Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

818
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) en Bruins (CU) aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over uitbuiting van arbeidsmigranten
(ingezonden 9 oktober 2019).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 26 november 2019)
Vraag 1
Wat is uw oordeel over de uitzending van Nieuwsuur «Meer meldingen over
arbeidsmigranten: «Cowboybedrijven omzeilen de wet»?1
Antwoord 1
Net als de Inspectie SZW maak ik mij zorgen om de toename van het aantal
meldingen en overtredingen van de Wet arbeid vreemdelingen. Het komt te
vaak voor dat werknemers uitgebuit worden of werken in een schijnconstructie. Dit ondermijnt de eerlijke arbeidsvoorwaarden van werkenden en leidt tot
oneerlijke concurrentie. Het kabinet blijft zich daarom zowel binnen Nederland als in de Europese Unie en wereldwijd inzetten voor fatsoenlijk en eerlijk
werk.2
Vraag 2 en 5
Deelt u de mening dat de Inspectie SZW door de talloze contractvormen in de
flexibele arbeidsmarkt voor een haast onmogelijke taak is komen te staan en
dat er dus naast meer capaciteit ook behoefte is aan meer regulering?
Deelt u de mening van Inspecteur-Generaal Kuipers: «Er ontstaat een grijs
gebied tussen wat wettelijk is toegestaan en wat wenselijk is. Dit ondermijnt
de eerlijke arbeidsvoorwaarden van werkenden en het leidt tot oneerlijke
concurrentie.»?
Antwoord 2 en 5
De Inspectie SZW verdubbelt de komende jaren haar inzet op het thema
eerlijk werk. Maar de boodschap uit de praktijk van de inspecties is ook dat
meer handhaving alleen niet volstaat. De Inspectie ziet een grijs gebied
ontstaan tussen wat wettelijk is toegestaan en wat wenselijk is. Dit onder-

1

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2305154-meer-meldingen-rond-arbeidsmigrantencowboybedrijven-omzeilen-de-wet.html
2
Zie brief van 19 juni 2019 inzake de aanpak van misstanden rond arbeidsmigratie.

ah-tk-20192020-818
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

mijnt de eerlijke arbeidsvoorwaarden van werkenden. Daarnaast leidt het tot
oneerlijke concurrentie tussen bedrijven en het verschuiven van de norm. Dat
is de kernboodschap van de Inspectie zoals verwoord in de Staat van eerlijk
werk die op 7 oktober is gepubliceerd.3
Ik ben van mening dat de arbeidsmarkt zekerheid en kansen moet bieden aan
iedereen maar dat de huidige vormgeving van de arbeidsmarkt knelt. Het
systeem van arbeidsverhoudingen slaagt er onvoldoende in om werkgevers
en werknemers te ondersteunen bij het aangaan van een arbeidsrelatie die
aansluit bij de behoeften en de aard van het werk. Door de kosten en risico’s
die verbonden zijn aan het vaste contract zijn werkgevers nu vaak terughoudend om werknemers in vaste dienst te nemen. Voor werkenden zijn de
kansen op de arbeidsmarkt ongelijk verdeeld, waarbij het perspectief op een
vast contract voor kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt vaak ver weg is.
De Wet arbeidsmarkt in balans (Wab) die op 1 januari 2020 in werking treedt,
heeft als doel om de kosten- en risicoverschillen tussen contractvormen te
verminderen, zodat flexibel werk wordt gebruikt wanneer de aard van het
werk daarom vraagt en niet hoofdzakelijk omdat het een kostenvoordeel
oplevert. De regering neemt maatregelen om negatieve effecten van flexibele
contracten te beperken en te beprijzen, bijvoorbeeld door onzekerheid over
werk en inkomen voor oproepkrachten te beperken en concurrentie op
arbeidsvoorwaarden bij payrolling te voorkomen. Voor werkgevers wordt het
aantrekkelijker om werknemers in vaste dienst te nemen door de introductie
van een cumulatiegrond in het ontslagrecht, de introductie van premiedifferentiatie in de WW en meer balans in de opbouw van de transitievergoeding.
Dit vergroot voor werkenden het perspectief op een vast contract.
De maatregelen van de Wab staan niet op zichzelf, maar maken deel uit van
een breder pakket aan maatregelen die in samenhang bezien de balans op de
arbeidsmarkt verbeteren, voor werkgevers, werknemers en zzp’ers, voor nu
en in de toekomst. Zo wordt ook de regelgeving voor zzp’ers herzien. Het
kabinet streeft ernaar voor opdrachtgevers de duidelijkheid over de aard van
de arbeidsrelatie te vergroten en schijnzelfstandigheid en oneerlijke concurrentie te voorkomen. Daarnaast wordt het uitzendregime geëvalueerd en
worden wettelijke maatregelen verkend enerzijds om constructies tegen te
gaan die bedoeld zijn om niet onder een cao te vallen, en anderzijds om
niet-naleving van de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi)
te voorkomen.
Ook op de langere termijn in aanvulling op de stappen die nu genomen
worden, zijn wellicht grotere en fundamentelere aanpassingen in de wet- en
regelgeving nodig. De regering heeft daarom de onafhankelijke Commissie
regulering van werk ingesteld die advies zal geven over de fundamentele
vragen over de toekomst van de regulering van werk, de sociale zekerheid en
de fiscaliteit.
Vraag 3
Vindt u het aanvaardbaar dat arbeidsmigranten van buiten de EU (waaronder
Oekraïne) in Nederland komen werken nadat zij in Polen een tewerkstellingsvergunning hebben gekregen?
Antwoord 3
De geschetste situatie komt voort uit het vrije verkeer van diensten binnen de
EU en de daarop gebaseerde jurisprudentie. Al in de zaak Rush Portuguesa
van 27 maart 1990 (C-113/895) oordeelde het Hof van Justitie van de
Europese Unie dat werknemers die in het kader van grensoverschrijdende
dienstverlening tijdelijk werkzaamheden verrichten in een andere lidstaat niet
toetreden tot de arbeidsmarkt van de lidstaat waar zij hun werkzaamheden
verrichten, omdat zij na voltooiing van hun taak terugkeren naar hun land van
herkomst. Het ontvangende land kan daarom geen voorwaarden stellen ten
aanzien het verkrijgen van een werkvergunning voor deze werknemers. Het
Hof heeft bovendien bepaald dat dit geldt ongeacht het feit of de betrokken
werknemers onderdaan zijn van een EU-lidstaat (Essent, C91/13). Echter,
indien een onderneming diensten wil verlenen in een ander EU land, en
hierbij zijn eigen werknemers in wil zetten door ze naar het ontvangstland te
detacheren, is het van belang dat er sprake is van echte detachering: de
3

Kamerstuk 29 544

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

onderneming dient daadwerkelijk substantiële activiteiten te verrichten in de
lidstaat van vestiging en er moet sprake zijn van een gedetacheerde
werknemer die tijdelijk arbeid in Nederland verricht. Werkgevers zijn
daarnaast verplicht een harde kern van arbeidsvoorwaarden en
-omstandigheden toe kennen aan het personeel waarmee zij tijdelijk in
Nederland een dienst komen verlenen, die zijn vastgelegd in wettelijke
bepalingen of in algemeen verbindend verklaarde (avv’de) cao’s. Werknemers
uit een derde land kunnen zonder tewerkstellingsvergunning naar Nederland
worden gedetacheerd, maar zij moeten wel gemeld worden en bij verblijf van
meer dan 3 maanden moet daarnaast een verblijfsvergunning worden
aangevraagd (met maximale duur van 2 jaar).
Zoals aangegeven in de kabinetsreactie op het SER-advies «prioriteiten voor
een fair Europa»4 is het kabinet voorstander van het vrij verkeer. Ik wil er op
wijzen dat ook tal van Nederlandse bedrijven gebruik maken van werknemers
uit derdelanden, en daarmee hun diensten aanbieden in andere EU-lidstaten.
Dat versterkt de positie van die bedrijven, en komt daarmee ook ten goede
aan de Nederlandse economie als geheel. Als het gaat om de voorwaarden
waaronder de werkzaamheden van derdelanders moeten plaatsvinden staat
daarbij, net als voor de detachering van EU-burgers, het uitgangspunt van
gelijk loon voor gelijke arbeid op dezelfde plek centraal. Het beleid van het
kabinet is de afgelopen periode gericht geweest op het bestrijden en
voorkomen van de nadelige effecten van het vrij verkeer en zal zich hiervoor
blijven inzetten, ook waar het derdelanders betreft. Uitwassen, misbruik en
uitbuiting moeten worden aangepakt.
Vraag 4
Hoeveel werknemers van buiten de EU werken in Nederland door middel van
een tewerkstellingsvergunning uit een andere lidstaat? Indien u niet over deze
cijfers beschikt, wilt u dit onderzoeken?
Antwoord 4
Op grond van wet- en regelgeving is de werkgever in Nederland verplicht om
een melding te maken van werknemers die tijdelijk in Nederland arbeid
komen verrichten op grond van grensoverschrijdende dienstverlening in
dienst van een werkgever die buiten Nederland is gevestigd in een andere
lidstaat van de Europese Unie/EER waar zij een werkvergunning hebben. In
2018 zijn er 4.645 werknemers gemeld bij UWV en in 2019 zijn er tot en met
augustus 2019 4.518 werknemers gemeld bij UWV.
Vraag 6, 7 en 9
Bent u bereid om in Europees verband afspraken te maken om de tewerkstellingsvergunning uitsluitend geldig te verklaren in de lidstaat waar deze is
aangevraagd?
Hoe oordeelt u over Nederlandse bedrijven die in Polen vestigingen opzetten
om daarmee goedkope Oekraïners naar Nederland te halen?
Vindt u dat het vrij verkeer van werknemers op deze manier goed functioneert? Erkent u dat meer regulering nodig is?
Antwoord 6, 7 en 9
Europa breed maken bedrijven, ook Nederlandse, bij het verrichten van hun
diensten gebruik van werknemers uit derdelanden. Belemmeringen op dit
gebied zou tot economische schade leiden. Nederland is dan ook voorstander
van het vrij verkeer van diensten, maar daarbij moet men zich houden aan de
regels die ter zake in de EU zijn overeengekomen. Het kabinetsbeleid is erop
gericht om uitwassen, misbruik en uitbuiting aan te pakken. Van een
algemene beperking van het recht van ondernemers om met hun eigen
personeel in andere Europese lidstaten hun diensten aan te bieden kan geen
sprake zijn. Bovendien is het maken van afspraken om de tewerkstellingsvergunning uitsluitend geldig te verklaren in de lidstaat waar deze is aangevraagd in strijd met het vrije verkeer van diensten.
Zoals ik aangaf in mijn brief over de toekomstige ontwikkeling van de sociale
dimensie van de Europese Unie5 pleit ik bij de Europese Commissie voor een

4
5

Kamerstuk 21 501–31, nr. 526
Kamerstuk 21 501-31, nr. 527

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

voortvarende en effectieve inzet van de Europese Arbeidsautoriteit, zodat er
op het terrein van effectieve grensoverschrijdende handhaving binnen de EU
verdere stappen gezet kunnen worden. Zo kan bijvoorbeeld beter worden
nagegaan of een detacherende dienstverrichter daadwerkelijk substantiële
activiteiten verricht in een uitzendende lidstaat.
Ik zal de Commissie oproepen toe te zien op de implementatie van recent tot
stand gekomen regelgeving en waar nodig te komen met vervolgstappen
voor het verder tegengaan van oneerlijke concurrentie en voor de adequate
bescherming van werknemers.
Vraag 8
Deelt u de mening van FNV-bestuurder Elzinga: «We zien dat Nederlandse
bedrijven bewust brievenbusfirma’s openen in een land als Polen of
Roemenië. Via die landen ontwijken ze niet alleen belastingen en sociale
premies, maar halen ze ook derdelanders uit bijvoorbeeld Oekraïne,
Wit-Rusland of zelfs Maleisië of Vietnam om in Nederland voor een schijntje
te komen werken. Er wordt grof geld verdiend over de ruggen van mensen
die uitgebuit worden door deze cowboybedrijven.»
Antwoord 8
Ik deel de mening van de heer Elzinga dat het ontwijken van belastingen en
sociale premies – via schijnconstructies of anderszins – moet worden
aangepakt. Illegaliteit en uitbuiting van gedetacheerde werknemers moeten
worden bestraft. Zoals aangegeven in de beantwoording van de vorige vraag
verwacht het kabinet dat de nieuwe Europese Arbeidsautoriteit hieraan zal
bijdragen. Veel misbruik en oneigenlijk gebruik speelt zich immers af tussen
de diverse lidstaten. Het heeft tot nu toe ontbroken aan een permanente
ondersteunende en coördinerende instantie, die het mogelijk maakt de kennis
en inzichten van de diverse nationale inspecties en uitvoeringsinstellingen bij
elkaar te brengen, en zo meer focus te geven aan opsporingsactiviteiten en
prioriteitsstelling. Het kabinet verwacht dat de Europese Arbeidsautoriteit de
effectiviteit van het optreden van de nationale inspecties daarmee zal
verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4