Staatstoezicht op de Mijnen
Ministerie van Economische Zaken

> Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag

Staatstoezicht op de Mijnen

Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.

Bezoekadres
Henri Faasdreef 312
2492 JP Den Haag

Postbus 2UOu
9400 HH ASSEN

Postadres
Postbus 24037
2490 AA Den Haag
T 070 379 8400 (algemeen)
F 070 379 8455 (algemeen)
sodm@mlnez ni
www.sodm.nl

Datum
Betreft

12 mei 2017
Voornemen Last onder dwangsom

Ons kenmerk
17069416
Uw kenmerk

Geachte heer
Op grond van de instemmingsbesluiten ten aanzien van drie gewijzigde
winningsplannen dient de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (hierna: NAM)
ten genoegen van de inspecteur-generaal der mijnen (hierna: IGM) een nadere
studie uit te voeren naar de tijdsafhankelijke effecten in het bodemdalingsgedrag
van gaswinning onder de Waddenzee. Daartoe heeft de NAM op 31 januari 2017
een aantal rapporten toegestuurd, aangevuld met een op 17 maart 2017
verstuurd addendum.

Kopie aan
de provincie Groningen
de provincie Frysiân
de gemeente Dongeradeei
de gemeente De Mama
de Waddenvereniging
de Minister van EZ
BIjiage(n)
2

De toegestuurde rapporten zijn, inclusief addendum, niet ten genoegen van de
IGM. Gelet op het verstrijken van de daarvoor gestelde termijn, is dit een
overtreding van artikel 5 van het instemmingsbesluit gewijzigd winningsplan
Ameland, van artikel 3 van het instemmingsbesluit gewijzigd winningsplan Anjum
en van artikel 14 van het instemmingsbesluit gewijzigd winningsplan Moddergat,
Lauwersoog en Vlerhulzen.
Dat de studie nog niet ten genoegen van de IGM is betekent dat deze niet
gebruikt kan worden voor de beoordeling van de effecten van de gaswinning op de
bodemdaling onder de Waddenzee ter hoogte van Ameland. Als deze situatie niet
wijzigt kan de situatie ontstaan dat ik de minister moet adviseren maatregelen te
nemen ten aanzien van de toegestane winning. Ik ben evenwel van mening dat de
geconstateerde onvolkomenheden hersteld kunnen en moeten worden.
Vanwege de overtreding van de genoemde artikelen ben ik voornemens om de
NAM te gelasten om mij uiterlijk op 31 oktober 2017 een nadere studie te sturen
dle ten genoegen van de IGM Is. Daarbij leg ik een dwangsom op van
EUR 500.000,00 voor Iedere week of deel daarvan dat de NAM na
31 oktober 2017 In gebreke blijft om een dergelijke studie gereed te hebben. De
dwangsom kan oplopen tot een maximum van EUR 3.000.000,00.
-

—

Ik stel u op grond van artikel 4:8 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna:
Awb) in de gelegenheid om uiterlijk op 29 mei 2017 uw zienswijze kenbaar te
maken.

Pagina 1 van 8

Staatstoezicht op de Mijnen
Ons kenmerk
17069416

Hieronder licht ik dit toe.
Procedure en feiten
Op 21 maart 2013 heeft de Minister van Economische Zaken (hierna: minister)
Ingestemd met het gewijzigde winningsplan Ameland (hierna: instemmingsbeslult
Ameland), met het gewijzigde winningsplan Anjum (hierna: instemmingsbeslult
Anjum) en met het gewijzigde winningsplan Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizeri
(hierna: instemmingsbesluit MLV). In deze drie Instemmingsbesluiten (hierna
gezamenlijk: Instemmingsbeslulten) is de voorwaarde opgenomen dat de NAM
véâr 1 juli 2015 ten genoegen van de IGM een nadere studie moet uitvoeren naar
de tijdsafharikelijke effecten In het bodemdalingsgedrag van gaswinning onder de
Waddenzee.

Per brief van 3 mei 2013 aan de NAM heeft de minister aangegeven dat de
uitdrukking “ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen” betekent dat
de Inhoud van het onderzoek en de wijze waarop het onderzoek wordt uitgevoerd
met de IGM wordt afgestemd, opdat er tijdig onderzoeksresultaten zijn dle
kwalitatief voldoen.
Per mail van 12 maart 2014 heeft Staatstoezicht op de Mijnen (hierna: SodM) een
document naar de NAM gestuurd, waarin verwachtingen ten aanzien van het
onderzoek werden verduidelijkt.
Op 8 januari 2015 heeft de NAM, verwijzend naar de mail van 12 maart 2014, aan
SodM het voornemen kenbaar gemaakt om de meest aannemelijke hypotheses die
uit het onderzoek naar voren komen te toetsen op het Ameland gasveld. Na
afronding van de reeds lopende studie zou dan een werkplan kunnen worden
opgesteld waarna binnen negen maanden de bevindingen van de nieuwe
bodemdalingsmodellering gereed konden zijn.
Per brief van 25 maart 2015 aan de NAM heb ik de aanpak uit de brief van 8
januari 2015 geaccepteerd, waarbij ik heb aangegeven dat ik mogelijk nog
voorwaarden verbind ten aanzien van timing en inhoud.
Op 30 juni 2015 heb ik een aantal rapporten ontvangen die betrekking hadden op
de nadere studie dle door de NAM was uitgevoerd. Daarbij is aangegeven dat
aanvullende achtergrondinformatie in juli 2015 werd verwacht.
Per brief van 26 augustus 2015 heb ik de ontvangst van de rapporten bevestigd
en de genoemde aanvullende achtergrondinformatie opgevraagd. Op
21 september 2015 heeft de NAM de gevraagde aanvullende informatie
toegezonden.
Per brief van 9 november 2015 heeft dé Waddenvereniging een verzoek gedaan
om handhavend op te treden ten aanzien van het uitblijven van een nadere studie
die ten genoegen van de IGM is uitgevoerd.

Pagina 2 van 8

Staatstoezicht op de Mijnen
Ons kenmerk
17069416

Per brief van 11 november 2015 heb ik een beoordeling gegeven van de in juni
en
september toegestuurde onderzoeksresultaten. Ik heb daarbij aangegeven dat
het
onderzoek niet is toegekomen aan een integrale toetsing van de aannemelijke
hypotheses tegen de historische productie en bodemdalingsdata. Ten aanzie
n van
werkplan voor het uitvoeren van deze toetsing, heb ik aangegeven dat dat
werkplan uiterlijk 1 februari 2016 moest zijn voorgelegd, waar het werkplan en
het onderzoek aan moesten voldoen en dat het werkplan een planning moest
bevatten waardoor het mogelijk was om het onderzoek v66r februari 2017
te
voltooien.
Op 21 december 2015 heb ik namens de minister het handhavingsverzoek van
de
Waddenvereniging afgewezen. Daarbij heb Ik aangegeven dat de NAM weliswaar
in overtreding is, maar dat er vooralsnog in voldoende mate opgetreden wordt
om
uitvoering te geven aan de ‘nadere studie’-voorwaarde om daarmee de
overtreding te beëindigen.
Per brief van 29 januari 2016 heeft de NAM een werkplan Ingediend.
Op 16 maart 2016 heb ik onder het maken van enkele technische
kanttekeningen verklaard dat het werkplan op hoofdlijnen voldoet aan de vooraf
gestelde verwachtingen.
—

—

De NAM heeft mij op 31 januari 2017 een aantal rapporten overgelegd,
betreffende de studie Long Term Subsidence study part two, aangevuld met een
addendum op 17 maart 2017 (hierna: LTS-II).
In opdracht van SodM heeft Dr. Teatini van de universiteit van Padua een
onafhankelijke review van de LTS-II studie verricht. De uitkomsten daarvan heb
ik
op 11 april 2017 van hem ontvangen. Ook TNO-AGE heeft op mijn verzoek een
inhoudelijke analyse gemaakt van het resultaat van de studie in een review van
april 2017. De revlews zijn bij deze brief gevoegd.
Norm
In artikel 5 van het instemmingsbesluit Ameland, artikel 3 van het
iristemmingsbesluit Anjum en artikel 14 van het instemmingsbeslult MLV is de
volgende gelijkluldende bepaling als voorschrift opgenomen:
“De Nederlandse Aardolie Maatschappij B. V. voert ten genoegen van de
inspecteur-generaal der mijnen vâ6r 1 juli 2015 een nadere studie uit naar
de f’sische achtergronden van de waargenomen tijdsafhankelijke effecten
in het bodemdalingsgedrag en de mogelijke gevolgen daarvan voor de
bodemdaling op langere termijn.”
Zoals de minister per brief van 3 mei 2015 heeft aangegeven, is voor het
predicaat “ten genoegen van de 1GW van belang dat de inhoud van het onderz
oek

Pagina 3 van 8

Staatstoezicht op de Mijnen
Ons kenmerk
17069416

en de wijze waarop het onderzoek is uitgevoerd is afgestemd met de IGM, zo dat
de onderzoeksresultaten kwalitatief voldoen.
In de instemmlngsbesiuiten wordt de keuze voor het opnemen van het voorschrift
toegelicht door te verwijzen naar de adviezen die door SodM en TNO voor elk van
de gewijzigde winningsplannen is gegeven. Op gelijkluidende wijze Is in die
adviezen vermeld:
“De door NAM gepresenteerde fysische verklaring van de
tijdsafhankelijkheid op reservoimiveau (op basis van
permeabi(iteitvar(aties) wordt door TNO-AGE en SodM gezien als één van
een aantal mogelijke verklaringen. De onzekerheid in de onderliggende
fysische verklaring kan gevolgen hebben voor de lange termijn
onzekerheden in de voorspelde bodemdaling. Nader onderzoek naar de
fysische verklaring van de tijdsafhankelijke effecten in het
bodemdalinggedrag en de mogelijke gevolgen daarvan is daarom
noodzakelijk.”
Overtreding
Op grond van het voorgaande stel ik het volgende vast.
De rapporten die ik op 30 juni 2015 heb ontvangen bevatten geen integrale
toetsing van de aannemelijke verklaringen voor de tijdsafhankelijke effecten aan
de historische productie en bodemdaiingsdata. Het belang daarvan is gedurende
het daaraan voorafgaande traject meerdere keren onderstreept. Ik heb daarom bij
mijn beoordeling van de rapporten op 11 november2015 niet aan kunnen geven
dat de studie ten genoegen van de IGM is uitgevoerd.
Het uitblijven van het predicaat ‘ten genoegen van’ is verder verduidelijkt In de
beslissing van 21 december 2015. Daarin is vermeld dat er sprake is van
overtreding van de hiervoor weergegeven bepaling, vanwege het ontbreken van
een integrale analyse van de bodemdaling in het waddengebied op langere
termijn.
Zoals hiervoor is beschreven, heb ik de NAM per brief van 11 november 2015 in
de gelegenheid gesteld om de aanvulling van het rapport, met een integrale
analyse van de bodemdaling in het waddengebied op langere termijn, vé6r
februari 2017 gereed te hebben. De NAM heeft naar aanleiding hiervan op
31 januari 2017 mij de resultaten van de LTS-II studie doen toekomen en deze op
17 maart 2017 aangevuld.
Voor het oordeel of de NAM met deze aanvullende onderzoeksresultaten de
voorgeschreven nadere studie ten genoegen van de IGM heeft uitgevoerd, is van
belang of deze resultaten kwalitatief voldoen, zodat deze gebruikt kunnen worden
om de effecten van de gaswinning onder de Waddenzee nabij Ameland te
beoordelen. Ik ben van oordeel dat zulks niet het geval is.

Pagina 4 van B

Staatstoezicht op de Mijnen
Ons kenmerk
17069416

Nadere analyse van de onderzoeksresultaten heeft een aantal belangrijke
technische onvolkomenheden in de LTS-II studie blootgelegd. Op zes belangrijke
punten is de kwaliteit van de studie nog onvoldoende.
Het betreft:
1. het laten bestaan van grote verschillen tussen de locaties van de
gemodelleerde bodemdalingskommen en de werkelijk gemeten
bodemdalingskommen;
2. het niet in de modellering meenemen van het effect van de aanvankelijke
grote overdruk In het Amelandveld;
3. het gebruiken van vier specifieke compactie modellen in plaats van een
generiek compactie model;
4. het gebruik van onrealistlsche waarden voor de zoutkrulp;
5. het groot houden van de onzekerheidsband in de voorspelde bodemdaling
door niet de verwachte covariaties in ogenschouw te nemen; en
6. modelleerproblemen door het gebruik van het programma Aesubs.
Deze onvolkomenheden kunnen en dienen hersteld te worden, zodat de resultaten
van de studie gebruikt kunnen worden voor de beoordeling van de effecten van de
gaswlnning onder de Waddenzee ter hoogte van Ameland.
Omdat de nadere studie nog niet ten genoegen van de IGM is uitgevoerd, is nog
niet voldaan aan de voorwaarde zoals hiervoor is weergegeven, Ik stel daarom
vast dat de NAM de overtreding van artikel 5 van het instemmingsbesluit
Ameland, artikel 3 van het instemmingsbesluit Anjum en artikel 14 van het
instemmingsbesluit MLV nog niet ongedaan heeft gemaakt.
Beschrijving van de herstelmaatregelen
De NAM kan de vastgestelde overtreding ongedaan maken, door de volgende
herstelmaatregelen te nemen.
Het repareren van de grote verschillen tussen de locaties van de gemodelleerde
bodemdalingskommen en de werkelijk gemeten bodemdalingskommen.
De gemodelleerde bodemdalingskommen liggen aanzienlijk verschoven (in de
orde van 500-1.000 meter) ten opzichte van de gemeten kommen. Dit is een
bekend probleem dat al eerder is waargenomen bij de modellering van het
Ameland veld [TNO, 2013]. Hierdoor is formele vergelijking van de voorspellingen
met de metingen bij voorbaat zeer problematisch. Een goede controle op de
verhouding tussen de uiteindelijk gemodelieerde bodemdaling en de metingen Is
onontbeerlijk.
Het in de modellering meenemen van het effect van de aanvankelijke grote
overdr-uk in het Amelandveld
De juiste modellering van het tijdsafhankelljk gedrag van de compactie Is kritisch
afhankelijk van de aanvankelijke overdruk in het reservoir. Het effect van de
aanvankelijke grote overdruk in het Amelandveld is door de NAM echter niet in de
modellering meegenomen. De tijdsconstanten worden daardoor te groot. Dit leidt
tot na-ijl effecten die langer duren dan realistisch is.

Pagina S van S

Staatstoezicht op de Mijnen
Ons kenmerk
17069416

Het gebruiken van vier specifieke compactie modellen in plaats van een generiek
compactie model
In de LTS-II studie worden vier verschillende compactie modellen gebruikt die
specifieke gevallen zijn van een meer generiek compactie model [Pruiksma,
2015]. Bij gebruik van een generiek compactie model kan de ontwikkelde
workflow de parameters bepalen, hetgeen een betere uitkomst kan opleveren.
Het gebruik van realistische waarden voor de zoutkruip
Zoutkrulp kan leiden tot geonietrische en tijdsafhankelijke effecten, maar alleen
bij gebruik van realistische parameters. Het Is dus terecht om de effecten van
zoutkrulp te betrekken in de modellering. Het gebruik van realistische waarden
voor het kruipgedrag is daarbij essentieel. Daarvoor moet gebruik worden
gemaakt van waarden uit de literatuur en van de resultaten van de LTS-I studie.
Dat is niet gebeurd. De huidige bandbreedte is te groot en bevat teveel waarden
die niet leiden tot effecten op de tijdschaal van de bodemdaling ten gevolge van
gaswinning onder de Waddenzee.
Het verkleinen van de onzekerheidsband in de voorspelde bodemdaling door ook
de verwachte covariaties in ogenschouw te nemen
Waarschijnlijk is aanzienlijke winst te behalen bij het verkleinen van de
bandbreedte (onzekerheidsmarge) in de voorspelde bodemdaling door niet alleen
ongecorreleerde ruis op de modelresultaten te veronderstellen, maar ook de
verwachte covarianties in beschouwing te nemen. Dit kan worden gedaan met de
speciaal hiervoor binnen LTS-II ontwikkelde tools voor de modellering van
ruimtelijk en temporeel gecorreleerde ruis (In het kader van idealisatieruis). Deze
zijn echter niet toegepast.
Het hei-overwegen van het gebruik van het programma Aesubs
Het gebruik van het programma Aesubs waarmee de vorm van de
bodemdalingskom wordt uitgerekend verdient heroverweging. De tool blijkt niet
bruikbaar in situaties met substantiële stijfheidscontrasten. De niet-fysische
correcties die nodig zijn op de instellingen (gelaagdheid en geomechanische
parameters) en berekende resultaten van dit programma maken het tot een
ondoorzichtig en onbetrouwbaar onderdeel.
Overige onvolkomenheden
Naast deze belangrijke onvolkomenheden constateer ik een aantal minder
belangrijke onvolkomenheden waar de NAM opvolging aan kan geven om de
nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van de nadere studie te vergroten. Daartoe
wijs ik ten eerste op de suggesties van Dr. Teatini in sectie 4 van zijn review
(bijgevoegd). Ten tweede wijs Ik op de binnen de workflow toegepaste ‘Red Flag’
methodiek. De methode lijkt beperkt geschikt voor het voorliggende probleem.
Het fenomeen van ‘ensemble collapse’ kon door de NAM alleen worden omzeild
door een niet mathematisch onderbouwde correctie toe te passen. Dat leidt er toe
dat vorm en orde van grootte van de onzekerheidsmarges rondom de berekende
verwachtingswaarde voor de bodemdaling weliswaar worden bepaald, maar dat de
exacte ligging van deze onzekerheidscontouren niet correct is.
Pagina 6 van 8

Staatstoezicht op de Mijnen
Ons kenmerk
17O9416

Op zijn minst verdient deze onvolkamenheid verdere aandacht, waaronder een
inschatting van de grootte van de invloed ervan.
Deze herstelmaatregelen dienen zo uitgevoerd te worden, dat ik daarna op korte
termijn kan beoordelen of de nadere studie ten genoegen van de IGM is
uitgevoerd. Ten behoeve van die beoordeling zal ik TNO-AGE opdracht geven om
in de komende maanden eenzelfde studie uit te voeren.
Afhankelijk van de resultaten van de studie die uiterlijk op 31 oktober 2017
gestuurd wordt zal Ik de minister adviseren over een passende winning In de
Waddenzee ter hoogte van Ameland.
Handhaving
Als er sprake Is van een overtreding van een wettelijk voorschrift, dan moet het
bestuursorgaan dat bevoegd is om handhavend op te treden, in de regel van deze
bevoegdheid gebruik maken. Dit vanwege het algemeen belang dat gediend Is
met handhaving. Slechts onder bijzondere omstandigheden mag het
bestuursorgaan afzien van handhavend optreden. Dit kan zich voordoen indien
concreet zicht op legalisatie bestaat. Voorts kan handhavend optreden zodanig
onevenredig zijn In verhouding tot de daarmee te dienen belangen dat van
optreden In die concrete situatie behoort te worden afgezien.
Op grond van artikel 132 van de Mbw en artikel 5:32, eerste lid, van de Awb ben
ik bevoegd tot het opleggen van een last onder dwangsom teneinde de
overtreding ongedaan te maken. tk ben van oordeel dat er thans reden is om van
deze bevoegdheid gebruik te maken. Er is geen concreet zicht op legalisatie en Ik
acht handhavend optreden in dit geval evenredig met de daarmee te dienen
belangen.
Begunstigingstermijn
Voor het ongedaan maken van de overtreding stel Ik een termijn gedurende welke
nog geen dwangsom wordt verbeurd. Ik overweeg de begunstigingstermijn te
laten eindigen op 31 oktober 2017.
Hoogte dwangsom
Ik ben voornemens aan de NAM een last onder dwangsom op te leggen van
EUR 500.000,00 voor iedere week of deel daarvan dat de NAM in gebreke blijft de
nadere studie naar de fysische achtergronden van de waargenomen
tijdsafhankelljke effecten in het bodemdalingsgedrag en de mogelijke gevolgen
daarvan voor de bodemdaling op langere termijn ten genoegen van de IGM uit te
voeren. Deze dwangsom kan oplopen tot maximaal EUR 3.000.000,00. De
dwangsombedragen en het daarbij gestelde maxlmumbedrag acht ik redelijk in
relatie tot de voordelen voor de NAM bij voortduring van de overtreding.

Pagina 7 van 8

Staatstoezicht op de Mijnen
Ons kenmerk
17069416

Voorgenomen besluit
Op grond van het voorgaande ben ik voornemens om, met het oog op de naleving
van de krachtens de Mijnbouwwet opgelegde regels, de Nederlandse Aardolie
Maatschappij B.V. de volgende last onder dwangsom op te leggen.

De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient uiterlijk op 31 oktober 2017 een
nadere studie naar de fysische achtergronden van de waargenomen
tijdsafhankelijke effecten in het bodemdalingsgedrag en de mogelijke gevolgen
daarvan voor de bodemdaling op langere termijn, zoals bedoeld in de
instemmingsbesluiten ten aanzien van de gewijzigde winningsplannen voor
Ameland, Anjum, Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen, toe te sturen die ten
genoegen van de inspecteur-generaal der mijnen is. Indien hier niet aan wordt
voldaan, verbeurt de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. een dwangsom van
EUR 500.000,00 voor iedere week of deel daarvan dat zij in gebreke blijft, met
een maximum van EUR 3.000.000,00.
Zienswijze
Voordat een bestuursorgaan een beschikking geeft waartegen een
belanghebbende naar verwachting bedenkingen zal hebben, stelt het op grond van
artikel 4:8 van de Awb die belarTghebbende in de gelegenheid zijn zienswijze op
dit voornemen te geven. Conform deze wettelijke verplichting stel ik u in de
gelegenheid om uiterlijk op 29 mei 2017 uw zienswijze te geven op mijn
voornemen om een dwangsombesluit te nemen als bovenomschreven.
Tenslotte
Nadat uw zienswijze op mijn voornemen is ontvangen, zal Ik zo spoedig mogelijk
een besluit doen uitgaan. In het kader van de samenwerking met de verschillende
handhavende instanties is een afschrift van deze brief verzonden aan de provincie
Groningen, de provincie Frysiân, de gemeente Dongeradeelen de gemeente de
Marne. Tevens is een afschrift van deze brief verzonden aan de Waddenvereniging
als betrokken partij en aan de Minister van Economische Zaken als betrokken
bestuursorgaan.

Deze brief is geen besluit in de zin van de Awb, er staat geen bezwaar of beroep
tegen open.
Hoogachtend,

Pagina 8 van 8