Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2890
Vragen van de leden Jasper van Dijk en Merkies (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Financiën en aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de belangenverstrengeling van belastinghoogleraren
(ingezonden 27 mei 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën) mede namens de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 21 juni 2016)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het Oxfam-rapport «Nederland belastingparadijs
– Leuker kunnen we het niet maken, wel eerlijker»?1
Antwoord 1
Ja, we hebben kennisgenomen van dit rapport.
Vraag 2
Hoe oordeelt u over het feit dat 36% van de hoogleraren accountancy van
Nederlandse universiteiten ook partner is bij één van de vier grote accountantskantoren, en dat driekwart van de hoogleraren belastingrecht en fiscale
economie een bijbaan heeft bij een advocatenkantoor of accountantskantoor?
Vindt u dit nog proportioneel?2
Antwoord 2
Het percentage van 36% zien wij terug in het rapport van Oxfam-Novib en
dateert volgens dat rapport uit 2011. Volgens de Volkskrant heeft driekwart
van de hoogleraren belastingrecht en fiscale economie een bijbaan bij een
advocatenkantoor of accountantskantoor.
Vanuit het oogpunt van kenniscirculatie is het wenselijk dat hoogleraren
nevenfuncties hebben bij advocaten- of accountantskantoren. Dit zorgt ervoor
dat onderwijs wordt gegeven door mensen met praktijkervaring en dat
vragen uit de praktijk hun weg vinden naar de wetenschap. Hoogleraren (en
ander universitair personeel) zijn daarbij gehouden aan de naleving van de
Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening. In die gedragscode staan
zes principes centraal: (1) eerlijkheid en zorgvuldigheid, (2) betrouwbaarheid,

1

Oxfam (mei 2016): «Nederland belastingparadijs – Leuker kunnen we het niet maken, wel
eerlijker»
2
VK (21 mei 2016): «Belastingprofessoren zelden volledig onafhankelijk»

ah-tk-20152016-2890
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

(3) controleerbaarheid, (4) onpartijdigheid, (5) onafhankelijkheid en (6)
verantwoordelijkheid. Bij «onpartijdigheid» hoort transparantie over
nevenfuncties en bij «onafhankelijkheid» hoort transparantie over externe
financiers. Bij de eerdere beantwoording van vragen over nevenfuncties is
het belang van transparantie steeds door ons onderstreept en wij spreken de
beroepsgroep en de universiteiten ook hierop aan.3
Vraag 3
Deelt u de mening dat het risico van belangenverstrengeling hier dreigt? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 3
Het risico op belangenverstrengeling valt nooit helemaal uit te sluiten maar
er zijn volgens ons genoeg voorzieningen in het systeem om er voor te
zorgen dat hoogleraren hun onafhankelijkheid behouden. Hoogleraren zijn
immers gehouden aan het naleven van de normen uit de Nederlandse
Gedragscode Wetenschapsbeoefening waaronder de daarin vastgelegde
principes «onafhankelijkheid» en «onpartijdigheid». Ook dienen zij hun
nevenfuncties te vermelden op de website van de universiteit. De besturen
van de universiteiten zien erop toe dat de gedragscode wordt nageleefd en
de vermelding van nevenfuncties plaatsvindt. Wij spreken de besturen van de
universiteiten vervolgens aan op hun verantwoordelijkheid.
Vraag 4
Vindt u het ook veelzeggend dat slechts zes belastingprofessoren onafhankelijk zijn gebleven?
Antwoord 4
Wij hebben kennisgenomen van de stelling in het artikel in de Volkskrant dat
maar zes hoogleraren belastingrecht in hun loopbaan nooit verbonden zijn
geweest aan het bedrijfsleven. Het enkele gegeven dat hoogleraren belastingrecht een verleden hebben in het bedrijfsleven zegt niets over onafhankelijkheid in het heden. Het zegt met name iets over het dynamische fiscale
werkveld waarin overstappen tussen de wetenschap, de praktijk en de
wetgeving mogelijk is. Het is aan de hoogleraren en de universiteiten, mede
gezien de bij vraag 3 beschreven voorzieningen, om de onafhankelijkheid te
waarborgen.
Vraag 5
Hoe verklaart u de vele bijbanen van deze hoogleraren? Speelt de tekortschietende financiering van universiteiten hierbij een rol?
Antwoord 5
Wij herkennen ons niet in de stelling dat er sprake is van een tekortschietende financiering van universiteiten. Hoogleraren vervullen, naar onze
indruk, nevenfuncties omdat zij toegevoegde waarde zien in de combinatie
van praktijk, onderwijs en onderzoek. Deze combinatie verrijkt niet alleen de
persoonlijke ontwikkeling maar ook die van studenten en vakgenoten.
Vraag 6
Kunt u reageren op de voorbeelden die in het rapport genoemd worden
waaruit expliciet de effectiviteit van de belastingadvieslobby blijkt, bijvoorbeeld als het gaat om de afzwakking van de substance-eisen?
Antwoord 6
Belastingadviseurs en vertegenwoordigers op het gebied van belastingen
hebben, net als non-gouvernementele organisaties, vakbonden en overige
maatschappelijke organisaties uiteraard hun invloed op het politieke debat en
de beleidskeuzes die daaruit volgen. Het is de verantwoordelijkheid van
ambtenaren, het kabinet en Kamerleden om op basis van beschikbare
informatie en door te luisteren naar geluiden van betrokken partijen tot

3

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 987, Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 835, Aanhangsel handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 542 en nr.
543.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

afgewogen oordelen te komen. Deze oordelen resulteren in beleidskeuzes.
Het parlement oordeelt tenslotte over de gemaakte beleidskeuzes.
Vraag 7
Deelt u de mening dat meer transparantie nodig is over de invloed van
belastingadvieskantoren op het Nederlandse fiscale beleid? Zo nee, kunt u uw
antwoord onderbouwen, en daarbij ingaan op de wens van de Kamer om de
invloed van de lobby op wetgeving transparanter te maken?4 Zo ja, op welke
wijzen gaat u zich inzetten om de transparantie inzake de belangenverstrengeling binnen de belastingadvieswereld, en de invloed van belastingadviseurs
op fiscaal beleid, te verbeteren, gegeven het feit dat transparantie inzake
fiscaliteit een speerpunt is tijdens het Nederlands Voorzitterschap?5
Antwoord 7
De invloed van belangenorganisaties op beleidskeuzes dient transparant te
zijn. Ten aanzien van het fiscale beleid is reeds een aantal maatregelen
getroffen. Eerder is om te beginnen via een externe consultatie aandacht
besteed aan vereenvoudiging van belastingwetgeving. Brancheorganisaties,
ondernemers en burgers waren uitgenodigd oplossingen voor bestaande
knelpunten in de praktijk aan te dragen. Alle ingekomen reacties zijn integraal
op de website geplaatst.6 Verder worden nieuwe wetsvoorstellen zoveel
mogelijk (extern) geconsulteerd.7 Ook de reacties op de consultatie worden
gepubliceerd.8 Tenslotte wordt in de memorie van toelichting bij een
wetsvoorstel een advies- en consultatieparagraaf opgenomen. In deze
paragraaf wordt ingegaan op de inhoud van de ontvangen adviezen en
consultatiereacties en wordt aangegeven wat hiermee is gedaan in de tekst
van het wetsvoorstel of de memorie van toelichting.
Vraag 8
Deelt u de mening dat het problematisch is dat ministeries verschillend
reageren op de aangenomen motie over het toevoegen van een legislative
footprint in wetsvoorstellen9, waarbij bijvoorbeeld de Minister van Economische Zaken heeft aangegeven zich niet aan de motie te zullen houden10? Zo
nee, kunt u uw antwoord onderbouwen? Zo ja, wat gaat u eraan doen om
ervoor te zorgen dat alle ministeries de motie uitvoeren?
Antwoord 8
Zoals aangegeven in het vorige antwoord is het nu al gebruikelijk dat de
regering in de memorie van toelichting bij een wetsvoorstel een advies- en
consultatieparagraaf opneemt. In deze paragraaf wordt ingegaan op de
inhoud van de ontvangen adviezen en consultatiereacties en wordt aangegeven wat hiermee is gedaan in de tekst van het wetsvoorstel of de memorie
van toelichting.
Zoals de Minister van Economische Zaken uw Kamer bij brief van 11 april jl.
heeft laten weten, wordt op dit moment een wijziging van de Aanwijzingen
voor de regelgeving voorbereid. 11 In de volgende versie zal meer expliciet
worden opgenomen dat in de memorie van toelichting verantwoording wordt
afgelegd over de opmerkingen uit de consultatie en wat daarmee is gedaan
in de tekst van het wetsvoorstel of de memorie van toelichting.
Vraag 9
Bent u bereid een landelijk register aan te leggen van de vele bijbanen van
hoogleraren? Zo nee, hoe voorkomt u dat er geen transparantie is over de
dubbele petten van hoogleraren?

4

Kamerstuk 32 637, nr. 232
Kamerstuk 34 166, nr. 44
6
<www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2016/05/27/reacties-op-consultatievereenvoudiging-belastingwetgeving>
7
<www.internetconsultatie.nl/>
8
<www.internetconsultatie.nl/>
9
Kamerstuk 32 637, nr. 232
10
Staatscourant (26 april 2016): «Een lobbyparagraaf bij wetsvoorstellen kan helpen»
11
Kamerstuk 32 637, nr. 238.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Het opstellen en bijhouden van zo’n register voegt naar onze mening niets
toe aan de verantwoordelijkheid van de hoogleraren om transparant te zijn
over hun nevenfuncties. Hoogleraren dienen deze zelf te melden op de
website van de universiteit en het is de verantwoordelijkheid van de
universiteit om er op toe te zien dat dit ook consequent gebeurt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4