Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 350 X

Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van
Defensie (X) voor het jaar 2023 (wijziging
samenhangende met de Voorjaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

INHOUDSOPGAVE
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

2

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

3

1

Leeswijzer

3

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Het beleid
Voorstel van wet
Uitgavenmutaties
Ontvangstenmutaties
Budgettaire gevolgen van beleid

4
4
5
7
8

3

Bijlage subsidieoverzicht

26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

1

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Artikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2023 wijzigingen aan te brengen
in de departementale begrotingsstaat van het ministerie van Defensie (X).
Vanwege de spoedeisende maatregelen is op 17 februari de eerste
incidentele suppletoire begroting naar de Tweede Kamer verzonden. De
behandeling in de Tweede Kamer heeft nog niet plaatsgevonden. Om deze
reden is de in de begrotingsstaat opgenomen stand nog niet door de beide
Kamers bekrachtigd. Vanwege de snelle opeenvolging van begrotingswets­
voorstellen, om het budgetrecht van de Staten Generaal te waarborgen,
bevat de kolom ‘vastgestelde begroting’ zowel de vastgestelde stand bij
ontwerpbegroting als de mutaties die bij incidentele suppletoire begroting
zijn opgenomen.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begro­
tingstoelichting).
De Minister van Defensie,

K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

2

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De voorliggende eerste suppletoire begroting bevat de voorgestelde
wijzigingen ten opzichte van de ontwerpbegroting 2023 van hoofdstuk X
van de begroting van het Rijk.
In deze eerste suppletoire begroting van het ministerie van Defensie zijn
de besluiten van het kabinet uit de Voorjaarsnota verwerkt. Deze suppletoire
wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Voorjaarsnota.
Als gevolg hiervan wordt de Defensiebegroting 2023 met € 726,4 miljoen
naar beneden bijgesteld tot € 15.552,3 miljoen. De begroting is naar
beneden bijgesteld omdat budget uit 2023 doorgeschoven wordt naar latere
jaren.
In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de
ontwerpbegroting uiteengezet. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 de
belangrijkste begrotingswijzigingen op deze begroting van het ministerie
van Defensie vermeld, waarna deze in paragrafen 2.3, overzicht uitgaven­
mutaties, en 2.4, overzicht ontvangstenmutaties, worden toegelicht.
Afsluitend is in paragraaf 2.5 per artikel een tabel opgenomen met daarin
de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmu­
taties. Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande
staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artike­
londerdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting) in
€ miljoen

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1000

5

10

=> 1000

10

20

De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen
indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten
opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze
verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen zijn aangegaan die
niet tot een uitgavenmutatie leiden of door regelingen waarvoor de verplich­
tingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of
in de jaren daarna) plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

3

2 Het beleid
2.1 Voorstel van wet
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting
2023 van het ministerie van Defensie (X) ten opzichte van de vastgestelde
begroting met een bedrag van € 726,4 miljoen te verlagen. Voor het begro­
tingsbedrag van de ontvangsten 2023 wordt voorgesteld dit met
€ 3,2 miljoen te verhogen. Dit leidt voor het ministerie van Defensie tot
een uitgavenbudget van € 15.552,3 miljoen en een ontvangstenbudget van
€ 145,4 miljoen. De begroting voor de in 2023 aan te gane verplichtingen
daalt met € 71,1 miljoen tot € 16.176,9 miljoen. De cijfermatige aansluiting
ten opzichte van de ontwerpbegroting 2023 is als volgt:
Uitgaven (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2023

€ 16.278.661

Wijzigingen 1e suppletoire begroting 2023

‒ € 726.369

Stand begroting Defensie (X) in de voorjaarsnota 2023

€ 15.552.292

Ontvangsten (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2023
Wijzigingen 1e suppletoire begroting 2023
Stand begroting Defensie (X) in de voorjaarsnota 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

€ 142.234
€ 3.154
€ 145.388

4

2.2 Uitgavenmutaties
Toelichting overzicht uitgavenmutaties
Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2023 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Toelichting

Omschrijving

Artikelen

Totaal

Begroting 2023 (incl. NvW, ISB, moties en amendementen)

16.278.661

Belangrijkste suppletoire mutaties

‒ 726.369

1

Overheveling AP AV middelen

12

175.193

2

Overheveling AP Oekraine

1

560.000

3

Kasschuif AV middelen

12

‒ 296.393

4

Kasschuif Oekraine

1

‒ 665.568

5

Overige kasschuiven

12

‒ 48.800

6

Technische verwerking voedingsartikel DMF

13

‒ 1.075.517

7

Loonbijstelling Defensie

12

415.064

8

Prijsbijstelling Defensie

12

86.782

9

Eenmalige prijsbijstelling Defensie

12

14.734

10

Eindejaarsmarge Defensie

12

73.895

11

Eindejaarsmarge BIV/Srebrenica

1

12.700

12

Overige overboekingen

1, 2, 5, 9, 10, 12, 13

18.010

13

Overige mutaties

1,2,5, 12, 13

3.531

Stand 1e suppletoire begroting 2023

15.552.292

Toelichting overzicht uitgavenmutaties
1. Overheveling AP AV middelen
Dit betreft het toevoegen van budget voor het arbeidsvoorwaardenpakket
van Defensie vanuit de aanvullende post van het ministerie van Financiën.
Deze middelen zijn onder andere bedoeld voor een nog in te voeren
Individueel Keuzebudget (IKB) en een gemoderniseerd toelagenstelsel,
conform afgesproken in het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023.
2. Overheveling AP Oekraïne
Dit betreft het toevoegen van budget voor uitgaven ten behoeve van
Oekraïne voor geleverde en te leveren militaire steun vanuit aanvullende
post van het ministerie van Financiën.
3. Kasschuif AV middelen
Het restant van € 296,4 miljoen aan arbeidsvoorwaardenmiddelen die
vanuit het Coalitieakkoord aan het budget zijn toegevoegd, wordt doorge­
schoven naar 2024 en 2025, omdat het de verwachting is dat dit budget in
deze jaren uitgegeven zal worden. Hier maakt ook de overheveling vanuit
de aanvullende post bij Financiën deel van uit. Deze middelen zijn onder
andere bedoeld voor een nog verder uit te werken en in te voeren
Individueel Keuzebudget (IKB) en een gemoderniseerd toelagenstelsel,
conform afgesproken in het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023.
Voordat deze hieraan uitgegeven kunnen worden dienen de sociale partners
hier de komende tijd eerst overeenstemming over te bereiken.
4. Kasschuif Oekraïne
Een deel van de militaire steun aan Oekraïne leidt tot uitgaven in 2024.
Daarom wordt € 665,7 miljoen vanuit 2023 doorgeschoven naar 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

5

5. Overige kasschuiven
Dit betreffen kasschuiven voor het programma Defensie Open op Orde dat
voornamelijk is vertraagd als gevolg van de achterblijvende werving en
selectie van informatieadviseurs, en verscheidene mutaties om het budget
gedurende de begrotingsperiode in het juiste ritme te plaatsen.
6. Technische verwerking voedingsartikel DMF
Vanwege de mutaties dit voorjaar op het Defensiematerieelbegrotingsfonds
(K) dient een evenredige mutatie plaats te vinden op artikel 13 van deze
Defensiebegroting (X). Deze is technisch van aard en de mutaties worden in
de eerste suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds
toegelicht.
7. Loonbijstelling Defensie
De loonbijstelling tranche 2023 van € 415,1 miljoen is toegevoegd aan de
Defensiebegroting. De loonbijstelling is vooralsnog geparkeerd op artikel
12 Nog onverdeeld.
8. Prijsbijstelling Defensie
De prijsbijstelling tranche 2023 voor de defensiebegroting van €86,8 miljoen
is toegevoegd aan de Defensiebegroting en vooralsnog geparkeerd op
artikel 12 Nog onverdeeld.
9. Eenmalige prijsbijstelling Defensie
De eenmalige prijsbijstelling voortkomend uit de Najaarsnota 2022 (Kamer­
stukken II 2022/23, 36250, nr. 1) van €14,7 miljoen is toegevoegd aan de
Defensiebegroting. De prijsbijstelling is vooralsnog geparkeerd op artikel
12 Nog onverdeeld.
10. Eindejaarsmarge Defensie
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2022 van € 73,9 miljoen
aan de begroting van Defensie.
11. Eindejaarsmarge BIV/Srebrenica
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2022 van € 12,7 miljoen
vanuit de HGIS-middelen aan de begroting van Defensie.
12. Overige overboekingen
Per saldo stijgt de begroting van Defensie als gevolg van de interdeparte­
mentale budgetoverhevelingen met € 18,0 miljoen. Voornamelijk als gevolg
van aanvullend budget voor de beveiliging van ambassades door de
Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten (€ 25,2 miljoen)
13. Overige mutaties
Per saldo stijgt de begroting van Defensie als gevolg van de overige
mutaties met € 3,5 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

6

2.3 Ontvangstenmutaties
Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2023 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Toelichting Omschrijving

Artikelen

Begroting 2023 (incl. NvW, ISB, moties en amendementen)

Totaal
142.234

Belangrijkste suppletoire mutaties

3.154

1

Ontvangsten Kustwacht Caribisch gebied

2

1.563

2

Hoog risico beveiliging DNB

5

1.895

3

Overige mutaties

2, 5

‒ 304

Stand 1e suppletoire begroting 2023

145.388

1. Ontvangsten Kustwacht Caribisch gebied
Dit betreft de bijdrage die Kustwacht CARIB krijgt van de Joint Inter Agency
Task Force (JIATF). JIATF is een samenwerkingsorganisatie met als doel
de bestrijding van drugs-gerelateerde activiteiten.
2. Hoogrisicobeveiliging DNB
Dit betreft de vergoeding vanuit De Nederlandsche Bank voor de inzet van
Hoogrisicobeveiliging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

7

2.4 Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Inzet
Tabel 1 Artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerp­
Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
via NvW,
begroting
stelde suppletoire suppletoire
2023 (1) ISB, moties begroting begroting begroting
en
2023
(4) (5)=(3)+(4)
amende­ (3)=(1)+(2)
menten (2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

205.446

1.240.000

1.445.446

549.765

1.995.211

‒ 2.161

‒ 3.406

‒ 243.842

‒ 1.111

Uitgaven

232.925

1.240.000

1.472.925

‒ 107.198

1.365.727

98.396

80.652

‒ 35.303

20.099

Waarvan juridisch verplicht

16,0%

122,6%

Opdrachten

232.925

1.240.000

1.472.925

‒ 107.198

1.365.727

98.396

80.652

‒ 35.303

20.099

Crisisbeheersingsoperaties

214.973

1.240.000

1.454.973

‒ 105.891

1.349.082

98.971

81.227

‒ 34.728

20.674

Financiering nationale inzet
krijgsmacht

3.511

0

3.511

‒ 732

2.779

0

0

0

0

Overige inzet

14.441

0

14.441

‒ 575

13.866

‒ 575

‒ 575

‒ 575

‒ 575

Programma ontvangsten

2.907

0

2.907

‒ 575

2.332

‒ 575

‒ 575

‒ 575

129.425

Crisisbeheersingsoperaties

1.407

0

1.407

0

1.407

0

0

0

130.000

Overige Inzet

1.500

0

1.500

‒ 575

925

‒ 575

‒ 575

‒ 575

‒ 575

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget is met € 549,8 miljoen gestegen. De stijging is
bijna geheel te verklaren door het overhevelen van € 560,0 miljoen van de
Aanvullende Post van Financiën naar de Defensiebegroting om de steun aan
Oekraïne te kunnen continueren.
Toelichting op de uitgaven
Opdrachten
Het budget voor de opdrachten is met € 107,2 miljoen verlaagd. Dit wordt
voornamelijk veroorzaakt door een lager budget voor Crisisbeheersings­
operaties.
Crisisbeheersingsoperaties
Om de militaire steun aan Oekraine te kunnen continueren wordt
€ 560,0 miljoen overgeheveld van de Aanvullende Post van Financiën naar
de Defensiebegroting. Deze gelden maken onderdeel uit van de door het
kabinet gereserveerde € 2,5 miljard voor steun aan Oekraïne. Deze gelden
en € 105,6 miljoen worden met name doorgeschoven dan wel ontvlecht naar
de Defensie onderdelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

8

Beleidsartikel 2 Koninklijke Marine
Artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerp­
Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
via NvW,
begroting
stelde suppletoire suppletoire
2023 (1) ISB, moties begroting begroting begroting
en
2023
(4) (5)=(3)+(4)
amende­ (3)=(1)+(2)
menten (2)

Verplichtingen

1.034.161

0

1.034.161

‒ 15.187

Uitgaven

1.017.361

0

1.017.361

‒ 15.032

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

1.018.974

37.593

37.255

37.416

37.446

1.002.329

37.593

37.255

37.416

37.446

4.069

Waarvan juridisch verplicht

81,0%

Opdrachten

68.506

0

68.506

3.948

72.454

3.999

4.069

4.069

Gereedstelling

17.270

0

17.270

‒ 519

16.751

‒ 519

‒ 519

‒ 519

‒ 519

Kustwacht NL

36.741

0

36.741

16.913

53.654

16.964

17.034

17.034

17.034

Kustwacht CARIB

14.495

0

14.495

‒ 12.446

2.049

‒ 12.446

‒ 12.446

‒ 12.446

‒ 12.446

Personele uitgaven

916.922

0

916.922

‒ 8.997

907.925

42.447

46.190

50.025

52.758

Eigen personeel

846.692

0

846.692

‒ 17.719

828.973

39.854

44.633

48.467

51.199

Externe inhuur

2.276

0

2.276

5.801

8.077

‒ 781

‒ 781

‒ 781

‒ 781

Overige personele exploitatie

37.469

0

37.469

1.752

39.221

1.356

678

678

678

Kustwacht NL

7.946

0

7.946

911

8.857

1.139

853

853

853

Kustwacht CARIB

22.539

0

22.539

258

22.797

879

807

808

809

Materiële uitgaven

31.933

0

31.933

‒ 9.983

21.950

‒ 8.853

‒ 13.004

‒ 16.678

‒ 19.381

Overige materiele exploitatie

28.200

0

28.200

‒ 9.640

18.560

‒ 9.004

‒ 13.155

‒ 16.829

‒ 19.532

40

0

40

56

96

50

50

50

50

Kustwacht CARIB

3.693

0

3.693

‒ 399

3.294

101

101

101

101

Apparaatsontvangsten

10.881

0

10.881

1.443

12.324

1.443

1.443

1.443

1.443

120

0

120

‒ 120

0

‒ 120

‒ 120

‒ 120

‒ 120

Kustwacht CARIB Ontvangsten

4.857

0

4.857

1.563

6.420

1.563

1.563

1.563

1.563

Kon. Marine Ontvangsten

5.904

0

5.904

0

5.904

0

0

0

0

Kustwacht NL

Kustwacht NL Ontvangsten

99,7%

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget is met € 15,2 miljoen gedaald. De daling wordt
grotendeels verklaard door de daling van de uitgaven.
Toelichting op de uitgaven
Opdrachten
Het budget voor opdrachten is met € 3,9 miljoen gestegen. De budget­
stijging van € 16,9 miljoen bij Kustwacht NL komt grotendeels door de
toevoeging van budget ten behoeve van de leasecontracten Kustwacht
vliegtuigen en de SAR helikopter. De budgetdaling van € 12,5 miljoen bij
Kustwacht CARIB komt grotendeels omdat het luchtverkenningsbudget is
overgeheveld naar het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Dit budget is
gebruikt voor het leasen van vliegtuigen voor de Kustwacht CARIB en valt
daardoor onder het Defensiematerieelbegrotingsfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

9

Personele uitgaven
Het budget voor personele uitgaven is per saldo met € 9,0 miljoen gedaald.
Door personele ondervulling is budget beschikbaar gesteld voor externe
inhuur en is € 50,9 miljoen ingezet voor het oplossen van Defensiebrede
problematiek, waaronder hogere kosten voor brandstof en energie. Daarte­
genover staat een verhoging van het budget ten behoeve van personele
uitbreidingen (€ 12,7 miljoen) en is er vanuit artikel 12 Nog onverdeeld
€ 31,6 miljoen aan middelen voor arbeidsvoorwaarden overgeheveld naar
artikel 5 Koninklijke Marine. Deze middelen zijn bestemd voor de gestegen
personele uitgaven als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord
2021-2023, waaronder de loonsverhoging van 3,65% per 1 januari 2023,
de bijzondere beloning van € 300,- netto in maart aan actief dienend defen­
siepersoneel vanwege het extra werk door de oorlog in Oekraïne en de
gestegen sociale lasten. Het restant betreft diverse kleinere mutaties.
Materiële uitgaven
Het budget materiële uitgaven is met € 10,0 miljoen gedaald. Voor het
overgrote deel betreft dit budget voor materieel ten behoeve van de
uitbreiding personeel voor het versterken van de logistieke keten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

10

Beleidsartikel 3 Koninklijke Landmacht
Artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

1.696.487

0

1.696.487

18.600

1.715.087

63.991

64.588

65.051

65.377

Uitgaven

1.696.487

0

1.696.487

18.600

1.715.087

63.991

64.588

65.051

65.377

Waarvan juridisch verplicht

78,0%

96,3%

Opdrachten

90.957

0

90.957

‒ 5.087

85.870

500

500

500

500

Gereedstelling

90.957

0

90.957

‒ 5.087

85.870

500

500

500

500

(Schade)vergoeding

0

0

0

500

500

0

0

0

0

Schadevergoeding overig

0

0

0

500

500

0

0

0

0

Personele uitgaven

1.573.453

0

1.573.453

20.385

1.593.838

64.181

64.846

65.309

65.635

Eigen personeel

1.502.045

0

1.502.045

‒ 1.713

1.500.332

53.626

52.684

52.914

53.241

Externe inhuur

8.290

0

8.290

10.334

18.624

10.191

11.991

12.391

12.380

Overige personele exploitatie

63.118

0

63.118

11.764

74.882

364

171

4

14

Materiële uitgaven

32.077

0

32.077

2.802

34.879

‒ 690

‒ 758

‒ 758

‒ 758

Overige materiele exploitatie

32.077

0

32.077

2.802

34.879

‒ 690

‒ 758

‒ 758

‒ 758

Apparaatsontvangsten

8.054

0

8.054

0

8.054

0

0

0

0

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer
toegelicht
Toelichting op de uitgaven
Personele uitgaven
Het totale budget voor personele uitgaven is per saldo met € 20,4 miljoen
naar boven bijgesteld.
Het budget voor externe inhuur is per saldo met € 10,3 miljoen verhoogd.
Dit is gefinancierd uit het budget eigen personeel om openstaande
vacatures bij militair personeel alternatief te vullen. Deze ondervulling is
niet terug te zien in de post Eigen personeel door verschillende mutaties
waaronder een toevoeging van middelen voor arbeidsvoorwaarden. Deze
middelen zijn bestemd voor de gestegen personele uitgaven als gevolg van
het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023, waaronder de loonsverhoging
van 3,65% per 1 januari 2023, de bijzondere beloning van € 300,- netto in
maart aan actief dienend defensiepersoneel vanwege het extra werk door
de oorlog in Oekraïne en de gestegen sociale lasten. Het budget voor
Overige personele exploitatie is per saldo met € 11,8 miljoen naar boven
bijgesteld voor opleidingscapaciteit. Deze capaciteit zal worden gebruikt om
nieuw personeel op te leiden. Ondanks een stijging in nieuw personeel,
daalt het saldo van Eigen personeel per saldo. Budget dat niet dit jaar tot
besteding komt is ingezet voor het oplossen van Defensiebrede proble­
matiek, waaronder hogere kosten voor brandstof en energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

11

Beleidsartikel 4 Koninklijke Luchtmacht
Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

778.887

0

778.887

21.706

800.593

61.226

61.714

61.801

60.384

Uitgaven

778.887

0

778.887

22.046

800.933

61.226

61.714

61.801

60.384

908

Waarvan juridisch verplicht

77,0%

94,0%

Opdrachten

22.840

0

22.840

3.703

26.543

877

908

908

Gereedstelling

22.840

0

22.840

3.703

26.543

877

908

908

908

Personele uitgaven

730.028

0

730.028

15.209

745.237

58.892

59.626

59.750

58.374

Eigen personeel

640.330

0

640.330

7.031

647.361

43.582

43.237

44.057

43.954

Externe inhuur

0

0

0

4.400

4.400

2.500

2.500

1.500

0

Overige personele exploitatie

89.698

0

89.698

3.778

93.476

12.810

13.889

14.193

14.420

Materiële uitgaven

26.019

0

26.019

3.134

29.153

1.457

1.180

1.143

1.102

Overige materiele exploitatie

26.019

0

26.019

3.134

29.153

1.457

1.180

1.143

1.102

Apparaatsontvangsten

12.111

0

12.111

0

12.111

0

0

0

0

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget is met € 21,7 miljoen gestegen. De stijging wordt
grotendeels verklaard door het hogere uitgavenbudget.
Toelichting op de uitgaven
Personele uitgaven
Het budget voor eigen personeel is per saldo gestegen (€ 7,0 miljoen). Deze
stijging wordt verklaard doordat vanaf artikel 12 Nog onverdeeld
€ 24,2 miljoen aan middelen voor arbeidsvoorwaarden is overgeheveld.
Deze middelen zijn bestemd voor de gestegen personele uitgaven als
gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023, waaronder de
loonsverhoging van 3,65% per 1 januari 2023, de bijzondere beloning van
€ 300,- netto in maart aan actief dienend defensiepersoneel vanwege het
extra werk door de oorlog in Oekraïne en de gestegen sociale lasten. Voor
de exploitatie van 9 extra F-35 Jachtvliegtuigen is budget toegevoegd aan
de CLSK begroting (€ 11,3 miljoen) terwijl het overtollige budget dat
vrijkwam bij de verkoop van het oude tankvliegtuig KDC-10 ter beschikking
is gesteld voor de inzet van Multi-Role Tanker and Transport Aircraft (MRTT)
toestellen (€ 7,5 miljoen). Verwachte onderrealisatie als gevolg van
formatieve ondervulling wordt deels gebruikt voor externe inhuur waar
het gaat om schaars technisch personeel (€ 3,0 miljoen), en is deels ter
beschikking gesteld voor dekking van problematiek binnen de Defensiebe­
groting (€ 20,0 miljoen), waaronder hogere kosten voor brandstof en
energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

12

Beleidsartikel 5 Koninklijke Marechaussee
Artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

614.826

0

614.826

51.559

666.385

29.757

33.928

33.650

33.877

Uitgaven

614.826

0

614.826

51.559

666.385

29.757

33.928

33.650

33.877

0

Waarvan juridisch verplicht

79,0%

97,5%

Opdrachten

6.152

0

6.152

0

6.152

0

0

0

Gereedstelling

6.152

0

6.152

0

6.152

0

0

0

0

Personele uitgaven

586.255

0

586.255

48.192

634.447

29.841

34.008

34.204

34.431

Eigen personeel

560.266

0

560.266

44.681

604.947

28.975

32.868

33.632

33.859

Externe inhuur

3.478

0

3.478

397

3.875

105

105

0

0

Overige personele exploitatie

22.511

0

22.511

3.114

25.625

761

1.035

572

572

Materiële uitgaven

22.419

0

22.419

3.367

25.786

‒ 84

‒ 80

‒ 554

‒ 554

Overige materiele exploitatie

22.419

0

22.419

3.367

25.786

‒ 84

‒ 80

‒ 554

‒ 554

Apparaatsontvangsten

4.459

0

4.459

1.895

6.354

0

0

0

0

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Personele uitgaven
Het budget voor de personele uitgaven neemt per saldo toe met
€ 48,2 miljoen, voornamelijk als gevolg van interdepartementale budgeto­
verhevelingen vanuit Buitenlande Zaken voor de beveiliging van
ambassades door de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten
(€ 14,2 miljoen), vanuit Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor
het versterken van het grenstoezicht Caribische landen (€ 12,9 miljoen), van
Justitie en Veiligheid voor Eurostar trein 4 (€ 1,1 miljoen) en De Neder­
landsche Bank voor hoog risico beveiliging (€ 1,3 miljoen).
Daarnaast is het budget per saldo met € 2,8 naar beneden bijgesteld
vanwege een aantal kleinere mutaties, waarvan het naar beneden bijstellen
van in 2022 reeds gerealiseerde uitgaven (€ 2,7 miljoen).
Vanuit artikel 12 Nog onverdeeld is € 21,5 miljoen aan middelen voor
arbeidsvoorwaarden overgeheveld naar artikel 5 Koninklijke Marechaussee.
Deze middelen zijn bestemd voor de gestegen personele uitgaven als
gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023, waaronder de
loonsverhoging van 3,65% per 1 januari 2023, de bijzondere beloning van
€ 300,- netto in maart aan actief dienend defensiepersoneel vanwege het
extra werk door de oorlog in Oekraïne en de gestegen sociale lasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

13

Beleidsartikel 7 Defensie Materieel Organisatie
Artikel 7 Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

672.061

0

672.061

28.372

700.433

39.841

40.828

40.479

40.676

Uitgaven

672.061

0

672.061

28.372

700.433

39.841

40.828

40.479

40.676

7.522

Waarvan juridisch verplicht

70,0%

91,5%

Opdrachten

148.492

0

148.492

‒ 2.157

146.335

7.185

7.522

7.522

Gereedstelling

148.492

0

148.492

‒ 2.157

146.335

7.185

7.522

7.522

7.522

Personele uitgaven

507.836

0

507.836

24.968

532.804

33.223

33.321

32.972

33.154

Eigen personeel

459.338

0

459.338

22.364

481.702

33.239

33.337

32.988

33.170

Externe inhuur

28.919

0

28.919

2.633

31.552

0

0

0

0

Overige personele exploitatie

19.579

0

19.579

‒ 29

19.550

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

Materiële uitgaven

15.733

0

15.733

5.561

21.294

‒ 567

‒ 15

‒ 15

0

Overige materiële exploitatie

15.733

0

15.733

5.561

21.294

‒ 567

‒ 15

‒ 15

0

Apparaatsontvangsten

25.765

0

25.765

0

25.765

0

0

0

0

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer
toegelicht.
Defensie Materieel Organisatie (DMO) heeft een nieuwe naam. De
organisatie heet voortaan Commando Materieel en IT (COMMIT). De
toekomst van Defensie wordt nog meer hightech en informatie gestuurd
dan nu het geval is. Materieel en IT gaan steeds meer hand-in-hand. De
scheidslijn tussen wanneer iets enkel een IT-project of materieelproject is,
vervaagt. Zonder IT rijdt, vliegt en vaart er straks niets meer. Daarom mag
de IT-component niet ontbreken aan de naam. Het aanpassen van de naam
van Beleidsartikel 7 vindt plaats bij de ontwerpbegroting 2024.
Toelichting op de uitgaven
Opdrachten
Het budget voor gereedstelling is voor 2024 met € 2,2 miljoen verlaagd,
maar wordt de komende jaren verhoogd oplopend naar € 7,5 miljoen
structureel vanaf 2025. Dit budget is bestemd voor brandstof voor de 9 extra
F-35 toestellen. Daartegenover staat dat het budget voor brandstof in 2023
is verlaagd, omdat deze uitgaven reeds in 2022 gerealiseerd zijn. Dit deel
van het budget is in 2023 niet meer benodigd en is daarom in mindering
gebracht op het beschikbare budget voor 2023.
Personele uitgaven
Het totale budget voor personele uitgaven is per saldo met € 25,0 miljoen
naar boven bijgesteld.
Het budget voor eigen personeel is met € 22,4 miljoen naar boven
bijgesteld. Het grootste deel (€ 15,4 miljoen) bestaat uit middelen voor
arbeidsvoorwaarden, die vanuit artikel 12 Nog onverdeeld zijn overge­
heveld naar artikel 7. Deze middelen zijn bestemd voor de gestegen
personele uitgaven als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

14

2021-2023, waaronder de loonsverhoging van 3,65% per 1 januari 2023,
de bijzondere beloning van € 300,- netto in maart aan actief dienend defen­
siepersoneel vanwege het extra werk door de oorlog in Oekraïne en de
gestegen sociale lasten.
Daarnaast is er € 7,6 miljoen toegevoegd aan het formatiebudget van
COMMIT voor 2023 om de extra taken van COMMIT te kunnen blijven
uitvoeren. Rekening houdend met een ingroei van het extra personeel is
het budget vanaf 2024 met € 15,4 miljoen structureel opgehoogd.
Materiële uitgaven
De toename ten opzichte van de begroting bedraagt € 5,6 miljoen. Het
grootste deel is de ophoging van het budget ten behoeve van het
innoverend vermogen en nieuwe domeinen (kort cyclische innovatie) zoals
vastgelegd in actielijn Innovatie en nieuwe domeinen in de Defensienota
2022. Dit betreft een budget van € 5,0 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

15

Beleidsartikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Ontwerp­
begroting
2023 (1)

Mutaties via
NvW, ISB,
moties en
amendementen
(2)

Verplichtingen

1.338.383

Uitgaven

1.348.383

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

0

1.338.383

156.926

1.495.309

59.212

45.423

45.774

40.655

0

1.348.383

158.087

1.506.470

61.612

47.823

47.374

42.255

Waarvan juridisch verplicht

57,0%

(Schade)vergoeding

93.199

0

93.199

11.414

104.613

3.281

3.696

4.109

3.233

Nationaal Fonds Ereschuld

81.109

0

81.109

10.315

91.424

3.231

3.540

3.905

2.992

Reservering Regeling
Uitkering Chroom 6 Defensie

3.851

0

3.851

1.099

4.950

0

0

0

0

Schadevergoeding, overig

96,1%

8.239

0

8.239

0

8.239

50

156

204

241

Personele uitgaven

949.816

0

949.816

‒ 3.268

946.548

51.590

40.700

44.498

45.558

Eigen personeel

750.441

0

750.441

‒ 44.231

706.210

24.667

28.183

30.813

31.425

Externe inhuur

4.035

0

4.035

22.666

26.701

‒ 334

‒ 334

‒ 334

‒ 334

179.285

0

179.285

16.102

195.387

23.207

8.825

9.935

10.383

Attaches

16.055

0

16.055

2.195

18.250

4.050

4.026

4.084

4.084

Materiële uitgaven

305.368

0

305.368

149.941

455.309

6.741

3.427

‒ 1.233

‒ 6.536

Overige materiële exploitatie

298.084

0

298.084

150.636

448.720

9.091

5.753

1.151

‒ 4.152

7.284

0

7.284

‒ 695

6.589

‒ 2.350

‒ 2.326

‒ 2.384

‒ 2.384

68.995

0

68.995

0

68.995

0

0

0

0

Overige personele exploitatie

Attaches
Apparaatsontvangsten

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen zijn met € 156,9 miljoen toegenomen wat samenhangt
met de uitgaven die hieronder worden toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Schadevergoeding
Het budget voor het Nationaal Fonds Ereschuld (NFE) stijgt met
€ 10,3 miljoen. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt doordat het
budget dat in 2022 niet uitgegeven is, toegevoegd is aan het budget voor
2023 om de gestegen uitgaven voor het NFE te dekken (€ 8,2 miljoen).
Daarnaast is als gevolg van het in 2022 gesloten arbeidsvoorwaardenak­
koord (2021-2023) ook het budget voor 2023 verhoogd (€3,0 miljoen).
Tevens heeft er een kleine herschikking plaatsgevonden waardoor het
budget met € 0,9 miljoen naar beneden is bijgesteld.
Personele uitgaven
Eigen personeel
Het budget voor eigen personeel is per saldo met € 44,2 miljoen verlaagd.
Vanuit artikel 12 Nog onverdeeld is € 26,5 miljoen aan middelen voor
arbeidsvoorwaarden overgeheveld naar artikel 8 Defensie Ondersteunings­
commando. Deze middelen zijn bestemd voor de gestegen personele
uitgaven als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

16

waaronder de loonsverhoging van 3,65% per 1 januari 2023, de bijzondere
beloning van € 300 netto in maart aan actief dienend defensiepersoneel
vanwege het extra werk door de oorlog in Oekraïne en de gestegen sociale
lasten. Ook is € 10,9 miljoen toegevoegd aan het budget voor 2023 wegens
onderrealisatie op dit budget in 2022.
Mede door krapte op de arbeidsmarkt wordt een lagere personele vulling
verwacht en is er budget overgeheveld voor alternatieve vulling met externe
inhuur van personeel (€ 22,7 miljoen) en wordt € 36,0 miljoen gebruikt ter
dekking van tekorten elders op de begroting, onder andere de hogere
brandstof- en energieprijzen. Het resterende verschil wordt voornamelijk
veroorzaakt door diverse budgetoverhevelingen. Zo is € 17,2 miljoen
overgeheveld naar de Bestuursstaf voor de overdracht van de Diensten
Geestelijke Verzorging (DGV) en is € 7,6 miljoen overgeheveld naar het
budget voor de materiële uitgaven.
Overige personele exploitatie
Het budget voor personele exploitatie is met € 16,1 miljoen verhoogd. Dit
wordt met name veroorzaakt door een onderrealisatie op het betreffende
budget in 2022. Dit is toegevoegd aan het budget voor 2023 (€ 10,9 miljoen).
Als gevolg van het in 2022 gesloten arbeidsvoorwaardenakkoord
(2021-2023) is het budget ook verhoogd met € 4,1 miljoen.
Materiële uitgaven
Het budget voor de materiële uitgaven is per saldo met € 149,9 miljoen
verhoogd. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoger budget voor
de overige materiële uitgaven (€ 150,6 miljoen). Voor € 127,0 miljoen bestaat
dit uit extra budget ten behoeve van energie en water (€ 88,0 miljoen)
vanwege de gestegen prijzen en voor transport (€ 39,0 miljoen) als gevolg
van de toegenomen vraag. Daarnaast zorgen diverse budgetoverheve­
lingen voor een verhoging van het budget van per saldo € 23,6 miljoen. Dit
bestaat onder andere uit het naar boven bijstellen van het budget vanwege
de prijsstijgingen bij Paresto (€ 5,3 miljoen) en de overheveling vanuit het
budget voor eigen personeel (€ 7,6 miljoen) voor schoonmaak en afvalver­
werking. DOSCO ontvangt ook € 4,9 miljoen voor indirecte kosten die
betrekking hebben op de exploitatie van de F-35. Ook is er € 4,0 miljoen voor
kortcyclische innovatie beschikbaar gesteld en € 4,0 miljoen vanuit een
herschikking van budget voor huisvesting in opdracht van de KMar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

17

Niet-Beleidsartikel 9 Algemeen
Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

187.215

280

187.495

16.661

204.156

17.639

6.700

3.618

192

Uitgaven

187.215

280

187.495

16.661

204.156

17.639

6.700

3.618

192

Subsidies (regelingen)

43.046

280

43.326

0

43.326

0

0

0

0

Subsidies

43.046

280

43.326

0

43.326

0

0

0

0

Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken

48.792

0

48.792

2.550

51.342

2.500

2.500

2.750

200

Kennisopbouw TNO via EZ

46.015

0

46.015

1.250

47.265

1.500

1.500

1.750

0

Kennisopbouw NLR via EZ

622

0

622

1.300

1.922

800

800

800

0

Kennisopbouw MARIN via EZ

2.072

0

2.072

0

2.072

0

0

0

0

83

0

83

0

83

200

200

200

200

Opdrachten

15.405

0

15.405

‒ 50

15.355

233

294

462

‒8

Opdrachten beleid

10.523

0

10.523

529

11.052

503

570

537

67

opdrachten milieu beleid

4.819

0

4.819

‒ 503

4.316

‒ 201

‒ 201

0

0

63

0

63

‒ 76

‒ 13

‒ 69

‒ 75

‒ 75

‒ 75

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties

69.165

0

69.165

0

69.165

0

0

0

0

Bijdrage aan de NAVO

61.840

0

61.840

0

61.840

0

0

0

0

Bijdrage aan internationale
samenwerking

6.110

0

6.110

0

6.110

0

0

0

0

Overige bijdragen

1.215

0

1.215

0

1.215

0

0

0

0

Bekostiging

4.051

0

4.051

0

4.051

0

0

0

0

Bekostiging diverse instellingen

4.051

0

4.051

0

4.051

0

0

0

0

Inkomensoverdrachten

300

0

300

406

706

3.906

3.906

406

0

Overige bijdragen

300

0

300

406

706

3.906

3.906

406

0

(Schade)vergoeding

6.456

0

6.456

13.755

20.211

11.000

0

0

0

Schadevergoeding, overig

1.680

0

1.680

0

1.680

0

0

0

0

Reservering Regeling Uitkering
Chroom 6 Defensie

4.776

0

4.776

1.455

6.231

0

0

0

0

Civielrechtelijke Regeling
Srebrenica 2020

0

0

0

12.300

12.300

11.000

0

0

0

Programma ontvangsten

1.600

0

1.600

0

1.600

0

0

0

0

Overige Bijdragen

overige opdrachten

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 2,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Het budget voor bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken is verhoogd
met € 2,6 miljoen. Deze verhoging is het gevolg van de uitwerking van de
Defensienota 2022 ten behoeve van kennisopbouw bij TNO en NLR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

18

Schadevergoedingen
Het budget schadevergoedingen is verhoogd met € 13,8 miljoen. De
verhoging is het gevolg van het beschikbaar stellen van het niet bestede
budget uit 2022 voor de civielrechtelijke Regeling Srebrenica 2020, ter
hoogte van € 12,3 miljoen en de regeling Chroom 6, van € 1,5 miljoen, die
beide in 2023 van kracht zijn. Dit wordt veroorzaakt doordat de beoordeling
van aanvragen veel tijd in beslag neemt, doordat vaak aanvullend
onderzoek nodig is om zorgvuldige besluitvorming te kunnen waarborgen.
De afhandeling van de verzoeken uit 2022 zal voor een groot deel pas in
2023 en 2024 tot uitkering komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

19

Niet-Beleidsartikel 10 Apparaat kerndepartement
Artikel 10 Apparaat kerndepartement (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

1.592.168

0

1.592.168

66.333

1.658.501

86.328

91.779

77.503

87.633

Uitgaven

1.592.168

0

1.592.168

66.333

1.658.501

86.328

91.779

77.503

87.633

Personele uitgaven

1.530.326

0

1.530.326

81.088

1.611.414

76.108

75.814

75.838

76.168

Eigen personeel

331.568

0

331.568

20.763

352.331

42.478

42.022

41.660

41.720

Externe Inhuur

1.500

0

1.500

18.673

20.173

0

0

0

0

Overige personele exploitatie

18.928

0

18.928

4.569

23.497

4.342

4.342

4.322

4.322

Uitkeringen (pensioenen en
wachtgelden)

1.178.330

0

1.178.330

37.083

1.215.413

29.288

29.450

29.856

30.126

Materiële uitgaven

61.842

0

61.842

‒ 14.755

47.087

10.220

15.965

1.665

11.465

Overige materiele exploitatie

61.842

0

61.842

‒ 14.755

47.087

10.220

15.965

1.665

11.465

Apparaatsontvangsten

7.462

0

7.462

391

7.853

127

127

127

127

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Personele uitgaven
Het budget voor de personele uitgaven is met € 81,1 miljoen verhoogd. Dit
wordt gedeeltelijk veroorzaakt door een hoger budget voor eigen personeel.
Vanuit artikel 12 Nog onverdeeld is € 11,4 miljoen aan middelen voor
arbeidsvoorwaarden overgeheveld naar artikel 10 Apparaat kerndepar­
tement. Deze middelen zijn bestemd voor de gestegen personele uitgaven
als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023, waaronder de
loonsverhoging van 3,65% per 1 januari 2023, de bijzondere beloning van
€ 300,- netto in maart aan actief dienend defensiepersoneel vanwege het
extra werk door de oorlog in Oekraïne en de gestegen sociale lasten.
Daarnaast heeft er een overgang plaatsgevonden van de Dienst Geestelijke
Verzorging naar de BS van DOSCO met het bijbehorende budget van
€ 17,8 miljoen. Daarnaast is het budget met € 4,6 miljoen verhoogd in
verband met aanvullende functies voor de uitvoering van de Defensienota
2022. Door herschikking van onder andere het formatiebudget, is het budget
van externe inhuur met € 18,6 miljoen verhoogd en wordt aangewend voor
het alternatief vullen van openstaande functies.
Daarnaast is de stijging het gevolg van een hoger budget voor uitkeringen
(pensioenen en wachtgelden) vanwege de doorwerking van het hogere
Wettelijk Minimumloon (WML) op socialezekerheidsuitkeringen en de AOW
die Defensie betaalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

20

Materiële uitgaven
Overige materiële exploitatie
Het budget voor overige materiële uitgaven is met € 14,8 miljoen naar
beneden bijgesteld. Dit komt voornamelijk door een overheveling van
budget naar het ministerie van Binnenlandse Zaken voor bedrijfsvoerings­
kosten van € 4,6 miljoen en voor bijdragen aan gezamenlijke eenheden van
€ 4,7 miljoen. Daarnaast is door herschikking van budget € 5,3 miljoen
ingezet ten behoeve van externe inhuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

21

Niet-Beleidsartikel 11 Geheim
Artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

15.685

0

15.685

2.500

18.185

0

0

0

0

Uitgaven

15.685

0

15.685

2.500

18.185

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

22

Niet-Beleidsartikel 12 Nog onverdeeld
Artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

351.055

‒ 280

350.775

149.816

500.591

269.001

477.604

287.870

285.653

Uitgaven

361.055

‒ 280

360.775

149.816

510.591

269.001

477.604

287.870

285.653

361.055

‒ 280

360.775

149.816

510.591

269.001

477.604

287.870

285.653

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Nog onverdeeld
Ontvangsten

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 2,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Het budget op artikel 12 Nog onverdeeld is met € 149,8 miljoen naar boven
bijgesteld. Dit is het gevolg van enerzijds een toevoeging van het budget
voor het arbeidsvoorwaardenpakket van Defensie vanuit de aanvullende
post van het ministerie van Financiën (€ 175,2 miljoen). En anderszijds het
gevolg van onder andere de kasschuiven voor de arbeidsvoorwaardenmid­
delen (€ 296,4 miljoen) die vanuit het Coalitieakkoord aan het budget zijn
toegevoegd, en het programma Defensie Open op Orde (€ 24,8 miljoen).
Daarnaast is vanuit artikel 12 Nog onverdeeld € 223,8 miljoen aan middelen
voor arbeidsvoorwaarden overgeheveld naar de Defensieonderdelen. Deze
middelen zijn bestemd voor de gestegen personele uitgaven als gevolg van
het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021-2023, waaronder de loonsverhoging
van 3,65% per 1 januari 2023, de bijzondere beloning van € 300,- netto in
maart aan actief dienend defensiepersoneel vanwege het extra werk door
de oorlog in Oekraïne en de gestegen sociale lasten.
Daartegenover staat het naar beneden bijstellen van het budget met
€ 12,9 miljoen als gevolg van een aantal interdepartementale budgetover­
hevelingen, waarvan de bijdrage aan het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties in het kader van de Kabinetsreactie op het
rapport van bevindingen van het Adviescollege dialooggroep slavernijver­
leden de grootste is (€ 12,1 miljoen).
Daarnaast is het budget naar beneden bijgesteld voor een aantal kleinere
overige mutaties (€ 7,4 miljoen) en is een daling van het budget van
€ 50,5 miljoen het gevolg van herallocaties van budgetten en het oplossen
van problematiek op de defensiebegroting, zoals hogere prijzen voor
brandstof en energie en hogere lasten voor pensioenen en uitkeringen als
gevolg van een hoger minimumloon en het militair invaliditeitspensioen.
Tegenover deze bijstellingen staan een aantal ophogingen van het budget.
De loonbijstelling tranche 2023 van € 415,1 miljoen is toegevoegd aan artikel
12. Ook de prijsbijstelling tranche 2023 van €86,8 miljoen is evenals de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

23

eenmalige prijsbijstelling voortkomend uit de Najaarsnota 2022 (Kamer­
stukken II 2022/23, 36250, nr. 1) van €14,7 miljoen toegevoegd aan artikel 12.
Tot slot is de eindejaarsmarge 2022 van € 73,9 miljoen toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

24

Niet-Beleidsartikel 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
Artikel 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Mutaties
Ontwerpbe­
via NvW,
groting
2023 (1) ISB, moties
en amende­
menten (2)

Vastge­ Mutaties 1e
Stand 1e
stelde suppletoire suppletoire
begroting begroting begroting
2023
(4) (5)=(3)+(4)
(3)=(1)+(2)

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Verplichtingen

6.521.608

0

6.521.608

‒ 1.118.113

5.403.495

1.374.500

1.308.896

1.135.611

1.217.010

Uitgaven

6.521.608

0

6.521.608

‒ 1.118.113

5.403.495

1.374.500

1.308.896

1.135.611

1.217.010

Bijdrage aan
6.521.608
Defensiematerieelbegrotingsfonds

0

6.521.608

‒ 1.118.113

5.403.495

1.374.500

1.308.896

1.135.611

1.217.010

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer
toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
De mutatie van € 1.118,1 miljoen betreft de bijdrage vanuit de begroting
Hoofdstuk X Defensie aan hoofdstuk K Defensiematerieelbegrotingsfonds
ten behoeve van uitgaven die op het fonds worden verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2

25

25
304

16.550
276

74
28
25

111
15
0

40

0

Nationaal Comité Herdenking
Capitulatie 1945 Wageningen

Stichting Veteranen Platform (VP)

Stichting Koninklijke Defensiemusea

Stichting Nationale Taptoe

Universiteit van Amsterdam

Stichting Maritiem Kenniscentrum

Stichting Phantasy in Blue

Stichting Historische Vlucht

SWoon NLDA

Stichting Klachtentelefoon
Luchtverkeer Limburg

ASL BISL Foundation

Stichting Power of Freedom, Invictus
Games

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 X, nr. 2
37
47.308

4.850

0

22

118

23

74

304

17.141

212

25

24.502

2022

508

0

40

0

25

125

25

25

77

304

43.046

18.184

212

25

23.496

43.326

0

‒ 40

75

0

0

‒ 15

0

0

20

0

34

0

0

‒ 40

75

‒ 25

20

34

Afwijking
mutatie
1e
2024
suppletoire
2023 t.o.v.
ontwerpbe­
groting
2023

De genoemde bedragen zijn exclusief de door het Ministerie van Financien vestrekte loon- en prijsbijstelling

714

0

0

75

25

125

10

25

77

324

18.184

246

25

23.496

Ontwerpbe­ Stand 1e
suppletoire
groting
begroting
2023
2023

De genoemde bedragen betreffen het wettelijk plafond voor subsidies

Totaal subsidies

39.213

21.765

Stichting Nederlands
Veteraneninstituut (NLVi)

Subsidies te verstrekken na evaluatie/
nader te verdelen

2021

Subsidieoverzicht

Naam

44

‒ 40

75

‒ 25

20

34

mutatie
2025

44

‒ 40

75

‒ 25

20

34

mutatie
2026

44

eenmalig

eenmalig

n.v.t.

Subsidie
wordt
afgebouwd

2017

2027
2027

2022

2027

n.v.t.

2022

2022

2027

2027

2027

2024

2022

2022

2022

2019

Subsidie per
n.v.t.
2023
overgeheveld
vanuit het
Ministerie van
Infrastructuur
en Waterstaat.

Subsidie
wordt
afgebouwd

Meerkosten
voor het
organiseren
van het
evenement

2027

2022
Additionele
aanvraag voor
capaciteitsuitbreiding

2026
2026

2022

Laatste Volgende
evaluatie evaluatie

2021

Reden
afwijking
stand van 1e
suppletoire
t.o.v.
Oontwerpbe­
groting 2023

eenmalig

n.v.t.

2027

2027

2027

n.v.t.

2027

2027

2027

2024

2027

2026

2026

Einddatum

3 Bijlage subsidieoverzicht

26