Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 733

Beleidsbrief Defensie

Nr. 59

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 april 2012
Inleiding
In mijn brief over het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie van
31 augustus 2011 (Kamerstuk 32 733, nr. 44) heb ik een onderzoek
aangekondigd naar de mogelijkheden om de marinierskazerne in de
provincie Zeeland onder te brengen. Onlangs heeft de daartoe ingestelde
werkgroep haar rapport uitgebracht. In deze brief ga ik in op de bevindingen van de werkgroep en de conclusies die ik daaraan verbind. Het
rapport van de werkgroep is als bijlage bij deze brief gevoegd.1
Ik heb ook de Businesscase Van Braam Houckgeestkazerne (VBHKAZ)
Marinierskazerne te Doorn bestudeerd, die het college van Burgemeester
en Wethouders van de gemeente Utrechtse Heuvelrug op 18 januari 2012
heeft gepresenteerd. In deze brief zal ik ook hierop ingaan.
Ik kies voor de verwezenlijking van een nieuwe marinierskazerne op de
locatie Buitenhaven bij Vlissingen. De komende maanden wordt daarvoor
de behoeftestelling uitgewerkt. Daarnaast zal ik met de provincie Zeeland
in overleg treden om formele afspraken te maken over de beschikbaarstelling van de grond «om niet» en over het medegebruik van een aantal
terreinen voor oefenen en trainen. Als de kazerne in Vlissingen in gebruik
is genomen, zullen de Van Braam Houckgeestkazerne en het Logistiek
Centrum Maartensdijk worden afgestoten en verkocht.
Het feit dat de investeringsuitgaven voor de optie «Vlissingen» volgens de
huidige berekeningen en daarbij nu nog noodzakelijkerwijs te hanteren
veronderstellingen hoger zijn dan die voor Doorn, acht ik acceptabel
gegeven de betere ontwikkelingsmogelijkheden van een kazerne in
Vlissingen. Overigens wijs ik er in deze brief op dat de Van Braam
Houckgeestkazerne ook na een eventuele renovatie krap behuisd is en niet
toekomstbestendig.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-32733-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 59

1

De te huisvesten eenheden
Het Mariniers Trainingscommando (MTC) omvat twee mariniersbataljons,
delen van het gevechtssteunbataljon en het amfibisch logistiek bataljon.
De taken van de mortiercompagnie en van het TL-peloton worden
ondergebracht bij het Commando Landstrijdkrachten en de Unit Interventie Mariniers (UIM) zal elders worden gehuisvest, mogelijk gecolloceerd met andere eenheden van de Dienst Speciale Interventies. Daarmee
komt de personele omvang van het MTC op 1 890 vte’n. In de herbeleggingsbrief van 31 augustus was aangekondigd dat zou worden onderzocht
«of de druk op de kazerne kan worden beperkt door nog andere eenheden
elders onder te brengen.» Dat zou echter afbreuk doen aan het operationele verband van het MTC, dat één geheel vormt. Bovendien zouden
vervolgens allerlei logistieke maatregelen moeten worden getroffen om
van elkaar gescheiden eenheden toch samen te laten werken. Dit is dus
geen goede oplossing. Om redenen van doelmatigheid dienen de stalling
en opslag van het Logistiek Centrum Maartensdijk op de marinierskazerne
te worden ondergebracht. Dan kan het LCM worden afgestoten en
bespaart Defensie op de exploitatiekosten van een afzonderlijke
opslaglocatie.
De Van Braam Houckgeestkazerne
De mariniers kampen op de Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn met
ruimtegebrek. Het kazerneterrein beslaat ruim 48 ha, waarvan 29 ha door
bos wordt ingenomen. Het terrein ligt ingeklemd tussen de bebouwing
van Doorn en natuurgebied. Daar komt bij dat in de loop der jaren zowel
de persoonlijke uitrusting als het materieel (o.a. NIMCIS) en het
wagenpark (o.a. de Viking) is uitgebreid. Onderzoek wees uit dat de
kazerne onvoldoende ruimte bood om dit alles daar onder te brengen. Het
lukte niet het naastgelegen golfterrein te verwerven voor de uitbreiding
van het terrein. Noodgedwongen nam het Commando Zeestrijdkrachten
het Logistiek Complex Maartensdijk over als opslaglocatie voor Doorn, dat
daarom niet kon worden afgestoten.
De afgelopen jaren is voor de duurzame ontwikkeling van de kazerne en
van het Logistiek Centrum Maartensdijk een Structuur- en Ontwikkelingsplan opgesteld. Op grond hiervan heeft de gemeente Utrechtse
Heuvelrug wijzigingen in het bestemmingsplan uitgevoerd, waaronder
een verhoging van het maximum bebouwingspercentage en een
verhoging van de bouwhoogte. Van het Structuur- en Ontwikkelingsplan
dat oorspronkelijk een totale investering van € 139,5 miljoen zou vergen,
is vooralsnog een beperkt deel voor een bedrag van € 33 miljoen in de
plannen opgenomen. Maar dit is nog niet tot uitvoering gekomen.
Businesscase Van Braam Houckgeestkazerne
Op 18 januari heeft het college van Burgemeester en Wethouders van de
gemeente Utrechtse Heuvelrug de Businesscase Van Braam Houckgeestkazerne (VBHKAZ) Marinierskazerne te Doorn gepresenteerd. Volgens de
gemeente is het mogelijk het Mariniers Trainingscommando inclusief de
noodzakelijke opslag en stalling op een ingrijpend gerenoveerde kazerne
in Doorn te blijven huisvesten.
Berekend wordt dat de aanpassingen aan de Van Braam Houckgeestkazerne aan bruto investeringen € 98,2 miljoen kosten. Dit bedrag zou naar
het oordeel van de gemeente kunnen worden verlaagd omdat in de
economische situatie waarin de bouwmarkt verkeert een aanzienlijk
aanbestedingsvoordeel te behalen is. De voor Defensie noodzakelijke
parkeergarage is in het plan van de gemeente geschrapt. Een parkeerdek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 59

2

komt er wel. Voorts trekt de gemeente de verkoopopbrengst van het
Logistiek Centrum Maartensdijk af van het investeringsbedrag. Zo komt
de investeringsbehoefte uit op € 80 miljoen, waarvan € 33 miljoen al in
de plannen is opgenomen. De additionele investeringsbehoefte voor de
aanpassingen aan de Van Braam Houckgeestkazerne komt dan uit op € 47
miljoen, in de berekeningen van de gemeente Utrechtse Heuvelrug.
Kanttekeningen bij businesscase Van Braam Houckgeestkazerne
Ik plaats twee kanttekeningen bij de benadering van de gemeente. De
eerste betreft de financiële berekeningen, die afwijken van de berekeningen van Defensie en tot een wezenlijk ander resultaat leiden. De
tweede kanttekening betreft de wijze waarop de gemeente het ruimtegebrek wil aanpakken en de beoordeling van de toekomstbestendigheid
van de locatie.
Defensie heeft de getallen van de werkgroep marinierskazerne – voor de
aantallen mariniers, legering, leslokalen, voor de ruimtebehoefte voor
opslag en stalling, voor sportfaciliteiten, etc. – gedeeld met de gemeente
Utrechtse Heuvelrug. Uitgaande van die getallen komt het geactualiseerde
Structuur- en Ontwikkelingsplan van Defensie op een totale investeringsbehoefte van € 130 miljoen voor een ingrijpende renovatie en herstructurering van de kazerne (inclusief het leeghalen en afstoten van Logistiek
Centrum Maartensdijk). De gemeente komt, zoals gezegd, op een totaal
van € 80 miljoen.
Hierboven zijn al enkele factoren genoemd die tot dit verschil leiden: het
ten onrechte schrappen van een parkeergarage (– € 3,6 miljoen), een
geraamd aanbestedingsvoordeel (– € 16,5 miljoen) en de verkoop van
Logistiek Centrum Maartensdijk (€ 4,5 miljoen). In de berekeningen voor
een marinierskazerne in Vlissingen houdt Defensie geen rekening met
verkoopopbrengsten. De gemeente gaat voor de Van Braam Houckgeestkazerne uit van een lager percentage »boordplaatsers» (binnenslapers)
dan Defensie hanteert (35 i.p.v. 45%). Dat scheelt overigens niet alleen in
kosten, maar ook in ruimtebeslag. Ten slotte worden in de businesscase
enkele noodzakelijke investeringen buiten beschouwing gelaten,
waaronder een NIMCIS magazijn en werkplaats à € 8,7 miljoen.
Om in Doorn voldoende ruimte te creëren voor de sluiting van het
Logistiek Centrum Maartensdijk schetst de gemeente een aantal oplossingsrichtingen, waaronder een optimalisatie van het Structuur- en
Ontwikkelingsplan en een bestemmingswijziging van het bosperceel
Beukenrode. Een van de optimalisaties van het plan wordt bereikt door
een lager aantal «boordplaatsers» te hanteren dan het Korps Mariniers nu
voor de Van Braam Houckgeestkazerne opgeeft. Van het genoemde
bosperceel op het terrein van het landgoed Beukenrode kan een parkeerterrein worden gemaakt. Omdat dit landgoed deel uitmaakt van de
Ecologische Hoofdstructuur gelden echter strenge voorwaarden voor een
wijziging en zou een aantal maatregelen moeten worden genomen voor
de landschappelijke inpassing.
Ik concludeer dat de gerenoveerde kazerne alleen onder voorwaarden aan
de gestelde ruimtelijke eisen kan voldoen. Of de ingreep in de Ecologische
Hoofdstructuur op het landgoed Beukenrode kan doorgaan, is vooralsnog
onzeker, zoals ook de gemeente zelf aangeeft. In ieder geval onderschrijf
ik niet de conclusie van de gemeente Utrechtse Heuvelrug, dat de kazerne
«een uitstekende en toekomstbestendige oplossing met voldoende ruimte
en uitbreidingsmogelijkheden» biedt. Ook na de renovatie blijft de kazerne
krap behuisd. Bovendien is het huidige maximum bebouwingspercentage
van 30% al zo hoog, dat een verdere verhoging van dat maximum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 59

3

praktisch niet meer mogelijk is en ook niet wenselijk gezien het leefklimaat
op de kazerne. Na een kostbare renovatie zou de kazerne wel gemoderniseerd zijn, maar geen ontwikkelingsmogelijkheden bieden.
Alternatieve locaties in Noord-Brabant en Zeeland
In het kader van de opstelling van het Herbeleggingsplan zijn alternatieven voor Doorn en Maartensdijk onderzocht, met name de Nassau
Dietzkazerne in Budel met in de nabijheid de schietbaan in Weert en het
Oefenterrein Weerterheide, en vliegbasis De Peel, dat met een oppervlakte
van 556 ha. veel ruimte biedt. Op De Peel zouden de mariniers mede
gebruik kunnen maken van bestaande ondersteunende voorzieningen als
bewaking en beveiliging en catering. Zoals in de antwoorden op de
vragen over het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie van 17 november
2011 (Kamerstuk 32 733, nr. 51) is aangegeven, zijn deze alternatieven om
verschillende redenen terzijde gelegd, onder andere omdat verhuizing van
Doorn naar een nog verder landinwaarts gelegen locatie voor een
marinierskazerne niet logisch is. Bovendien is de krijgsmacht nu al in
groten getale aanwezig in de provincie Noord-Brabant. In mijn brief over
het Herbeleggingsplan heb ik het belang van een betere spreiding van de
krijgsmacht over het land onderstreept. Dat draagt bij tot een steviger
draagvlak voor Defensie. Daarom heb ik met de Commissaris van de
Koningin in Zeeland gesproken over de mogelijke vestiging van een
marinierskazerne in Zeeland en hebben wij begin september 2011 een
gezamenlijke werkgroep ingesteld om de mogelijkheden daartoe te
onderzoeken.
Bevindingen van de werkgroep marinierskazerne
De locatie
De werkgroep heeft na vergelijking van een aantal terreinen in Zeeland
geconcludeerd dat de locatie Buitenhaven bij Vlissingen voorziet in de
behoefte. Het biedt de beste mogelijkheden en voldoende ruimte om een
nieuwe marinierskazerne inclusief opslag en stalling onder te brengen. De
terreinomvang van ca. 70 ha verschaft bovendien de nodige flexibiliteit
voor toekomstige ontwikkelingen. De eigendomsverhoudingen op de
locatie Buitenhaven en relevante wettelijke en ruimtelijke ordeningsaspecten zijn onderzocht: hieruit kwamen geen wezenlijke belemmeringen
voor de vestiging van een marinierskazerne voort. De provincie Zeeland
en de gemeente Vlissingen verwerven de grond, stellen die om niet
beschikbaar voor de marinierskazerne en leveren de grond bouwrijp op.
De bestaande Marinekazerne Vlissingen staat eveneens aan de Buitenhaven. Deze kazerne wordt nog voornamelijk gebruikt voor legering in
verband met de bouw, het onderhoud en de ombouw van marineschepen
bij Damen Schelde Naval Shipbuilding, onder andere bij verkoop van
schepen aan buitenlandse marines. Deze kazerne staat op de nominatie
voor afstoting, maar kan nog enkele jaren worden gebruikt als aanvullende legering voor de mariniers.
Oefenterreinen
Met het oog op een efficiënte bedrijfsvoering is het wenselijk dat binnen
een rijtijd van een uur voldoende oefenterreinen aanwezig zijn. Defensie
heeft in de provincie Zeeland geen oefenterreinen. De werkgroep heeft
geconstateerd dat er in de nabije omgeving mogelijkheden zijn om
bestaande terreinen mede te gebruiken voor oefening en training, ook
voor operaties op de grens van land en water. De provincie heeft in eerste
contacten met de eigenaren van de bewuste gronden de mogelijkheden
voor militair medegebruik verkend. Over dit medegebruik moeten met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 59

4

grondeigenaren de komende tijd afspraken worden gemaakt. De
beschikbaarheid van deze terreinen is van wezenlijk belang voor de
mariniers, want zonder oefenmogelijkheden in de omgeving zouden de
exploitatiekosten toenemen.
Investeringsbehoefte
De behoeftestelling van de werkgroep leidt tot een investeringsbehoefte
van € 192 miljoen. Het gebruik van de bestaande Marinekazerne
Vlissingen voor de legering van mariniers levert een besparing op die op
€ 3 miljoen wordt geraamd. De werkgroep beveelt nader onderzoek aan
naar enkele mogelijkheden tot besparing:
– mogelijkheden om de directe investeringskosten omlaag te brengen
door toepassing van flexibel bouwen, innovatieve concepten en
samenwerking met andere partijen voor alternatieve legering in
bestaande gebouwen buiten de kazerne. Eerste verkenningen hiernaar
geven aan dat hier mogelijk substantiële besparingen te behalen zijn;
– toepassing van DBFMO: design, build, finance, maintain, operate, een
vorm van sourcing.
Exploitatielasten
De werkgroep heeft ten slotte geïnventariseerd wat de gevolgen van een
verhuizing naar Zeeland kunnen zijn voor de exploitatielasten. Deze zullen
naar verwachting toenemen vanwege de langere reistijd naar enkele
oefenterreinen en door een stijging van het aantal «boordplaatsers».
Ondanks de mogelijkheden voor medegebruik van terreinen in de
omgeving voor oefening en training zal voor een deel van de oefenbehoefte ook in de toekomst gebruik moeten worden gemaakt van Infanterie
Schietkamp Harskamp en van de Leusder en/of de Oirschotse Heide. Dat
gaat bijvoorbeeld om oefeningen met het Viking rupsvoertuig, die slechts
op enkele oefenterreinen gehouden mogen worden. De raming is dat het
oefenbudget hierdoor met ca. € 1 miljoen structureel moet worden
opgehoogd.
Vanwege de ligging van Zeeland wordt aangenomen dat het aandeel
boordplaatsers (in Doorn 45%) de eerste jaren in Vlissingen zal verdubbelen tot 90%, om vervolgens geleidelijk af te nemen. Deze eerste jaren
zullen de jaarlijkse exploitatielasten hierdoor toenemen met ca. € 400 000.
Het is mogelijk dat het aandeel van de boordplaatsers zich zal stabiliseren
op een hoger percentage dan nu. Een verschil van 10 procentpunt
boordplaatsers betekent een verschil van € 90 000 in structurele
exploitatielasten.
Ten slotte wordt aangenomen dat met de verhuizing naar Zeeland de te
betalen verhuiskosten zullen toenemen. Hiervoor wordt een structureel
extra bedrag van € 120 000 geraamd.
Conclusie werkgroep
Het onderzoek naar de mogelijkheden voor een marinierskazerne in de
provincie Zeeland heeft uitgewezen dat de locatie Buitenhaven bij
Vlissingen goede mogelijkheden en voldoende ruimte biedt om de
marinierskazerne inclusief stalling en opslag daar onder te brengen, en
ook dan nog ruimte biedt voor toekomstige ontwikkelingen. Nieuwbouw
geeft Defensie de gelegenheid een grote kazerne geheel nieuw in te
richten: doelmatig en doeltreffend, toekomstbestendig en met toepassing
van innovatieve concepten. In de nabije omgeving zijn mogelijkheden om
bestaande terreinen mede te gebruiken voor oefening en training, ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 59

5

voor amfibisch optreden op de grens van land en water. Bijna het gehele
terrein is eigendom van overheidsorganisaties.
Vervolgfase
De komende maanden zal een DMP-A document worden opgesteld met
de behoeftestelling voor een marinierskazerne op de locatie Buitenhaven
bij Vlissingen. Daarin zullen de benodigde voorzieningen en de daaraan
verbonden kosten in detail worden uitgewerkt.
Deze fase zal ook worden gebruikt om een aantal onzekerheden weg te
nemen of te verminderen:
– over de beschikbaarstelling van de grond «om niet» zal een formele
afspraak met de provincie moeten worden gemaakt;
– onderzocht moet worden of de bestaande Marinekazerne Vlissingen
beschikbaar is voor de aanvullende legering van mariniers. Bovendien
moeten de kosten van het op norm brengen van deze locatie in kaart
worden gebracht;
– over de beschikbaarheid van terreinen in de omgeving voor oefening
en training moeten formele afspraken met de grondeigenaren worden
gemaakt. Waar nodig zullen ook vergunningen moeten worden
aangevraagd;
– het inzicht in de exploitatiekosten van de nieuwe marinierskazerne
moet verder worden verdiept.
Een bijzonder punt van aandacht betreft de legering van de korporaals.
Korporaals van de mariniers behoren tot de categorie onderofficieren.
Eerdere toezeggingen om de huidige korporaalslegering op norm te
brengen zijn nog niet gehonoreerd. Dat zal in de nieuwe kazerne wel
gebeuren.
Deze fase wordt ook benut om nadere afspraken te maken over
huisvesting buiten de poort. De provincie heeft aangekondigd de regie te
nemen bij de aanpassing van ruimtelijke plannen op de locatie. De
provincie zal onverwijld beginnen met de voorbereiding daarvan.
Aan het einde van de DMP-A fase zal ik definitief besluiten tot de vestiging
van een marinierskazerne in Zeeland.
In een latere fase zullen de personele gevolgen van de verhuizing van de
marinierskazerne naar Zeeland tijdig met de medezeggenschap worden
besproken.
Na de vaststelling van de behoefte zal via een vergelijking met de markt
worden bepaald op welke wijze de bouw van de kazerne wordt georganiseerd en gefinancierd. Dan kan ook worden bepaald hoe de investeringsen de exploitatiekosten in de plannen en in de defensiebegroting worden
geaccommodeerd.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 59

6