Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

168
Vragen van het lid Kathmann (PvdA) aan de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen over het rapport «Van schuld naar schone lei»
(ingezonden 11 mei 2022).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen), mede namens de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen
5 oktober 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 2895.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Weg met eigen schuld, dikke bult»1 en het
rapport «Van schuld naar schone lei» van de Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u van mening dat het krijgen van schulden vaak buiten iemands eigen
schuld ligt?
Antwoord 2
Daar ben ik het mee eens. We zijn in onze samenleving veel van mensen
gaan verwachten. We weten al langer dat het niet reëel is om te verwachten
dat iedereen alles overziet. Een kentering in kijken, denken en handelen is
nodig. De uitgangspunten van mijn Aanpak geldzorgen, armoede en
schulden, die ik u op 12 juli jl. heb aangeboden,3 zijn daarom: vertrouwen,
oog hebben voor de behoeften van mensen, niet over maar met mensen, en
gedeelde verantwoordelijkheid.
Mensen kunnen lang niet altijd voorkomen dat zij met schulden te maken
krijgen. Ook zijn schulden niet altijd te wijten aan eigen handelen of nalaten.

1

AD, 20 april 2022, «Advies Raad voor Volksgezondheid: Overheid moet schulden burger
overnemen», (https://www.ad.nl/geld/advies-raad-voor-volksgezondheid-overheid-moetschulden-burger-overnemen~a00ce692/).
2
RVS, 20 april 2022, «Van schuld naar schone lei», (Van schuld naar schone lei | Advies | Raad
voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl)).
3
Kamerstuk 24 515, nr. 643

ah-tk-20222023-168
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Denk aan mensen die ziek of arbeidsongeschikt worden of hun partner
verliezen.
Vraag 3
Zo ja, gaat u er dan ook zorg voor dragen dat er binnen het kabinet niet meer
bestraffend wordt gesproken over mensen in de schulden en dat het hebben
van schulden hun eigen schuld is?
Antwoord 3
Dat zal ik doen. Ik vind dat iedereen, ook mensen met schulden, met respect
moet worden behandeld. De afgelopen jaren zijn goede resultaten bereikt met
de brede schuldenaanpak en de aanpak van kinderarmoede. Met de nieuwe
aanpak geldzorgen, armoede en schulden, bouw ik hierop voort en hoop een
nog grotere beweging in gang te zetten. Ik zal daarbij ook nadrukkelijk
inzetten op bewezen interventies en bestendigen van wat er al is en werkt. De
aanpak bevat acties en maatregelen die o.a. meer mensen schuldhulp moet
bieden en problematische schulden sneller moeten oplossen. Iedereen die dat
nodig heeft, moet kunnen rekenen op aandacht en hulp. Zoals aangegeven in
mijn antwoord op vraag 2, zijn vertrouwen en oog hebben voor de behoeften
van mensen zijn daarbij belangrijke uitgangspunten.
Vraag 4
Bent u het ook eens dat problematische schulden een symptoom zijn van het
feit dat steeds meer mensen moeite hebben met rondkomen en niet mee
kunnen doen in de samenleving?
Antwoord 4
Naast moeite met het omgaan met geldzaken en het te maken krijgen met
levensgebeurtenissen en ingrijpende veranderingen, zie ik dat ook moeite
met rondkomen een oorzaak kan zijn voor het ontstaan van problematische
schulden. Het kabinet ziet dan ook de noodzaak om het minimumloon te
verhogen. Aanvullend op het Coalitieakkoord (CA),heeft het kabinet op
Prinsjesdag een omvangrijk pakket aan structurele en incidentele maatregelen
aangekondigd om de koopkracht van mensen, in het bijzonder voor mensen
die leven van een laag inkomen, te verbeteren.
Vraag 5
Vindt u het daarom in dat licht ook onverstandig om pas in 2024 met een
minimaal bedrag het minimumloon te verhogen?
Antwoord 5
Het is essentieel om de uitgangspositie van mensen met lagere inkomens te
verbeteren. Ook voor huishoudens met middeninkomens wil het kabinet
perspectief bieden. Op Prinsjesdag is daarom een verhoging van het
wettelijke minimumloon (WML) met 10% aangekondigd, als onderdeel van
een uitgebreider koopkrachtpakket. Deze verhoging gaat meteen op 1 januari
2023 in werking. Dat betekent een verbetering ten opzichte van het CA waarin
was afgesproken dat het WML met 7,5% zou stijgen in drie jaarlijkse stappen.
Vraag 6
Bent u daarom bereid om het minimumloon, en alle daaraan gekoppelde
uitkeringen, al per 1 juli 2022 te verhogen?
Antwoord 6
Het minimumloon verhogen op 1 juli 2022 was uitvoeringstechnisch niet
haalbaar vanwege de vele stappen die moeten worden doorlopen voorafgaand aan de wijziging. In het geval van een minimumloonsverhoging geldt
ook een voorhangprocedure voordat de algemene maatregel van bestuur
voor advies naar de Raad van State kan worden gestuurd. Zorgvuldig bestuur
en de bijbehorende termijnen maakte een verhoging met ingang van 1 juli
2022 daardoor niet mogelijk.4

4

Kamerstuk 29 544, nr. 1121.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 7
Erkent u ook dat schulden ook een probleem zijn voor de volksgezondheid?
Antwoord 7
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat stress door geldzorgen invloed heeft
op de fysieke en mentale gezondheid en het welzijn van mensen. Deze
samenhang komt ook terug in het rapport van de Raad voor Volksgezondheid
en Samenleving (RVS). Sociale vraagstukken zijn gezondheidsvraagstukken
en vice versa.
Vraag 8
Zo ja, bent u dan ook van mening dat iedere vorm van uitstel van het
oplossen van de schuldenproblematiek schade aan de volksgezondheid
oplevert?
Antwoord 8
Vanwege dit causaal verband tussen schulden en de gezondheid van mensen
neemt het Ministerie van VWS actief deel aan de schuldenaanpak en wordt er
samengewerkt aan concrete maatregelen, zoals de verbetering van de
samenwerking tussen het zorg- en sociale domein als er geldzorgen spelen
bij patiënten en cliënten. De impact van problematische schulden is groot op
mensen en de samenleving. Dat vraagt een voortvarende aanpak om de
schuldenproblematiek op te lossen. De Aanpak geldzorgen, armoede en
schulden beoogt hieraan bij te dragen.
Vraag 9
Bent u daarom bereid om zo snel als mogelijk te starten met de door Raad
voor Volksgezondheid en Samenleving voorgestelde nationale saneringsopgave?
Antwoord 9
Met de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden pakt het kabinet de
schuldenproblematiek met urgentie aan. Het recente advies «Van schuld naar
schone lei» van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS)
bevestigt dat schulden ook een volksgezondheidsprobleem zijn. De RVS
adviseert voor de lange termijn aan de onderliggende oorzaken van schulden
te werken, zoals aan bestaanszekerheid en een betrouwbare en voorspelbare
overheid. Voor de korte termijn adviseert de RVS een nationale saneringsopgave, waarbij de overheid mensen met schulden een menswaardig bestaan
garandeert. Het kabinet voert deze aanbeveling uit door de inzet van
saneringskredieten te bevorderen via het nationale Waarborgfonds saneringskredieten dat in het najaar van 2021 van start is gegaan, zoals in de brief van
12 juli ook is toegelicht. Een bewezen effectieve aanpak is dat schuldhulpverleners schulden afkopen door een collectieve schuldregeling overeen te
komen met schuldeisers die een groot deel van de schuld kwijtschelden. De
persoon met schulden heeft dan alleen nog een schuld bij de gemeente. De
schuld wordt in maximaal drie jaar afbetaald. Dat geeft rust om te werken
aan financiële redzaamheid, bijvoorbeeld een (betere) baan.
Vraag 10
Op welke wijze gaat u gaat deze nationale saneringsopgave vormgeven?
Welke mogelijke belemmeringen zijn er en op welke wijze gaat u deze
wegnemen?
Antwoord 10
Met de RVS ben ik van mening dat met urgentie uitvoering gegeven moet
worden aan de schuldenaanpak. De saneringsopgave die de RVS aanbeveelt,
krijgt onder meer vorm door de inzet van saneringskredieten te bevorderen
zoals ik in het antwoord op vraag 9 heb toegelicht.
Uit onderzoek5 blijkt dat gemeenten huiverig zijn voor het financiële risico dat
een saneringskrediet met zich meebrengt als het saneringskrediet onverhoopt
niet (geheel) kan worden afgelost. Het door mij gesubsidieerde nationale

5

Saneren versus bemiddelen, onderzoek naar de meerwaarde van schuldsaneren en een
Borgfonds, Joke de Kock, Martijn Schut, juni 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Waarborgfonds saneringskredieten dekt het financiële risico van gemeenten.
Dit moet ertoe leiden dat alle gemeenten saneringskredieten aanbieden,
hetgeen ook de Kamer heeft verzocht met de motie Ceder/Kat.6 Het nationale
Waarborgfonds Saneringskredieten moet breder toegankelijk worden. Ik
subsidieer daarom pilots voor jongeren en ondernemers met schulden.7
Daarnaast heeft het kabinet ik in de brief «Aanvullende maatregelen
energierekening» op 20 september jl. aangekondigd dat wordt verkend op
welke wijze het Waarborgfonds voor aanvullende doeleinden kan worden
ingezet en hoeveel budget hiervoor nodig is.
Vraag 11
Hoe gaat u ervoor zorg dragen dat er meer en vaker saneringskredieten
worden ingezet?
Antwoord 11
Ik streef ernaar om het nationale Waarborgfonds Saneringskredieten breder
toegankelijk te maken, ook voor jongeren en mensen die geen toegang
hebben tot schuldhulpverlening. Daarom subsidieer ik twee pilots om te
onderzoeken onder welke voorwaarden het Waarborgfonds breder toegankelijk kan worden gemaakt. Het gaat om een pilot van het Jongeren Perspectieffonds voor de doelgroep jongeren en een pilot van SchuldHulpMaatje voor
(andere) mensen die geen of nauwelijks afloscapaciteit hebben en daardoor
vaak niet voor een schuldregeling met inzet van een saneringskrediet in
aanmerking komen. Daarnaast ben ik voornemens om vanaf dit najaar
subsidie te verstrekken voor een pilot met saneringskredieten aan ondernemers. Op die manier streef ik ernaar om de toegankelijkheid van het
Waarborgfonds te verbreden.
Vraag 12
Bent u bekend met verschillende bestaande gemeentelijke initiatieven met het
kwijtschelden van schulden en bent u bereid deze ook financieel te ondersteunen?
Antwoord 12
Ik weet niet op welke gemeentelijke initiatieven u hier doelt, maar ik kan in
algemene zin zeggen dat ik voortdurend kijk op welke wijze ik gemeenten kan
ondersteunen in hun taak om schuldhulpverlening aan te bieden aan hun
inwoners. Ik praat hier regelmatig met de VNG over.
Vraag 13
Hoe staat het met de collectieve schuldregeling? In hoeverre is het nu nog
mogelijk dat een minderheid aan schuldeisers dwars kan liggen bij een
schuldregeling?
Antwoord 13
Steeds meer gemeenten en schuldeisers werken met Collectief Schuldregelen. Voor een overzicht van de betrokken partijen, zie: https://www.nvvk.nl/
wie-doet-wat. Bij de totstandkoming van nieuwe convenanten met schuldeisers zet de NVVK, de branchevereniging van financiële hulpverleners en
aanjager van het Collectief Schuldregelen, in op het toevoegen van Collectief
Schuldregelen als onderdeel van de nieuwe afspraken. Zolang nog niet alle
schuldeisers aangesloten zijn, blijft het mogelijk dat een of enkele schuldeisers niet meewerken aan de totstandkoming van een schuldregeling.
Gelukkig blijkt uit onderzoek dat de meeste schuldeisers goed meewerken.8
Een enkele schuldeiser kan inderdaad een schuldregeling tegenhouden door
niet te reageren op een voorstel en het traject zo vertragen. Dit is onwenselijk. Daarom werk ik aan een maximale reactietermijn voor schuldeisers om
dit te voorkomen.

6

Kamerstuk 25 515 nr. 628.
Hiermee wordt ook de motie Ceder/Kat uitgevoerd die vraagt gemeenten bewust te maken van
de relatie tussen armoede en gezondheidsachterstanden. Het Loket Gezond Leven van het
RIVM geeft daar instrumenten, erkende aanpakken en voorbeelden (www.loketgezondleven.nl).
8
Kamerstuk 24 515, nr. 572
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 14
Gaat u naar aanleiding van dit rapport aanvullende maatregelen nemen om
aan de preventieve kant van het krijgen van schulden tegen te gaan?
Antwoord 14
Geldzorgen staan vaak aan het begin van een reeks problemen: financiële
problemen, maar ook problemen op gebieden als opleiding en werk, fysieke
en mentale gezondheid, opvoeding en wonen. Door geldzorgen aan te
pakken, halen we dus de bron van tal van andere problemen weg. Daarom
wil ik geldzorgen vóór zijn. Preventie van geldzorgen is daarom een heel
belangrijk onderdeel van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden. De
aanpak bevat maatregelen gericht op meer preventie van geldzorgen, zoals
financiële educatie voor kinderen en jongeren en preventieve inzet op
levensgebeurtenissen. Daarbij zijn ook de aanbevelingen van de RVS
betrokken. In overleg met o.a. ervaringsdeskundigen, gemeenten, maatschappelijke en uitvoeringsorganisaties zijn we gezamenlijk tot een samenhangend
pakket aan acties en maatregelen gekomen om de bestaanszekerheid van
mensen te versterken en mensen sneller perspectief te bieden.
In lijn met het advies van de RVS zet het kabinet in op het tegengaan van
niet-gebruik van voorzieningen, wordt het instrument vroegsignalering
geïntensiveerd en worden experimenten vroegsignalering vormgegeven. In
de reeds genoemde brief «Aanvullende maatregelen energierekening» staan
extra maatregelen aangekondigd om vroegsignalering nog beter te benutten.
Zo hebben energieleveranciers en gemeenten samen geconcludeerd dat er
nog veel winst te behalen is bij het sturen en verwerken van signalen.
Energieleveranciers gaan vaker en informatierijkere signalen sturen en
gemeenten gaan gerichter interventies plegen. Gemeenten ontvangen in 2022
hiervoor extra incidentele middelen.
Daarnaast werken de rijksoverheidspartijen aan het creëren van een
Vorderingenoverzicht Rijk om mensen simpel inzicht te geven in hun
betalingsverplichtingen bij de rijksoverheid. Ook wordt ernaar gestreefd om
betalingsregeling voor iedereen beschikbaar te maken.
Vraag 15
Hoe kijkt u aan tegen de voorstellen die de Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving (RVS) doet met betrekking tot preventie van schulden? Kunt u
per aanbeveling aangeven of u deze gaat onderzoeken/uitvoeren? Zo nee,
kunt u daarbij dan aangeven per aanbeveling welke (wettelijke) belemmeringen er liggen?
Antwoord 15
Ik stel het zeer op prijs dat de RVS nadrukkelijk aandacht heeft gevraagd voor
preventie van schulden. Zoals ik bij het antwoord op de voorgaande vraag
heb aangegeven, is preventie een belangrijk onderdeel van de Aanpak van
geldzorgen, armoede en schulden. De RVS heeft ten aanzien van preventie de
volgende acht voorstellen gedaan:
1. Bied goede technische ondersteuning bij het aanvragen en bijstellen van
toeslagen en inkomensondersteunende voorzieningen of bij het
terugvragen van belastingen. Dit helpt voorkomen dat burgers onverhoopt te laat of verkeerde of tegenstrijdige informatie doorgeven en
daarvoor worden gestraft.
Het tegengaan van niet-gebruik van inkomensondersteunende maatregelen
heeft een centrale rol in de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden. Ik kijk
daarbij ook naar mogelijkheden om mensen die dit nodig hebben zo goed
mogelijk te ontzorgen door gebruik te maken van digitalisering, bijvoorbeeld
via het automatisch reserveren van de vaste lasten en ondersteuning bij het
aanvragen van inkomensondersteunende voorzieningen.
2. Zet een centraal schuldenregister op waar burgers snel en eenvoudig
informatie kunnen vinden over openstaande schulden, boetes en
eventueel dagvaardingen.
Mensen moeten snel inzicht kunnen krijgen in hun financiële situatie. Een
belangrijke stap hierin die al is genomen, is de «blauwe knop», waarin de
overheidsschulden raadpleegbaar zijn. In het kader van de doorontwikkeling
van de Clustering Rijksincasso wordt nu gewerkt aan een Vorderingenoverzicht Rijk, waarin mensen alle vorderingen die zij moeten betalen aan de
rijksoverheid kunnen zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Eerdere ervaring leert dat het oprichten van een centraal schuldenregister
niet kansrijk is, vanwege diverse privacyvraagstukken die een rol spelen. Het
knelpunt ligt met name bij de ontbrekende doelbinding voor de centrale
registratie van schulden.
Een schuldenregister is niet de enige oplossing voor het probleem van
gebrekkig inzicht in de financiële situatie van mensen. De schuldhulpverlening is de afgelopen jaren makkelijker en sneller gemaakt door onder andere
het Schuldenknooppunt, waardoor de schuldhulpverlening snel met
schuldeisers kan communiceren.
Ook onderzoek ik welke stappen nog meer mogelijk zijn om mensen met
schulden beter en sneller inzicht te geven in hun financiële situatie, waarbij
het uitgangspunt is dat de regie op de gegevens bij mensen zelf blijft liggen.
3. Verleg financiële prikkels bij deurwaarders en bewindvoerders van het
innen en (ondersteunen bij het) aflossen van schulden naar het
voorkomen daarvan.
Deurwaarders kunnen een belangrijke functie vervullen als het gaat om het
signaleren van problematische schulden en doorverwijzing naar hulp. De
Minister voor Rechtsbescherming is in het kader van de thematafels in
dialoog met de deurwaarders en andere partijen uit de incassodienstverlening om te kijken wat nodig is om deurwaarders in staat te stellen deze rol
beter te vervullen. Dit is een van de maatregelen uit de Aanpak geldzorgen,
armoede en schulden.
4. Faciliteer nauwere samenwerking en creëer meer samenwerkingsbereidheid tussen zorgverleners, werkgevers, schuldhulpverlening en
gemeenten bij het signaleren en doorverwijzen bij beginnende schulden.
En heb meer aandacht voor verborgen beperkingen, zoals laaggeletterdheid of een lichte verstandelijke beperking.
De samenwerking tussen partijen die allemaal vanuit hun eigen positie te
maken (kunnen) krijgen met mensen met schuldenproblematiek is van belang
om mensen met financiële zorgen te vinden en te kunnen ondersteunen. In
de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden heeft dit de aandacht, onder
meer door de voortzetting van het Samenwerkingsverband Brede schuldenaanpak, waarin 40 landelijke partijen met regelmaat samenkomen om
gezamenlijke opgaven te verkennen en acties te formuleren, waaronder
vroege signalering van schulden.
Het programma Wijzer in geldzaken van het Ministerie van Financiën waarbij
SZW partner is, coördineert het project «financieel fitte werknemers», gericht
op het versterken van de rol van werkgevers in het signaleren en ondersteunen van werknemers met geldzorgen.
In de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden onderzoek ik welke specifieke
aandacht er nodig is binnen beleidsmaatregelen om ook kwetsbare groepen,
zoals jongeren, laaggeletterden en mensen met een licht verstandelijke
beperking te bereiken en ondersteunen.
5. Zorg voor een wettelijk recht op betalingsregelingen, zeker waar
(semi)publieke instellingen de schuldeisers zijn.
Ik wil zorgen voor een betere, verantwoorde overheidsincasso met oog voor
de menselijke maat. Het voornemen is hiertoe de samenwerking tussen de
grote uitvoeringsorganisaties naar de minnelijke fase uit te breiden, bijvoorbeeld door mensen die meerdere schulden hebben een gezamenlijke
betalingsregeling aan te bieden. Deze Betalingsregeling Rijk gaat naar
verwachting dit najaar van start met drie overheidspartijen: CJIB, CAK en
DUO. Omdat de gang naar de rechter voor mensen een drempel kan zijn,
verdient een minnelijke oplossing de voorkeur. Daarom willen wij meer
persoonlijk contact en betalingsregelingen bevorderen, zodat schuldenaar en
schuldeiser tot een oplossing kunnen komen. In dat licht is het wetsvoorstel
«wet opleggen betalingsregelingen door de rechter» een belangrijke
ontwikkeling.9 In de huidige situatie is het zo dat een schuldeiser recht heeft
op betaling in één keer van zijn vordering. Een schuld in termijnen aflossen is
geen recht van de schuldenaar. Dit betekent dat de rechter in geval van
gerechtelijke vorderingen alleen met medewerking van de schuldeiser een
betalingsregeling kan opleggen. De rechter kan alleen de vordering af- of
toewijzen (al dan niet gedeeltelijk). In het wetsvoorstel wordt dit dus anders.
De rechter zou dan, gelet op de financiële situatie van de schuldenaar, een
9

https://www.internetconsultatie.nl/rechterlijkebetalingsregeling/b1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6

betalingsregeling kunnen vaststellen en opleggen. Dit wetsvoorstel beoogd
aldus te voorkomen dat schuldenaren die de vordering niet in één keer
kunnen voldoen verder in financiële problemen raken indien termijnbetalingen wel mogelijk zijn.
Scherp de zorgplicht van kredietverstrekkers verder aan, óók bij kleine
kredieten.
De Minister van Financiën heeft in samenwerking met mij de afgelopen tijd
belangrijke stappen gezet om overkreditering tegen te gaan: zo is de
maximum kredietvergoeding verlaagd van 14% naar 10% waardoor consumenten beter beschermd zijn tegen hoge kosten van kredieten, en is het
leenbedrag waarbij kredietverstrekkers verplicht zijn om te checken of iemand
voldoende inkomen heeft om een lening aan te gaan verlaagd van € 1.000,naar € 250,Ik zal in overleg gaan met de Minister van Financiën om te verkennen welke
verdere stappen nog mogelijk zijn om mensen beter te beschermen tegen
overkreditering, en welke rol kredietaanbieders hierin kunnen spelen.
6. Beperk de mogelijkheid om schulden te gebruiken als verdienmodel. Dit
kan bijvoorbeeld door een deel van de incassokosten in rekening te
brengen bij de schuldeiser in plaats van bij de schuldenaar.
Zoals eerder aangegeven zal ik de doorverkoop van schulden als verdienmodel tegengaan. Dit is ook onderdeel van het gesprek dat de Minister voor
Rechtsbescherming voert in het kader van de thematafels. Daarnaast wordt
de kwaliteit van incassodienstverlening verbeterd via de uitvoering van Wet
kwaliteit Incassodienstverlening. In dit kader verwijs ik naar het uitgebreide
antwoord op de vragen 17 en 18.
Vraag 16
Wat vindt u ervan dat (semi)publieke instellingen de grootste schuldeisers
zijn? Gaat u meer actie ondernemen om ervoor zorg te dragen (semi)
publieke instellingen minder problematische schulden laten ontwikkelen bij
mensen?
Antwoord 16
Panteia en de Hogeschool Utrecht hebben onderzoek gedaan naar ophogingen die door de incasso van overheidsorganisaties ontstaan. De uitkomsten
zijn gepubliceerd in het rapport «Ophogingen» dat bij brief van 13 september
2021 aan de Kamer is aangeboden.10 Een belangrijk inzicht dat uit het
onderzoek naar voren komt is dat de overheid bij mensen met problematische schulden weliswaar een grote, maar niet de grootste schuldeiser is. Voor
ruim driekwart (77%) van de klanten geldt dat meer dan de helft van de
openstaande schuldenlast wordt opgeëist door private partijen, met een
gemiddelde van 71% op de gehele schuldenlast. Dit volgt uit een dossieranalyse die is uitgevoerd op bijna 200 «random» geselecteerde dossiers bij
Kredietbank Nederland. Ook blijkt dat de meeste mensen in de steekproef
(86%) schulden hebben bij zowel publieke als private partijen, 13% alleen bij
private schuldeisers en 1% alleen bij publieke instanties. Dit neemt niet weg
dat ik het nog steeds belangrijk vind om het ontstaan van schulden zoveel
mogelijk tegen te gaan.
Overheidspartijen, waaronder de Belastingdienst, CJIB, SVB en UWV nemen
actief deel aan de aanpak om problematische schulden bij mensen te
voorkomen dan wel snel op te lossen. Om dat te bewerkstelligen bevat de
Aanpak geldzorgen, armoede en schulden verschillende acties. Zo zullen
overheidspartijen terugvorderingen en betalingsachterstanden incasseren met
oog voor de menselijke maat. Ook zetten het CJIB, CAK, UWV, DUO en RVO
stappen in het kader van de doorontwikkeling van de Clustering Rijksincasso
om al in de inningfase (vóór dwangincasso) de werkwijzen en dienstverlening
van de organisaties op elkaar af te stemmen. Dat kan bijvoorbeeld door
mensen die meerdere schulden hebben een gezamenlijke betalingsregeling
en één
vorderingenoverzicht aan te bieden zoals ook beantwoord in de voorgaande
vragen. En door de aflossing van betalingsachterstanden tijdelijk te pauzeren.

10

Kamerstuk 24 515, nr. 610

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

7

Vraag 17
Bent u bereid om het verkoop van schulden, als dat met een winstoogmerk
gebeurt, te verbieden? Zo nee, want vindt u er dan van dat incassobureaus
veel geld verdienen met het leed van mensen in de schulden?
Antwoord 17
Het kabinet heeft afgesproken de doorverkoop van schulden als verdienmodel
tegen te gaan. Niemand heeft belang, ook schuldeisers niet, om vorderingen
te blijven innen bij iemand die dat echt niet kan betalen en daardoor in
grotere financiële problemen terechtkomt met alle gevolgen van dien. Van
belang is dan ook dat een schuldeiser zich betrokken voelt bij de schuldenaar.
Deze betrokkenheid valt weg op het moment dat de vordering wordt
doorverkocht. Daarom kijkt het kabinet samen met de betrokken partijen
welke stappen nog gezet kunnen worden om – aanvullend op de maatregelen
uit de Wet kwaliteit incassodienstverlening11 – het verkopen van een
vordering als verdienmodel tegen te gaan en tot een kwalitatief incassosysteem te komen. In plaats van escalatie, zoals oorspronkelijke systeem is
ingericht, wordt een duurzame en oplossingsgerichte incassoroute beoogd. Ik
verwijs u daarbij naar de brief van 3 november 2021 van de Minister voor
Rechtsbescherming aan de Kamer met betrekking tot de uitwerking van de
motie Van Beukering en de in dat kader gevoerde gesprekken bij de
thematafels.12
Met het wetsvoorstel kwaliteit incassodienstverlening (35 733) dat op 10 mei
2022 door de Eerste Kamer is aangenomen, zijn de eerste stappen gezet om
de kwaliteit te verbeteren. Deze wet heeft als doelstelling het innen en
incasseren van private vorderingen op een maatschappelijk verantwoord
niveau te laten plaatsvinden en de kwaliteit van de incassodienstverlening te
verbeteren. Uitgangspunt daarbij is dat opkopers van vorderingen die ook de
vorderingen buitengerechtelijk innen onder de reikwijdte van de wet vallen.
Hierdoor moet de kwaliteit van die dienstverlening van alle incassodienstverleners aan gestelde (kwaliteits-)eisen voldoen, zoals een fatsoenlijke
bejegening van schuldenaren en schuldeisers, een inzichtelijke opbouw van
de vordering en de specificatie daarvan, en juiste en tijdige informatieverstrekking aan de schuldenaar.
Vraag 18
Hoe kijkt u aan tegen het goede voorstel van de RVS om een deel van de
incassokosten in rekening te brengen bij de schuldeiser?
Antwoord 18
Ik begrijp het voorstel van de RVS en het past bij de gesprekken die het
Ministerie van Justitie en Veiligheid voert in het kader van de thematafels.
Uw Kamer is bij brief van 3 november 2021 over de uitwerking van de motie
Van Beukering meegenomen in wat het kabinet voornemens is met betrekking tot het proces van bekostiging van de verschillende elementen binnen
een incassoproces. De thematafels zijn vervolgd in drie afzonderlijke
werkgroepen waarin bepaalde onderwerpen nader worden uitgewerkt. Eén
van die werkgroepen gaat over «bekostiging, verdienmodel en sociaal tarief».
In deze werkgroep zullen ook de aanbevelingen uit het rapport van de RVS
worden betrokken. De Minister voor Rechtsbescherming zal uw Kamer dit
najaar informeren over de eerste uitkomsten en het vervolg van dit traject.
Vraag 19
Gaat u consumptieve kredieten met zeer hoge rentes aanpakken zodat minder
mensen in de schulden komen?
Antwoord 19
De rente die gevraagd kan worden bij consumptieve kredieten is begrensd
door middel van de maximale kredietvergoeding. De maximale kredietvergoeding bedroeg 14 procent op jaarbasis. Vanwege de gevolgen van de
coronacrisis is deze per 10 augustus 2020 tijdelijk verlaagd naar 10 procent.
Deze tijdelijke maatregel is tweemaal verlengd en had als einddatum 1 juli

11
12

Stb. 2022, nr. 186.
Kamerstukken 24515, 29 279, nr. 612

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

8

2022. De Minister van Financiën heeft uw Kamer mede namens mij per brief
van 18 maart 2022 geïnformeerd over het voornemen van het kabinet om de
maximale kredietvergoeding structureel te verlagen naar 10%. Daarmee zal
het niveau van de tijdelijke verlaging blijvend worden gehandhaafd.13
Vraag 20
Bent u bereid om te komen tot een Rijksincassodienst die in samenhang
betalingen int en bovendien een sociaal incassobeleid hanteert?
Antwoord 20
De afgelopen jaren zijn stappen gezet om te komen tot meer samenwerking
bij de incassodienstverlening van de rijksoverheidsorganisaties. De deurwaarderstrajecten van CAK, UWV, DUO, RVO en CJIB zijn geclusterd. SVB en
Belastingdienst zijn met het CJIB in gesprek over de mogelijkheden tot
samenwerking. Door de samenwerking hebben burgers namens de aangesloten overheidsorganisaties nog maar met één gerechtsdeurwaarder te maken.
Dit voorkomt dubbele deurwaarderskosten en zorgt voor overzicht. Een
sociaal incassobeleid en het bieden van maatwerk is daarbij uitgangspunt.
Deze partijen werken aan een intensivering van hun samenwerking en
hebben de ambitie om een verdergaande persoonsgerichte aanpak bij de
inning en incasso van overheidsvorderingen te realiseren. Dit is een van de
maatregelen uit Aanpak geldzorgen, armoede en schulden.
Vraag 21
Gaat u met gemeenten overleggen om ook, zoals bepleit in het advies, de
nazorg van mensen die net uit de schulden zijn te verbeteren? Op welke
manier gaat u hier regie op voeren zodat er daadwerkelijk in alle gemeenten
adequate nazorg komt?
Antwoord 21
Ja, dat ga ik doen. Ik heb dit aan uw Kamer toegezegd in de Kamerbrief over
de verkenning van het stelsel van schuldhulpverlening.14 Ik zal met gemeenten bespreken hoe we de begeleiding van cliënten door de gemeentelijke
schuldhulpverlening naar en tijdens een wsnp-traject in alle gemeenten
standaard kunnen aanbieden en uw Kamer daar dit najaar over informeren.

13
14

Kamerstuk 24 515, nr. 618
Kamerstuk 24 515, nr. 61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

9