gemiddeld toegekende bedrag
per beschikking was in 2020 € 46.178,43. De
cofinanciering was in totaal € 1.446.724,51.

Tabel 6: Aanvragen en toegekende bedragen Impulsloket
2020

Westerwolde

1

Toegekende aanvragen

16

Stadskanaal

3

Afgewezen aanvragen

22

Veendam

0

Nog in behandeling op 31-12-2020

9

Pekela

1

Totaal toegekend bedrag

Overig (buiten Groningen)1

6

Totaal

52

Gemiddeld bedrag per beschikking

1
De aanvrager kan ook gevestigd zijn buiten de provincie Groningen.
Het vereiste is dat de effecten van het initiatief neerkomen in de
provincie.

44

€ 738.854
€ 46.178

Leden komen
hier niet alleen
om duurzaam
geteelde
groenten te
oogsten.

Leestip
In de bijlage van dit jaarverslag staat
een overzicht van alle projecten die
goedgekeurd zijn in 2020. Op de website
is een overzicht van alle projecten te
vinden.

van de kleinschalige tuinbouw. Zo ontstaat een
community.”

- Arjen de Witte, tuinder
Impulsproject: Zelfoogsttuin
Tuinder Arjen de Witte diende bij het
Impulsloket voor kleine ondernemers van
Nationaal Programma Groningen een
subsidieaanvraag in voor de aanschaf van een
tweedehands trekker en een theehuis voor
zijn zelfoogsttuin in Ten Boer. Met succes.
Half oktober kon hij met zijn pas aangeschafte
trekker een deel van het land winterklaar
maken.
De zelfoogsttuin ligt aan de rand van Ten Boer.
Vijftig inwoners van Ten Boer en omgeving
komen hier wekelijks om hun groenten zelf
te oogsten. Van wortels tot tuinbonen en van
boerenkool tot pastinaak: het is er allemaal te
vinden. Wekelijks krijgen de oogstleden een
mailtje waarin staat welke groenten klaarstaan
om te oogsten, hoeveel ze mogen meenemen
én krijgen ze recepten voor lekkere maaltijden.
En dat alles, bij een jaarabonnement, voor iets
minder dan tien euro per week.

Inspelen op groei
In 2019 verdubbelde het aantal leden. Arjen
verwacht ook dit jaar weer een groei. “Leden
komen hier niet alleen om duurzaam geteelde
groenten te oogsten, maar vinden hier
ook een ontmoetingsplek. We proberen de
gemeenschap te betrekken bij het project.
Leden van de tuin dragen de risico’s en lasten

45

Om meer leden aan te kunnen – en dus
meer producten te verbouwen – was er
een investering nodig. Arjen: “Met een
tweedehands trekker kunnen we met minder
inspanning meer werk verrichten. Daarnaast
willen we het sociale karakter versterken door
op de tuin een fijne plek te creëren met een
theehuis, waar leden tot rust kunnen komen
en elkaar kunnen treffen.” Hij hoorde over het
Impulsloket en nam contact op.
Hulp bij de aanvraag
Bij het Impulsloket kunnen kleine ondernemers
met een maximale omzet van € 20.000,- per
jaar een subsidie aanvragen tot € 15.000,-. Dit
bedrag is maximaal 50 procent van de totale
investering die nodig is. “Wat veel mensen
misschien niet weten, is dat het team van
Nationaal Programma Groningen” helpt bij je
aanvraag, vertelt Arjen. “Ze denken met je mee
en adviseren je bij de aanvraag. Dat was heel
prettig."
Vrij snel daarna stond het geld (ruim € 12.000,-)
op de rekening van Zelfoogsttuin Ten Boer. En
weer een week later kon Arjen met zijn trekker
aan het werk op het land. “Deze trekker is
precies wat ik nodig heb! En dit voorjaar starten
we met de bouw van het theehuis. Zo zijn we
klaar voor weer een mooi seizoen, waarin we
hopelijk nog meer leden van groente kunnen
voorzien én weer veel mensen komen buurten
op de tuin.”

De doelen van het programma zijn:
1. Meer bewoners betrekken bij de
energietransitie
2. Meer en innovatiever verduurzamen
3. Bestendige en professionele lokale
energiesector

5.1.3 Programma energieparticipatie
Binnen Nationaal Programma Groningen is
een reservering van maximaal 5 miljoen1 euro
opgenomen voor de voortzetting en verdieping
van het eerdere programma Lokale
Energietransitie. In oktober 2020 heeft het
bestuur van Nationaal Programma Groningen
besloten om € 2.510.000,- toe te kennen
voor de invulling van de eerste drie jaar van
dit programma. In de eerste helft van 2020
is hiervoor een programmaplan geschreven,
een kaderdocument opgesteld (met daarin
de plannen en activiteiten voor de eerste
drie jaar) en de samenwerking tussen de
kernpartners onderling en met programmaen projectpartners ingericht. De drie
kernpartners en eindverantwoordelijken van het
programma zijn de Groninger Energiekoepel
(GrEK), Grunneger Power en de Natuur
en Milieufederatie Groningen (NMG). Het
programma energieparticipatie is gestart op 1
september 2020.
Hieronder vallen ook de uitvoeringskosten van het project
Energy challenges (ongeveer € 39.000,-), toegekend in 2019.
1

46

Aan deze programmadoelen wordt gewerkt
met projecten en de programma-instrumenten:
integrale initiatiefondersteuning en
leergemeenschappen.
De eerste vier maanden van het programma
stonden in het teken van het inrichten van de
programmaorganisatie en het opstarten van de
eerste projecten.
Uitvoering projecten
Er is gewerkt aan het ontwikkelen van
een modelproject voor collectieve zon-/
windprojecten van lokale initiatieven. Ook is
er een regeling ontwikkeld voor beginnende
lokale energie-initiatieven, waarbij zij aanspraak
kunnen maken op een startsubsidie voor de
opstartkosten van hun plannen. Daarnaast
is gewerkt aan het opzetten van regionale
samenwerkingen. Dit leidt tot regionale
uitvoeringsagenda's. Die agenda's zorgen voor
een goede samenwerking tussen lokale energie
initiatieven en de gemeente. Verder zijn er pilots
gestart voor het ontwikkelen van een model
waarbij in grootschalige energieprojecten 50%
lokaal eigenaarschap is.

Leergemeenschappen
Daarnaast is het programma-instrument
leergemeenschappen ontwikkeld. Een
leergemeenschap bestaat uit lokale initiatieven,
organisaties en experts die zich richten op een
bepaald thema. Door kennis te delen leren zij
van elkaar. Dit helpt bij het ontwikkelen van
nieuwe producten en diensten. De eerste twee
leergemeenschappen zijn in voorbereiding.
Van de bijdrage uit Nationaal Programma
Groningen is in 2020 € 85.000,- uitgegeven.

5.2 Zorgprogramma
Zo lang mogelijk fijn en gezond thuis kunnen
blijven wonen met goede zorg en begeleiding.
Aan huis of via zorg op afstand. Als thuis
wonen niet meer lukt, dan kunnen Groningers
(net als thuis) veilig wonen in zorginstellingen
die passen bij de levens- en zorgbehoefte.
Hier zetten het Rijk, zorginstellingen,
zorgverzekeraars en Nationaal Coördinator
Groningen zich met het Groninger Zorgakkoord
voor in. Voor de regio Groningen in z’n geheel
en voor het aardbevingsgebied in het bijzonder.

Daarom hebben bovenstaande partijen een
stuurgroep zorg opgezet. Met de uitvoering
van het zorgakkoord kunnen zorgvoorzieningen
in dorpen behouden blijven en is het mogelijk
om zorg zoveel mogelijk te leveren in de eigen
omgeving. De partijen uit het zorgakkoord
investeren in aardbevingsbestendige en
levensloopbestendige zorggebouwen. Bij de
ontwikkeling van deze gebouwen is aandacht
voor duurzaamheid en voldoende groen in de
omgeving; zo dragen zij bij aan de biodiversiteit,
klimaatverbetering en leefbaarheid.
Voor het totale zorgakkoord is een investering
nodig van 331 miljoen euro. In april 2020
heeft het bestuur van Nationaal Programma
Groningen besloten om 40 miljoen euro toe te
kennen aan het zorgakkoord. De partijen zetten
de middelen vanuit het nationaal programma in
om binnen de zorggebouwen vernieuwingen in
de zorg mogelijk te maken.
In het afgelopen jaar zijn projectteams
gestart met de uitwerking van negen
nieuwbouwprojecten voor de zorg in Delfzijl,
Appingedam, Uithuizen en Loppersum. De
verwachting is dat de daadwerkelijk bouw van
de zorgcomplexen eind 2022 of medio 2023
gaat starten.
Van de bijdrage uit Nationaal Programma
Groningen (40 miljoen euro) is in 2020 6 miljoen
euro uitgegeven.

47

5.3 Erfgoedprogramma
Gemeenten en de provincie zijn in 2017, samen
met het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap en Nationaal Coördinator
Groningen, gestart met het erfgoedprogramma.
Het erfgoedprogramma heeft als doel cultureel
erfgoed te behouden en te vernieuwen en
eigenaren van erfgoedpanden perspectief
te bieden. Dit programma loopt tot 2021. In
april 2020 heeft het bestuur van Nationaal
Programma Groningen het geactualiseerde
Erfgoedprogramma 2020-2023 goedgekeurd
en daarvoor 20 miljoen euro toegekend. Dit is
een vervolg op het erfgoedprogramma.
Vanaf mei 2020 is gestart met het uitvoeren
van de acties en ambities die in het
erfgoedprogramma staan. Denk daarbij aan:
• Het opstellen of verbreden van
subsidieregelingen en het uitbreiden van
de dienstverlening van het Erfgoedloket.
Bijvoorbeeld een subsidieregeling voor
eigenaren van karakteristieke panden voor
het onderhoud van hun pand. Zij kunnen bij
het Erfgoedloket terecht met vragen over
schadeherstel, versterking, onderhoud en
verduurzaming.
• Het delen van kennis over archeologie. Bij
het versterken van panden is het van belang
om rekening te houden met archeologie. Het
is daarom belangrijk dat deze kennis er op
tijd is.

48

• Een plan van aanpak om te zorgen
dat er meer wordt geïnvesteerd
in kennisontwikkeling, innovatie,
verduurzaming en vakmensen bij
het restaureren en versterken van
erfgoedpanden.
Van de bijdrage uit Nationaal Programma
Groningen (20 miljoen euro) is in
2020 € 165.000,- uitgegeven. Voor de
subsidieregelingen die in 2020 zijn opgesteld is
14,5 miljoen euro gereserveerd.

5.4 Overige projecten
Voordat Nationaal Programma Groningen van
start ging, hebben de Groningse bestuurders
met het kabinet afgesproken dat vier andere
projecten een bijdrage krijgen uit de 1,15 miljard
euro, dit zijn:
• Batch 1588: hiervoor is 45 miljoen euro
beschikbaar gesteld, in combinatie met
bijdragen van met name corporaties en
het Rijk. Dit wordt gebruikt voor ‘een plus’
(ongeveer 200 miljoen euro) op de, door
de NAM regulier bekostigde, versterking
(235 miljoen euro) van een groep van 1588
woningen.

• Vliesgevelwoningen in Opwierde: 25 miljoen
euro.
• Versterking van huurwoningen van
woningstichting Wierden en Borgen: 4
miljoen euro.
• Ondersteuning van de Bestuurlijke tafels
bovengronds: 1,1 miljoen euro.

Tabel 7: Middelen overige projecten
Projectnaam

Toegekend

Totaal uitgegeven

Uitgegeven in
2020

(x 1 miljoen euro) (x 1 miljoen euro)

(x 1 miljoen euro)

Batch 1588

45

27,7

45

Vliesgevelwoningen

25

0

0

Wierden en Borgen

4

4

4

Bestuurlijke tafels
bovengronds

1,1

N.v.t.

1,1

49

6.
Toukomst
Toukomst is een programma
waarin inwoners plannen maken
voor de toekomst van Groningen.
Voor Toukomst is 100 miljoen
euro gereserveerd. Nooit eerder
zijn inwoners zo rechtstreeks
en massaal betrokken bij een
project van deze omvang.
Daarmee is Toukomst een uniek
voorbeeld van burgerparticipatie
in Nederland.
2020 was het jaar van Toukomst. Er ontstonden
tienduizenden contacten tussen Groningers,
tijdens alle stappen van het programma. Die
contacten vonden vaker online plaats dan
vooraf gedacht. Gelukkig maakte dat voor
de energie weinig uit. We zijn in 2020 enorm
verrast door de overweldigende hoeveelheid
ideeën, het enthousiasme, de onderlinge
verbinding en de wil om mee te denken en
samen te bouwen aan de toekomst van
Groningen.

50

De opbrengst van dit eerste jaar Toukomst is
verwerkt in deze twee producten:
• Het Toukomstbeeld, de visie van inwoners
op Groningen in 2040. Het helpt provincie,
gemeenten, Rijk en waterschap bij hun beleid
en de ontwikkeling van visies.
• De Toukomstprojecten, projecten die
het verschil maken voor de toekomst van
Groningen. Het Toukomstpanel heeft het
bestuur geadviseerd welke projecten het
beste uitgevoerd kunnen worden.

51

6.1 Terugblik
Toukomst bestaat uit zes stappen, hieronder
lees je wat we samen met West 8 en
organisaties in de provincie Groningen gedaan
hebben.
Stap 1: Ideeën insturen
januari - maart 2020
Toukomst begon met de oproep aan alle
Groningers om ideeën in te sturen voor de
toekomst van Groningen. Via Toukomst.nl,
een huis-aan-huiskrant en tijdens de
Toukomsttour. Uiteindelijk zijn er maar liefst
900 (!) ideeën geplaatst op de website
van Toukomst. Ideeën die bijdragen aan
beter wonen, leven en werken in onze
provincie. Uit alle windstreken over de meest
uiteenlopende dingen, bijvoorbeeld een
nieuw museum over aardbevingen oprichten
of filosofielessen voor elke leerling in
Groningen.
Stap 2: Ideeën bundelen tot grote projecten
juni - augustus 2020
Ruim 200 Groningers hebben samen in
drie rondes ideeën die elkaar aanvullen en
versterken gebundeld tot 59 grote projecten.
De eerste twee rondes organiseerden we
digitaal vanuit MartiniPlaza Groningen.
Verdeeld over 49 thema’s gingen Groningers
via de webcam het gesprek aan. De derde
ronde, in augustus, was op locatie bij
Woldwijk in Ten Boer: twee intensieve
dagen met enthousiaste initiatiefnemers,
opbouwende discussies en een inspirerende
sfeer.

52

Figuur 24: Kaart van Groningen met Toukomstideeën

Stap 3: Projecten beoordelen en maken
Toukomstbeeld
22 september - 4 oktober 2020
Elke Groninger, van jong tot oud kon op
Toukomst.nl en via Toukomstkrant de
projecten beoordelen. We vroegen ze om de
projecten één tot vijf sterren te geven en om
te beschrijven wat ze wel, of juist niet goed
vonden aan de projecten. We ontvingen ruim
30.000 projectbeoordelingen.

Ondertussen ging West 8 aan de slag met
het maken van het Toukomstbeeld. Een
visie van inwoners op de toekomst van
Groningen in 2040, met als belangrijke
basis de ingestuurde ideeën. Maar ook
een belangrijke basis voor de komende
jaren. Deze opbrengst kunnen overheden
gebruiken bij het maken van beleid en visies.
Toukomstbedenker Adriaan Geuze (West
8): “Veel ideeën zaten alleen nog verstopt in
de gedachten van mensen, want ze voelden
zich niet uitgenodigd om dit verder uit te
werken. Bovendien werd er ook niet altijd
even goed naar ze geluisterd. Met Toukomst
hebben we al die ideeën aangeboord en
mensen een podium gegeven, zodat de
ideeën voor de toekomst écht van de
mensen zelf komen.”
Stap 4: Toukomstpanel kiest
oktober - december 2020
Het Toukomstpanel, met daarin twintig
Groningers, werkte in vijftien bijeenkomsten
aan het Toukomstadvies voor het bestuur
van Nationaal Programma Groningen.
Het panel werd geleid door onafhankelijk
voorzitter Rob Schuur. Om de 100 miljoen
euro op de goede manier te besteden
gebruikte het panel bij haar afweging de
900 ideeën, de beoordeling van Groningers,
een onderzoek naar de haalbaarheid van de
projecten en advies van deskundigen.

Ik vond het heel
erg hoopgevend
om me in al
die projecten
te verdiepen
en een beetje
inbreng te
hebben.

Maria Koijck, lid van het Toukomstpanel:
"Het zijn allemaal ideeën met hart en ziel
voor de provincie. Dat is mooi om te zien.
Ik vond het heel erg hoopgevend om me in
al die projecten te verdiepen en een beetje
inbreng te hebben in wat wel en wat niet
kan; dat is fantastisch."

53

Stap 5: Presentatie Toukomstbeeld en
Toukomstprojecten
januari 2021
Het Toukomstbeeld en het advies van het
panel over de uitgekozen Toukomstprojecten
zijn gepresenteerd aan Groningers en
overhandigd aan het bestuur. In het advies
staat welke projecten volgens het panel
uitgevoerd moeten worden en hoe de 100
miljoen euro voor Toukomst het beste
besteed kan worden.
Stap 6: Projecten uitvoeren en uitwerken
komende jaren
De uitgekozen Toukomstprojecten gaan
we samen met Groningers uitwerken en
vervolgens uitvoeren. Ook werken we
het advies van het Toukomstpanel uit tot
een programmaplan, met daarin hoe de
projecten bijdragen aan de doelen, ambities
en randvoorwaarden van het nationaal
programma. Het programmaplan leggen we
voor aan Provinciale Staten. Bij het uitvoeren
van projecten houden we rekening met alle
procedures voor vergunningen, inspraak en
dergelijke. Omdat het om grote projecten
voor Groningen gaat, gaat de uitvoering
daarvan vele jaren duren. Daarmee creëren
we iets blijvends voor onze provincie en gaan
we vanaf 2021 aan de slag.
Projectleider Johannes Boshuizen van
Nationaal Programma Groningen: “Als
het mij ligt, laat Toukomst een bijzondere
erfenis na. We hopen dat Toukomst als
een katalysator werkt voor samenwerking,
verbinding en luisteren naar elkaar. Dat dit
straks niet ineens voorbij is. Groningers
hebben nu ervaren wat het doet als je elkaar
opzoekt en met elkaar over je ideeën praat.”

54

Toukomst in cijfers
• 7 weken op Toukomsttour
• 9 scholen deden mee aan het
Toukomstspel
• 900 ingestuurde ideeën
• Ruim 200 deelnemers aan de
bundelsessies
• 155 online bijeenkomsten
• 3 bundelrondes met in totaal 30
gespreksleiders
• 59 gebundelde projecten
• 240 aanmeldingen voor het
Toukomstpanel
• 20 Groningers in het Toukomstpanel
• Ruim 30.000 projectbeoordelingen
door bijna 6.000 Groningers
• 20 Groningers in het Toukomstpanel
• 172.638 websitebezoekers

6.2 Financiën
Voor Toukomst is in totaal 100 miljoen euro
gereserveerd. Met het bestuur is afgesproken
dat we daarvan 1% (dus 1 miljoen euro exclusief
btw) mogen besteden aan werkzaamheden
die uiteindelijk leiden tot een programma
voor Toukomst en het Toukomstbeeld. Deze
kosten zijn gemaakt in de periode oktober
2019 (start voorbereidingen) tot en met het
presenteren van het Toukomstbeeld en de
Toukomstprojecten op 28 januari 2021. In
onderstaande tabellen een overzicht van de
kosten.

Door de coronacrisis hebben we extra kosten
gemaakt omdat de looptijd van Toukomst is
verlengd. Dit gaat om ongeveer € 115.000,-.
Deze extra kosten betalen we niet uit het
budget voor Toukomst, maar uit de algemene
begroting van het programmabureau.

Tabel 8: Uitgaven Toukomst
Fase/onderdeel

Bedrag
(x duizend euro)

Voorbereidingsfase

(x duizend euro)

Ophalen ideeën en Toukomsttour

164

Bundelfase en uitwerken projecten

166

Publieksbeoordeling, panelbijeenkomsten en voorbereiding advies Toukomstpanel

255

Algemene kosten: team Toukomst, West 8, communicatie, website, ect.

449

Totaal:

1.115

Dekking overschrijding Toukomst vanuit het programmabureau

-115

Totale uitgaven Toukomst die ten laste komen van Toukomstbudget

1.000

Tabel 9: Uitgaven Toukomst uitgesplitst over de jaren 2019 - 2021
Uitsplitsing over de jaren 2019 - 2021

Bedrag
(x duizend euro)

2019

205

2020

784

2021 (voorlopige uitgaven)

126

Totaal

1.115

55

7.
Bestuur
Het bestuur van Nationaal
Programma Groningen bestaat
uit bestuurders van het Rijk,
provincie Groningen, gemeenten
in het aardbevingsgebied
en diverse organisaties die
specifieke thema's of sectoren
vertegenwoordigen.
7.1 Samenstelling
De samenstelling van het bestuur is
weergegeven in tabel 10. Programmadirecteur
Siem Jansen is adviseur van het bestuur. Het
bestuur heeft een aantal leden gemachtigd
om deel te nemen aan het dagelijks bestuur. In
2020 hebben het algemeen bestuur en dagelijks
bestuur beide vijf keer vergaderd.
Tabel 10: Samenstelling bestuur Nationaal Programma Groningen op 31 december 2020
Leden bestuur

Rol

Leden dagelijks bestuur8

René Paas

Onafhankelijk voorzitter / Rijksheer

X

Nienke Homan

Gedeputeerde provincie Groningen

X

Mirjam Wulfse

Gedeputeerde provincie Groningen

Adriaan Hoogendoorn

Burgemeester gemeente Midden-Groningen

Cora-Yfke Sikkema

Burgemeester gemeente Oldambt

Koos Wiersma

Burgemeester gemeente Appingedam

Hans Engels

Burgemeester gemeente Loppersum

Gerard Beukema

Burgemeester gemeente Delfzijl

Kristel Rutgers

Wethouder gemeente Het Hogeland

X

Koen Schuiling

Burgemeester gemeente Groningen

Eric Wiebes

Minister van Economische Zaken en Klimaat

Kajsa Ollongren

Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Susan Top

Groninger Gasberaad

Marijke Folkers

Vertegenwoordiger vanuit de landbouw

Anneloes Oldenburger

Vertegenwoordiger vanuit het bedrijfsleven

X

Jouke de Vries

Vertegenwoordiger vanuit de kennisinstellingen

X

Linda Steg

Vertegenwoordiger namens het thema energie

56

X

X

Een aantal functies in het bestuur is op 31
december 2020 niet ingevuld. In 2021 benoemt
het algemeen bestuur een vertegenwoordiger
namens het thema chemie, een
vertegenwoordiger vanuit de
woningbouwcorporaties en een
vertegenwoordiger namens de zorginstellingen.
De vertegenwoordiger vanuit de
woningbouwcorporaties neemt ook deel aan het
dagelijks bestuur.
7.2 Werkzaamheden
In 2020 heeft het bestuur middelen voor
projecten toegekend en ingestemd met
provinciale, lokale en speciale programma's. In
maart heeft het bestuur een onafhankelijke
beoordelingscommissie benoemd. Sindsdien
besluit het bestuur over programma's en
projecten nadat deze commissie hierover advies
heeft uitgebracht. Meer informatie over de
samenstelling en werkwijze van de
onafhankelijke beoordelingscommissie staat in
hoofdstuk 8.
Verder heeft het bestuur diverse besluiten
genomen die bijdragen aan een efficiënte
werkwijze. Zo heeft het dagelijks bestuur
mandaat gekregen om te besluiten over

57

verschillende onderwerpen en is het mandaat
van de programmadirecteur uitgebreid. Met als
gevolg dat het algemeen bestuur met ingang
van 2021 minder vaak vergadert.
Het bestuur is regelmatig bijgepraat over alle
ontwikkelingen rondom het programma
Toukomst. Daarnaast heeft het bestuur stappen
gezet om te komen tot een samenhangende
aanpak binnen Nationaal Programma
Groningen. Om zoveel mogelijk impact te
bereiken met het nationaal programma zijn er
hoofdlijnen geformuleerd die het vertrekpunt
kunnen vormen voor de lokale en provinciale
programma's.

58

Programma’s en
projecten laten de
kracht van Groningers
zien.
- Kristel Rutgers - wethouder gemeente Het Hogeland en bestuurslid Nationaal
Programma Groningen
“Als wethouder in gemeente Het Hogeland
zie ik het leed dat ontstaan is door de
gaswinningsproblematiek. En dat moet
natuurlijk allemaal hersteld en gecompenseerd
worden. Maar ik zie ook zoveel moois om me
heen. Ik ben een positief ingesteld mens en vind
het fijn om naast alle ellende kansen te zien.
Het doel van Nationaal Programma Groningen
is een brede welvaart voor alle Groningers.
Daar ben ik als bestuurslid graag bij betrokken.
We werken met elkaar aan een mooie toekomst
voor onze provincie. Dat vervangt zeker niet de
aardbevingsschade, maar legt wel de focus op
mooie kansen.
In 2020 hebben we de meeste lokale
programma’s van de gemeenten in het
aardbevingsgebied goedgekeurd, waarin zij
samen met inwoners de belangrijkste thema’s
hebben uitgewerkt. Het goed neerzetten van
de basis was een zoektocht, maar dat is gelukt.
Nu staan we op het startpunt van de verdere
uitwerking en uitvoering van initiatieven.
Lange termijn
Het is menselijk om snel resultaten te willen
zien. Maar het is belangrijk dat we ons
realiseren dat we echt goed kijken naar
projecten die bijdragen aan de doelstellingen.
Als we projecten willen met een grote impact,
heeft dat tijd nodig. En we moeten daarbij
vooral naar de langere termijn kijken. Het
ontwikkelen en concretiseren van initiatieven
waar veel partijen bij betrokken zijn, neemt
soms best veel tijd in beslag. Dat geduld

59

moeten we met elkaar opbrengen.
Nationaal Programma Groningen is nieuw. Voor
iedereen. De kaders hebben we geschetst,
maar hoe we die brede welvaart gaan bereiken,
ontdekken we gaandeweg. Niks ligt in beton
gegoten.
Het beste uit jezelf halen
In alle programma’s en projecten heb ik in
het afgelopen jaar de kracht van inwoners
zien. Dat is mooi om te zien. Met elkaar
bedenken Groningers de mooiste ideeën voor
onze provincie. Daar mogen we trots op zijn.
We staan bekend om onze nuchterheid en
bescheidenheid. Maar diep van binnen zijn
we trots op onze provincie. We moeten het
soms alleen wat meer prikkelen vóór het tot
uiting komt. Het is mijn persoonlijke missie
om mensen te helpen het beste uit zichzelf te
halen. Door Nationaal Programma Groningen
zie ik hier al zoveel mooie voorbeelden van! Fijn
om daar een bijdrage aan te mogen leveren.”

8.
Programmabureau
In dit laatste hoofdstuk lees je
meer over de werkzaamheden
en de medewerkers van het
programmabureau, dat zorgt
voor een goede uitvoering van
het programma. Ook vertelt één
van onze medewerkers over haar
werk bij Nationaal Programma
Groningen.

60

8.1 Team
Nationaal Programma Groningen is geen
eigenstandige organisatie of rechtspersoon.
Het programmabureau is beheersmatig
ondergebracht bij de provincie Groningen en
bestaat uit 12 enthousiaste medewerkers met
een groot hart voor Groningen. Ook zetten
twee projectversnellers zich één tot twee
dagen per week in voor het programmabureau.
Zij helpen ideeën van bedrijven in de provincie
verder te ontwikkelen tot concrete projecten.
Het programmabureau zorgt voor de uitvoering
van het programma als geheel. Daarbij hoort
het aanjagen van initiatieven, advisering
en ondersteuning van betrokken partijen,
creëren van samenhang, organiseren van de
beoordeling van plannen en monitoring en
evaluatie. Ook is het programmabureau hét
aanspreekpunt waar inwoners, bedrijven,
organisaties en andere belanghebbenden
terechtkunnen met hun ideeën, vragen en
suggesties.

8.2 Commissies
Er zijn drie commissies die het
programmabureau ondersteunen:
de beoordelingscommissie, het
Omgevingskwaliteitsteam en de
Deskundigenpool. Zij beoordelen of adviseren
over programma's en projecten.
8.2.1 Beoordelingscommissie
In het voorjaar van 2020 heeft het bestuur
van Nationaal Programma Groningen een
onafhankelijke beoordelingscommissie
ingesteld. De commissie kijkt of programma’s
en projecten aan het programmakader
door te beoordelen of ze bijdragen aan de
ambities en de voorwaarden van het nationaal
programma. Op basis daarvan brengen de
leden een advies uit aan het bestuur. Daarnaast
adviseert zij over andere onderwerpen zoals
de samenhang tussen programma's en
projecten en doet aanbevelingen over hoe een
indiener de kwaliteit kan verhogen. Dit doen
ze onafhankelijk, ze maken geen onderdeel
uit van de organisaties die betrokken zijn bij
Nationaal Programma Groningen. De zes leden
van de beoordelingscommissie zijn deskundig
op verschillende terreinen, kritisch en hebben
brede interesses.
De beoordelingscommissie bestaat uit:
• Jan Pelle (voorzitter, projectplannen en
businesscases)
• Marlous van der Veen (duurzaamheid en
natuur)
• Jan Paul van Soest (duurzaamheid en
natuur)
• Marjan Oudeman (projectplannen en
businesscases)
• Bas ter Weel (economie en arbeidsmarkt)
• Bettina Bock (leefbaarheid, participatie)

In 2020 is de beoordelingscommissie
vijf keer bij elkaar geweest voor een
beoordelingsmoment en twee keer voor een
herbeoordeling.
8.2.2 Omgevingskwaliteitsteam
Sinds januari 2020 adviseert het
omgevingskwaliteitsteam (OKT) het bestuur
in een vroeg stadium (bij het formuleren van
projecten) over de ruimtelijke inpassing van
programma's en projecten in de omgeving.
Het advies van het omgevingskwaliteitsteam
is gericht op een kwaliteitsverbetering van
de impact van de plannen op de fysieke
leefomgeving. Het omgevingskwaliteitsteam
bestaat uit vier experts met deskundigheid
op het gebied van ruimtelijke kwaliteit. Voor
indieners is het inwinnen van advies van het
omgevingskwaliteitsteam geen vereiste, maar
wel een aanbeveling.
Het OKT bestaat uit:
• Stadsbouwmeester gemeente Groningen
• Adviseur Fysieke Leefomgeving College van
Rijksadviseurs
• Directeur Libau
• Provinciaal bouwheerschap
In 2020 is het Omgevingskwaliteitsteam zeven
keer bij elkaar geweest.
8.3 Financiën programmabureau
In tabel 11 zijn de kosten van het
programmabureau in 2020 toegelicht. Voor
2020 waren de totale kosten begroot op 3,3
miljoen euro.

Tabel 11: Uitgaven programmabureau (afgerond op duizenden euro’s)
Categorie

Onderwerp

Programmabureau

Personeel

1.154

Programmabureau

Overhead-toeslag provincie (juridisch, inkoop, huisvesting, ICT, etc.)

582

Programmabureau

Overige organisatiekosten programmabureau (bijeenkomsten, vacatiegelden bestuur, teamdagen, opleiding, etc.)
Communicatie

44

Programmabureau
Werkbudget

Bedrag
(x duizend euro)

50

Werkbudget

Incidentele ondersteuning voor gemeenten/provincie en andere
initiatiefnemers bij het uitwerken van programma's en projecten.
Onafhankelijke beoordelingscommissie en ruimtelijk kwaliteitsteam.

136

Werkbudget

Beoordeling en proceskosten Impulsloket en Loket Leefbaarheid.

301

Werkbudget

Monitoring en evaluatie (inclusief imago-onderzoek)

207

Toukomst

Overschrijding budget Toukomst door corona, gedekt uit het algemene
budget van het programmabureau,

115

Totaal

173

2.762

61

Toukomst is een
project waar ik
blij van word.
- Desirée Blaauw, assistent programmamanager
Nationaal Programma Groningen
“Ik leerde Toukomst kennen tijdens
mijn traineeship bij het MOW, Museum
Westerwolde, en bleef het project met
grote belangstelling volgen tijdens mijn
afstudeeropdracht voor de gemeente
Westerwolde, waar ik adviseerde over het
museumbeleid. Toukomst is een project waar
ik blij van word, omdat cultuur en beleid hier
samenkomt en het écht een project is met lef
en pit. De rechtstreekse lijn van idee, naar geld,
naar uitvoering vind ik geweldig.
Goede timing
Toen het cijfer op mijn eindscriptie binnen was,
besloot ik een open sollicitatie te sturen. En
dat bleek een goede timing. Ik kon op gesprek
komen en diezelfde week beginnen! Het waren
de weken van de bundelbijeenkomsten, waar
honderden mensen samen aan de slag gingen
om hun ideeën te bundelen tot grote projecten.
Een ontzettend drukke en hectische tijd, waar
ze extra handen bij konden gebruiken. Ik was
die dag een soort vliegende kiep: ik bemande
de helpdesk, beheerde het forum en creëerde
overzicht in alle projecten en updates. Een
heerlijke start!
Een eer
Daarna gingen we aan de slag met de
Toukomstkrant die iedereen in de bus kreeg
en was ik betrokken als ondersteuner van het
panel. In mijn werk ben ik een echte regelaar
en samen met het team heb ik onder andere
wekelijks de uitkomsten van de overleggen
met het panel verwerkt, dit groeide uiteindelijk
uit tot het advies dat ze in januari hebben
gepresenteerd. Het was echt een eer om met

62

dit panel te werken en van dichtbij te zien
hoe al die verschillende mensen met andere
achtergronden en meningen tóch samen tot
een goed en gedegen advies kwamen.
Aandacht
Ik ben geboren in Winschoten en op mijn
zestiende naar Westerwolde verhuisd. Daar
kochten mijn ouders een boerderij. Tot die tijd
had ik weinig interesse in de omgeving, maar
dat veranderde in Westerwolde. Ik kreeg oog
voor de schoonheid van de omgeving en later
- tijdens mijn studie Bedrijfskunde en stages kreeg ik meer aandacht voor de rijke historie,
de cultuur en het landschap. Ik houd enorm
van de rust en ruimte hier. Mijn betrokkenheid
groeide en ik kreeg steeds meer de overtuiging
dat we moeten investeren om al die bijzondere
eigenschappen te behouden. Sinds kort
woon ik in Bad Nieuweschans waar ik fijn kan
thuiswerken maar ook heerlijk tot rust kom.
Hart voor de zaak
Werken bij Nationaal Programma Groningen
geeft me enorm veel energie en voldoening. We
werken in een hoog tempo en schakelen lekker
snel met elkaar. We doen het echt samen,
voor de toekomst van onze provincie. Het is
erg inspirerend om zo met elkaar, allemaal
met hart voor de zaak, een verschil te kunnen
maken voor Groningen. Ik ben zo enthousiast
over Toukomst en wat we met elkaar bereiken,
dat ik hoop dat dit de start is van een nieuwe
beweging in Nederland om mensen te
betrekken. Toukomst brengt zoveel mensen op
de been om mee te denken over de toekomst.
Dat is echt bijzonder.”

Bijlage
Overzicht van
goedgekeurde
projecten
- Per gemeente en provincie in 2020

Gemeente Eemsdelta
Bijdrage aan de ambities
per project

14%

Bijdrage aan de ambities
per toegekende euro

13%

13%

19%

13%
60%

Economie

19%

49%

Werken en leren

Leefbaarheid

8 miljoen euro

51,57 miljoen euro

0

Natuur en klimaat

87,4

0

Het toegekende bedrag aan projecten in
relatie tot gereserveerde middelen

51,57

Uitgegeven middelen in miljoenen euro's

Tabel 12: Ingediende projecten van gemeente Eemsdelta in 2020
Projectnaam

Fase project

Bijdrage Dorpshuizen

Laatste deel van de
uitvoeringsfase

Bedrag

Economie

Werken
en leren

Leefbaarheid

Natuur en
klimaat

275.000

+

+

+++

+

Gebiedsontwikkeling Delfzijl Centrum
Voorbereidende
Zuidoost – Fase 2: Wonen met een plus fase

3.393.500

++

+

+++

+

Sociaal plan Delfzijl Noord

Begin van de
uitvoeringsfase

550.000

+

+++

++

+

Proceskosten gemeente Eemsdelta

Midden van de
uitvoeringsfase

769.000

(in euro’s)

Totaal

4.987.500

+ = 1 - 30 punten: een bijdrage / ++ = 30-50 punten: een aanzienlijke bijdrage / +++ = 50+ punten: hoofdbijdrage

Gemeente Groningen
Bijdrage aan de ambities
per project

16%

Bijdrage aan de ambities
per toegekende euro

6%

20%
21%

57%

Economie

6%

14%

59%

Werken en leren

Leefbaarheid

23,61 miljoen euro

0

0

42,1

Het toegekende bedrag aan projecten in
relatie tot gereserveerde middelen

Natuur en klimaat

1,23 miljoen euro

23,61

Uitgegeven middelen in miljoenen euro's

Tabel 13: Ingediende projecten van gemeente Groningen in 2020
Projectnaam

Fase project

Bedrag

De Buddy Academie

Begin van de
uitvoeringsfase

1.010.000

Kansrijke start

Begin van de
uitvoeringsfase

1.210.000

Wijkbudget

Voorbereidende
fase

175.000

Wijkondersteuner

Voorbereidende
fase

350.000

Zonthermie

Voorbereidende
fase

2.000.000

Proceskosten gemeente Groningen

Midden van de
uitvoeringsfase

405.000

Economie

Werken
en leren

Leefbaarheid

Natuur en
klimaat

+

+++

+

+++

++

+

+

+++

+

+

+++

+

+

(in euro’s)

Totaal

+

+

+++

5.150.000

+ = 1 - 30 punten: een bijdrage / ++ = 30-50 punten: een aanzienlijke bijdrage / +++ = 50+ punten: hoofdbijdrage

Gemeente Het Hogeland
Bijdrage aan de ambities
per project

Bijdrage aan de ambities
per toegekende euro
2%

7%

20%

41%

12%

49%

62%

9%

Economie

Werken en leren

Leefbaarheid

2,84 miljoen euro

21,70 miljoen euro

0

Natuur en klimaat

0

38,4

Het toegekende bedrag aan projecten in
relatie tot gereserveerde middelen

21,70

Uitgegeven middelen in miljoenen euro's

Tabel 14: Ingediende projecten van gemeente Het Hogeland in 2020
Projectnaam

Fase project

Vakland Het Hogeland

Voorbereidende
fase

Waterwerken Zoutkamp (deel
Hogeland)

Voorbereidende
fase

Bedrag

Economie

Werken
en leren

Leefbaarheid

Natuur en
klimaat

2.618.400

+

+++

+

+

1.765.500

++

++

+

(in euro’s)

Totaal

4.383.900

+ = 1 - 30 punten: een bijdrage / ++ = 30-50 punten: een aanzienlijke bijdrage / +++ = 50+ punten: hoofdbijdrage

Gemeente Midden-Groningen
Bijdrage aan de ambities
per project

Bijdrage aan de ambities
per toegekende euro
4% 6%

11% 10%

5%

32%
58%

73%

Economie

Werken en leren

13,63 miljoen euro

0

55,1

Het toegekende bedrag aan projecten in
relatie tot gereserveerde middelen

Leefbaarheid

0

Natuur en klimaat

2,07 miljioen euro

13,63

Uitgegeven middelen in miljoenen euro's

Nationaal Programma Groningen heeft in 2020 geen nieuwe
projecten van Midden-Groningen goedgekeurd.

Gemeente Oldambt
Bijdrage aan de ambities
per project

Bijdrage aan de ambities
per toegekende euro

13% 10%

7% 11%
11%

10%

72%

67%

Economie

Werken en leren

Leefbaarheid

295 duizend euro

911 duizend euro

0

Natuur en klimaat

22,4

0

Het toegekende bedrag aan projecten in
relatie tot gereserveerde middelen

0,91

Uitgegeven middelen in miljoenen euro's

Tabel 15: Ingediende projecten van gemeente Oldambt in 2020
Projectnaam

Fase project

Proceskosten gemeente Oldambt

Voorbereidende
fase

Bedrag
(in euro’s)

Totaal

232.600

232.600

Economie

Werken
en leren

Leefbaarheid

Natuur en
klimaat

Provincie Groningen
Bijdrage aan de ambities
per project

Bijdrage aan de ambities
per toegekende euro

27%

29%

29%
44%

14%

14%

30%

Economie

Werken en leren

Leefbaarheid

96,75 miljoen euro

0

0

193,8

Het toegekende bedrag aan projecten in
relatie tot gereserveerde middelen

12%

Natuur en klimaat

22,06 miljioen euro

96,75

Uitgegeven middelen in miljoenen euro's

Tabel 15: Ingediende projecten van gemeente Het Hogeland in 2020
Projectnaam

Fase project

5Groningen

Voorbereidende
fase

Fascinating

Toegekend

Economie

Werken
en leren

Leefbaarheid

Natuur en
klimaat

1.240.000

+++

+

+

+

Voorbereidende
fase

10.050.000

++

+

+

++

Innovatieve fabriek Avantium

Voorbereidende
fase

7.500.000

+++

+

+

+

Financieringsregeling warmtetransitie
projecten Groningen (WTPG-regeling)

Voorbereidende
fase

4.000.000

+

+

+

+++

HEAVENN

Voorbereidende
fase

6.276.694,25

++

+

++

Investeringsregeling Toekomstbestendige Industrie

Midden van de
uitvoeringsfase

20.500.000

+++

+

++

Warmtetransitiecentrum Groningen
(WTCG) – Aanvraag 2

Voorbereidende
fase

805.000

+

+

+

+++

Waterstof(-batterij)treinen

Voorbereidende
fase

805.000

+

+

+

++

Waterwerken Zoutkamp (deel Provincie Voorbereidende
Groningen)
fase

7.000.000

++

++

+

(in euro’s)

Totaal

59.137.194,25

+ = 1 - 30 punten: een bijdrage / ++ = 30-50 punten: een aanzienlijke bijdrage / +++ = 50+ punten: hoofdbijdrage

Colofon
Fotografie
Marieke Kijk in de Vegte
Kees van de Veen
René Lambrechts
Harry Cock
Peter-Jack Hiddema
Stella Dekker
Archief gemeente Het Hogeland
Archief provincie Groningen
Teksten
Interviews
Ester Mijnheer
Ellen de Ruiter
Overige teksten
Medewerkers programmabureau
Ontwerp
Dizain
Opmaak
Medewerkers programmabureau
Dit jaarverslag is opgesteld door:
Het programmabureau en op 28 mei
2021 vastgesteld door het algemeen bestuur
van Nationaal Programma Groningen met
daarin vertegenwoordigers van het Rijk,
provincie, gemeenten in het aardbevingsgebied
en maatschappelijke organisaties.

Nationaal Programma Groningen werkt aan een goede
toekomst voor elke Groninger. We brengen mensen en
ideeën samen en bundelen de krachten van inwoners,
organisaties, bedrijven en overheden. Samen voeren
we plannen uit die Groningen écht vooruithelpen.
Belangrijke onderwerpen zijn het versterken van de
leefomgeving, de economie, opleidingen,
banen en de natuur en het
klimaat.