Triodos Bank: ingrijpende transitie nodig in landbouwsector
Bijdrage van Triodos Bank aan het rondetafelgesprek Realisatie van de LNVvisie ‘Waardevol en verbonden’ met de vaste Kamercommissie Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit
Voedsel is van onschatbare waarde in ons dagelijks leven. We hebben het nodig om
te overleven, het verbindt ons met elkaar en met de natuur, en het speelt een grote
rol in culturen en tradities. Maar de manier waarop wij op dit moment voedsel
produceren en consumeren berokkent ecosystemen, sociale gelijkheid en onze
gezondheid schade. Daarom is een ingrijpende verandering nodig in de manier
waarop voedsel wordt geproduceerd en geconsumeerd.
Decennia lang is de strijd tegen honger leidend geweest. Daarom stellen de huidige
landbouwsystemen slechts een enkel doel centraal: zoveel mogelijk voedsel
produceren tegen een zo laag mogelijke prijs. Maar de negatieve gevolgen hiervan
vallen niet langer te negeren.
Moderne voeding- en landbouwsystemen dragen bij aan klimaatverandering door de
relatief hoge uitstoot van broeikasgassen, veroorzaken een afname van bodem- en
waterkwaliteit en biodiversiteit, dragen bij aan welvaartsziekten en zorgen voor een
ongelijke verdeling van welvaart waarbij boeren, vooral in ontwikkelingslanden, vaak
het onderspit delven.
Urgentie neemt toe
Het moment om te veranderen is nu. Recent nog heeft het Intergovernmental
Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES) van de
Verenigde Naties een alarmerend rapport over biodiversiteit gepubliceerd. Plant- en
diersoorten nemen zo snel af door menselijk handelen, dat ook menselijk leven in de
toekomst wordt bedreigd. Naar schatting een miljoen soorten planten en dieren
lopen de komenden tientallen jaren een groot risico uit te sterven. In Nederland zijn
de bijen, vlinders en de grutto’s hiervan het meest bekende voorbeeld. De bron van
onze voeding, gezonde ecosystemen, wordt bedreigd.
Tegelijkertijd groeit de wereldbevolking de komende decennia tot naar schatting 10
miljard mensen in 2050. Zij hebben allen recht op gezonde voeding, waarbij kwaliteit
voorop staat om welvaartsziekten te voorkomen. Als we het huidige voedsel- en

1

landbouwsysteem doorzetten, slagen we daar niet in zonder de wereld om ons heen
onherstelbaar aan te tasten en de voorwaarden voor een menselijke beschaving
geweld aan te doen.
Ingrijpende maar verantwoorde transitie
Daarom roept Triodos Bank in haar visiedocument Towards ecologically and socially
resilient food and agriculture systems op tot een ingrijpende maar verantwoorde
transitie van het huidige voeding- en landbouwsysteem naar een voedselsysteem
waarin (het inzetten van) ecosystemen, een gezonde samenleving en inclusieve
welvaart met elkaar in evenwicht zijn.
We moeten terug naar de tekentafel en opnieuw nadenken over de manier waarop we
voedsel produceren en verwerken, verhandelen, opslaan, vervoeren, verkopen en
consumeren. Triodos Bank roept op tot een maatschappelijk akkoord, waarbij de
overheid, het bedrijfsleven (inclusief de financiele sector), consumentenorganisaties
en de wetenschap samen optrekken om de transitie te bewerkstelligen.
Dit is geen overgang die van de ene op de andere dag is gerealiseerd. Een
overgangsperiode zal nodig zijn om op een verantwoorde wijze de transitie te maken
naar veerkrachtige en toekomstbestendige voeding- en landbouwsystemen.
Triodos Bank voelt zich in haar oproep gesterkt door de landbouwvisie ‘Waardevol en
verbonden’ van minister Schouten. Deze roept herkenning op en straalt ambitie uit.
Wij voelen ons dan ook al geruime tijd onderdeel van de maatschappelijke beweging
waarnaar zij in haar Kamerbrief van 22 januari van dit jaar (Realisatie LNV-visie
‘Waardevol en verbonden’) verwijst.
Volgens Triodos Bank zou de transitie in grote lijnen de volgende uitkomsten zeker
moeten stellen:
1. Evenwichtige ecosystemen zijn de basis voor veerkrachtige voedselproductie
Het is essentieel dat landbouw mét in plaats van tegen de natuur werkt.
Landbouw moet in staat zijn zowel ecosystemen als mensen te onderhouden.
Dit houdt in dat voedsel zoveel mogelijk lokaal moet worden geproduceerd en
geconsumeerd. De principes van biologische landbouw zijn hierbij leidend
(gezondheid, ecologie, eerlijkheid en zorg). Voor de gangbare landbouw is de
transitie naar regeneratieve landbouw een wenkend perspectief dat
uitgangspunt moet zijn bij het handelen van de boeren, de afnemers, de
financiers, de overheid en consumenten.
2. Een gezonde samenleving op basis van een duurzaam, voedzaam en divers
dieet
De uitdaging is niet alleen om genoeg voedsel te produceren, maar vooral om
die van voldoende kwaliteit te laten zijn. Daarom moeten we de overgang
maken naar duurzame diëten, die een lagere impact op ecosystemen hebben,
de juiste voedingsstoffen bevatten en toegankelijk en betaalbaar zijn.
Uiteindelijk zal dat moeten leiden tot een overwegend lokaal en plantaardig

2

dieet: 80 procent plantaardige ingrediënten, 20 procent dierlijke producten.
Dit houdt in dat we een transitie in moeten zetten richting een krimpende
veestapel. Daarnaast hebben consumenten hebben recht op betekenisvolle
informatie over de voedingswaarde en impact van de voeding die ze kopen.
3. Inclusieve welvaart door transparantie en een eerlijke verdeling van inkomen
Evenwichtige machtsverhoudingen, transparantie en een eerlijke verdeling
van inkomsten zijn nodig om alle betrokkenen in de waardeketen te laten
verdienen waar zij recht op hebben. Ongeveer 500 miljoen kleine boeren in
opkomende economieën zijn belangrijke producenten voor de
wereldvoedselmarkt. Zij hebben recht op toegang tot land en zaden, kapitaal,
onderwijs, kennis en infrastructuur. Boeren in Westerse landen moeten de
kans krijgen om te schakelen van intensieve naar regeneratieve landbouw.
Machtsconcentraties in de keten moeten worden doorbroken. Bedrijven en
supermarkten zullen bij moeten dragen bij aan eerlijke prijzen in de keten.
De drie bovengenoemde aspecten hangen samen en zijn onderling van elkaar
afhankelijk. Ze zullen in samenhang met elkaar moeten worden nagestreefd. Deze
systeemtransitie is een gedeelde verantwoordelijkheid van vele maatschappelijke
actoren, waaronder de overheid, het bedrijfsleven (inclusief de financiële sector), de
wetenschap en consumenten.
True pricing
Het zogenoemde true pricing is een noodzakelijk onderdeel van de transitie. De
huidige voedselprijs in de winkels is op de lange termijn niet realistisch, omdat er
geen rekening wordt gehouden met schade aan ecosystemen, voedingsgerelateerde
ziekten en oneerlijke beloning.
Voedselprijzen moeten de waarde weerspiegelen die we hechten aan vruchtbaar land
en biodiversiteit, landschappen, cultuur, gezonde voeding, en eerlijke
handelspraktijken. Producten die grote schade toebrengen aan ecosystemen,
zouden duurder moeten zijn dan duurzame producten. Dit zal consumenten
aanmoedigen om duurzamer en lokaal geproduceerd voedsel te kiezen en dwingt
ondernemingen vanuit concurrentie-overwegingen meer te sturen op
verantwoordelijk gedrag.
Overheid
Daadkrachtig en richtinggevend overheidsbeleid is een aanjager voor de transitie.
Het oplossen van de problemen rondom voeding- en landbouwsystemen kan niet
alleen worden overgelaten aan zelfregulering door de sector. Goede spelregels en
effectief toezicht op de naleving zijn onmisbaar. Triodos Bank stelt voor dat de
Nederlandse overheid in ieder geval de volgende acties onderneemt:
• Het toekennen van subsidies moet in toenemende mate worden gebaseerd op
de principes van de biologische landbouw. Boeren die werken volgens deze
principes ontvangen meer subsidie; boeren die ervan afwijken minder. Dit

3

•

•

•

stimuleert boeren om over te schakelen op een duurzamere manier van
landbouw bedrijven.
De overheid moet een geleidelijke overgang stimuleren naar veeteelt die
gebaseerd is op verantwoord gebruik van beschikbaar land, en lokaal
georiënteerd is. Deze veeteelt moet gebaseerd zijn op biologische principes.
Dit zou de omvang van de veestapel in EU-landen verminderen.
Consumenten moeten worden gestimuleerd en aangemoedigd om bewustere
keuzes te maken over voedsel. Ze hebben transparante informatie nodig over
de ecologische voetafdruk van voedsel en over de voedingswaarden. De
overheid kan consumenten helpen bij het maken van de juiste keuze door
duidelijke regelgeving voor transparantie en door verlaging van de BTW op
producten die biologisch en lokaal worden geproduceerd.
Ten slotte moeten de mededingingswetten worden herzien, zodat ze niet
langer de transitie naar duurzame landbouw afremmen, maar juist
stimuleren.

Bovendien wordt momenteel het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de
Europese Unie herzien. Dit biedt de kans om dan de gewenste systeemtransitie naar
een duurzaam en inclusief landbouw- en voedselsysteem als uitgangspunt te nemen.
Op Europees niveau kan de overgang naar een duurzamer systeem actief worden
gestimuleerd, onder meer door bovenstaande maatregelen. Ook herziening van het
gemeenschappelijk handelsbeleid dient daarbij te worden betrokken, onder meer
door het afremmen van onnodig import en export van veevoer en voedsel van en naar
de Europese Unie. We zouden het toejuichen als het ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit dit moment aangrijpt om in Europa voor deze transitie te
pleiten.
Financiële sector
Bedrijven in de agrarische keten moeten vanzelfsprekend hun verantwoordelijkheid
nemen om voedsel op een verantwoorde en duurzame manier te produceren. En om
bij te dragen aan true pricing.
Financiële instellingen hebben een belangrijke rol te spelen door hun
beleggingscriteria, prijsmodellen, beleggingshorizon en rapportages te vernieuwen.
Hun selectiecriteria en investeringsbeslissingen zouden langetermijn- en holistische
strategieën moeten aanmoedigen, evenals duurzame innovatie, zowel door
volwassen bedrijven als start-ups.
Wij geloven dat geld positieve verandering kan bewerkstelligen. In de landbouw
moeten banken alleen investeren in initiatieven die een positieve impact hebben op
mens en planeet. Het valt niet uit te sluiten dat industrieel-intensieve boerderijen de
stranded assets van de toekomst zijn, maar met behulp van regeneratieve landbouw
kunnen we dat voorkomen. Het komt erop neer dat financiële instellingen zich niet
alleen zouden moeten concentreren op winstmaximalisatie, maar op waar ons

4

voedselsysteem daadwerkelijk over gaat: voedzaam eten voor iedereen, nu en in de
toekomst.
De bijdrage van Triodos Bank
Triodos Bank voelt een grote verantwoordelijkheid om deze transitie te
ondersteunen, en doet dat al. Wij zijn actief in de voeding- en landbouwsector in zes
EU-landen en opkomende markten en we zijn van plan deze portefeuille verder uit te
breiden. We financieren initiatieven die we beoordelen op onder meer de positieve
impact op ecosystemen. Daarnaast financieren wij initiatieven die voorzien in
voedzame en kwalitatief hoogwaardige producten voor een gezonde levensstijl.
Onderdeel van onze portefeuille zijn ook projecten die het levensonderhoud van
boeren verbeteren door inkomensgroei en praktische ondersteuning.
Bij de beoordeling van projecten, hanteren wij zeventien thema’s die in samenhang
essentieel zijn voor de transitie naar duurzame voedsel- en landbouwsystemen (zie
hieronder).

Het idee is om vanuit een breed, holistische perspectief naar projecten te kijken,
waardoor de impact van een project op het grotere systeem wordt meegewogen. Het
meenemen van de complexiteit van de voedsel- en landbouwsystemen en de
afhankelijkheden tussen al de verschillende aspecten maakt het mogelijk om
daadwerkelijk te investeren in systeemverandering, om zo de transitie naar
ecologisch en sociaal veerkrachtige voedselsystemen te ondersteunen.

5