Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 59

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 augustus 2010
De Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) is op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (WIV 2002) belast met het toezicht op de rechtmatigheid van de uitvoering van de wet door de Militaire Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst (MIVD). De CTIVD kan mij gevraagd of ongevraagd
adviseren, heeft toegang tot alle gegevens en kan desgewenst personen
onder ede of belofte horen.
De CTIVD heeft op mijn verzoek een onderzoek verricht naar het handelen
van de MIVD ten aanzien van twee geschorste medewerkers, en daarover
een toezichtsrapport vastgesteld (rapport nr. 25). Het toezichtsrapport kent
een openbare en een geheime versie. Het openbare rapport zend ik,
conform artikel 79, vijfde lid van de WIV 2002, toe aan de voorzitters van
de beide Kamers der Staten-Generaal.1 De geheime versie, die inzicht
biedt in de werkwijze, bronnen of het actuele kennisniveau van de MIVD
en daarom niet openbaar mag worden gemaakt, zend ik toe aan de
Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van de Tweede
Kamer (CIVD).
De CTIVD heeft een diepgaande analyse uitgevoerd naar het handelen van
de MIVD. De bevindingen strekken zich uit tot aspecten als rechtmatigheid, proportionaliteit en subsidiariteit en de commissie doet een aantal
aanbevelingen. Ik herken mij in de analyse en de bevindingen. De
aanbevelingen neem ik over.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

De CTIVD onderschrijft dat er bij het handelen van de MIVD ten aanzien
van, dan wel gerelateerd aan de twee betrokken medewerkers voor de
MIVD zwaarwegende en legitieme belangen op het spel hebben gestaan.
De CTIVD oordeelt dat er in 2008 voldoende feiten en omstandigheden
waren om de verklaring van geen bezwaar van betrokkenen in te trekken.
Verder heeft de MIVD naar het oordeel van de CTIVD bij twee kort lopende
operaties in 2009 onvoldoende de aansluiting met de wettelijke taakstelling voor ogen gehouden. Bij de eerste van deze operaties waren er voor

kst-29924-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 924, nr. 59

1

een onderdeel van deze operatie, naar het oordeel van de commissie,
geen aanwijzingen genoemd waaruit blijkt dat de betrokken personen een
concrete dreiging vormden voor de veiligheid of paraatheid van de
krijgsmacht. Er was derhalve geen rechtvaardiging voor het instellen van
een contra-inlichtingenoperatie en de inzet van bijzondere bevoegdheden.
Het overige deel van deze operatie acht de commissie wel rechtmatig.
Bij de tweede operatie waar niet rechtmatig is gehandeld, is de commissie
van oordeel dat de operatie breder had moeten worden opgezet en
gericht had moeten worden op het onderzoeken of er sprake was van
dreiging ten aanzien van de veiligheid of paraatheid van de krijgsmacht.
De focus voor deze operatie was te nauw opgezet. Het feit dat de operatie
is toegepast ten behoeve van de ondersteuning van een goede taakuitvoering van de MIVD acht de commissie niet voldoende voor de inzet van
bijzondere bevoegdheden.
De commissie stelt echter ook vast dat er geen aanwijzingen zijn de
integriteit van de dienst in twijfel te trekken. Ik betrek de conclusies van de
commissie inmiddels bij de besluitvorming inzake de inzet van bijzondere
bevoegdheden ten behoeve van contra-inlichtingenoperaties en bij de
versterking van de organisatorische bedrijfsvoering binnen de dienst en
de juridische keten.
Daar waar de commissie heeft vastgesteld dat ten onrechte gegevens zijn
verwerkt, omdat deze niet relevant waren voor de taakuitvoering of omdat
ten onrechte bijzondere bevoegdheden zijn ingezet, zijn deze verwijderd
en vernietigd. De commissie heeft een aantal aanbevelingen gedaan om
de inzet van bijzondere bevoegdheden beter te motiveren en conclusies
beter en tijdig schriftelijk vast te leggen en te documenteren. Dit geldt
eveneens voor de verantwoording van financiële vergoedingen en
activiteiten van medewerkers. Sinds het incident is de werkwijze terzake
aangepast. Daar waar dit nog niet het geval was, bijvoorbeeld ten aanzien
van de aanbeveling om bij het opvragen van telefonieverkeersgegevens
de motivering van de inzet vast te leggen, is deze aanbeveling direct
uitgevoerd.
Verklaring van geen bezwaar (VGB)
Zoals gesteld oordeelt de CTIVD dat er voldoende feiten en omstandigheden waren om de VGB in 2008 in te trekken. De commissie wijkt
daarmee af van het oordeel van de commissie Borghouts en het advies
van de onafhankelijke Bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken
Defensie. Ik acht het wenselijk om toe te lichten waarom ik in maart 2009
heb besloten betrokkenen alsnog een VGB te verstrekken. Het (veiligheids)onderzoek naar de vraag of de VGB van betrokkenen moest worden
ingetrokken is door de MIVD uitgevoerd. Om iedere schijn van vooringenomenheid en belangenverstrengeling weg te nemen, heb ik besloten het
voornemen tot intrekking van de VGB te laten beoordelen door een
onafhankelijke commissie, de commissie Borghouts.
De commissie Borghouts kwam in 2008 tot het advies de VGB niet in te
trekken. Ik heb dat advies niet overgenomen en heb de VGB voor het
werken bij de MIVD ingetrokken omdat ik, gelet op de resultaten van het
hernieuwde veiligheidsonderzoek, van oordeel was dat er onvoldoende
waarborgen waren dat betrokkenen onder alle omstandigheden de uit de
vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zouden
volbrengen. De VGB is echter gehandhaafd voor functies buiten de MIVD.
In overleg met de twee medewerkers zouden zij vervolgens worden
geplaatst op een andere, passende functie binnen Defensie. Een besluit
tot intrekking van een VGB voor een specifieke functie en afgifte voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 924, nr. 59

2

andere functie binnen Defensie is op grond van de Wet veiligheidsonderzoeken mogelijk. Bij de beoordeling van een dergelijk besluit moeten
immers de specifieke kenmerken van de functie en de organisatie expliciet
worden betrokken. De twee medewerkers hebben tegen de intrekking van
de VGB voor de MIVD bezwaar aangetekend.
Ik heb mij voor de afdoening van het bezwaar volgens de standaardprocedure laten adviseren door de onafhankelijke Bezwarencommissie
Veiligheidsonderzoeken Defensie. Ook die commissie was van mening dat
er onvoldoende juridische gronden waren de VGB van betrokkenen in te
trekken en adviseerde de VGB voor de functies bij de MIVD alsnog te
verstrekken. Na deze uitspraken van twee onafhankelijke commissies
moest ik ernstig rekening houden met de omstandigheid dat bij een
eventuele behandeling voor de rechtbank aan de adviezen van deze
commissies groot gewicht zou kunnen worden toegekend. Om die reden
is in maart 2009 aan beide medewerkers opnieuw een VGB voor de
functies bij de MIVD verstrekt.
Vervolgens is ervoor gekozen in vertrouwelijk overleg met betrokkenen,
zonder verdere procedures, te komen tot een oplossing voor de bestaande
geschillen. De op 23 april 2010 gesloten vaststellingsovereenkomst
voorziet hierin. Het geschil is beëindigd en hiermee is voorkomen dat het
geschil langer zou duren als gevolg van procedures met de daarmee
gepaard gaande publiciteit. Het is in het belang van de MIVD dat die in
stilte zijn werkzaamheden kan verrichten.
Verbeteringen bij de MIVD
Naast de onderzoeken naar het handelen van de MIVD jegens de twee
betrokken medewerkers heeft de CTIVD op mijn verzoek tevens aandacht
besteed aan de effectiviteit van de maatregelen die binnen de MIVD zijn
genomen ten behoeve van transparantie, goede procedures en het
afleggen van verantwoording.
Bij aanvang van deze kwestie, eind 2006, was de MIVD net begonnen met
de reorganisatie van de dienst naar aanleiding van het rapport «Inlichtingen en Veiligheid Defensie: Kwaliteit, Capaciteit en Samenwerking» van
de Onderzoeksgroep Inlichtingen en Veiligheid dat was opgesteld onder
het voorzitterschap van de heer C.W.M. Dessens. De reorganisatie vormde
een belasting voor de dienst, mede gelet op het feit dat de werkzaamheden voor vooral de militairen in Afghanistan onverkort dienden te
worden uitgevoerd. De informatiepositie mocht niet lijden onder deze
reorganisatie.
Na het incident zijn regelmatig artikelen over de MIVD in de pers
verschenen. Het incident en de publicaties hierover hebben er toe geleid
dat maatregelen moesten worden getroffen om operaties te ontvlechten
of aan te passen teneinde schade aan activiteiten van de MIVD zo veel
mogelijk te voorkomen of te beperken en herhaling te voorkomen.
De verbeteringen en aanpassingen die zijn doorgevoerd betreffen niet
alleen een betere verantwoording van financiën, maar tevens het vooraf
vastleggen van het doel van onderzoeken en operaties en aan het einde
het neerleggen van onderzoekshandelingen en conclusies in een
rapportage. Veelal zijn er ook tussentijdse rapportages.
Operaties, vooral als die complex of gevoelig zijn, worden ten minste één
keer per twee weken besproken in een overleg onder leiding van de
directie, waarbij alle operationele afdelingen betrokken zijn. Hierdoor
wordt niet alleen een mogelijke tunnelvisie voorkomen, maar wordt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 924, nr. 59

3

operatie door alle disciplines binnen de MIVD regelmatig op nut en
noodzaak beoordeeld. De financiële en operationele verantwoording
binnen de lijn zijn verbeterd zodat incidenten eerder en afdoende kunnen
worden opgepakt.
De commissie heeft kennisgenomen van deze verbeteringen. De procedures ter zake zullen naar aanleiding van het rapport van de commissie
opnieuw worden bezien en waar nodig worden verbeterd en aangevuld
waarbij specifiek aandacht zal worden besteed aan verantwoording en
onderzoekshandelingen overeenkomstig de aanbevelingen van de
commissie.
Ik ben de CTIVD erkentelijk voor haar rapport. Uit de conclusies van de
commissie trekt Defensie lering en de aanbevelingen zullen, waar dit nog
niet is gebeurd, worden uitgevoerd.
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 924, nr. 59

4