Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1580

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 januari 2016
Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de informele Raad
Buitenlandse Zaken («Gymnich») van 5 en 6 februari 2016.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1580
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1580

1

GEANNOTEERDE AGENDA INFORMELE RAAD BUITENLANDSE
ZAKEN («GYMNICH») VAN 5–6 FEBRUARI 2016
EU Global Strategy on Foreign and Security Policy
Proces
Tijdens een gezamenlijke lunch, die de afsluiting van de informele
bijeenkomst van Ministers van Defensie vormt en de start is van de
informele bijeenkomst van de Ministers van Buitenlandse Zaken
(«Gymnich»), zullen de Ministers stilstaan bij de herziening van het EU
buitenland- en veiligheidsbeleid (strategic review) die moet leiden tot een
nieuwe EU Global Strategy on Foreign and Security Policy. De gezamenlijke lunch, die op Nederlands initiatief tot stand is gekomen, heeft als doel
vroegtijdig in het proces en op een geïntegreerde wijze richting te geven
aan de nieuwe EU buitenland- en veiligheidsstrategie.
De Europese Raad van juni 2015 heeft Hoge Vertegenwoordiger (HV)
Mogherini de opdracht gegeven om in samenwerking met de EU-lidstaten
een nieuwe strategie aan de Europese Raad van juni 2016 te presenteren.
Om ideeën te vergaren voor de nieuwe strategie en om draagvlak te
creëren is de HV het afgelopen najaar gestart met een consultatieperiode
met onder meer denktanks, academici, het maatschappelijk middenveld
en het bedrijfsleven. Ook het Europees Parlement en nationale parlementen worden betrokken. Parallel daaraan vergaart de HV de inbreng
van de lidstaten. In dit kader zal deze strategie tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap in meerdere informele bijeenkomsten aan de orde
komen.
Structuur / opzet strategie
HV Mogherini zal tijdens de informele RBZ naar verwachting de structuur
en opzet van de strategie uiteenzetten. Het vertrekpunt van de strategie
zijn de belangen van de EU. Deze zijn als volgt geformuleerd: het
waarborgen van de veiligheid van de burgers en het grondgebied, het
bevorderen van de welvaart en het versterken van de weerbaarheid van
onze democratieën. Om deze belangen te behartigen heeft de EU een
rules-based wereldorde nodig. De waarden van de EU, die de basis
vormen van de invulling van de belangen, krijgen ook een plaats in de
strategie. Vervolgens worden de leidende beginselen voor het externe
optreden van de EU geformuleerd. Daarbij staan actief engageren, het
nemen van verantwoordelijkheid en het samenwerken met partners
centraal.
Ten aanzien van de prioriteiten van de strategie zal naar verwachting als
eerste worden stilgestaan bij het ondersteunen en versterken van de
weerbaarheid van staten en maatschappijen. Dit geldt zowel binnen de EU
als in onze bredere nabuurregio, waaronder door de inzet van de
instrumenten van EU-uitbreiding. Er zal naar verwachting ook een nieuwe
benadering uiteen worden gezet voor de aanpak van crises en conflicten
door de EU. Deze nieuwe benadering zal met name gericht zijn op de ring
van instabiliteit rond Europa. Ook zal in de strategie aandacht worden
besteed aan de externe betrekkingen van de EU met de regio’s om ons
heen en verder. Richting het oosten komt onder meer China aan bod,
richting het zuiden ook sub Sahara Afrika en in het westen onze transAtlantische betrekkingen. Als laatste van de prioriteiten zal de EU naar
verwachting haar visie schetsen over global governance in de 21e eeuw.
Tot slot zal de strategie ingaan op de implicaties van de gestelde
prioriteiten op de middelen (zowel personeel als financieel), de capaciteiten (met name op het gebied van het Gemeenschappelijk Veiligheid en
Defensiebeleid) en de samenwerking binnen de EU-instellingen en met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1580

2

lidstaten. De strategie zal in de komende maanden in detail worden
uitgewerkt, mede op basis van de inbreng van de lidstaten.
Nederlandse inzet
Het kabinet steunt de hierboven geschetste benadering voor een brede,
geïntegreerde strategie, zoals ook verwoord in de Staat van de Unie, en
zal de HV ondersteunen om tot een solide resultaat te komen in juni a.s.
De internationale ontwikkelingen en uitdagingen waar we voor gesteld
staan, vereisen dat de EU met een ambitieuze, maar ook realistische
strategie komt op het brede terrein van het externe optreden van de Unie.
Daarbij is het van belang dat de Unie haar brede instrumentarium inzet op
basis van geïntegreerd beleid. Het nemen van onze belangen als
vertrekpunt is logisch, met name vanwege de sterke verwevenheid van de
interne en externe kant van uitdagingen, zoals de migratiecrisis en
terroristische dreigingen. Het is daarbij wel van belang dat de waarden
waarop de Unie is gestoeld een duidelijke plaats krijgen, gezien het
belang dat het kabinet hecht aan mensenrechten en een rules-based
wereldorde. Daarnaast onderstreept het kabinet het belang van het
waarborgen van de veiligheid van de burgers en het grondgebied. Om dit
belang te behartigen door het nemen van meer verantwoordelijkheid op
dit gebied, dient het Gemeenschappelijk Veiligheid- en Defensiebeleid
verder ontwikkeld te worden. Om de uiteindelijke uitvoering van de
strategie te waarborgen, dient de strategie aanknopingspunten te
bevatten voor sub-strategieën en/of actieplannen op bepaalde terreinen.
Deze zouden na de totstandkoming van de strategie uitgewerkt moeten
worden. De EU Global Strategy zelf functioneert dan als een overkoepelend kader. Ook is politiek commitment op het hoogste niveau van
belang voor gedegen uitvoering. Het kabinet zal daarom aanname van de
strategie door de Europese Raad in juni a.s. nastreven.
In de geannoteerde agenda’s voor de informele RBZ OS (op 1 februari
a.s.) (Kamerstuk 21 501-04, nr. 180) en Defensie (op 4 en 5 februari a.s.)
(Kamerstuk 21 501-28, nr. 135), die uw Kamer separaat toegaan, wordt
specifiek ingegaan op de Nederlandse inzet ten aanzien van de koppeling
met de Global Goals agenda respectievelijk het beleid op veiligheid en
defensie.
Iran
Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) heeft op 16 januari jl.
– «Implementation Day» – vastgesteld dat Iran zijn verplichtingen uit het
nucleaire akkoord is nagekomen. De internationale gemeenschap is er nu
van verzekerd dat Iran niet in het geheim aan een kernwapen werkt en dat
het land geen grote voorraden verrijkt uranium meer heeft. Dit is een
bekroning van het nucleaire akkoord dat de E3+3, de Hoge Vertegenwoordiger van de EU en Iran deze zomer bereikten en toont de kracht van de
multilaterale diplomatie aan. In het licht van deze nieuwe mijlpaal zullen
de Ministers in een informele setting spreken over de relatie met Iran en
de rol van Iran in de regio. De lidstaten hebben het bereiken van Implementation Day verwelkomd. Nu een groot deel van de internationale
sancties tegen Iran zijn opgeschort is een stapsgewijze intensivering van
de economische samenwerking met Iran mogelijk. Ook is hiermee de
basis gelegd voor de EU om de relaties met Iran te verbreden. Hoewel
met het bereiken van Implementation Day een belangrijke stap richting
verbeterde betrekkingen met Iran is gezet, is het cruciaal dat Iran zich
goed aan de afspraken blijft houden. Het IAEA blijft een centrale rol spelen
in de verificatie van de implementatie van het nucleaire akkoord. Bij een
significante niet-naleving door Iran zullen de sancties opnieuw worden
ingesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1580

3

Tijdens de informele RBZ zal de invulling van de geïntensiveerde
betrekkingen tussen de EU en Iran worden besproken. Het kabinet zet in
op een structurele politieke dialoog tussen de EU en Iran. Het kabinet
hecht eraan dat in de dialoog met Iran, naast politieke en economische
onderwerpen, de mensenrechtensituatie en de rol van Iran in de regio
onverminderd aandacht krijgen. Het verbreden van de betrekkingen met
Iran zal wat het kabinet betreft afhankelijk zijn van het voortgezet
nakomen door Iran van de verplichtingen voortvloeiend uit het nucleair
akkoord. Ook zullen de Ministers ingaan op de rol van Iran in de regio. Het
kabinet maakt zich zorgen om de opgelopen spanningen tussen Iran en
landen in de regio, met name Saoedi-Arabië. Het kabinet hecht eraan dat
de EU zich in blijft zetten voor de-escalatie van deze spanningen bij zowel
Saoedi-Arabië als Iran. Daarnaast zou de EU er bij Iran op aan moeten
blijven dringen een constructieve rol te spelen bij het vinden van
oplossingen voor conflicten in de regio.
Scenario Based Policy Discussion
Om de informele setting van Gymnich optimaal te benutten, zullen de EU
Ministers, op initiatief van Nederland, een «Scenario Based Policy
Discussion» voeren. Daarin bespreken zij de verschillende beleidsinstrumenten die de Raad Buitenlandse Zaken ter beschikking staan in het geval
wanneer de EU met een dreiging van buitenaf wordt geconfronteerd. Dit
gebeurt aan de hand van een fictieve casus en op interactieve wijze. Het
scenario, een crisissituatie in een fictief land in de ring rond Europa, wordt
geïntroduceerd door middel van korte filmfragmenten. Op basis daarvan
kunnen de Ministers, via een aantal realistische dilemma’s op de
verschillende fases van de crisis, hun reactie formuleren. Het doel van de
opzet is dat de Ministers met elkaar van gedachten kunnen wisselen over
een optimale inzet van de mogelijkheden die het Gemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) biedt.
Migratie: discussie met kandidaat-lidstaten
Kandidaat-lidstaten (Albanië, Macedonië, Montenegro, Servië, Turkije)
worden traditioneel voor een gedeelte van Gymnich uitgenodigd. Op
voorstel van Nederland zal de gezamenlijke bespreking in het teken staan
van de migratiestroom via Turkije en de Westelijke Balkan en de wijze
waarop daar gezamenlijk oplossingen voor kunnen worden gevonden.
Aan deze bijeenkomst zal eveneens AFET-voorzitter Elmar Brok
deelnemen. Aangezien het een informele bespreking betreft, is geen
besluitvorming voorzien.
Naast het significant verminderen van de instroom vanuit Turkije is
effectieve samenwerking, coördinatie en informatie-uitwisseling tussen de
landen die onderdeel uitmaken van de zgn. Westelijke Balkanroute van
groot belang. Ministers zullen de voortgang in de uitvoering van de
tijdens de Westelijke Balkan/Oostelijke Mediterrane Zee conferentie van
8 oktober jl. (Kamerstuk 32317–352) en de Leidersbijeenkomst van
25 oktober jl. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1027) gemaakte afspraken
bespreken. Een groot aantal lidstaten is van mening dat er onvoldoende
voortgang is geboekt. Het kabinet blijft het belang benadrukken van snelle
voortgang op de partnerschappen met Jordanië en Libanon (niet Libië,
zoals abusievelijk was vermeld in het verslag van de Raad Algemene
Zaken van 18 januari jl., Kamerstuk 21 501-02, nr. 1577).
Een aantal centraal-Europese lidstaten is sterk voorstander van het
spoedig nemen van additionele maatregelen om de situatie op de
Westelijke Balkan het hoofd te bieden. Aandachtspunten daarbij zijn de
noodzaak van het versterken van de grensbewaking, zowel aan de grens
tussen Turkije en Griekenland als ook aan de Griekse noordgrens, het
proactief tegengaan van ongecontroleerde verlegging van stromen en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1580

4

mitigeren van mogelijke destabiliserende effecten van de migratiecrisis op
de binnenlandse en regionale verhoudingen op de Balkan. In dat kader zal
ook gesproken worden over de mogelijkheid van het inzetten van
EU-instrumentarium, zoals Frontex. Deze thema’s kwamen eveneens aan
de orde tijdens de informele JBZ-bijeenkomst op 25 januari jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1580

5