PI Veenhuizen locatie Esserheem
Inspectierapport
Doorlichting

PI Veenhuizen locatie Esserheem
Inspectierapport
Doorlichting

Juni 2010

Inhoudsopgave

2

| PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Voorwoord

6

Samenvatting

8

1

Inleiding
1.1 Aanleiding en doel
1.2 Reikwijdte van de doorlichting
1.3 Toetsingskader
1.4 Opzet
1.5 Objectbeschrijving
1.6 Recent onderzoek
1.7 Leeswijzer

12
13
13
13
15
15
16
17

2

Rechtspositie gedetineerden
2.1 Rechtmatige insluiting
2.2 Huisregels en introductie
2.3 Activiteitenprogramma
2.4 Accommodatie
2.5 Voeding en winkel
2.6 Maatschappelijk contact
2.7 Toegang tot zorg
2.8 Disciplinaire straffen en maatregelen
2.9 Klachtafhandeling
2.10 Conclusie

18
19
20
22
24
26
27
30
32
33
35

3

Omgang met gedetineerden
3.1 Screening
3.2 Bejegening
3.3 Rapportage en documentatie
3.4 Conclusie

36
37
38
40
42

4 Interne veiligheid
4.1 Preventie en beheersing van calamiteiten
4.2 Agressiebeheersing
4.3 Drugsontmoediging
4.4 Conclusie

44
45
46
48
50

5

52
53
55
56

Maatschappijbeveiliging
5.1 Beveiligingsvoorzieningen en -toezicht
5.2 Voorwaardelijke invrijheidstelling
5.3 Conclusie

6 Voorbereiding terugkeer

Inspectie voor de Sanctietoepassing

58

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 |

3

7

Organisatieaspecten
7.1 Personeelsmanagement
7.2 Communicatie
7.3 Integriteit
7.4 Conclusie

8 Slotbeschouwing
Bijlage 1. Oordeel
Bijlage 2. Aanbevelingen
Bijlage 3. Afkortingen
Bijlage 4. Bronnen
Bijlage 5. Inspectieprogramma
Bijlage 6. Geografische ligging

4

| PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

64
65
66
67
68
70
74
76
78
80
82
86

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 |

5

Voorwoord

6

| PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) heeft in april 2010 een
doorlichting uitgevoerd bij de Penitentiaire Inrichting Veenhuizen,
locatie Esserheem.
Ook in 2006 heeft de ISt Esserheem doorgelicht. De reden om na
betrekkelijk korte tijd een nieuw onderzoek uit te voeren was dat de
inrichting inmiddels als bijzondere bestemming heeft gekregen de
opvang van strafrechtelijk gedetineerde vreemdelingen met een
strafrestant van tenminste vier maanden.
De Inspectie constateerde dat ondanks deze bestemmingswijziging de
werkwijze van de inrichting goeddeels gelijk gebleven, waardoor de ISt
de resultaten van beide doorlichtingen met elkaar kon vergelijken.
In het algemeen concludeert de Inspectie dat Esserheem sinds het
onderzoek in 2006 een aanzienllijke stap voorwaarts heeft gemaakt.
Een onderdeel waarover de ISt wel veel zorgen uit is “interne veiligheid”. Hoewel de gedetineerden zich veilig voelen en er weinig incidenten zijn, is het toezicht op de leefafdelingen en op kritieke plekken nog
steeds niet verbeterd.
De positieve bevindingen van de Inspectie springen het meest in het
oog bij de onderdelen “rechtspositie gedetineerden” en “omgang met
gedetineerden”.
W.F.G. Meurs
hoofdinspecteur

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 |

7

Samenvatting

8

| PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

De ISt heeft in april 2010 PI Veenhuizen locatie Esserheem doorgelicht
op basis van het toetsingskader voor het gevangeniswezen van november 2009 en het toetsingskader voor de vreemdelingenbewaring van
december 2009. Esserheem is aangewezen als bijzondere opvang van
strafrechtelijk gedetineerde vreemdelingen met een strafrestant van
tenminste vier maanden. Het doel van de doorlichting is vast te stellen
hoe het in Esserheem is gesteld met de rechtspositie van gedetineerden,
de omgang met gedetineerden, de interne veiligheid, de maatschappijbeveiliging, de voorbereiding op de terugkeer en de daarmee samenhangende aspecten van organisatie. De ISt beschouwt daarbij de drie
dimensies beleid, uitvoering en borging.
Het algemene beeld dat uit de doorlichting naar voren komt is positief.
De inrichting heeft, in vergelijking tot de doorlichting door de Inspectie
in 2006, een aanzienlijke stap voorwaarts gemaakt.
Rechtspositie gedetineerden
Met de rechtspositie van gedetineerden in Esserheem is het goed
gesteld. De intake is uitgebreid, persoonlijk en laagdrempelig. Door het
gebruik van meertalige versies van de huisregels worden zo veel
mogelijk gedetineerden op begrijpelijke wijze wegwijs in de inrichting
gemaakt. Iedere gedetineerde krijgt bij binnenkomst een eigen reader
met de huisregels. Bij vertrek moet de gedetineerde de reader inleveren
en bij vermissing of beschadiging moet de gedetineerde zelf een nieuwe
betalen. Deze praktijk strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen.
De inrichting biedt gedetineerden een uitgebreid dagprogramma aan
dat ruimschoots voldoet aan de eisen. Het feit dat gedetineerden
vrijelijk in de buitenlucht kunnen recreëren, zelf kunnen koken en
werken maakt dat gedetineerden niet hun dagen in ledigheid doorkomen. Het beperkte aanbod aan scholing is nog een aandachtspunt.
Alhoewel de inrichting al meer dan 100 jaar oud is, ziet het er goed
onderhouden en voldoende schoon uit. Het feit dat gedetineerden een
eigen cel hebben is een pluspunt. Er bestaat een uitgebreid pakket aan
mogelijkheden om gedetineerden in staat te stellen contact te onderhouden met de buitenwereld. Het feit dat de inrichting alle telefoongesprekken standaard opneemt en geen onderscheid maakt in telefoongesprekken met advocaten is niet juist.
De toegang tot medische en geestelijke verzorging is goed. Voor de
meer kwetsbare gedetineerden is er persoonlijke aandacht op een
speciale afdeling. Esserheem gebruikt de isoleercellen van
Bankenbosch. Het is echter niet wenselijk dat zodra een gedetineerde in
afzondering is geplaatst de inrichting geen informatie van Bankenbosch
over de gedetineerde ontvangt.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 |

9

Omgang met gedetineerden
In Esserheem worden gedetineerden respectvol bejegend. Het detentieklimaat is open, gemoedelijk en humaan. Het inrichtingspersoneel is
ervaren en bekend met de buitenlandse gevangenispopulatie. Een
vastgelegde bejegeningsvisie ontbreekt echter en een cursus ‘diversiteit’
voor nieuw personeel is gewenst. De documentatie die de inrichting
van gedetineerden bijhoudt is uitgebreid. Er is een aparte inkomstenafdeling waar piw’ers uitgebreid de tijd nemen om gedetineerden te
screenen. Deze praktijk strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen.
Op de inkomstenafdeling rapporteren piw’ers uitvoerig. Tijdens het
verdere verloop van de detentie houdt met name de mentor de
rapportages in TULP-selectie bij. De ISt vindt het een goed gebruik dat
de mentor de gedetineerde periodiek op de hoogte houdt van de
inhoud van de rapportages.
Interne veiligheid
Esserheem heeft de preventie en beheersing van calamiteiten goeddeels
op orde. Met name op het criterium agressiebeheersing blijft de
inrichting achter als het gaat om het toezicht. Hoewel de gedetineerden
zich veilig voelen en er weinig incidenten zijn, is het toezicht op met
name de leefzalen ondanks eerdere constateringen van zowel de ISt als
de ESA nog steeds niet verbeterd.
Maatschappijbeveiliging
Op het aspect maatschappijbeveiliging voldoet de uitvoering in
Esserheem overwegend. Het beveiligingsbeleid dient nog uitgewerkt te
worden naar actuele dienstinstructies. Er ontbreekt een periodieke
evaluatie van het beveiligingsbeleid waarin de punten die nog verbeterd
kunnen worden gesignaleerd en opgevolgd hadden kunnen worden.
Voorbereiding terugkeer
Gedetineerden krijgen begeleiding van een mentor en daarnaast bieden
de medewerkers van DT&V praktisch hulp bij het organiseren van
terugkeer naar het land van herkomst. De inrichting heeft de DT&V
goed gefaciliteerd en betrokken bij de gedetineerdenbesprekingen.
Organisatieaspecten
Sinds 2006 heeft Esserheem vooruitgang geboekt in het leidinggeven en
in de communicatie. Er is nu beter contact met de leidinggevenden en
de cultuur in de inrichting is meer mensgericht. De huidige zorg van het
personeel is baanbehoud vanwege de met name regionale overcapaciteit. Periodieke evaluatie is nodig om Esserheem effectief te houden op
het gebied van personeelsmanagement, communicatie en integriteit.

10 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Hieronder staan de belangrijkste aanbevelingen. Zie bijlage 2 voor een
overzicht van alle aanbevelingen.
Aanbevelingen
De ISt beveelt de locatie Esserheem het volgende aan:
a. Verken mogelijkheden om opleiding en scholing te verbreden.
b. Zorg ervoor dat telefoongesprekken met advocaten niet opgenomen
worden.
c. Vraag dagelijks informatie op van in afzondering geplaatste
gedetineerden en bespreek deze tijdens het ochtendoverleg.
d. Overweeg om nieuwe personeelsleden een cursus te geven die
toegespitst is op de gedetineerdenpopulatie.
e. Verbeter het toezicht op de leefafdelingen.
f. Verbeter het cameratoezicht op kritieke plaatsen zoals de
binnenplaats.
g. Pas de dienstinstructies aan volgens het actuele beleid van penitentiaire scherpte.
h. Laat de executieve medewerkers regelmatig rouleren over de teams
en werkplekken.
i. Evalueer periodiek de effectiviteit van het geheel van
beveiligingsmaatregelen.
j. Overweeg of naast de DT&V ook andere externe organisaties
diensten kunnen aanbieden in het kader van het terugkeerproces.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 11

1
Inleiding

12 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

1.1 Aanleiding en doel
Aanleiding
De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) houdt toezicht op de
sanctietoepassing in Nederland. Zij doet dit onder meer door penitentiaire inrichtingen met een zekere regelmaat op hun functioneren te
beoordelen. PI Veenhuizen locatie Esserheem is een gevangenis
aangewezen als bijzondere opvang van strafrechtelijk gedetineerde
vreemdelingen met een strafrestant van tenminste vier maanden. De
veelgebruikte naam is ‘Vreemdeling In de Strafrechtketen’ (VRIS). De ISt
heeft Esserheem eerder doorgelicht in maart 2006. Esserheem was toen
een gevangenis met een standaard regime van algehele gemeenschap.
Doel
Het doel van de doorlichting is te bezien hoe het in Esserheem is gesteld
met de rechtspositie van en de omgang met gedetineerden, de veiligheid, de terugkeeractiviteiten en de daarmee samenhangende aspecten
van organisatie. Aan de hand van haar oordeel doet de ISt verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen.

1.2 Reikwijdte van de doorlichting
De doorlichting beperkt zich tot de locatie Esserheem. Locatie
Esserheem vormt in de huidige organisatiestructuur van het gevangeniswezen samen met de locaties Norgerhaven, ZBBI Fleddervoort, Oude
Gracht en Groot Bankenbosch de vestiging PI Veenhuizen.

1.3 Toetsingskader
Voor de doorlichting van Esserheem heeft de ISt het standaardtoetsingskader voor het gevangeniswezen gebruikt in combinatie met het
toetsingskader voor vreemdelingenbewaring in verband met de
populatie vreemdelingen in het strafrecht. Deze toetsingskaders zijn
gebaseerd op (inter)nationale wet- en regelgeving.1 In het toetsingskader voor het gevangeniswezen is het aspect maatschappelijke reïntegratie vervangen door voorbereiding terugkeer uit het toetsingskader voor
1

Het betreft internationale verdragen, gedragsregels, wetgeving, maatregelen, ministeriële
regelingen, circulaires en aanwijzingen die van toepassing zijn op de tenuitvoerlegging van
detentie. Zie voor het volledige toetsingskader de website van de ISt(www.inspectiesanctietoepassing.nl), waar het als bijlage bij het inspectierapport is gevoegd.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 13

vreemdelingenbewaring. Het gecombineerde toetsingkader omvat de
aspecten:
• rechtspositie gedetineerden;
• omgang met gedetineerden;
• interne veiligheid;
• maatschappijbeveiliging
• voorbereiding terugkeer;
• organisatie.
Deze aspecten geven, in samenhang, een goed beeld van de stand (en
gang) van zaken in Esserheem. Genoemde aspecten zijn opgedeeld in
criteria. In Esserheem vindt geen meerpersoonscelgebruik (mpc) meer
plaats. Die facetten die over mpc gaan zijn uit het toetsingkader
gehaald. Ook maakt het criterium vrijhedenbeleid geen deel uit van het
toetsingskader. Aan gedetineerde vreemdelingen wordt in de regel
verlof geweigerd vanwege ongewenstverklaring of omdat vaststaat dat
de vreemdeling na detentie wordt uitgezet.
De ISt komt aan de hand van de criteria tot een oordeel op de drie
dimensies beleid, uitvoering en borging:
• Bij de dimensie beleid beziet de ISt of in de inrichting ten aanzien van
een te toetsen criterium (vastgelegd) beleid beschikbaar is dat voldoet
aan geldende wet- en regelgeving.
• Bij de dimensie uitvoering stelt de ISt vast in hoeverre de uitvoering
voldoet.
• Bij de dimensie borging gaat de ISt na in hoeverre op handelingsniveau de toepassing van het beleid is zeker gesteld en in hoeverre de
p.i. het beleid periodiek evalueert op effectiviteit en zo nodig bijstelt.
Voldoet niet aan de relevante normen en verwachtingen
Voldoet in beperkte mate aan de relevante normen en
verwachtingen
Voldoet overwegend maar niet volledig aan de relevante normen en
verwachtingen
Voldoet aan de relevante normen en verwachtingen
Strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen
In bijlage 1 staan alle oordelen op de toetsingscriteria bij elkaar.

14 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

1.4 Opzet
Methode
Bij een doorlichting verzamelt de ISt feitelijke gegevens door documentonderzoek, observaties in de p.i. en interviews met betrokkenen bij de
inrichting. Het standaardtoetsingskader vormt het uitgangspunt van de
doorlichting. Dit toetsingskader is uitgewerkt in een aantal gestructureerde vragen- en checklijsten. Op grond van vooraf door de p.i.
verstrekte documentatie stelt de ISt eventueel aanvullende informatievragen op. De ISt zet alle verzamelde gegevens af tegen de criteria uit
het toetsingskader en komt zo tot een oordeel over het beleid, de
uitvoering en de borging (zie 1.3).
Twee inspecteurs hebben Esserheem doorgelicht in een periode van
drie dagen. Zie bijlage 5 voor het volledige inspectieprogramma van de
doorlichting.
Tijdpad
Op 11 maart 2010 heeft de ISt de doorlichting aangekondigd. De
doorlichting is op 20, 21 en 22 april 2010 uitgevoerd. De vestigingsdirecteur heeft op 26 mei 2010 de conceptversie van het inspectierapport
voorgelegd gekregen voor wederhoor op de feitelijke bevindingen. De
ISt heeft de wederhoorreactie op 8 juni 2010 ontvangen. Op 23 juni 2010
heeft de hoofdinspecteur het inspectierapport vastgesteld en aangeboden aan de minister van Justitie.

1.5 Objectbeschrijving
Esserheem is aangewezen als een gevangenis voor mannen met een
regime van algehele gemeenschap en met een normaal beveiligingsniveau. De inrichting heeft als bestemming de bijzondere opvang van
strafrechtelijk gedetineerde vreemdelingen met een strafrestant van ten
minste vier maanden.
Esserheem is een combinatie van oud- en nieuwbouw in een carrévorm.
De oudbouw dateert van 1899. Het carré omsluit een ruime binnenplaats die als luchtplaats dienst doet. De verblijfsafdelingen liggen in
U-vorm rond de luchtplaats. De staanders van de U-vorm zijn oudbouw,
respectievelijk de Westerkade en de Oosterkade. De Westerkade
herbergt de inkomstenafdeling E met 23 plaatsen. De Oosterkade
herbergt de verblijfsafdelingen F, G, H, J en K met vijf keer 24 plaatsen.
De basis van de U is de nieuwbouw Noord, die dateert van 1988. Noord
herbergt vier verblijfsafdelingen L t/m O met in totaal 96 plaatsen. Deze
afdelingen hebben bij elkaar 31 tweepersoonscellen die sinds oktober

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 15

2009 worden ingezet voor eenpersoonscelgebruik. Zie tabel 1 voor een
overzicht van de capaciteit en bestemming. Afdeling F was voorheen de
bijzondere zorgafdeling (BZA). Met de invoering van de nieuwe
organisatiestructuur van het Gevangeniswezen in 2010, de vestigingsstructuur, is deze BZA-afdeling niet omgezet naar de nieuwe vorm van
Extra Zorgvoorziening (EZV). Esserheem zet afdeling F wel nog in voor
meer kwetsbare gedetineerden.
De gemiddelde prijs per plaats per dag voor strafrechtelijke intramurale
detentie is € 222,- (Rijksbegroting 2010).
Esserheem beschikt over een geldige gebruiksvergunning (25 augustus
2004).
In 2009 en in 2010 in de periode tot de doorlichting deed Esserheem
geen piketmeldingen.
De beklagcommissie van de commissie van toezicht ontving in 2009 229
klachten. Daarvan zijn er 205 afgedaan waarvan 31 gegrond verklaard.
Tabel 1. Capaciteit en bestemming Esserheem
Bestemming

Afdeling

Cellen

Plaatsen

Gevangenis

E (inkomstafdeling)

23

23

F (v/h bijzondere zorgafdeling)

24

24

G

24

24

H

24

24

J

24

24

K

24

24

L

24

24

M

24

24

N

24

24

O

24

24

239

239

Totaal

1.6 Recent onderzoek
De ISt lichtte in maart 2006 Esserheem door. De ISt deed Esserheem een
negental aanbevelingen. De stand van zaken in de opvolging van die
aanbevelingen komt in de volgende hoofdstukken aan de orde. De
doorlichting omvatte indertijd ook Oude Gracht. Oude Gracht is nu
niet-inzetbare capaciteit als onderdeel van de strategische reserve van
het gevangeniswezen.
In april 2006 heeft de IGZ Esserheem een algemeen toezicht gebracht.
In oktober 2007 voerde DJI een audit uit bij Esserheem in het kader van

16 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

het project Verantwoorde Medische Zorg.
In mei 2009 voerde DJI een externe security audit uit bij Esserheem.

1.7 Leeswijzer
De navolgende hoofdstukken behandelen elk een aspect uit het
toetsingskader. Elke paragraaf opent met de standaardomschrijving van
het toegepaste criterium uit het toetsingskader. Hierop volgen de
bevindingen, het oordeel en eventuele aanbevelingen. Elk hoofdstuk
besluit met een conclusie. Het laatste hoofdstuk geeft een slotbeschouwing over het geheel van bevindingen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 17

2
Rechtspositie
gedetineerden

18 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een negental criteria uit het
toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de rechtspositie van
de gedetineerden in Esserheem. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert.
Daarna volgen haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een
conclusie bij de vraag of de rechten van gedetineerden zijn gewaarborgd
zoals die in (inter)nationale regelgeving zijn vastgelegd

2.1 Rechtmatige insluiting
Criterium
Gedetineerden dienen op basis van een rechtmatige titel te worden
ingesloten. Het is daarom zaak dat een inrichting alle documenten
rondom insluiting en identiteit goed controleert en vastlegt in het
gedetineerdedossier. Daartoe heeft de sectordirecteur gevangeniswezen
in oktober 2006 een fiatteringsregeling bevolkingsadministratie
vastgesteld die bij het insluitingsproces moet worden toegepast.
Bevindingen
In Esserheem zijn de taken en bevoegdheden van de bevolkingsadministratie (BVA) vastgelegd in procesbeschrijvingen die voldoen aan de
landelijke voorschriften. De instructies zijn op papier aanwezig en ook
via intranet beschikbaar. De BVA registreert alle bewegingen van
gedetineerden, zowel binnen de inrichting als daarbuiten (bezoek aan
rechtbank). De werkwijze van de BVA komt overeen met de procesbeschrijving. Gegevens worden geregistreerd volgens de instructies uit de
Ketenprocesbeschrijving VRIS van april 2009. De medewerkers zijn
ervaren en de afdeling is niet overbelast. De BVA spreekt gedetineerden
op de Bad-afdeling waar door gebrek aan ruimte wat minder privacy is
voor gedetineerden.
Aangezien nieuw binnengekomen gedetineerden in Esserheem in
principe altijd uit een andere inrichting komen hoeft de BVA geen
nieuwe biometrische gegevens in te voeren en volstaat slechts een
controle van de gegevens. De teamleider beveiliging ziet toe op de juiste
toepassing van de biometrie. De directie controleert wekelijks alle
mutaties van de BVA in het registratiesysteem TULP en tekent deze ook
af. De werkprocessen van de BVA worden periodiek beoordeeld door de
directie van PI Veenhuizen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 19

Insluiting
Beleid

Oordeel
Op het criterium rechtmatige insluiting voldoen het beleid, de uitvoering en de borging.

Uitvoering

Borging

2.2 Huisregels en introductie
Criterium
Iedere gedetineerde moet bij binnenkomst in een inrichting zo veel
mogelijk in een voor hem begrijpelijke taal op de hoogte worden
gesteld van zijn rechten en plichten. Daarbij moet hem duidelijk
gemaakt worden hoe hij zich kan beklagen. Om die reden is de directeur
van een inrichting (wettelijk) verplicht om huisregels voor de inrichting
vast te stellen. De inhoud en structuur van deze huisregels moet
aansluiten bij het Model huisregels penitentiaire inrichtingen.2
Daarnaast acht de ISt het van belang dat de medewerkers van de
inrichting met iedere op een afdeling inkomende gedetineerde een
intakegesprek houdt met onder andere uitleg over de interne gang van
zaken.
Bevindingen
Iedere nieuw binnengekomen gedetineerde ontvangt bij binnenkomst
een reader met daarin de huisregels. De huisregels zijn opgesteld in het
Nederlands en daarnaast ook beschikbaar (de volledige versie) in het
Arabisch, Chinees, Engels, Frans, Portugees, Russisch en Spaans. De
huisregels dateren van november 2007. Recent zijn de regels geactualiseerd en is er een nieuwe versie in de maak. De huisregels zijn gebaseerd op de standaardhuisregels van het Ministerie van Justitie. De
inrichting verwacht van gedetineerden dat zij de reader met de huisregels bewaren en bij eventuele interne overplaatsingen met zich mee
nemen. Bij vermissing of bij opzettelijke beschadiging van de reader
moeten de gedetineerden € 2,30 betalen. Bij vertrek uit de inrichting
levert de gedetineerde zijn versie van de huisregels weer in. Op iedere
cel ligt ook een Nederlandse versie van de huisregels. In 2007 heeft DJI
een gedetineerdensurvey afgenomen in Esserheem. De populatie
2

De minister van Justitie heeft het Model huisregels penitentiaire inrichtingen vastgesteld bij
de invoering van de Pbw in 1998. Het model vormt de standaard voor de per inrichting
door de directeur vast te stellen huisregels.

20 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

bestond toen nog niet uit VRIS-ers maar een derde van de populatie
bestond toen uit gedetineerden die niet de Nederlandse nationaliteit
hadden. Van de totale populatie in 2007 was 50% niet in Nederland
geboren. Uit de survey bleek dat 57% van de gedetineerden vond dat ze
voldoende op de hoogte waren gebracht door de inrichting over de
huisregels.
In Esserheem is afdeling E bedoeld voor nieuwkomers. Op de dag van
aankomst krijgen de nieuw binnengekomen gedetineerden een eerste
korte kennismaking. Een paar dagen later volgt dan een uitgebreide
intake waarbij een piw’er een ruim uur de tijd neemt om de gang van
zaken in de inrichting persoonlijk toe te lichten, uitleg te geven over de
rechten en de plichten en om een beeld te krijgen van de gedetineerde
zelf. Dit gesprek vindt plaats in een huiselijke kamer waarbij de
gedetineerde en de piw’er op dezelfde gemakkelijke stoelen zitten. De
informatie die uit dit gesprek komt voegt de piw’er toe aan hetgeen al
vanuit de vorige inrichting bekend was. Alle informatie wordt opgeslagen in het registratiesysteem TULP-selectie en daarnaast is er voor
iedere gedetineerde een fysiek dossier en hangt er in de personeelskamer een overzicht van foto’s van alle gedetineerden op de afdeling. Het
is de gewoonte in Esserheem dat informatie die piw’ers noteren over
individuele gedetineerden deze informatie ook aan de gedetineerden
mee te delen. Het idee hierachter is om op een transparante en
duidelijke manier met gedetineerden om te gaan. De geïnterviewde
gedetineerden gaven aan dat zij over het algemeen tevreden zijn over de
manier waarop de intake had plaatsgevonden. Het taalprobleem kan in
de praktijk echter weleens voor miscommunicatie zorgen. Over het
algemeen zijn veel piw’ers in staat om in het Engels en/of Duits te
communiceren. Bij taalproblemen is het mogelijk om een tolkentelefoon in te schakelen of wordt ook weleens de hulp van een medegedetineerde ingeschakeld. Afdelingshoofden evalueren periodiek de
intakeprocedure.

Introductie
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het beleid op het criterium huisregels en introductie voldoet overwegend maar niet volledig omdat de actuele versie van de huisregels nog
niet beschikbaar is. De uitvoering en de borging voldoen. Door het
uitgebreide aanbod van huisregels in vreemde talen voldoet de
inrichting aan de zorgplicht om gedetineerden zo veel mogelijk in een
begrijpelijke taal te informeren. Tijdens de ISt-doorlichting in 2006
waren de huisregels alleen in het Nederlands beschikbaar en voor de
gevangenis alleen via de bibliotheek raadpleegbaar. Iedere gedetineerde
krijgt nu direct bij binnenkomst een eigen reader met de huisregels.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 21

Bij vertrek moet de gedetineerde de reader inleveren en bij vermissing
of beschadiging moet de gedetineerde zelf een nieuwe betalen. Deze
praktijk strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen.
Aanbeveling
Maak de geactualiseerde versie van de huisregels in de inrichting
bekend.

2.3 Activiteitenprogramma
Criterium
Gedetineerden hebben wettelijk recht op een aantal regimeactiviteiten,
zoals dagelijks een uur luchten, minimaal tweemaal per week drie
kwartier sport, wekelijks bibliotheekbezoek, onderwijs en recreatie
(minimaal zes uur per week waarvan tenminste twee blokken van twee
uur aaneengesloten). Veroordeelden tot een gevangenisstraf met een
regime van algehele gemeenschap hebben recht op een programma
met een wekelijks verblijf van minstens 59 uur buiten de cel en met 45
uur activiteiten.
Bevindingen
Het activiteitenprogramma in Esserheem voldoet ruimschoots aan de
wettelijke normen. Dit komt grotendeels omdat gedetineerden
gemiddeld 20 uur per week aan het werk zijn en de overige tijd doorbrengen in de recreatiezaal of op de binnenplaats in de buitenlucht. De
gedetineerden nemen vaak meer dan twee keer per week deel aan
sportactiviteiten. Naast een groot voetbalveld op echt gras beschikt
Esserheem over een gymzaal, fitnesszaal, tennisbaan, een volleybalveld
en nog een klein voetbalveld. Er zijn een aantal opgeleide sport- en
spelmedewerkers die met gedetineerden kunnen sporten. Aangezien de
gedetineerden ook in het weekeind kunnen sporten is het aanbod van
sport- en spelleiders nog te beperkt. De gemeenschappelijke leefzalen
van de afdelingen zijn ruim opgezet en gedetineerden kunnen gedurende de uren dat ze niet werken gebruik maken van een tafeltennistafel, tafelvoetbal en biljart. Gedetineerden kunnen in ieder geval
wekelijks de bibliotheek bezoeken en op verzoek kan het soms wel twee
keer per week. De bibliotheek heeft een ruime collectie van boeken. Er
zijn naast boeken in buitenlandse talen ook kranten en folders.
Maandelijks organiseert de inrichting in samenwerking met de
gedetineerden een extra activiteit zoals een kookwedstrijd of een film.

22 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Arbeid
Locatie Esserheem beschikt over een ruime werkplaats waar arbeid
wordt aangeboden aan gedetineerden. Gedetineerden zijn verplicht om
dagelijks vier uur te werken tegen een vaste vergoeding. De werkhallen
bevinden zich aan de achterzijde van de inrichting en bestaan uit een
aantal werkplaatsen waar verschillende types van arbeid verricht
worden. Alhoewel er niet altijd voldoende werk is, valt arbeid nagenoeg
nooit uit.3 Dit betekent dat de gedetineerden, ook al is er geen (passend) werk, naar de werkplaats gaan om daar een kaartje leggen. Arbeid
valt alleen uit bij ziekte van toezichthoudend personeel. Bij uitval van
personeel blijven de gedetineerden op hun eigen afdeling. Aan
gedetineerden die gespecialiseerd werk verrichten betaalt de inrichting
een kleine toeslag van €0,10 per uur. Gedetineerden gaven aan dat zij dit
verschil in beloning niet eerlijk vinden. De inrichting is op zoek naar
meer passend (eenvoudig) werk voor de huidige populatie. Alhoewel de
inrichting beschikt over hoogwaardige apparatuur speelt het taalprobleem een rol.
Onderwijs
Het aanbod van onderwijs is beperkt in de inrichting vanwege een
gebrek aan geld. Ook tijdens de doorlichting in 2006 constateerde de ISt
weinig tot geen mogelijkheid tot opleiding of scholing. Aangezien de
populatie bestaat uit vreemdelingen die niet terugkeren in de
Nederlandse maatschappij kan de inrichting geen beroep doen op
gelden van het Europees Sociaal Fonds. Daarnaast speelt ook het
probleem van de taalbarrière. Op een basiscursus Engels en computervaardigheden na zijn er geen opleidingen in de inrichting.4 De gedetineerdencommissie (GEDECO) heeft onlangs een vragenlijst uitgezet
onder de gedetineerden met daarin de oproep aan gedetineerden of
men zich beschikbaar wil stellen om te helpen bij het onderwijzen van
medegedetineerden. Ondanks het gebrek aan opleidingen zijn de
gedetineerden tevreden over het aanbod aan activiteiten gedurende de
dag. Dit positieve beeld sluit ook aan bij de resultaten van de gedetineerdensurvey uit 2007.
De inrichting evalueert regelmatig in hoeverre het dagprogramma
voldoet en op welke manier het aanbod van bijvoorbeeld arbeid en

3

4

Tijdens de inspectie van de ISt in 2006 werd arbeid gezien als een zorgpunt vanwege het
ziekteverzuim en verloop onder de werkmeesters en het gebrek aan aanbod van werk
waardoor het vaak uitviel.
Deze bevinding is ook door de ISt gedaan tijdens haar inspectie in 2006.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 23

opleiding verbeterd en uitgebreid kan worden.5 Ook in Esserheem
zullen in de loop van 2010 veranderingen plaatsvinden in het kader van
‘Modernisering Gevangeniswezen’. De dagprogramma’s zullen tijdelijk
teruggebracht worden naar de basis, waarna in het laatste kwartaal van
2010 een uitbreiding zal komen van het avond- en weekendprogramma.

Activiteiten
Beleid

Uitvoering

Oordeel
Het dagprogramma in Esserheem voldoet aan de criteria beleid en
borging. De inrichting biedt gedetineerden een dagprogramma dat
ruimschoots voldoet aan de eisen en daarnaast zijn de activiteiten
voldoende gevarieerd en evenwichtig verspreid over de week. Het
beperkte aanbod aan scholing behoeft aandacht.

Borging

Aanbeveling
Verken mogelijkheden om opleiding en scholing te verbreden.

2.4 Accommodatie
Criterium
In ministeriële regelgeving staat gedetailleerd omschreven waaraan een
cel, qua uitvoering, moet voldoen.
Het is van belang dat de inrichting vooral de ruimten waar gedetineerden verblijven goed onderhoudt en aan hen de mogelijkheid biedt hun
kleding schoon te houden. Zij krijgen gelegenheid hun beddengoed
regelmatig verschonen en minimaal twee keer per week te douchen.
Het Model huisregels penitentiaire inrichtingen schrijft een aantal
zaken dwingend voor die op hygiëne betrekking hebben.
Bevindingen
Alhoewel de cellen in de oudbouw ruim 100 jaar geleden gebouwd zijn
voldoen ze, door tussentijdse aanpassingen, grotendeels aan de
vastgestelde normen. De cellen zijn voor eenpersoonsgebruik. De
afmeting van de cel is strikt genomen iets te klein.6 Iedere cel heeft een
wc en wasbak die door een lage wand van de rest van de cel wordt
5

6

In de wederhoorreactie heeft inrichting aangegeven dat het onderwijsaanbod met ingang
van 1 juni 2010 is uitgebreid (verdubbeling van het aantal uren Engels en
computeronderwijs).
Aangezien Esserheem en Norgerhaven nog niet voldoen aan de brandveiligheidseisen
volgens nieuw bouwbesluit zijn er plannen om de oude afdelingen te voorzien van grotere
cellen wanneer verbouwingen aan de orde zijn.

24 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

afgescheiden. In de oudbouw is de ventilatie voldoende maar in de
nieuwbouw kan het in de zomer erg warm worden. De gedetineerden
zijn dan genoodzaakt een ventilator te kopen. De celinventaris is
standaard en bij aankomst tekenen gedetineerden voor de aanwezigheid van de apparatuur zoals een waterkoker. Gedetineerden kunnen
een tv huren of mogen een eigen tv invoeren.
De gemeenschappelijke ruimtes waar gedetineerden verblijven worden
door de inrichting goed onderhouden en zijn tamelijk schoon. Via
folders informeert de inrichting de gedetineerden over het in acht
nemen van hygiëneregels. Iedere gedetineerden is verantwoordelijk
voor het schoonhouden van zijn eigen cel. Bij de personeelskamer
kunnen gedetineerden hiervoor schoonmaakmiddelen krijgen.
Voor de gemeenschappelijke leefruimte zijn er op iedere afdeling twee
reinigers. Iedere afdeling beschikt over een eigen keuken waar gedetineerden zelf een maaltijd kunnen klaarmaken. De keukens zijn robuust
gebouwd en in goede staat.
Gedetineerden krijgen wekelijks schoon beddengoed en handdoeken
van de inrichting en kunnen daarnaast een beperkte hoeveelheid
privéwas (gratis) aanbieden aan het Bad. Op iedere afdeling is een
gemeenschappelijke doucheruimte waar gedetineerden overdag
gebruik van kunnen maken, bijvoorbeeld na arbeid en sport en voor
bezoek. Volgens de huisregels zijn gedetineerden verplicht om minimaal tweemaal per week te douchen. Eenmaal per zes weken kunnen
gedetineerden hun haar laten knippen door de kapper.
De binnenplaats buiten is groot en biedt mogelijkheden om te zitten en
te recreëren. Er is geen overkapte schuilplaats tegen de regen of zon
maar indien daar behoefte aan is dan kan de gedetineerde gewoon
terug naar de gemeenschappelijke leefzaal. Uit de gedetineerdensurvey
van 2007 blijkt dat het merendeel van de gedetineerden positief is over
de hygiëne in de inrichting. De hygiëne in de inrichting wordt niet
stelselmatig en periodiek gecontroleerd en geëvalueerd.

Accommodatie
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het beleid en de uitvoering voldoen op het criterium accommodatie. De
huisregels zijn helder over de persoonlijke verzorging en de gedetineerden hebben voldoende mogelijkheden om zichzelf en hun cel schoon te
houden. Over het algemeen ziet de inrichting er voldoende onderhouden en schoon uit. Aangezien de inrichting niet periodiek toeziet op de
controle van de staat van de hygiëne voldoet de borging overwegend.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 25

2.5 Voeding en winkel
Criterium
De artikelen 42 lid 2, en 44 lid 1 en 3 van de Pbw bepalen dat de inrichting bij de verstrekking van voeding aan gedetineerden rekening houdt
met (medische) diëten en met de godsdienst en/of levensovertuiging
van gedetineerden. De DJI heeft daarnaast een programma van eisen
(pve) opgesteld dat op landelijke schaal bepaalt aan welke eisen de
voeding dient te voldoen qua variëteit en voedingswaarde. Aangezien
binnen het gevangeniswezen in meerderheid van de gevallen cateringbedrijven de voeding leveren, dienen zij te voldoen aan dit programma
van eisen.7 Op grond van artikel 44 lid 5 Pbw dient de directeur van een
inrichting zorg te dragen voor een winkelvoorziening. De wijze waarop
dit plaatsvindt, varieert per inrichting.
Bevindingen
Esserheem beschikt over een grote keuken waar de inrichting dagelijks
maaltijden bereidt voor gedetineerden. In de keuken zijn ook gedetineerden werkzaam. Rond het middaguur stuurt de keuken naar iedere
afdeling een trolley met warm eten. Gedetineerden eten gezamenlijk
hun warme maaltijd op de leefafdeling. De gedetineerden zijn over het
algemeen te spreken over de kwaliteit van het eten. Het menu is
gevarieerd maar bevat ook typisch Nederlandse maaltijden zoals
stamppot. Sommige gedetineerden hebben daar moeite mee, net zoals
met de Nederlandse melk. De melk wordt om die reden vaak weggegooid. De keuken houdt rekening met medische diëten en religieuze
voorschriften zoals voor moslim-gedetineerden. De moslim-gedetineerden vragen zich af of de halal maaltijd wel volledig halal is en niet alleen
het vlees. Er is geen externe audit die de kwaliteit van de voeding
beoordeelt. Het personeel in de inrichting controleert regelmatig zelf
de maaltijden.
Tijdens het maandelijks overleg tussen de gedetineerdencommissie en
de directie is voeding regelmatig onderwerp van gesprek maar nog vaker
gaat het over de winkel. Esserheem beschikt over een eigen winkel waar
gedetineerden wekelijks boodschappen kunnen doen. Daarnaast
hebben de gedetineerden de gelegenheid om producten te bestellen bij
de lokale HEMA. Het assortiment van de winkel in de inrichting is
vergelijkbaar met die van een SRV-wagen met daarbij een aanzienlijk
assortiment aan buitenlandse producten. De gedetineerden krijgen, in
7

Een enkele inrichting van het gevangeniswezen bereidt de voeding nog vers in eigen
keuken.

26 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

groepjes van drie, de gelegenheid om de winkel te bezoeken en om
inkopen te doen. De inrichting schrijft de kosten van de boodschappen
af van hun persoonlijke rekening. In het verleden zijn er veel klachten
geweest over het beperkte assortiment, de hoge prijzen en de beperkte
versduur van de producten. Gedetineerden kunnen zelf maaltijden klaar
maken in de keuken op hun eigen afdeling.

Voeding
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Op het gebied van voeding en winkel voldoet het beleid en de
uitvoering
van de inrichting volledig. Het feit dat de inrichting zelf maaltijden
bereidt, een eigen uitgebreide winkel heeft en daarnaast gedetineerden
de gelegenheid geeft om op de afdeling zelf te koken is lovenswaardig.
De borging voldoet ook omdat het onderwerp voeding en winkel
regelmatig ter sprake komen tijdens overleg met de GEDECO.
Aanbeveling
Om verspilling tegen te gaan, bijvoorbeeld van melk, kan de inrichting
kijken in hoeverre het menu beter afgestemd kan worden op de
verschillende culturen.

2.6 Maatschappelijk contact
Criterium
(Inter)nationale regelgeving bepaalt dat gedetineerden bezoek mogen
ontvangen en mogen telefoneren en corresponderen met verwanten,
andere personen en vertegenwoordigers van externe instanties. In de
Pbw is vastgelegd dat gedetineerden ten minste 1 uur per week bezoek
mogen ontvangen en, in beginsel op eigen kosten, ten minste eenmaal
per week minimaal 10 minuten een telefoongesprek mogen voeren. In
het Model huisregels penitentiaire inrichtingen is vastgelegd dat
gedetineerden recht hebben op consulaire bijstand. Ook dienen
gedetineerden door tijdschriften, kranten, radio en tv op de hoogte te
kunnen blijven van de actualiteit in de vrije samenleving. Op basis van
artikel 24 lid 4 van de European prison rules (EPR) verwacht de ISt dat de
bezoektijden van een inrichting zodanig zijn dat schoolgaande kinderen
van gedetineerden maandelijks op bezoek kunnen komen. Bovendien
dient een p.i. ten minste vier keer per jaar, buiten het reguliere bezoek
om, ouder-kinddagen te organiseren.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 27

Bevindingen
Bezoek
Gedetineerden kunnen in Esserheem tenminste een uur per week
bezoek ontvangen. Bezoek dient minimaal 5 werkdagen van te voren
schriftelijk aangevraagd te worden. Op iedere afdeling liggen hiervoor
speciale formulieren. De huisregels zijn helder over de bezoekrichtlijnen. Bezoekers kunnen zelf geen bezoek aanvragen. Bezoekers kunnen
zich informeren over bezoek aan Esserheem via hun relatie zelf of via de
website van DJI. Er is geen aparte folder met informatie over gedetineerdenbezoek. Voor professioneel bezoek (werklieden) is er een folder die
gericht is op de veiligheidsvoorschriften in Esserheem. Als familie van
een gedetineerde in het buitenland woont is het mogelijk dat de
gedetineerde in overleg met zijn mentor een verzoek indient om twee
tot drie dagen achter elkaar bezoek te ontvangen. De familie moet
hiervoor wel een kopie van het ticket als bewijsstuk sturen. De bezoekerszaal is groot en heeft een capaciteit van ongeveer 100 personen.
Tijdens bezoektijden houden vijf personeelsleden toezicht. Binnenkort
komt er een ‘slang’ om uitwisseling van contrabande tegen te gaan.
Voor kleine kinderen is er een kleine speelhoek.
Contact buitenwereld
Om contact met de buitenwereld te faciliteren kunnen gedetineerden
ook gebruik maken van een computerverbinding met webcam. Dit
contact kan de gedetineerde schriftelijk via zijn mentor aanvragen en
het gesprek duurt ten hoogste 30 minuten.
Naast een persoonlijk bezoek in de bezoekzaal met toezicht hebben
gedetineerden ook de mogelijkheid om maandelijks bezoek zonder
toezicht te ontvangen. Hiervoor zijn twee speciale kamers ingericht met
ook een kleine badkamer. Bezoek zonder toezicht is aan enkele
voorwaarden verbonden. Zo moet bijvoorbeeld de band tussen de
gedetineerde en het beoogd bezoek naar het oordeel van de directeur
hecht en duurzaam zijn. Naast partners kunnen gedetineerden ook hun
kinderen in deze kamer ontvangen. Bezoek van bijvoorbeeld advocaten
of consulaire medewerkers vindt plaats in een spreekkamer. Tenzij de
directeur anders beslist, is er geen toezicht tijdens geprivilegieerd
bezoek. Mocht de directeur beslissen dat toezicht nodig is dan wordt dit
van te voren aan de gedetineerde medegedeeld. Tijdens het gesprek met
de ISt gaven gedetineerden aan dat zij vanuit de inrichting te horen
krijgen dat ze bezocht worden door een advocaat. Aangezien zij soms
meerdere advocaten hebben zouden zij graag ook de naam van de
advocaat horen zodat zij zich kunnen voorbereiden op het gesprek.
De inrichting inventariseert of het mogelijk is om ouder-kinddagen te
organiseren. Tot nu toe is daar weinig animo voor onder de gedetineer-

28 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

den. Gedetineerden geven aan dat het inrichtingspersoneel hun bezoek
respectvol behandelt.
Telefoneren
Op iedere afdeling staan twee telefoonhokjes waar gedetineerden
kunnen telefoneren. Aangezien er per afdeling 24 gedetineerden zijn en
er voldoende mogelijkheid gedurende de dag is om te bellen levert dit
geen probleem op. Gedetineerden zijn echter niet te spreken over de
hoge telefoonkosten. Het oude contract met de telefoonaanbieder
loopt binnenkort af en de inrichting kijkt naar mogelijkheden om de
kosten van telefoongebruik te beperken. Telefoongesprekken worden
standaard opgenomen en drie dagen bewaard. Alleen op indicatie van
het OM en op schriftelijk verzoek van het OM kan de inrichting gesprekken laten terugluisteren. In de huisregels staat dat telefoongesprekken
afgeluisterd kunnen worden.
Sinds de invoering van satelliet tv kunnen gedetineerden zich via de
verschillende zenders op de hoogte stellen van het dagelijks nieuws.
Daarnaast bevindt zich in de bibliotheek een uitgebreid aanbod van
boeken, kranten en folders. Uit de gedetineerdensurvey uit 2007 blijkt
dat het merendeel (72%) van de gedetineerden tevreden is over de
mogelijkheden om contact te onderhouden met familie en vrienden.
Ook positief is men over de mogelijkheid om contact te onderhouden
met de advocaat (80%). Het onderwerp contact met de buitenwereld
komt regelmatig ter sprake tijdens overleggen en is ook onderwerp van
gesprek met de GEDECO. De inrichting staat open voor nieuwe ontwikkelingen zoals het gebruik van de webcam waar gedetineerden dankbaar gebruik van maken.

Contact
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
In Esserheem zijn er voldoende voorzieningen voor gedetineerden om
contact met de buitenwereld te onderhouden. De inrichting houdt
voldoende rekening met de buitenlandse achtergrond van de gedetineerden. Het criterium contact met de buitenwereld is regelmatig
onderwerp van gesprek en de directie past zo mogelijk de nieuwste
technische mogelijkheden toe. Het feit dat de inrichting standaard alle
telefoongesprekken van gedetineerden opneemt is echter niet goed.
Het risico bestaat dan dat de inrichting gesprekken tussen gedetineerden en advocaten naluistert. Telefoongesprekken met advocaten mogen
niet worden afgeluisterd of opgenomen. De uitvoering voldoet om die
reden niet volledig aan de normen. De borging voldoet beperkt.
Doorslaggevend daarin het bestaande risico van het naluisteren van
gesprekken met advocaten.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 29

Aanbeveling
Zorg ervoor dat telefoongesprekken met advocaten niet opgenomen
worden.

2.7 Toegang tot zorg
Criterium
Het begrip zorg omvat binnen de context van dit criterium geestelijke
zorg, medische zorg (inclusief tandheelkundige zorg) en psychosociale
zorg. In de inrichting dient voldoende geestelijke zorg beschikbaar te
zijn die aansluit bij de godsdienst of levensovertuiging van de gedetineerden. Artikel 42 van de Pbw bepaalt dat de aan de inrichting
verbonden arts regelmatig spreekuur houdt. Ook in acute situaties moet
kunnen worden voorzien in noodzakelijke medische zorg. Op het
terrein van de psychosociale zorg moeten er binnen de inrichting
gekwalificeerde hulpverleners beschikbaar zijn die casuïstiek bespreken
in het zogenaamde psychomedisch overleg (PMO).
Bevindingen
Gedetineerden worden zowel tijdens de intake als via de huisregels goed
geïnformeerd over toegang tot zorgfunctionarissen. Indien een
gedetineerde
behoefte heeft aan zorg dan kan hij op een verzoekbriefje aangeven met
welke zorgfunctionaris hij een onderhoud wil. Verzoekbriefjes zijn vrij
verkrijgbaar op de afdeling naast het kantoor van het personeel. Op de
verzoekbriefjes wordt de reden voor het onderhoud gevraagd. Om de
privacy van gedetineerden te beschermen zijn ook enveloppen vrij
verkrijgbaar waarin de gedetineerden hun briefje kunnen stopen
alvorens ze het in de brievenbus doen.
Medische intake
Bij binnenkomst krijgen alle gedetineerden een medische intake. Deze
medische intake vindt meestal op de zelfde dag of binnen 24 uur plaats.
Indien de gedetineerde op vrijdag na vijf uur binnenkomt dan is de
intake op maandagochtend. Tijdens deze intake stelt de verpleegkundige de algehele gezondheidssituatie vast en wordt er gekeken of de
gedetineerden fit genoeg is om deel te nemen aan arbeid en sport. De
medische dienst bestaat uit vijf verpleegkundigen en een administratieve kracht. De arts houdt drie keer per week een dagdeel spreekuur en
de tandarts komt twee keer per week langs. De gang van zaken rondom
de medische zorgverlening is vastgelegd in een procesbeschrijving.
Buiten kantooruren kan de inrichting spoedeisende medische hulp

30 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

inroepen. Op momenten dat de gedetineerden zijn ingesloten en er
sprake is spoedgevallen dan kunnen piw’ers via een inbelnummer eerst
telefonisch medisch consult aanvragen. Tijdens dit gesprek kan de
ingesloten gedetineerde ook rechtstreeks door de arts gehoord worden.
Over het algemeen zijn gedetineerden tevreden over het aanbod aan
medische zorg en de snelheid waarmee ze gezien worden. Meestal
kunnen gedetineerden binnen een à twee dagen terecht. Minder
tevreden zijn de gedetineerden over de arts. Daarbij speelt het taalprobleem een rol en het feit dat de arts terughoudend is bij het geven van
medicijnen. De inrichting plaatst in principe geen gedetineerden in
afzondering in de eigen inrichting maar stuurt ze door naar locatie
Bankenbosch. Als er gedetineerden in locatie Bankenbosch zijn
geplaatst dan gaat de verpleegkundige er op werkdagen langs. Indien de
medische dienst het vermoeden heeft dat een gedetineerde door een
andere gedetineerde is mishandeld dan koppelt de dienst dat direct
door aan de afdeling.
In oktober 2007 heeft DJI een audit uitgevoerd in het kader van het
project Verantwoorde medische zorg. Naar aanleiding van dit rapport is
de medische dienst versterkt en zijn processen geëvalueerd en bijgesteld. Om de week vindt een psychisch medisch overleg (PMO) plaats
tussen de betrokken zorgfunctionarissen waar kwetsbare gedetineerden
besproken worden.
Kwetsbare gedetineerden
De inrichting plaatst kwetsbare gedetineerden, kwetsbaar vanwege de
aard van het delict of vanwege hun zwakke medische en geestelijke
toestand, op afdeling F. Afdeling F is de voormalig BZA. Vaak komen
gedetineerden daar terecht op basis van de indicatie van de psycholoog
en na bespreking in het aankomstenoverleg op de inkomstenafdeling.
Zorgfunctionarissen benadrukken het belang van een luwte afdeling en
willen, ondanks plannen vanuit Den Haag, deze afdeling behouden. In
de inrichting is slechts een psycholoog werkzaam. Deze formatie is aan
de krappe kant en de wachtlijsten waren in het verleden lang. Inmiddels
is de drukte wat afgenomen, mede door het feit dat gedetineerden
alleen op cel zitten. Dit heeft een positief effect op eventuele onderlinge spanningen.
Geestelijke verzorging
Binnen de inrichting zijn bijna dagelijks een RK pastor en een humanist
werkzaam. De imam komt 8 uur per week, de rabbijn komt eens per drie
weken, de boeddhist eens per maand en de pandit drie keer per jaar. De
formatie geestelijke verzorgers sluit aan bij de behoefte van de inrich-

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 31

tingspopulatie al is het aanbod geestelijke verzorgers voor de hindoebevolking niet toereikend. De geestelijke verzorgers verzorgen hun
godsdienstige en levensbeschouwelijke bijeenkomsten in een stiltecentrum dat recent fraai is verbouwd. Iedere vrijdag houdt de imam een
drukbezochte gebedsdienst en ook op zondag is het stiltecentrum vol
bij de pastor. Geestelijke verzorgers plaatsen hun kanttekening bij het
feit dat gedetineerden op de eerste dag van aankomst moeten aangeven
bij welke religieuze stroming zij ‘horen’. Dit betekent vervolgens dat
gedetineerden niet meer bij een andere denominatie hun licht mogen
opsteken. Gezien het aanbod van geestelijke verzorgers en de ruime
faciliteiten zouden de geestelijke verzorgers ervoor pleiten om die
scheiding minder rigide te maken.

Toegang zorg
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het beleid voldoet omdat de toegang tot zorg is vastgelegd en de
werkwijze van de zorgfunctionarissen is beschreven. Gedetineerden
hebben toegang tot medische en geestelijke verzorging. Het feit dat er
een afdeling is waar kwetsbare gedetineerden extra aandacht krijgen is
goed. De zorgstaf communiceert voldoende met elkaar en met overige
functionarissen. De borging voldoet eveneens. De inrichting zou
gedetineerden meer gelegenheid kunnen bieden in de keuze van die
denominatie van geestelijke verzorging die het meest bij hun levensbeschouwing past.

2.8 Disciplinaire straffen en maatregelen
Criterium
(Inter)nationale regelgeving omschrijft hoe de inrichting dient om te
gaan met de toepassing van disciplinaire middelen en dwangmiddelen
om de orde in de inrichting te handhaven. Zo zijn er in de Pbw en in het
Model huisregels penitentiaire inrichtingen voorschriften opgenomen
over de procedure en vormgeving van sancties, en over de wijze van
afzondering van gedetineerden.
Bevindingen
In Esserheem is het sanctiebeleid vastgelegd in richtlijnen, waardoor de
inrichting in vergelijkbare omstandigheden vergelijkbare straffen en
maatregelen oplegt. De directie hoort gedetineerden voordat een
sanctie uitgesproken wordt. Indien nodig maakt de directie gebruik van
de tolkentelefoon. De directie heeft ook oog voor de gevolgschade van
een straf. Om die reden legt de directie soms een voorwaardelijke straf
op met voorwaarden voor het gedrag. De meest voorkomende redenen

32 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

voor het opleggen van een sanctie zijn ‘verslapen’ en ‘geen zin in arbeid’.
In de huisregels staat een hoofdstuk over disciplinaire straffen.
In afzondering geplaatste gedetineerden gaan naar locatie Bankenbosch.
Deze maatregel is genomen om de druk op de personele bezetting te
verlichten. Beveiligers van Esserheem organiseren het transport naar
Bankenbosch. Slechts in uitzonderlijke gevallen is hierbij de hulp van het
Intern Bijstandsteam (IBT) nodig. Op het moment dat een gedetineerde is
overgeplaatst naar de isoleercel in Bankenbosch verdwijnt de gedetineerde buiten beeld. De inrichting krijgt geen rapportages over de gedetineerden tijdens het verblijf in Bankenbosch. Het is daardoor niet mogelijk om
een goed beeld van de situatie van de in afzondering geplaatste gedetineerde te krijgen. Indien tijdens het ochtendoverleg de afzondering ter
sprake is gebracht door het afdelingshoofd brengt de verpleegkundige
een bezoek aan de in Bankenbosch afgezonderde gedetineerde. Soms
brengt ook de mentor een bezoek en indien nodig ook de psycholoog. De
directie beoordeelt periodiek het disciplinaire beleid.

Discipline
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Op het aspect beleid en borging voldoet de inrichting aan de normen en
verwachtingen wat betreft disciplinaire straffen en maatregelen. De
uitvoering voldoet overwegend. Het feit dat Esserheem haar isoleercellen in principe niet meer gebruikt vanwege personele krapte is aanvaardbaar maar de inrichting blijft wel verantwoordelijk. Daarvoor is
het wenselijk dat de inrichting dagelijks rapportages krijgt over de
situatie van de in afzondering geplaatste gedetineerden in
Bankenbosch. Het bespreken van deze rapportages tijdens het ochtendoverleg zorgt ervoor dat ook de zorgfunctionarissen op de hoogte zijn
en eventueel een bezoek kunnen brengen.
Aanbeveling
Vraag dagelijks informatie op van in afzondering geplaatste gedetineerden en bespreek deze tijdens het ochtendoverleg.

2.9 Klachtafhandeling
Criterium
De Pbw biedt gedetineerden de mogelijkheid om in beklag te gaan
tegen beslissingen van de directeur van de penitentiaire inrichting. Dit
beklag moet dan worden ingediend bij de beklagcommissie van de aan
de inrichting verbonden commissie van toezicht. Behoudens uitzonderingsgevallen moet deze commissie vervolgens binnen vier weken
uitspraak doen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 33

Bevindingen
In de huisregels is opgenomen hoe gedetineerden in beklag kunnen
gaan tegen een beslissing van de directeur. Het formulier waarop
gedetineerden een klacht kunnen indienen ligt op de afdeling en is vrij
toegankelijk. Aan brieven voor de commissie van toezicht zijn geen
portokosten verbonden voor de gedetineerde. In Esserheem houdt de
commissie van toezicht drie keer per maand spreekuur. Dit spreekuur,
geleid door twee leden van de commissie van toezicht, vindt plaats in
een spreekkamer en wordt vooraf in de inrichting aangekondigd.
Gedetineerden kunnen hier hun grieven of problemen bespreken. Er
vindt geen bemiddeling plaats bij klachten die schriftelijk aan de
commissie van toezicht zijn gestuurd. Binnen de commissie van
toezicht zijn een aantal subcommissies die in de inrichting naar
specifieke zaken kijken zoals arbeid en medische zorg. In 2009 zijn er in
totaal 229 klachten ingediend. Daarvan zijn 205 afgedaan waarvan 31
gegrond verklaard werden. De commissie van toezicht houdt geen
overzicht bij van de doorloopsnelheid van klachten. Volgens de
secretaris van de commissie van toezicht handelt de beklagcommissie
de zaken normaal gesproken binnen de termijn van vier weken af maar
soms is er vertraging omdat klachten opgesteld zijn in een vreemde taal
en vertaald moeten worden. Indien de termijn van vier weken overschreden wordt informeert de secretaris de klager hierover. De gedetineerden gaven aan dat het moeilijk is om gelijk te krijgen in beklagzaken en dat zij daarom vaak zaken doorsturen naar de RSJ.
De cvt vergadert maandelijks met de directeur en zaken als
beklagafdoeningen
en eventuele knelpunten komen daar ter sprake. De samenwerking
tussen de cvt en de directie is goed.8 Normaal gesproken heeft de
directie een week de tijd nodig om met een verweer te komen.
Aangezien de commissie van toezicht niet bemiddelt moet de inrichting
relatief veel verweerschriften opstellen. Hierbij krijgt de directie
ondersteuning van een stagiaire.

Beklag
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het beleid voldoet omdat in de huisregels duidelijk is omschreven op
welke
wijze gedetineerden in beklag kunnen gaan. De uitvoering voldoet
overwegend omdat gedetineerden de mogelijkheid krijgen om
onbelemmerd een beklag in te sturen en om het spreekuur te bezoeken.
De doorlooptijd van de beklagzaken is niet bekend omdat de commissie
8

Tijdens de inspectie van de ISt in 2006 was de samenwerking tussen de cvt en de directie
niet optimaal en duurde het lang voordat de directie met een verweerschrift kwam.

34 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

van toezicht dit niet bijhoudt. Het feit dat de inrichting de datum en tijd
van het spreekuur bekend maken is prijzenswaardig. De borging
voldoet omdat de cvt in aanwezigheid van de directie maandelijks
bijeenkomt voor overleg en om eventuele knelpunten te bespreken.
Aanbevelingen
Aan de commissie van toezicht:
• Overweeg om ook bij klachten te bemiddelen.
• Hou een overzicht bij van de doorloopsnelheid van klachten.

2.10 Conclusie
Met de rechtspositie van gedetineerden in Esserheem is het goed
gesteld. De intake van nieuw binnengekomen gedetineerden is
persoonlijk, uitvoerig en laagdrempelig. Door het gebruik van meertalige versies van de huisregels worden zo veel mogelijk gedetineerden op
begrijpelijke wijze wegwijs in de inrichting gemaakt. De inrichting biedt
gedetineerden een uitgebreid dagprogramma aan dat ruimschoots
voldoet aan de eisen. Het feit dat gedetineerden vrijelijk in de buitenlucht kunnen recreëren, zelf kunnen koken en werken maakt dat
gedetineerden niet hun dagen in ledigheid doorkomen. Het beperkte
aanbod aan scholing is nog een aandachtspunt. De inrichting is
weliswaar oud maar ziet er goed onderhouden en voldoende schoon
uit. Het feit dat gedetineerden een eigen cel hebben is een pluspunt. Er
bestaat een uitgebreid pakket aan mogelijkheden om gedetineerden in
staat te stellen contact te onderhouden met de buitenwereld. Naast
bezoek zonder toezicht is het ook mogelijk om via een webcam naar het
land van herkomst te bellen. Het feit dat de inrichting alle telefoongesprekken standaard opneemt en geen onderscheid maakt in telefoongesprekken met advocaten is niet juist.
De toegang tot medische en geestelijke verzorging is goed. Voor de
meer kwetsbare gedetineerden is er persoonlijke aandacht op een
speciale afdeling. Esserheem gebruikt de isoleercellen van
Bankenbosch. Het is echter niet wenselijk dat zodra een gedetineerde in
afzondering is geplaatst de inrichting geen informatie van Bankenbosch
over de gedetineerde ontvangt. De commissie van toezicht bemiddelt
niet bij klachten, zij houdt wel zeer regelmatig spreekuur in de inrichting. De doorlooptijden van klachten is niet bekend.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 35

3
Omgang met
gedetineerden

36 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de omgang met de gedetineerden in Esserheem. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die
kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna volgen
haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm
van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie over de
kwaliteit van de omgang met en de bejegening van de gedetineerden.

3.1 Screening
Criterium
Zo snel mogelijk na binnenkomst dient de inrichting een gedetineerde
te screenen op gezondheidsrisico’s, het vereiste beveiligingsniveau, het
risico voor medegedetineerden, zelfdestructief gedrag en de directe
persoonlijke behoeften en zorgbehoeften. Er zijn, met uitzondering van
screening vanwege een meerpersoonscelplaatsing, momenteel nog
geen landelijk voorgeschreven procedures voor de screening van
gedetineerden bij binnenkomst. De ISt verwacht van de inrichting ten
minste dat zij bij insluiting relevante informatie signaleert en verifieert
en dat zij spoedig na insluiting in een persoonlijk gesprek met de
gedetineerde informeert naar zijn medisch/sociale omstandigheden en
zorgbehoeften.
Bevindingen
Esserheem beschikt over een inkomstenafdeling, afdeling E, waar
gedetineerden bij binnenkomst korte tijd verblijven. Gedetineerden
komen vrijwel altijd vanuit een andere penitentiaire inrichting naar
Esserheem. Dit betekent dat personeel in Esserheem al vaak door de
voorgaande inrichting is geïnformeerd over de fysieke en mentale
gezondheidssituatie van de nieuw binnengekomen gedetineerde. Op
afdeling E krijgt iedere nieuw binnengekomen gedetineerde in het
weekend na binnenkomst een uitgebreid intakegesprek met een piw’er.
Op basis van dit gesprek en rekening houdend met al bestaande
informatie maakt de inrichting een rapportage met daarin ook informatie over eventuele zorgbehoeften en veiligheidsrisico’s. De procesbeschrijving van screening is door de komst van de VRIS-populatie niet
veranderd. De uitgebreide intakeprocedure is een voorbeeld voor
andere inrichtingen. Daarnaast is de ISt ook positief over de wijze
waarop de piw’ers gedetineerden informeren over de aantekeningen die
over hen persoonlijk zijn gemaakt.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 37

De medische intake vindt normaal gesproken binnen 24 uur na
aankomst plaats.
Informatie zoals hartslag, bloeddruk, gewicht, lengte, eventuele
verslavingen of overdraagbare ziektes slaat de verpleging op in het
informatiesysteem Microhis. Indien nodig verwijst de verpleging direct
door naar een arts, psycholoog, geestelijk verzorger of mentor.
Gedetineerden met een stoornis kunnen geplaatst worden op afdeling F
waar meer individuele zorg is. De medische screening gaat volgens vaste
instructies en wordt gecontroleerd en geautoriseerd door de arts. Het
screeningsproces is onderwerp van evaluatie en wordt indien nodig
aangepast.

Screening
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het beleid op het aspect screening voldoet overwegend aan de normen
maar niet volledig omdat er geen vastgelegd beleid is. De uitvoering
voldoet omdat er een aparte inkomstenafdeling is waar piw’ers
uitgebreid de tijd nemen om gedetineerden uitgebreid te screenen.
Deze praktijk strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen. Ook de
medische intake voldoet. De borging voldoet overwegend maar niet
volledig omdat het screeningsbeleid niet overal onderwerp is van
periodieke evaluatie.

3.2 Bejegening
Criterium
Respectvolle bejegening staat centraal bij dit criterium. De bejegening
komt in belangrijke mate tot uitdrukking in de wijze waarop het
(executieve) inrichtingspersoneel omgaat met gedetineerden. Impliciet
betekent dit dat gedetineerden niet mogen worden gediscrimineerd.
Voor gedetineerden is het van belang dat de medewerkers voor hen
toegankelijk zijn en dat medewerkers alert reageren op (niet altijd
expliciete) verzoeken daartoe.
De directie overlegt regelmatig met (een vertegenwoordiging van) de
gedetineerden over de gang van zaken in de inrichting.
Bevindingen
De visie van de inrichting op de bejegening van gedetineerden sluit aan
bij het MGW document ‘Visie Gevangeniswezen’. Deze visie is niet
wijdverbreid bekend in de inrichting. In de praktijk blijkt dat het
inrichtingspersoneel op een humane wijze omgaat met de gedetineerden waarbij ook aandacht is voor het individu. Over het algemeen
heerst er een open en gemoedelijke sfeer maar soms kan er wel

38 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

spanning zijn tussen beveiligen en bejegenen. Bij de komst van de
VRIS-ers hebben alle medewerkers deelgenomen aan een cursus
‘diversiteit’ waarbij gedragingen uit verschillende culturen inzichtelijk
werden gemaakt. Nieuw was deze buitenlandse populatie echter niet
voor de medewerkers. Voordat Esserheem een VRIS-locatie werd
bestond een derde van de populatie al uit buitenlandse gedetineerden.
Nieuw personeel heeft deze opleiding niet gekregen. Het personeel in
Esserheem is over het algemeen zeer ervaren. De gemiddelde diensttijd
is ruim 17 jaar en de functietijd is gemiddeld bijna 12 jaar. Dit betekent
dat er weinig doorstroom is in functies. Een kwart van het personeel is
55 jaar of ouder.
Executieve medewerkers geven aan dat zij duidelijk het effect van
positieve bejegening ervaren. Door gedetineerden correct en op een
respectvolle manier te benaderen krijg je ook respect terug en hou je
het detentieklimaat leefbaar. De aanwezigheid van mentoren, de
cultuur van transparantie en de gebouwelijke omstandigheden dragen
hier ook aan bij. Uit de gedetineerdensurvey van 2007 blijkt dat 71% van
de gedetineerden van mening was dat de piw’ers op normale wijze met
hen omgaan. Er is gedurende de dag voldoende tijd om vrij rond te
lopen en een praatje met piw’ers aan te knopen. Het inrichtingspersoneel kent over het algemeen de gedetineerden en vice versa.
Gedetineerden zitten gemiddeld 11 maanden in Esserheem, variërend
van 4 maanden tot een aantal jaren. Er zijn kleine verschillen waarneembaar in de bejegening per afdeling en met name tussen de
nieuwbouw en oudbouw. De sfeer in de oudbouw is wat gemoedelijker
en de meeste gedetineerden hebben bij plaatsing voorkeur voor de
oudbouw. Zorgverleners constateren dat de bejegening naar gedetineerden toe nu meer mensgericht is. Dit is met name op de inkomstenafdeling te zien omdat daar veel persoonlijke aandacht is voor nieuw binnen
gekomen gedetineerden. De commissie van toezicht beaamt dat
gedetineerden over het algemeen respectvol benaderd worden maar
vreest voor de veranderingen in het kader van Modernisering
Gevangeniswezen (MGW) waardoor vrijheden (tijdelijk) teruggedraaid
worden en waardoor er minder ruimte is voor een praatje en individuele
bejegening.
Het mentoraat is in Esserheem ingevoerd. De aanpassing van het
mentoraat aan het MGW is nog in ontwikkeling wat betreft de rol van de
mentor m.b.t. motiverende bejegening en de verslaglegging ten
behoeven van het MDO (Multi Disciplinair Overleg). Iedere gedetineerde krijgt bij binnenkomst een mentor toegewezen en een schaduwmentor. Regelmatig voert de mentor een gesprek met de gedetineerde. De

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 39

gesprekken gaan over allerlei zaken die betrekking hebben op het
verblijf in de inrichting. Onderwerpen die in verband staan met de
terugkeer naar het eigen land zijn voorbehouden aan de medewerkers
van DT&V. De mentor maakt aantekeningen van het gesprek en
communiceert deze aan de gedetineerde. De voertaal is vaak Engels.
Voor met name Spaanstalige gedetineerden is het lastig communiceren
omdat niet veel personeelsleden de Spaanse taal beheersen.
Gedetineerden geven aan tevreden te zijn over de mentoren.
Discriminatie komt volgens gedetineerden niet voor. Ze vinden de sfeer
over het algemeen rustig en ontspannen. Toen in 2007 de gedetineerdensurvey werd afgenomen gaf 21% van de gedetineerden aan dat ze
weleens gediscrimineerd waren. Executief personeel ziet weleens
botsingen tussen culturen of tussen landgenoten onderling.
De directie ziet toe op de juiste bejegening van gedetineerden door het
inrichtingspersoneel. Indien nodig wordt het besproken en geëvalueerd
tijdens periodiek overleg. Daarnaast vergadert de directie maandelijks
met de GEDECO waarbij ook zaken als bejegening en bijvoorbeeld het
gedrag van individuele medewerkers onderwerp van gesprek kan zijn.

Bejegening
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het beleid met betrekking tot de bejegening van gedetineerden voldoet
in beperkte mate aan de normen omdat er geen heldere visie bekend is
hoe de inrichting omgaat met gedetineerden. Het bekend maken van
een visie leidt tot meer uniformiteit in bejegening. Voor nieuwe
personeelsleden is het aan te bevelen om een speciale cursus ‘diversiteit’ te volgen. De uitvoering voldoet aangezien het detentieklimaat
humaan en respectvol is. Gedetineerden krijgen individuele aandacht
tijdens de intake en via het mentoraat. De borging voldoet overwegend.
Aanbeveling
Overweeg om nieuwe personeelsleden een cursus te geven die toegespitst is op de gedetineerdenpopulatie.

3.3 Rapportage en documentatie
Criterium
De ISt verwacht dat de p.i. een procesbeschrijving met kwaliteitseisen
heeft geformuleerd die vastlegt wie met welke frequentie waarover
rapporteert, dat de p.i. informatie over het verblijf van een gedetineerde, zoals dagrapportages, registreert in TULP-selectie en dat de leiding
van de p.i. de kwaliteit van rapportages bewaakt.

40 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Van iedere gedetineerde dient de p.i. tevens een penitentiair dossier aan
te leggen met onder meer de volgende documentatie: een overzicht van
insluitingsperiodes en inrichtingen van verblijf, registratiekaarten,
overige bescheiden zoals uitslagen van urinecontroles, kopieën van
strafrapporten e.d.
Bevindingen
Het beleid met betrekking tot het rapporteren over gedetineerden, het
gebruik van TULP- selectie en de planning van rapportagemomenten is
vastgelegd. Iedere gedetineerde in Esserheem heeft een elektronisch
penitentiair dossier en daarnaast is er ook een schriftelijk dossier. Op de
inkomstenafdeling vullen piw’ers het dossier uitvoerig en zorgvuldig
aan met informatie uit het intakegesprek. Voor deze verslaglegging
nemen piw’ers de tijd en men houdt onderling bij of de dossiers
compleet zijn. De piw’ers die werken op de inkomstenafdeling hebben
ruime ervaring met het werk. Bij de inkomstenafdeling is een speciaal
inkomstenoverleg waar eventuele bijzonderheden over nieuw binnengekomen gedetineerden gemeld worden.
Tijdens het verdere verloop van de detentie rapporteren piw’ers, vaak de
mentor van de gedetineerde, periodiek in het informatiesysteem
TULP-selectie. De inhoud van de rapportages maakt de piw’er ook
bekend aan de gedetineerde. Openheid en transparantie staan hoog in
het vaandel in Esserheem. Het afdelingshoofd beoordeelt de kwaliteit
en de frequentie van de rapportages. Naast het afdelingshoofd is nu ook
de senior medewerker bevoegd om de rapportages te accorderen.
Bespreking van individuele gedetineerden gebeurt, in ieder geval eens
per drie maanden, tijdens het ‘Detentiebegeleidingsplan’ (DBP) beraad
waarbij ook een medewerker van de Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V)
aanwezig is. In het dagelijkse ochtendoverleg rapporteren afdelingshoofden in het bijzijn van de directie en andere functionarissen
regelmatig over bijzonderheden van individuele gedetineerden van de
afgelopen dag. Individuele gedetineerden komen ook ter sprake tijdens
het psychomedische overleg (PMO). Inrichtingsmedewerkers geven aan
dat ze door de verschillende overlegvormen voldoende op de hoogte
zijn van bijzondere voorvallen en gebeurtenissen in de inrichting. Het is
ook helder wie wat en wanneer rapporteert.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 41

Rapportage
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het feit dat piw’ers op de inkomstenafdeling tijd nemen om uitvoerig
over nieuw binnengekomen gedetineerden te rapporteren werkt goed
voor het verdere verloop van de detentie. De ISt realiseert zich dat deze
inspanning arbeidsintensief en tijdrovend is maar dat dit gerechtvaardigd wordt omdat gedetineerden gemiddeld bijna een jaar in de
inrichting verblijven. De transparantie naar de gedetineerde over de
inhoud van de rapportages is aanbevelingswaardig. Op het criterium
rapportage en documentatie voldoet Esserheem op het gebied van het
beleid, uitvoering en borging aan de verwachtingen en normen.

3.4 Conclusie
Gedetineerden worden respectvol bejegend in Esserheem. Het detentieklimaat is open, gemoedelijk en humaan. De screening van gedetineerden voldoet aangezien piw’ers op de inkomstenafdeling uitvoerig de
tijd nemen om met gedetineerden een intakegesprek te voeren. De
medische intake voldoet.
Alhoewel het inrichtingspersoneel de gedetineerden op een juiste
manier bejegenen, ontbreekt er een expliciete bejegeningsvisie.
Inrichtingspersoneel is ervaren en bekend met de buitenlandse
gevangenispopulatie. Een cursus ‘diversiteit’ is voor nieuw personeel
gewenst. De documentatie die de inrichting van gedetineerden
bijhoudt is uitgebreid. Met name op de inkomstenafdeling rapporteren
piw’ers uitvoerig. Tijdens detentie houdt met name de mentor de
rapportages in TULP-selectie bij. De ISt vindt het een goed gebruik dat
de mentor de gedetineerde periodiek op de hoogte houdt van de
inhoud van de rapportages.

42 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 43

4
Interne veiligheid

44 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de interne veiligheid in
Esserheem. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort de
maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna volgen haar
bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van
aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie over de fysieke
veiligheid van de gedetineerden en het inrichtingspersoneel.

4.1 Preventie en beheersing van calamiteiten
Criterium
Iedere inrichting dient te beschikken over systemen en procedures om
de veiligheid van gedetineerden, medewerkers en bezoekers te waarborgen. Een belangrijk element daarvan is dat gedetineerden, op grond van
artikel 52 lid 4 van de European prison rules (EPR), de mogelijkheid
moeten hebben om dag en nacht in contact te komen met medewerkers
van de inrichting.
De laatste jaren is het beleid van de DJI voor brandveiligheid en
brandveiligheidsvoorzieningen aangescherpt. Expliciet is bepaald dat
inrichtingen tenminste dienen te beschikken over een geldende
gebruikersvergunning, een gekwalificeerde en geoefende bedrijfshulpverleningsorganisatie (BHV), een calamiteitenplan inclusief heldere en
geoefende procedures voor de inzet van externe
hulpverleningsdiensten.
Bevindingen
Esserheem beschikt over een geldige gebruikersvergunning (25 augustus
2004). De ISt heeft het calamiteitenplan van 2009 ingezien. De ondernemingsraad heeft inmiddels met een recentere versie ingestemd. De
Risico-inventarisatie en –evaluatie vindt stapsgewijs plaats en heeft
plaatsgevonden voor de BHV en de medische dienst. PI Veenhuizen
heeft voor 2010 een oefenrooster BHV. Esserheem oefent in 2010
driemaal met de brandweer Noordenveld.
Alle executieven zijn BHV-gecertificeerd. Sommigen zijn opgeleid tot
ploegleider. Iedereen maakt halfjaarlijks een grote oefening mee.
BMO registreert alle incidenten. Vanaf januari 2010 zal deze registratie
periodieke rapportages opleveren ten behoeve van evaluatie.
Alle cellen zijn voorzien van een rookmelder. De cellen hebben geen
spreek-/luisterverbinding maar een oproepsignaalknop. Het personeel
reageert snel op een oproepsignaal.
De vluchtwegen zijn gemarkeerd en over het algemeen vrij van obsta-

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 45

kels. Bij de arbeid (houtbewerking) staan, ondanks een eerdere
signalering tijdens de ESA, pallets voor de vluchtdeur en de brandhaspel. De directie is bekend met de beperking in de vluchtmogelijkheden
voor de medische dienst.
De kennis en vaardigheid van de medewerkers worden onderhouden
met calamiteitenoefeningen. De oefeningen vinden plaats in kleine
groepen. Een registratie van deelname draagt er zorg voor dat niet
steeds de zelfde mensen oefenen. De oefeningen zijn erop gericht om er
lering uit trekken. Ook incidenten uit het verleden komen ter lering
terug in de oefeningen.

Calamiteiten
Beleid

Oordeel
Op het criterium preventie en beheersing van calamiteiten voldoet het
beleid. De uitvoering en borging voldoen overwegend. Met name bij de
arbeid dienen de vluchtwegen en brandhaspels vrij van obstakels te zijn.

Uitvoering

Borging

4.2 Agressiebeheersing
Criterium
Een concentratie van mensen met verschillende achtergrond en
uiteenlopende belangen, ingesloten in een inrichting met een strak
programma en regels, kan eerder tot conflictsituaties leiden dan in de
vrije samenleving. Om die reden geven de European prison rules in
artikel 52 en verder aan dat er procedures moeten zijn die de veiligheid
van personen in een inrichting verzekeren en het risico van geweld tot
een minimum beperken. Risicovolle gedetineerden moeten daarbij
worden geïdentificeerd en, afhankelijk van hun modaliteit, extra
worden beschermd en/of beveiligd. In de planning-en-controlcyclus
van het gevangeniswezen is opgenomen dat het aantal geweldplegingen tussen gedetineerden en tegen personeel moet worden geregistreerd. De ISt beoordeelt onder meer de inrichtingspraktijk om geweld,
bedreiging en intimidatie tussen gedetineerden te voorkomen en te
beheersen. Ook beoordeelt de ISt of er in de inrichting voldoende (toe)
zicht is op locaties in het gebouw die kwetsbaar zijn voor onderlinge
agressie zoals trappenhuizen, recreatieruimten, telefoons en douches.
De ministeriële Regeling geweldsinstructie penitentiaire inrichtingen
en de Regeling mechanische middelen in penitentiaire inrichtingen

46 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

regelen expliciet de toepassing van geweld en het aanbrengen van
mechanische middelen om veiligheidsrisico’s rond gedetineerden te
beheersen. Deze regelgeving is samengebracht in het zogenaamde
Handboek Intern bijstandsteam (IBT) van DJI. De ISt verwacht dat een
inrichting beschikt over een goed geoutilleerd IBT dat binnen 30
minuten inzetbaar is en dat de medewerkers vaardig zijn in het
praktisch penitentiair optreden (PPO).9
Bevindingen
Esserheem beschikt niet over een vastgelegd beleid gericht op het
tegengaan en beheersen van agressie en geweld tussen en door
gedetineerden. Voor zover er beleid is, uit zich dat in het plaatsingsbeleid. Men zorgt voor homogene leefgroepen en waakt er voor dat
sommige groepen weer niet te veel geconcentreerd raken.
De personeelssport is weliswaar verplicht, een deelname van negen
maal per jaar, maar met name de oudere medewerkers sporten over het
algemeen weinig. De complexbeveiligers sporten graag. Een deelname
van negen maal per jaar haalt men over het algemeen niet door de
dienstroosters en de personeelsbezetting.
Voor PI Veenhuizen is er een operationele en geoutilleerde IBTorganisatie die bestaat uit zes teams van vijf personen.
De personeelsbezetting vindt men kwantitatief en kwalitatief voldoende
als het gaat om mogelijke risico’s van agressie en geweld. De binnenplaats is groot en de arbeidshallen zijn niet overzichtelijk dus ook met
meer personeel is het niet uit te sluiten dat er iets buiten het zicht van
het personeel gebeurt. Het toezicht op de leefzalen is beperkt. De
leefzalen zijn op de begane grond en de cellen zijn op de verdieping(en)
daarboven. De ISt signaleerde dat er beperkt toezicht is ook eerder
tijdens de doorlichting in 2006 en ook het ESA-rapport van 2009 maakt
daar melding van. In het Jaarplan 2010 heeft Esserheem als wens
opgenomen cameratoezicht op de leefafdelingen E en F. De ESA
oordeelt over het luchten dat het toezicht niet voldoet. De ISt constateerde tijdens het luchten dat niet duidelijk was wie toezicht houdt. De
inrichting hanteert als uitgangspunt dat het personeel daar is waar de
gedetineerden zijn. Op de luchtplaats houden tenminste twee bewa’s
toezicht. De piw’ers houden toezicht op de leefzaal of op de luchtplaats.
Het personeel mist ondersteunend cameratoezicht op de binnenplaats
9

Het IBT is een groep speciaal opgeleide medewerkers van de PI. Het IBT wordt in staat
geacht om met zo min mogelijk geweld en met behulp van een speciale (ME) uitrusting op
te treden bij crises. PPO is vaardigheid in het handelen en/of nalaten door medewerkers bij
(potentiële) geweldsincidenten met en tussen gedetineerden.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 47

en op de gang van de geestelijke verzorging, de psycholoog en DT&V.
Beeldopslag is mogelijk van de camera’s op de buitenhekwerken.
Overigens vinden de geïnterviewde gedetineerden dat het personeel
snel reageert op agressie en geweld en voelt men zich veilig in de
inrichting.
De directie en de beveiliging hebben de indruk dat de ze het goed doen
als het gaat om beheersing van agressie en geweld. Er zijn weinig
incidenten. Er ontstaan wel eens ruzies tussen gedetineerden die
gokken. Gedetineerden kunnen onderling geen geld overboeken.
Onderlinge betalingen zijn daarom vaak in de vorm van telefoonkaarten. Gokken is verboden maar kaartspelen zijn toegestaan.
De vaardigheid in praktisch penitentiair optreden wordt niet bij alle
detentieondersteunende medewerkers jaarlijks getoetst. De fitkitexamens worden wel jaarlijks afgenomen. Elke training en inzet van het IBT
wordt geëvalueerd en gerapporteerd.
Agressiebeheersing
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Op het criterium agressiebeheersing voldoet het beleid beperkt door
het ontbreken van vastgelegd beleid. De uitvoering en borging voldoen
beperkt. Hoewel de gedetineerden zich veilig voelen en er weinig
incidenten zijn, is doorslaggevend in dit oordeel dat het toezicht op met
name de leefzalen na eerdere constateringen van zowel de ISt als de ESA
niet is verbeterd.
Aanbevelingen
• Ontwikkel beleid op het gebied van agressiebeheersing.
• Verbeter het toezicht op de leefafdelingen.
• Verbeter het cameratoezicht op kritieke plaatsen zoals de
binnenplaats.

4.3 Drugsontmoediging
Criterium
De beschikbaarheid van drugs onder gedetineerden is in het gevangeniswezen vaak een probleem. Om die reden heeft DJI in 2008 het
drugsontmoedigingsbeleid ingevoerd. De ISt gaat na in hoeverre dit
beleid toepassing vindt.
Ook in de ‘canon’ over penitentiaire scherpte zijn voorschriften
geformuleerd die van belang zijn voor het drugsontmoedigingsbeleid.
Zo wordt verwacht dat inrichtingen wekelijks bij 5 procent van de

48 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

populatie een urinecontrole afnemen. Ook celinspecties worden
normatief benoemd. Dagelijks dienen alle cellen en verblijfsruimten op
een afdeling gecontroleerd te worden; meer uitgebreide celcontroles
moeten eveneens regelmatig worden uitgevoerd. Een ander belangrijk
voorschrift is dat gedetineerden na elk bezoek gefouilleerd moeten
worden.
De ISt is, op basis van artikel 58 lid 8 van de European prison rules, van
mening dat gedetineerden geïnformeerd dienen te worden, als hun cel
is doorzocht. Uitgangspunt is verder dat ten minste twee inrichtingsfunctionarissen de celinspectie uitvoeren en dat zij aantekening maken
van het resultaat van de inspectie.
Bevindingen
Esserheem moet het drugsontmoedigingsbeleid nog opstarten en heeft
nog geen vastgelegd beleid dat is gericht op het tegengaan van drugsinvoer en/of –gebruik. Ook heeft Esserheem geen dienst- en werkinstructies voor urinecontroles. De huisregels vermelden wel dat de directeur
bij vermoedens of overplaatsing gemachtigd is om een urinecontrole te
laten afnemen. Tijdens de inspectie voerde alleen de inkomstenafdeling
E urinecontroles uit. Per 1 mei 2010 gaat de inrichting vijf urinecontroles (UC) per dag afnemen. Daartoe wordt een UC-kamer beter ingericht.
Na bezoek vindt standaard fouillering of visitatie plaats. Esserheem
informeert de bezoekers niet actief over maatregelen om drugsinvoer
tegen te gaan. Een informatiebrochure is in de maak.
Over het algemeen kent Esserheem geen drugsproblematiek. Doordat er
in het VRIS-regime geen verlof is, is een drugsontmoedigingsbeleid ook
minder urgent. Op indicatie zet de inrichting drugshonden in. Dat heeft
tot nu toe niet tot een vondst geleid. Als softdrugs aangetroffen worden,
doet Esserheem daarvan aangifte bij de politie als het om meer dan vijf
gram gaat. De inrichting heeft voor de bezoekzaal wel de zogenoemde
slang besteld die de bezoekers van de gedetineerden ge- scheiden
houdt.
Gezien de stand van het drugsontmoedigingsbeleid is er ook nog geen
sprake van borgingsactiviteiten.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 49

Drugsontmoediging
Beleid

Uitvoering

Oordeel
Het huidige drugsontmoedigingsbeleid voldoet beperkt. Esserheem is
het drugsontmoedigingsbeleid aan het opstarten. De uitvoering lijkt
gezien het regime en de populatie overwegend te voldoen. Van borging
is nog geen sprake en deze voldoet derhalve niet.

Borging

Aanbeveling
Ga na de invoering van het drugsontmoedigingsbeleid zijn effectiviteit
na en stel het zo nodig bij.

4.4 Conclusie
Op het aspect interne veiligheid moet het drugsontmoedigingsbeleid
nog tot ontwikkeling komen. Esserheem heeft de preventie en beheersing van calamiteiten goeddeels op orde. Met name op het criterium
agressiebeheersing blijft de inrichting achter als het gaat om het
toezicht. Hoewel de gedetineerden zich veilig voelen en er weinig
incidenten zijn, is het toezicht op met name de leefzalen ondanks
eerdere constateringen van zowel de ISt als de ESA nog steeds niet
verbeterd.

50 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 51

5
Maatschappijbeveiliging

52 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van twee criteria uit het toetsingskader
in op de vraag hoe het gesteld is met de maatschappijbeveiliging in
Esserheem. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort de
maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna volgen haar
bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van
aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie over de
maatschappijbeveiliging. Daarbij gaat het om afdoende verhindering
dat een gedetineerde zich kan onttrekken aan de vrijheidsbeneming.
Het criterium vrijhedenbeleid maakt geen deel uit van het toetsingskader. Aan gedetineerde vreemdelingen wordt in de regel verlof geweigerd
vanwege ongewenstverklaring of omdat vaststaat dat de vreemdeling na
detentie wordt uitgezet.

5.1 Beveiligingsvoorzieningen en -toezicht
Criterium
Het Nederlandse gevangeniswezen kent een aantal varianten van de
daadwerkelijke vrijheidsbeneming waarvan de toepassing voor een
groot deel afhankelijk is van het risico op ontvluchting. De twee uiterste
varianten zijn de zeer gesloten extra beveiligde inrichting (EBI) en de
open zeer beperkt beveiligde inrichting (ZBBI). De EBI biedt landelijk
huisvesting aan gedetineerden met een extreem vlucht- en/of beheersrisico. De ZBBI huisvest veelal gedetineerden in de laatste fase van hun
detentie. Zij kunnen vanuit de ZBBI onder bepaalde voorwaarden
deelnemen aan het regulier maatschappelijk verkeer.
Vanwege een toenemend aantal ontvluchtingen heeft de sectordirecteur
gevangeniswezen (SDGW) in 2006 expliciet beleid vastgesteld gericht op
het in een inrichting vastleggen en consequent uitvoeren van handelingen en gedragingen ter voorkoming van ontvluchting.10 De ISt ontleent
aan dit beleid haar toetsingscriteria, waarbij zij onderscheid maakt
tussen statische en dynamische beveiligingsaspecten.
De ISt betrekt bij haar beoordeling de resultaten van de in opdracht van
de SDGW gemaakte externe security audit (ESA).11
Bevindingen
De kritische processen, bezoek, luchten, celinspectie, aanwezigheidsen urinecontrole zijn niet omschreven overeenkomstig de minimale
10

11

Rapportage ‘taskforce penitentiaire scherpte’, directie gevangeniswezen DJI, mei 2006,
herzien in 2008.
Een externe security audit is een systematische doorlichting van de stand van de
beveiligingsvoorzieningen van een inrichting.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 53

eisen van ‘Penitentiaire Scherpte’. Dat geldt met name voor de instructie ‘toezicht bezoek’ waarin een procedure ter vermijding van persoonsverwisseling ontbreekt. In de dagelijkse praktijk vindt toepassing van
biometrie plaats. De slangopstelling die de gedetineerden- en bezoekersstroom gescheiden houdt, is in bestelling.
Ook de ESA wijst Esserheem erop dat de kritische processen nog
aandacht behoeven.
Uit de overlegverslagen blijkt dat het teamoverleg van de piw’ers
regelmatig stil staat bij onderwerpen met betrekking tot penitentiaire
scherpte. Het onderwerp is een vast agendapunt en ook de piw’ers
dragen gerelateerde gespreksonderwerpen aan. Een piw’er heeft
gemiddeld eenmaal per zes weken gelegenheid deel te nemen aan het
teamoverleg.
De beveiligingsvoorzieningen werken in het algemeen naar behoren.
Het cameratoezicht op de remise is beperkt. Cameratoezicht op de
binnenplaats ontbreekt. Storingen worden snel opgelost. Als de
biometrie hapert, valt men terug op de gedetineerdenpasjes. Op een
drietal deuren zit bewust geen sluiswerking. Dat is niet bij iedereen
bekend.
Bij binnenkomst in de inrichting moet iedereen, ook personeel,
piepvrij door de detectiepoort.
Twee soorten celinspecties vinden toepassing. De bijna dagelijkse
celcontrole op algemene staat, hang- en sluitwerk en hygiëne. Daarin
neemt men de overige verblijven mee. Viermaal in de week vindt er per
afdeling een uitvoerige celinspectie plaats met ondersteuning van de
beveiliging. Van de celinspecties wordt een registratie bijgehouden.
Het tellen van gedetineerden, de aanwezigheidscontrole, is in verbetering. Er komt een nieuw protocol voor. De directie zet wel in op het
rouleren van personeel, maar het is er nog niet van gekomen.
De personenzoekinstallatie (PZI) wordt periodiek op werking gecheckt.
Op basis van de ESA is een plan van aanpak opgesteld, waarvan de
openstaande punten worden bijgehouden. Sinds 1 januari 2010 houdt
de preventiemedewerker een incidentenregistratie bij.

54 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Beveiliging
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Op het criterium beveiligingsvoorzieningen en –toezicht voldoet het
beleid beperkt. De dienst- en werkinstructies zijn niet aangepast aan het
actuele beleid van penitentiaire scherpte. De uitvoering voldoet
overwegend. Penitentiaire scherpte vindt wel toepassing. Het cameratoezicht kan verbeterd worden en het personeel rouleert nog niet over
de verschillende teams en werkplekken. De borging voldoet overwegend, maar niet volledig. Uit periodieke evaluaties zou het niet actueel
zijn van de dienstinstructies moeten blijken evenals het niet dekkende
cameratoezicht en de opportuniteit van uitgeschakelde sluiswerkingen.
Aanbevelingen
• Pas de dienstinstructies aan volgens het actuele beleid van penitentiaire scherpte.
• Laat de executieve medewerkers regelmatig rouleren over de teams en
werkplekken.
• Evalueer periodiek de effectiviteit van het geheel van
beveiligingsmaatregelen.

5.2 Voorwaardelijke invrijheidstelling
Criterium
Op 1 juli 2008 is de Wet voorwaardelijke invrijheidstelling van kracht
geworden. De voorwaardelijke invrijheidsstelling (v.i.) houdt in dat een
gedetineerde na zijn invrijheidstelling een proeftijd heeft waarin hij
zich moet houden aan bepaalde voorwaarden. Houdt hij zich niet aan
de voorwaarden dan kan de v.i. worden herroepen. Naast het opleggen
van voorwaarden is het ook mogelijk om tijdens de detentie de v.i. uit te
stellen of geheel achterwege te laten. In zo’n geval vordert het OM het
uitstel of het achterwege laten van de v.i. bij de rechter die over de
vordering beslist. Bij dit besluit wordt het gedrag van de gedetineerde in
detentie meegewogen: als iemand zich ernstig misdraagt in de p.i., dan
kan de invrijheidstelling worden uitgesteld. Het oogmerk van v.i. is een
bijdrage leveren aan het verminderen van de recidive en daarmee aan
het vergroten van de veiligheid in de samenleving.
Voor DJI is de belangrijkste taak het uitbrengen van advies aan het OM
over het opleggen van de bijzondere voorwaarden en eventueel over
uitstel of achterwege laten van de v.i. Ook heeft DJI een taak in het
signaleren van de datum waarop een gedetineerde in aanmerking komt
voor v.i. De ISt beoordeelt de toepassing van de v.i.-regelgeving door de
p.i.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 55

Bevindingen
Het v.i.-beleid geldt ook voor VRIS-ers. De BVA-medewerkers raadplegen
het systeem dat de v.i.-datum berekent. Ze zijn daartoe opgeleid en
kunnen de v.i.-datum ook handmatig uitrekenen. De huisregels spreken
nog over vervroegde invrijheidstelling. Een gevolg van de invoering van
v.i. is dat de gedetineerde ook in kennis gesteld wordt van de rapportages die zijn mentor over hem maakt. Een gedetineerde die zich
misdraagt loopt het risico dat hij langer gedetineerd blijft dan tot zijn
v.i.-datum. In dit kader is ook Esserheem bezig met het verbeteren van
de kwaliteit van de rapportages. Het v.i-beleid heeft alleen een interne
werking. De vreemdeling keert immers na detentie niet terug in de
Nederlandse samenleving, maar wordt uitgezet naar zijn land van
herkomst.
Voor evaluatie van de toepassing van het v.i.-beleid is het nog vroeg. De
directie heeft wel het voornemen het beleid te evalueren in samenhang
met het drugsontmoedigingsbeleid.
Oordeel
Op het criterium voorwaardelijke invrijheidstelling voldoet het beleid
overwegend. De nieuwe v.i.-procedure moet nog opgenomen worden
in de huisregels. De uitvoering en borging voldoen.

VI
Beleid

Uitvoering

Borging

Aanbeveling
Neem de nieuwe v.i.-procedure op in de huisregels.

5.3 Conclusie
Op het aspect maatschappijbeveiliging voldoet de uitvoering en borging
in Esserheem overwegend. Met name het beveiligingsbeleid dient de
inrichting nog te vertalen naar actuele dienstinstructies. In het geheel
van de toepassing van het beveiligingsbeleid zitten nog wel verbeterpunten die in de nu nog ontbrekende periodieke evaluatie gesignaleerd
en opgevolgd hadden kunnen worden.

56 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 57

6
Voorbereiding terugkeer

58 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Bij de bijzondere opvang van strafrechtelijke gedetineerde vreemdelingen met een strafrestant van tenminste vier maanden zijn de activiteiten
in het kader van maatschappelijke reïntegratie bedoeld ter voorbereiding van terugkeer. De Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) is belast met
de feitelijke voorbereiding van het vertrek. Ook de International
Organisation for Migration (IOM) speelt daarbij een rol. Rechtskundige
bijstand voor de ingesloten vreemdelingen is een belangrijke randvoorwaarde voor het juiste verloop van het uitzettingsproces. Het juridisch
loket geeft daarbij advies.
Dit hoofdstuk beantwoordt de vraag hoe Esserheem het uitzettingsproces faciliteert.
Criterium
Om het terugkeerproces zo soepel mogelijk te laten verlopen heeft de
mentor die aan elke vreemdeling is toegewezen, specifieke taken om de
terugkeer voor te bereiden. Het is van belang dat de taken van de
mentor helder zijn beschreven. Verder moeten medewerkers van de
DT&V voldoende toegang hebben tot de gedetineerde vreemdelingen.
Hetzelfde geldt voor externe partijen, zoals de IOM en het juridisch
loket.
In haar toetsingskader heeft de ISt ook de verwachting opgenomen dat
vreemdelingen voldoende mogelijkheden hebben om in verband met
hun terugkeer relevante informatie te verkrijgen, inclusief informatie
over het thuisland.
Bevindingen
Mentor
Iedere gedetineerde krijgt in Esserheem bij binnenkomst een mentor
toegewezen en een schaduwmentor. Alhoewel het mentoraat nog in
ontwikkeling is geven gedetineerden aan dat zij goed bekend zijn met
hun mentor en dat zij regelmatig contact hebben. De mentor bespreekt
met de gedetineerde allerlei zaken die samenhangen met het verblijf in
de inrichting. Het is ook voor gedetineerden helder dat onderwerpen
die betrekking hebben op de voorbereiding terugkeer naar het thuisland niet besproken kunnen worden met de mentor maar voorbehouden zijn aan de regievoerder van DT&V. Uit het inspectierapport van de
ISt van 2006 kwam naar voren dat er knelpunten waren m.b.t. het
reïntegratie-proces. Suggesties voor verbetering waren de begeleiding
tijdens detentie en de samenwerking met externe organisaties.
Inmiddels is de begeleiding tijdens detentie verbeterd door de introductie van het mentoraat. Intussen heeft Esserheem een detentiepopulatie
die in principe niet terugkeert naar de Nederlandse samenleving maar
terug gaat naar het land van herkomst. Binnen Esserheem houdt de

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 59

Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) zich actief hiermee bezig en
zijdelings de International Organisation for Migration (IOM). Er zijn
verder geen andere externe organisaties bij het terugkeerproces
betrokken in Esserheem. Aangezien gedetineerden niet rechtstreeks
vanuit Esserheem naar het beoogde land van terugkeer gaan, is de
directie niet actief bezig met externe organisaties die wel actief zijn in
detentie- en uitzetcentra.
Terugkeerfunctionarissen
Er zijn geen terugkeerfunctionarissen aanwezig in Esserheem.
De Dienst Terugkeer en Vertrek
Activiteiten in het kader van de terugkeer zijn voorbehouden in
Esserheem aan de DT&V. De DT&V heeft een eigen kantoor in de
inrichting waar acht medewerkers werkzaam zijn. De medewerkers van
de DT&V bereiden voor gedetineerden hun vertrek voor naar hun land
van herkomst. Op het moment dat gedetineerden een strafrestant van
vier maanden hebben worden ze overgeplaatst naar het detentiecentrum Alphen aan den Rijn. Het uiteindelijke vertrek naar het land van
herkomst is niet vanuit Esserheem maar vanuit het uitzetcentrum Oude
Meer bij Schiphol of vanuit het uitzetcentrum Zestienhoven bij
Rotterdam airport. Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen vertrekt een
gedetineerde rechtstreeks vanuit Esserheem. De overdracht van dossiers
en de afstemming van de werkzaamheden tussen de medewerkers DT&V
Esserheem en het detentiecentrum Alphen aan den Rijn is goed.
Binnen Esserheem krijgt de DT&V ook voldoende faciliteiten en
mogelijkheden om met de BVA, de BSD (Bureau Selectie en
Detentiebegeleiding) en met de verschillende afdelingen samen te
werken. De medewerkers van DT&V kunnen onbelemmerd contact
maken met gedetineerden. De BVA maakt voor de DT&V afspraken met
gedetineerden. Daarnaast neemt de DT&V deel aan verschillende
overleggen zoals het Detentiebegeleidingsplan beraad waardoor kennis
wordt gedeeld en afstemming van werkzaamheden mogelijk is. Tijdens
dit beraad komen ook onderwerpen ter sprake die betrekking hebben
op het terugkeerproces. Met iedere nieuw binnengekomen gedetineerde voert de DT&V binnen veertien dagen een intakegesprek. Indien
gedetineerden op vrijwillige basis terug willen naar hun land van
herkomst, brengt de DT&V ze in contact met de International
Organisation for Migration (IOM). Op verzoek van de DT&V houdt de
IOM spreekuur in de inrichting.

60 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

De International Organisation for Migration
De IOM houdt geen kantoor in Esserheem. Als gedetineerden aangeven
dat zij op vrijwillige basis willen terugkeren naar hun eigen land, brengt
de DT&V ze in contact met de IOM. Het komt voor dat een medewerker
van de IOM op verzoek spreekuur houdt in Esserheem.
Het Juridisch Loket
Er is geen Juridisch Loket in de inrichting.
Informatie over het beoogde land van terugkeer
Toegang tot informatie en nieuws over het beoogde land van terugkeer
is aanwezig maar het is niet uitgebreid.12 Via de verschillende tv-kanalen
kunnen gedetineerden op de hoogte blijven van buitenlands nieuws.
Daarnaast kunnen zij in de bibliotheek via de bibliothecaresse nieuwsberichten van internet krijgen. Er zijn ook een paar buitenlandse
kranten aanwezig. Esserheem is bezig met een stand-alone computer
met internet verbinding.
Opheffing van de vreemdelingenbewaring
Gedetineerden die een strafrestant hebben van vier maanden of minder
plaatst DJI over naar het detentiecentrum Alphen aan den Rijn. De
opheffing van de vreemdelingenbewaring vindt plaats vanuit het
uitzetcentrum Oude Meer bij Schiphol of het uitzetcentrum
Zestienhoven bij Rotterdam airport.
Voorbereiding
terugkeer
Beleid

Uitvoering

Borging

Oordeel
Het beleid bij het criterium voorbereiding terugkeer voldoet omdat
gedetineerden begeleiding krijgen van een mentor en omdat het helder
is dat zaken die in verband staan met terugkeer naar het land van
herkomst besproken worden met de DT&V. Ook de uitvoering voldoet
omdat de inrichting de medewerkers van de DT&V goed faciliteert en
mogelijkheden biedt voor afstemming door deelname aan overlegmomenten. De DT&V is volledig onderdeel van Esserheem. De borging
voldoet overwegend. Het verdient aanbeveling om te bezien in hoeverre
andere externe organisaties zoals het Juridisch Loket een rol kunnen
spelen in het terugkeerproces.

12

In de wederhoorreactie heeft de inrichting aangegeven dat sinds 1 april 2010 een fulltime
medewerker MMD ingezet wordt om meer informatie te verzamelen over de landen waar
gedetineerden naar teruggaan. Het is de bedoeling dat deze medewerker binnenkort ook
in kan gaan op persoonlijke informatievragen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 61

Aanbeveling
Overweeg of naast de DT&V ook andere externe organisaties diensten
kunnen aanbieden in het kader van het terugkeerproces.

62 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 63

7
Organisatieaspecten

64 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Van de organisatieaspecten beziet de ISt die aspecten die direct invloed
hebben op de kwaliteit van het primaire detentieproces. Dit hoofdstuk
gaat in op drie organisatieaspecten. Ook in dit hoofdstuk opent elke
paragraaf met een standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de
Inspectie hanteert. Daarna volgen haar bevindingen, oordeel en
eventuele verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen. Het
hoofdstuk sluit af met een conclusie over de drie organisatieaspecten
personeelsmanagement, communicatie en integriteit.

7.1 Personeelsmanagement
Criterium
(Internationale) regelgeving stelt eisen aan het management en
personeel van inrichtingen. Zo moet het personeel doordrongen zijn
van de doelstelling van het gevangeniswezen en dient het management
leiding te geven aan de processen die leiden tot het behalen van die
doelstellingen. Ook moet inrichtingspersoneel zorgvuldig worden
geselecteerd met nadruk op integriteit, menselijkheid, professionaliteit
en geschiktheid voor het complexe werk. Verder moeten vaardigheden
die relevant zijn voor het werk kunnen worden onderhouden en
verbeterd door aanvullende opleidingen.13
De sectordirectie gevangeniswezen volgt per inrichting de gang van
zaken door middel van de jaarlijkse opgave van prestatie-indicatoren
die onderdeel uitmaakt van de planning-en-controlcyclus. Prestatieindicatoren zijn ondermeer de veiligheid en het welbevinden van het
personeel, het arbeidsverzuim, de mate waarin functioneringsgesprekken worden gevoerd en een Checklist borging competentiemanagement. Ook kijkt de ISt naar de verzuimcijfers en de mate van (externe)
mobiliteit waarvoor een streefpercentage van vijf procent wordt
gehanteerd.
Bevindingen
Formeel heeft PI Veenhuizen een overbezetting op de formatie. Dat wil
niet zeggen dat alle functies bezet zijn. Op sommige functies is overbezetting, op andere onderbezetting.
De inrichting heeft geen actief beleid ter voorkoming van onderlinge
agressie en geweld. Wel is er de afgelopen periode van 2006 tot nu hard
gewerkt naar aanleiding van de BASAM en het inspectierapport van de
ISt. Een aanwezig probleem was de door de piw’ers ervaren intimidatie
vanuit de leiding. Er is nu beter contact met de leidinggevenden.
13

Bron: European prison rules hoofdstuk V, standard minimum rules artikel 47 en verder.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 65

De cultuur is mensgerichter en van intimidatie is geen sprake meer.
Uit gesprekken, met onder andere de executieven, blijkt dat leidinggevenden nu meer als collega’s ervaren worden en dat men waardering
heeft voor het ’open deur’-beleid van de directie. De leidinggevenden
zien de verandering in meer coaching en in het maken van verbinding.
De verbetering is onder de vorige directie ingezet en de huidige directie
zet die voort. Overigens zijn sinds het afgelopen jaar nagenoeg alle
leidinggevenden nieuw. Onderlinge agressie en geweld komt ter sprake
tijdens het werkoverleg. Het personeel heeft echter nu meer zorg om
het behoud van hun baan. In de regio Noord Nederland zijn 200 banen
geschrapt.
De leidinggevenden gaan uit van functioneringsgesprekken met 100%
van het personeel. Voor 2009 is er nog geen volledig cijferoverzicht door
beperkingen vanuit het SSC.
De leidinggevenden zien in het feit dat zij zijn aangewezen op het
DJI-opleidingsaanbod een beperking voor de functionele ontwikkeling
van hun medewerkers. Het DJI-aanbod is duur en de opleidingslocatie
ligt vaak op grote afstand.
Het gemiddelde verzuim is 8,1%. De leidinggevenden hebben geen zorg
over het korte verzuim. Het langdurig verzuim vindt zijn oorzaak met
name in langdurig ernstig zieken.

Personeel
Beleid

Uitvoering

Oordeel
Het personeelsmanagement van Esserheem voldoet overwegend. Het is
de inrichting gelukt om de situatie uit 2006 waarin het personeel
intimidatie vanuit de leiding ervaarde te doen keren. De grootste zorg
voor het personeel is nu het baanbehoud in samenhang met het
overschot aan capaciteit en regionale sluiting van capaciteit.

Borging

7.2 Communicatie
Criterium
De European prison rules refereren in artikel 87 lid 1 aan de beschikbaarheid van een optimale communicatiestructuur binnen de inrichting. Naast een beoordeling hiervan is de ISt van mening dat een
inrichting voor relevante maatschappelijke partners een actief PR-beleid
dient te voeren.
Bevindingen
PI Veenhuizen is pilotinrichting geweest in de ontwikkeling van de
communicatiestructuur voor de nieuwe vestigingen binnen het

66 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

gevangeniswezen. De uiteindelijke communicatiestructuur is nog niet
geheel ingevoerd in Esserheem. De invoering loopt mee met de overige
activiteiten in het kader van Modernisering Gevangeniswezen (MGW).
In 2006 was de ISt nog kritisch over de communicatie in Esserheem. Nu
vier jaar later is het beeld gewijzigd. De afdelingshoofden houden
kantoor op de leefafdeling. Bij de directie staat de deur open. Over het
algemeen heerst er tevredenheid in Esserheem over de verbetering in de
communicatie. Ook vindt men in het algemeen dat men voldoende
geïnformeerd is, de informatie-uitwisseling is op orde en effectief.
Verslagen ontvangt men per e-mail en zijn op intranet terug te vinden.
Het beraad waarin de gedetineerden besproken worden, het
Detentiebegeleidingsplan (DBP) en het psycho-medisch overleg (PMO)
functioneren naar tevredenheid.

Communicatie
Beleid

Uitvoering

Oordeel
Op het criterium communicatie voldoet Esserheem overwegend. De
communicatiestructuur is nog niet volledig geïmplementeerd. Er is niet
voorzien in periodieke evaluatie van de effectiviteit van de
communicatiestructuur.

Borging

7.3 Integriteit
Criterium
Behalve het gegeven dat artikel 77 van de European prison rules het
belang van integriteit benoemt, is er geen sprake van algemeen
geldende regelgeving voor integriteit. Wel is integriteit een regelmatig
terugkerend speerpunt in de planning-en-controlcyclus van de sector
Gevangeniswezen. De ISt verwacht integer handelen van iedere
medewerker die betrokken is bij de vormgeving van detentie in het
belang van de medewerkers zelf, de gedetineerden en de organisatie.
Bevindingen
Bij het centrale managementteam (CMT) van PI Veenhuizen ligt een
nieuw kader voor integriteit voor. Het CMT moet nog een plan maken
hoe dit nieuwe kader uit te dragen. Vooralsnog hanteert men de
landelijke gedragscode. Integriteit is wel eens een onderwerp tijdens
werkoverleg. Bij sommige werkoverleggen is het een vast agendapunt.
Esserheem heeft een aantal vertrouwenspersonen. Tijdens de inspectie
heeft Bureau Integriteit en Veiligheid van DJI een onderzoek lopen bij
Esserheem.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 67

Integriteit
Beleid

Uitvoering

Oordeel
Op het criterium integriteit voldoet het beleid beperkt. De uitvoering en
borging voldoen overwegend. Een nieuw integriteitskader wacht op
implementatie. De invoering daarvan en periodieke evaluatie kan de
aandacht voor integriteit revitaliseren.

Borging

7.4 Conclusie
Op de organisatieaspecten voldoet Esserheem overwegend. Sinds 2006
heeft Esserheem vooruitgang geboekt in het leidinggeven en in de
communicatie. Daarmee is een hardnekkig probleem van door het
personeel ervaren intimidatie opgelost. De zorg van het personeel is nu
baanbehoud vanwege de met name regionale overcapaciteit.
Het invoeren van periodieke evaluatie is op alle criteria nodig om
Esserheem effectief te houden in haar beleidsvoering op personeelsmanagement, communicatie en integriteit.

68 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 69

8
Slotbeschouwing

70 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem is aangewezen als bijzondere opvang
van strafrechtelijke gedetineerde vreemdelingen met een strafrestant
van tenminste vier maanden. Esserheem is een gevangenis voor
mannen met een regime van algehele gemeenschap en met een
normaal beveiligingsniveau. De verblijfstijd varieert van vier maanden
tot een aantal jaren. De gemiddelde verblijfsduur is 11 maanden.
De inbewaringstelling van strafrechtelijke gedetineerde vreemdelingen
wordt in Esserheem binnen de landelijk geldende uitgangspunten naar
behoren ten uitvoer gelegd.
Met de rechtspositie van gedetineerden is het goed gesteld. In
Esserheem is een aparte inkomstenafdeling waar nieuw binnengekomen gedetineerden een persoonlijke en uitgebreide intake krijgen. De
intake is bedoeld om gedetineerden wegwijs te maken maar ook om
eventuele zorgbehoeften in kaart te brengen. De ISt heeft waardering
voor de manier waarop piw’ers transparant naar gedetineerden zijn over
de inhoud van rapportages over henzelf. De inrichting houdt ook
rekening met de buitenlandse afkomst van de gedetineerde vreemdelingen. Zo zijn de huisregels in meerdere talen beschikbaar, zijn er
buitenlandse tv-zenders en kunnen gedetineerden gebruik maken van
voldoende telefoons en een webcam. Het dagprogramma voldoet
volledig aan de eisen en gedetineerden kunnen hun tijd op zinvolle
wijze besteden. De aanwezigheid van arbeidszalen is van grote waarde.
Daarnaast dragen de gebouwelijke omstandigheden bij aan een leefbaar
klimaat. Gedetineerden beschikken over een eigen cel, iedere leefafdeling heeft een keuken, er zijn voldoende sportfaciliteiten en is er een
onlangs gerenoveerd stiltecentrum. Daarnaast beschikt Esserheem over
een grote binnenplaats met bomen waar gedetineerden overdag, op
tijden dat ze niet werken, vrij rond kunnen lopen.
Alhoewel er geen vastgelegde visie op bejegening is, behandelt het
inrichtingspersoneel gedetineerden op humane en respectvolle wijze.
Het merendeel van het personeel heeft ruime ervaring en is bekend met
de buitenlandse gevangenispopulatie. Voor nieuwe personeelsleden
zou een cursus ‘diversiteit’ wenselijk zijn. Op het criterium interne
veiligheid voldoet de inrichting in mindere mate omdat het toezicht op
met name de leefzalen te beperkt is. En ook in het beveiligingsbeleid
zijn nog verbeterpunten mogelijk.
Binnen Esserheem is de Dienst Terugkeer & Vertrek actief bij het
voorbereiden van gedetineerden naar land van herkomst. Alhoewel
gedetineerden in principe niet rechtstreeks vanuit Esserheem vertrekken, is de DT&V actief bezig met het organiseren van het vertrek. De
inrichting biedt de DT&V voldoende faciliteiten en mogelijkheden om
met de verschillende afdelingen samen te werken en gedetineerden te

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 71

spreken. Naast de DT&V werkt op afroep de IOM bij Esserheem voor
gedetineerden die vrijwillig willen vertrekken. Verder zijn er geen
externe organisaties betrokken bij het terugkeerproces.
Op het gebied van de organisatie is de inrichting erin geslaagd om de
intimidatie die het personeel ervaarde, op te lossen. Baanbehoud is,
vanwege overschot aan capaciteit en regionale sluitingen, de grootste
zorg die leeft bij het personeel. De communicatie in de inrichting is
verbeterd.
In vergelijking met de ISt-doorlichting van 2006 is de inrichting op tal
van punten verbeterd. Punt van zorg blijft het toezicht op met name de
leefafdelingen.

72 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 73

Bijlage 1
Oordeel

Legenda oordeel
Voldoet niet aan de relevante normen en
verwachtingen
Voldoet in beperkte mate aan de relevante
normen en verwachtingen
Voldoet overwegend maar niet volledig aan de
relevante normen en verwachtingen
Voldoet aan de relevante normen en
verwachtingen
Strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen

74 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Beleid

Uitvoering

Borging

Rechtspositie gedetineerden
Insluiting
Introductie
Activiteiten
Accommodatie
Voeding
Contact
Toegang zorg
Discipline
Beklag
Omgang met gedetineerden
Screening
Bejegening
Rapportage
Interne veiligheid
Calamiteiten
Agressiebeheersing
Drugsontmoediging
Maatschappijbeveiliging
Beveiliging
VI
Voorbereiden terugkeer
Organisatieaspecten
Personeel
Communicatie
Integriteit

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 75

Bijlage 2
Aanbevelingen

76 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

De ISt beveelt locatie Esserheem het volgende aan:
1. Maak de geactualiseerde versie van de huisregels in de inrichting
bekend.
2. Verken mogelijkheden om opleiding en scholing te verbreden.
3. Om verspilling tegen te gaan, bijvoorbeeld van melk, kan de
inrichting kijken in hoeverre het menu beter afgestemd kan worden
op de verschillende culturen.
4. Zorg ervoor dat telefoongesprekken met advocaten niet opgenomen
worden.
5. Vraag dagelijks informatie op van in afzondering geplaatste
gedetineerden en bespreek deze tijdens het ochtendoverleg.
6. Overweeg om nieuwe personeelsleden een cursus te geven die
toegespitst is op de gedetineerdenpopulatie.
7. Ontwikkel beleid op het gebied van agressiebeheersing.
8. Verbeter het toezicht op de leefafdelingen.
9. Verbeter het cameratoezicht op kritieke plaatsen zoals de
binnenplaats.
10. Ga na de invoering van het drugsontmoedigingsbeleid zijn effectiviteit na en stel het zo nodig bij.
11. Pas de dienstinstructies aan volgens het actuele beleid van penitentiaire scherpte.
12. Laat de executieve medewerkers regelmatig rouleren over de teams
en werkplekken.
13. Evalueer periodiek de effectiviteit van het geheel van
beveiligingsmaatregelen.
14. Neem de nieuwe v.i.-procedure op in de huisregels.
15. Overweeg of naast de DT&V ook andere externe organisaties
diensten kunnen aanbieden in het kader van het terugkeerproces.
De ISt beveelt de commissie van toezicht het volgende aan:
16. Overweeg om ook bij klachten te bemiddelen.
17. Hou een overzicht bij van de doorloopsnelheid van klachten.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 77

Bijlage 3
Afkortingen

78 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Bad
BASAM
BHV
BSD
BVA
BZA
DJI
DBP
EBI
EPR
ESA
ESF
EZV
IBT
ISt
MDO
MGW
Mpc
Pbw
Pi
piw’er
PMO
PPO
Pva
Pve
RI&E
RSJ
Vi
VMZ
VRIS
ZBBI

Inspectie voor de Sanctietoepassing

binnenkomst afdeling delinquenten
basisvragenlijst Amsterdam
bedrijfshulpverlening
bureau selectie- en detentiebegeleiding
bevolkingsadministratie
bijzondere zorg afdeling
Dienst Justitiële Inrichtingen
Detentiebegeleidingsplan
extra beveiligde inrichting
European prison rules
externe security audit
Europees sociaal fonds
Extra zorgvoorziening
Intern bijstands team
Inspectie voor de Sanctietoepassing
Multi Disciplinair Overleg
Modernisering Gevangeniswezen
meerpersoonscelgebruik
penitentiaire beginselenwet
penitentiaire inrichting
penitentiair inrichtingswerker
psycho medisch overleg
praktisch penitentiair optreden
plan van aanpak
programma van eisen
risico inventarisatie en -evaluatie
Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming
voorwaardelijke invrijheidstelling
verantwoorde medische zorg
Vreemdeling In de Strafrechtketen
zeer beperkt beveiligde inrichting

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 79

Bijlage 4
Bronnen

80 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

BASAM resultaten 2007
Bestemmingsbeschikking 25 januari 2010.
Calamiteitenplannen
Capaciteitsoverzicht
Dagprogramma’s
Dienstinstructies
Formatie- bezettingsoverzicht
Gedetineerdensurvey 2007
Huisregels PI 2007 en wijziging van 5 maart 2009
Jaarverslag 2009 commissie van toezicht locatie Esserheem
Medische dienst, PI Veenhuizen, locatie Esserheem, Eindrapportage audit, oktober
2007, DJI.
Meldingen bijzondere voorvallen
Oefenrooster 2010
Ontwikkeldocument OAG
PI Veenhuizen locatie Esserheem, Inspectierapport, Doorlichting, juni 2006, ISt.
Rapport algemeen toezichtbezoek, PI Veenhuizen, locatie Esserheem, augustus 2006,
IGZ.
Rapport Extern Security Audit, PI Veenhuizen, locatie Esserheem, september 2009, DJI.
Regeling bijzondere opvang strafrechtelijk gedetineerde vreemdelingen 9 maart 2009.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 81

Bijlage 5
Inspectieprogramma

82 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Dag 1, dinsdag 20 april 2010
09.00 - 9.30 uur Aankomst
Kennismaking met contactpersoon, installatie van werk-kamer,
introductie bij het MT, toelichting van het programma en de
werkwijze
09.30 - 11.30 uur Rondgang door en schouw van de inrichting met hoofd/teamleider
beveiliging
11.30 - 12.30 uur
Interview directie
12.30 - 13.00 uur Lunch in werkkamer en aansluitend onderzoek documentatie:
- Register beklagzaken
- Overlegverslagen
- MT-verslagen
- Beleidsdocumenten
- Plan van Aanpak ESA
13.00 - 14.30 uur Interview gedetineerden
- minimaal 4 en maximaal 6
- Nederlands- of Engelstalige gedetineerden
- afkomstig van verschillende afdelingen
- bij voorkeur een vertegenwoordiger van de Gedeco
14.30 - 14.45 uur Schouw bezoek
14.45 - 15.30 uur Interview BVA
Graag een gesprek met vertegenwoordigers van BVA en inzage in
enkele dossiers tijdens bezoek BVA
15.45 - 16.30 uur Interview medewerkers BSD en MMD
16.30 - 18.00 uur Inzage documentatie in werkruimte ISt
Dag 2, woensdag 21 april 2010
09.00 - 10.30 uur Interview executief personeel
(maximaal 6 vertegenwoordigers van verschillende afdelingen uit
de functiegroep beveiliging, piw, indien mogelijk inclusief een
vertegenwoordiger van de medezeggenschap)
10.45 - 11.15 uur
Interview hoofd facilitaire zaken
inclusief check voeding en winkel
11.30 - 12.00 uur Interview regievoerder(s) DT&V (liefst twee vertegenwoordigers)
12.00 - 12.30 uur Lunch in werkkamer
12.30 - 13.45 uur Bezoek Arbeid
met interview hoofd en medewerkers arbeid
14.00 - 14.45 uur Interview hoofd beveiliging, BHV-coördinator en
preventiemedewerkers
Check incidentregistratie veiligheid inclusief UC’s en celinspecties

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 83

15.00 - 15.30 uur
15.45 - 17.00 uur
17.00 - 18.00 uur

Interview hoofd E&V, bibliothecaris en
sportinstructeur
Interview leidinggevenden (afdelingshoofden en
teamleiders beveiliging)
Inzage documentatie in werkruimte ISt

Dag 3, donderdag 22 april 2010
09.00 - 10.00 uur Nadere schouw en gesprek Gedeco
10.15 - 11.00 uur
Interview geestelijke verzorger(s) en psycholoog
11.15 - 12.30 uur
Gesprek Ondernemingsraad en nadere schouw
12.30 - 13.00 uur Lunch in werkkamer
13.00 - 14.00 uur Interview Commissie van Toezicht
14.15 - 15.00 uur Interview zorgstaf (onder wie hoofd medische
dienst, arts, verpleegkundige)
15.00 - 16.00 uur Voorbereiding terugkoppeling in werkruimte ISt
16.00 - 17.00 uur Eerste terugkoppeling doorlichting met directie

84 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 85

Bijlage 6
Geografische ligging

86 | PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Veenhuizen locatie Esserheem | Juni 2010 | 87

Missie ISt
“De ISt ziet toe op de sanctietoepassing met het oog op
zichtbare verbetering van de effectiviteit en kwaliteit van de
sanctietoepassing.
De ISt adviseert de minister van Justitie ten behoeve van
borging van behoorlijke sanctietoepassing.
De ISt is hierbij onafhankelijk in haar oordeel, transparant
in haar werkwijze en professioneel in haar kennis,
vaardigheid en houding.”

Dit rapport is een uitgave van:
Inspectie voor de Sanctietoepassing
Kalvermarkt 53 | 2511 CB Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
www.inspectiesanctietoepassing.nl
© Juni 2010 | Publicatie-nr. 1006 j-3463