Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 760

Meerjarenplan Alfabetisering

Nr. 99

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 januari 2020
Op 18 maart jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de Vervolgaanpak
laaggeletterdheid 2020–2024, samen met de ministers van VWS en BZK en
de Staatssecretaris van SZW.1 Met de vervolgaanpak zetten wij samen in
op een vaardiger Nederland, waar meer mensen taalvaardig, rekenvaardig
en digivaardig zijn en waar iedereen mee kan doen. We bundelen en
coördineren onze acties en activiteiten onder de noemer van het actieprogramma Tel mee met Taal.
In het Algemeen Overleg laaggeletterdheid op 13 juni jl. heb ik met uw
Kamer gesproken over de vervolgaanpak en de maatregelen die het
Kabinet neemt om te investeren in basisvaardigheden (Kamerstuk 28 760,
nr. 97). Ik heb toen toegezegd uw Kamer nader te informeren over een
aantal van deze maatregelen, te weten: het nieuwe kwaliteitskader voor
het non-formele aanbod van volwasseneneducatie, de nieuwe landelijke
monitor en registratie van deelnemers, en de oprichting van een
expertisecentrum basisvaardigheden. Middels deze brief kom ik deze
toezegging na.
Bestuurlijke afspraken Rijk en VNG
Voordat ik inga op de voortgang van de uitvoering van de genoemde
maatregelen, wijs ik u nog graag op de bestuurlijke afspraken laaggeletterdheid «Samen aan de slag voor een vaardig Nederland 2020 tot en met
2024.» Het Rijk heeft deze afspraken op 9 september jl. gesloten met de
VNG, als vertegenwoordiger van de gemeenten.2 In deze bestuurlijke
afspraken hebben het Rijk en de gemeenten een aantal gezamenlijke
doelen onderstreept en een aantal maatregelen uit de vervolgaanpak
verder uitgewerkt. Zo hebben we afgesproken dat gemeenten op een
1
2

kst-28760-99
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 28 760, nr. 84
https://www.telmeemettaal.nl/nieuws/algemeen/gemeenten-intensiveren-hulp-aanlaaggeletterden/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 760, nr. 99

1

uniforme wijze gegevens en informatie gaan verzamelen over de deelname aan cursussen basisvaardigheden. Ook hebben gemeenten zich
gecommitteerd aan een kwaliteitsimpuls voor het non-formele aanbod.
Tot slot hebben wij financiële afspraken gemaakt over de regionale
coördinatie van de aanpak laaggeletterdheid door de centrumgemeenten
van de arbeidsmarktregio’s.
Monitoring en kwaliteitskader
Dit voorjaar is het interdepartementale Tel mee met Taal programmateam
begonnen met het uitwerken van de indicatoren voor een landelijk
registratiesysteem en monitor en met het vormgeven van een kwaliteitskader voor het non-formele aanbod van volwasseneducatie. Om maximaal gebruik te maken van goede voorbeelden uit andere landen, heeft
het Ministerie van OCW financiële, inhoudelijke en organisatorische
ondersteuning ontvangen van de Structural Reform Support Service
(SRSS) van de Europese Commissie, en de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). De betrokkenheid van de OESO
garandeerde niet alleen toegang tot brede expertise, maar ook onafhankelijke procesbegeleiding bij de gesprekken met gemeenten en cursusaanbieders over de vormgeving van de monitor en het kwaliteitskader.
Dit najaar hebben in totaal zes conferenties en werkgroepen plaatsgevonden om gemeenteambtenaren, cursusaanbieders en andere belanghebbenden te consulteren en te betrekken bij het opzetten van de monitor
en het kwaliteitskader. Daarnaast hebben experts van de OESO vier
studies opgeleverd om goede voorbeelden uit het buitenland te inventariseren en de bestaande praktijk in Nederland in kaart te brengen. Deze
studies stuur ik u als bijlagen bij deze brief3. Afgelopen maand heeft de
OESO haar eindrapport met aanbevelingen aan mij gepresenteerd. Uw
Kamer vindt deze aanbevelingen ook als bijlage bij deze brief4.
In haar analyse en aanbevelingen, stelt de OESO vast dat slechts een
beperkt aantal gemeenten in Nederland deelnemers aan volwasseneneducatie systematisch monitort. Samen met gemeenten is vastgesteld dat een
landelijke monitor van groot belang is om het effect en de impact van het
cursusaanbod in kaart te brengen, en deze resultaten in de komende jaren
te verbeteren. De OESO raadt aan een landelijk monitoringssysteem te
ontwikkelen voor al het aanbod dat met de specifieke uitkering voor
volwasseneneducatie (de zogenaamde WEB-uitkering) door gemeenten
gefinancierd wordt. De OESO draagt ook suggesties aan voor een
minimaal aantal indicatoren dat geregistreerd zou moeten worden om
enerzijds een accuraat beeld te krijgen en dubbeltellingen te voorkomen,
en om anderzijds administratieve lasten te beperken.
Verder constateert de OESO dat er slechts fragmentarisch kwaliteitsbeleid
wordt gevoerd door gemeenten, hoewel er een verschil is tussen grote
gemeenten en kleine gemeenten. Voor het formele aanbod geldt dat de
Onderwijsinspectie toezicht houdt, maar het aantal cursusaanbieders dat
formeel aanbod verzorgt, is beperkt. Er is geen landelijk kwaliteitskader
voor het non-formele aanbod, waar vrijwilligers vaak een rol in spelen. De
OESO stelt dat de grote diversiteit aan cursussen en cursusaanbieders
specifieke eisen en beperkingen stelt aan een landelijk kwaliteitskader.
Daarom raadt de OESO aan om, naast het bestaande Inspectietoezicht
voor formele aanbieders met diploma-erkenning, een landelijk kwaliteitssysteem in te richten met twee typen kwaliteitslabels: één basislabel voor

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 760, nr. 99

2

vrijwilligersorganisaties en andere non-formele aanbieders, en één
pluslabel voor organisaties die vooral met professionals werken.
De betrokkenheid van veel verschillende partijen, met diverse expertise en
belangen, heeft gezorgd voor draagvlak om de aanbevelingen te
onderzoeken op haalbaarheid en waar mogelijk komend jaar al te
implementeren. De introductie van een landelijk systeem van monitoring
en registratie, en kwaliteitslabels vragen wel om een zorgvuldige
implementatie en het is wenselijk zoveel mogelijk aansluiting te zoeken bij
bestaande systemen. Gemeenten, cursusaanbieders en vrijwilligersorganisaties zullen bovendien tijd nodig hebben om aan de nieuwe werkwijze
te wennen. Ik heb met de gemeenten afgesproken dat de OESO-aanbevelingen de leidraad vormen bij de uitwerking van onze bestuurlijke
afspraken. Ik heb verder afgesproken dat gemeenten de regionale plannen
die zij medio 2020 opleveren tot uiterlijk eind 2020 kunnen aanvullen met
de onderdelen monitoring en kwaliteit, en dat we extra investeren in
communicatie met alle betrokken organisaties over wat de veranderingen
voor hen betekenen.
In het voorjaar verwacht ik verdere stappen te zetten om een ICT-tool te
laten ontwikkelen waarmee monitoringsgegevens kunnen worden
verzameld. Hierbij is specifiek oog voor de bescherming van data en
persoonsgegevens. Ook zal ik een organisatie aanwijzen om de kwaliteitslabels verdere invulling te geven en toe te kunnen kennen. Ik blijf hierbij
nauw optrekken met gemeenten en cursusaanbieders. Daarnaast zal de
OESO tot eind 2020 ondersteuning blijven bieden met onderzoek, advies
en trainingen voor de gebruikers van de nieuwe instrumenten. In de
eerste tussenrapportage over de uitvoering van het programma Tel mee
met Taal zal ik ingaan op de eerste gebruikerservaringen, zodat we waar
nodig kunnen bijsturen.
Expertisecentrum
In de zomer is een verkenning uitgevoerd onder gemeenten, Rijk, sociale
partners, de bibliotheek- en onderwijssector en vertegenwoordigers uit
het sociaal domein, vrijwilligersorganisaties en de doelgroep zelf. In de
verkenning zijn de behoeften, verwachtingen en gewenste betrokkenheid
bij het nieuwe expertisecentrum basisvaardigheden geïnventariseerd.
Mede op basis van de resultaten van deze verkenning hebben het Rijk en
de VNG afgesproken welke taken belegd worden bij het landelijke
expertisecentrum basisvaardigheden. Het gaat om de volgende taken:
expertise over inkoop en subsidiëring, juridische vraagbaak, kennisdeling
tussen landelijke partners, een nieuwe (landelijke) onderzoeksagenda en
het verspreiden van de resultaten en methodieken van experimenten.
Het expertisecentrum fungeert als onafhankelijke, herkenbare vraagbaak
voor het gehele veld van professionals en organisaties die zich bezighouden met het voorkomen en verminderen van laaggeletterdheid. Het
verzamelen en delen van de landelijke monitoringsgegevens en het
ondersteunen van de kwaliteitscultuur bij cursusaanbieders wordt ook bij
het expertisecentrum belegd. De werkzaamheden van het centrum vangen
in februari 2020 aan. Ik ben in gesprek met Movisie en Stichting Lezen &
Schrijven of zij deze activiteiten gezamenlijk kunnen coördineren.
Om de kennis en kunde van de betrokken partijen bij de vervolgaanpak Tel
mee met Taal te benutten stel ik tevens een Adviesraad in waarin
vertegenwoordigers van deze partijen zitting nemen. Het jaarlijkse
werkprogramma van het expertisepunt zal in afstemming met deze
Adviesraad worden vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 760, nr. 99

3

Mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 760, nr. 99

4