Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 215

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 juli 2008
Hierbij bied ik u de Monitor Zorgverzekeringsmarkt 2008 en de Monitor
Eigen Risico van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) aan.1 In deze brief
geef ik in het kort de conclusies van de NZa weer en mijn reactie daarop.
Monitor Zorgverzekeringsmarkt
De NZa is ook in 2008 positief over de positie van de consument op de
zorgverzekeringsmarkt. De NZa constateert weliswaar een verminderde
prijsconcurrentie, maar de premie ligt evenals in voorgaande jaren onder
de inschatting van de overheid. De mobiliteit van verzekerden is ten
opzichte van 2007 iets gedaald, per 1 januari 2008 is 3,5% van de verzekerden overgestapt naar een andere verzekering. De kwaliteit van de
dienstverlening van zorgverzekeraars is echter tevredenstellend en bovendien verbeterd. De NZa heeft hiernaast geen aandachtspunten geconstateerd bij de afhandeling van het overstappen door zorgverzekeraars in de
overstapperiode 2007–2008. De basisverzekering blijft in 2008 toegankelijk
en, afgemeten aan het aantal verzekerden met een aanvullende verzekering, is de toegankelijkheid van de aanvullende verzekering ook niet
veranderd. Wel hanteren enkele zorgverzekeraars een meer restrictief
beleid voor de aanvullende verzekeringen.
Hieronder ga ik verder in op een aantal specifieke onderwerpen: differentiatie op kwaliteit en inhoud, toegankelijkheid en betaalbaarheid.
Differentiatie op kwaliteit en inhoud

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De NZa komt tot de conclusie dat verzekerden hun keuze voor een zorgverzekering nog steeds voornamelijk baseren op de premie, de dekking
van de aanvullende verzekering en de (financiële) voordelen van collectieve verzekeringen. Verzekeraars onderscheiden zich nog onvoldoende
op kwaliteit van zorg. De NZa constateert dat wat betreft de basisverzekering ook in collectieve contracten nog geen sprake is van maatwerk, de

KST121319
0708tkkst29689-215
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 689, nr. 215

1

1

collectieve verzekering fungeert nog niet als vliegwiel voor een integrale
zorginkoop voor de leden van de collectiviteit. De NZa pleit voor concurrentie op inhoud en kwaliteit door meer differentiatie in het zorgaanbod
van basisverzekeringen. Met meer differentiatie kunnen zorgverzekeraars
verzekerden stimuleren gebruik te maken van preferente zorgaanbieders
met een goede prijs/kwaliteitverhouding. Verbetering van de zorginkoop
door zorgverzekeraars is daarom nodig.
Deze constatering sluit aan op het advies over zorginkoop van de Raad
voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ). De RVZ concludeert dat de zorginkoop nog in de kinderschoenen staat en dat verzekeraars de aanwezige
ruimte en mogelijkheden nog maar beperkt benutten. Investeringen in de
zorginkoopfunctie zijn nodig. Zoals aangegeven in mijn reactie op het
advies van de RVZ, die uw Kamer nagenoeg tegelijkertijd met deze reactie
ontvangt, deel ik dit oordeel.
De NZa wijst op een aantal noodzakelijke veranderingen die de selectieve
zorginkoop moeten bevorderen. De aanbevelingen van de NZa liggen
grotendeels in het verlengde van de aanbevelingen van de RVZ. Hieronder
licht ik toe op welke wijze ik invulling geef aan de aanbevelingen van de
NZa.
De NZa wijst onder andere op de noodzaak van meer onderhandelingsvrijheid voor partijen. Zo heeft de NZa mij onlangs geadviseerd om per
1 januari 2009 vrije prijzen voor onder meer dieetadvisering en ischemische en aanverwante aandoeningen in te voeren. Op 17 juni heb ik u een
brief (CZ/EKZ-2851780) gestuurd waarin ik heb aangegeven voornemens
te zijn om de NZa een aanwijzing te geven om per 1 januari 2009 vrije
prijsvorming voor extramurale dieetadvisering te realiseren. Vanzelfsprekend passen ook de kabinetsvoornemens om het B-segment ziekenhuiszorg uit te breiden in het beleid gericht op het vergroten van de onderhandelingsvrijheid van partijen.
De NZa pleit hiernaast voor de afbouw van onderdelen van de ex-postverevening. Over de afbouw heb ik u per brief geïnformeerd in januari
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 29 689, nr. 129). Hierin heb ik
ook vermeld dat ik voornemens ben de risicodragendheid van verzekeraars te vergroten.
Verder pleit de NZa net als de RVZ voor meer kwaliteitsinformatie. Ik acht
de beschikbaarheid van adequate kwaliteitsinformatie essentieel voor
zorginkoop. Er bestaan reeds diverse initiatieven om de kwaliteit van de
gezondheidszorg meer transparant te maken. In mijn reactie op het advies
over zorginkoop van de RVZ ga ik hier nader op in.
De NZa dringt aan op het inzetten van het verplichte eigen risico bij keuzeondersteuning. Ik heb in mei een voorhangprocedure in werking gesteld
om het Besluit zorgverzekering te wijzigen, zodat per 1 januari 2009 het
verplichte eigen risico ingezet kan gaan worden voor de keuze-ondersteuning van consumenten. Dit maakt het voor zorgverzekeraars mogelijk om
de kosten van het gebruik van bijvoorbeeld preferente, gecontracteerde
zorgaanbieders voor de verzekerde goedkoper te maken dan andere nietpreferente zorgaanbieders. De NZa signaleert reeds een aantal initiatieven
bij zorgverzekeraars die gebruik zullen gaan maken van dit instrument.
Ook acht de NZa het van belang dat de cycli van zorginkoop en polissen
beter op elkaar aansluiten. De consument moet tijdig en transparant
worden geïnformeerd door de zorgverzekeraars over de gecontracteerde
zorgaanbieders. Een voorwaarde hiervoor is dat onderhandelingen tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 689, nr. 215

2

zorgverzekeraars en zorgaanbieders tijdig afgerond zijn. Marktpartijen
geven aan voorstander te zijn van het vervroegen van het contracteerproces.
De NZa doet een aantal aanbevelingen voor een betere aansluiting van de
cycli. Marktpartijen in de ziekenhuiszorg hebben in eerste instantie zelf
een verantwoordelijkheid om voor de budgetonderhandelingen relevante
gegevens te verzamelen. Partijen zouden hiernaast moeten experimenteren met meerjarencontracten en digitaal onderhandelen. De NZa doet
mij de aanbeveling om beleid voor het vrije marktsegment en wijzigingen
in wet- en regelgeving voor 1 juli bekend te maken. Ik neem deze aanbeveling ter harte. Mijn beleid is er al op gericht veranderingen tijdig voor
invoering kenbaar te maken. De NZa past tevens de Richtsnoer Informatieverstrekking aan voor de eisen die zij stelt aan de transparantie over het
gecontracteerde zorgaanbod. De Richtsnoer wordt nog deze zomer gepubliceerd.
Het proces om te komen tot concurrentie op inhoud en kwaliteit vergt tijd.
Ik ben van mening dat partijen in de zorg de tijd, de ruimte en het vertrouwen gegund moet worden om hun verantwoordelijkheid hierin te nemen
en hun rol te vervullen. Recente ontwikkelingen, die ook door de NZa
worden geconstateerd, tonen aan dat er reeds beweging is. Zo is onlangs
de Zekur-polis op de markt verschenen, waarin selectieve zorginkoop
nadrukkelijk aan de orde is. Ook andere zorgverzekeraars maken in toenemende mate afspraken met zorgaanbieders over prijs, kwaliteit en doelmatigheid van zorg. De verwachting is dat verzekeraars per 1 januari 2009
de mogelijkheid zullen benutten tot het gedifferentieerd inzetten van het
verplicht eigen risico. Ook biedt de aanbesteding van enkele grote collectivieve zorgverzekeringscontracten per 1 januari 2009 de mogelijkheid tot
meer aandacht voor de kwaliteit van het aanbod van zorgverzekeraars.
Gezien deze ontwikkelingen heb ik de verwachting dat de omslag naar
concurrentie op inhoud en kwaliteit verder door zal zetten.
Toegankelijkheid
De NZa heeft geen signalen ontvangen dat de toegankelijkheid van de
basisverzekering problemen geeft. Momenteel onderzoekt de NZa hoe zij
zich zal opstellen tegenover strategieën van zorgverzekeraars die passen
binnen wettelijke bepalingen maar waarvan, naar het oordeel van de NZa,
het effect kan zijn dat risicoselectie optreedt. In dit kader wordt op het
moment de Zekur-polis van Univé gevolgd.
De NZa constateert dat de aanvullende verzekering toegankelijk blijft voor
het overgrote deel van de verzekerden. Een aantal verzekeraars hanteert
opslagen op de premie voor de aanvullende verzekeringen voor verzekerden die niet ook de basisverzekering bij de verzekeraar afsluiten. De
NZa is van mening dat de hoge opslag vanuit het oogpunt van mobiliteit
en keuzevrijheid onwenselijk is. De NZa vraagt om maatregelen te treffen
waardoor de betreffende hoge opslagen op de premies voor aanvullende
verzekeringen tot het verleden gaan behoren.
Het voorstel van de NZa om maatregelen te treffen tegen de hoge
opslagen, kan ik niet overnemen. De Europese richtlijnen schadeverzekering verbieden het namelijk om verzekeringsondernemingen te onderwerpen aan wettelijke voorschriften over acceptatie, verzekeringsdekking
en premiestelling. Voor de zorgverzekering is afwijking van dit verbod,
voor zover dat noodzakelijk is ter bescherming van het algemeen belang
toegestaan (zie met name artikel 54 van de Derde richtlijn schadeverzekering). Voor de aanvullende verzekering geldt dit echter niet. In een aanvullende verzekering zitten alleen die voorzieningen waarvan de regering
vindt dat die voor rekening en verantwoordelijkheid van de verzekerde zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 689, nr. 215

3

kunnen komen. Of dergelijke voorzieningen vervolgens via een afzonderlijke aanvullende verzekering verzekerd worden en tegen welke premie,
rekent de regering niet tot haar verantwoordelijkheid. Pakketsamenstelling, acceptatiebeleid en premiestelling van zo’n aanvullende verzekering
behoren tot de eigen bevoegdheden van de verzekeraar die de aanvullende verzekering aanbiedt. Zou de overheid van mening zijn dat de
toegang tot nu in aanvullende pakketten verzekerde zorg voor iedereen
open zou moeten staan, dan kan zij deze onder de verplichte dekking van
de zorgverzekering brengen. Het in plaats daarvan stellen van premieregels aan aanvullende verzekeringen (waaronder een door de Nza voorgesteld verbod opslagen te berekenen) is niet de juiste weg en zal leiden tot
strijd met de Europese richtlijnen schadeverzekering.
Aangezien verzekeraars verplicht zijn transparante informatie te verstrekken over de inhoud van het verzekerde pakket en de daarvoor te betalen
premie (zowel voor de basis- als de aanvullende verzekering), lijkt het mij
goed meer in deze richting naar oplossingen voor het geconstateerde
aandachtspunt te zoeken. Indien verzekerden voor een aanvullende verzekering opslagen moeten betalen, moet dit voor verzekerden transparant
zijn, zodat zij een weloverwogen keuze kunnen maken. Ik zal hierover met
de NZa nader van gedachten wisselen.
Betaalbaarheid
In 2008 betaalde de verzekerde gemiddeld € 1 049 voor zijn basisverzekering, tegenover € 1 103 in 2007 (– 5%). De premie ligt evenals eerdere
jaren onder mijn prognose.
De premies daalden echter minder dan de afschaffing van de no-claim
mogelijk maakte, ondermeer omdat de zorgkosten stegen, de bijdrage aan
het zorgverzekeringsfonds steeg en zorgverzekeraars hun opslagen
verhoogden.
Het aantal verzekerden met een collectieve verzekering is verder toegenomen tot 60%. De betaalbaarheid van de zorgverzekering wordt positief
beïnvloed door de korting voor deze collectieve verzekeringen. Met een
korting van gemiddeld 7% is er sprake van stabilisatie.
Overige ontwikkelingen
Een laatste belangrijke ontwikkeling om specifiek te benoemen zijn de
fusies van verschillende zorgverzekeraars (Achmea-Agis, CZ-Delta Lloyd
en Menzis-Azivo), waardoor er sprake is van toegenomen concentratie. Er
zijn vier grote zorgverzekeraars met een gezamenlijk marktaandeel van
88%. De NMa heeft bij de beoordeling van de fusies geconcludeerd dat
het niet aannemelijk was dat een collectieve economische machtspositie
ontstaat die de mededinging op significante wijze belemmert.
De NZa houdt deze ontwikkelingen scherp in de gaten, mede omdat er in
2008 sprake is van verminderde mobiliteit, de collectiviteiten tot op heden
minder dynamisch zijn dan verwacht en maatwerk nog nauwelijks aan de
orde is. Naar mijn mening is er op dit moment echter nog geen reden om
aan te nemen dat de concurrentie op de zorgverzekeringsmarkt afneemt.
Zo wil een laag overstappercentage bijvoorbeeld niet zeggen dat er geen
sprake meer is van concurrentie. De dreiging van het overstappen is voor
verzekeraars al voldoende om scherp te blijven. De komende jaren kan het
overstappen weer toenemen als verzekeraars zich meer gaan richten op
het selectief contracteren van zorgaanbieders. Hiernaast lopen per
1 januari 2009 veel contracten van een aantal grote collectiviteiten af,
waardoor de dynamiek in het collectieve segment weer terug kan keren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 689, nr. 215

4

Hiernaast zijn er zoals gezegd een aantal recente ontwikkelingen, waardoor ik de verwachting heb dat de omslag naar concurrentie op inhoud en
kwaliteit verder door zal zetten.
Monitor Eigen Risico
Vanaf 1 januari 2008 is de no-claimteruggave vervangen door een
verplicht eigen risico van € 150. Daarnaast heeft de verzekerde, vanaf de
invoering van het nieuwe verzekeringsstelsel, voor de basisverzekering de
mogelijkheid voor een vrijwillig eigen risico te kiezen. Ik heb de NZa
gevraagd een monitor eigen betalingen uit te voeren. Daarnaast is in de
monitor zorgverzekeringsmarkt 2007 aangekondigd dat de NZa de achtergronden van de keuze voor een vrijwillig eigen risico gaat onderzoeken.
De NZa heeft nu de eerste tussentijdse rapportage gepubliceerd. In deze
eerste tussentijdse rapportage staan drie thema’s centraal: consumentenbelang, betaalbaarheid en keuzeondersteuning. Hieronder geef ik de
belangrijkste conclusies van de NZa bij deze drie thema’s weer.
Consumentenbelang
De NZa concludeert dat over de gehele lijn zorgverzekeraars juiste informatie over het verplichte en vrijwillige eigen risico geven, maar daarin
niet volledig zijn. Het gaat daarbij meestal om ontbrekende informatie
over de compensatieregeling voor chronisch zieken en de betalingswijze
van het verplicht eigen risico van de verzekerde aan de zorgverzekeraar.
Daarbij concludeert de NZa dat de procedures die de betrokken partijen
voor de uitvoering van de compensatieregeling hebben opgesteld, het
risico van fouten in de uitvoering in sterke mate beperken. In het vierde
kwartaal zal de NZa een evaluatie uitvoeren naar de uitvoering van de
compensatieregeling door het CAK. Een belangrijk aandachtspunt blijft
hierbij de aansluiting tussen de verschillende schakels in de keten.
Betaalbaarheid
De NZa concludeert dat het macro-effect van het vrijwillig eigen risico op
de betaalbaarheid van zorg minimaal is. Dit komt omdat slecht 5% van de
verzekerden een vrijwillig eigen risico kiest. Aangezien een meerderheid
van de verzekerden geen vrijwillig eigen risico wil, zal hierin op korte
termijn weinig veranderen.
Keuzeondersteuning
In april 2008 hebben enkele zorgverzekeraars al laten weten het verplicht
eigen risico voor 2009 gediffentieerd te willen gaan toepassen. De NZa
geeft aan begin 2009 te rapporteren over in hoeverre zorgverzekeraars
keuzeondersteuning door een gedifferentieerd verplicht eigen risico
invoeren. De NZa beoordeelt eveneens de transparantie. Verzekerden
moeten namelijk goed op de hoogte zijn van de financiële gevolgen van
een keuze voor een zorgaanbieder.
Bovenstaande conclusies geven bij mij geen aanleiding tot nadere acties.
In het najaar van 2008 brengt de NZa een tweede tussentijdse rapportage
uit, waarna begin 2009 een integrale rapportage volgt. Afhankelijk van de
conclusies in de komende rapportages, zal ik mogelijk acties ondernemen.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 689, nr. 215

5