Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 715

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2013
Met deze brief informeer ik u over de Landbouw- en Visserijraad die op 24
en 25 juni plaatsvindt in Luxemburg, alsmede over mijn inzet tijdens die
bijeenkomst. Daarnaast informeer ik u onder «overig» over de commissie
voor de herberekening van het streefbeeld voor paling en beantwoord ik
de openstaande vragen die de Partij voor de Dieren heeft gesteld in het
Schriftelijk Overleg over de Landbouw- en Visserijraad van 13 en 14 mei
over een octrooi verleend aan Syngenta op rode peperplanten.
De agenda van de Raad is nog voorlopig, maar zal naar verwachting
geheel in het teken staan van de hervorming van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) voor de periode 2014–2020.
Het voorzitterschap zal de Raad informeren over de stand van zaken naar
aanleiding van de laatste trilogen die hebben plaatsgevonden tussen de
Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie. Vervolgens zal
het voorzitterschap trachten een politiek akkoord van de Raad over het
hervormde beleidskader voor het GLB voor de periode 2014–2020 vast te
stellen, weergegeven in de vier hoofdverordeningen: de directe
betalingen, de integrale gemeenschappelijke marktordening, het
plattelandsbeleid en de horizontale verordening.
Het voorzitterschap heeft met het oog op een finaal akkoord met het
Europees Parlement ook de onderhandelaars van die instelling uitgenodigd om aanwezig te zijn in Luxemburg, zodat eventueel resterende
politieke punten al en marge van de vergadering van de Raad kunnen
worden uitonderhandeld.
Hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(Politiek akkoord)
De Raad heeft in maart jl. een algemene oriëntatie over de betreffende
Commissievoorstellen vastgesteld. Daarover heb ik u eerder geïnformeerd

kst-21501-32-715
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 715

1

(Kamerstuk 21 501-32, nr. 699). Het Europees Parlement heeft ook in maart
2013 zijn standpunt over het Commissievoorstel bepaald door amendementen daarop aan te nemen (Kamerstuk 28 625, nr. 159). De algemene
oriëntatie van de Raad is de basis voor het huidige onderhandelingsmandaat voor het voorzitterschap, dat namens de Raad aan de trilogen
deelneemt.
Het verloop van de onderhandelingen heb ik geschetst in de diverse
kwartaalrapportages GLB in de afgelopen periode en de verslagen van de
Landbouw- en Visserijraad. In de rapportages en verslagen is een
uitgebreide weergave van de stand van zaken en het verloop van de
onderhandelingen, het krachtenveld in de Raad en in het EP en over het
MFK opgenomen. In de laatste kwartaalrapportage GLB heb ik een
overzicht gegeven van de belangrijkste nog openstaande punten.
Kernpunten van de inzet van het kabinet
Het kabinet zet zich in voor een modern en vereenvoudigd GLB, gericht op
concurrentiekracht, innovatie en verduurzaming. De onderstaande punten
vormen de kern van de inzet van het kabinet, die volgt uit de kabinetsreactie op de GLB-wetgevingsvoorstellen (28 oktober 2011).
Directe betalingen
Het kabinet blijft zich inzetten voor een soepele, stapsgewijze overgang
van de huidige directe betalingen naar de gelijke hectarebetaling. Het
betreft met name de verkleining van de verplicht voorgeschreven «eerste
stap» in de (stapsgewijze) overgang naar het nieuwe systeem en de
mogelijkheid om voor «speciale toeslagrechten» (toeslagrechten voor
bedrijven met vee, die geen subsidiabele grond hadden in de referentieperiode 2000–2002) een stapsgewijze uitfasering mogelijk te maken.
Het kabinet zet zich in voor een serieuze vergroening van het GLB, onder
andere voor de mogelijkheid om de vergroening ook te realiseren via
deelname aan duurzaamheidscertificaten en/of agrarisch natuurbeheer,
mits de resultaten daarvan dan minstens equivalent zijn aan de door de
Europese Commissie voorgestelde drie vergroeningsmaatregelen. Ten
slotte zal op een zo eenvoudig mogelijke manier dubbele betaling moeten
worden voorkomen van maatregelen die zowel via de vergroeningspremie als via de vergoeding voor agrarisch natuurbeheer worden
gestimuleerd.
Integrale gemeenschappelijke marktordening
De inzet van het kabinet is dat het markt- en prijsbeleid beperkt moet
blijven tot een vangnet in crisissituaties. Het kabinet zet zich er daarom
voor in dat referentieprijzen niet worden aangepast. Het kabinet is
voorstander van het versterken van de positie van de primaire producent
en steunt de Europese Commissie waar het gaat om de mogelijkheden
voor marktdeelnemers om zich te verenigen en zo meer marktmacht te
genereren, binnen de bestaande mededingingsregels. Nederland is tegen
verplichte erkenning van producentenorganisaties.
De inzet van het kabinet is gericht op afschaffing van productiebeperkende maatregelen conform gemaakte afspraken. Nederland is van
mening dat de suikerquota dienen te worden verruimd in de aanloop naar
afschaffing («zachte landing»). Het kabinet hanteert als uitgangspunt dat
definitieve afschaffing van de suikerquotering daadwerkelijk deel moet
uitmaken van de hervorming voor de periode 2014–2020. Nederland kan
het voorgestelde alternatieve jaartal 2017 steunen, in het licht van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 715

2

krachtenveld en de herstructurering die de sector onlangs heeft
ondergaan.
Plattelandsbeleid
Het kabinet is van mening dat, buiten de mogelijkheden die worden
geboden binnen het markt- en prijsbeleid en de mogelijkheden in het
plattelandsbeleid om steun te verlenen voor risicobeheer (waaronder
verzekeringen), er geen aanvullende publieke rol is voor het generiek
stabiliseren van inkomens in geval van prijsdalingen. Het kabinet is
daarom geen voorstander van een inkomensstabilisatiefonds in het
plattelandsbeleid. De uitvoeringskosten voor een dergelijk fonds kunnen
bovendien heel hoog oplopen terwijl het moeilijk is om een eenduidige
definitie voor inkomensverlies te bepalen.
Horizontale Verordening
Het kabinet steunt de integratie van de verschillende bestaande verordeningen in één horizontale verordening. Deze integratie leidt tot vermindering van risico’s in de uitvoering en tot een kwalitatief beter en
transparanter financieel beheer. Waar het gaat om de sanctieregels stuurt
het voorzitterschap, in lijn met de Nederlandse inzet, er op aan om de
bevoegdheid voor de uitwerking van de sanctieregels vorm te geven
middels uitvoeringshandelingen.
Naar een akkoord
In de laatste kwartaalrapportage GLB heb ik een overzicht gegeven van de
belangrijkste nog openstaande punten.
Tot aan de bijeenkomst van de Raad zal nog een aantal trilogen plaatsvinden, waarin naar verwachting voor een aantal van de nog openstaande
punten een compromis gevonden kan worden. Ik ben daarover positief
gestemd.
Mijn inbreng in de aanstaande Landbouw- en Visserijraad zal lopen langs
de lijnen van het hierboven geschetste. Ik zal daarbij blijven streven naar
eenvoudige en praktische oplossingen.
Ik zal compromisvoorstellen beoordelen in het licht van de kabinetsinzet
en in de context van het volledige onderhandelingsresultaat.
Overig
Commissie herberekening streefbeeld paling
Op 8 mei jl. heb ik u geïnformeerd (Kamerstuk 32 201, nr. 62) dat ik het
streefbeeld voor de paling laat berekenen door een nieuwe commissie
onder leiding van prof. dr. Rabbinge. Ik informeer u nu nader over de
samenstelling en het werk van deze commissie.
De commissie is samengesteld uit de volgende leden: prof. dr. J. van der
Meer (ecoloog Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee en
bijzonder hoogleraar Vrije Universiteit), prof. dr. J.A.J. Verreth (Hoogleraar
Dierwetenschappen/Leergroepstoel Aquacultuur en Visserij, Wageningen
Universiteit), dr. ir. L.A.J. Nagelkerke (Universitair docent
Dierwetenschappen/Leerstoelgroep Aquacultuur en Visserij, Wageningen
Universiteit), dhr. Quak (Sportvisserij Nederland, mede namens de ngo’s)
en dhr. Van der Waal (Combinatie van Beroepsvissers).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 715

3

Aan de commissie wordt gevraagd het streefbeeld voor paling te
herberekenen, zoals de motie Bosman cs. vraagt en conform de richtlijnen
van de Aalverordening. Hierbij wordt, zoals de betreffende motie-Bosman
vraagt, rekening gehouden met de rekenmethodiek van de buurlanden en
met factoren als afnemende voedselrijkdom, migratiebeperkende
knelpunten en de voorheen massale uitzet van glas- en pootaal. Hiervoor
wordt de commissie gevraagd onder meer gebruik te maken van de
resultaten van een quick scan over de buurlanden, die Imares op dit
moment uitvoert. Imares onderzoekt de vraag van uw Kamer of er
wezenlijke verschillen zijn in uitgangspunten voor het berekenen van het
streefbeeld en de gebruikte rekensystematiek bij de buurlanden Duitsland,
België en het Verenigd Koninkrijk.
De voorzitter van de commissie, dhr. Rabbinge, heeft aangegeven dat,
gezien het belang van de quick scan voor de herberekening en de
verschillende factoren waar rekening mee moet worden gehouden, de
commissie begin oktober het rapport met de herberekening van het
streefbeeld zal opleveren.
De uitkomst van de herberekening van het streefbeeld is daarmee bekend
voordat de Europese Commissie haar evaluatierapport over de aalbeheerplannen afrondt en aan de Raad en het Europees Parlement aanbiedt. Als
de uitkomst van de commissie «Streefbeeld paling» daar aanleiding toe
geeft, kan ik het nieuwe streefbeeld meenemen in mijn reactie op het
evaluatierapport van de Europese Commissie en bij bespreking daarvan in
de Raad.
Vragen van de Partij voor de Dieren over een octrooi verleend aan
Syngenta op rode peperplanten
Kan de staatssecretaris bevestigen dat Het Europees Octrooi Bureau (EOB)
op 8 mei een octrooi heeft verleend aan Syngenta op rode peperplanten
met insecten resistentie, die via klassieke veredeling to stand is gekomen?
Het gaat om een op 30 april 2008 aangevraagd Europees octrooi dat op
8 mei 2013 is verleend aan Syngenta International te Bazel, Zwitserland,
voor een uitvinding met betrekking tot een insectenresistente plant.
De uitvinding heeft betrekking op een nieuwe gecultiveerde peperplant.
Deze plant is resistent tegen witte vlieg, een insectenplaag die vaak
voorkomt in kassen en aan oogsten schade toebrengt. Door de uitvinding
is de betrokken plant sterk resistent tegen ei-afzetting en ontwikkeling van
de pop (de ontwikkelingsfase na ei en larve voorafgaand aan het
volgroeide stadium van het insect).
Volgens de beschrijving is de plant verkregen door kruising van gecultiveerde planten met planten van het zogenoemde wild type dat de
resistentie bevat en de aldus ontwikkelde plant bevat markers die het de
kweker mogelijk maken om planten met deze resistentie gemakkelijk te
identificeren.
Zo ja, hoe beoordeelt zij dat, mede in het licht van de gewenste
kwekersvrijstelling?
Een beperkte of uitgebreide kwekersvrijstelling moet los worden gezien
van de octrooieerbaarheid van biotechnologische uitvindingen. Zonder
octrooieerbaarheid van dergelijke uitvindingen is een beperkte of
uitgebreide veredelingsvrijstelling in het kader van plantenveredeling
immers overbodig omdat er dan geen octrooirecht is waaronder een
beperkte of uitgebreide vrijstelling nog betekenis zou kunnen hebben.
Het is niet aan mij om een oordeel te geven over individuele octrooiverlening. Octrooiverlening is opgedragen aan onafhankelijke instanties,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 715

4

zoals aan het Europees Octrooi Bureau dat in het onderhavige geval
octrooi heeft verleend. Het EOB heeft als onderdeel van de Europese
Octrooi Organisatie tot taak Europese octrooien te verlenen op grond van
het Europees Octrooi Verdrag.
Bij dit verdrag zijn 38 landen partij, die gezamenlijk de criteria hebben
vastgesteld voor octrooiverlening. De biooctrooirichtlijn is geïmplementeerd in het Europees Octrooi Verdrag en daarop gebaseerde uitvoeringsregels.
Kan de staatssecretaris bevestigen dat zelfs het verbouwen en oogsten
van de planten geclaimd wordt als een uitvinding? En zo ja, deelt zij de
mening dat het verbouwen en oogsten van planten geen uitvinding is, en
derhalve ook niet te patenteren is?
Het verleende octrooi heeft betrekking op een uitvinding met betrekking
tot een plant, welke kennelijk voldoet aan de daartoe gestelde vereisten
van nieuwheid, inventiviteit en industriële toepasbaarheid. Om die reden
is de uitvinding octrooieerbaar gebleken.
Als octrooi verleend is heeft de octrooihouder het recht om aan anderen
commerciële handelingen te verbieden met zijn uitvinding, zolang deze
daartoe niet zijn toestemming (licentie) hebben verkregen. Niet relevant is
of deze handelingen eenvoudig of complex zijn of al dan niet bekende
handelingen met zich mee brengen.
Octrooieerbaarheid heeft betrekking op de vraag of al dan niet octrooi
verleend kan worden. Octrooieerbaarheid moet worden onderscheiden
van beschermingsomvang, ofwel de reikwijdte van het verleende octrooi.
Tot de reikwijdte van de octrooibescherming behoren o.a. het geoctrooieerde voortbrengsel te vervaardigen, te gebruiken en in voorraad te
hebben, in het verkeer te brengen en te verkopen. De octrooihouder kan
dus (o.a.) het verbouwen van deze bijzondere planten en het oogsten van
hun vruchten dus verbieden aan anderen, zolang deze niet zijn
toestemming hebben.
Kan de staatssecretaris bevestigen dat Syngenta met dit octrooi profiteert
van de ruime interpretatie van het Europees Octrooi Verdrag (EOV) door
het Europees Octrooi Bureau (EOB)?
Het Europees Octrooi Bureau geeft geen ruime interpretatie van het
Europees Octrooi Verdrag. In het EOV en daarop gebaseerde uitvoeringsregels is de biooctrooirichtlijn1 geïmplementeerd. De teksten van het EOV
en de biooctrooirichtlijn wijken niet van elkaar af met betrekking tot de
niet-octrooieerbaarheid van werkwijzen van wezenlijk biologische aard
voor de voortbrenging van planten.
In het onderhavige geval is voor een dergelijke werkwijze geen octrooi
verleend, maar alleen voor het resultaat daarvan, namelijk een insectenresistente plant.
Het EOV bepaalt in artikel 27 Uitvoeringsreglement dat een uitvinding die
betrekking heeft op planten octrooieerbaar is als de uitvoerbaarheid van
die uitvinding zich technisch gezien niet beperkt tot een bepaald
plantenras. Daarvan is sprake in het onderhavige geval.
Zo ja, hoe beoordeelt zij dit, en zo nee, hoe kan het dat dit octrooi toch
verleend is, terwijl het EOV het octrooieren van planten- en dierenrassen
verbiedt?
Het EOV (artikel 53) bepaalt dat plantenrassen niet octrooieerbaar zijn. Het
onderhavige octrooi is echter niet verleend voor een uitvinding met
1

Richtlijn 98/44/EG betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 715

5

betrekking tot een plantenras, maar voor een uitvinding die betrekking
heeft op planten, hetgeen mogelijk is. Op grond van artikel 8 van de
biooctrooirichtlijn strekt de bescherming die wordt geboden door een
octrooi voor biologisch materiaal zich uit tot ieder biologisch materiaal en
daarvan afgeleid biologisch materiaal dat door die uitvinding bepaalde
eigenschappen heeft verkregen. De beschermingsomvang van het
onderhavige octrooi kan zich dus uitstrekken tot biologisch materiaal van
meer plantenrassen met de betrokken eigenschap van insectenresistentie,
mits die eigenschap door de uitvinding wordt bepaald.
Heeft het EOB naast het genoemde octrooi op peperplanten al meerdere
octrooien verleend waarbij de octrooibescherming zich uitstrekt tot
klassiek veredelde plantenrassen?
Het EOB heeft meer octrooien verleend voor uitvindingen met betrekking
tot planten (dus niet voor plantenrassen). In dergelijke gevallen kan het
octrooi zich uitstrekken tot biologisch materiaal van verschillende
plantenrassen.
Deelt de staatssecretaris de mening dat het patenteren van planten, zeker
als deze via klassieke veredeling tot stand zijn gekomen, de monopolisering van onze voedselvoorziening in de hand werkt, en daarmee een
bedreiging vormt voor de voedselzekerheid?
Naar aanleiding van de aangenomen motie Wiegman- Van Meppelen
Scheppink en Dijkgraaf2 tijdens het VAO over Biotechnologie op 22 juni
2011 is aan SEO Economisch Onderzoek gevraagd een onderzoek te
verrichten naar de mate, vormen en mogelijke maatschappelijke gevolgen
van verdere monopolisering in de Nederlandse veredelingssector. Het
resultaat van dat onderzoek is het rapport «Concurrentie in de kiem» dat
recentelijk aan de Tweede Kamer is aangeboden.
Algemene conclusie uit dat onderzoek is dat geen sprake is van monopolisering in de Nederlandse veredelingssector. Op basis van deelstudies naar
de gewassen aardappel, tomaat en paprika is er bij het gewas aardappel
sprake van een hoge mate van concentratie. Voor zowel de gewassen
tomaat en paprika is sprake van een geconcentreerde markt. Fusies en
overnames dragen bij aan de concentratie. Telers hebben voldoende
keuzevrijheid en kunnen eenvoudig van aanbieder wisselen.
Is zij bereid dit punt aan te kaarten in de Raad, en te pleiten voor
aanpassing van het Europees Octrooi Verdrag, zodat dit soort patenten in
de toekomst niet meer verleend kunnen worden? Is zij tevens bereid zich
ervoor in te zetten dat de Raad zich uitspreekt om de implementatieregels
van het Europese Octrooi Verdrag aan te passen en deze in lijn te brengen
met de aangenomen resolutie van het Europese Parlement, zodat
octrooien op planten- en dierenrassen niet meer afgegeven zullen
worden? Zo nee, waarom niet, en op welke manier wil de staatssecretaris
zich er dan wel voor inzetten dat octrooien niet meer worden verleend op
planten- en dierenrassen?
De Europese Octrooi Organisatie is geen onderdeel van de Europese Unie.
Bijgevolg heeft de Raad geen zeggenschap over de inhoud van het
Europees Octrooi Verdrag. De Europese Commissie bereidt echter een
rapport voor over de ontwikkeling en implicaties van het octrooirecht op
het gebied van de bio en gentechnologie. Dat rapport zal specifiek ingaan
op het vraagstuk van de samenloop van octrooirecht en kwekersrecht bij
plantenveredeling. In plaats van de Raad voor Concurrentievermogen te
vragen het Europees Octrooi Verdrag aan te passen, zal ik de publicatie
2

Kamerstuk 27 428, nr. 195.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 715

6

van dat rapport aangrijpen voor mijn inzet bij de gedachtewisseling over
mogelijke wijzigingen van de biooctrooirichtlijn.
Er wordt geen octrooi verleend op planten- of dierenrassen. Op korte
termijn zal ik in de brief waarmee ik de Nota naar aanleiding van het
verslag over het wetsvoorstel ter introductie van een beperkte veredelingsvrijstelling aan uw Kamer aanbied ook mijn standpunt bekend maken
over de uitgebreide veredelingsvrijstelling en de verdere inzet voor de
oplossing van het vraagstuk van de samenloop van octrooirecht en
kwekersrecht in de plantenveredeling.
De staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-32, nr. 715

7