Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2180
Vragen van het lid Kuik (CDA) aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht dat sigaretten kopen onder de achttien te
makkelijk blijft (ingezonden 12 maart 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 5 april 2019).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht in Vrij Nederland waaruit blijkt dat
sigaretten kopen onder de achttien te makkelijk blijft?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3, 4
Wat is uw reactie op de bevinding van het onderzoek van de Universiteit
Twente dat een op de twee minderjarigen die poogt sigaretten te kopen
daarin slaagt, en dat als alle verkooppunten worden meegewogen de
nalevingsgraad slechts 49% is? Deelt u de mening dat dit onacceptabel laag
is?
Welke cijfers ten aan zien van de nalevingsgraad van de leeftijdgrens bij
tabaksverkoop heeft u tot uw beschikking? Geven deze cijfers een reëel beeld
van de werkelijkheid en van de effectiviteit van genomen maatregelen?
In hoeverre ziet u een verbetering of verslechtering ten opzichte van het
eigen onderzoek dat het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS) in 2016 heeft laten doen?
Antwoord 2, 3, 4
De Universiteit van Twente heeft op verzoek van de Onderzoeksredactie Tabak
nalevingsonderzoek verricht. Hierbij zijn minderjarige testkopers ingezet die in
twee provincies in totaal 200 aankooppogingen hebben verricht. Uit het
onderzoek bleek dat in 63% van de aankopen om een ID werd gevraagd. Bij
49% van de aankooppogingen zijn tabaksproducten na het vaststellen van de
leeftijd geweigerd. Als deze cijfers representatief zouden zijn voor heel
Nederland, laat de naleving van de leeftijdsgrens op tabak inderdaad zeer te
wensen over. De naleving van de leeftijdsgrens op tabak dient 100% te zijn.

1

ah-tk-20182019-2180
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Vrij Nederland, «Sigaretten kopen onder de achttien blijft te makkelijk», 27 februari 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Immers, we willen met het oog op een rookvrije generatie voorkomen dat
jongeren in aanraking komen met tabaksproducten en verleid worden om
deze te kopen en te gebruiken. Daarom is het van groot belang dat verkooppunten voldoen aan de Tabak- en Rookwarenwet en geen tabaksproducten
aan jongeren verkopen.
De NVWA, die toezicht houdt op de Tabak en Rookwarenwet, laat elke twee
jaar onderzoeken hoe jongeren aan tabaksproducten komen. Op basis van dit
onderzoek worden risicolocaties in kaart gebracht die mede bepalend zijn
voor de inspectiecontroles. Vooralsnog heb ik de indicatie dat de naleving
van de leeftijdsgrens op tabak op risicolocaties over de afgelopen jaren over
het algemeen is verbeterd. De maatregelpercentages op die risicolocaties
waren 20% in 2015, 18% in 2016 en 16% in 2017. Het beeld – dat gemiddeld
gebaseerd is op bijna 4000 controles per jaar – is dat er in die periode
aandacht is besteed aan het verbeteren van de naleving door de branches.
Deze cijfers zijn uiteraard niet te extrapoleren naar alle verkooppunten, maar
geven wel een indicatie dat de naleving op risicolocaties is verbeterd.
Overigens is gebleken uit de jaarlijkse rapportages van de NVWA dat de
naleving met name in de horeca weliswaar wat verbeterd is, maar sterk
achterblijft (maatregelpercentage 25%) bij andere verkooppunten. Dit heeft er
mede toe geleid dat met het wetsvoorstel voor het uitstalverbod (Kamerstuk
30 211, nr. 66) ook de verkoop van tabaksproducten via zelfbedieningsautomaten (per 2022) wordt verboden. Dit betekent dat de verkoop van tabaksproducten in de horeca, met een Drank en Horecawet vergunning, vanaf dat
moment niet meer mogelijk is. Overigens is uit het laatste onderzoek (Intraval
2016) gebleken dat steeds minder jongeren proberen om tabak te kopen voor
zichzelf (2% van de 14/15 jarigen en 9% van de 16/17 jarigen in 2016, versus
4% en 14% in 2014).
Met het Nationaal Preventieakkoord, waarin de ambitie voor een rookvrije
generatie in 2040 is vastgelegd, zijn effectieve maatregelen voorgesteld om
de beschikbaarheid van tabaksproducten via verkooppunten verder te
beperken. Naast een uitstalverbod en een verbod op zelfbedieningsautomaten, is voorgesteld het aantal verkooppunten te verminderen. Met deze en
andere maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord wordt beoogd dat in
2040 geen jongere meer begint met roken. Ik verwacht u in mei 2019 de
handhavingsrapportage van de NVWA over 2018 en mijn reactie op deze
rapportage te kunnen aanbieden.
Vraag 5
Klopt het dat de Taskforce Naleving Leeftijdsgrens Tabak zelf de bezoeken van
mysteryshoppers aankondigde? Wat vindt u van deze werkwijze?
Antwoord 5
De Taskforce Naleving Leeftijdsgrens Tabak heeft laten weten dat zij via de
branches hebben gecommuniceerd dat verkooppunten in een tijdvak van 4
tot 8 weken controles konden verwachten. Verkooppunten zijn dus niet op de
hoogte gebracht van de precieze datum van het bezoek van een mysterieshopper.
Ik ben gelet op artikel 5.3 van het FCTC Verdrag overigens op geen enkele
manier betrokken geweest bij dit onderzoek.
Vraag 6
Deelt u de mening dat onafhankelijke cijfers over naleving van de leeftijdsgrens bij tabaksverkoop belangrijk zijn?
Antwoord 6
Ja, hiervoor heb ik de beschikking over handhavingscijfers van de NVWA.
Vraag 7
Herinnert u zich uw uitspraak tijdens het dertigledendebat van 29 mei 2018
dat u graag bereid bent om een eigen onderzoek uit te voeren naar de vraag
waar nu de nalevingsgraad zit, als de
Kamer dat zou wensen?3

3

Dertigledendebat over het bericht dat ambtenaren op VWS notulen hebben gewist van een
overleg met de alcoholindustrie, 29 mei 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Tijdens het dertigledendebat heb ik toegezegd dat ik eigen onderzoek naar de
naleving op alcohol wil verrichten. Dit onderzoek en mijn reactie daarop hebt
u vrijdag 16 maart jl. ontvangen (Kamerstuk 27 565, nr. 174).
Vraag 8
Bent u bereid een dergelijk onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de
nalevingsgraad bij tabaksverkoop? Zo nee waarom niet? Zo ja, op welke
termijn kunt u de Kamer hierover informeren?
Antwoord 8
Omdat ik beschik over de handhavingscijfers van de NVWA ben ik niet
voornemens extra nalevingsonderzoek op tabak in te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3