> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA Den Haag

Directoraat-Generaal
Belastingdienst
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
www.rijksoverheid.nl

Ons kenmerk
DGB/2013/2752
Uw brief (kenmerk)

Datum 11 september 2013
Betreft Evaluatie wettelijk systeem voor afgezonderde particuliere vermogens
(apv’s)

Bijlagen

Geachte voorzitter,
Tijdens de plenaire behandeling in uw Kamer op 15 december 2009 van het
Wetsvoorstel Herziening Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten
heeft mijn ambtsvoorganger toegezegd om de nieuwe wettelijke regeling voor
afgezonderde particuliere vermogens (apv’s) te evalueren met als doel om te
inventariseren of de apv-maatregelen zorgen voor de beoogde budgettaire dekking
(Handelingen I 2009/10, EK nr. 13, blz. 456, 457). Deze nieuwe wettelijk regeling
is onlangs door het ministerie van Financiën en de Belastingdienst geëvalueerd.
Hieronder wordt u daarover geïnformeerd.
1. Inleiding

Op 20 april 2009 diende mijn ambtsvoorganger een voorstel van wet in tot
herziening van de Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten. Het
doel was onder meer verlaging van de tarieven voor de erf- en
schenkbelasting, vereenvoudiging van de tarief- en vrijstellingenstructuur,
verbetering van de bedrijfsopvolgingsfaciliteiten en bestrijding van
constructies. De begrote budgettaire ruimte voor deze maatregelen werd
geraamd op € 307 miljoen. De dekking hiervan diende voor een substantieel
deel te komen uit de aanpak van apv’s, zoals trusts en (buitenlandse)
stichtingen. Deze aanpak werd vormgegeven in het zogenoemde apv-regime,
zijnde een samenhangend geheel van wettelijke regelingen in verschillende
belastingwetten waarbij het vermogen en inkomen van een apv wordt
toegerekend aan degene die het vermogen heeft ingebracht. De opbrengsten
in de schenk- en erfbelasting werden geraamd op jaarlijks € 60 miljoen en in
de inkomstenbelasting op jaarlijks € 150 miljoen. Het wetsvoorstel leidde tot
de Wet van 17 december 2009, Stb. 2009, 564 en is op 1 januari 2010 in
werking getreden.
2. Voorgeschiedenis
Om de evaluatie in het juiste kader te plaatsen volgt eerst een korte schets van de
voorgeschiedenis, dat wil zeggen de praktijk die bestond vóór 2010.

Pagina 1 van 7

De Belastingdienst, maar ook de fiscus in andere (EU-)landen, constateerde dat
vermogen in toenemende mate werd afgezonderd om belastingheffing te ontgaan.
De bekendste rechtsfiguren die voor afzondering van vermogen werden gebruikt,
waren de Anglo-Amerikaanse trust en buitenlandse stichtingen, zoals Stiftungen,
Anstalts, Genossenschaften, Antilliaanse stichtingen particulier fonds, foundations
en Treuhands. Ook Nederlandse (familie)stichtingen die geen of slechts bijkomstig
een algemeen of sociaal belang behartigden, werden gebruikt om belastingheffing
te ontgaan.

Directoraat-Generaal
Belastingdienst

Ons kenmerk
DGB/2013/2752

De grondvorm van het creëren van een afgezonderd vermogen zag er toentertijd
als volgt uit. De oprichter (ook aangeduid als ‘inbrenger’, de wettelijke term vanaf
2010) stelde het doelvermogen in en bracht daarin vermogensbestanddelen onder
die werden beheerd door een bestuurder in een belastingparadijs. Deze bestuurder
hield het vermogen niet aan voor zichzelf, maar ten behoeve van de
nakomelingen, familie en relaties van de oprichter. Afgezonderd werden
bijvoorbeeld aandelen in het familiebedrijf en courante beleggingen (aandelen,
obligaties, liquiditeiten). Het afgezonderde vermogen maakte, zo werd gesteld,
niet langer deel uit van het vermogen van de oprichter. Het vermogen behoorde
echter ook nog niet tot het vermogen van een of meer begunstigden. De
begunstigden hadden (op papier) slechts verwachtingen met betrekking tot het
afgezonderde vermogen, doch konden (nog) niets afdwingen. De bestuurder had
(op papier) weliswaar vergaande discretionaire bevoegdheden, maar was niet tot
dat vermogen gerechtigd en werd daarom niet in de belastingheffing betrokken.
Het afgezonderde vermogen werd dus nergens in de belastingheffing betrokken:
niet bij degene die het had afgezonderd, niet bij de bestuurder, noch bij het
afgezonderde vermogen zelf en evenmin bij de begunstigden. Het afgezonderd
vermogen genoot bovendien optimaal van alle offshore-faciliteiten die een
belastingparadijs kent. Het belangrijkste motief voor het oprichten van dit soort
structuren was in de meeste gevallen het ontgaan van belastingheffing in het
woonland van de oprichter en van de begunstigden.
De Belastingdienst slaagde er slechts met grote moeite in om (belangen in)
doelvermogens (gedeeltelijk) in de belastingheffing te betrekken. Inspecteurs
konden vaak het bewijs niet rond krijgen dat sprake was van een papieren
structuur, waarin de oprichter het nog steeds voor het zeggen had.
Belastingparadijzen verstrekten bovendien niet of nauwelijks (bruikbare)
informatie. Het werd de Belastingdienst op alle denkbare manieren onmogelijk
gemaakt om te kunnen beoordelen of sprake was van zogenoemde discretionaire
structuren, dat zijn rechtsvormen (in de praktijk veelal trusts en (buitenlandse)
stichtingen) waarin grote vermogens zijn afgezonderd, die niet aan de inbrenger
en niet aan de begunstigden en evenmin aan anderen kunnen worden
toegerekend. Gevolg was dat het vermogen onbelast werd gestald in een
belastingparadijs. De zogenoemde trustarresten van 19981 versterkten de
aanzuigende werking van trust- en stichtingenstructuren, vooral bij (potentieel)
vermogende remigranten. De Belastingdienst constateerde in de laatste decennia
van de vorige eeuw en het eerste decennium van deze eeuw, dat steeds meer
vermogende belastingplichtigen als oprichter, begunstigde, bestuurder of
toezichthouder betrokken waren bij apv’s. De belastingadvieswereld gebruikte deze
structuren als een standaard adviesproduct. De jaarlijkse heffing van inkomsten1
Hoge Raad 18 november 1998, nrs. 31 756, 31 757, 31 758 en 31 759, BNB 1999/35c tot
en met 37c.

Pagina 2 van 7

en vennootschapsbelasting en de heffing van het recht van schenking en successie
over dit afgezonderde vermogen en inkomen werden zodoende illusoir gemaakt.

Directoraat-Generaal
Belastingdienst

Alleen adequate wetgeving zou het tij kunnen keren. Uiteindelijk is het apv-regime
met ingang van 1 januari 2010 in werking getreden. Mede in het kader van de
modernisering van de Successiewet is met genoemde wetgeving een einde
gemaakt aan deze onbelaste ‘zwevende’ doelvermogens.

Ons kenmerk
DGB/2013/2752

3. Wetsystematiek vanaf 2010
Vanaf 1 januari 2010 geldt voor doelvermogens een wettelijk systeem van fiscale
transparantie (artikel 2.14a Wet IB 2001). De regeling komt erop neer dat door
trusts, stichtingen en andere (buitenlandse) doelvermogens heen wordt gekeken.
Er is voor alle doelvermogens gekozen voor één benaming: “afgezonderd
particulier vermogen” (apv). Een apv is geen kapitaal- of personenvennootschap
en evenmin een algemeen nut beogende instelling (anbi) of een sociaal belang
behartigende instelling (sbbi). In een apv is vermogen afgezonderd waarmee een
particulier belang wordt gediend: het gaat om het particuliere (familie)belang van
de inbrenger en/of zijn naaste verwanten of van andere door de inbrenger beoogde
begunstigden.
Kern van de nieuwe regeling is een algehele fiscale transparantie van trusts en
(buitenlandse) stichtingen. De bezittingen en schulden, alsmede de opbrengsten
en uitgaven van een apv worden vanaf 2010 via een wetsfictie toegerekend aan de
inbrenger van de vermogensbestanddelen en na zijn overlijden aan diens
erfgenamen. Deze toerekening geldt alleen voor het zogenoemde discretionaire
deel (het voorheen onbelaste vermogen) van het apv; concrete rechten worden in
aanmerking genomen bij de gerechtigde. De fiscale transparantie geldt voor de
inkomstenbelasting, de schenk- en erfbelasting, (en gedeeltelijk voor) de
vennootschapsbelasting en de dividendbelasting. Voor de invordering van de
belastingen is een bijzonder verhaalsrecht geïntroduceerd. Voor bestaande apv’s
werd een beperkt overgangsregime opgenomen.
De regeling is robuust: er wordt bij wetsfictie vanuit gegaan dat de oprichter van
de structuur over het vermogen kan blijven beschikken als ware het zijn eigen
vermogen. Dit is een bewuste keuze van de wetgever geweest. Bovendien is de
inspecteur vanaf 2010 in een gunstiger bewijspositie gebracht: de inbrenger wordt
geacht te kunnen blijven beschikken over het ingebrachte vermogen. De
betrokkenen bij een apv (inbrengers en begunstigden) zijn de meest gerede partij
om te bewijzen dat het apv-vermogen niet aan hen kan worden toegerekend.
Hoofdregel is dat apv-vermogen wordt belast, uitzondering is dat heffing (in
Nederland) achterwege blijft.
4. Ervaringen met de nieuwe wetgeving
Na ruim drie jaar ervaring met de nieuwe wetgeving is het mogelijk uw Kamer te
informeren over de resultaten van de aanpak van apv’s. Van belang is vooraf op te
merken dat niet alle effecten van het apv-regime in concrete cijfermatige
resultaten zijn uit te drukken. Voor een deel gaat het immers om het voorkomen
van nieuwe constructies. De Belastingdienst heeft geconstateerd, dat er in
beperkte mate nieuwe apv’s bij komen. Zo bleken in januari 2012 uit de aangiften
inkomstenbelasting 2010 ongeveer 100 nieuwe betrokkenen bij een apv.

Pagina 3 van 7

Daarnaast hebben ontmantelingen van apv’s plaatsgevonden. De Belastingdienst
heeft kunnen vaststellen dat met het oog op de nieuwe wetgeving honderden op
Curaçao ingeschreven Stichtingen Particulier Fonds in vooral de jaren 2008 en
2009 zijn geliquideerd of verplaatst. Op dit moment heeft de Belastingdienst nog
een beperkt zicht op de hierbij betrokken uiteindelijk gerechtigden of inbrengers
en is de omvang van het hierbij aan de orde zijnde vermogen nog ongewis. Er
mag van worden uitgegaan dat deze handelwijze in de meeste gevallen verband
houdt met de gewijzigde regelgeving voor apv’s in Nederland. De Belastingdienst is
bezig ontmantelde en verplaatste structuren op te sporen.

Directoraat-Generaal
Belastingdienst

Ons kenmerk
DGB/2013/2752

Vanuit de uitvoeringspraktijk bij de Belastingdienst kan een aantal waarnemingen
worden gemeld:
Er hebben ontmantelingen plaatsgevonden van trusts en (buitenlandse)
stichtingen, in die zin dat deze rechtsfiguren (een deel van het) vermogen
hebben uitgekeerd aan de inbrenger maar vooral ook aan diens naasten.
Beoogd gevolg is een onbelaste schenking uit het buitenland. Voorts poogt
men voor de heffing van inkomstenbelasting het vermogen min of meer
ongemerkt in box 3 op te nemen, waardoor heffing over oudere jaren (tot
maximaal 12 jaar terug) mogelijk wordt ontlopen.
Trusts en (buitenlandse) stichtingen hebben hun aanmerkelijkbelangpakketten
verkocht aan de oorspronkelijke aandeelhouder / inbrenger. Dit is veelal
geschied onder onzakelijke condities, zoals het volledig renteloos schuldig
blijven van de koopsom. Het doel daarvan is dat de ‘nieuwe’ aandeelhouder
een hoge verkrijgingsprijs heeft voor zijn aanmerkelijkbelangpakket, met als
gevolg een lagere toekomstige aanmerkelijkbelangwinst of zelfs een
aanmerkelijkbelangverlies. De ontstane vordering en aanwezige contanten in
het apv zijn vervolgens geschonken aan vooral kinderen van de inbrenger.
Trusts en (buitenlandse) stichtingen zijn nog verder ‘verstopt’ achter andere
verhullingsstructuren, bijvoorbeeld boven elkaar hangende stichtingen. Beoogd
wordt buiten het vizier van de Belastingdienst te blijven.
Reeds bestaande trusts en (buitenlandse) stichtingen zijn verplaatst naar
landen met een (op papier) reële heffing naar de winst om zodoende
onbedoeld van een mogelijkheid in het nieuwe apv-regime (artikel 2.14a,
zevende lid van de Wet IB 2001) gebruik te maken.
Aan families gerelateerde (buitenlandse) stichtingen trachten de onbelaste
anbi- of sbbi-status te verkrijgen.
Er zijn op de nieuwe wetgeving gebaseerde constructies gesignaleerd waarbij
wordt ingespeeld op de zogenoemde toerekeningsstop van artikel 2.14a,
zevende lid van de Wet IB 2001 om aan de heffing over het inkomen uit
aanmerkelijk belang (box 2) te ontkomen. Hierbij wordt een aanmerkelijk
belang in een beleggingsvennootschap ingebracht in een apv. Vervolgens
wordt ervoor gezorgd dat het apv – meestal gevestigd in het buitenland – in
een belasting wordt betrokken naar de winst die resulteert in een naar
Nederlandse begrippen reële heffing. Het aanmerkelijk belang wordt in deze
situatie echter niet langer toegerekend aan de belastingplichtige
aanmerkelijkbelanghouder, maar aan de apv als zodanig. Over de vraag of als
gevolg van de toepassing van de toerekeningsstop sprake is van een
vervreemding, bestaat twijfel.
In een aantal structuren met bestaande apv’s, waarbij sprake is van
winstdrainage (artikel 10a Wet Vpb-situaties) is gebleken dat wordt ingespeeld
op de hiervoor genoemde toerekeningsstop. Met als doel de verbondenheid

Pagina 4 van 7

tussen de rentebetalende en renteontvangende lichamen op kunstmatige wijze
te verbreken om toepassing van de renteaftrekbeperking gericht tegen
winstdrainage te voorkomen. Dit is ongewenst.
Om voor de in de laatste twee aandachtspunten geconstateerde knelpunten een
oplossing te bieden, overweeg ik binnenkort met een wetsvoorstel te komen. Er
wordt immers van de nieuwe wetgeving onbedoeld gebruik gemaakt, waardoor de
indertijd geraamde budgettaire opbrengst onder druk kan komen te staan.

Directoraat-Generaal
Belastingdienst

Ons kenmerk
DGB/2013/2752

Voorts is gebleken dat in een beperkt aantal gevallen de regeling - naar het
gevoelen van de betrokkenen - hard uitpakt. Familiefondsen die al vele tientallen
jaren bestaan, worden vanaf 2010 ‘ineens’ geconfronteerd met een wettelijke
regeling die het familievermogen toerekent aan de inbrengers. Als de inbrengers
zijn overleden, wordt de oudst levende generatie van erfgenamen in de
belastingheffing betrokken. Dit wordt als onrechtvaardig gezien, zeker als deze
personen nooit een uitkering uit het familiefonds hebben ontvangen en in de
toekomst, gezien hun eigen vermogen- en inkomenspositie, ook niet willen
ontvangen. Voor dit probleem is tijdens de parlementaire behandeling reeds door
uw Kamer aandacht gevraagd. De Belastingdienst treedt, zoals toegezegd, in
overleg met betrokkenen om bepaalde onduidelijkheden weg te nemen over
bijvoorbeeld het te leveren tegenbewijs, waaruit moet blijken dat van begunstiging
– nu en in de toekomst - geen sprake kan zijn.
Ook heeft de Belastingdienst in een aantal gevallen vaststellingsovereenkomsten
gesloten met de inbrenger(s) van vermogen in een fonds, waarvan is vastgesteld
dat geen sprake is van een anbi, geen sprake is van een sbbi en evenmin sprake is
van een apv. Het gaat hierbij om fondsen, veelal Nederlandse stichtingen, waarin
vermogens van miljoenen zitten en die niet (kunnen) voldoen aan de soms
stringente voorwaarden die gelden voor een anbi of een sbbi. Toch kunnen dit
soort fondsen maatschappelijk zeer wenselijke doelen nastreven, zonder dat het
particuliere (familie)belang meer dan bijkomstig (doorgaans meer dan 10%) wordt
beoogd.2 Uit het feitelijk handelen van de genoemde stichting moeten deze
activiteiten onomstotelijk naar voren komen. Zoals tijdens de parlementaire
behandeling al is aangegeven,· is het mogelijk om via maatwerk met de inspecteur
‘hermetische’ schotten aan te brengen tussen het apv en de inbrengers van het
vermogen. Daarmee wordt voorkomen dat er (nog langer) (financiële) belangen
blijven bestaan tussen deze partijen. De inbrenger doet zo definitief afstand van
zijn vermogen en het apv-vermogen kan niet meer geheel of gedeeltelijk
terugvloeien naar de inbrenger of diens erfgenamen dan op straffe van het heffen
van schenkbelasting.
5. Projectmatige aanpak binnen de Belastingdienst en opbrengst
Al vóór de inwerkingtreding van het nieuwe wettelijk regime, is binnen de
Belastingdienst gekozen voor een projectmatige aanpak van de apv’s. Het “project
apv” ressorteert onder de Coördinatiegroep Constructiebestrijding (CCB). De apart
gevormde projectgroep is gericht op detectie, kennisdeling en gecoördineerde
fiscale behandeling. Op deze wijze wordt eenheid van beleid en uitvoering
geborgd.

2
Het criterium ‘meer dan bijkomstig’ is neergelegd in het tweede lid van artikel 2.14a van de
Wet IB 2001.

Pagina 5 van 7

Genoemd project kan als een succes worden beschouwd. De totale – meetbare –
opbrengst (dus ook over de periode vóór 2010) was per 1 augustus 2013 ruim € 1
miljard. Tot 2010 was de opbrengst ongeveer € 357 miljoen. Sinds de
inwerkingtreding is derhalve ongeveer € 650 miljoen door de Belastingdienst aan
opbrengst ontvangen. Hierbij moet echter worden aangetekend dat de ontvangen
opbrengst ook betrekking heeft op belastingjaren vóór de inwerkingtreding van de
nieuwe wetgeving. Door de wijze van invulling van belastingaangiften en de wijze
van administreren binnen de Belastingdienst kan niet worden vastgesteld welk deel
van de meeropbrengst van het totale apv-project sinds 2010 is toe te rekenen aan
de nieuwe wetgeving. Deze nieuwe wetgeving is daarentegen voor verschillende
belastingplichtigen een belangrijke stimulans geweest om in te stemmen met het
aangaan van een vaststellingsovereenkomst met de Belastingdienst; ook met
betrekking tot oudere jaren. Eveneens een positief effect. Daarnaast zijn er door
de preventieve werking van de nieuwe wetgeving in beperkte mate nieuwe apv’s
bijgekomen en hebben ontmantelingen van bestaande apv’s plaatsgevonden.

Directoraat-Generaal
Belastingdienst

Ons kenmerk
DGB/2013/2752

Voorts wordt op het onderhavige terrein met het buitenland samengewerkt, o.a.
door het doen van inlichtingenverzoeken op basis van verdragen en Tax
Information Exchange Agreements (TIEA’s). Er zijn op dit terrein ongeveer 200
verzoeken gedaan. Ook dit kan als een positief effect worden beschouwd.
Daarnaast is over de Nederlandse apv-wetgeving informatie verschaft binnen de
OESO, de EU en de Benelux. Daarvan is door deze internationale organisaties en
de daaraan deelnemende landen met belangstelling kennisgenomen.
Op nationaal niveau wordt - om van belang zijnde informatie te kunnen verkrijgen
- eveneens het civielrechtelijke kort geding ingezet. Dit is tot nu toe in drie
gevallen gebeurd. Langs deze weg wordt getracht de verstrekking van informatie
af te dwingen, indien deze na een daartoe gedaan verzoek niet of in onvoldoende
mate wordt overhandigd. Inmiddels is dit instrument succesvol gebleken.3
Verder wordt ondersteuning verleend bij het voeren van gerechtelijke procedures.
Op dit moment lopen 12 fiscale procedures, veelal in hoger beroep bij
gerechtshoven en in cassatie bij de Hoge Raad over de fiscale kwalificatie van oude
structuren en nieuwe apv-zaken. In lagere instantie zijn daarvan tien zaken
gewonnen en twee zaken verloren. Daarnaast zijn er elf geheel afgeronde
procedures, waarvan er uiteindelijk zes zijn gewonnen en vijf verloren. Er zijn dus
wisselende successen behaald. Zo heeft de Hoge Raad recent beslist dat het
vermogen van een Liechtensteinse Stiftung in de belastingheffing van inwoners
van Nederland kan worden betrokken.4
Een voorbeeld van een door de Belastingdienst verloren procedure is het arrest
van de Hoge Raad van 15 maart 2013 (LJN BZ4218). Een aanzienlijk vermogen dat
vlak voor remigratie was afgezonderd in een Antilliaanse Stichting Particulier
Fonds, kon volgens het hoogste rechtscollege niet worden belast in Nederland bij
de inbrenger en ook niet bij de begunstigde. Het ging om een procedure
betrekking hebbende op de belastingjaren 2001 tot 2004. Hieruit blijkt eens te
meer dat de in 2010 ingevoerde wetgeving van groot belang is voor een goede
aanpak van “zwevend vermogen”.

3
Hof ’s-Hertogenbosch in een kortgedingprocedure in hoger beroep (r.o. 4.1.2 van de
uitspraak van 31 januari 2012, LJN BV2696).
4
Hoge Raad 15 februari 2013, nr. 12/01040,BNB 2013/118.

Pagina 6 van 7

6. Conclusie
Resumerend meen ik op basis van het voorgaande te mogen concluderen dat de
per 1 januari 2010 ingevoerde wettelijke regeling voor apv’s positieve effecten
heeft gehad voor de compliance van belastingplichtigen. Dit geldt ook voor de
sinds genoemde datum gerealiseerde opbrengst van ongeveer € 650 miljoen,
ondanks het feit dat niet precies is aan te geven welk deel daarvan is toe te
rekenen aan de nieuwe wetgeving.

Directoraat-Generaal
Belastingdienst

Ons kenmerk
DGB/2013/2752

Om een oplossing te bieden voor een tweetal in paragraaf 4 genoemde knelpunten
overweeg ik binnenkort een wetsvoorstel te doen. Dit om onbedoeld gebruik van
de nieuwe wetgeving tegen te gaan en daarmee te voorkomen dat de indertijd
geraamde budgettaire opbrengst onder druk komt te staan.
Ik vertrouw erop u met deze evaluatie voldoende te hebben geïnformeerd.
Een afschrift van deze brief heb ik gezonden aan de Voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal.

De Staatssecretaris van Financiën,

mr. drs. F.H.H. Weekers

Pagina 7 van 7