Besluit van

houdende wijziging van het Besluit
zorgverzekering, het Besluit
uitbreiding en beperking
werkingssfeer WMG, het Besluit
zorgaanspraken AWBZ, het
Zorgindicatiebesluit en het
Bijdragebesluit zorg in verband
met diverse maatregelen 2011

Op de voordracht van Onze Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport van juli 2010, Z/VU- ;
Gelet op de artikelen 11, derde lid, 19, vierde lid, 21,
tweede lid, en artikel 118a, eerste lid, van de
Zorgverzekeringswet, 2, tweede lid, van de Wet
marktordening gezondheidszorg , 6, tweede lid, 9a,
tweede lid, 16b, derde lid, en 16c, tweede lid, van de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten;
De Raad van State gehoord (advies van, nummer);
Gezien het nader rapport van Onze Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport van,;
Hebben goedgevonden en verstaan:
Artikel I
Het Besluit zorgverzekering wordt gewijzigd als volgt:
A
Artikel 2.4, derde lid, komt te luiden:
3. Bij ministeriële regeling kan worden bepaald dat de
verzekerde voor zorg op het terrein van de geestelijke
gezondheidszorg een eigen bijdrage betaalt. Daarbij kan
worden bepaald dat de eigen bijdrage wordt betaald aan
de zorgaanbieder.
B
Artikel 2.6 wordt gewijzigd als volgt:
1. In het tweede lid, tweede volzin, wordt “negen
behandelingen” vervangen door: twaalf behandelingen.

2. Onder vernummering van het derde tot en met zesde
lid tot vierde tot en met zevende lid, wordt een nieuw
derde lid ingevoegd, luidende:
3. Fysiotherapie omvat tevens bekkenfysiotherapie in
verband met urine-incontinentie . Deze zorg omvat voor
de verzekerden van artikel 18 jaar of ouder ten hoogste
negen behandelingen.
3. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
8. Bij ministeriële regeling kan worden bepaald dat de
verzekerde een eigen bijdrage betaalt voor logopedie,
ergotherapie of dieetadvisering. Daarbij kan worden
bepaald dat de eigen bijdrage wordt betaald aan de
zorgaanbieder.
C
Artikel 2.7 wordt gewijzigd als volgt:
1. In het vierde en vijfde lid wordt “tweeëntwintig”
telkens vervangen door: achttien.
2. In het vijfde lid, onderdeel a, wordt “en het
aanbrengen van een tandheelkundig implantaat”
vervangen door: , het aanbrengen van een
tandheelkundig implantaat en extracties die geen
onderdeel uitmaken van een tandheelkundig
specialistisch behandelplan.
3. In het zesde lid vervalt: , onderdeel b.
D
In artikel 2.8, eerste lid, aanhef, wordt na
“terhandstelling van” ingevoegd: of advies en begeleiding
zoals apothekers die plegen te bieden ten behoeve van
medicatiebeoordeling en verantwoord gebruik van.
E
Artikel 2.16a vervalt.
F
Artikel 2.17 wordt gewijzigd als volgt:
1. In het eerste lid, aanhef, wordt “vallen buiten het
verplicht eigen risico betreffen” vervangen door: die
buiten het verplicht eigen risico vallen, betreffen kosten
van:
2. Het eerste lid, onderdeel b, komt te luiden:
b. zorg zoals huisartsen plegen te bieden, tenzij de zorg
wordt bekostigd met toepassing van de op grond van de
Wet marktordening gezondheidszorg vastgestelde
beleidsregel voor de prestatiebekostiging
multidisciplinaire zorgverlening chronische
aandoeningen,.
3. Onder vervanging van de punt door “en,” wordt aan
het slot van het eerste lid, onderdeel c, een onderdeel
toegevoegd, luidende:

2

d. nacontroles van de donor nadat de periode, bedoeld in
artikel 2.5, onderdeel d, is verstreken.
4. In het derde lid wordt “artikel 18a, vijfde lid”
vervangen door: artikel 19, vierde lid.
G
In artikel 2.19 wordt “artikel 20” vervangen door:
artikel 21.
H
Artikel 3a.1 wordt gewijzigd als volgt:
1. Voor de tekst wordt de aanduiding “1” geplaatst.
2. In het eerste lid (nieuw), onderdeel a, wordt “zijn
ingedeeld in bij ministeriële regeling aangewezen FKG’s”
vervangen door: voldoen aan bij ministeriële regeling
geregelde voorwaarden met betrekking tot aan hen
terhandgestelde geneesmiddelen.
3. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
2. Gewezen militairen hebben eveneens recht op een
uitkering als bedoeld in het eerste lid, indien zij in de
twee opeenvolgende jaren voorafgaande aan het jaar
waarop de uitkering betrekking dient te hebben, zorg
hebben ontvangen ten laste van een ziektekostenregeling
voor militairen die overeenkomt met de zorg waarop het
eerste lid, onderdelen a, of b betrekking heeft.
I
In artikel 3a.3, eerste lid, onderdeel a, wordt
“beheerskosten” vervangen door: beheerskostenbudget.
Artikel II
Het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG
wordt gewijzigd als volgt:
A
Artikel 3, eerste lid, onderdeel a, komt te luiden:
a. farmaceutische zorg:
1º. anders dan advies of begeleiding ten behoeve van
medicatie beoordeling en verantwoord gebruik van UR–
geneesmiddelen als bedoeld in artikel 1, eerste lid,
onder s, van de Geneesmiddelenwet of de terhandstelling
van die geneesmiddelen,
2º. waarop de Wet inzake bloedtransfusie van toepassing
is;.

3

B
In artikel 5, tweede lid, wordt “zorg als omschreven in de
artikelen 3, 4, 5, 6 en 7” vervangen door: zorg is als
omschreven in de artikelen 4, 5 en 6.
Artikel III
Het Besluit zorgaanspraken AWBZ wordt gewijzigd als
volgt:
A
Artikel 1 wordt gewijzigd als volgt:
1. Onderdeel b komt te luiden:
b. gebruikelijke zorg: de normale, dagelijkse zorg die
partners, ouders, inwonende kinderen of andere
huisgenoten geacht worden elkaar onderling te bieden;
c. Na onderdeel b wordt een onderdeel toegevoegd,
luidende:
c. mantelzorg: langdurige zorg die niet in het kader van
een hulpverlenend beroep wordt geboden aan een
hulpbehoevende door personen uit diens directe
omgeving, waarbij de zorgverlening rechtstreeks
voortvloeit uit de sociale relatie en de gebruikelijke zorg
overstijgt.
B
Artikel 2 wordt gewijzigd als volgt:
1. In het eerste lid wordt, onder verlettering van de
onderdelen f tot en met l in g tot en met m, een nieuw
onderdeel f ingevoegd, luidende:
f. kortdurend verblijf als omschreven in artikel 9a;.
2. Onderdeel l (nieuw) komt te luiden:
l. neonatale hielprik.
C
Artikel 9 wordt gewijzigd als volgt:
1. Het eerste lid komt te luiden:
1. Verblijf omvat verblijf in een instelling met
samenhangende zorg bestaande uit persoonlijke
verzorging, verpleging, begeleiding of behandeling voor
een verzekerde met een somatische, psychogeriatrische
of psychiatrische aandoening of beperking of een
verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap indien
die verzekerde aangewezen is op een beschermende
woonomgeving, een therapeutisch leefklimaat of
permanent toezicht.
2. Onder vernummering van het tweede lid tot derde lid
wordt een nieuw tweede lid ingevoegd, luidende:
2. Op verblijf bestaat slechts aanspraak indien de
verzekerde meer dan drie etmalen per week daarop is
aangewezen.

4

D
Na artikel 9 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 9a
1. Kortdurend verblijf omvat logeren in een instelling
gedurende maximaal drie etmalen per week, gepaard
gaande met persoonlijke verzorging, verpleging of
begeleiding voor een verzekerde met een somatische,
psychogeriatrische of psychiatrische aandoening of
beperking, of een verstandelijke, lichamelijke of
zintuiglijke handicap indien de verzekerde aangewezen is
op permanent toezicht.
2. Op de zorg, bedoeld in het eerste lid, bestaat s lechts
aanspraak indien ontlasting van de persoon die
gebruikelijke zorg of mantelzorg aan de verzekerde
levert, noodzakelijk is.
E
In artikel 10 wordt “artikel 6” vervangen door: artikel 6
of 8.
F
Artikel 13, tweede lid, komt te luiden:
2. In afwijking van het eerste lid, bestaat het voortgezet
verblijf, indien er sprake is van behandeling van een
psychiatrische aandoening, uit zorg als omschreven in
artikel 9, eerste lid.
G
Artikel 17 komt te luiden:
Artikel 17
1. De neonatale hielprik omvat onderzoek bij
pasgeborenen naar bij ministeriële regeling aan te wijzen
ernstige zeldzame ziekten.
2. Onze Minister draagt zorg voor de uitvoering van het
onderzoek.
I
In artikel 21, eerste lid, wordt “de artikelen 4 tot en met
8, welke niet gepaard gaat me t verblijf als bedoeld in
artikel 9, alsmede voor zover de instelling zorg verleent
als bedoeld in artikel 11” vervangen door: de artikelen 4
tot en met 15.
Artikel IV
Het Zorgindicatiebesluit wordt gewijzigd als volgt:
A
Aan artikel 1 wordt een onderdeel toegevoegd luidende:

5

f. cliëntprofiel: een profiel van zorgvragers met een
vergelijkbare zorgbehoefte en beperkingen op dezelfde
terreinen, bij wie de verzorgings-, verplegings-,
begeleidings- of behandelingsdoelen naar aard en inhoud
overeenkomen.
B
Artikel 2 wordt gewijzigd als volgt:
1. De aanhef komt te luiden: Als vormen van zorg als
bedoeld in artikel 9a, eerste lid, van de AWBZ worden
aangewezen de vormen van zorg, bedoeld in de
artikelen 4 tot en met 6, 8, 9, eerste lid, 9a, 10, en 13,
tweede lid, van het besluit, met uitzondering van:.
2. Onderdeel c vervalt en de puntkomma aan het slot van
onderdeel b wordt vervangen door een punt.
C
In artikel 6 wordt, onder vervanging van de punt door
een puntkomma aan het slot van onderdeel f, een
onderdeel toegevoegd, luidende:
g. welk cliëntprofiel het beste bij de zorgvrager past.
D
Artikel 11 komt te luiden:
Artikel 11
Onze minister stelt beleidsregels waarin de cliëntprofielen
worden omschreven en kan beleidsregels stellen over de
wijze waarop het indicatieorgaan zijn activiteiten uitvoert.
E
Artikel 13 wordt gewijzigd als volgt:
1. Het eerste lid komt te luiden:
1. Indien een zorgvrager is aangewezen op een vorm van
zorg of vormen van zorg als bedoeld in artikel 2, worden
in het indicatiebesluit aangegeven:
a. de vorm van zorg of vormen van zorg waarop de
zorgvrager is aangewezen,
b. de aandoening, beperking of handicap als gevolg
waarvan de zorgvrager op de vorm van zorg of vormen
van zorg is aangewezen, en
c. de hoeveelheid zorg in tijd per zorgvorm.
2. Onder vernummering van het tweede en het derde lid
tot derde en vierde lid, wordt een nieuw tweede lid
ingevoegd, luidende:
2. In afwijking van het eerste lid worden indien een
zorgvrager is aangewezen op verblijf als bedoeld in
artikel 9, eerste lid, of voortgezet verblijf als bedoeld in
artikel 13, tweede lid, van het besluit in het
indicatiebesluit aangegeven:

6

a. het verblijf of voortgezet verblijf met de daarbij
behorende samenhangende zorg waarop de zorgvrager is
aangewezen;
b. de aandoening, beperking of handicap als gevolg
waarvan de zorgvrager op het verblijf of voortgezet
verblijf met de daarbij behorende samenhangende zorg is
aangewezen;
c. de omvang van de samenhangende zorg.
Artikel V
Het Bijdragebesluit zorg wordt gewijzigd als volgt:
A
Artikel 1 wordt gewijzigd als volgt:
1. In het eerste lid, onderdeel f, subonderdeel 1º,
vervalt: , vermeerderd met de correctie voor
buitengewone uitgaven, bedoeld in het tweede lid.
2. Het tweede lid alsmede de aanduiding “1.” voor het
eerste lid vervallen.
B
Artikel 4, tweede lid, komt te luiden:
2. De bijdrage bedraagt niet minder dan € 400 en niet
meer dan € 2081,60 per maand.
C
Artikel 6, derde lid, komt te luiden:
3. De verzekerde meldt aan het centraal
administratiekantoor wijzigingen als bedoeld in artikel 2,
derde lid.
D
Artikel 14 wordt gewijzigd als volgt:
1. In het eerste lid, onderdeel d, vervalt: van de artikelen
7 en 26.
2. Het derde lid, tweede volzin, vervalt.
E
Artikel 15 wordt gewijzigd als volgt:
1. In het eerste lid vervalt: , doch zonder de correctie
voor buitengewone uitgaven, bedoeld in artikel 1, tweede
lid.
2. In het tweede lid wordt “artikelen 4, vierde en vijfde
lid” vervangen door “artikelen 4, derde en vierde lid” en
wordt “artikelen 4, zesde lid” vervangen door:
artikelen 4, vijfde lid.
F
In artikel 16e, eerste lid, vervalt: , doch zonder de

7

correctie voor buitengewone uitgaven, bedoeld in
artikel 1, tweede lid.
G
In het opschrift van paragraaf 2 wordt “verzorging en
verpleging” vervangen door: verzorging, verpleging en
begeleiding.
Artikel VI
1. Dit besluit treedt in werking met ingang van
1 januari 2011.
2. Artikel I, onderdeel H, werkt met betrekking tot het
gewijzigde artikel 3a.1, eerste lid, onderdeel a, terug tot
en met 1 januari 2010.
3. Artikel I, onderdeel H, werkt met betrekking tot het
toevoegen van een tweede lid aan artikel 3a.1, terug tot
en met:
a. 1 januari 2008, voorzover het betreft toepassing van
artikel 3a.1, onderdeel a, van het Besluit
zorgverzekering;
b. 1 januari 2009 voorzover het betreft toepassing van
artikel 3a.1, onderdeel b, van het Besluit
zorgverzekering.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij
behorende nota van toelichting in het Staatsblad zal
worden geplaatst.

De Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

8

Nota van toelichting
1. Algemeen
1.1. Inleiding
Met dit besluit zijn het Besluit zorgverzekering (Bzv), het Besluit uitbreiding en
beperking werkingssfeer WMG, het Besluit zorgaanspraken AWBZ (BZA), het
Zorgindicatiebesluit (Zib) en het Bijdragebesluit zorg per 1 januari 2011 gewijzigd.
Bij het Bzv en het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG gaat het
om de volgende wijzigingen.
1. Het invoeren van de bevoegdheid om eigen bijdragen te regelen voor
tweedelijns geeste lijke gezondheidszorg (tweedelijns-ggz).
2. Het regelen dat de eerste twaalf behandelingen fysiotherapie en oefentherapie
ter behandeling van een chronische aandoening als bedoeld in bijlage 1 van het
Besluit zorgverzekering (voor zover het gaat om verzekerden van achttien jaar of
ouder) niet in het pakket van de zorgverzekering (verder te noemen: basispakket)
zitten. Tot de inwerkingtreding van dit besluit zijn dat de eerste negen
behandelingen per aandoening.
3. Het invoeren van de bevoegdheid om eigen bijdragen te regelen voor
logopedie, ergotherapie en dieetadvisering.
4. Het expliciet regelen dat de farmaceutische zorg die deel uitmaakt van het
basispakket, ook omvat het daarbij behorende advies van en begeleiding door
degene die het geneesmiddel aan de verzekerde ter hand stelt.
5. Het, in verband met ‘stepped care’, uitbreiden van de fysiotherapie die in het
basispakket zit, met de eerste negen behandelingen bekkenfysiotherapie in
verband met urine-incontinentie.
6. Het verlagen van de leeftijdsgrens voor de in het basispakket opgenomen
mondzorg voor jeugdigen naar achttien jaar (was tweeëntwintig jaar).
7. Het regelen dat extra cties als onderdeel van de chirurgische tandheelkundige
hulp van specialistische aard niet meer in het basispakke t zitte n, tenzij deze
extracties deel uitmaken van een tandheelkundig specialistisch behandelplan.
8. Het om technische redenen aanpassen van de artikelen 2.8, eerste lid, aanhef,
artikel 2.17, eerste lid, aanhef, artikel 2.19 en 3a.3, eerste lid, van het Bzv.
9. Het onder het verplicht eigen risico brengen van zorg zoals huisartsen die
plegen te bieden, indien deze zorg deel uitmaakt van ketenzorg voor chronische
aandoeningen.
10. Het van het verplicht eigen risico uitsluiten van de nacontroles van levende
donoren van een nier of lever ten behoeve van nier- of levertransplantaties. Het
gaat om díe controles die ten laste van de zorgverzekering van de donor komen.
11. Het om technische redenen aanpassen van de voorwaarden voor de
compensatie van het verplicht eigen risico.
12. Het regelen dat voor gewezen militairen de relevante zorgkosten voor de
compensatie eigen risico die werden vergoed op grond van de
ziektekostenregeling voor militairen, meetellen voor het recht op compensatie .
Bij het BZA en het Zib gaat het om de volgende wijzigingen.
1. Het regelen dat ingeval van verblijf langer dan drie etmalen per week of
voorgezet verblijf als bedoeld in artikel 13, tweede lid, van het BZA, de aanspraak
bestaat uit verblijf met samenhangende zorg, waarvoor het Centrum
Indicatiestelling Zorg (CIZ) een indicatiebesluit kan afgeven.

9

2. Het regelen van kortdurend verblijf ter ontlasting van de persoon die
gebruikelijke zorg of mantelzorg verleent.
3. Het regelen dat vervoer, net als bij begeleiding, deel uitmaakt van behandeling
gedurende een dagdeel in de instelling als daarvoor voor de verzekerde een
medische noodzaak bestaat.
4. Het opheffen van de contracteerplicht met betrekking tot zorg met verblijf in
een instelling.
5. Het aanpassen van artikel 17, eerste lid, van het BZA, omdat het aantal
aandoeningen dat bij pasgeborenen wordt onderzocht uit het bloed dat door
middel van de hielprik wordt afgenomen, inmiddels is uitgebreid.
Bij het Bijdragebesluit zorg gaat het om het invoeren van een minimale bijdrage in
het geval de zogenoemde hoge intramurale eigen bijdrage voor verblijf op grond
van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) in een instelling
verschuldigd is. Verder gaat het om wijzigingen van voornamelijk technische aard.
1.2. Financiële gevolgen
Vanwege overschrijdingen in het Budgettair Kader Zorg (BKZ) zijn met dit besluit
per 1 januari 2011 maatregelen getroffen. Deze betreffen de volgende
maatregelen met de volgende geraamde opbrengsten in 2011.
1. Een eigen bijdrage voor tweedelijns-ggz voor verzekerden van 18 jaar en
ouder. De geraamde opbrengst bedraagt: € 110 miljoen.
2. Het regelen dat de eerste twaalf behandelingen fysiotherapie en oefentherapie
voor eigen rekening komen. De geraamde opbrengst bedraagt: € 30 miljoen.
3. Eigen bijdrage voor logopedie. De geraamde opbrengst bedraagt: € 25 miljoen.
4. Eigen bijdrage voor ergotherapie. De geraamde opbrengst bedraagt
€ 2 miljoen.
5. Eigen bijdrage voor dieetadvisering. De geraamde opbrengst bedraagt
€ 3 miljoen.
6. Het verlagen van de leeftijdsgrens voor mondzorg voor jeugdigen van
tweeëntwintig jaar naar achttien jaar. De geraamde opbrengst bedraagt:
€ 100 miljoen.
7. Het verwijderen van de extracties uit de chirurgische tandheelkundige zorg van
specialistische aard. De geraamde opbrengst bedraagt: € 5 miljoen.
8. Uitbreiden van het basispakket met bekkenfysiotherapie . De geraamde
opbrengst bedraagt als gevolg van substitutie van incontinentiemateriaal:
€ 2 miljoen.
9. Het invoeren van een minimale bijdrage in het geval de zogenoemde hoge
intramurale eigen bijdrage voor verblijf in een AWBZ-instelling verschuldigd is. De
geraamde opbrengst is: € 80 miljoen.
Met het onderhavige besluit word en er ook maatregelen getroffen die leiden tot
beperkt hogere uitgaven in het kader van het BKZ.
De geraamde uitgaven op jaarbasis voor het van het verplicht eigen risico
uitsluiten van de nacontroles van levende donoren van een nier of lever ten
behoeve van nier- of levertransplantaties bedraagt in 2011 ongeveer € 100 000.
Bij de maatregel met betrekking tot de gewezen militairen gaat het om hooguit
enkele tienduizenden euro’s op jaarbasis.
Het onder het verplicht eigen risico brengen van zorg zoals huisartsen die plegen
te bieden, indien deze zorg onderdeel uitmaakt van ketenzorg voor chronische
aandoeningen, leidt niet tot een hogere opbrengst omdat deze verzeke rden
zoveel andere zorg gebruiken dat zij hun eigen risico al volmaken.

10

In totaal gaat het in 2011 om mindere uitgaven voor de zorgverzekering van
€ 275 miljoen. Voor de AWBZ-verzekering zijn de mindere uitgaven in 2011
€ 80 miljoen.
Naast de hiervoor genoemde maatregelen worden, door wijziging bij ministeriële
regeling van de Regeling zorgverzekering met ingang van 1 januari 2011, nog
pakketmaatregelen getroffen die leiden tot mindere uitgaven voor de
zorgverzekering van € 73 miljoen in 2011. Hierbij gaat het om het verlagen van
de leeftijdsgrens voor anticonceptiva (onder andere de pil, pessaria en
koperhoudende spiraaltjes) tot éénentwintig jaar, het verwijderen van eenvoudige
mobiliteitshulpmiddelen, zoals rollators en krukken, uit het basispakket en het
beperken van de indicaties voor ten laste van de zorgverzekering komende
antidepressiva . Het verwijderen van de eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen uit het
verzekerde pakket heeft ook gevolgen voor de uitleen van dergelijke middelen ten
laste van AWBZ. Het gaat hierbij om het uitsluiten van het recht op AWBZ-uitleen
van vierpootwandelstokken, looprekken, rollators en krukken. Dit vergt
aanpassing van beleidsregels van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
1.3. Inkomenseffecten
De invoering van de eigen bijdragen voor tweedelijns-ggz, logopedie, ergotherapie
en dieetadvisering leidt tot een daling van het besteedbaar inkomen voor
verzekerden die gebruik maken van deze typen zorg. Een enkeling zal hierin reden
zien geen gebruik meer te maken van dit type zorg met als gevolg dat het
inkomenseffect bij zo’n persoon niet optreedt.
Ook bij de beperkingen en uitbreidingen van het basispakket zullen
inkomenseffecten optreden. Bij beperking van het basispakket, zoals het verlagen
van de leeftijdsgrens voor de mondzorg, geldt enerzijds dat de door verzekerde
gemaakte kosten voor de zorg waar dit op van toepassing is leiden tot een daling
van het besteedbaar inkomen. Dit effect treedt bijvoorbeeld op via het afsluiten
van een aanvullende verzekering. Anderzijds zullen de eigen betalingen in het
kader van het eigen risico voor sommige verzekerden afnemen bij bepaalde typen
zorg. Ten s lotte zal een deel van de verzekerden afzien van de zorg. Bij
uitbreiding van het basispakket treden precies de omgekeerde effecten op.
Enerzijds is er een positief inkomenseffect doordat kosten voor deze typen zorg
onder de basisverzekering komen te vallen. Anderzijds geldt dat bij bepaalde
typen zorg de eigen betalingen in het kader van het eigen risico voor sommige
verzekerden toenemen.
Het van het eigen risico uitsluiten van nacontroles van levende donoren zorgt voor
sommige van hen tot minder eigen betalingen, ofwel een positief effect op het
besteedbaar inkomen.
Pakketbeperkingen, het invoeren van eigen bijdragen en het onder het eigen risico
brengen van zorgvormen, leiden er toe dat minder zorgkosten hoeven te worden
gedekt door premies voor de zorgverzekering (en vice versa voor
pakketuitbreidingen en het schrappen van eigen betalingen). Dit heeft een positief
effect op het besteedbaar inkomen van alle verzekerden. Het saldo-effect is
afhankelijk van het daadwerkelijke zorggebruik.
Het invoeren van een minimale bijdrage in het geval de zogenoemde hoge
intramurale eigen bijdrage voor verblijf in AWBZ-instelling verschuldigd is, heeft
eveneens inkomenseffecten. De effecten zijn niet voor de diverse groepen bekend.
Voor een grote groep mensen zal de bijdrage met deze maatregel worden
verhoogd, maar wordt daardoor niet hoger dan de bijdrage zoals die nu geldt voor
mensen met een inkomen op sociaal minimum.

11

1.4. Administratieve lasten
Het bij ministeriële regeling regelen van een eigen bijdrage voor tweedelijns-ggz,
logopedie, ergotherapie en dieetadvisering kan leiden tot extra administratieve
lasten voor de burger, de zorgaanbieder, en de zorgverzekeraar. Afhankelijk van
de keuze voor restitutie of natura, gaat het om de volgende twee situaties.
De zorgaanbieder brengt de kosten van zorg, inclusief de eigen bijdragen, in
rekening bij de verzekerde. De verzekerde betaalt de rekening, inclusief de eigen
bijdrage aan de zorgaanbieder. De verzekerde declareert de rekening bij de
zorgverzekeraar. De zorgverzekeraar restitueert de kosten volgens de
polisvoorwaarden, verminderd met de eigen bijdrage. In deze situatie komen de
extra administratieve lasten bij de zorgverzekeraar te liggen en de verzekerde, die
moet controleren of het juiste eigen bijdragebedrag van de te restitueren kosten
in mindering zijn gebracht.
De andere situatie is dat de zorgaanbieder de kosten van zorg rechtstreeks bij de
zorgverzekeraar declareert. In dat geval betaalt de verzekerde de eigen bijdragen
aan de zorg aanbieder, de zorgaanbieder declareert de zorgkosten bij de
zorgverzekeraar, verminderd met het bedrag aan eigen bijdragen, en de
zorgverzekeraar houdt bij de betaling van de zorg rekening met de eigen
bijdragen die al betaald zijn. In deze situatie zijn er extra lasten voor zowel de
verzekerde, de zorgaanbieder en de zorgverzekeraar.
2. Artikelen
Artikel I (Besluit zorgverzekering)
Onderdeel A
Gezien de overschrijdingen van de kosten in de ggz is gekozen voor invoering van
een eigen bijdrage in de tweedelijns-ggz voor verzekerden van achttien jaar en
ouder. Bij ministeriële regeling (Regeling zorgverzekering) zal geregeld worden
dat de verzekerde van achttien jaar en ouder per diagnose behandeling
combinatie (dbc) op het terrein van de geestelijke gezondheidszorg een eigen
bijdrage betaalt. Deze bedraagt € 80 voor de dbc’s 'behandeling kort tot 100
minuten' en 'diagnostiek tot 100 minuten'. De dbc’s met de bijzondere
productgroepen met enkel ‘indirecte tijd’ en ‘crisis’ worden uitgezonderd van een
eigen bijdrage. Voor alle overige dbc’s zal een eigen bijdrage van € 175 worden
ingevoerd. Tevens zal worden geregeld dat deze bijdrage door de verzekerde aan
de zorgverlener moet worden betaald.
De eigen bijdrage voor de eerstelijnspsychologie (elp) zal gehandhaafd blijven.
Deze bedraagt maximaal € 80 per jaar omdat ingevolge artikel 2.4, eerste lid,
onderdeel d, het aantal zittingen elp dat ten laste van de zorgverzekering komt
gemaximeerd is op acht per jaar. De tweede volzin van artikel 2.4, derde lid, zoals
die voor de inwerkingtreding van dit besluit luidde, had betrekking op de eigen
bijdrage voor psychotherapie die met ingang van 1 januari 2009 is vervallen,
omdat deze niet paste bij de dbc-systematiek.

12

Onderdeel B
Verzekerden van achttien jaar en ouder die fysiotherapie of oefentherapie nodig
hebben in verband met één van de chronische aandoeningen die vermeld zijn op
bijlage 1 van het Bzv recht op deze zorg ten laste van de zorgverzekering. Dat
gold tot nu toe niet voor de eerste negen behandelingen van zo’n aandoening. Met
het wijzigen van de tweede volzin van het tweede lid van artikel 2.6 is thans
geregeld dat de eerste twaalf behandelingen niet voor rekening van de
zorgverzekering komen.
Het College voor zorgverzekeringen (CVZ) geeft in het Pakketadvies 20101 aan
dat stepped care een goed voorbeeld is van gepast gebruik. Stepped care houdt in
dat een bepaalde volgorde in de zorg wordt aangehouden. Een beperkte,
eenvoudige behandeling wordt als eerste ingezet, en pas als deze niet of niet
voldoende effectief blijkt, wordt overgestapt op een meer ingrijpende, duurdere
interventie. Natuurlijk lenen niet alle zorgvragen zich voor een stepped carebenadering. Zorg die geleverd wordt, varieert afhankelijk van de ernst of het
stadium van de aandoening van beperkt tot ingrijpend. Voor veel aandoeningen is
stepped care goed mogelijk en is dit principe ook uitgewerkt in richtlijnen.
Het CVZ stelt dat in de richtlijn urine-incontinentie (2004) van de Nederlandse
Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) bekkenbodemtraining door een
gespecialiseerde fysiotherapeut wordt aanbevolen als primaire behandeling. Deze
stepped care behandeling w ordt niet ondersteund vanuit het pakket van de
zorgverzekering, omdat deze fysiotherapie geen onderdeel uitmaakt van het
basispakket.
In 2006 heeft het CVZ geadviseerd om de eerste negen behandelingen
bekkenfysiotherapie voor urine-incontinentie op te nemen in de zorg verzekering.
Het CVZ concludeerde dat andere interventies (geneesmiddelen, operaties en
opvangmateriaal) wel tot de te verzekeren prestaties behoren, maar
bekkenfysiotherapie als de eerst aangewezen behandeling niet. Toevoeging van de
eerste negen fysiotherapie behandelingen aan het basispakket, gecombineerd met
de daaropvolgende afname van gebruik van incontinentiemateriaal, leidt tot een
netto besparing van € 2 miljoen per jaar. Daarnaast neemt ook de kwaliteit van
leven van de patiënten toe.
Besloten is het advies van het CVZ over te nemen en het basispakket uit te
breiden met de eerste negen behandelingen bekkenfysiotherapie. Urineincontinentie behoort niet tot de chronische aandoeningen die op bijlage 1 staan.
De fysiotherapie daarvoor valt dus niet onder de eerste volzin van artikel 2.6,
eerste lid, van het Bzv. Het regelen van de eerste negen behandelingen kan dus
niet door middel van een uitzondering op de tweede volzin van dat lid. Daarom is
deze uitbreiding van het basispakket in een nieuw aan artikel 2.6 toe te voegen
derde lid geregeld. Voor urine-incontinentie geldt dus, anders dan bij behandeling
ingeval van een chronische aandoening van bijlage 1 , wel dat vanaf het begin van
de behandeling de daarvoor noodzakelijke fysiotherapie ten laste van de
zorgverzekering komt. Het gaat om ten hoogste negen behandelingen.
Daarnaast is artikel 2.6 gewijzigd om een bevoegdheid te regelen voor het
opleggen van een eigen bijdrage voor logopedie, ergotherapie en dieetadvisering.
Reden hiervoor zijn de overschrijdingen in de kosten voor deze zorg. De
bevoegdheid omvat tevens het kunnen regelen dat de eigen bijdrage aan de
zorgaanbieder dient te worden betaald. Op basis hiervan zal in de Regeling
zorgverzekering worden geregeld dat de verzekerde met ingang van

1

Uitgave College voor zorgverzekeringen, publicatienummer 285.

13

1 januari 2011 voor logopedie, ergotherapie en dieetadvisering € 10 per
behandelzitting aan de zorgaanbieder betaalt.
Onderdeel C
Met het wijzigen van het vierde en het vijfde lid van artikel 2.7 is de mondzorg
voor jeugdigen beperkt tot verzekerden jonger dan achttien jaar. Met deze
wijziging is uitvoering gegeve n aan het Pakketadvies 2010 van het CVZ.
Met ingang van 1 januari 2008 was de leeftijdsgrens voor de in het basispakket
opgenomen mondzorg voor jeugdigen verhoogd van achttien jaar naar
tweeëntwintig jaar. De reden hiervoor was dat gemeend werd dat jonge mensen
tussen achttien en tweeëntwintig jaar een risicogroep zijn. Gedacht werd dat als
zij zelfstandig gaan wonen, zij tijdelijk ongezonder zouden gaan eten,
nonchalanter om zouden gaan met hun mondhygiëne en, al dan niet om financiële
redenen, niet meer preventief naar de tandarts zouden gaan.
Uit onderzoeken die het CVZ heeft laten uitvoeren, is gebleken dat er geen
aanleiding is tot bezorgdheid over de ontwikkeling van de mondgezondheid voor
de groep van achttien tot tweeëntwintig jaar en dat er niet gesproken kan worden
van een ziektelast die een beroep op collectief gefinancierde zorg rechtvaardigt.
Het CVZ komt tot de conclusie dat er op grond van het pakketprincipe
‘noodzakelijkheid’ geen aanleiding is mondzorg voor achttien- tot
tweeëntwintigjarige te rekenen tot de te verzekeren prestaties. Het in het
Pakketadvies 2010 opgenomen advies van het CVZ om de leeftijdsgrens daarom
te verlagen tot achttien jaar is gevolgd.
Met de wijziging van artikel 2.7, vijfde lid, onderdeel a, zijn de extracties als
onderdeel van de tandheelkundige chirurgische hulp van specialistische aard
uitgesloten, tenzij deze extracties deel uitmaken van een tandheelkundig
specialistisch behandelplan. Deze beperking is nodig omdat de kosten voor
tandheelkundige specialistische zorg in het BKZ zijn overschreden. Daarnaast is
deze beperking nodig om onnodige verwijzing naar de kaakchirurg te voorkomen.
Onderdeel D
Met de invoering van de Geneesmiddelenwet is in artikel 2.8, aanhef, het begrip
‘aflevering’ vervangen door: terhandstelling. Terhandstelling is een begrip uit de
Geneesmiddelenwet. De invalshoek bij de invoering de Geneesmiddelenwet was
deze wet zoveel mogelijk het karakter van een ‘productwet’ te geven. In verband
daarmee zijn de bepalingen die verband houden met de taken en
beroepsuitoefening van de apotheker die waren opgenomen in de Wet
geneesmiddelenvoorziening, opgenomen in de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg . Dit heeft tot gevolg dat de begrippen in de
Geneesmiddelenwet slechts betrekking hebben op handelingen met betrekking tot
het product geneesmiddel en niet meer op de activiteiten die plaatsvinden bij het
afleveren van een geneesmiddel aan een verzekerde. Onbedoeld is daardoor in de
praktijk de discussie ontstaan over de vraag of dat advies en begeleiding bij het
gebruik van geneesmiddelen als onderdeel van de te verzekeren prestatie is
komen te vervallen. Dat is niet het geval. Farmaceutische zorg omvat meer
activiteiten dan enkel de activiteiten die worden verricht bij de terhandstelling va n
een geneesmiddel. Apothekers of apotheekhoudenden geven advies en
begeleiding ten behoeve van medicatiebeoordeling en verantwoord gebruik van
geneesmiddelen. Te denken valt onder meer aan het geven van instructies aan de
patiënt over het gebruik van een geneesmiddelgerelateerd hulpmiddel,
medicatiebeoordeling bij chronisch geneesmiddelengebruik of bij gebruik van
verschillende geneesmiddelen naast elkaar. Het advies en de begeleiding hoeven

14

niet tegelijkertijd met de terhandstelling van het geneesmiddel plaats te vinden.
Met het wijzigen van artikel 2.8, aanhef, is nu verduidelijkt dat dit advies en deze
begeleiding voor middelen die voor rekening van de zorgverzekering komen,
gewoon in het basispakket zitten.
Onderdeel E
De juridische basis van deze bepaling is met ingang van 1 januari 2010 komen te
vervallen. Deze bepaling moet daarom worden geschrapt.
Onderdeel F
De wijziging van de aanhef van het eerste lid van artikel 2.17 betreft een
tekstuele correctie.
Het wijzigen van artikel 2.17, eerste lid, onderdeel b, betreft het volgende.
Steeds meer mensen krijgen chronische ziektes, zoals hart- en vaatziekten of
diabetes. Om de zorg voor chronisch zieken beter en doelmatiger te organiseren is
een programmatische aanpak van de benodigde zorg in de eerste en tweede lijn
geïntroduceerd. Hierin staat de chronisch zieke patiënt centraal. De aanpak heeft
tot doel dat de zorgverleners nauwer samenwerken en de zorg voor de patiënt
beter afstemmen. Om de programmatische aanpak te bevorderen heeft de NZa
beleidsregels opgesteld om integrale bekostiging mogelijk te maken.
Zorgaanbieders kunnen hierdoor sinds 1 januari 2010 een integraal tarief (een dbc
voor een keten aan zorg) declareren voor de chronische zorgvormen diabetes
mellitus type 2 en cardiovasculair risicomanagement. Met ingang van
1 januari 2011 komt daar zorg voor de aandoeningen Chronic Obstructive
Pulmonary Disease en hartfalen bij. Onderdeel van de keten-dbc is zorg zoals
huisartsen plegen te bieden. Omdat de kosten van laatstbedoelde zorg ingevolge
artikel 2.17, eerste lid, onderdeel b, zoals dat luidde tot het moment van
inwerkingtreding van dit besluit, buiten het eigen risico vielen, is om pragmatische
redenen besloten de desbetreffende keten-dbc’s voor 2010 geheel buiten het
eigen risico te houden2. Met het wijzigen van artikel 2.17, eerste lid, onderdeel b,
van het Bzv zijn de keten-dbc’s met ingang van 1 januari 2011 geheel onder het
verplicht eigen risico gebracht en is teruggekeerd naar de hoofdregel van het
verplicht eigen risico dat alle zorg die ten laste van de zorgverzekering komt in
beginsel onder het verplicht eigen risico valt.
Ingevolge artikel 2.5, onderdeel b, van het Bzv komen ingeval van
niertransplantatie de kosten van de donor maximaal dertien weken ten laste van
de zorgverzekering van de ontvanger. Bij levertransplantaties is dat een half jaar.
Daarna komen de kosten van de nacontroles voor rekening van de donor. Om
voor levende donoren geen drempel op te werpen voor het doneren van een
orgaan of een deel daarvan, is met dit besluit in een nieuw onderdeel d van
artikel 2.17, eerste lid, geregeld dat deze kosten niet onder het eigen risico van de
donor vallen. Daarmee is uitvoering gegeven aan de toezegging die gedaan is in
het standpunt over het Masterplan Orgaandonatie dat het kabinet op 13 juni 2008
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal kenbaar heeft gemaakt3 alsmede aan
de toezegging tijdens het Algemeen Overleg met de vaste commissie voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van
1 december 20084 over dat standpunt.

2

Kamerstukken II 2009/10, 29 247, nr. 98.
Kamerstukken II 2007/08, 28 140, nr. 48.
4
Kamerstukken II 2008/09, 28 140, nr. 64.
3

15

De verwijzing in het vierde lid naar artikel 18a, vijfde lid, was niet meer juist. Dit
moet zijn: artikel 19, vierde lid. De bepaling is daarop gecorrigeerd.
Onderdeel G
De verwijzing naar artikel 20 was niet meer juist. Dit moet zijn: 21. De bepaling is
daarop gecorrigeerd.
Onderdeel H
In de Zorgverzekeringswet (Zvw) is geregeld dat iedere verzekerde van 18 jaar en
ouder vanaf 1 januari 2008 een verplicht eigen risico heeft. Chronisch zieken met
hoge zorgkosten beta len in de praktijk elk jaar dat eigen risico. Om deze mensen
te compenseren is een compensatie eigen risico (CER) ingevoerd. Wie in
aanmerking komt voor de CER wordt bepaald aan de hand van gebruik van
bepaalde zorg. Tot de inwerkingtreding van dit besluit betroffen de criteria voor de
CER:
1. In de twee opeenvolgende jaren voorafgaande aan het jaar waarop de uitkering
betrekking heeft, ingedeeld zijn in bij ministeriële regeling aangewezen FKG’s, of
2. In twee opeenvolgende jaren voorafgaande aan het jaar waarop de uitkering
betrekking heeft ingedeeld zijn in bij ministeriële regeling aangewezen DKG’s, of
3. Op 1 juli van het jaar waarop de uitkering betrekking heeft meer dan
zesentwintig weken zonder onderbreking verblijven in een AWBZ-instelling.
Deze in artikel 3a.1 van het Bzv neergelegde criteria zijn met het onderhavige
besluit in verband met het volgende gewijzigd.
Met terugwerkende kracht tot en met 1 januari 2010 wordt de indeling in een FKG
vervangen door bij ministeriële regeling geregelde vo orwaarden met betrekking
tot terhandgestelde geneesmiddelen. De reden hiervoor is dat er aanpassingen
worden doorgevoerd in de FKG’s die voor de risicoverevening worden gehanteerd.
Door deze aanpassingen zouden bij blijvend gebruik van de FKG’s als criterium
voor de compensatieregeling voor het verplicht eigen risico, verzekerden die eerst
wel voor compensatie in aanmerking kwamen, niet langer recht hebben op deze
compensatie . Dit recht op compensatie zou vervallen, terwijl zij wel chronische
gebruikers van dezelfde geneesmiddelen blijven en door dit chronisch gebruik ook
meerjarig het verplicht eigen risico verschuldigd blijven. Deze consequentie die de
aanpassing van de FKG’s voor de compensatieregeling zou hebben, is ongewenst.
Daarom is de indeling in een FKG als criterium vervangen. Voor de
zorgverzekeraars verandert er dus ook niets in de gegevens die zij moeten
aanleveren voor de uitvoering van de CER.
Aan artikel 3a.1 is verder een vierde lid toegevoegd. In dit lid is geregeld dat voor
gewezen militairen de kosten meetellen die gemaakt zijn toen zij nog militair
waren en derhalve nog niet Zvw -verzekerden waren. De verzekeraar die de
ziektekostenregeling voor militairen in actieve dienst uitvoert, kan de gegevens
aanleveren voor de CER. Hierover zijn al afspraken gemaakt met deze
verzekeraar.

16

Onderdeel I
Met het Besluit van 27 januari 2010, houdende wijziging van het Besluit
zorgverzekering met het oog op de beheerskosten van het CAK voor de
compensatie van het verplicht eigen risico (Stb. 2010, 46) is een artikel 3a.3 in
het Bzv ingevoerd. In het eerste lid, onderdeel a, van die bepaling is abusievelijk
het woord ‘beheerskosten’ gebruikt. Dat had moeten zijn: beheerskostenbudget.
Met dit besluit is dit gecorrigeerd.
Artikel II (Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG)
Onderdeel A
Met de invoering van de Geneesmiddelenwet is in artikel 3, eerste lid,
onderdeel a, van het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG het
begrip ‘aflevering’ vervangen door: terhandstelling. Onder aflevering in het Besluit
uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG werd zowel verstaan advies en
begeleiding ten behoeve van medicatiebeoordeling en verantwoord gebruik van
geneesmiddelen als de terhandstelling daarvan. Met voornoemde wijziging van
‘afleve ring’ in ‘terhandstelling’ is niet bedoeld de werkingssfeer van de tarief- en
prestatieregulering op basis van de WMG te beperken. Met het wijzigen van
artikel 3, eerste lid, onderdeel a is nu verduidelijkt dat dit advies en deze
begeleiding bij het gebruik van UR–geneesmiddelen (geneesmiddelen die
uitsluitend op recept ter hand mogen worden gesteld) gewoon onder de tarief- en
prestatieregulering valt.
Onderdeel B
Met het Besluit maatschappelijke ondersteuning is per 1 januari 2007 artikel 3 van
het BZA vervallen. Met het Besluit van 1 december 2008, houdende wijziging van
het Besluit zorgaanspraken AWBZ en enige andere besluiten in verband met
wijziging van AWBZ-aanspraken op zorg (Stb. 2008, 533) is per 1 januari 2009
artikel 7 van het BZA vervallen. De verwijzing in het tweede lid van artikel 5 van
het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG was daar nog niet aan
aangepast. Met dit besluit is dit alsnog gebeurd.
Artikel III (Besluit zorgaanspraken AWBZ)
Onderdeel A
Er is een definitie voor gebruikelijke zorg en mantelzorg ingevoerd vanwege de
invoering met dit besluit van een aparte zorgvorm voor kort verblijf. Het gaat om
de definitie die is opgenomen in de op grond van artikel 11 van het Zib
vastgestelde Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010
Het in het oude onderdeel b geregelde begrip leefeenheid had betrekking op
huishoudelijke verzorging. Deze zorgvorm is met de invoering van de Wet
maatschappelijke ondersteuning van de AWBZ naar die wet overgeheveld. Het
oude onderdeel b is daarom komen te vervallen. Ook hier gaat het om de definitie
die is op genomen in de Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010. De definitie
komt overeen met de definitie die is opgenomen in artikel 1, eerste lid,
onderdeel b, van de Wet maatschappelijke ondersteuning.

17

Onderdeel B
Artikel 2 is gewijzigd omdat een aparte zorgvorm voor kortdurend verblijf is
ingevoerd. De reden hiervoor is dat het CIZ voor een verzekerde die af en toe een
etmaal of weekend in een instelling verblijft, niet een totaal pakket a an verblijf
met zorg indiceert, maar in plaats daarvan geeft het CIZ per zorgvorm de
behoefte aan. Als deze mensen op andere dagen zorg zonder verblijf nodig
hebben, omvat het indicatiebesluit eveneens per zorgvorm de behoefte daarvoor.
Voorts is artikel 2 gewijzigd omdat het in artikel 17 geregelde onderzoek inmiddels
is uitgebreid met onderzoek naar meer ziekten.
Op de diverse wijzigingen wordt hierna verder ingegaan.
Onderdeel C en F
Met ingang van 1 januari 2009 is voor de financiering van de intramurale zorg op
grond van de AWBZ de zogenoemde zorgzwaartebekostiging ingevoerd. Deze
zorgzwaartebekostiging houdt in dat AWBZ-instellingen voor in hun instelling
verblijvende cliënten met een zwaardere zorgvraag een hogere vergoeding
ontvangen dan voor verzekerden met een lichtere zorgvraag. Vóór de invoering
van deze bekostigingswijze kreeg de instelling een budget voor alle cliënten, dat
uitging van gemiddelde, op historische gronden vastgestelde kosten van de
instelling. Met de prestatiebekostiging naar zorgzwaarte wordt voor de cliënt nu
een zorgpakket bekostigd dat past bij zijn zorgbehoefte en niet meer uitgaat van
een prijs die geen enkele relatie heeft met de hoeveelheid zorg die hij ontvangt.
Voor de in een AWBZ-instelling voorkomende groepen cliënten zijn daarom
zorgzwaartepakketten (zzp’s) ontwikkeld. Ten behoeve van de totstandkoming
van deze zzp’s zijn de cliënten in AWBZ-instellingen in groepen verdeeld op basis
van vergelijkbare kenmerken. Een omschrijving van zo’n groep cliënten is
aangeduid als een cliëntprofiel. Er zijn tweeënvijftig cliëntprofielen tot stand
gekomen. Vervolgens is onderzocht met welke combinaties van vormen van zorg
en in welke omvang de diverse cliëntengroepen gemiddeld genomen geholpen
worden. Deze inventarisatie heeft uiteindelijk geleid tot een zzp per cliëntprofiel.
Een zzp is dus een bepaalde hoeveelheid samenhangende zorg die voor een cliënt
met een bepaald cliëntprofiel die in een AWBZ-instelling verblijft, voldoende is. De
zzp’s en bijbehorende cliëntprofielen zijn tot stand gekomen in nauw overleg met
de NZa, het CIZ, het CVZ, Zorgverzekeraars Nederland, cliëntenorganisaties en
branche-organisaties van zorgaanbieders.
Het pakket aan zorg en het tarief daarvoor houden rekening met bepaalde
bandbreedtes in de hoeveelheid benodigde zorg. De cliënt maakt over de precieze
invulling van zijn zzp in het zorgplan afspraken met de instelling. Dat kan
bijvoorbeeld betekenen dat de ene cliënt binnen de mogelijkheden van het zzp
wat meer verzorging afspreekt en de ander wat meer begeleiding of dat er de ene
periode wat minder zorg wordt gegeven en de andere periode wat meer.
De zzp’s zijn derhalve afgestemd op in een AWBZ-instelling verblijvende cliënten.
Door schaalvoordelen wordt aan in de instelling verblijvende cliënten efficiënter
zorg ingezet dan aan niet in de instelling verblijvende cliënten met dezelfde
zorgzwaarte. Bij dezelfde zorgzwaartebehoefte van deze cliënten is de levering
van zorg in een geclusterde setting, hetgeen in een AWBZ-instelling het geval is,
doelmatiger dan in een één op één situatie.
De voorzieningenrechter van de Centrale Raad van Beroep heeft op
28 oktober 2009 (09/4232 AWBZ-VV) geoordeeld dat het indiceren in zzp’s zich
niet verdraagt met het BZA en het Zib, zoals deze besluiten voor de
inwerkingtreding van voorliggend besluit luidden. De voorzieningenrechter heeft

18

vastgesteld dat in het geval van verzoekster niet per zorgvorm de objectieve
zorgbehoefte als bedoeld in artikel 6 van het Zib was geïnventariseerd, maar dat
ermee was volstaan te onderzoeken met welk cliëntprofiel van de in beginsel in
aanmerking komende zzp’s de situatie van verzoekster het meeste overeenkwam.
Deze wijze van indiceren, zo stelt de voorzieningenrechter, kan ertoe leiden dat
een zzp wordt aangewezen dat niet overeenkomt met de objectieve, per zorgvorm
bepaalde zorgbehoefte van de verzekerde. De voorzieningenrechter heeft
uitgesproken dat een dergelijke werkwijze, in weerwil van de op grond van artikel
11 van het Zib vastgestelde beleidsregels, zich niet verdraagt met het BZA en het
Zib. Daarbij overwoog de voorzieningenrechter dat de bewoording van die
besluiten veronderstellen dat eerst de hoeveelheid tijd per zorgfunctie in kaart
wordt gebracht. Met de door het CIZ gevolgde wijze van indicatiestelling kan,
aldus de vo orzieningenrechter, niet worden vastgesteld of de objectieve
zorgbehoefte per zorgvorm groter is dan het totaal in een zzp.
In verband met de rechterlijke uitspraak is artikel 9 van het BZA gewijzigd. De
zorgaanspraak ‘verblijf’ is dusdanig omschreven dat duidelijk is dat de aanspraak
samen gaat met een pakket aan zorg en niet meer samen met de losse
zorgfuncties persoonlijk verzorging, verpleging, begeleiding en behandeling.
Daarmee is de aanspraak op zorg duidelijker gekoppeld aan de zzp’s. De zzp’s,
zullen ter invulling van de aanspraak op verblijf met samenhangende zorg op
grond van artikel 2, derde lid, van het BZA bij ministeriële regeling worden
omschreven. In die ministeriële regeling zullen tevens de uitzonderingen geregeld
worden voor de cliënten die meer aanspraak hebben op zorg dan past binnen de
zzp-systematiek.
In het nieuwe tweede lid is geregeld dat slechts aanspraak bestaat op verblijf als
de verzekerde daarop meer dan drie etmalen per week op een zzp is aangewezen.
Voor een verzekerde met een psychiatrische aandoening die in een AWBZinstelling verblijft waarop artikel 13, tweede lid, van het BZA van toepassing is,
geldt de zzp-systematiek ook. Daarom is dit artikellid eveneens gewijzigd.
Onderdeel D
Het zzp is gericht op het creëren van de noodzakelijke voorwaarden om zorg te
kunnen leveren die in de thuissituatie van verzekerden niet adequaat of niet
doelmatig geleverd kan worden. Daarbij gaat het om het verblijven als de
verzekerde is aangewezen op een beschermende woonomgeving, therapeutisch
leefklimaat of permanent toezicht. Het accent van de zorg ligt bij verblijf op het
wonen in een instelling voor het grootste deel van de week. Het zwaartepunt van
de zorg ligt bij kortdurend verblijf vooral op logeren met als doel het overneme n
van het permanent toezicht op de verzekerde ter ontlasting van de gebruikelijke
zorger of mantelzorger. Het overnemen van permanent toezicht kan bijvoorbeeld
noodzakelijk zijn bij (dreigende) overbelasting van ouder(s), partner of andere
huisgenoten in de thuissituatie. Het verblijf is hier dus te karakteriseren als
logeren als aanvulling op het wonen in de thuissituatie en niet als wonen in een
instelling voor het grootste deel van de week. Omdat het accent hier ligt op
extramurale zorg is in de Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010 bij een
indicatie voor verblijf voor één, twee of drie etmalen per week vastgelegd dat de
zorg wordt geïndiceerd in (zorg)functies en klassen en niet in een zzp. Om het
indiceren voor kort verblijf in functies en klassen te kunnen continueren, is deze
zorg met dit besluit in een nieuw artikel 9a van het BZA apart omschreven.
De introductie van een aparte omschrijving van kortdurend verblijf (logeren) in
het BZA maakt het onderscheid met langdurig verblijven (wonen) duidelijk. Bij

19

kortdurend verblijf wordt geïndiceerd in functies en klassen, bij langdurig verblijf
in zzp’s. Bij kortdurend verblijf is er geen sprake van behandeling tijdens dat
verblijf.
Onderdeel E
Met het Besluit van 1 december 2008, houdende wijziging va n het Besluit
zorgaanspraken AWBZ en enige andere besluiten in verband met wijziging van
AWBZ-aanspraken op zorg (Stb. 2008, 533) zijn de zorgvormen ondersteunende
begeleiding, activerende begeleiding en behandeling per 1 januari 2009
omgevormd tot twee zorgvormen, namelijk begeleiding en behandeling.
Activiteiten die voorheen onder activerende begeleiding vielen, maar meer
behandelachtige aspecten bevatten en daarom onderdeel zijn van een
behandelplan, zijn aan behandeling toegevoegd. De overige activiteiten vallen,
samen met ondersteunende begeleiding, thans onder begeleiding.
Artikel 10 van het BZA regelt dat indien de verzekerde begeleiding gedurende een
dagdeel in een instelling ontvangt, deze zorg tevens vervoer naar en van de
instelling omvat indien daarvoor een medische noodzaak bestaat. Het CIZ stelt die
noodzaak vast. Vóór 1 januari 2009 gold dit vervoer zowel voor ondersteunende
als voor activerende begeleiding. Met andere woorden het gold ook voor die
activiteiten die sinds 1 januari 2009 onder de zorgvorm behandeling zijn gebracht.
Met het hiervoor genoemde koninklijk besluit is nagelaten artikel 10 hierop aan te
passen. In de praktijk is daarvoor wel tijdelijk een oplossing gevonden. In
afwachting van de onderhavige aanpassing van artikel 10 werd het vervoer
gewoon ten laste van de AWBZ gefinancierd. De met de voorliggende wijziging
aangebrachte uitbreiding leidt niet tot een extra gebruik van vervoer.
Onderdeel G
Sinds 1 januari 2007 is de neonatale hielprikscreening op advies van de
Gezondheidsraad uitgebreid van drie naar achttien aandoeningen. Deze
aandoeningen betreffen niet alleen aangeboren stofwisselingsziekte n, maar ook
andere ernstige aandoeningen. Op dit moment gaat het om onderzoek naar het
voorkomen van Adrenogenitaal syndroom, Biotinidase deficiëntie, Congenitale
hypothyreoïdie, Galactosemie, Glutaar acidurie type I, G-CoA-lyase deficiëntie,
Holocarboxylase synthase deficiëntie, Homocystinurie, Isovaleriaan acidemie,
Long-chain hydroxyacyl-CoA dehydrogenase deficiëntie, Maple syrup urine
disease, Medium-chain acylCoA dehydrogenase deficiëntie, 3-methylcrotonylCoAcarboxylase deficiëntie, Phenylketonurie, Sikkelcelziekte, Thalassemie,
Tyrosinemie type I, Very long-chain acylCoA dehydrogenase deficiëntie.
De tekst van artikel 17 van het Besluit zorgaanspraken AWBZ, die beperkt was tot
onderzoek naar aangeboren stofwisselingsziekten, bood derhalve niet meer de
juiste bevoegdheid om de neonatale hielprikscreening nader bij ministeriële
regeling te regelen. Deze bevoegdheid is daarom met dit besluit aangepast. De
aangepaste tekst van artikel 17 is zo geformuleerd dat duidelijk is dat het gaat om
pasgeborenen. Artikel 5 van de Regeling zorgaanspraken AWBZ zal eveneens aan
de gewijzigde neonatale hielprikscreening worden aangepast.
Onderdeel I
Met het Besluit opheffing contracteerplicht extramurale zorg AWBZ is de
contracteerplicht voor de extramurale AWBZ-zorg per 31 augustus 2004
opgeheven. In de nota van toelichting bij dat besluit is aangegeven dat de
contracteerplicht voor intramurale instellingen ook zal worden opgeheven, maar

20

op een later tijdstip omdat de oplossing van de kapitaallasten de nodige
zorgvuldigheid vereist.
Op basis van jurisprudentie heeft de contracteerplicht in de AWBZ voor
intramurale zorg de betekenis gekregen dat de zorgkantoren in ieder geval zoveel
capaciteit (verblijf) moeten contracteren dat er voor de zorgaanbiedende instelling
nog een ‘redelijke bedrijfsvoering’ mogelijk is. Ongeacht de omvang van dit
contract komen alle kapitaallasten voor nacalculatie in aanmerking, ook indien de
instelling voor maar één plaats een overeenkomst met het zorgkantoor heeft
afgesloten. Afgezien van de volledige vergoeding voor kapitaallasten heeft de
contracteerplicht nu al niet meer de werking van een omzetgarantie. Voor niet
geleverde productie wordt niet betaald.
Contracteerplicht voor intramurale zorg past niet bij een stelsel dat is gericht op
vraagsturing en het vergroten van de mogelijkheden voor zorgkantoren om op
kwaliteit te sturen. Er zou dan contracteerplicht zijn voor huisvesting waar geen
vraag naar zou kunnen zijn, voor huisvesting die kwalitatief onder de maat is,
maar waaraan op dat moment in kwantitatief opzicht nog wel behoefte bestaat.
Andersom zouden aanbieders verplicht kunnen worden hun aanbod te reserve ren
voor een zorgkantoor, terwijl die aanbieders hun huisvesting (deels) anders willen
inzetten en opzetten om beter in te kunnen spelen op de vraag van cliënten en
verantwoorder beslissingen willen nemen - gelet op de door hen voorziene
ontwikkelingen in de vraag - over hun vastgoed. Het volledig loslaten van de
contracteerplicht én integrale tarieven geven dus vrijheden en zorgen voor een
extra stimulans tot doelmatiger zorginkoop en vastgoedbeleid.
In eerste instantie werd uitgegaan van het afschaffen van de contracteerplicht
voor de intramurale AWBZ zorg met ingang van 1 januari 2006. Met ingang van
die datum zou er sprake zijn van een oplossing voor de ‘kapitaallastenproblematiek’.
Het voornemen bestond om de bekostiging van de zorg en de bekostiging van de
huisvesting bijeen te brengen in één risicodragend tarief dat zou zijn geënt op een
persoonsgericht systeem in plaats van een budgetsysteem dat zeer zorgaanbieder
gericht was. Zowel de totstandkoming van de zzp’s als het daarin onderbrengen
van een normatieve huisvestingscomponent heeft meer tijd gevergd in de
voorbereiding. Inmiddels bestaat er sinds 2009 op zorgzwaarte gebaseerde
financiering van de zorg. Daaraan worden uiterlijk per 1 januari 2012 de kosten
voor de huisvesting toegevoegd. De integrale tarieven worden echter met een
overgangsregime geïntroduceerd. Binnen dat overgangsregime zal er sprake zijn
van het geleidelijk afbouwen van de zekerheden van de vergoeding van de
huisvestingslasten, de nacalculatie, en het geleidelijk toenemen van het risico op
leegstand voor de zorgaanbieders door het vergroten van het aandeel inkomsten
op basis van integraal tarief (zonder nacalculatie). De nog gehanteerde
nacalculatie hoeft geenszins in de weg te staan aan het vergroten van de sturing
op kwaliteit door zorgkantoren in het sluiten van contracten met aanbieders.
Daarin is dan vooralsnog alle aandacht voor het primaire zorgproces en zal
langzamerhand de kwaliteit van de huisvesting prominenter een rol gaan mee
spelen. Zorgkantoor en zorgaanbieder komen hierdoor in een
onderhandelingssituatie ten opzichte van elkaar te staan die recht doet aan de
veranderende omstandigheden en verantwoordelijkheden. Het afschaffen van de
contracteerplicht per 1 januari 2011 ondersteunt dit.
Het zorgkantoor kan niet zomaar een contractuele relatie met een zorgaanbieder
beëindigen. Op basis van de contractuele goede trouw is het zorgkantoor
gehouden een bestaande relatie tijdig te informeren indien hij voor het nieuwe

21

zorgjaar geen overeenkomst meer wil sluiten. In 2011 zal dit zich dus nauwelijks
kunnen voordoen.
Bovendien heeft een verzekerde krachtens artikel 15, vierde lid, van de AWBZ
recht op ononderbroken voortzetting van zorgverlening door de zorgaanbieder, in
het geval dat de overeenkomst tussen zorgkantoor en zorgaanbieder wordt
beëindigd.
Artikel IV (Zorgindicatiebesluit)
Onderdeel A
In artikel 1 van het Zib is een definitie van een cliëntprofiel opgenomen in verband
met de hiervoor genoemde uitspraak van de CRvB.
Onderdeel B
De aanhef van artikel 2 van het Zib is aangepast aan de wijzigingen in het BZA.
Onderdeel c is komen te vervallen. Dit onderdeel is niet meer nodig omdat het
artikellid (artikel 9, derde lid, (was tweede lid) van het BZA) waarin de
partneropname is geregeld, niet meer onder de aanhef valt en daar dus ook niet
meer van hoeft te worden uitgesloten.
Onderdeel C
In artikel 6 van Zib is met het onderhavige besluit geregeld dat het CIZ ook
onderzoekt welk cliëntprofiel het best bij de verzekerde past. Gelet op de aanhef
van artikel 6 geldt dat alleen voor zover dat relevant is. Dat is het geval indien er
sprake is van verblijf gedurende meer dan drie etmalen per week als bedoeld in
artikel 9, eerste lid, van het BZA of van voortgezet verblijf als bedoeld in
artikel 13, tweede lid, van het BZA.
Onderdeel D
Het CIZ onderzoekt welk cliëntprofiel het beste bij de verzekerde past. In de
beleidsregels, bedoeld in artikel 11 Zib, zijn de cliëntprofielen omschreven. In
artikel 11 is met dit besluit duidelijk aangegeven dat de cliëntprofielen in de
beleidsregels worden omschreven.
Onderdeel E
In artikel 13, eerste lid, van het Zib is met het onderhavige besluit thans een
duidelijk onderscheid geregeld tussen het indicatiebesluit als er sprake is van
verblijf als bedoeld in artikel 9, eerste lid, van het BZA of van voortgezet verblijf
als bedoeld in artikel 13, tweede lid, van het BZA, en als er geen sprake van
zodanige zorg . Is dat laatste het geval, dan geeft het CIZ in het indicatiebesluit
aan:
a. de vorm van zorg of vormen van zorg waarop de zorgvrager is aangewezen,
b. de aandoening, beperking of handicap als gevolg waarvan de zorgvrager op de
vorm van zorg of vormen van zorg is aangewezen;
c. de hoeveelheid zorg in tijd per zorgvorm.
Is er wel sprake van verblijf of voortgezet verblijf, dan geeft het CIZ in het
indicatiebesluit ingevolge het nieuwe tweede lid van artikel 13 van het Zib aan:
a. het verblijf of voortgezet verblijf met de daarbij behorende samenhangende
zorg waarop de zorgvrager is aangewezen;

22

b. de aandoening, beperking of handicap als gevolg waarvan de zorgvrager op het
verblijf of voortgezet verblijf met de daarbij behorende samenhangende zorg is
aangewezen;
c. de omvang van de samenhangende zorg (het zzp, voor uitzonderlijke situaties
tevens de benodigde extra zorg). In de toelichting op het indicatiebesluit geeft het
CIZ aan op basis van welk meest passend cliëntprofiel het CIZ tot dat besluit
gekomen is.
Artikel V (Bijdragebesluit zorg)
Onderdelen A, E, voor zover het betreft artikel 15, eerste lid, en F
In het Belastingplan 2008, dat eind 2007 door het parlement is aanvaard, is de
afschaffing van de buitengewone uitgavenregeling in de Wet inkomstenbelasting
2001 met ingang van 1 januari 2009 geregeld. Deze afschaffing houdt onder meer
in dat de eigen bijdragen die voor AWBZ-zorg verschuldigd zijn vanaf
1 januari 2009 niet meer als aftrekpost voor het verzamelinkomen mogen worden
afgetrokken. Wel geldt voor de inkomsten 2009 nog een overgangsbepaling voor
nog verschuldigde bijdragen over voorgaande jaren. Deze bijdrage over oude
jaren mochten verder op grond van artikel 25 van de Wet tegemoetkoming
chronische zieken en gehandicapten nog maar tot uiterlijk 30 november 2009 bij
de desbetreffende verzekerden in rekening worden gebracht.
In plaats van de buitengewone uitgavenregeling is , naast andere
tegemoetkomingen in het kader van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten, een nieuwe fiscale regeling voor uitgaven van specifieke
zorgkosten in de Wet inkomstenbelasting 2001 ingevoerd. Onder die specifieke
zorgkosten vallen niet de uitgaven voor de eigen bijdragen AWBZ.
Voor de vaststelling van de eigen bijdrage als bedoeld in artikel 4 van het
Bijdragebesluit zorg werd ingevolge artikel 1 van dat besluit het bijdrageplichtig
inkomen gecorrigeerd met deze aftrekpost. De aftrek buitengewone uitgaven werd
voor de vaststelling van het bijdrageplichtig inkomen bij het verzame linkomen
opgeteld. In de praktijk is deze correctie moeilijk uitvoerbaar gebleken.
De eigen bijdragen AWBZ wordt vastgesteld op basis van het inkomen van twee
jaar terug. Nu deze fiscale aftrek per 1 januari 2009 is komen te vervallen, is met
het onderhavige besluit de correctie voor de vaststelling van bijdrageplichtig
inkomen per 1 januari 2011 afgeschaft. Vanwege de moeilijke uitvoerbaarheid is
er niet voor gekozen om één jaar een correctie in verband met de
overgangsbepaling te gaan invoeren.
Onderdeel B
Het tweede lid van artikel 4 van het Bijdragebesluit zorg is om twee redenen
gewijzigd.
In de eerste plaats geldt voor de in artikel 4 geregelde bijdrage geen minimaal
bedrag, hetgeen wel het geval is voor de in artikel 14 geregelde bijdrage,
Het huidige systeem kan er toe leiden dat mensen door hoge aftrekposten hun
verzamelinkomen dusdanig weten te verlagen dat zij minder betalen dan iemand
met een inkomen op het sociaal minimum of met enkel een pensioen op grond
van de Algemene Ouderdomswet (AOW). Deze mensen met een inkomen op het
sociaal minimum of met enkel een AOW -pensioen betalen een bijdrage van circa
€ 400 per maand. Om die reden en om de beoogde bezuiniging te halen, is met
dit besluit een minimaal verschuldigd bedrag van € 4 00 aan eigen bijdrage per
maand ingevoerd.

23

In de tweede plaats blijkt 90% van de werkelijk kosten in de praktijk inmiddels
altijd hoger te zijn dan het in artikel 4, tweede lid, genoemde bedrag. Daarom is
deze overbodige zinsnede geschrapt.
Onderdeel C
Artikel 6, derde lid, is geactualiseerd.
Onderdeel D
Artikel 26 van de Algemene Kinderbijslagwet is al per 1 januari 1996 komen te
vervallen. Het enkel verwijzen naar de wet is voldoende. Aldus is artikel 14, eerste
lid, onderdeel d, aangepast.
De tweede volzin van artikel 14, derde lid, is onuitvoerbaar en wordt dan ook niet
toegepast. Deze zin komt daarom te vervallen.
Onderdeel E, voor zover het betreft artikel 15, tweede lid.
In artikel 15, tweede lid, werden enkele verkeerde artikelleden genoemd. Dat is
nu gecorrigeerd.
Onderdeel G
In het opschrift van paragraaf 2 ontbrak ‘begeleiding’, terwijl daarvoor sinds
21 juni 2010 wel een eigen bijdrage geldt.
Artikel VI
Dit besluit treedt in werking met ingang van 1 januari 2011, maar werkt op twee
onderdelen terug.
1. Met betrekking tot de voorwaarden voor de CER, voor zover het betreft aan de
verzekerden terhandgestelde geneesmiddelen, werkt dit besluit terug tot en met
1 januari 2010.
2. Met betrekking tot de CER voor gewezen militairen werkt dit besluit terug tot en
met 1 januari 2008, voorzover het betreft toepassing van artikel 3a.1,
onderdeel a, van het Bzv en tot en met 1 januari 2009 voorzover het betreft
toepassing van artikel 3a.1, onderdeel b, van het Bzv. Dit beteke nt dat voor de
gewezen militairen die in 2008 Zvw -verzekerd waren, maar in 2006 en 2007
onder de ziektekostenregeling voor militairen vielen, al over 2008, het jaar van
invoering van de CER, voor de CER in aanmerking komen voor zover zij voldoen
aan de criteria zoals die in die jaren voor de CER golden.
De Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

dr. A. Klink

24