Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

26 448

Structuur van de uitvoering werk en inkomen
(SUWI)

Nr. 411

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 september 2009
Tijdens het Algemeen Overleg over Arbeidsongeschiktheid op 1 juli 2009
(Kamerstuk 26 448/29 461, nr. 410) heb ik uw Kamer een aantal toezeggingen gedaan. Met deze brief ga ik hier nader op in.

Claimbeoordeling bij ME/CVS-patiënten.
De Kamer heeft in het Algemeen Overleg van 1 juli jl. allereerst vragen
gesteld over de toepassing van het protocol ME/CVS door de verzekeringsartsen van het UWV. Aanleiding hiervoor is de uitspraak van de Rechtbank
Zutphen over UWV Hengelo, waarin de rechter oordeelde dat het protocol
ten onrechte terzijde was gelegd (Rechtspraak, LJN:BJ0693, Rechtbank
Zutphen, 08/2188 Wajong). De Kamer heeft mijn reactie gevraagd op het
hanteren van het protocol door de verzekeringsartsen van het UWV. De
Kamer heeft tevens aangegeven graag een reactie te krijgen op de
aanname dat in 2/3e van het aantal bezwaar- en beroepszaken de klager in
het gelijk is gesteld. Uw Kamer trok hieruit de conclusie dat dit aangeeft
dat er toch wel «iets aan de hand is» en dat het protocol blijkbaar niet
goed wordt nageleefd.
Ik wil allereerst reageren op het door de Kamer genoemde cijfer van het
aantal bezwaar- en beroepszaken waarin de klager in het gelijk werd
gesteld.
Uit navraag bij het UWV blijkt het volgende. In 27% van de bezwaarzaken
ME/CVS die voortvloeien uit de herbeoordelingsoperatie is het bezwaar
gegrond verklaard of is er een nieuwe beslissing afgegeven. Dit percentage is iets lager dan het percentage gegronde bezwaarzaken van alle
herbeoordelingen, dat op ruim 30% ligt. Van de afgehandelde beroepszaken ME/CVS is in 36% het beroep gegrond verklaard, tegenover 38.6 %
voor de totale herbeoordelingsoperatie. Zoals ik in het Algemeen Overleg
al heb gezegd, betekent dit dat in ongeveer 3 % van alle beslissingen in
het kader van de herbeoordelingsoperatie de primaire beslissing niet in
stand is gebleven.

KST134584
0809tkkst26448-411
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 448, nr. 411

1

Volledigheidshalve wil ik vermelden dat ook een gegrond bezwaar of
beroep niet per definitie betekent dat volledig aan de wens van de belanghebbende tegemoet wordt gekomen: hij kan ook gedeeltelijk gelijk krijgen
of er kan een nieuwe beoordeling moeten worden gedaan. Mijn conclusie
is dat het aantal gegrondverklaringen, zowel in bezwaar als in beroep, bij
de herbeoordelingen met de diagnose ME/CVS niet afwijkt van alle
herbeoordelingen (en zelfs iets lager is).
Uit de eerdergenoemde uitspraak van de rechtbank Zutphen blijkt dat in
het bewuste geval in strijd is gehandeld met de eerdere afspraak die
intern bij UWV voor deze gevallen is gemaakt. Die afspraak houdt in dat
alle bezwaar- en beroepszaken waarin de beroepsgrond is dat het protocol
niet of onjuist is toegepast centraal worden verzameld, en ook door de
bezwaarverzekeringsarts met de stafbezwaarverzekeringsarts worden
besproken. Dat is in dit geval niet gebeurd, en het UWV zal die afspraak
nog eens uitdrukkelijk onder de aandacht brengen van de bij de uitvoering
betrokkenen.
Aan het protocol ME/CVS wordt door UWV veel aandacht besteed. De
belangrijkste uitgangspunten bij de claimbeoordeling ME/CVS zijn voor
het UWV: 1) Het Schattingsbesluit is leidend. 2) Bij de beoordeling wordt
de arts geacht het protocol te hanteren, maar hij kan daar beargumenteerd van afwijken. 3) Het zonder meer stellen van «er is geen ziekte of
gebrek», bij mensen die in principe aan de criteria voor ME/CVS voldoen,
is niet juist. Zoals gezegd: van het protocol kan beargumenteerd worden
afgeweken. Dit wordt door artsen ook gedaan. De afwijkingen van het
protocol worden neergelegd bij de beroepsvereniging van verzekeringsartsen, de NVVG, ten behoeve van een verdere verbetering van dit
protocol. Verder is UWV bezig (in samenwerking met de NVVG) om
casuïstiek over ME/CVS via commentaarrondes te presenteren aan de
beroepsgroep (een soort mediprudentieontwikkeling rond ME/CVS), met
de bedoeling om knelpunten te signaleren. De opbrengst hiervan moet
input vormen voor een toekomstige verbetering van het protocol ME/CVS.

WIA re-integratie-instrumenten ook van toepassing op «nuggers»?
Voorts heb ik, naar aanleiding van een vraag van mevr. Ortega-Martijn,
aangegeven de Kamer nog nader te zullen informeren over de
WIA-voorzieningen die beschikbaar zijn voor (gedeeltelijk) arbeidsongeschikte nuggers. Wat dat betreft merk ik het volgende op.
De verantwoordelijkheid voor de begeleiding naar de arbeidsmarkt van
mensen zonder uitkering (nuggers) ligt bij gemeenten. Dit is opgenomen
in de WWB. Gemeenten kunnen voor nuggers een breed scala aan participatie bevorderende activiteiten inzetten. Als een gemeente een nugger die
aan bepaalde voorwaarden voldoet aan betaald werk helpt, dan mag de
gemeente sinds kort bij voorbeeld achteraf € 12 000 uit het W-deel
regelluw aan deze activiteiten besteden. Daarnaast kunnen zij nuggers zelf
onder voorwaarden een bonus geven van maximaal € 2 200,00 als zij aan
het werk gaan. Als niet duidelijk is wat de arbeidsmogelijkheden zijn van
een nugger, kan de gemeente voorts sociaal medisch advies inwinnen.
Dat kan bijvoorbeeld bij het UWV. De gemeenten kunnen afspraken maken
met UWV om tegen vergoeding over de arbeidsmogelijkheden van een
groep nuggers een sociaal medisch advies in te winnen. Daarnaast
kunnen competentietesten en een EVC traject ingezet worden.
Voor de arbeidsinschakeling van nuggers die werkzaamheden in dienstbetrekking willen gaan verrichten, maar structureel functionele beperkingen
hebben staat verder het WIA-instrumentarium ter beschikking van het
UWV (artikelen 35 en 36 Wet WIA). De werkgever kan in dat kader in
aanmerking komen voor een vergoeding van aanpassingen van de werkplek. Sinds 1 januari 2009 is het drempelbedrag hierbij vervallen. Als voor
het in dienst nemen van een nugger in verband met structureel functio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 448, nr. 411

2

nele beperkingen persoonsgebonden voorzieningen noodzakelijk zijn
zodat hij reguliere arbeid kan verrichten, dan kunnen deze bij het UWV
aangevraagd worden. Dit kunnen vervoersvoorzieningen zijn, intermediaire activiteiten ten behoeve van personen met een visuele, auditieve of
motorische handicap of voorzieningen die betrokkene eventueel kan
meenemen naar een andere functie. Wanneer een voormalig nugger met
structurele beperkingen niet in staat is om zonder ondersteuning reguliere
werkzaamheden te verrichten, kan een jobcoach worden aangevraagd bij
het UWV. De noodzaak en de mate van ondersteuning bepaalt het UWV
aan de hand van het protocol jobcoaching.
Tot slot kan een werkgever onder voorwaarden in aanmerking komen
voor een no-riskpolis of een premiekorting, wanneer hij een nugger met
structureel functionele beperkingen in dienst neemt. Hiervan is sprake als
hij naar het oordeel van het UWV belemmeringen heeft die leiden tot
beperking in het functioneren in arbeid. Een werkgever die een nugger
met structureel functionele beperkingen in dienst neemt, kan de loonkosten verrekenen met een ziektewetuitkering als deze uitvalt wegens
ziekte. Voor een nugger met structurele functionele beperkingen kan zijn
werkgever ook in aanmerking komen voor de premiekorting arbeidsgehandicapten (artikel 49, lid 1, onderdeel d, van de Wet financiering
sociale verzekeringen). De premiekorting bedraagt maximaal € 2042,– per
jaar.

Oordeel specialisten betrekken bij alle claimbeoordelingen in verband met
arbeidsongeschiktheid.
Bij de behandeling in uw Kamer van het wetsvoorstel Wet Wajong in april
jl. heb ik, naar aanleiding van motie nr. 32 van mevrouw Ortega (CU),
toegezegd na te gaan of de verzekeringsarts informatie bij de behandelend sector (specialist, huisarts) kan opvragen als de klant hier om
verzoekt. In het Algemeen Overleg van 1 juli jl. heb ik, naar aanleiding van
vragen van mevrouw Ortega om dit uit te breiden naar alle medische
beoordelingen in het kader van de arbeidsongeschikhteidswetten, toegezegd dat ik dit eerst voor de Wajong wil oppakken en daarna wil bezien,
afhankelijk van de uitkomst daarvan, of dat ook van toepassing zou
moeten zijn voor de overige arbeidsongeschiktheidswetten. Mijn reactie,
zowel in het kader van de Wajong als in het kader van de overige arbeidsongeschiktheidsbeoordelingen, zal ik geven in een brief aan uw Kamer,
waarin ik van alle moties en toezeggingen naar aanleiding van de behandeling van de Wajong de stand van zaken zal geven. Deze brief kan de
Kamer in het najaar tegemoet zien.

Financiële cijfers over de effecten van de herbeoordelingsoperatie.
In het AO van 1 juli jl. heb ik reeds aangegeven wat de kosten en opbrengsten van de herbeoordelingsoperatie zijn. Voor de goede orde geef ik
hiervan in deze brief een samenvattend beeld.
Door de herbeoordelingsoperatie is van 20% van de herbeoordeelden de
uitkering beëindigd, van 12% van de herbeoordeelden is de uitkering
verlaagd en van 6% is de uitkering verhoogd. Deze beëindigingen en
verlagingen van uitkeringen zijn uiteraard besparingen op de uitkeringslasten, de verhogingen zijn uiteraard additionele lasten. Om te kunnen
bepalen wat uiteindelijk de besparingen van de herbeoordelingsoperatie
zijn, wordt rekening gehouden met de situatie zonder herbeoordelingsoperatie. Immers, zonder herbeoordelingsoperatie zou er ook uitstroom
van personen (door werkhervatting, pensionering of overlijden) uit de
WAO, WAZ en Wajong hebben plaatsgevonden, al dan niet op later tijdstip.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 448, nr. 411

3

Het financiële effect van de herbeoordelingsoperatie is de besparing aan
uitkeringslasten die de extra uitstroom en verlagingen van uitkeringen
heeft gegenereerd. Tussen de periode 1 oktober 2004 en 1 mei 2009 heeft
de herbeoordelingsoperatie ruim € 1,1 miljard bespaard op uitkeringslasten WAO, WAZ en Wajong. Dit zijn echter bruto-besparingen. Om tot de
netto besparingen te komen dient rekening te worden gehouden met
hogere uitkeringslasten elders – de weglek naar WW, bijstand en
TRI-uitkeringen. Hiervoor dient circa € 550 miljoen worden afgetrokken.
De weglek naar WW is beperkt tot de maximale WW-duur van 3 jaar en
2 maanden te rekenen vanaf de verlaging van de WAO-uitkeringen. De
weglek naar TRI-uitkeringen zal niet meer plaatsvinden vanaf 1 januari
2011, omdat de TRI vanaf die datum vervalt. Om te komen tot de netto
besparing dient – naast de weglek naar andere uitkeringen – rekening te
worden gehouden met de kosten voor de uitvoering van de herbeoordelingsoperatie. Net als bij de opbrengsten van de herbeoordelingsoperatie
geldt dat deze kosten dienen te worden bekeken t.o.v. een situatie zonder
herbeoordelingsoperatie. In dit geval geldt dat zonder herbeoordelingsoperatie er ook kosten zouden zijn gemaakt voor re-integratie en uitvoering. Er dient dus te worden gekeken naar de éxtra uitvoeringskosten. In
totaal is er bijna € 190 miljoen extra budget voor re-integratiemiddelen en
uitvoeringskosten toegekend aan UWV tijdens de herbeoordelingsoperatie. Na de herbeoordelingsoperatie is er geen extra budget meer nodig
voor re-integratie en uitvoeringskosten.
De herbeoordelingsoperatie heeft dus tussen de periode 1 oktober 2004
en 1 mei 2009 circa € 375 miljoen bespaard. Door wetswijzigingen in de
periode voor en tijdens de uitvoering van de herbeoordelingsoperatie
(verlaging leeftijdsgrens en invoering TRI) zijn de opbrengsten van de
herbeoordelingsoperatie verminderd t.o.v. de initiële uitgangssituatie. Dit
is indertijd in de ramingen verwerkt.
Ook al is de herbeoordelingsoperatie nu afgerond, de effecten van de
herbeoordelingsoperatie lopen langer door dan 2009. In de Begroting
2010 zullen daarom onderstaande effecten worden verwerkt.
Aan de ene kant heeft er door de herbeoordelingsoperatie extra uitstroom
plaatsgevonden ten opzichte van een situatie zonder herbeoordelingsoperatie. Deze extra uitstroom is een besparing op uitkeringslasten die structureel doorloopt. Het aantal bespaarde uitkeringen – en daarbij de
bespaarde uitkeringslasten – loopt vanwege het natuurlijk verloop van
uitkeringen (op den duur worden uitkeringen altijd beëindigd wegens
pensionering) langzaam af.
Aan de andere kant is er op dit moment een uitvoeringstegenvaller in de
WAO. De tegenvaller komt doordat de uitstroomkans van met name de
leeftijdscategorieën die onder de herbeoordelingsoperatie vielen is afgenomen. (Dit valt te verklaren doordat de personen met het meeste potentieel tot het verrichten van arbeid uit de WAO zijn gestroomd tijdens de
herbeoordelingsoperatie). Hiermee was voorheen in de ramingen onvoldoende rekening gehouden.

Informatie aan cliënten over mogelijkheden tot bijverdienen.
In het Algemeen Overleg van 1 juli jl. heeft mevrouw Ortega (CU) ervoor
gepleit dat UWV jaarlijks in januari aan iedereen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering die werkt informatie geeft over de mogelijkheid
(de ruimte) om extra bij te verdienen, zonder dat dit tot een lagere
arbeidsongeschiktheidsklasse of lagere uitkering leidt. Aanleiding hiervoor was het gegeven dat uitkeringsgerechtigden die naast hun uitkering
werken door bij voorbeeld een eenmalige bonus, gratificatie of het feit dat
zij net iets meer zijn gaan verdienen, geconfronteerd kunnen worden met
indeling in een lagere arbeidsongeschiktheidsklasse, die veelal een of
twee maanden later met terugwerkende kracht geëffectueerd wordt, waar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 448, nr. 411

4

door een terug- en invordering ontstaat. Deze uitkeringsgerechtigden
zouden van te voren moeten weten wat de gevolgen van zo’n extra uitkering door de werkgever zijn. Ik kan hierop de volgende reactie geven.
Ten tijde van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de WAO
en WAZ om uitkeringsgerechtigden te stimuleren arbeid te gaan
verrichten hebben diverse fracties vragen gesteld over de voorlichting aan
de uitkeringsgerechtigde over de inkomenseffecten van werkhervatting. In
reactie op deze vragen heb ik in de nota naar aanleiding van het verslag
toegezegd dat het UWV de uitkeringsgerechtigde, die contact opneemt
met UWV met vragen over de gevolgen van werkhervatting, op korte
termijn en voorafgaand aan de werkhervatting zal informeren. Om precies
aan te kunnen geven wat het effect is van werkhervatting of werkuitbreiding heeft UWV gegevens nodig van betrokkene met betrekking tot
de (nieuwe) functie en uit het dossier van de uitkeringsgerechtigde met
betrekking tot de mate van arbeidsongeschiktheid, de oude urenomvang
en het oude uurloon. Op basis van deze gegevens wordt betrokkene uiterlijk binnen 3 werkdagen teruggebeld door UWV en wordt hij geïnformeerd
over het uitkeringsbedrag bij werkhervatting of werkuitbreiding (Kamerstukken II, 2008–2009, 31 520, nr. 6).
Ik ben van mening dat een dergelijke werkwijze ook adequaat is bij vragen
van uitkeringsgerechtigden over de gevolgen van werkuitbreiding, een
stijging van inkomen uit arbeid of extra uitkeringen door de werkgever in
verband met de dienstbetrekking. Ik heb met het UWV afgesproken om de
hiervoor beschreven werkwijze, waarbij cliënten vooraf bij het UWV naar
de gevolgen van werkhervatting kunnen informeren, ook toegepast gaat
worden als cliënten al werken en in dit werk méér inkomsten hebben of
gaan ontvangen. Het verstrekken van een opgave van het maatmaninkomen aan het begin van ieder jaar aan iedere uitkeringsgerechtigde is
technisch moeilijk uitvoerbaar en is feitelijk ook niet nodig, omdat de
uitkeringsgerechtigde met enkel een opgave van het maatmaninkomen
niet de mogelijkheid heeft om de «verdienruimte» te kunnen bepalen.
Daarvoor is niet alleen het maatmaninkomen nodig, maar ook onder meer
een geactualiseerde restverdiencapaciteit. Dit is voor iedere uitkeringsgerechtigde maatwerk en dit zou steeds opnieuw individueel vastgesteld
moeten worden.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 448, nr. 411

5