YouCa
Ministerie van OCW
E-doc Nr.

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Mevr. M. van Bijsterveld
j\
<!*<:
Postbus 16375
^
2500 W Den Haag
9 ^ 6 0 ^

Datum Rcy

f 6 MRT 2ö](!

Directie
Ter benandeimg i •'•
O'Advies aan/afrioentng door bewindspersoon

Rotterdam, 15 maart 2010

^\VvO&>

Uw brief van 15 december 2009
Onderwerp: Toekomstverkenning publieke omroep

D Advies aan/afdo»niog ctoor lid MT-OCW
• Afdoening op directieniveau
D Ter kennisneming
Afdoening voor:

Geachte mevrouw Bijsterveld,
Wij danken u voor de gelegenheid een bijdrage te leveren aan de toekomsverkenning voor
de landelijke publieke omroep.
In onze biidraqe concentreren wij ons op de distributie-aspecten van uw vragen^ De vagen
rondom de organisatie van de publieke omroep trekken sinds jaar en dag vanu.t zichzelf al
Y o u C r B v ' f s ^ e n initiatief om de dlstributiemogelijkheden van commerciële en publieke
S ï ^ to v X t e r e n V f f l Ï Ï a a r dat wij primair zullen ingaan op het tweede onderwerp, de
v S q e T r a en ^inzake de verspreiding van het publieke aanbod. Daaraan gerelateerd zuHen
wij f o k enkele opmerkingen maken over de wijze van financiering van *
P ^ ^ ^ S ? '
uw zesde onderwerp. Omdat de verspreiding van de publieke omroep " J ^ ^ ^ "
worden van de ontwikkelingen op de omroepdistributiemarkt als geheel nemen wij die markt
O n z f b N d S v a l t derhalve in twee delen uiteen. Eerst geven wij een meer algemene
b e s c h o S over de recente ontwikkeling van de Nederlandse omroepd.stnbut.ernarkt en
daarna gaan wij in op de positie van de landelijk pubheke omroep op de mediamarkt.
I. Ontwikkelingen op de Nederlandse omroepdistributiemarkt
HPt helanariikste kenmerk van de Nederlandse omroepdistributiemarkt is de dominantie van
T ^ S X ^ e r
de kabel. Daarin verschilt die ^ ^ ^ f ^ Z T
'"
andere Europese landen, met uitzondering van België en ^ e ^ ^ r t ^ 9 ( t 0 o / o ) e n
kabellandschap in Nederland wordt beheerst door twee grote aanbieders. UPC (30/o) en
z ï g o (50%) De ooSaak van deze marktverhoudingen ligt in de privatisering van de
kSexploitatie in de jaren negentig toen de fout is gemaakt om met tegelijkertijd met de
^ s e ^ g c ! n c u n e L e te organiseren: het publieke monopolie is ingeruild voor een privaat
monoDolie dat in de afgelopen jaren door consolidatie is versterkt.
Z S s ziroverheS en toezichthouders, in het bijzonder OPTA, bezig de aanzienlijke
marktmacht van deze partijen te reguleren. Zie daarvoor de ^arktanalysebesluiten van
S ^ v a n 5 maart 2009. Het doel is om naast concurrentie t u ^ ^ ^
andere infrastructuren ook concurrentie óp het kabelnetwerk tot stand te brengen. Dat is
geen sine cure gebleken. In de bijlage zenden wij mee de notitie 'YouCa en het monopolie
op de Nederlandse omroepdistributiemarkt', eind 2008 opgesteld ter' "form f tie van
Europese Commissie. De daarin gemaakte analyse bepaalt naar onze mening de
ontwikkelingen op de omroepdistributiemarkt in de komendejaren.

YouCa BV I Postbus 4115 I 3006 AC Rotterdam I Nederland I www.youca.nl
KvK 24438209 I Bank Rabobank 1418.49.894 I BTW nr. NL8196.10.112.B01

Tl

YouCa

Wij ondersteunen zeer de besluiten van OPTA gericht op de open toegang tot de kabel.
Daardoor zal een alternatieve aanbieder in staat worden gesteld zelfstandig een
concurrerend aanbod van analoge en digitale rtv-pakketten in de markt te zetten, dat zich
met eigen merk, prijs, kwaliteit, klantrelatie en service duidelijk onderscheidt van het aanbod
van de kabelexploitanten. Alleen dan kunnen positieve welvaartseffecten worden
gerealiseerd: verlaging van de prijzen voor de kijkers en luisteraars, verhoging van de
programmavergoedingen en aanvulling en vernieuwing van het aanbod van radio- en
televisieprogramma's op de kabel.
YouCa B.V. is een nieuwe zelfstandige partij die, als alternatieve en faciliterende distributeur,
het analoge en digitale aanbod van programma's en zenders van commerciële en publieke
omroepen op de kabel wil gaan distribueren. In de bijgevoegde notitie geven wij ook een
beschrijving van onze plannen waar kortheidshalve naar wordt verwezen. Belangrijk daarin is
dat wij samenwerking met commerciële en publieke omroepen beogen teneinde de
verhoudingen op de omroepdistributiemarkt in het voordeel van de programma-aanbieders
om te buigen. Het onderscheid tussen het YouCa-aanbod en het aanbod van andere
kabelexploitanten zal zijn gelegen in de lagere prijs en de afwijkende combinaties productprijs combinaties binnen het digitale aanbod. Volgens YouCa betaalt de consument al jaren
veel te hoge prijzen voor zijn kabelabonnement. En via dat abonnement betaalt hij bovendien
voor zaken die hij niet afneemt, zoals voor investeringen in delen van het netwerk en
diensten (telefoon, internet) die hij helemaal niet gebruikt.
Het gaat ons dus niet alleen om het doorbreken van het monopolie van de kabelexploitanten,
maar ook om het totstandbrengen van andere marktverhoudingen.
II. De positie van de publieke omroep op de mediamarkt
Veel van wat wij willen veranderen is gelijkelijk van belang voor zowel de commerciële als de
publieke omroepen. De publieke omroep functioneert niet in een soort publiek reservaat. Zij
vormt een substantieel onderdeel van de Nederlandse omroepmarkt: wat daarop gebeurt
raakt ook altijd de publieke omroep. De vraag naar de positie van publieke omroep moet
daarom in de bredere context van het snel wijzigende (inter)nationale medialandschap
worden geplaatst.
Convergentie in het medialandschap
De media- en telecomwereld convergeert. We zitten in de overgangsperiode van analoge
naar digitale distributie over verschillende distributienetwerken: digitale distributie via de
ether door Digitenne, analoge/digitale distributie over de kabel door kabelexploitanten,
digitale distributie via de satelliet, digitale distributie over de telefoondraad door KPN en
anderen zoals Tele2, digitale distributie over internet door verschillende
internetserviceproviders op de zojuist genoemde netwerken. Analoge distributie wordt
langzamerhand vervangen door digitale distributie.
Een belangrijk kenmerk van deze ontwikkeling is dat de ontvangst van alle zenders via een
decoder gaat lopen, die noodzakelijk is om de digitale signalen te decoderen voor analoge
televisies en om aangeslotenen adresseerbaar te maken. Door de digitalisering van
infrastructuur en diensten ontstaat grotere keuzevrijheid voor de consumenten en een meer
gedifferentieerd en geïndividualiseerd mediagebruik. Kijkers en luisteraars zullen steeds
meer zelf kunnen en willen bepalen wat zij van de publieke (en commerciële) omroepen
willen ontvangen.
Deze overgang van 'collectief naar meer geïndividualiseerd mediagebruik leidt tot innovatie
van het aanbod van programmadiensten: over de verschillende platforms worden op
specifieke consumenten(groepen) gerichte diensten aangeboden. Deze specificatie van het
aanbod van programmadiensten wordt gevolgd door het betalingsmodel: de markt verschuift
van de bestaande collectieve arrangementen (overheidsbijdrage en reclame-inkomsten) naar
specifieke financiële arrangementen: de financiële structuur ontwikkelt zich in de richting van
rechtstreekse betaling door burgers aan 'programma-aanbieders' door middel van
abonnementen of 'on demand'. Daarom is het creëren van een rechtstreekse

YouCa
programmatische en financiële relatie tussen commerciële en publieke omroepen en hun
publiek van het grootste belang voor de continuïteit van deze omroepen in de toekomst.
De prijs van het kabelabonnement
De kabelexpoitanten hebben zich na de liberalisering van de media- en telecomwetgeving
ontwikkeld tot full service-providers als programma-aanbieders/packagers, die naast de
distributie van de programma's van anderen ook eigen programma's aanbieden. Hun focus
is verschoven van transporteur naar distributeur, van het transporteren van programma's
naar het aanbieden van programmadiensten aan de consument. Het huidige programmaaanbod op de kabel is gediversifieerd in basispakket, totale pakket, aanvullende pakketten
etc. tegen daarmee variërende abonnementsprijzen. In lijn daarmee tonen kabelexploitanten
toenemende bereidheid voor de programma's van de omroepen te betalen. Opvallend is de
prijsstijging van het kabelabonnement in de laatste jaren met circa 75-125%. De
kabelexploitanten geven aan dat het huidige kabeltarief voor tussen de 85% en 95% bestaat
uit kosten die aan de distributie kunnen worden toegerekend. Andere berekeningen
(waaronder onderzoek door TNO) laten zien dat van het abonnement van gemiddeld 16 a 17
euro per maand ongeveer een-derde rechtstreeks is toe te rekenen aan de kosten van
distributie van analoge radio en televisie inclusief een redelijke winstopslag. De andere tweederde bestaat dan in feite uit marketing en organisatiekosten en de kosten die de burger
betaalt voor de programma's. De conclusie is dat in de huidige abonnementen naast de
distributiekosten substantiële programmakosten versleuteld zijn, die de burger al jaren ten
onrechte aan de kabelexploitanten betaalt.
Kabelmonopolie en normaal economisch handelen
De privatisering en commercialisering van de distributiemarkt (KPN, kabelmaatschappijen,
Nozema) heeft de positie van de publieke omroep op de distributiemarkt veranderd. De
publieke omroep heeft geen eigen mogelijkheden meer om de gehele bevolking te bereiken.
Voor haar distributie is zij volledig aangewezen op commerciële distributeurs, in het bijzonder
de kabelexploitanten. De kabelexploitanten hebben zich inmiddels aanzienlijke marktmacht
verworven.
In deze tweemaal gedwongen situatie moet de publieke omroep normaal economisch
handelen en niet dienstbaar zijn aan de winst door derden. Zie hiervoor ook de brief van de
Staatssecretaris van OCW aan de Tweede Kamer van 3 mei 2005 over de vergoeding van
de openbaarmaking van de programma's van de publieke omroep via de kabel. De Europese
commissie hanteert als uitgangspunt dat de publiek gefinancierde omroepen zoveel mogelijk
normaal economische handelen en hun publieke taak uitbaten, waardoor gelijke
mededingingsverhoudingen tussen publieke en commerciële omroepen ontstaan. In de brief
wordt in dat verband gesproken over de commerciële waarde van de programma's van de
publieke omroep en uiteengezet dat het de publieke omroep op grond van het auteursrecht
vrijstaat een vergoeding te vragen voor de 'eigen rechten'. Dat betekent dat de publieke
omroep een vergoeding voor de doorgifte van haar zenders en programma's dient te vragen
die de auteursrechtelijke en commerciële waarde van deze programma's weerspiegelt en die
gebaseerd is op fair value e.g. fair share van de winst van de distributeur.
Omslag van de arrangementen
De te verwachten omslag in de programmatische en financiële arrangementen zijn
autonome ontwikkelingen op de (inter)nationale mediamarkt(en) waaraan de publieke
omroep zich niet kan onttrekken als zij haar brede taakopdracht wil realiseren. Straks worden
in Hilversum en elders publieke en commerciële programma's gemaakt voor grotere en
kleinere publieksgroepen tot op het individuele niveau af. Met de verandering van deze
technische en programmatische aanbodvormen zullen ook de betalingsvormen evolueren.
De relatie tussen de publieke omroep en de kijkers en luisteraars gaat in de nabije toekomst
ook door middel van digitale decoders en abonnementsystemen verlopen. Dat is in feite al
aan de gang in het kabelabonnement en in andere abonnementen voor digitale
dienstverlening. Wat we zien, is de overgang van het huidige collectieve arrangement voor

YouCa
de publieke omroep naar nieuwe verhoudingen tussen vraag en aanbod en de
individualisering van een deel van de programmakosten. Op het mediaterrein worden door
de ontwikkeling van techniek en maatschappij aan de burgers meer en diverse
programmadiensten aangeboden waarvan de allocatie door de directe relatie tussen omroep
en consument/burger wordt geoptimaliseerd. De drijvende kracht achter deze ontwikkeling is
de digitalisering.
De financiering van de publieke omroep
De publieke omroep is bezig in deze martktontwikkelingen zijn weg te vinden. Het gaat hier
ook om een ontwikkeling in het consumentengedrag waarvan aard en tempo moeilijk zijn in
te schatten. De ontwikkeling naar meer specifieke dienstverlening en betaling staat vast,
maar hoe en wanneer dat wordt gerealiseerd is hoogst onzeker. De publieke omroep heeft
ook een stevige collectieve financiële grondslag nodig voor zijn continuïteit en de
ontwikkeling van zijn dienstverlening. Ook in de nieuwe media omgeving blijft de zorgfunctie
van de overheid voor de democratische informatievoorziening bestaan.
De financiering van de publieke omroep bestaat op dit moment uit drie geldstromen: een
grote, een middelgrote en een (hele) kleine, te weten: 1. de omroepbijdrage uit
belastingmiddelen, 2. reclame-inkomsten en 3. programma-inkomsten. De geschetste
ontwikkeling van techniek en markt leidt ertoe dat voor de publieke omroep een (verder)
gemengd financieringssysteem gaat ontstaan waarin naast de collectieve financiering vanuit
de overheid en de inkomsten uit reclame, een grotere plaats wordt ingeruimd voor de
rechtstreekse bijdragen van groepen van afnemers/consumenten.
Een dergelijke gemengde financiële systematiek is ook niet ongebruikelijk in de Nederlandse
bestuurlijke- en maatschappelijke verhoudingen, zie bijvoorbeeld de volkshuisvesting en
volksgezondheid, waarin voorzieningen en diensten veelal - en ieder naar hun eigen aard gemengd worden gefinancierd uit overheidsbijdragen en bijdragen van burgers/gebruikers.
Voor de commerciële en publieke omroepen zal op termijn een derde geldstroom ontstaan.
Deze derde geldstroom maakt de commerciële omroep minder afhankelijk van de reclameinkomsten en de publieke omroep minder afhankelijkheid van overheidsfinanciering.
Daardoor wordt naast de financiële ook de structurele positie van beide omroepen versterkt.
Daarom is het van belang dat de overheid in haar nieuwe-media beleid opneemt dat publieke
programma's weliswaar ook met overheidsmiddelen (en reclame-inkomsten) worden
gefinancierd, maar dat de waarde daarvan in het economisch verkeer groter kan zijn dan de
gemaakte kosten. Dat de publieke omroep die waarde int is dan gewenst als normaal
economisch handelen.
Voor de publieke omroep geldt dat de verhouding tussen de drie geldstromen ter beoordeling
blijft van de overheid. In de (rijks)omroepbegroting kunnen de budgetten tegen elkaar
worden afgewogen. Die afweging wordt natuurlijk bepaald door de doelstellingen en
ambities van de publieke omroep en het budget dat de overheid daarvoor beschikbaar wil
stellen. De derde geldstroom moet niet automatisch tot verlaging van de overheidsbijdrage
leiden. Daarvoor moet hetzelfde regime gelden als voor de reclame-inkomsten, dat wil
zeggen dat deze inkomsten een structureel onderdeel van de financiering van de
omroepbegroting vormen.
De financiële bijdrage van de burger
Door deze marktontwikkelingen moet een antwoord worden gegeven op de vraag of
de burgers niet tweemaal voor de(zelfde) publieke programma's betalen. Dat is een vraag
naar de distributiekosten en de programmakosten.
De burger betaalt nu al voor programmakosten, alleen aan de verkeerde partij nl. aan de
kabelexploitanten. De programmakosten die 'verscholen' zitten in de prijs van het
kabelabonnement moeten zichtbaar worden gemaakt. Zij moeten gerealloceerd worden naar

Tl

YouCa

de programma-aanbieders i.e. de commerciële en publieke omroepen. Als dat lukt, zal de
kijker/luisteraar in de toekomst voor de publieke content via de belasting betalen én via
abonnementen of 'on demand' betalen voor de programma's/dienstverlening die hij zelf kiest.
Hij zal niet tweemaal voor hetzelfde (willen) betalen. De publieke omroep wendt al haar
inkomsten in principe aan voor alle programma's. De inkomsten komen daarmee direct ten
gunste van alle burgers, los van de mate van individuele betaling.
Belangrijk is dat de burger ook bereid zal zijn individueel te betalen voor het grotere en
gevarieerde aanbod - ook het publieke - dat hem keuzevrijheid biedt. In de mediamarkt is de
algemene tendens zichtbaar dat de uitgaven van de Nederlandse consumenten aan
mediadiensten zullen toenemen. Door de directe financiële relatie tussen omroep en
consument/burger wordt de allocatie van de (publieke) omroepdiensten geoptimaliseerd ten
gunste van de kosten daarvan voor die burgers en voor de overheid.
Specifiek voor de publieke omroep geldt de vraag naar ontvangst 'free-to-air' in de zin van
gratis ontvangst. Het antwoord daarop is dat de kosten van uitzenden, distribueren en
ontvangen altijd bij de omroepen en de kijkers en luisteraars zijn neergelegd: de omroep
betaalde de Nozema-kosten voor uitzending in de ether en de kijker/luisteraar/consument de
kosten van ontvangst via de aanschaf van een antenne. In de loop van de tijd is
etherdistributie overgenomen door de verspreiding van televisie- en radiosignalen via de
kabel en de betaling daarvan door de burgers via een kabelabonnement. Ook de distributie
via de satelliet en digitale ether wordt door de burgers betaald via een abonnement. Kortom,
de burgers/consumenten hebben altijd al voor de (verschillende manieren van) distributie
betaald, zowel direct als via de omroep en de distributeur.
III. Conclusies
Het is, naar het oordeel van YouCa, van groot belang voor de publieke omroep om in deze
ontwikkelingen mee te kunnen gaan. De overheid zou daarvoor in de Mediawet de juiste
condities moeten scheppen.
Dat is van belang voor de publieke omroep zelf, omdat die haar financiële positie moet
kunen optimaliseren wanneer door technische- en marktontwikkelingen andere
arrangementen voor de relatie tussen omroep en kijkers en luisteraars ontstaan.
Dat is eveneens van betekenis voor YouCa B.V., die als facilitaire partij een rol wil spelen in
het veranderen van de (financiële) verhoudingen op de oproep(distributie)markt.
IV. Tenslotte
In het kader van de ontwikkeling van de markt van 'nieuwe' media is een discussie met
marktpartijen (in het bijzonder met de krantenwereld, maar ook met de commerciële
omroepen) ontstaan over het ontbreken van een level playing field in de markt van omroep
en reclame. De kern van het vraagstuk is het businessmodel van nieuwe media. In
Nederland is door commerciële partijen en de publieke omroep tot op heden geen
betaalmodel voor nieuwe media ontwikkeld. Als belangrijke belemmeringen daarvoor worden
vaak het gratis aanbod en de reclame-mogelijkheden van de publieke omroep gezien. Er
wordt als oplossing gesuggereerd dat de publieke omroep zijn presentatie op het internet
moet beperken en de reclame-uitingen moet afschaffen.
Naar ons oordeel is het illusoir te denken dat de publieke omroep zijn programma's en
diensten niet via internet zal gaan distribueren. De situatie dat de hele wereld via het internet
te bereiken is met uitzondering van de publieke omroep in Nederland zal zich niet gaan
voordoen. Het willen verbieden van de publieke omroep om nieuwe mediaproducten voor
internet te maken is daarom te kenschetsen als water met handen willen tegenhouden. De
oplossing heeft ook niets te maken met het wel of niet toelaten van reclame op de nieuwe
media. De reclameopbrengst van de digitale kanalen bedraagt niet meer dan een paar
miljoen euro en daar kunnen De Telegraaf en De Persgroep niet van leven, nu niet en in de
toekomst niet.

YouCa
De kern van het probleem lig in de verwachting van de consument dat algemene en dus ook
specifieke media-content gratis is. Die verwachting is gevestigd door het 'gratis' rtv aan bod
van de publieke en commerciële omroepen in combinatie met het collectieve
kabelabonnement en het gratis aanbieden van internetdiensten door kranten en tijdschriften.
Dat is de grote zwakte van de mediamarkt. Die is overigens nog het meest toe te rekenen
aan de kranten, die het in de jaren negentig van de vorige eeuw niet hebben aangedurfd om
een betaalmodel voor hun nieuwe informatieproducten in de markt te zetten uit vrees voor
verlies van hun abonnees.
De oplossing voor de stagnerende mediamarkt en het 'level playing field' in de definitieve
keus die commerciële partijen moeten maken om een prijs voor hun producten te vragen.
Het besef van de onontkoombaarheid daarvan schijnt langzamerhand in de (internationale)
krantenwereld door te dringen. Daarop aansluitend zal de publieke omroep meer
marktconform moeten gaan opereren. Daarop wordt ook reeds door de Europese Commissie
aangedrongen. Met andere woorden, het level playing field in de digitale omgeving tussen de
publieke omroep en andere media-aanbieders kan alleen ontstaan wanneer, naast de
commerciële partijen, ook de publieke omroep een marktprijs gaat vragen. Daarmee worden
haar specifieke publieke producten en diensten dan getoetst aan de vraag uit de markt en
vervalt het voordeel van het gratis aanbod.
Deze positie past geheel bij het individualiserende medialandschap dat aan het ontstaan is,
zoals dat hierboven door ons is beschreven.
Wij hopen met het bovenstaande een bijdrage te leveren aan de beleidsontwikkeling van de
publieke omroep in Nederland.
Hoogachtend,
YouCa B.V,

— — ^ _ s

Harry Kramer, mede namens
Peter Jelgersma

•

YouCa
I. YouCa en het monopolie op de Nederlandse omroepdistributiemarkt
De Nederlandse omroepdistributiemarkt verschilt fundamenteel van die in de andere
Europese landen (met uitzondering van België en Luxemburg). Het belangrijkste kenmerk
van die markt is de dominantie van de omroepdistributie over de kabel. Het huidige
kabellandschap in Nederland bestaat uit twee grote aanbieders: UPC (30%) en Ziggo (50%)
en een aantal kleinere partijen. Er is sprake van samenwerking tussen deze partijen.
De oorzaak van deze marktverhoudingen ligt in de privatisering van de kabelexploitatie in de
jaren negentig toen de fout is gemaakt om niet tegelijkertijd met de privatisering concurrentie
te organiseren: het publieke monopolie is ingeruild voor een privaat monopolie, dat in de
afgelopen jaren door consolidatie is versterkt.
Het probleem van de kabeldistributie ligt specifiek bij analoge rtv. Niet bij digitale rtv en de
snelheid die met broadbandverbindingen kam worden geleverd. Analoge rtv is nog steeds
het leidende product op de Nederlandse mediamarkt. Kijkers en luisteraars willen niet enkel
digitale rtv afnemen, hoe snel en breed de verbindingen ook zijn. Vanwege de kosten en het
gemak (van meerdere aansluitingen) zal analoge rtv nog jaren van wezenlijk belang blijven
voor de consumenten. De overgang van analoge naar digitale rtv loopt juist via het analoge
aanbod. Daarom vormt de regulering van de analoge omroep de kern van de ontwikkeling
van de omroepdistributiemarkt in Nederland in de komende 10 a 15 jaar.
De werkelijke kosten van kabeldistributie liggen tussen de 4 a 6 euro per abonnee per
maand, terwijl het kabelabonnement 16 a 17 euro bedraagt. De vergoeding voor de
programma's van de gezamenlijke commerciële en publieke Nederlandse omroepen
bedraagt niet meer dan 1,5 euro. Daarbij komt dat de overnameprijzen van de
kabelinfrastructuur gebaseerd zijn geweest op de toekomstige verdiencapaciteit van nieuwe
diensten en de mogelijikheid van verhoging van de tarieven van analoge rtv. Dit betekent dat
de consument in Nederland al jaren veel te hoge prijzen betaalt en dat de vergoedingen
voor de programma's veel te laag zijn.
Digitale radio en televisie (rtv) spelen geen concurrerende maar een aanvullende rol. De
aanwezigheid van het digitale aanbod van satelliet/Canal Plus, Digitenne en KPN/IPTV heeft
in de afgelopen jaren slechts tot een geringe daling van het aantal kabelaansluitingen geleid.
De markt beweegt niet echt. Marktwerking en concurrentie zijn wel succesvol gebleken bij
telefonie en internet. Zo haalt de kabelmaatschappij CAIW zijn winst inmiddels voor circa
50% uit deze activiteiten.
Als er geen adequate maatregelen worden genomen, dreigt de aanzienlijke marktmacht
(AMM) van de huidige kabelexploitanten op de wholesalemarkt voor doorgifte van rtvsignalen zich in de komende jaren te bestendigen en uit te breiden. De kabelexploitanten
breiden hun analoge aanbod momenteel ongestoord en, vanwege kruissubsidies uit het te
hoge analoge kabelabonnement, nagenoeg gratis uit met digitale rtv. Daarmee wordt ook
ingespeeld op de behoefte van consumenten aan one-stop-shopping. Als er geen open
ontwikkeling komt, zal de klant steeds meer 'captive' worden en die klant beweegt uit zichzelf
al weinig.
De voordelen van marktwerking zijn aan de omroepdistributie en de kabelexploitatie in
Nederland voorbijgegaan. Marktwerking in de omroep distributie over de kabel zal net als bij
de telefonie leiden tot meer dynamiek (toetreding van nieuwe aanbieders, snellere
technologische ontwikkeling en nieuwe diensten), toenemende doelmatigheid en lagere
prijzen voor de consument. Dit zal aanzienlijke welvaarstwinsten opleveren, die tot op heden
niet zijn behaald. Zie de recente evaluatie van de Nederlandse Minister van Economische
Zaken van het marktwerkingsbeleid in de telefoniemarkt.

YouCa
In de komende 10 a 15 jaar zijn twee grote gemoderniseerde en opgewaardeerde
infrastructuren (het telefoonnetwerk en het kabeltelevisienetwerk) te verwachten. De
economische potentie van de omroep- en telefonie markten in Nederland blijft onder de maat
als alleen het telefonienetwerk een open netwerk is en het kabelnetwerk een gesloten
netwerk zal blijven. Dat kan ook niet het eindpunt van de ontwikkeling van deze markten in
Europa zijn.
YouCa wil het monopolie op de Nederlandse kabelmarkt openbreken. Het doel van YouCa is
een kabeldistributeur te worden ten behoeve van de commerciële en publieke omroepen.
Dat wil zeggen dat deze omroepen door middel van YouCa zelf de distributie (weer) ter hand
nemen om daarmee een directe relatie met hun kijkers en luisteraars/consumenten te
leggen. YouCa wil hiermee een herverdeling tussen de huidige distributiekosten en
programmakosten tot stand brengen. Dat moet leiden tot een redelijke vergoeding, dat wil
zeggen een verhoging voor de vergoeding voor programma's. De zeggenschap van de
omroepen over de distributie van hun programma's zal zeer in het voordeel werken van de
diversiteit en de pluriformiteit van het aanbod. In het model van YouCa blijft de
kabelexploitant verantwoordelijk voor het transport van de signalen en hij zal daarvoor een
redelijke vergoeding met winstopslag ontvangen.
Een rechtstreekse programmatische en financiële relatie met kijkers en luisteraars is voor de
commerciële en publieke omroepen in het digitale tijdperk van levensbelang. Doel van
YouCa is om deze relatie te herstellen en de omroeporganisaties en hun kijkers en
luisteraars weer directe zeggenschap over het aanbod van programma's te geven.
Het plan van YouCa wordt breed ondersteund door programma-aanbieders/omroepen, het
parlement, de betrokken departementen, consumentenorganisaties, de toezichthouders en
deskundigen en (financieel) geïnteresseerden. Men ziet het grote belang dat er mee
gemoeid is: open toegang tot de kabel die echte concurrentie mogelijk maakt en de
omroepen en de consumenten eindelijk verlost van het te dure keurslijf van
kabelexploitanten. Met de grote omroepen, waaronder RTL, SBS en de Nederlandse
publieke omroep, bestaat overeenstemming over het doorgeven van de programma's. Met
de kleinere omroepen wordt op dit moment gesproken. Het ligt in de bedoeling van YouCa
om de omroepen een aanzienlijk belang in de operatie te geven. De omroepen blijken daarin
zeer geïnteresseerd te zijn.
Om zijn doel te bereiken heeft YouCa open toegang tot de kabelinfrastructuur nodig.
Daarvoor zijn de oude en nieuwe marktbesluiten van de OPTA met de daarmee op te leggen
verplichtingen aan de kabelexploitanten onmisbaar. Daarom is de notificatie van het
marktbesluit van de OPTA door de Europese Comissie van zo'n groot belang.
In het hiernavolgende wordt deze hoofdlijnen verder uitgewerkt in: II. Zienswijze YouCa op
de Nederlandse omroepmarkt, III. Aanvullende opmerkingen over de kabelexploitatie in
Nederland, IV. YouCa BV: een alternatief distributiebedrijf op de kabel en V. Nadere
toelichting op doel en plan van YouCa.
II. Zienswijze YouCa op de Nederlandse omroepdistributiemarkt
In zijn recente marktanalyse en ontwerpbesluiten (15 augustus 2008) constateert de OPTA
opnieuw de aanzienlijke marktmacht (AMM) van de kabelexploitanten op de markt voor
omroepdistributie. Deze dominantie komt voort uit het feit dat de kabelexploitanten als
enigen in Nederland analoge radio en televisie leveren. YouCa onderschrijft deze analyse
geheel. Wij zijn van mening dat het uitblijven van concurrentie op de markt voor
omroepdistributie in Nederland maatschappelijk en economisch ongewenst is.
Analoge rtv is hét leidende product op de mediamarkt dat de Nederlandse consument wil
behouden vanwege de kosten en het gemak (meerdere aansluitingen). De consument wil
niet overstappen op uitsluitend digitale televisie. Recente marktonderzoeken (van KPMG
enTNS/NIPO en van SKO en GfK) bewijzen dat de consument nog tot in lengte van jaren

Tl

YouCa

analoge televisie wil ontvangen. Digitale televisie speelt daarom geen concurrerende rol,
maar wordt aanvullend gebruikt en niet vervangend. De komst van nieuwe tv-toestellen met
ingebouwde decoders verandert daar niets aan.
De digitale concurrenten zitten in een achterstandspositie, omdat zij geen analoog
televisieproduct kunnen aanbieden. En dat blijft zo zolang andere aanbieders geen toegang
tot analoge kabeldistributie hebben. Waar op het terrein van internet en telefonie de
concurrentie tussen kabelexploitanten en KPN wel is geslaagd, is dit niet het geval op de
omroepmarkt. Met de komst van digitale televisie zijn er wel concurrenten gekomen, maar er
is geen serieuze concurrentie ontstaan.
De kracht van de dominante marktpositie van de kabelexploitanten blijkt uit het feit dat het
aantal abonnees van de kabel in de afgelopen jaren niet substantieel is afgenomen.
Ondanks de aanwezigheid van het digitale aanbod van satelliet (Canal Plus), Digitenne en
KPN/IPTV is het aantal kabelaansluitingen in de afgelopen twee jaar slechts met circa 2%
per jaar gedaald.
Als er geen adequate maatregelen worden genomen, dreigt de aanzienlijke marktmacht van
de huidige kabelexploitanten op de wholesalemarkt voor doorgifte van rtv-signalen zich in de
komende jaren te bestendigen en uit te breiden. Met de uitbreiding van het aanbod met
digitale rtv,internet en telefonie wordt ook ingespeeld op de behoefte van consumenten aan
one-stop-shopping. Als er geen open ontwikkeling komt, zal de klant steeds meer 'captive'
worden en die klant beweegt uit zichzelf al weinig (traagheid van de consument).
Het gebrek aan concurrentie blijkt ook uit de prijspolitiek van de kabelexploitanten. De prijzen
van het kabelabonnement zijn de laaste jaren fors gestegen; zij zijn ondanks de scherpe
digitale (prijs)concurrentie niet gedaald. Enkele jaren geleden heeft de NMa al geconstateerd
dat de tarieven van de kabelexploitanten weliswaar in de zin van de Wet economische
mededinging niet als 'excessief kunnen worden beschouwd, maar wel zeer hoog zijn. In
2004 waren de tarieven gemiddeld 11 euro per maand, nu zijn ze al 16 euro per maand.
De macht en het belang van de kabelexploitanten blijken ook uit het feit dat nieuwe
infrastructuren inmiddels substantiële betalingen aan programma-aanbieders verrichten,
maar dat de kabelexploitanten dat weigeren te doen en dat blijkbaar ook kunnen weigeren.
De kabelexploitanten dreigen nu een poortwachter tussen de omroepen en de kijkers te
worden. Zij willen zelf aanbieders van televisie worden met omroepen in de positie van
leveranciers of productiehuizen. Omroepen worden daarmee afgesloten van hun kijkers en
omgekeerd.
Het financiële eigenbelang van de kabelexploitanten leidt tot verschraling van het aanbod,
omdat dit belang tezeer het leidende motief is voor de beslissing of een programma wel of
niet wordt doorgegeven. Dit schaadt de economische activiteit, de pluriformiteit van het
aanbod en dus de keuzemogelijkheden voor de consument.
De dominante positie van de kabelexploitanten leidt tot belemmerende en onredelijke
toetredingsvoorwaarden voor programma-aanbieders, die landelijke dekking nodig hebben
om hun business-case te realiseren en daarvoor volledig op de kabel zijn aangewezen.
Overheid en toezichthouders moeten nü op dit terrein acteren. Want in de komende jaren
wordt beslist welke aansluiting (telefonie of kabel) door de consument de deur uit wordt
gedaan. De ontwerpbesluiten van de OPTA voor de wholesale omroepmarkt van 15
augustus 2008 bieden een goed kader voor de te nemen maatregelen. Zij zijn onverminderd
noodzakelijk om de marktwerking op de omroepmarkt zoals hiervoor geschetst te
bevorderen.
III. Aanvullende opmerkingen over de kabelexploitatie in Nederland

YouCa
Een zeer belangrijk onderwerp is wat de werkelijke kosten van de transmissiecapaciteit zijn.
In de V.S. bedragen de transmissiekosten niet meer dan 25% van de abonnementskosten,
terwijl volgens de kabelexploitanten in Nederland die kosten omstreeks 90% van de
abonnementskosten zouden bedragen. Naar onze mening kan er, uitgaande van moderne
kabelnetwerken die efficiënt zijn, geen sprake zijn van zulke hoge distributiekosten. Wij zien
onze vragen daarover bevestigd door verschillende bronnen waaronder een recent (2007)
onderzoek van TNO-Delft dat de kosten van de distributie van het analoge standaardpakket
rtv via de kabel heeft (her)berekend. De feitelijke distributiekosten van dit standaardpakket
bedragen volgens TNO en anderen hooguit 6 euro per abonnee per maand. Dit biedt ruimte
voor een concurrende business case van YouCa. Om dat te bereiken heeft de OPTA
bevoegdheden nodig voor de regulering van faire tarieven.
De gezamenlijk dekking van de netwerken van Ziggo en UPC in Nederland toont een bijna
voorbeeldig plaatje van het duopolie op de kabelmarkt. 'Downstream' hebben ze ieder een
regionaal monopolie, 'upstream' hebben ze een duopolie.
Door hun dominante positie zijn de kabelexploitanten in de positie om kruissubsidiëring toe
te passen tussen hun analoge en digitale dienstenaanbod. Dat digitale aanbod kan daardoor
voor zeer lage prijzen wordt aangeboden.
De financiering van de kabelmaatschappijen in Nederland is meer dan gebruikelijk
gebaseerd op leningen. Daaruit spreekt het vertrouwen van de (buitenlandse) eigenaren en
van de bankwereld in de toekomstige 'earning capacities' van deze bedrijven. Dergelijke
financiering is niet gebaseerd op de verwachting van toekomstige druk op de
abonnementstarieven door toenemende concurrentie.
De vergroting van het concurrentievermogen maakt de kabelsector als geheel tot een
sterkere partij tegenover KPN en zal ook nieuwe marktpartijen een kans geven.
IV. YouCa B.V.: een alternatief distributiebedrijf op de kabel
YouCa wil als nieuwe distributeur programma's doorgeven ten behoeve van de omroepen
(analoog en digitaal), daarvoor zelf de distributierechten regelen en toegang tot de kabel
krijgen voor het huren van kabelruimte (kale capaciteit) en afname van transmissiediensten
(inclusief toegang tot alle netwerk- en decodersystemen) van kabelmaatschappijen om
eindgebruikers te bereiken. Dit alles op grondslag van de toegangsverplichtingen en de
toepasselijke Telecomregelgeving. Cruciaal hierin is de toegang tot de analoge kabel. Alleen
op die basis is het voor nieuwe aanbieders als YouCa mogelijk een vergelijkbaar digitaal
dienstenpakket als de kabelexploitanten in concurrentie aan het publiek te gaan aanbieden.
De consument is immers alleen geïnteresseerd in digitale diensten als hij ook analoge
doorgifte er bij geleverd krijgt.
Er zijn twee strategische overwegingen voor deze herpositionering van omroepen op de
mediamarkt:
a. verkrijgen van een rechtstreekse programmatische toegang tot kijkers en luisteraars;
b. verkrijgen van een rechtstreekse financiële relatie met kijkers en luisteraars.
Rechtstreekse relatie met de klant: 1 ste doel.
Programma-aanbieders moeten een goede relatie opbouwen met hun klant om hun merk
goed in de markt te zetten. Het eerste contact dat een klant met een aanbieder heeft is van
grote invloed en moet direct goed zijn. Open toegang tot de kabel is voor de omroepen
noodzakelijk om het door henzelf en hun kijkers en luisteraars gewenste programma-aanbod
ongestoord te kunnen realiseren. Zij moeten niet afhankelijk zijn van kabelexploitanten die
hun eigen financiële interesses hebben.
Vergoeding programmakosten: 2£te doel
Programmakosten zijn nu 'verscholen' in het kabelabonnement van veelal € 16,- of meer per
maand. Reallocatie van deze inkomsten naar de omroepen en de burgers is het tweede doel
van het plan van YouCa. Vergroten van de vergoeding voor de programma's en verlagen

Tl

YouCa

van de kosten van de kabeldistributie voor de kijkers en luisteraars is evenwichtig en zorgt
voor maatschappelijk en politiek draagvlak.
YouCa zal op vergelijkbare wijze als de kabelexploitanten zelf de (auteurs)rechten met de
programma-aanbieders regelen per kabelverzorgingsgebied. Het programma-aanbod zal ook
beschikbaar blijven voor andere aanbieders, waaronder de kabelexploitanten, tegen dezelfde
contentvergoeding. De kabexploitanten krijgen een echte concurrent die de programma's
aanbiedt tegen lagere prijzen en met betere vraag-aanbod verhoudingen. Dat is in het
voordeel van de programma-aanbieders en de kijkers en luisteraars.
Door het bereiken van deze doelen worden evenwichtiger verhoudingen gecreëerd in de
driehoek van burgers/consumenten, transporteurs en programma-aanbieders.
Programma-aanbieders worden (weer) distributeurs, de kabelexploitanten transporteurs.
In de metafoor van de supermarkt met A-merken en eigen huismerken: de omroepen (de Amerken) krijgen (weer) zeggenschap over de distributie van hun producten voordat de
distributeurs daarin een dominante positie hebben opgebouwd.
Youca zal binnen enige maanden een officieel toegangsverzoek bij de kabelexploitanten
indienen. Deze aanvraag zal het voertuig zijn om langs juridische weg toegang tot de kabel
te forceren. YouCa zal zijn organisatie daarvoor juridisch en financieel versterken.
Het bedrijf zal een hoog dienstverlenend gehalte krijgen voor de verschillende publieke en
commerciële programma-aanbieders. YouCa streeft naar een evenwichtige verdeling tussen
de kosten van de distributie en de kosten van de programma's.
YouCa hanteert als richtlijn voor de realisatie van zijn plannen de 2e helft van 2009
V. Nadere toelichting op doel en plan van YouCa
YouCa zal niet in fysieke infrastructuur investeren. Er zal capaciteit op het bestaande
kabelnetwerk worden gehuurd. Uitgangspunt is dat YouCa eerst, om technische redenen,
dezelfde programmapakketten als de kabelmaatschappijen gaat distribueren om die
vervolgens uit te bouwen naar een eigen aanbod. Het bijzondere van deze aanpak is dat er
in technische zin geen verschil bestaat tussen de programmapakketten van YouCa en de
kabelexploitanten, maar dat de pakketten in de huiskamers wel door beide partijen onder
eigen vlag aan hun klanten worden aangeboden. Er wordt daardoor geen (extra)
netwerkcapaciteit in beslag genomen. Het onderscheid tussen het YouCa-aanbod en het
aanbod van andere kabelexploitanten zal zijn gelegen in de lagere prijs en de afwijkende
combinaties binnen het digitale aanbod. Volgens YouCa betaalt de consument al jaren veel
te hoge prijzen voor zijn kabelabonnement. En via dat abonnement betaalt hij bovendien
voor zaken die hij niet afneemt, zoals voor investeringen in delen van het netwerk en
diensten (telefoon, internet) die hij helemaal niet gebruikt.
Open toegang tot de kabel is in technische zin gemakkelijk te realiseren en er hoeft niet te
worden gefilterd. In de analoge omgeving wordt uitgegaan van het zogenaamde
'elektriciteitsmodel', waarin gezamenlijk gebruik wordt gemaakt van het signaal dat de
huiskamers bereikt en er alleen sprake is van andere 'labelling' van hetzelfde technische
programma-aanbod. In de digitale omgeving zijn er voor de doorgifte van meerdere, al of niet
dezelfde, programmapakketten geen technische barrières meer. Via de bestaande decoder
en een nieuwe abonnementskaart selecteert de consument zelf van welke aanbieder hij
programma's wil ontvangen.
Inmiddels hebben wij ervaringen met de kabelexploitanten opgedaan. Dat stemt weinig
hoopvol. Om de business case van YouCa definitief te maken, is informatie van de
kabelexploitant nodig over techniek en prijzen. Op die basis hebben wij de kabelexploitanten
om concrete technische en andere informatie verzocht teneinde een verzoek tot toegang op
te kunnen stellen. Ondanks de door de wet en de OPTA opgelegde verplichtingen weigeren
kabelexploitanten medewerking. Echte concurrentie heeft men liever niet. Zij betwisten de

YouCa
verplichtingen en ontkennen dat er geen concurrentie mogelijk is. YouCa heeft de weigering
om informatie te verstrekken formeel als geschil ter beslechting aan de OPTA voorgelegd.
Uit de opstelling van de kabelexploitanten blijkt het grote belang van het regulerend kader
van de (concept)marktbesluiten van de OPTA om open toegang tot de kabel daadwerkelijk te
realiseren.
YouCa BV., 4 december 2008