Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3207
Vragen van het lid Gijs van Dijk (PvdA) aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat over het voortijdig stoppen van de berging na de containerramp op
de Waddenzee (ingezonden 11 juni 2019).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat) (ontvangen 1 juli 2019).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Berging na containerramp al
gestopt, milieuorganisaties boos en bezorgd»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het bericht?
Antwoord 2
De bergingsoperatie is nog niet afgerond. De inspanningen zijn er op gericht
om zoveel mogelijk van de begin dit jaar verloren lading terug te vinden, op
te ruimen en (ecologische) schade te voorkomen of te beperken.
De bergingsoperatie verloopt volgens het onderstaande stramien:
1. survey: het in beeld brengen waar objecten op de zeebodem liggen;
2. daadwerkelijke berging: nadere identificatie van objecten (wat is het
precies?), gevolgd door het naar boven halen (als het afkomstig is van
de Msc Zoe);
3. controle-surveys: steeksproefgewijze controle van de survey en
bergingswerkzaamheden;
4. opnieuw bergen: als uit de controle-survey volgt dat de werkzaamheden
van onvoldoende kwaliteit zijn of er in de gecontroleerde gebieden
objecten zijn gemist, worden de werkzaamheden opnieuw gedaan
(stap 2), en
5. beëindiging bergingsoperatie.

1

ah-tk-20182019-3207
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

RTLnieuws, 31 mei 2019, Berging na containerramp al gestopt, milieuorganisatie boos en
bezorgd (https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4731091/berging-zeecontainersgestopt-milieuorganisatie-boos-en-bezorgd)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Het incidentgebied heeft een omvang van circa 3.000 vierkante kilometer (qua
oppervlak ongeveer twee maal de provincie Utrecht). De afgelopen tijd is hier
de zeebodem helemaal in kaart gebracht en zijn objecten geïdentificeerd die
mogelijk van de Msc Zoe afkomstig kunnen zijn. In totaal zijn hierbij bijna
6.000 punten op de Nederlandse en Duitse zeebodem geïdentificeerd. Deze
zijn vastgelegd op een zgn. Master Target List («MTL»).
Deze objecten zijn daarna aan een nadere inspectie onderworpen (bijvoorbeeld door middel van onderwatercamera’s) en, als het object daadwerkelijk
van de Msc Zoe afkomstig was, geborgen door het door de eigenaar
Mediterranean Shipping Company (MSC) ingehuurde bergingsbedrijf. Dit was
bij circa 1.800 van de 6.000 objecten het geval. De overige 4.200 objecten op
de lijst bleken niet van de Msc Zoe afkomstig. Hierbij is het belangrijk op te
merken dat er op dit druk bevaren deel van de Noordzee relatief veel
objecten op de zeebodem liggen (visnetten, scheepsafval, wrakken of delen
daarvan, maar soms bijvoorbeeld ook oude zeemijnen). Deze zijn daar in de
loop der tijd beland of worden daar van nature aangetroffen, zoals stenen.
Met de gebruikte surveyapparatuur kan worden vastgesteld dat er zich een
object van een bepaalde omvang op een locatie bevindt. Dit zijn de circa
6.000 objecten die op de MTL zijn opgenomen. Wat het object precies is en
de herkomst daarvan, kan pas worden vastgesteld bij een nadere inspectie,
met behulp van bijvoorbeeld onderwatercamera’s, tenzij dit object al bekend
was bij Rijkswaterstaat, zoals bij een aantal wrakken. Bij twijfel over de exacte
herkomst, is aangenomen dat het object afkomstig was van de Msc Zoe en
geborgen. Op deze manier zijn de 1.800 objecten geïdentificeerd en geborgen.
Bij de berging is gewerkt van grof naar fijn. Allereerst hebben grote
bergingsschepen containerdelen en verloren lading, die zich voornamelijk in
en om de verkeersbaan concentreerden, geborgen. In het ondiepere water
dichterbij de kust zijn vervolgens kleinere bergingsschepen (met een
geringere diepgang) aan het werk gegaan. Op 26 mei jl. heeft de berger
namens MSC laten weten dat zij de gehele MTL heeft afgewerkt.
De vervolginzet van de schepen voor de bergingsoperatie is in afwachting
van de resultaten van de controlesurveys van Rijkswaterstaat.
Met het afwerken van de MTL is niet al het afval van de Msc Zoe opgeruimd.
Op de MTL zijn vooral de relatief grote objecten opgenomen. Daarom start
naar verwachting omstreeks 1 juli 2019 een pilot genaamd «Hot Spot Net
Catching», waarbij met speciale visnetten kleiner afval van de zeebodem
wordt opgevist op plaatsen waar veel containers zijn aangetroffen.
Het reeds bestaande «Fishing for Litter» gaat ook door. Ook worden de
stranden, kwelders en platen periodiek gecheckt op aangespoeld afval, dat in
voorkomend geval wordt opgeruimd.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat de bergingsoperatie is stopgezet terwijl nog minstens
vijftig containers en de inhoud daarvan in de Waddenzee liggen? Wanneer
zullen de data van de controlesurveys verwerkt zijn en kan een duidelijk beeld
gegeven worden van nog te bergen lading op de zeebodem?
Antwoord 3
De verdere inzet van de bergingsschepen wacht op de resultaten van de
controlesurveys (zie antwoord op vraag 2).
Rijkswaterstaat heeft twee controlesurveys uitgevoerd om te kunnen
beoordelen of de bergingsoperatie goed genoeg is uitgevoerd. De resultaten
van deze controlesurveys worden op dit moment geanalyseerd. Deze
analyses kunnen, samen met de resultaten van de controle eindsurvey die
eind juni wordt uitgevoerd, aanleiding geven tot aanvullende bergingswerkzaamheden, waarvoor de reder dan op afroep bergingsschepen inzet.
Vraag 4
Wat vindt u ervan dat de bergingsoperatie voortijdig is stopgezet, terwijl
rederij MSC heeft beloofd al het afval te bergen. Vindt u dat MSC daarmee
naar behoren maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Zoals gemeld bij de beantwoording van vraag 2 is de bergingsoperatie nog
niet afgerond. MSC heeft tot op heden zijn verantwoordelijkheid voor het
opruimen van de containers en lading genomen. Ik ben in gesprek met MSC
om o.a. afspraken te maken over:
• het opruimen van materiaal van Msc Zoe dat mogelijk in de toekomst nog
aanspoelt;
• de financiële ondersteuning van het Fishing for Litter programma;
• de afhandeling van claims van betrokken overheden en terreinbeherende
natuurorganisaties;
• de verantwoordelijkheid van MSC voor de ecologische gevolgen op de
lange termijn, en
• de afronding van de bergingsoperatie.
MSC blijft verantwoordelijk, ook als er in de toekomst spullen afkomstig van
de Msc Zoe aanspoelen. Hierover moeten met MSC nazorgafspraken worden
gemaakt. Ik ga er vooralsnog vanuit dat er met MSC goede afspraken kunnen
worden gemaakt. Als dat onverhoopt niet lukt, zal ik niet aarzelen om de
juridische instrumenten die mij ter beschikking staan, in te zetten.
Vraag 5
Bent u van mening dat na elke storm en elk tij, het moeilijker is om verloren
lading van de MSC Zoë te bergen, aangezien het onder het zand raakt of
weggevoerd wordt door de stroming? Zo nee, waarom niet? Zo ja, vindt u dat
continuïteit en spoed in het bergingsproces nog steeds genoodzaakt zijn, om
zoveel mogelijk lading te bergen?
Antwoord 5
De natuurlijke dynamiek van de zeebodem kan er voor zorgen dat spullen
heel snel onder het zand bedolven raken of worden weggevoerd door de
stroming. Dit gegeven, soms in combinatie met de aanwezigheid van andere
objecten op de zeebodem (oude scheepswrakken (met soms zeemansgraven)
en zeemijnen) maakt dat het bergen van 100% van de overboord geslagen
lading niet haalbaar is.
MSC blijft verantwoordelijk voor de containers en de verloren lading, ook als
er in de toekomst spullen afkomstig van de Msc Zoe op de zeebodem worden
aangetroffen of aanspoelen. Continuïteit en spoed bij het opruimen daarvan
is uiteraard belangrijk. We borgen dit door middel van met MSC te maken
nazorgafspraken.
Vraag 6
Waarom is gekozen voor de in het bericht beschreven methode van bergen,
waardoor zelfs grote delen van de zogenaamd geborgen containers en
inhoud nog in de zee terecht zijn gekomen? Deelt u de mening dat wanneer
een deel van een container is geborgen, dit niet betekent dat de volledige
container en inhoud zijn geborgen?
Antwoord 6
Toen de containers begin januari van dit jaar overboord zijn geslagen zijn
nagenoeg alle containers als gevolg van de impact van de val beschadigd
geraakt of zelfs in verschillende stukken uiteen gespat. Bij de bergingsoperatie worden volledige containers daarom niet of nauwelijks aangetroffen.
Door middel van de gekozen methode van bergen wordt zoveel mogelijk
materiaal op een veilige en efficiënte manier geborgen. Alle geborgen lading
wordt gewogen en geregistreerd. Dit geldt voor zowel (delen van) containers,
als voor de geborgen lading. Vervolgens wordt dit vergeleken met de
beschikbare gegevens over alle verloren containers en lading van de Msc Zoe
die begin dit overboord is geslagen.
Vraag 7
Wat vindt u ervan de het Waddengebied, UNESCO Werelderfgoed nota bene,
zo vervuild is geraakt door deze ramp? Wat gaat u doen om ervoor te zorgen
dat het gebied volledig schoon wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Het Waddengebied is uniek en zeer waardevol. Alle inspanningen zijn gericht
op het zo goed als mogelijk opruimen van de verloren lading en het
voorkomen en beperken van ecologische schade. Daarbij wordt door
ecologische experts steeds afgewogen of verdere intensivering van de
berging geen grotere ecologische schade veroorzaakt. In het broedseizoen
worden bijvoorbeeld de zandplaten zo min mogelijk betreden om vogels en
zeehonden niet te verstoren. Deze afweging geldt ook voor intensieve en
grootschalige beroering van de zeebodem, het verstoren van gebieden met
embryonale duinvorming of kwelders met zeer kwetsbare natuur.
Vraag 8
Wanneer kan volgens u de bergingsoperatie als voltooid worden beschouwd?
Antwoord 8
Definitieve afronding komt pas in beeld als:
1) de Master Target List volledig is afgewerkt (26 mei gereed) en het
aandeel van de Msc Zoe is geborgen;
2) de pilot «Hot Spot Net Catching» is uitgevoerd (start naar verwachting
omstreeks 1 juli). De uitrol van deze pilot betreft drie locaties. Bij positief
resultaat kan deze worden voortgezet op andere hotspots;
3) de verwerking en afvoer van al het geborgen debris gereed is;
4) de controles door RWS zijn uitgevoerd (onder andere (eind)controlesurvey op zee) en eventueel daaruit voortvloeiende aanvullende bergingswerkzaamheden zijn uitgevoerd, de eindrapportage van MSC is
ontvangen en door RWS is goedgekeurd;
5) er in een overeenkomst afspraken met MSC zijn gemaakt over de
nazorgmaatregelen (zoals bijvoorbeeld over een financiële bijdrage aan
Fishing for Litter en over mogelijk later nog aan te spoelen/aan te treffen
materiaal afkomstig van de Msc Zoe).
De verwachting is dat de bergingsoperatie op zee op z’n vroegst eind juli
2019 materieel kan worden afgerond. In de periode van 24 t/m 28 juni voert
Rijkswaterstaat een controle (eind)survey uit. MSC heeft in de week van
14 juli een bergingsschip gereserveerd voor eventueel resterende bergingswerkzaamheden. Of dan snel daarna ook tot een formele afronding met MSC
kan worden gekomen zal afhangen van het antwoord op de vraag of de eind
survey geen nieuwe targets oplevert en of er op dat moment dan ook tot
bevredigende afspraken met MSC is gekomen over de nazorg maatregelen.
Vraag 9
Deelt u de mening dat de bewoners van het Waddengebied zeker moeten
kunnen zijn van een schone en veilige leefomgeving? Welke maatregelen
gaat u nemen om ervoor te zorgen dat al het afval wordt opgeruimd?
Antwoord 9
Ja, ik heb diverse maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat de
containers en hun inhoud worden opgeruimd, zie de beantwoording van o.a.
vraag 4 en 8.
Vraag 10
Waarom lopen de onderhandelingen met de rederij over het «fishing for litter
programma» vast? Bent u bereid te onderzoeken of lokale organisaties het
overgebleven afval kunnen bergen, en de kosten daarvan verhaald kunnen
worden op de rederij?
Antwoord 10
Het Fishing for Litter (FfL) programma bestrijkt het Nederlandse gedeelte van
de Noordzee, waarbij vissers worden gefaciliteerd om opgevist afval
kosteloos in de havens te laten afvoeren en verwerken. Het Fishing for Litter
programma bestaat reeds een aantal jaren. Als gevolg van het overboord
slaan van containers van de MSC Zoe eerder dit jaar, krijgt een gedeelte van
de vissers die deelnemen aan het FfL programma waarschijnlijk meer afval in
hun netten. Hierdoor stijgen de kosten van FfL. Samen met LNV is een
financieel voorstel ter dekking van deze extra kosten bij MSC ingediend. MSC
bestudeert dit voorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Eind van deze maand/begin juli start bovendien de pilot Hot Spot Net
Catching. We streven er in overleg met de Vissersbond naar dat een visser
een rol gaat spelen in deze pilot. Deze visser moet voldoen aan de geldende
veiligheidseisen en beschikken over de noodzakelijke ontheffingen van LNV
en ILT, zodat deze pilot ook op een veilige manier wordt uitgevoerd.
De kosten van deze pilot worden bij MSC in rekening gebracht.
Vraag 11
Heeft u tevens kennisgenomen van het bericht «Complete ladinglijst is
opvraagbaar bij het Openbaar Ministerie»?2
Antwoord 11
Ja.
Vraag 12
Wat vindt u ervan dat honderden kilo’s lithiumbatterijen in zee zijn beland?
Zijn deze batterijen inmiddels geborgen? Waarom stonden deze batterijen
niet te boek als gevaarlijk?
Antwoord 12
Er zijn twee containers met gevaarlijke stoffen verloren. De container met
lithium-ion batterijen is niet gevonden. Deze ligt vermoedelijk op Duits
grondgebied. Zoals ik u heb gemeld in mijn brief van 15 januari 2019 stond
deze geregistreerd als een container die gevaarlijke stoffen bevat. De
eigenaar van deze container heeft de bijbehorende gedetailleerde documentatie aangeleverd. Daaruit blijkt dat het gaat om lithium-ion batterijen voor
elektrische fietsen. Deze lading is aangeduid met IMO klasse 9 wat aangeeft
dat het «overige gevaarlijke goederen» betreft. Dit is een classificering die
bedoeld is voor de wijze waarop de goederen moeten worden behandeld
gedurende het transport, rekening houdend met het risico op gevaar dat
transport van deze goederen kan opleveren. Direct nadat bekend werd dat
deze container verloren was, is een oordeel van het RIVM gevraagd over de
toxiciteit van deze batterijen. Hieruit blijkt dat voor de lithiumbatterijen geen
milieueffecten worden verwacht. Er kan langzaam lithium vrijkomen wanneer
de batterijen in het zeewater terecht komen, waardoor er plaatselijk verhoogde concentraties zullen zijn. Zeewater heeft al een bepaalde achtergrondwaarde van lithium en in zeewater is voldoende natrium aanwezig om lithium
toxiciteit te voorkomen. Alleen plaatselijk – direct in of om de container – kan
tijdelijk een schadelijke situatie ontstaan.
Deze lading dient niet verward te worden met de aangespoelde batterijen. Dit
zijn batterijen ter grootte van een AA-batterij (penlite), bedoeld voor
industriële toepassingen. Hiervan was een aantal dozen aanwezig in een
andere container, die is geborgen. Deze batterijen zijn deels aangespoeld op
enkele Waddeneilanden en deels met een magneet geborgen op zee. Deze
batterijen hoeven volgens de geldende regelgeving niet als gevaarlijke stoffen
te worden geregistreerd.
Vraag 13
Bent u bereid gegevens van de lading alsnog openbaar te maken nu is
gebleken deze gegevens onzorgvuldigheden bevatten?
Antwoord 13
Zoals ik heb aangegeven in het debat van 14 mei jl. is alles wat op de
ladingslijsten stond eerder al gedeeld met de Veiligheidsregio in het kader
van de incidentbestrijding. Op basis van de bepalingen in de Wet openbaarheid van bestuur is vervolgens de inhoud van de ladinglijsten openbaar
gemaakt voor zover het geen bedrijfsinformatie betreft.

2

Leeuwarder Courant, 11 mei 2019, Complete ladinglijst MSC Zoe is opvraagbaar bij Openbaar
Ministerie (https://www.lc.nl/friesland/Complete-ladinglijst-MSC-Zoe-is-opvraagbaar-bijOpenbaar-Ministerie-24446097.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5