Ministerie van Financién

All corset
Jot Th

ee

Directie Financiéle
Markten

Persoonsgegevens

N ota

Verslag NL FSC 1 december 2023

Datum

29 januari 2024
Notanummer

Aanleiding
Op 1 december
jl. heeft het Nederlands Financieel Stabiliteitscommité (FSC)
vergaderd. Het verslag (bijlage 1) van deze vergadering wordt door u aan de
Eerste Kamer en Tweede Kamer (TK) gestuurd. De Nederlandsche Bank (DNB)
stuurt meteen daarna een persbericht (bijlage 2) uit met de bevindingen van het
overleg.

2024-0000082411

Bijlagen
1.
FSC verslag
2.

Persbericht

3.

Brief TK

4.

Brief EK

Beslispunten
1.
Wij adviseren u in te stemmen met het verzenden van het verslag van het
FSC aan de EK en TK en verzoeken

2.

u daartoe de bijgevoegde brieven te
ondertekenen.
Graag ook uw akkoord voor het openbaar maken van de nu voorliggende

nota, conform de beleidslijn Actieve openbaarmaking nota’s.

Kernpunten
e

Het FSC is een overlegorgaan bestaande uit vertegenwoordigers van de

Nederlandsche Bank (DNB), de Autoriteit Financiéle Markten (AFM), en de
minister van Financién. Vertegenwoordigers van de minister zijn de
thesaurier-generaal en de directeur financiéle markten. De deelnemers
komen ten minste tweemaal per jaar bijeen onder voorzitterschap van de
president van DNB. Het Centraal Planbureau (CPB) woont als externe
deskundige de bijeenkomst van het FSC bij. Sinds 2022 heeft het FSC een
basis in de wet, waarmee opvolging is gegeven aan internationale
aanbevelingen (van o.a. het IMF).
«

e

Het FSC heeft als doel de risico’s voor de financiéle stabiliteit in Nederland te

signaleren en daarover eventuele aanbevelingen te doen. MinFin en het CPB
nemen geen deel aan de besluitvorming.
Het FSC heeft op 1 december
jl. gesproken over:
o
Actuele economische risico’s en risico’s financiéle stabiliteit, waaronder
de stand van de NLse economie en inflatieverwachtingen, geopolitieke
spanningen en economische fragmentatie en de transitie naar hogere
rentes en kwetsbaarheden.
o

De uitkomsten van een onderzoek naar liquiditeitsrisico’s bij

pensioenfondsen en betrokken uitvoerende vermogensbeheerders;
Leennormen op de woningmarkt;
o

Een verzoek van de Eerste Kamer met betrekking tot de verslaglegging
van

.

het FSC.

DNB stelt naar aanleiding van de FSC vergaderingen en aanbevelingen een

verslag op. De minister van Financién zendt afschriften van deze verslagen

Pagina 1 van 4

0001

aan

de beide kamers. Onder toelichting vindt u een samenvatting van het

verslag.
Toelichting
Actuele economische en financiéle ontwikkelingen
Ondanks dat de Nederlandse economie al drie kwartalen licht krimpt,
daalt de inflatie. Hogere rentes hebben de kosten van leningen voor

huishoudens, bedrijven en de overheid verhoogd. Tegelijkertijd zijn
huizenprijzen sinds de zomer van 2023 gestabiliseerd. Daarnaast blijft de
arbeidsmarkt naar verwachting de komende jaren krap, waardoor de
werkloosheid laag blijft. Dit draagt bij aan hogere loongroei. De
inflatieontwikkeling in 2024 is omgeven met onzekerheid en zal sterk

afhangen van loongroei en (geo)politieke ontwikkelingen.
De snelle transitie naar hogere rentes verandert de risico’s voor de
financiéle stabiliteit. Hogere rentes zijn in beginsel gunstig voor financiéle
instellingen, omdat deze gepaard kunnen gaan met hogere bancaire winsten
en hogere dekkingsgraden bij pensioenfondsen. Daarnaast hebben beleggers
door hogere rentes minder de prikkel om in risicovollere activaklassen te
beleggen en wordt de schuldopbouw afgeremd.
De transitie naar hogere rentes kan echter ook eerder opgebouwde
kwetsbaarheden blootleggen en daarmee risico’s voor de financiéle
stabiliteit creéren. Ten eerste is de transitie naar hogere rentes in beginsel
negatief voor de schuldhoudbaarheid van bedrijven en overheden. Voor
overheden zijn gezonde overheidsfinancién van belang, zodat spanningen in
de obligatiemarkten, zoals in de Britse gilts markt een jaar geleden,
voorkomen worden. Het advies van de Studiegroep Begrotingsruimte vormt
daarbij een belangrijk uitgangspunt.! Gezonde overheidsfinancién stellen de
Nederlandse economie in staat om weerbaar te zijn bij (internationale)
schokken. Daarnaast is consistent overheidsbeleid van belang voor private
partijen om lange-termijn investeringen in Nederland te doen.
Ten tweede kunnen kredietrisico’s voor financiéle instellingen de komende tijd
oplopen. Als de rentelasten van consumenten en bedrijven toenemen, kunnen
meer klanten in betalingsproblemen komen. De huidige gegevens laten echter
nog relatief weinig betalingsachterstanden zien. Hoewel banken
winstgevender zijn door hogere netto rentebaten, dient daarom rekening
gehouden te worden met hogere financieringskosten en toenemende
kredietrisico’s.

Als open economie is Nederland afhankelijk van ontwikkelingen in het
buitenland. Geopolitieke spanningen hebben daarmee rechtstreeks invloed
op de Nederlandse economie. Zo kan economische fragmentatie leiden tot
verstoringen in productieketens en de Nederlandse handels- en

investeringspositie aantasten?.
Uitkomstenonderzoek naar liquiditeitsrisico’s bij pensioenfondsen
In het FSC zijn de uitkomsten van het door DNB en AFM uitgevoerde
onderzoek naar liquiditeitsrisico’s uit hoofde van

derivatenportefeuilles bij pensioenfondsen en betrokken uitvoerende

vermogensbeheerders besproken. In het onderzoek hebben een aantal
grote pensioenfondsen en betrokken pensioenuitvoeringsorganisaties (PUQ's)
in een liquiditeitsstresstest vier verschillende stressscenario’s doorgerekend.
Deze stressscenario’s bevatten stevige rente- en valutaschokken, alsmede

beperkingen in de toegankelijkheid van de repomarkt.3

!

Zie https: //www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2023/12/12/17e-studiegroep-begrotingsruimte.

?

Zie bijvoorbeeld DNB Analyse:

https://www.dnb.nl/algemeen-nieuws/dnbulletin-2023/nederland-gevoelig-voor-

verbrokkeling-van-internationale-handelssysteem/
3

De repomarkt is een

belangrijke bron om aan liquiditeit te komen voor financiéle instellingen.

Pagina 2 van 4

0001

+

Uit het onderzoek blijkt dat de pensioenfondsen en PUO’s in de stress
scenario’s in staat zijn om aan de margeverplichtingen uit hoofde van
hun derivatenpositie te voldoen. Ze maken gebruik van diverse
liquiditeitsbronnen zoals deposito’s, repo’s, onttrekkingen uit

+

«

«

geldmarktfondsen en de inzet van hoogwaardig schuldpapier als onderpand,
in plaats van cash. In geen van de scenario’s hoeft te worden overgegaan op
massale verkoop van kortlopend schuldpapier (of andere activa). Hierdoor is
de kans op grote prijsschokken vanwege fire sales beperkt.
Het FSC bespreekt verder dat de liquiditeitsdruk zal toenemen door de
afname van de mogelijkheid om margeverplichtingen in hoogwaardig
schuldpapier te voldoen, omdat de vrijstelling voor verplichte centrale
clearing van derivaten voor pensioenfondsen komt te vervallen.* Wel
zal dit geleidelijk gebeuren, omdat de centrale clearingverplichting alleen voor
nieuwe transacties geldt. Daartegenover staat dat het nieuwe
pensioencontract mogelijk een neerwaartse druk op de liquiditeitsbehoefte
geeft. De precieze impact is nog onduidelijk en zal sterk afhangen van de
exacte renterisicoafdekking onder het nieuwe pensioencontract.
In de context van het belang van goede regelgeving voor
geldmarktfondsen en de stabiliteit van de Europese repomarkt,
benadrukt het FSC het belang van liquide instrumenten voor
geldmarktfondsen, vooral in tijden van liquiditeitsschokken. Het bespreekt ook
de cruciale rol van hoogwaardig onderpand, zoals staatsobligaties, voor
repotransacties en de noodzaak van een goed functionerende repomarkt, zelfs
in stressperiodes,
Daarnaast wordt de toenemende liquiditeitsdruk besproken door de
afschaffing van de vrijstelling voor verplichte centrale clearing van
derivaten voor pensioenfondsen. Hoewel de exacte impact onduidelijk is,
kan het nieuwe pensioencontract mogelijk een neerwaartse druk op de
liquiditeitsbehoefte uitoefenen. De FSC-leden ondersteunen daarom
aanbevelingen, zoals het monitoren van de liquiditeitspositie van
pensioenfondsen en het versterken van het macroprudentieel raamwerk voor
niet-bancaire financiéle instellingen, inclusief geldmarktfondsen. Deze
aanbevelingen moeten worden geintegreerd in bestaande DNB good practices
over het liquiditeitsrisicomanagement van pensioenfondsen.

Leennormen op de woningmarkt;
«
Het FSC bespreekt twee studies van het CPB (studie 1,

studie 2)5 naar

de effecten van de loan-to-income ratio op de woningmarkt. De studies
laten zien dat strengere leennormen op hypotheken, zoals de LTI,
welvaartseffecten hebben en de toegankelijkheid tot de koopwoningenmarkt
beperken. Het FSC ziet de beschikbaarheid van woningen, met name in het

middenhuursegment, als belangrijk voor een goed functionerende

woningmarkt.
»

FSC-leden constateren dat de woningmarkt sinds de financiéle crisis
minder procyclisch is geworden. De genomen maatregelen ten aanzien
leennormen hebben eraan bijgedragen dat de woningmarkt een minder
sterk procyclisch effect op de Nederlandse economie heeft. Zo is de
van

consumptie van huishoudens stabieler geworden en hangt deze minder sterk
samen met huizenprijsontwikkelingen en het inkomen.
¢

Het verruimen van leennormen zou ervoor kunnen zorgen dat meer
huishoudens een woning kunnen kopen, maar ook dat woningprijzen

#

Sinds 16 augustus 2012 geldt voor pensioenfondsen een vrijstelling op de verplichting uit de
European Market
Infrastructure Regulation (EMIR) om derivaten centraal te clearen. De vrijstelling zal per 18 juni 2023 komen te vervallen.
Dit betekent dat vanaf 19 juni 2023
5

¥Zie

pensioenfondsen onder de clearingverplichting vallen.

WSL era vanes me oy Nu
ft %

Pe ane

niet%20per%20se%20beter%20af.

en

ay Paper-449-Mortgage-Debt-Limits-and-Buy-to-LetInvestors-A-Structural-Model-of-Housing.
pdf.

Pagina 3 van 4

0001

verder stijgen, wat voor starters juist contraproductief is. Meer

woningbouw, het uitbreiden van het middenhuursegment en het verder
afbouwen van de fiscale stimulering van koopwoningen zijn effectiever om de
toegankelijkheid van de woningmarkt te vergroten
Verzoek Eerste Kamer met betrekking tot de verslaglegging van het FSC.
In een brief van de Vaste Kamercommissie Financién aan de minister

Financién® verzoeken leden van de Eerste Kamer om in het FSC-

van

verslag meer concrete analyses en conclusies op te nemen.
Uw voorganger heeft in reactie hierop de onafhankelijkheid van DNB, het CPB
en de AFM onderstreept en aangegeven dat terughoudendheid gepast is als
het aankomt op het sturen van de werkwijze van het overleg. ’ Daarbij is wel
gewezen op de uitgebreide openbare rapporten over financiéle stabiliteit die
door DNB, het CPB en de AFM worden gepubliceerd, zoals het halfjaarlijkse
Overzicht Financiéle Stabiliteit van DNB. De FSC-leden hebben het verzoek uit
de Eerste Kamer besproken en erkennen het belang van een gedegen
verslaglegging, zodat belanghebbenden goed geinformeerd worden. Om deze
reden zal het FSC extra aandacht aan de verslaglegging besteden en waar
mogelijk onderliggende analyses delen.? De FSC-leden benadrukken dat DNB,
de AFM en het CPB onafhankelijke organen zijn en dat deze onafhankelijkheid
gewaarborgd dient te blijven.
Communicatie
De woordvoering over het FSC wordt gedaan door DNB. DNB brengt een

persbericht uit (zie bijlage 2) als de stukken in de Kamer liggen.

Politiek/bestuurlijke context
Niet van toepassing

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing.

5

d.d. 13 oktober 2023: Wet- en regelgeving financiéle markten (32.545); verslag van een schrifteliik overleg met de

minister

ilitei

van

Financién over het verzoek
ité

-

Ber:

mer

om meer

der

concrete

analyse

en

lusies

i

v

van

het Financieel

en-Generaal

7

Kamerstukken I 2023/2024, 32545, nr. D

#

In dat licht verwijzen FSC-leden graag naar recente publicaties van DNB®, de AFM® en het CPB® voor analyses en duiding

van

aandacht- en zorgpunten.

Pagina 4 van 4

0001