Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 709

EU voorstel: Verordening oprichting Europees
openbaar ministerie COM (2013) 534

Nr. 11

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2016
1. Inleiding
Ter voorbereiding op het algemeen overleg met uw Kamer op
23 november 2016 en indachtig mijn toezegging tijdens het algemeen
overleg met uw Kamer op 12 oktober jl. (Kamerstuk 32 317, nr. 443) uw
Kamer te voorzien van een analyse van alle mogelijke handelingsperspectieven ten aanzien van het voorstel voor een Europees Openbaar
Ministerie (hierna: EOM), bericht ik u hierbij over de stand van zaken in de
onderhandelingen tussen de lidstaten. Deze brief beoogt uw Kamer
tevens een vooruitblik naar de JBZ-Raad van 8 december 2016 te bieden.
Het Slowaakse Voorzitterschap streeft er namelijk naar tijdens deze
bijeenkomst van de Raad een algemene oriëntatie over de complete
verordening te bereiken. Dat betekent dat Nederland dan ook een
standpunt moet innemen.
2. Inhoudsopgave
In deze brief zal ik achtereenvolgens op de hierna genoemde punten
ingaan:
3.
de samenwerking met uw Kamer tijdens de onderhandelingen;
4.
de stand van zaken in de onderhandelingen;
5.
de procedure bij uitblijven van unanimiteit tijdens de JBZ-Raad;
6.
een vergelijking van de ontwerpverordening met het oorspronkelijke Commissievoorstel;
7.
wat betekent al dan niet deelname aan het EOM voor Nederland?;
8.
het standpunt van het OM;
9.
medewerking aan een ronde tafelgesprek, en
10. conclusie.

kst-33709-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

1

3. De samenwerking met uw Kamer tijdens de onderhandelingen
Sinds uw Kamer een position paper heeft doen verschijnen in vervolg op
de zogenaamde gele kaart ten aanzien van het oorspronkelijke Commisievoorstel, is dit position paper uitgangspunt voor de Nederlandse
opstelling in de onderhandelingen geweest. De samenwerking met de
door uw Kamer benoemde rapporteurs was constructief.
4. Stand van zaken onderhandelingen
Zoals u weet, is het EOM tijdens de laatste JBZ-Raad op 14 oktober jl. aan
de orde geweest. Uit het verslag van deze JBZ-Raad, dat ik u op
2 november jl. heb toegezonden (Kamerstuk 32 317, nr. 446), blijkt dat het
Voorzitterschap heeft kunnen concluderen dat de meeste lidstaten bereid
waren om «broad conceptual support» te verlenen aan een laatste serie
van artikelen, die nog niet eerder aan de Raad was voorgelegd. Kortheidshalve ging het daarbij om de artikelen over de samenwerking tussen het
EOM en Eurojust en met derde landen en niet-deelnemende lidstaten,
alsmede om de rol van het Hof van Justitie in relatie tot het EOM. Bij de
huidige stand van zaken is het nu niet meer de vraag of het EOM er komt,
want dat staat inmiddels wel vast. De vraag is hooguit nog wanneer de
besluitvorming daarover in de Raad zal kunnen plaatsvinden en welke
lidstaten daaraan zullen deelnemen. Wat het Slowaakse voorzitterschap
betreft is het aangewezen moment daarvoor de laatste JBZ-Raad onder
zijn Voorzitterschap op 8 december a.s. Of dat haalbaar is, hangt ook af
van de lopende onderhandelingen over de PIF-richtijn, waarover op dit
moment nog geen overeenstemming is.
Een overgrote meerderheid van de lidstaten is voor
oprichting van een EOM op basis van de huidige voorstellen.
Het kabinet hecht eraan in dat verband te markeren dat de materiële
bevoegdheid van het EOM zal worden bepaald door de inhoud van de
eerdergenoemde PIF-richtlijn. De bevoegdheid van het EOM is derhalve
beperkt tot die delicten die zijn omschreven in deze richtlijn. Het gaat om
een specifieke catalogus van delicten, die als gemeenschappelijk kenmerk
hebben dat zij alle schade aan de financiële belangen van de Unie
berokkenen, zoals ernstige vormen van subsidie- en aanbestedingsfraude
en corruptie van Europese en andere ambtenaren. Zoals in het verslag
van de JBZ-Raad van 14 oktober jl. is weergegeven (Kamerstuk 32 317,
nr. 446), raakt btw-fraude ook de financiële belangen van de Unie en zijn
meer lidstaten dan voorheen om die reden nu van mening dat deze
delicten, zij het beperkt tot ernstige carrouselfraude, eveneens dienen te
worden opgenomen in de PIF-richtlijn. Met de oprichting van het EOM
wordt een gemeenschappelijke Europese aanpak van ernstige vormen van
EU-fraude beoogd die voor strafrechtelijke sanctionering in aanmerking
komen. Ten overvloede merk ik op dat een eventuele uitbreiding van de
bevoegdheid van het EOM tot andere terreinen dan EU-fraude niet aan de
orde is. Deze, in theorie, door artikel 86, vierde lid, VWEU geboden
mogelijkheid zou bovendien unanimiteit in de Europese Raad vereisen.
Uitbreiding van de bevoegdheid van het EOM is alleen al daarom niet
voor de hand liggend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

2

De materiële bevoegdheid van het EOM wordt bepaald door
de PIF-richtlijn1.
Mijn ambtsvoorganger en ik hebben in de Raad telkens als er deelpakketten van artikelen ter besluitvorming voorlagen niet ingestemd met de
voorliggende artikelen, maar de positie van Nederland voorbehouden
totdat de ontwerpverordening in zijn geheel voorligt. In de JBZ-Raad van
14 oktober jl. heb ik naar aanleiding van het toen voorliggende pakket alle
daarbij en ook eerder gemaakte voorbehouden gehandhaafd en
bovendien het standpunt ingenomen dat de samenwerking tussen het
EOM en niet-deelnemende lidstaten in een afzonderlijk instrument moet
worden geregeld. Ten slotte heb ik er bij de Commissie naar aanleiding
van haar – in mijn ogen vrij optimistische – kosten/baten analyse op
aangedrongen dat Eurojust en OLAF geen negatieve effecten mogen
ondervinden van de oprichting van het EOM. Die kosten/baten analyse
heeft u inmiddels vertrouwelijk ontvangen (vertrouwelijke bijlage bij
Kamerstuk 32 317, nr. 446).
Sedert de JBZ-Raad is er op ambtelijk niveau verder gesproken over de
preambule van de ontwerpverordening. De omvang daarvan is bij het
onderhandelen over de diverse artikelen aanzienlijk toegenomen en het
was nodig deze in zijn geheel te bezien op coherentie en consistentie.
Verder is het Voorzitterschap voornemens in de aanloop tot 8 december
a.s. de resterende voorbehouden van lidstaten te adresseren, teneinde
een eindcompromis voor te kunnen leggen aan de Raad. Vooralsnog is
het mijn inschatting dat Nederland op 8 december a.s. een standpunt zal
moeten innemen ten aanzien van onze deelname aan het EOM.
5. Procedure bij uitblijven unanimiteit tijdens de JBZ-Raad
Voor de eindafweging van uw Kamer is het volgende van belang. Artikel
86, eerste lid, VWEU bevat een ingewikkelde set regels rond de besluitvorming over de oprichting van het EOM door de Raad. Uitgangspunt is
dat de Raad met unanimiteit beslist. Daarbij moet bedacht worden dat,
wegens de voor Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk geldende
protocollen, de instemming van deze lidstaten niet nodig is voor het
bereiken van unanieme besluitvorming.
Op dit moment is de voorlopige inschatting dat van de resterende
25 lidstaten een beperkt aantal (2 tot 5) nog geen definitief besluit heeft
genomen over het verlenen van hun instemming. Enkele daarvan neigen
op dit moment naar niet-deelname. Indien deze inschatting bewaarheid
wordt, kan er dus geen unanieme besluitvorming plaatsvinden. Dat
betekent echter niet dat de oprichting van het EOM daarmee van de baan
is. Integendeel: het Verdrag voorziet in dit geval in een bijzondere
procedure, met inbegrip van een rol voor de Europese Raad. Artikel 86,
eerste lid, VWEU bepaalt voor dat geval namelijk dat een groep van ten
minste negen lidstaten kan verzoeken dat het ontwerp van verordening
aan de Europese Raad wordt voorgelegd. Dit leidt tot schorsing van de
besprekingen in de Raad.
Indien de Europese Raad binnen vier maanden na de schorsing alsnog
consensus bereikt over het voorstel, verwijst hij het ontwerp ter
aanneming terug naar de Raad. Het EOM wordt dan met unanimiteit
opgericht voor alle lidstaten. In geval van verschil van mening in de
Europese Raad en indien ten minste negen lidstaten een nauwere
samenwerking wensen aan te gaan op grond van de betrokken ontwerp1

De laatst beschikbare versie van de PIF-richtlijn is als bijlage 1 bij deze brief opgenomen.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

3

verordening, stellen zij het Europees Parlement, de Raad en de Commissie
daarvan in kennis. In dat geval wordt het EOM opgericht voor en door de
betrokken lidstaten en zijn de bepalingen in het Verdrag betreffende
nauwere samenwerking daarop van toepassing. Gelet op de huidige stand
van zaken steunen rond de twintig lidstaten de oprichting van het EOM en
is de verwachting dat zij derhalve ook zullen kunnen instemmen met het
eindresultaat van de verordening. Niet uitgesloten is dat de deelnemende
lidstaten in het kader van de versterkte samenwerking nog wijzigingen in
het nu voorliggende compromis zullen voorstellen als dat vanwege de
niet-deelname van kritische landen mogelijk is.
Het staat nu eigenlijk wel vast dat het EOM er in enigerlei
vorm komt. Als unanimiteit daarvoor in eerste aanleg
ontbreekt, kan het EOM via de weg van versterkte samenwerking worden opgericht.
6. Vergelijking ontwerpverordening met oorspronkelijke voorstel
Commissie
Nu het zeker is dat het EOM er in enigerlei vorm komt en ook de eindtekst
in belangrijke mate vaststaat, is het van belang te benadrukken dat de
uitkomst van de onderhandelingen en daarmee het karakter van het EOM
als zodanig wezenlijk verschilt van wat de Commissie in haar oorspronkelijke voorstel van 17 juli 2013 voor ogen stond. In mijn brief aan uw Kamer
van 3 juni 20152 heb ik al een eerste overzicht opgenomen van de
belangrijkste wijzigingen in de tekst van de ontwerpverordening ten
opzichte van het Commissievoorstel. Kort samengevat en aangevuld met
de veranderingen in de tekst sedertdien, betreft het een aantal wijzigingen
als gevolg waarvan de huidige tekst van de ontwerpverordening dichter
aansluit bij een aantal van de zorgpunten in het «position paper» dat een
meerderheid van uw Kamer in april 2014 heeft goedgekeurd. Het betreft
met name:
− de collegiale structuur (College, Permanente Kamers, Europese
aanklagers) in plaats van de sterk hiërarchische structuur in het
voorstel van de Commissie, waarin de Europese hoofdaanklager
centraal stond;
− het feit dat het niet langer mogelijk is dat een Europese (gedelegeerde)
aanklager in een andere dan de eigen lidstaat optreedt in plaats van
dat een «vreemde» aanklager namens het EOM voor de Nederlandse
rechter kan optreden;
− er is nu een gedeelde bevoegdheid tussen het EOM en nationale
autoriteiten ten aanzien van EU-fraude, met een evocatierecht voor
EOM in bepaalde zaken in plaats van de exclusieve bevoegdheid in het
Commissievoorstel. Een direct gevolg daarvan is meer ruimte voor het
EOM om een zaak aan de nationale autoriteiten over te laten;
− de materiële bevoegdheid van het EOM is inmiddels beter afgebakend
dan in het oorspronkelijke voorstel, zeker op het punt van de «aanverwante zaken»;
− de invoering van een nationale «chain of command», wat een
koppeling inhoudt van een Europese aanklager afkomstig uit de
betrokken lidstaat aan een gedelegeerde aanklager die met de
strafzaak is belast: deze ontvangt alleen instructies vanaf het centrale
niveau via de Europese aanklager uit dezelfde lidstaat en, omgekeerd,
rapporteert hij via de Europese aanklager aan de Permanente Kamer;
− de Europese aanklager uit de lidstaat van de eerstverantwoordelijke
gedelegeerde aanklager treedt op als rapporteur in de Permanente
Kamer (met in beginsel stemrecht bij besluitvorming);

2

Kamerstuk 33 709, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

4

− de gedelegeerde aanklager, die ook de taak heeft een voorstel voor
besluitvorming door de Permanente Kamer te doen, heeft meer
autonomie gekregen in plaats van een hoge mate van bemoeienis
vanaf het centrale niveau;
− het primaat ligt bij het nationale recht van de lidstaat in plaats van een
«single legal area», Europese gedelegeerde aanklagers werken met
hun collegae in andere lidstaten samen met inachtneming van de
daarvoor geldende nationale wetgeving;
− de lijst van beschikbare onderzoeksmaatregelen is sterk ingekort ten
opzichte van het Commissievoorstel en bovendien gekoppeld aan al
toepasselijk nationaal recht;
− harmonisatie van procedurele waarborgen is in de ontwerpverordening niet meer voorzien;
− tot slot is de mogelijkheid tot parlementaire controle van het EOM
door nationale parlementen mede op voorspraak van Nederland
versterkt.
Het huidige voorstel voor het EOM is wezenlijk veranderd
ten opzichte van het oorspronkelijke Commissievoorstel.
In de onderstaande tabel treft u een overzicht aan van de voorstellen in
het
position paper dat uw Kamer op 11 april 2014 heeft goedgekeurd, waarbij
is aangegeven of daaraan is voldaan en, zo ja, in hoeverre.
Position paper TK

Eindresultaat
onderhandelingen

Toelichting

Opsporing en vervolging is primair
een taak van de lidstaten

+/–

Het EOM wordt enkel bevoegd ten
aanzien van EU-fraude in de
PIF-richtlijn en deelt deze bevoegdheid met de nationale autoriteiten.

Een EOM kan meerwaarde hebben
als toezichthouder op de opsporing
en vervolging in de lidstaten

+/–

Het EOM zal een impuls geven aan
de bestrijding van EU-fraude, vooral
in lidstaten waar de bestrijding van
EU-fraude thans onvoldoende van
de grond komt. Het EOM vergemakkelijkt mogelijk samenwerking in
grensoverschrijdende EU-fraude
zaken. Het EOM heeft wel een
eigenstandige rol.

Een EOM kan gevraagd en ongevraagd adviseren aan de nationale
autoriteiten over een effectieve
opsporing en vervolging van fraude
met EU-middelen

+

Het EOM en de nationale autoriteiten
werken intensief samen en stemmen
hun activiteiten op elkaar af. Het
EOM kan zijn expertise op dit gebied
aanwenden.

Eurojust draagt zorg voor de
samenwerking in de lidstaten

+

Eurojust behoudt zijn ondersteunende rol in andere dan EU-fraude
zaken, ondersteunt nietdeelnemende lidstaten in EU-fraude
zaken en werkt nauw samen met het
EOM.

Een EOM kan alleen meerwaarde
hebben als de samenwerking binnen
Eurojust tekort schiet of inzet van
een EOM vanwege de internationale
implicaties gewenst is

+/–

De huidige structuur van het EOM,
waarin sprake is van een gedeelde
bevoegdheid, zal ertoe leiden dat het
EOM zich richt op zaken waarin een
gemeenschappelijke Europese
aanpak meerwaarde heeft, zoals
zaken met internationale implicaties.
Dat staat los van rol Eurojust. Zie
ook onder meerwaarde EOM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

5

Position paper TK

Eindresultaat
onderhandelingen

Toelichting

OLAF dient te blijven bestaan

+

OLAF houdt eigen rol en werkt in de
praktijk nauw samen met het EOM.

Het EOM kan opsporing en
vervolging alleen overnemen als de
lidstaat in gebreke blijft de opsporing ter hand te nemen of daarbij
onvoldoende actief is

–

Het EOM neemt bevoegdheid voor
opsporing over van deelnemende
lidstaten.

De exclusiviteit van het EOM
ontstaat alleen bij wanprestatie door
de nationale autoriteit van de
lidstaten

–

Het EOM wordt niet exclusief
bevoegd ten aanzien van EU-fraude,
maar deelt deze bevoegdheid met de
nationale autoriteiten.

De lidstaten kunnen het ontstaan van
de exclusieve bevoegdheid van het
EOM voorkomen door te doen wat
zij behoren te doen: strenge aanpak
van fraude met EU-middelen

+/–

Het EOM heeft een eigenstandige
bevoegdheid, maar met een rol voor
de nationale autoriteiten.
De verantwoordelijkheid van het
EOM is niet voorwaardelijk.

Een collegemodel is interessant
waarbij met aandacht naar de
toename van de bureaucratie moet
worden gekeken

+

De huidige structuur van het EOM is
gebaseerd op een collegemodel, dat
lidstaten veel meer invloed op de
gang van zaken binnen het EOM
biedt. Voorkomen van bureaucratie
is daarbij inderdaad het
uitgangspunt.

In het huidige voorstel voor het EOM is aan een groot aantal
punten in het position paper van uw Kamer voldaan, maar
niet aan alle.
7. Consequenties van al dan niet deelname aan het EOM voor
Nederland
Nu de oprichting van het EOM een feit is, moeten die lidstaten die
gereserveerd staan tegenover het EOM, waaronder ook Nederland,
bepalen hoe zij zich tot datzelfde toekomstige EOM willen gaan
verhouden. Naar de mening van het kabinet zal bij een dergelijke
afweging, mede kijkend naar de hiervoor beschreven uitkomst van de
onderhandelingen (zie onder punt 6), onder meer rekening moeten
worden gehouden met de navolgende aspecten.
7.1 Relevantie eindafweging Tweede Kamer voor besluit kabinet
In de situatie dat het EOM er komt, staat Nederland voor de keuze daaraan
al dan niet deel te nemen. Het kabinet realiseert zich terdege dat een
Kamermeerderheid zich tegen deelname heeft uitgesproken. Mocht de
eindafweging van uw Kamer deze lijn bestendigen, dan respecteert het
kabinet die uitspraak en zal ik namens Nederland tegen het EOM
stemmen. Het springende punt tussen wel en niet deelname is vanzelfsprekend de vraag of Nederland invloed wil kunnen uitoefenen op de
koers en handelwijze van het EOM, aangezien Nederland hoe dan ook met
het EOM zal moeten samenwerken als het gaat om EU-fraude in lidstaten
die aan het EOM deelnemen. Nederland zal van het EOM verzoeken om
«rechtshulp» krijgen – denk in dat verband aan het Europees aanhoudingsbevel of het Europees onderzoeksbevel – die Nederland ook als
niet-deelnemende lidstaat zeer waarschijnlijk ten uitvoer zal moeten
leggen op het moment dat daar nadere afspraken over zijn gemaakt. Het
is precies dit punt dat ook voor het OM de aanleiding vormde zijn
standpunt nader te preciseren (zie onder punt 8).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

6

7.2 Consequenties van deelname aan het EOM
Deelname van Nederland aan het EOM zou betekenen dat Nederland
volledig betrokken is bij de verdere ontwikkeling en het praktische
functioneren van het EOM. Deelname zal uit de aard der zaak capaciteit
kosten van opsporingsinstanties en gerechten, maar daar staat tegenover
dat grensoverschrijdende EU-fraude zowel in Nederland als daarbuiten
mogelijk effectiever kan worden aangepakt, omdat de samenwerking
binnen het EOM naar verwachting efficiënter zal zijn dan tussen het EOM
en een niet-deelnemende lidstaat. Niet-deelname aan het EOM heeft
eveneens gevolgen voor de Nederlandse opsporingsinstanties en
daarenboven het OM. Deze gevolgen stip ik hieronder kort aan.
7.3 Consequenties van niet-deelname aan het EOM
Het bestaan van het EOM, zeker als het ook in de buurlanden functioneert
waarmee Nederland het meest samenwerkt, betekent dat Nederland zich
tot het EOM zal moeten wenden zodra het in eigen fraudeonderzoeken
«rechtshulp» nodig heeft uit de deelnemende landen, maar ook als eigen
fraudeonderzoeken vertakkingen hebben naar andere deelnemende
lidstaten. Het EOM treedt immers in de plaats van de met fraudebestrijding belaste nationale autoriteiten in de deelnemende lidstaten.
Andersom zal het EOM zich tot Nederland wenden voor het verlenen van
«rechtshulp» en overlevering in EU-fraude zaken. Nederland heeft gepleit
voor het regelen van deze samenwerking in een separaat instrument,
maar ook voor mij staat vast dat die samenwerking onontkoombaar zal
zijn en dat er een juridisch kader voor moet bestaan. Zou dit niet het geval
zijn, dan zou Nederland daardoor ook in eigen onderzoeken ernstig
geschaad kunnen worden. Andere lidstaten delen die opvatting en willen
daarbij zoveel mogelijk aansluiten bij reeds bestaande samenwerkingsinstrumenten die zijn gebaseerd op wederzijdse erkenning, zoals het
Europees onderzoeksbevel en het Europees aanhoudingsbevel. Die
instrumenten hebben het voordeel dat relatief snel «rechtshulp» en
overlevering kan worden verkregen omdat er vaste termijnen gelden,
maar ook dat de mogelijkheden om deze te weigeren beperkt zijn. Dat is
zowel voor het EOM als voor niet-deelnemende lidstaten gunstig.
Tegelijkertijd betekent het dat niet-deelnemende lidstaten in EU-fraude
zaken zeer waarschijnlijk op dezelfde verplichtende wijze met het EOM
zullen moeten samenwerken als dat zij dat in andere strafzaken met de
nationale autoriteiten van de andere lidstaten moeten doen.
In de tweede plaats omvat de ontwerpverordening alleen de belangrijkste
regels met betrekking tot het EOM. Veel aspecten van het functioneren
van het EOM zullen in interne procedureregels van het EOM nog nadere
regeling moeten vinden. Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor de
ontwikkeling van zaken als de strategie en het vervolgingsbeleid van het
EOM. Met andere woorden, het EOM zal zich verder moeten en ook
werkenderwijs gaan ontwikkelen, maar alleen deelnemende lidstaten
kunnen daarop invloed uitoefenen. Voor niet-deelnemende lidstaten die
actief en via een breed palet aan handhavingsmethoden werk maken van
de bestrijding van EU-fraude, wordt het daarmee naar alle waarschijnlijkheid lastiger EU-fraude buiten de sfeer van het strafrecht te houden.
Dat klemt te meer nu de tekst van de verordening het het EOM mogelijk
maakt zijn inspanningen in de praktijk te concentreren op die deelnemende lidstaten waar de bestrijding van EU-fraude achterblijft en de
verwachting ook is gewettigd dat het EOM niet in staat zal zijn zelf alle
zaken die zich aandienen af te handelen en daardoor prioriteiten zal
moeten stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

7

In de derde plaats maakt de geografische ligging en de functie van
«gateway to Europe» Nederland aantrekkelijk voor veel vormen van
grensoverschrijdende criminaliteit en dus ook voor EU-fraude. Door
niet-deelname van Nederland aan het EOM en de onzekere gevolgen
daarvan voor de samenwerking van Nederland met de deelnemende
lidstaten, Eurojust, Europol en OLAF, loopt Nederland mogelijk een
verhoogd risico door potentiële EU-fraudeurs te worden gezien als een
lidstaat waar de pakkans bij (grensoverschrijdende) EU fraude lager is dan
in de deelnemende lidstaten.
7.4 Financiële aspecten van al niet deelname aan het EOM
Zowel deelname als niet-deelname aan het EOM heeft voor Nederland
bepaalde financiële consequenties. Ik ga hierna kort op beide gevallen in.
In geval van deelname aan het EOM zullen er ten minste twee Nederlandse officieren van justitie als Europese gelegeerde aanklagers moeten
worden benoemd. De kosten voor hun salaris en de uitgaven die zij
maken ten behoeve van het EOM komen ingevolge artikel 49, vierde en
vijfde lid van de ontwerpverordening voor rekening van de begroting van
het EOM. Operationele uitgaven voor onderzoekshandelingen in de
lidstaten ten behoeve van het EOM vallen in beginsel niet onder de
begroting van het EOM. Echter, artikel 49, lid 5a, voorziet in afwijking van
deze hoofdregel wel in een mogelijkheid voor de Europese gedelegeerde
aanklager aan de Permanente Kamer te vragen (een deel van) uitzonderlijk
hoge onderzoeksmaatregelen te vergoeden vanuit de EOM-begroting. De
tekst van dit lid staat nog niet definitief vast, omdat sommige lidstaten
van mening zijn dat het EOM meer onderzoekskosten zou moeten kunnen
vergoeden dan de tekst nu toelaat. Hoe dan ook zal het College na de
oprichting van het EOM nadere interne regels moeten uitwerken voor
deze situatie, zodat op dit moment niet met zekerheid is in te schatten in
welke mate Nederlandse opsporingsautoriteiten, waaronder in de eerste
plaats de FIOD, uiteindelijk financiële gevolgen zullen ondervinden van
Nederlandse deelname aan het EOM.
In het geval dat het EOM tot stand komt op basis van nauwere samenwerking geldt ingevolge artikel 332, VWEU het uitgangspunt dat de
niet-deelnemende lidstaten niet bijdragen aan de EOM-begroting.
Tegelijkertijd moet er wel rekening mee worden gehouden dat zowel het
OM als de Nederlandse opsporingsautoriteiten in de praktijk te maken
krijgen met verzoeken om «rechtshulp» vanuit het EOM, die Nederland
naar alle waarschijnlijkheid ten uitvoer zal moeten leggen.
Naar de financiële gevolgen van de implementatie van het EOM voor de
opsporing en vervolging wordt momenteel nog onderzoek gedaan. Mocht
er sprake zijn van extra kosten, dan worden deze binnen de begroting van
het Ministerie van Veiligheid en Justitie opgevangen.
Volledigheidshalve, volgens de laatste ramingen van de Commissie, die u
als bijlage bij het verslag van de laatste JBZ-Raad heeft ontvangen
(vertrouwelijke bijlage bij Kamerstuk 32 317, nr. 446), zullen de kosten
voor het EOM in de periode 2017–2020 in totaal ca. 35,9 miljoen €
bedragen en vanaf 2021, als het EOM volledig operationeel is,
ca. 26,8 miljoen € per jaar. Deze kosten komen voor rekening van de
EU-begroting met dien verstande dat niet-deelnemende lidstaten
daarvoor financieel zullen moeten worden gecompenseerd.
Concluderende: al dan niet deelname maakt voor de kosten niet veel
verschil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

8

8. Standpunt OM
Ik heb de Voorzitter van het College gevraagd mij schriftelijk te laten
weten hoe het OM nu aankijkt tegen het voorstel voor het EOM, gegeven
het feit dat eigenlijk wel vaststaat dat het EOM er zal komen en ik heb hem
daarbij verzocht met name in te gaan op de praktische gevolgen van de
komst van het EOM voor de samenwerking met het OM. De brief van het
OM in antwoord op mijn vraag is als bijlage 2 bij deze brief gevoegd3. De
kernconclusie van de brief is dat de eerder door het OM genoemde
zorgpunten, onzekerheden en negatieve consequenties van een EOM voor
Nederland zich blijven voordoen. Anderzijds stelt het OM vast dat niet
meedoen ook een aantal onzekerheden en kwetsbaarheden met zich
brengt. De balans opmakend, lijkt participatie in het EOM volgens het OM
vanuit pragmatische overwegingen voordeliger te zijn dan niet aansluiten.
Het OM geeft verder aan dat een voordeel van participatie ook nog kan
zijn dat men invloed kan uitoefenen en sturen bij de feitelijke ontwikkeling
en de te stellen ambities van het EOM, waardoor een harmonieuze
samenwerking met de methoden van nationale fraudeaanpak kan worden
bevorderd en tevens de afbakening naar zaken van de zware georganiseerde criminaliteit kan worden bewaakt.
9. Medewerking aan ronde tafelgesprek
Voor het geval uw Kamer ervoor zou kiezen zich door middel van een
ronde tafelgesprek op technisch niveau te laten informeren voorafgaand
aan het algemeen overleg op 23 november a.s., ben ik graag bereid mijn
ambtenaren daaraan medewerking te laten verlenen en het OM te vragen
hieraan desgewenst eveneens een bijdrage te leveren.
10. Tot slot
Concluderend is het kabinet, alle voor- en nadelen van deelname
afwegend en met name gezien de hierboven beschreven praktische
gevolgen voor ons land, van mening dat niet-deelname van Nederland
aan het EOM per saldo niet in ons belang is. Het kabinet verzoekt uw
Kamer daarom indachtig de motie Van Oosten/Segers4 van 11 juni 2015
en Van Oosten c.s. van 9 maart 2016 een uitspraak te doen over het
integrale eindresultaat en geeft u in overweging een hernieuwde
afweging te maken met betrekking tot het tot op heden ingenomen
standpunt dat Nederland niet zou moeten deelnemen aan het EOM. Het
kabinet ziet uit naar voortzetting van het overleg met uw Kamer hierover.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Respectievelijk Kamerstuk 32 317, nr. 302 en Kamerstuk 32 317, nr. 398.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 709, nr. 11

9