Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2016

Nr. 89

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 mei 2016
1. Inleiding
Tijdens het algemeen overleg van de vaste commissie voor Justitie van
5 juni 2007, heeft de toenmalige Minister van Justitie toegezegd uw
Kamer jaarlijks een rapportagebrief te sturen over de aanpak van
internationale misdrijven.1
Deze brief gaat allereerst in op de strafrechtelijke aanpak van deze
misdrijven. Zo komen de lopende opsporingsonderzoeken en strafrechtelijke resultaten aan bod en vervolgens wordt aandacht besteed aan de
uitleveringszaken op het gebied van internationale misdrijven (IM) in
2015. Waar mogelijk, heeft uitlevering aan het land waar de feiten zijn
gepleegd de voorkeur boven vervolging in Nederland.
Het gaat bij de Nederlandse opsporingsonderzoeken om de in 2015 door
het Landelijk Parket (LP) van het Openbaar Ministerie (OM) en de
Nationale Politie behandelde IM-dossiers, met speciale aandacht voor
vreemdelingendossiers waarin artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag
(hierna Vlv) is tegengeworpen (hierna 1F-dossiers). Tevens bevat deze

1

kst-34300-VI-89
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Met de brief van de Minister van Justitie van 9 september 2008 (Kamerstuk 31 200 VI, nr. 193) is
uw Kamer geïnformeerd omtrent de intensivering van de opsporing en vervolging van
internationale misdrijven door een ketenbreed versterkingsprogramma. Met de brief van
16 juni 2010 (Kamerstuk 32 123 VI, nr. 117) bent u geïnformeerd over de afronding van het
versterkingsprogramma en het borgen van de resultaten van het versterkingsprogramma in
een ketenbrede aanpak. Deze ketenbrede aanpak besteedt naast opsporing en vervolging ook
aandacht aan het in internationaal verband bestrijden van straffeloosheid en het voorkomen
van instroom van verdachten van internationale misdrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

1

brief een cijfermatige rapportage van de vreemdelingrechtelijke gegevens
met betrekking tot 1F-zaken.2
Met deze brief informeren wij u, naast de cijfermatige rapportage, over de
uitwerking en de behaalde resultaten in het kader van de ketenbrede
aanpak in het jaar 2015. Daarnaast doen wij met deze brief de toezegging
gestand van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie tijdens het
algemeen overleg met uw Kamer van 3 maart 2016, door u nader te
berichten over de inzet van vreemdelingenbewaring als er zicht is op
berechting en in hoeverre een gesprek met het Internationaal Strafhof kan
bijdragen aan het verkennen van deze route.
2. Cijfermatige rapportage
2.1 Strafrechtelijke gegevens
Opsporingsonderzoeken in Nederland
Bij het Team Internationale Misdrijven (hierna TIM) van de Nationale
Politie liepen in 2015 op het gebied van internationale misdrijven 16
opsporingsonderzoeken.3 Ten opzichte van 2014 is het aantal opsporingsonderzoeken vrijwel gelijk gebleven (in 2014 liepen er 18 opsporingsonderzoeken). Daarnaast zijn, net zoals in 2014, ook in 2015 medewerkers
van het TIM en van het cluster IM van het Landelijk Parket ingezet voor het
opsporingsonderzoek naar het neerstorten van Malaysia Airlines vlucht
MH17.
Net als in voorgaande jaren blijft het vinden van bewijsmateriaal in
IM-zaken een uitdaging. Bewijs kan in sommige gevallen niet ter plaatse
verkregen worden omdat gewapende conflicten nog gaande zijn. In
andere gevallen moet worden afgereisd naar post-conflictgebieden, waar
het onderzoek door de omstandigheden ter plaatse vaak lastig is. Ook
gaat het in een deel van de gevallen om misdrijven die lang, tot zeer lang
geleden hebben plaatsgevonden. Desalniettemin heeft het TIM in de loop
der tijd een goede informatiepositie opgebouwd waardoor er meer
aanwijzingen voor internationale misdrijven aan het licht zijn gekomen.
Aangiftes
In 2015 heeft het cluster internationale misdrijven bij het LP 1 aangifte
ontvangen. In 2014 waren dit er 8. Aangiftes zijn een belangrijke bron voor
het starten van onderzoeken naar internationale misdrijven.
Individuele (rechts)zaken
Zaken in eerste aanleg
– Eshetu A. (Ethiopië)
Op 29 september 2015 heeft de politie een 61-jarige man met de Nederlandse nationaliteit aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij
oorlogsmisdrijven in Ethiopië. Hij zou zich eind jaren zeventig als

2

Volledigheidshalve verwijzen wij naar recente brieven over dit onderwerp, te weten onze brief
van 25 november 2015 (Kamerstuk 34 300 VI, nr. 25) ter beantwoording van vragen en
opmerkingen over de rapportagebrief 2014 van 29 juni 2015 en de brief van de Staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie van 29 februari 2016, waarbij cijfers zijn verstrekt in het kader van 1F
tegenwerpingen (Kamerstuk 19 637, nr. 2152).
3
Daarnaast liep er nog een opsporingsonderzoek bij het TIM, zowel verwant aan internationale
misdrijven als andersoortige opsporingsonderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

2

vertegenwoordiger van het toenmalige Derg-regime schuldig hebben
gemaakt aan opsluiting en marteling van en moord op (vermeende)
tegenstanders van het toenmalige regime. De verdachte verblijft
sindsdien in voorlopige hechtenis. In het Nederlandse strafrechtelijk
onderzoek is een reeks getuigen door de politie gehoord in onder andere
Nederland, de VS en Canada. Zij hebben verklaringen afgelegd over
misdaden die in de provincie Gojjam zouden zijn gepleegd door de
toenmalige vertegenwoordiger van de militaire dictatuur.
– Sadeq A. (Afghanistan)
Daarnaast is op 27 oktober 2015 een 64-jarige Afghaan met de Nederlandse nationaliteit aangehouden. Hij wordt verdacht van het plegen van
oorlogsmisdrijven in 1979 in Afghanistan. Hij zou als toenmalig
commandant van een commando-eenheid van het Afghaanse regeringsleger, op 20 april 1979 betrokken zijn geweest bij moorden in en rond de
wijk Kerala, van de hoofdstad van de Afghaanse provincie Kunar,
Asadabad. Inmiddels is de zaak in behandeling genomen door de
rechter-commissaris.
– M. Al-K. (Irak)
Dit opsporingsonderzoek is gestart naar aanleiding van een uit Irak
afkomstig arrestatiebevel. In dit arrestatiebevel werd om aanhouding en
uitlevering van een Nederlandse ingezetene verzocht terzake moord en/of
genocide en/of het leiding geven aan een criminele organisatie met
terroristisch oogmerk gepleegd in 1999 te Irak. Echter, na onderzoek bleek
dit bevel vermoedelijk valselijk te zijn opgemaakt. De verdachte in deze
zaak is een voormalig rechter van het Iraaks Hoger Strafhof en wordt
thans in Nederland vervolgd in verband met onder andere verdenking van
valsheid in geschrifte en opzettelijke vrijheidsberoving. Deze zaak wordt
waarschijnlijk in de tweede helft van 2016 door de rechtbank
’s-Gravenhage inhoudelijk behandeld.
Zaken in hoger beroep/cassatie
– LTTE (Sri Lanka)
In oktober 2011 heeft de rechtbank Den Haag vijf verdachten veroordeeld
tot gevangenisstraffen van 2 tot 6 jaar vanwege hun leidende rol binnen
de Sri-Lankaanse Liberation Tigers of Tamil Eelam (Tamil Tijgers, LTTE).
Het Gerechtshof in Den Haag heeft op 30 april 2015 de vijf verdachten
vervolgens veroordeeld tot gevangenisstraffen variërend van negentien
maanden tot zes jaar en drie maanden voor hun aandeel in de activiteiten
van de LTTE op Sri Lanka.
Het Hof achtte bewezen dat de verdachten deel hadden uit gemaakt van
de LTTE. Volgens het Hof was het oogmerk van de LTTE onder andere
gericht op het plegen van terroristische misdrijven, oorlogsmisdrijven en
misdrijven tegen de menselijkheid. De misdrijven vonden plaats in de
periode van 2003 tot en met 2010, in Nederland en in Sri Lanka. Er is door
het Openbaar Ministerie cassatie ingesteld bij de Hoge Raad.
– Terugverwijzing: Guus K. (Liberia)
De Nederlandse zakenman Guus K. wordt verdacht van oorlogsmisdrijven
en overtreding van de sanctiewet. Het gaat daarbij om wapenleveranties
aan het Liberiaanse regime van Charles Taylor in strijd met het destijds
geldende wapenembargo. In 2010 werd deze zaak door de Hoge Raad
terugverwezen naar het Gerechtshof in Den Bosch. Sinds 2011 vindt er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

3

nader onderzoek plaats door twee raadsheren-commissaris. Het
onderzoek heeft vertraging opgelopen door de uitbraak van ebola in
Liberia.
Cijfermatige gegevens 1F en niet 1F-zaken Landelijk Parket
De aanpak van internationale misdrijven door het LP kan onderverdeeld
worden in zogeheten 1F-zaken en niet-1F-zaken. Bij 1F-zaken gaat het om
zaken waarin door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) aan een
vreemdeling artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag is tegengeworpen.
Artikel 1F Vlv bepaalt dat personen niet in aanmerking komen voor
bescherming van het Vluchtelingenverdrag wanneer er ernstige redenen
zijn om te veronderstellen dat zij zich schuldig hebben gemaakt aan
(onder meer) internationale misdrijven4. Het IND-dossier wordt in die
gevallen doorgestuurd aan het LP. Bij niet-1F-zaken heeft geen tegenwerping van artikel 1F Vlv plaatsgevonden, deze zaken kunnen dus ook
gaan om Nederlanders en niet-asielstatushouders. Deze zaken zijn op
andere wijze onder de aandacht van politie en OM gekomen, bijvoorbeeld
door mensenrechtenorganisaties, aangiftes, uit open bronnen en uit
strafrechtelijke onderzoeken in Nederland en in het buitenland. Uit het
strafrechtelijk onderzoek kan vervolgens informatie komen die kan leiden
tot het starten van een 1F-onderzoek door de IND. Ook andere personen
dan 1F’ers die zich schuldig maken aan internationale misdrijven behoren
nadrukkelijk tot de doelgroep van het OM en de politie.
Hieronder vindt u de cijfermatige rapportage over het jaar 2015 uitgesplitst in de categorieën 1F en niet-1F.5 Het betreft hier zowel de opsporingsonderzoeken als de zogenaamde oriënterende onderzoeken.6 De
aanpak van internationale misdrijven is, zoals eerder opgemerkt in de
voorgaande rapportagebrieven, complex en arbeidsintensief. Zaken
spelen veelal over een langere periode dan het jaar waarin zij in behandeling zijn genomen. Wellicht ten overvloede zij dan ook opgemerkt dat in
onderstaand overzicht tevens zaken zijn vermeld die in eerdere jaren zijn
gestart. Verder dient te worden opgemerkt dat ook zaken die onder de
rechter zijn nog altijd veel opsporingsactiviteiten en daarmee capaciteit
vereisen.

4

Zie voor een nadere beschrijving van artikel 1F Vlv paragraaf 2.2 van deze rapportagebrief.
Toelichting terminologie:
Opleggen: dossiers waarin een tijdelijke belemmering voor opsporing en vervolging aanwezig
is, worden opgelegd door het LP. Deze dossiers kunnen op een later tijdstip resulteren in een
herbeoordeling of een oriënterend onderzoek.
Herbeoordelen: opgelegde dossiers worden door het TIM en het LP met enige regelmaat
herbeoordeeld op mogelijkheden voor onderzoek. Deze kunnen zich voordoen als gevolg van
een veranderde veiligheidssituatie in een land en/of het beschikbaar komen van nieuwe
informatie. Er bestaat geen specifieke termijn voor herbeoordeling van dossiers, aangezien het
strafbare feiten betreft die niet verjaren.
Afvoeren: bij afvoeren gaat het om dossiers die niet tot nadere actie van het LP en het TIM
zullen leiden, omdat een permanent beletsel is geconstateerd voor een succesvol opsporingsonderzoek, zoals het ontbreken van rechtsmacht.
Rechtshulp: bij rechtshulp gaat het om samenwerking met het buitenland in strafzaken zoals
uitleveringsverzoeken of ondersteuning door het TIM en/of het LP bij buitenlandse
onderzoeken/zaken naar internationale misdrijven danwel verzoeken aan andere landen ten
behoeve van een Nederlands strafrechtelijk onderzoek.
6
Voor een nadere toelichting over de werkwijze van het Landelijk Parket voor wat betreft het
starten van oriënterende dan wel opsporingsverzoeken, verwijzen wij naar het verslag van een
schriftelijk overleg, vastgesteld 14 april 2014, (Kamerstuk 19 637, nr. 1808).
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

4

1F zaken
Instroom en verwerking 1F-dossiers
totaal aantal 1F-dossiers binnengekomen bij het LP in 2015 waarvan:

24

Aantal dossiers opgelegd

10

Aantal dossiers afgevoerd

0

Aantal dossiers in behandeling genomen voor oriënterend onderzoek

14

Aantal dossiers nog niet beoordeeld

0

Herbeoordeling 1F-dossiers
aantal 1F-dossier herbeoordeeld

20

waarvan aantal dossiers in behandeling genomen

20

Behandeling 1F dossiers
Aantal zaken onder de rechter

3

Aantal dossiers in opsporingsonderzoek (niet onder de rechter)

1

Aantal dossiers waarin oriënterend onderzoek wordt/is uitgevoerd1

44

Rechtshulpzaken2

5

1
2

Betreft oriënterend onderzoek instroom 1F: 24 + oriënterend onderzoek herbeoordeling: 20.
Betreft zowel nieuwe instroom 1F-zaken (2015) als oudere 1F-zaken.

Niet 1F-zaken
Niet 1F-zaken
Zaken onder de rechter

5, met in totaal
9 verdachten

Aantal dossiers in opsporingsonderzoek (niet onder de rechter)

15

Aantal dossiers waarin oriënterend onderzoek wordt/is verricht

25

Rechtshulpzaken

17

Uitleveringsverzoeken
In 2015 zijn lopende procedures van eerdere uitleveringszaken voortgezet.
Uitlevering verdient de voorkeur boven berechting in Nederland.
Immers, het uitgangspunt is dat opsporing en vervolging van internationale misdrijven zoveel mogelijk moet plaatsvinden in het land waar de
misdrijven zijn gepleegd. Daar ligt in de regel het bewijs en zijn de
procesdeelnemers ingevoerd in taal, cultuur en achtergronden van de
gebeurtenissen. Bovendien bevinden zich daar over het algemeen de
slachtoffers en nabestaanden. Daarnaast bespaart berechting aldaar
eveneens de Nederlandse opsporings- en vervolgingscapaciteit. Het
starten van een Nederlands strafrechtelijk onderzoek naar internationale
misdrijven is bij uitstek complex, kostbaar en tijdrovend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

5

Jean-Claude I. (Rwanda)
In 2015 is de behandeling van het uitleveringsverzoek inzake Jean-Claude
I. voortgezet. I. wordt verdacht van genocide en poging daartoe. Hij zou
als leider van een Interahamwe militie hebben deelgenomen aan
aanvallen op Tutsi’s tijdens de genocide in Rwanda in 1994.
Op 20 december 2013 heeft de rechtbank Den Haag geoordeeld dat de
uitlevering aan Rwanda toelaatbaar is. Jean-Claude I. heeft cassatie
ingesteld bij de Hoge Raad. De Hoge Raad heeft bij uitspraak van 17 juni
2014 zijn beroep verworpen. Per beschikking van 29 april 2015 heeft de
Minister van Veiligheid en Justitie de uitlevering van I. aan Rwanda
toegestaan. Daarbij is de in Nederland gestarte vervolging tegen I.
gestaakt. Tegen de beslissing tot uitlevering is door I. een kort geding
aangespannen. Op 27 november 2015 heeft de voorzieningenrechter
geoordeeld dat uitlevering in strijd zou zijn met artikel 6 EVRM (recht op
een eerlijk proces), nu de kwaliteit van de advocaten in Rwanda onder de
maat zou zijn. Tegen dit vonnis is hoger beroep ingesteld door de Staat.
Naar verwachting zal in de eerste helft van 2016 dit beroep worden
behandeld door het Hof te Den Haag.
Jean Baptiste M. (Rwanda)
De Rwandese autoriteiten hebben om de uitlevering van Jean Baptiste M.
gevraagd. M. wordt verdacht van onder meer genocide, misdrijven tegen
de menselijkheid en oorlogsmisdaden. In zijn hoedanigheid van politiek
leider van een extremistische Hutu-partij zou hij betrokken zijn geweest bij
het opstellen van dodenlijsten, de verstrekking van wapens en aanvallen
op Tutsi’s in 1994, in de omgeving van Kigali.
In januari 2014 werd M. aangehouden, sindsdien verblijft hij in uitleveringsdetentie. Op 11 juli 2014 oordeelde de rechtbank Den Haag dat de
uitlevering toelaatbaar is. Op 16 december 2014 heeft de Hoge Raad de
uitspraak van de rechtbank Den Haag bevestigd. De Minister van
Veiligheid en Justitie heeft op 3 juni 2015 de uitlevering van M. aan
Rwanda toegestaan. Daarbij is de in Nederland tegen M. gestarte
vervolging gestaakt. Tegen de beslissing tot uitlevering is door M. een kort
geding aangespannen. Op 27 november 2015 heeft de voorzieningenrechter geoordeeld dat uitlevering in strijd zou zijn met artikel 6 EVRM
(recht op een eerlijk proces), nu de kwaliteit van de advocaten in Rwanda
onder de maat zou zijn.
Ook tegen dit vonnis is hoger beroep ingesteld door de Staat. Deze zaak
en de zaak tegen Jean-Claude I. worden tegelijkertijd behandeld door het
Hof te Den Haag.
Damir L. (Bosnië-Herzegovina)
In 2014 hebben de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina Nederland om
de uitlevering van Damir L. gevraagd. L. wordt ervan verdacht oorlogsmisdaden te hebben begaan in Bosnië en Herzegovina in 1992. Hij zou in
de hoedanigheid van kampcommandant in de regio Derventa, onder
meer, burgers in een kamp hebben gemarteld en twee van hen hebben
gedood. In mei 2014 is L. aangehouden en sindsdien verblijft hij in
uitleveringsdetentie. Op 5 november 2014 heeft de rechtbank Den Haag
geoordeeld dat de uitlevering toelaatbaar is. Tegen de uitspraak van de
rechtbank is cassatie ingesteld door L, het cassatieberoep is door de Hoge
Raad op 30 juni 2015 verworpen. De Minister heeft per beschikking van
23 september 2015 de uitlevering van L. aan Bosnië-Herzegovina
toegestaan. Betrokkene is op 4 november 2015 door Nederland uitgeleverd. Inmiddels is L. in Bosnië -Herzegovina op 9 februari 2016 veroor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

6

deeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 7 jaar in verband
met het plegen van oorlogsmisdrijven.
Fikret H. (Bosnië-Herzegovina)
In 2014 hebben de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina om de
uitlevering van Fikret H. gevraagd. Fikret H. wordt er in Bosnië en
Herzegovina van verdacht dat hij als lid van een groep strijders heeft
deelgenomen aan het in brand steken van een huis en het vermoorden
van een burger. In mei 2014 is H. aangehouden voor de uitlevering. Op
24 november 2014 heeft de rechtbank Den Haag de uitlevering toelaatbaar
verklaard. Fikret H. heeft zijn cassatieberoep tegen de uitspraak van de
rechtbank in maart 2015 ingetrokken. In 2015 heeft er op verzoek van de
raadsman van Fikret H. medisch-psychiatrisch onderzoek plaatsgevonden
naar de opgeëiste persoon. Het beroep op de door de opgeëiste persoon
ingeroepen bijzondere hardheid 7 is niet gehonoreerd en daarom is
besloten om de uitlevering toe te staan. In kort geding is door de
voorzieningenrechter op 17 maart 2016 de uitlevering van H. aan
Bosnië-Herzegovina verboden.
Giorgi D. (Georgië)
In 2014 hebben de Georgische autoriteiten om de uitlevering van Giorgi D.
gevraagd. Giorgi D. wordt er in Georgië van verdacht als hoofd van een
veiligheidsdienst opdracht te hebben gegeven tot foltering en betrokken
te zijn geweest bij de moord op drie gevangenen. In juni 2014 is D.
aangehouden in Nederland. Op 14 november 2014 heeft de rechtbank Den
Haag geoordeeld dat de uitlevering toelaatbaar is. De rechtbank heeft
daarbij geoordeeld dat niet is gebleken dat uitlevering wordt gevraagd
voor de vervolging van een politiek delict. D. heeft cassatieberoep
ingesteld tegen de uitspraak van de rechtbank. De Hoge Raad heeft het
cassatieberoep bij uitspraak van 9 juni 2015 verworpen. Per beschikking
van 3 september 2015 heeft de Minister de uitlevering van D. aan Georgië
toegestaan. Daartegen heeft D. een kort geding aangespannen, welke in
november 2015 door de voorzieningenrechter is verworpen. Hiertegen
heeft D. hoger beroep ingesteld bij het Hof Den Haag, welk beroep medio
maart 2016 is verworpen. D. is op 20 maart 2016 aan Georgië uitgeleverd.
Rechtshulpverzoeken
In 2015 zijn door het TIM en het LP 20 8 rechtshulpverzoeken uitgevoerd.
Dit is een stijging ten opzichte van 2014 (toen bedroeg het aantal 15). Het
gaat daarbij om assistentie aan opsporing en vervolging van internationale misdrijven door buitenlandse autoriteiten en internationale hoven
en tribunalen. Deze verzoeken vergen aanzienlijke capaciteit van zowel het
LP als het TIM en van de rechter-commissaris.
2.2 Vreemdelingrechtelijke gegevens
Artikel 1F Vluchtelingenverdrag
Artikel 1F Vlv bepaalt dat personen niet in aanmerking komen voor
bescherming van dit verdrag wanneer er ernstige redenen zijn om te
veronderstellen dat zij zich schuldig hebben gemaakt aan een misdrijf
7

In artikel 10 lid 2 Uitleveringswet is neergelegd dat uitlevering niet wordt toegestaan, in
gevallen waarin de gevolgen van de uitlevering voor de opgeëiste persoon van bijzondere
hardheid zouden zijn in verband met diens jeugdige leeftijd, hoge ouderdom of slechte
gezondheidstoestand.
8
Inclusief uitleveringsverzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

7

tegen de vrede, een oorlogsmisdrijf, een misdrijf tegen de menselijkheid,
een ernstig niet-politiek misdrijf buiten het land van toevlucht, dan wel
handelingen die in strijd zijn met de doelstellingen en beginselen van de
Verenigde Naties. Artikel 1F Vlv is door middel van de EU Kwalificatierichtlijn opgenomen in de Europese asielregelgeving: het betreft dan ook
niet een uitsluitend Nederlandse rechtsregel, maar geldt voor alle bij het
Vluchtelingenverdrag aangesloten partijen en voor alle Europese
lidstaten. Handhaving van artikel 1F Vlv is inherent aan het waarborgen
van de integriteit en het maatschappelijk draagvlak van het systeem van
internationale bescherming.
De kern van het 1F-beleid is dat bescherming er is voor de slachtoffers,
niet voor de daders. Het uitgangspunt is dat Nederland geen vluchthaven
wil zijn: 1F’ers komen niet in aanmerking voor rechtmatig verblijf en
moeten uit Nederland vertrekken. Artikel 1F Vlv wordt tegengeworpen als
kan worden aangetoond dat een vreemdeling weet heeft gehad van de
hiervoor genoemde misdrijven en daar persoonlijk (mede)verantwoordelijk voor kan worden gehouden (zogenoemde knowing and personal
participation).
Een eenvoudige verdenking is niet voldoende om artikel 1F Vlv tegen te
werpen: er moet sprake zijn van «ernstige redenen» die moeten worden
onderbouwd en zorgvuldig gemotiveerd, bijvoorbeeld op grond van eigen
verklaringen van de vreemdeling, documentatie van mensenrechten- en
andere organisaties, ambtsberichten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken, journalistieke artikelen en/of andere bronnen. De bewijslast om de
artikel 1F-tegenwerping te onderbouwen ligt bij de IND, in tegenstelling
tot een «gewone» asielzaak waar het aan de vreemdeling is om aannemelijk te maken dat hij in aanmerking komt voor bescherming. Voor de
tegenwerping van artikel 1F Vlv hoeft geen sprake te zijn van een
strafrechtelijke veroordeling.
Vanwege de complexiteit van dit soort zaken wordt de beoordeling
gedaan door een gespecialiseerde afdeling van de IND (Unit 1F). Dit
betreft altijd een individuele beoordeling. Een vreemdeling wordt
uitgebreid in de gelegenheid gesteld om zijn argumenten naar voren te
brengen. De vreemdeling kan in beroep gaan tegen deze beslissing. Het
besluit van de IND om artikel 1F Vlv tegen te werpen wordt vervolgens ter
toetsing voorgelegd aan de rechter, die dit soort zaken veelal beoordeelt
in een meervoudige kamer.
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), Unit 1F
De werkzaamheden van de Unit 1F omvatten het uitvoeren van onderzoeken naar vreemdelingen ten aanzien van wie er aanwijzingen bestaan
dat zij in verband kunnen worden gebracht met gedragingen als genoemd
in artikel 1F Vlv. Deze onderzoeken kunnen plaatsvinden in het kader van
een asielprocedure, maar ook naar aanleiding van een verzoek tot
naturalisatie of de aanvraag van een reguliere vergunning. Verder kunnen
reeds verleende verblijfsvergunningen asiel en regulier op grond van
artikel 1F Vlv worden ingetrokken. Het onderzoek van de Unit 1F kan
resulteren in: de tegenwerping van artikel 1F Vlv, de conclusie dat
artikel 1F Vlv (op dit moment) niet van toepassing is, of het voortijdig
afbreken van het onderzoek omdat bijvoorbeeld een asielaanvraag is
ingetrokken of de vreemdeling uit Nederland is vertrokken. Verder houdt
de Unit 1F zich bezig met de procedure tot ongewenst verklaring en het
opleggen van inreisverboden ten aanzien van vreemdelingen aan wie
artikel 1F Vlv is tegengeworpen. Ook worden eventuele vervolgprocedures van vreemdelingen aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen door
Unit 1F afgehandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

8

Project «Arab Spring and Beyond. Safeguarding the Integrity and
Acceptance of International Protection»
Bij de uitvoering van hun werkzaamheden is de Unit 1F alert op actualiteiten en treedt zij proactief op. In het kader van het monitoren van de
instroom uit de Arabische landen, met name Syrië, is in 2013 begonnen
met het project: «Arab Spring and Beyond. Safeguarding the Integrity and
Acceptance of International Protection». Uitgangspunt van dit project is
dat Nederland, noch de EU, een veilige toevluchthaven wil zijn voor
personen die verantwoordelijk zijn te houden voor gedragingen als
genoemd in artikel 1F Vlv. Doel van het project is onder andere het
(door)ontwikkelen van producten en diensten die de gespecialiseerde
medewerkers van Unit 1F ondersteunen en de aanwezige kennis,
expertise en informatie verder uitbouwen en beter ontsluiten. In de brief
aan uw Kamer van 29 februari 2016 (Kamerstuk 19 637, nr. 2152) heeft de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie reeds gemeld in hoeveel
Syrische zaken het proactieve optreden van de IND heeft geleid tot het
opstarten van een 1F onderzoek en het in eerste aanleg tegenwerpen van
artikel 1F Vlv. In 2015 is het project afgerond. Het project heeft het
volgende opgeleverd:
• Monitoren en screenen instroom
In 2015 is er wederom bijzondere aandacht besteed aan het monitoren
en screenen van de instroom van asielzoekers uit de Arabische landen,
met name Syrië. De situatie in Syrië en dan met name de veelheid aan
strijdende partijen en de gepleegde mensenrechtenschendingen, in
combinatie met de hoge instroom van Syriërs, maakt het noodzakelijk
dat er zorgvuldig gekeken wordt naar potentiële 1F’ers in de Syrische
instroom. Dit om te voorkomen dat personen die zich in die landen
schuldig hebben gemaakt aan ernstige misdrijven rechtmatig verblijf
krijgen in Nederland. In de verschillende stadia van de procedures zijn
er door de hoor- en beslismedewerkers van de IND 1F-indicaties
onderkend die zijn voorgelegd aan de Unit 1F. Daarbij trad Unit 1F
proactief op door al in een vroegtijdig stadium alertheid te creëren bij
medewerkers ten aanzien van 1F-indicaties, onder meer door
voorlichting.
• Versterken informatiepositie
Er zijn diverse producten ontwikkeld voor de hoor- en beslismedewerkers op de landen Libië, Irak en Syrië, ten behoeve van het onderkennen van 1F-indicaties. Bestaande producten zijn doorontwikkeld,
verbeterd en worden continu geactualiseerd, hierbij wordt internationaal samengewerkt. Kennis, ervaringen en informatie van ketenpartners wordt nationaal en internationaal uitgewisseld en gebruikt voor
het optimaliseren van producten voor het onderkennen van
1F-indicaties.
• Awareness tour
Vanwege de verhoogde Syrische asielinstroom en door de ontwikkelingen rondom terreurorganisatie Islamitische Staat (IS) en de toegenomen terreurdreiging, is de in 2014 gestarte awareness tour voortgezet.
Daarbij zijn door gespecialiseerde medewerkers alle IND-locaties
bezocht om de bestaande meldstructuren voor signalen van internationale misdrijven, radicalisering, jihadisme en terrorisme onder de
aandacht te brengen bij de medewerkers in het asiel- en reguliere
proces van de IND, bij de visadienst en bij medewerkers van de DT&V.
Deze voorlichtingsbijeenkomsten om de alertheid te verhogen, hebben
ertoe geleid dat Unit 1F al vaak in een vroeg stadium is geïnformeerd
over mogelijke 1F-indicaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

9

Pilot onderkennen potentiële Syrische 1F’ers bij nareis voorafgaand aan
inreis in Nederland
Eind 2013 is gestart met een pilot voor het onderkennen van potentiele
Syrische 1F-ers die willen nareizen in het kader van gezinshereniging. De
pilot is in 2015 gecontinueerd. De pilot heeft er toe bijgedragen dat er
enkele potentiele 1F zaken werden onderkend en onderzocht, alvorens op
de nareisaanvraag werd beslist.
Project herbeoordeling Afghanen met een 3 EVRM beletsel.
In de brief aan uw Kamer van juni 20089 is toegezegd dat dossiers van
vreemdelingen die op grond van artikel 3 EVRM niet kunnen worden
uitgezet, worden herbeoordeeld wanneer er relevante gewijzigde
omstandigheden in het land van herkomst zijn. Aangezien uit Algemene
ambtsberichten Afghanistan van het Ministerie van Buitenlandse Zaken10
bleek dat de veiligheidssituatie voor ex-communisten in Afghanistan is
verbeterd, is vanaf 2014 begonnen met het herbeoordelen van dossiers
van Afghaanse vreemdelingen die 1F zijn verklaard. Het betroffen zaken
van Afghaanse (ex-)communisten (voornamelijk medewerkers van de
KhAD/WAD) ten aanzien van wie in een eerder stadium was geconstateerd
dat artikel 3 EVRM zich verzette tegen hun terugkeer naar Afghanistan op
grond van hun werkzaamheden voor het toenmalige communistische
bewind.11 In 2015 is het project van herbeoordelen afgerond. In totaal zijn
ongeveer 70 zaken op de mogelijkheid van herbeoordeling onderzocht.
Hiervan bleken ongeveer 40 vreemdelingen met onbekende bestemming
vertrokken en heeft geen herbeoordeling van het 3 EVRM standpunt
plaatsgevonden. Van de overige zaken is in ongeveer 20 zaken een
gewijzigd standpunt ten aanzien van artikel 3 EVRM aangenomen en is
geoordeeld dat 3 EVRM zich niet langer verzet tegen terugkeer naar
Afghanistan. Van deze zaken zijn verschillende vreemdelingen
(gedwongen) teruggekeerd naar Afghanistan of is DT&V nog bezig met
het effectueren van het vertrek. Daarnaast zijn enkele vreemdelingen met
onbekende bestemming vertrokken, of is door de IND vanwege medische
redenen uitstel van vertrek verleend.
Rwanda
Zoals bij meerdere gelegenheden met uw Kamer gedeeld12 is in 2008
besloten om alle in het verleden door de IND in behandeling genomen
aanvragen, asiel en regulier, van Rwandese vreemdelingen waarin geen
1F-onderzoek had plaatsgevonden, alsnog te screenen op mogelijke
1F-indicaties.
De reden hiervoor is onder andere gelegen in de ervaring dat onder de
asielzoekers die zijn toegelaten, zich personen kunnen bevinden waarvan
pas op een later moment mogelijk belastende informatie bekend wordt. In
dat geval onderzoekt de IND conform het staande 1F-beleid of er
aanleiding is om een verleende vergunning, of eventueel het inmiddels
verleende Nederlanderschap, in te trekken. Uit deze screening is gebleken
9

TK 2007–2008, 31 200 VI, nr. 160.
Algemeen Ambtsbericht Afghanistan, Ministerie van Buitenlandse Zaken, 2013 en 2014
11
Bij uitspraak van 12 januari 2016 heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in een
vijftal zaken geoordeeld dat terugkeer van deze voormalige medewerkers van de Khad/WAD
niet in strijd is met artikel 3 van het EVRM, noch dat de algemene veiligheidssituatie in
Afghanistan zodanig is dat de uitzetting van één van de verzoekers zou leiden tot een
schending van artikel 3 van het EVRM.
12
Brief TK inzake Justitiële samenwerking met Rwanda, 31 januari 2014,Kamerstuk 33 750 VI,
nr. 108; Verslag van een schriftelijk overleg, 14 april 2014, Kamerstuk 19 637, nr. 1808;
Rapportagebrief Internationale Misdrijven 2013, 25 september 2014, Kamerstuk 34 000 VI,
nr. 4; Afschrift Brief aan Pax, 21 januari 2015, nds-tk-2015D01945, blg-451777.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

10

dat in een aantal zaken nader onderzoek in het kader van artikel 1F Vlv
geïndiceerd was, met name door middel van individuele ambtsberichten
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Hieruit is voortgekomen dat in
nagenoeg al deze zaken voldoende aanleiding was om op grond van
artikel 1F Vlv de verblijfsvergunning in te trekken. Dit heeft er in geresulteerd dat tot en met 2015 in ongeveer 10 zaken de verblijfsvergunning is
ingetrokken vanwege artikel 1F Vlv. De 1F tegenwerping heeft in alle zaken
in beroep dan wel hoger beroep stand gehouden en staat in rechte vast.
Ten aanzien van Rwandezen die de Nederlandse nationaliteit hebben
verkregen en waarover later belastende informatie bekend werd, is de IND
(in 2012) procedures gestart om het Nederlanderschap af te nemen. In
2015 heeft de rechtbank in een tweetal zaken het beroep tegen de
beslissing van de IND gegrond verklaard en dient de IND opnieuw te
beslissen op het bezwaarschrift.
Cijfermatige gegevens13
In 2015 zijn ongeveer 170 onderzoeken uitgevoerd naar vreemdelingen
ten aanzien van wie er aanwijzingen waren dat zij in verband kunnen
worden gebracht met 1F-gedragingen. Dit aantal is vergelijkbaar ten
opzichte van 2014. Bij ongeveer 30 van de 170 vreemdelingen heeft dit
onderzoek geleid tot het tegenwerpen van artikel 1F Vlv in eerste aanleg.14
Van deze groep is bij ongeveer 20 vreemdelingen een artikel 3 van het
EVRM beletsel voor terugkeer naar het land van herkomst aangenomen.
De vijf meest voorkomende nationaliteiten van personen aan wie
artikel 1F Vlv is tegengeworpen in 2015 zijn de Syrische, Eritrese,
Nigeriaanse, Soedanese en de Georgische nationaliteit.
In 2015 is aan ongeveer 40 vreemdelingen met een 1F-tegenwerping een
zwaar inreisverbod opgelegd. In minder dan 10 zaken van vreemdelingen
met een 1F-tegenwerping is een ongewenstverklaring opgelegd. Het kan
daarbij overigens gaan om personen die zowel in 2015 als in daaraan
voorafgaande jaren artikel 1F Vlv is tegengeworpen.
Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V)
De DT&V regisseert het daadwerkelijke vertrek van vreemdelingen die
geen recht hebben op verblijf in Nederland. Een vreemdeling komt in de
werkvoorraad van de DT&V na ontvangst van het overdrachtsdossier van
de IND. Een groot deel van de 1F-zaken die zich in de werkvoorraad van
de DT&V bevinden, betreft vreemdelingen die feitelijk niet verwijderbaar
zijn. Oorzaken hiervoor kunnen onder meer zijn dat sprake is van een
artikel 3 EVRM beletsel, of dat er sprake is van nog openstaande procedures. In een aantal zaken van Afghaanse 1F’ers kan de terugkeer niet
worden geëffectueerd in verband met door de rechter opgelegde
voorlopige maatregelen, waaronder interim measures van het Europese
Hof voor de Rechten van de Mens. Een groot deel van deze groep verblijft
langdurig illegaal in Nederland. Een deel van deze 1F’ers heeft gezinsleden die in Nederland rechtmatig verblijf hebben of intussen Nederlander
zijn geworden.
Voor de effectuering van terugkeer is de medewerking van de vreemdeling van essentieel belang. Het komt vaak voor dat vreemdelingen niet
meewerken aan terugkeer, terwijl op hen een vertrekplicht rust. De
medewerking van de vreemdeling is des te meer van belang in zaken
13
14

Zie ook Kamerstuk 19 637, nr. 2152.
Na de tegenwerping «in eerste aanleg» volgt in vrijwel alle zaken nog een gerechtelijke
procedure (beroep en eventueel hoger beroep).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

11

waar artikel 3 van het EVRM aan uitzetting naar het land van herkomst in
de weg staat, omdat in dat geval van de vreemdeling wordt verlangd
inspanningen te verrichten om te vertrekken naar een derde land. Ook de
opstelling van de desbetreffende autoriteiten inzake gedwongen terugkeer
speelt een belangrijke rol ten aanzien van een succesvolle terugkeer. De
DT&V heeft alle 1F-zaken in de werkvoorraad goed in beeld en levert een
maximale inspanning om al deze vreemdelingen uit Nederland te laten
vertrekken, zoals door het voeren van vertrekgesprekken.
Cijfermatige gegevens
Het aantal vreemdelingendossiers in de werkvoorraad van de DT&V
waarin sprake is van artikel 1F Vlv, bedroeg eind 2015 ongeveer 150. Het
merendeel (ongeveer 60%) van deze categorie vreemdelingen heeft de
Afghaanse nationaliteit. Eind 2015 bedroeg het aantal vreemdelingendossiers in de werkvoorraad van de DT&V waarbij sprake was van artikel 1F
Vlv én niet verwijderbaarheid vanwege artikel 3 van het EVRM ongeveer
80. In 2015 hebben ongeveer 15 1F-ers Nederland aantoonbaar verlaten,
waarvan minder dan 10 gedwongen. Eind 2015 zaten er ongeveer
5 vreemdelingen met een 1F-tegenwerping in vreemdelingenbewaring.
Toezegging Algemeen Overleg Vreemdelingen- en asielbeleid
Tijdens het AO Vreemdelingen- en asielbeleid van 3 maart jl. heeft de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie toegezegd na te gaan in
hoeverre het mogelijk is om vreemdelingen aan wie 1F Vluchtelingenverdrag (Vlv) is tegengeworpen in vreemdelingenbewaring te stellen
omdat er zicht is op strafrechtelijke berechting. Hij heeft tevens toegezegd
te verkennen of een gesprek met het Internationaal Strafhof (ISH) over een
mogelijke bijdrage aan het bewerkstelligen van een vervolging van deze
personen hierbij van nut kan zijn. Graag informeren wij u als volgt.
Vreemdelingenbewaring is een bestuursrechtelijk middel dat voor twee
doeleinden kan worden benut: in het kader van (grens)detentie om
onrechtmatige binnenkomst van de vreemdeling te beletten en in het
kader van overdracht of uitzetting wanneer de vreemdeling niet langer in
Nederland mag blijven. Vreemdelingenbewaring kan alleen worden
toegepast in de gevallen en voor de doelen die limitatief in artikel 5 van
het EVRM zijn neergelegd. Artikel 5 EVRM staat vreemdelingenbewaring
toe ten behoeve van de regulering van de binnenkomst van vreemdelingen en de uitzetting van vreemdelingen. Andere doeleinden, zoals een
strafrechtelijke berechting, kunnen niet worden gebruikt als grondslag
voor vreemdelingrechtelijke vrijheidsontneming. Voor dit doeleinde kent
het strafrecht eigen middelen en mogelijkheden in overeenstemming met
artikel 5 EVRM. De inzet van het middel vreemdelingenbewaring omdat er
zicht is op strafrechtelijke berechting zou willekeurig en oneigenlijk zijn, en
daarmee strijdig met artikel 5 EVRM.
Wat betreft de mogelijke rol van het ISH in de strafrechtelijke vervolging
van vreemdelingen die in Nederland een 1F tegenwerping hebben
gekregen lichten wij het volgende toe. Het ISH fungeert als sluitstuk van
de (inter)nationale praktijk van strafvervolging bij internationale
misdrijven. Hier ligt het complementariteitsbeginsel aan ten grondslag:
verdragspartijen zijn allereerst zelf verantwoordelijk voor de vervolging
van verdachten van internationale misdrijven. Het ISH fungeert slechts als
een «Court of Last Resort» en komt pas in actie wanneer verdragspartijen
niet bereid of in staat zijn om strafvervolging zelf ter hand te nemen.
Nederland zal derhalve in beginsel zelf strafrechtelijk moeten optreden
tegen een op Nederlands grondgebied aangetroffen verdachte van
betrokkenheid bij het plegen van een internationaal misdrijf. In het geval

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

12

dat het ISH onderzoek doet in een situatie waarbij een verdachte zich in
Nederland bevindt, kan het ISH om overlevering van deze persoon
vragen. Hieraan kan worden voldaan binnen de daartoe bestaande
wettelijke kaders. Nederland werkt- zowel als gastland van het ISH, als in
de hoedanigheid van verdragspartij, nauw samen met de vertegenwoordigers van het Hof met het oog op een adequate vervolging van
verdachten van internationale misdrijven.
Zoals wij in eerdere communicatie met uw Kamer hebben opgemerkt,
betekent een tegenwerping van 1F Vlv niet per definitie dat strafrechtelijke
vervolging haalbaar/opportuun is. Uiteraard wordt grondig onderzocht of
er overgegaan kan worden tot strafrechtelijke vervolging in 1F-zaken.
Indien 1F Vlv is tegengeworpen door de IND worden deze dossiers
doorgestuurd naar het Landelijk Parket (LP) bij het OM voor verder
onderzoek. Om vast te stellen of sprake is van strafrechtelijke aansprakelijkheid is doorgaans langdurig en intensief onderzoek nodig, veelal ook
op de plaats delict.
Mede gelet op de verantwoordelijkheid onder het Statuut van Rome voor
verdragspartijen om verdachten van internationale misdrijven in beginsel
nationaal te vervolgen en de actieve rol die Nederland op dit gebied
vervult, blijkt er in dit geval geen directe rol weggelegd voor het ISH
hierin. Hierom ligt het bij nader inzien niet voor de hand om een
verkennend gesprek met het ISH over dit onderwerp te voeren.
3. Voortgang ketenbrede strategie voor de aanpak van internationale misdrijven
3.1 Ketenbrede samenwerking
Voortgang van de Taskforce/Programmatische aanpak
De Taskforce is verantwoordelijk voor de implementatie van de programmatische aanpak van internationale misdrijven. Deelnemers aan deze
Taskforce zijn de Nationale Politie, de IND, het Ministerie van Veiligheid en
Justitie, het Ministerie van Buitenlandse Zaken, de DT&V en het LP, dat het
voorzitterschap draagt. Dit samenwerkingsmodel, met daarin het
Operationeel Overleg waar de signalering van problemen en thema’s
plaatsvindt, heeft geleid tot meer coördinatie en korte lijnen tussen de
verschillende ketenpartners in de aanpak van internationale misdrijven.
Veel van de in deze brief beschreven initiatieven en interventies zijn onder
regie van de Taskforce tot stand gekomen. Het streven is om de
boodschap dat straffeloosheid moet worden tegengegaan en dat
Nederland geen veilige haven is voor oorlogsmisdadigers zo breed
mogelijk uit te dragen. Zo zet het LP zich samen met de politie in om door
middel van een communicatiestrategie zoveel mogelijk bekendheid over
de Nederlandse inspanningen op het gebied van internationale misdrijven
te creëren onder daders, slachtoffers en het publiek.
Het samenwerkingsmodel 15 wordt ook in 2016 gecontinueerd, alle
deelnemers hebben eind 2015 kenbaar gemaakt dat dit model moet
worden voortgezet gelet op het belang van dit gremium inzake de aanpak
van internationale misdrijven.

15

Er is gekozen om voortaan de term stuurgroep te hanteren aangezien gebleken is dat er
behoefte is aan structurele inbedding van dit overleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

13

Aanpak Rwanda
Rwanda is een voorbeeld van de programmatische aanpak van internationale misdrijven zoals die onder regie van de Taskforce de afgelopen
jaren vorm heeft gekregen, deze aanpak is ook in 2015 voortgezet. Politie
en OM hebben de afgelopen acht jaar ingezet op opsporing en vervolging,
hetgeen tot twee veroordelingen heeft geleid. Daarnaast is door de
verschillende organisaties geïnvesteerd in andere interventies. In
paragraaf 2.1 kunt u lezen over de lopende uitleveringszaken met Rwanda
en in 2.2 over de resultaten van de IND-inzet het afgelopen jaar. Ook is
door de Ministeries van Veiligheid en Justitie en Buitenlandse Zaken
aandacht besteed aan versterking van de justitiesector in Rwanda, onder
meer doordat er in 2015 twee leden van de Nederlandse rechterlijke
macht als adviseur werkzaam zijn geweest in Rwanda.
3.2 Internationale samenwerking
De volgende paragrafen bevatten voorbeelden van de inzet op internationale samenwerking in 2015.
Informatieverstrekking buitenland
In 2015 is evenals in 2014 door het TIM en het LP proactief informatie
gedeeld met opsporingsautoriteiten in andere Europese landen. Het ging
daarbij om rest- en zijtakinformatie uit lopende of afgesloten Nederlandse
onderzoeken die erop wijst dat mogelijke daders van internationale
misdrijven elders in Europa verblijven. Daarnaast is er een start gemaakt
met het delen van informatie uit openbare bronnen die betrekking heeft
op mogelijke verdachten van internationale misdrijven in de actuele
vluchtelingenstroom naar Europa. Dit laatste wordt verder uitgebouwd in
2016.
Europees Netwerk van aanspreekpunten inzake personen verantwoordelijk voor genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven
De uitwisseling van kennis en ervaring tijdens bijeenkomsten van het
Europees Netwerk van aanspreekpunten inzake personen die verantwoordelijk zijn voor genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven (hierna het Genocide Netwerk), is onmisbaar om de opsporing
en vervolging van internationale misdrijven ook in andere landen te
bevorderen. Evenals in voorgaande jaren zet Nederland zich in om de
continuïteit en de verdere professionalisering van het Netwerk te
bevorderen. Ook in 2015 heeft twee maal een bijeenkomst plaatsgevonden bij Eurojust in het kader van dit Genocide Netwerk. Daarnaast zijn
er twee ad hoc meetings georganiseerd aangaande de opsporing en
vervolging van internationale misdrijven met betrekking tot bepaalde
conflictgebieden.
Nederland heeft samen met vier andere landen deelgenomen aan een
speciale werkgroep die zich binnen het Netwerk heeft beziggehouden met
het vastleggen van best practices en het optimaliseren van de Europese
samenwerking op het gebied van de opsporing en vervolging van
internationale misdrijven.
De inspanningen van de werkgroep hebben onder meer geleid tot de
«Strategy of the EU Genocide Network to combat impunity for crime of
genocide, crimes against humanity and war crimes within the European
Union and its Member States». Hierin worden eerdergenoemde best
practices op een rijtje gezet en daarnaast worden maatregelen beschreven
waarmee de opsporing en vervolging van internationale misdrijven verder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

14

versterkt kan worden, zowel op nationaal als Europees niveau. In 2015 is
deze strategie door de JBZ Raad (van 15–16 juni 2015) aangenomen.
In 2015 zijn door het Ministerie van Veiligheid en Justitie, het OM en de
politie voorbereidingen getroffen en initiatieven in gang gezet om tijdens
het Nederlandse EU-voorzitterschap aandacht uit te laten gaan naar de
integrale aanpak van internationale misdrijven. Nederland zal op 24 en
25 mei 2016 de bijeenkomst van het Genocidenetwerk voorzitten.
Speerpunten zijn onder andere de verbetering van de positie van
slachtoffers van internationale misdrijven en het lanceren van een jaarlijks
terugkerende Europese dag tegen Straffeloosheid van internationale
misdrijven, met als doel meer aandacht en bewustzijn te creëren voor de
aanpak van internationale misdrijven. Dit betreft implementatie van één
van de aanbevelingen uit de hierboven genoemde strategie. Deze dag zal
voor de eerste keer plaatsvinden onder Nederlands Voorzitterschap op
23 mei 2016.
Samenwerking Interpol en Europol
In het kader van internationale samenwerking dient ook vermeld te
worden dat initiatieven worden ontplooid bij, en ten aanzien van, de
internationale organisaties die gericht zijn op de opsporing van IM. In
2015 zijn, evenals in 2014, de banden met Interpol verder versterkt.
Interpol heeft in 2014 een separate War Crimes & Genocide Unit
opgericht. In de verdere ontwikkeling van deze Unit heeft het TIM in 2015
een adviesrol gespeeld ten aanzien van de (toekomstige) werkzaamheden
van deze Unit. Deze zien met name toe op een goede onderlinge
afstemming met de andere internationale stakeholders op het gebied van
IM.
Samenwerking nationale War Crimes Units (WCU) en Europol
Naast de verdere ontwikkelingen bij Interpol heeft het TIM, in samenwerking met de Duitse War Crimes Unit (BKA), stappen ondernomen om
het onderwerp «IM» ook bij Europol onder de aandacht te brengen. In
2015 zijn in EU verband stappen gezet om te komen tot een nieuwe
Europol verordening. Het effect van deze verordening is onder andere dat
Europol gemandateerd zal worden voor genocide, oorlogsmisdrijven en
misdrijven tegen de menselijkheid. De verordening zal per 1 mei 2017 in
werking treden. Dit biedt de mogelijkheid om bij Europol een «Focal Point
War Crimes» te openen waarmee het onderwerp IM in de toekomst
gefaciliteerd kan worden met internationale (informatie-) analyse.
Hiermee wordt niet alleen gekeken naar internationale cross-matches
binnen IM maar ook naar cross-matches met andere aandachtsgebieden
zoals contra-terrorisme, illegale immigratie en wapenhandel. Zodoende
kan het onderwerp IM in de toekomst minder afhankelijk worden van
toevalstreffers bij periodieke (operationele) overleggen, en kan ook de
koppeling worden gemaakt met andere vormen van internationaal
georganiseerde criminaliteit.
Bij de doorontwikkeling van internationale samenwerking moet enerzijds
worden voorkomen dat er overlap in werkzaamheden tussen de verschillende internationale organisaties ontstaat en anderzijds wordt bewerkstelligd dat de «informatiegaten» worden gedicht. Het TIM levert in dit
kader eveneens een bijdrage door een goede afstemming te zoeken, niet
alleen tussen de bovengenoemde organisaties en nationale War Crimes
Units, maar ook met bijvoorbeeld het ISH. Ten aanzien hiervan is in 2015
het initiatief genomen om, met de Directie Opsporing van het ISH als
trekker, en de andere belangrijke stakeholders (Europol, het Genocide
Netwerk, Interpol en nationale War Crimes Units) een aantal werkbijeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

15

komsten te organiseren in 2016 met als doel een gecoördineerde strategie
te ontwikkelen voor de opsporing en vervolging van IM-feiten. Deze
strategie zal met name gericht zijn op internationale datavergaring -deling
en -analyse. In dit nieuwe tijdperk van de bestrijding van internationale
misdrijven moet rekening worden gehouden met nieuwe middelen die het
werkveld nu reeds sterk beïnvloeden. Sinds 2015 wordt er door het TIM
dan ook aandacht gegeven aan zaken als Big Data, Open Source Intelligence en IT-analyse-tools. Dit zal in 2016 verder worden uitgebouwd.
Ondersteuning Justice Rapid Response (JRR)
Ter bevordering van complementariteit tussen de internationale
rechtsorde en nationale rechtssystemen ondersteunt Nederland al enige
jaren de organisatie Justice Rapid Response. Dit is een interstatelijk
initiatief dat snelle korte-termijn uitzending mogelijk maakt van
internationaal-strafrechtelijke experts uit de gehele strafrechtketen om
staten, internationale hoven en tribunalen en andere instellingen (zoals
bijvoorbeeld de Commission of Inquiry on Syria) te ondersteunen bij de
opsporing, vervolging en berechting van internationale misdrijven.
Nederland zit sinds 2013 in de Executive Board van JRR, samen met
Finland, Zwitserland, Argentina, Canada, Colombia, Sierra Leone,
Zuid-Korea, Zweden en Oeganda. Ook worden met enige regelmaat door
Nederland gefinancierde experts van JRR aangeboden aan derde landen
ter ondersteuning van nationale accountability-trajecten.
Coördinatie Exclusion Module European Asylum Support Office (EASO)
Nederland hecht belang aan een coherente toepassing van artikel 1F Vlv,
als ook het vergelijkbare artikel in de EU Kwalificatierichtlijn. Nederland
was betrokken bij het ontwikkelen van de trainingsmodule «Exclusion»
van het EASO Training Curriculum. De Unit 1F coördineert voor het EASO
de inhoud en opzet van deze Exclusion trainingsmodule. In dat kader
hebben in 2015 twee medewerkers van de Unit 1F trainingen gegeven bij
EASO.
Uitwisseling van informatie en best practices vreemdelingrechtelijke
aanpak van internationale misdrijven (1F-beleid)
Kennis, informatie en best practices over het 1F-beleid wordt ad hoc
gedeeld tussen de uitvoerende instanties van de verschillende EU
lidstaten, bijvoorbeeld in het kader van GDISC (General Directors’
Immigration Services Conference) of questionnaires in het kader van het
European Migration Network (EMN) of de Intergovernmental Consultations on Migration, Asylum and Refugees (IGC).
Op initiatief van de Unit 1F van de IND vond in november 2015 in Genève
een IGC-workshop over artikel 1F Vlv plaats. De workshop stond in het
teken van het bevorderen van internationale samenwerking.
3.3 Het verbeteren van het juridische instrumentarium
Wetswijzigingen
Het wetsvoorstel ter uitvoering van de op 10 en 11 juni 2010 te Kampala
aanvaarde amendementen van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof is thans aanhangig in de Eerste Kamer. Het wetsvoorstel
voorziet in de strafbaarstelling van het misdrijf agressie en voorts in de
strafbaarstelling als oorlogsmisdrijf van het gebruik van gif of giftige
wapens, verstikkende, giftige of andere gassen en overige soortgelijke
materialen, en expanderende munitie in geval van een niet-internationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

16

gewapend conflict. Daarnaast voorziet het wetsvoorstel in een wijziging
van de rechtsmachtregeling van de Wet internationale misdrijven,
waarmee een versterking van de beschermende functie van de Nederlandse strafwet wordt beoogd.
Voor de rechtsopvolgers van het Speciaal Hof voor Sierra Leone (SCSL),
het Rwanda Tribunaal (ICTR) en het Joegoslavië Tribunaal (ICTY) is op
1 april 2016 de nieuwe uitvoeringswetgeving in werking getreden
(Uitvoeringswet restmechanismen straftribunalen, Stb. 2015, 477). De
bestaande uitvoeringswetten zijn ingetrokken, met uitzondering van de
uitvoeringswet voor het Joegoslavië Tribunaal. Die blijft van kracht totdat
het Joegoslavië Tribunaal zijn werkzaamheden heeft beëindigd en al zijn
resttaken heeft overgedragen aan het desbetreffende restmechanisme.
Ten slotte wordt een wetswijziging voorbereid ter uitvoering van de door
de Tweede Kamer aanvaarde motie van het lid Sjoerdsma waarin de
regering wordt verzocht om artikel 6 van de Wet internationale misdrijven
uit te breiden met het strafbaar stellen van het belemmeren van humanitaire hulp (Kamerstuk 2014–2015, 32 605, nr. 159). Deze wetswijziging zal
worden opgenomen in een inhoudelijk verzamelwetsvoorstel.
Versterking positie slachtoffers internationale misdrijven
In 2014 is door het OM (LP) besloten om op basis van de opgedane
ervaringen in de zaken betreffende internationale misdrijven van de
afgelopen tien jaar te bezien welke lessen er getrokken kunnen worden als
het gaat om de positie van slachtoffers van internationale misdrijven. Zo
is er gekeken naar de rechten van deze slachtoffers binnen de huidige
Nederlandse wet- en regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van
schadevergoeding, maar ook naar specifieke behoeften van deze
bijzondere categorie slachtoffers. De uitkomsten zijn in 2015 besproken
met de betrokken deskundigen om te horen of deze de conclusies deelden
en om te bezien hoe de positie van slachtoffers van internationale
misdrijven verbeterd kan worden. Hiervoor is onder meer een expertmeeting georganiseerd. Thans wordt op basis van de input van deze
expertmeeting in samenwerking met een aantal experts gewerkt aan een
plan van aanpak voor de versterking van de positie van IM slachtoffers.
Nederlands initiatief inzake wederzijdse rechtshulp en uitlevering voor
internationale misdrijven
Ook de versterking van de internationale samenwerking tussen staten is
voor Nederland van belang. Zoals eerder in dit kader gerapporteerd zet
Nederland zich al enkele jaren samen met Argentinië, België en Slovenië
in voor een multilateraal instrument voor wederzijdse rechtshulp en
uitlevering in strafzaken voor genocide, misdrijven tegen de menselijkheid
en oorlogsmisdrijven. In 2015 heeft Nederland gezamenlijk met deze
landen de inspanningen voortgezet om het aantal landen die dit initiatief
steunen uit te breiden middels het ondertekenen van een permanente
steunverklaring. Dit heeft tot een toename in het aantal steunende landen
geleid, in totaal zijn er 49 landen die de verklaring hebben ondertekend.
Hiervoor hebben wij gelobbyd tijdens diverse internationale bijeenkomsten, waaronder de Vergadering van Verdragspartijen bij het Statuut
van Rome van het Internationaal Strafhof in november 2015. Daarnaast
heeft tijdens een strategische bijeenkomst voor alle steunende landen bij
het Ministerie van Buitenlandse Zaken de heer Hassan Jallow, aanklager
bij het Rwanda Tribunaal en het Restmechanisme voor internationale
tribunalen, de noodzaak onderstreept van een goede samenwerking in de
opsporing van internationale misdrijven en zijn steun voor het initiatief
betuigd. Ook is er een thematisch side event georganiseerd tijdens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

17

conferentie van het Internationaal Comité van het Rode Kruis in december
2015. Hier werd de gelegenheid genomen om de aanwezige landen te
informeren over (de voortgang van) het initiatief en van gedachten te
wisselen over toekomstige activiteiten. Naast deze bijeenkomsten hebben
de afgelopen periode wederom de bewindspersonen van zowel Buitenlandse Zaken als Veiligheid en Justitie, in bilaterale contacten aandacht
gevraagd voor het belang van deze verbetering van het huidige juridisch
instrumentarium. Het initiatief wordt inmiddels door bijna 49 landen uit
alle regio’s ondersteund. De inzet zal worden voortgezet. Het doel is om
binnen een jaar met verdragsonderhandelingen te starten.
4. Conclusie
In 2015 zijn er belangrijke ontwikkelingen geweest op het gebied van
internationale misdrijven. Zo hebben er verschillende opsporingsonderzoeken gelopen en zijn verdachten van oorlogsmisdrijven aangehouden in
Nederland. Ook de mogelijkheid tot uitlevering is in 2015 verder benut,
afgelopen jaar is in een aanzienlijk aantal zaken door de Minister tot
uitlevering besloten. Zo is een verdachte van oorlogsmisdaden, gepleegd
op de Balkan in de jaren negentig, in november 2015 uitgeleverd aan
Bosnië. Het doel van uitlevering is berechting te laten plaatsvinden in de
landen waar de feiten zijn gepleegd, opdat de slachtoffers kunnen zien dat
er recht wordt gesproken.
Wij hebben veel waardering voor zowel de bereikte resultaten van het
Team Internationale Misdrijven van de Nationale Politie en het Cluster
Internationale Misdrijven van het Landelijk Parket ten aanzien van
opsporingsonderzoeken naar internationale misdrijven, als voor de grote
inzet die door hen wordt verricht in het kader van het opsporingsonderzoek naar het neerstorten van Malaysia Airlines vlucht MH17.
Vreemdelingrechtelijk gezien heeft de ontwikkeling van de complexe
conflicten die zijn voortgekomen uit de Arabische Lente en de daarmee
gepaard gaande verhoogde asielinstroom een stempel gedrukt op 2015.
Speciale programma’s zijn ingericht en verder doorontwikkeld met als
doel te voorkomen dat 1F’ers in het bezit worden gesteld van een
verblijfsvergunning. Hiernaast is op verschillende manieren bekeken hoe
(onterecht) verleende vergunningen van 1F’ers kunnen worden
ingetrokken. Op internationaal en Europees vlak zet Nederland zich op dit
onderwerp in voor nauwe samenwerking met andere landen.
Gezien de voortzetting van het conflict in Syrië en Irak en de toenemende
stroom vluchtelingen ten gevolge hiervan, zal de nauwe samenwerking
zowel intern als tussen de ketenpartners bij het signaleren van 1F-zaken in
2016 worden gecontinueerd. Hierbij zal aandacht worden besteed aan een
goede informatie-uitwisseling (zoals uitwisseling van best practices) en
het borgen van een heldere afstemming en samenwerking. Ook worden
de awarenesstours voortgezet in 2016.
Voor wat betreft internationale samenwerking blijft Nederland een actieve
rol spelen zowel binnen de EU (bijvoorbeeld in het kader van het
Genocide Netwerk) als in haar contacten met niet-EU landen. Nederland
zal een voortrekkersrol blijven vervullen als het gaat om internationale
samenwerking. Ervaringen worden zoveel mogelijk gedeeld met andere
landen om bij te dragen aan het voorkomen van internationale straffeloosheid van deze ernstige misdrijven. Op het initiatief om bij Europol een
Focal point Internationale Misdrijven in te richten wordt geïnvesteerd. Ook
zal Nederland zich actief blijven inzetten voor een uitbreiding van de steun
voor het Multilateraal Verdrag voor Rechtshulp en Uitlevering voor
Internationale Misdrijven. Een goede internationale samenwerking is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

18

onontbeerlijk bij een succesvolle aanpak van internationale misdrijven.
Wij benutten ons EU-voorzitterschap de eerste helft van 2016 om
aandacht te vragen voor een proactieve en ketenbrede aanpak van
internationale misdrijven, door het organiseren van de eerste jaarlijkse EU
dag tegen straffeloosheid van internationale misdrijven. Wij zien ernaar
uit om uw Kamer daarover in de aankomende rapportagebrief Internationale Misdrijven nader te informeren.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VI, nr. 89

19