Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2051
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Minister van Financiën over het bericht
dat Nederland een belastingparadijs is voor organisaties die een «algemeen
nut» dienen, omdat ze moeilijk te controleren zijn (ingezonden 9 januari 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst) (ontvangen 20 februari 2020).
Vraag 1
Wat is uw reactie dat uit onderzoek van het Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico en het datajournalistieke platform Pointer blijkt dat tussen
43% en 53% van de «algemeen nut beogende instellingen» (ANBI’s) niet
voldoen aan gestelde eisen voor schenkingen?1
Antwoord 1
De Belastingdienst neemt de taak toezicht te houden op alle ANBIvoorwaarden serieus. Signalen zoals uit dit onderzoek naar voren komen
worden dan ook goed bekeken. Ik meen wel dat de uitkomsten nuance
behoeven. Ik licht dat in de antwoorden op onderstaande deelvragen nog
nader toe. Wanneer een ANBI niet aan één van de gestelde eisen voldoet,
betekent dit nog niet dat het doel aan alle eisen niet heeft voldaan. Het is
daarom verstandig de toezichtscapaciteit zodanig te richten dat deze de
grotere risico’s bestrijdt.
Vraag 2
Kunt u uitleggen waarom zelfs over 2017 maar liefst één derde niet voldoet
aan de gestelde eisen? Hoe kan dit zo lang op zijn beloop gelaten worden?
Antwoord 2
Het belangrijkste inhoudelijke (materiële) criterium waaraan een ANBI moet
voldoen is dat nagenoeg het geheel van al haar activiteiten het algemeen nut
moet dienen en dat er geen sprake mag zijn van particuliere belangen. Het
ANBI-team zet ten aanzien van de materiële criteria, in aansluiting op de
handhavingsstrategie van de Belastingdienst, de beschikbare capaciteit daar

1

ah-tk-20192020-2051
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Investico, 7 januari 2020 (https://www.platform-investico.nl/artikel/liefdadige-instellingenontlopen-controle-door-belastingdienst/)
Trouw, 8 januari 2020 (https://www.trouw.nl/binnenland/nederland-is-een-belastingparadijsvoor-organisaties-die-een-algemeen-nut-dienen-want-dat-is-moeilijk-te-controleren~ba8c5ad5/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

in waar de kans op niet-naleving fiscaal gezien het grootst is en dit om
grotere bedragen kan gaan.
Een formeel vereiste dat bij de ANBI-status hoort is de publicatieplicht. Deze
eis is niet fiscaal gedreven maar gericht op het publieksvertrouwen: op basis
van de informatie die de ANBI verplicht op de website vermeldt kan een
donateur een eigen oordeel over de ANBI vormen. Eén onderdeel van dit
formele vereiste is het publiceren van de jaarcijfers. De Belastingdienst houdt
op de publicatieplicht ook risicogericht toezicht. Ieder jaar wordt beoordeeld
welke groep extra gecontroleerd gaat worden. Zie vraag 6 waar ingegaan
wordt op de gemaakte keuzes in 2018 en 2019.
Vraag 3
Heeft u een inschatting hoeveel procent van de 600 miljoen euro die jaarlijks
gemoeid is met de Geefwet wel geïnd zou worden als alle ANBI’s die niet
voldoen hun status kwijtraken? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 3
De fiscale ondersteuning aan goede doelen, via de Geefwet, heeft vooral
vorm gekregen door de giftenaftrek (budgettair beslag € 377 miljoen in 2020,
Miljoenennota 2020) en door de vrijstelling van de schenk- en erfbelasting
voor ANBI’s en SBBI’s (budgettair beslag € 215 miljoen in 2020, Miljoenennota 2020). Het valt moeilijk in te schatten of en met hoeveel het budgettaire
beslag van deze regelingen zou dalen indien van alle ANBI’s die niet aan de
ANBI-eisen voldoen, hun status zou worden ingetrokken. Het beeld is dat het
gros van de giften aan fondsenwervende instellingen naar de bekendere
grote goede doelen gaat die niet alleen een ANBI-status hebben maar ook
vaak beschikken over een CBF-erkenning. Deze doelen voldoen aan de eisen
en ontvangen meer, en gemiddeld grotere, giften. Naar verwachting zou het
dan ook om een relatief beperkt bedrag gaan.
Vraag 4
Kunt u aangeven hoe het mogelijk is dat onderzoeksjournalisten in korte tijd
uitgevonden hebben dat velen niet voldoen en dat de Belastingdienst dat niet
lukt?
Antwoord 4
Investico heeft van 381 ANBI’s bekeken of deze jaarcijfers op hun website
hebben staan. Dit is niet hetzelfde als het houden van toezicht op de gehele
publicatieplicht bij de in totaal ruim 43.000 ANBI’s waar het ANBI-team
toezicht op houdt. ANBI’s publiceren op hun eigen website zonder verplicht
format. Daardoor is het niet mogelijk snel inzicht te verkrijgen in de mate
waarin alle ANBI’s elk jaar opnieuw voldoen aan de publicatieplicht.
Daarnaast is het enkel waarnemen dat niet is voldaan aan de verplichting de
jaarcijfers te publiceren niet voldoende voor de Belastingdienst. Het doel is
dat de ANBI wel voldoet aan de verplichtingen. De ANBI wordt daarom
aangeschreven om de omissie te herstellen en vervolgens moet er actie
worden ondernomen indien geconstateerd wordt dat dit niet met een herstel
is opgevolgd. Dit kost aanzienlijk meer tijd.
Vraag 5
Kunt u een reactie geven op de inschatting dat 910 uur nodig zou zijn om alle
ANBI’s te onderzoeken op het voldoen aan een jaarverslag? Bent u bereid
deze werkwijze te ontwikkelen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
Ik verwijs naar vraag 4. De door het platform ingeschatte behandeltijd ziet
alleen op het waarnemen dat geen jaarcijfers op de website staan, en niet op
het uitvoeren van toezichtshandelingen op de gehele publicatieplicht.
In de praktijk merkt de Belastingdienst ook dat de jaarcijfers niet altijd direct
gevonden kunnen worden op de website van een ANBI. Ook dit kost meer tijd
dan 75 seconden waarover Investico spreekt. Het niet voldoen aan de
publicatieplicht leidt ook niet direct tot een intrekking. De in het antwoord op
vraag 4 beschreven gelegenheid voor de ANBI om alsnog compliant te zijn
conform de uitvoerings- en toezichtstrategie van de Belastingdienst zorgt
voor extra behandeltijd. Het doel is immers dat ANBI’s voldoen aan de
gestelde eisen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Bovengenoemde werkwijze maakt dat het ANBI-team jaarlijks zo’n 4.000
ANBI’s controleert op alle onderdelen van de publicatieplicht (dus niet alleen
de jaarcijfers). Hoeveel tijd het kost om alléén naar de jaarcijfers te kijken is
niet apart door de Belastingdienst onderzocht. Dit zou niet zinvol zijn omdat
de kans groot is dat instellingen dan nog steeds niet voldoen aan de andere
onderdelen van de publicatieplicht.
Vraag 6
Kunt u verklaren dat ruim 1.500 ANBI’s in zijn geheel niet vindbaar zijn via
een website of iets dergelijks? Kunt u aangeven hoe de Belastingdienst
hiermee omgaat?
Antwoord 6
Het toezicht op de ANBI-instellingen volgt de lijn van de uitvoerings- en
toezichtstrategie van de Belastingdienst. Deze strategie is erop gericht dat
burgers en bedrijven bereid zijn uit zichzelf fiscale regels na te leven, zonder
dwingende en kostbare acties van de Belastingdienst. Aan de hand van deze
strategie maakt de Belastingdienst voortdurend keuzes over waar de
beschikbare capaciteit op wordt ingezet. Het is namelijk praktisch onmogelijk
om op alle individuele gevallen gericht toezicht uit te oefenen. Het toezicht
wordt daarbij zo selectief en gericht mogelijk ingezet, afgestemd op de
(oorzaken van) het gedrag van burgers en bedrijven.
In 2018 is als volgt toezicht uitgevoerd op de publicatieplicht. Er zijn bijna
4200 instellingen beoordeeld waarvan ruim 3000 geselecteerd zijn omdat zij
een niet-werkende link naar hun website hadden.
In 2019 is het toezicht deels op een specifieke doelgroep gericht en zijn vooral
instellingen beoordeeld op publicatieplicht die na de ANBI-wetgeving per
1-1-2008 (artikel 6.33 inkomstenbelasting) automatisch aangemerkt zijn als
ANBI en een ANBI-beschikking hebben ontvangen. Deze instellingen hadden
vóór 1-1-2008 belastingvoordelen op basis van artikel 24 van de Successiewet.
Vraag 7
Waarom neemt de Belastingdienst de intrekkingen van het keurmerk van het
Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF-keurmerk) niet één op één over als zij
tot de conclusie komt dat een ANBI het goede-doelenkeurmerk niet meer
verdient? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
Een intrekking van het CBF-keurmerk leidt niet automatisch tot een intrekking
van de ANBI-status, omdat de Belastingdienst een eigenstandige verantwoordelijkheid heeft. Ook is het zo dat aan een CBF-keurmerk niet precies dezelfde
criteria ten grondslag liggen als aan de ANBI-status. Wel is het zo dat een
intrekking door het CBF er toe zal leiden dat de Belastingdienst ook de
betreffende ANBI zal bekijken.
De samenwerking tussen het CBF en de Belastingdienst erkent de belangrijke
rol die de sector heeft in het verhogen van de kwaliteit van de goede doelen.
De samenwerking benadrukt de eigen verantwoordelijkheid van de sector als
het gaat om een goede naleving van de kwaliteitseisen.
Vraag 8
Op welke onderzoeken rust de gedachte dat door de belastingvrijstelling er
meer geefbereidheid zou zijn? Kunt u de onderzoeken waarderen op hun
validiteit?
Antwoord 8
Het meest recente onderzoek is de evaluatie van de giftenaftrek door Dialogic.
Daaruit blijkt dat de giftenaftrek de totale omvang van giften van belastingplichtigen binnen de inkomstenbelasting verhoogt.2 Uit de evaluatie van de
giftenaftrek door Dialogic blijkt circa 40% van de gebruikers van de giftenaftrek in de inkomstenbelasting daadwerkelijk meer te geven door deze
regeling.3

2
3

Kamerstuk 34 552, nr. 77, bijlage. Rapport Dialogic Evaluatie giftenaftrek, 2016, p. 51.
Kamerstuk 35 026, nr. 13, p. 30.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Vraag 9
Erkent u dat bij erf- en schenkbelasting geldt dat de geefbereidheid geen
argument is om aan goede doelen te geven, omdat immers de belasting in
andere gevallen toch ook betaald moet worden en dat door de belastingvrijstelling de overheid dus 215 miljoen euro per jaar onnodig misloopt? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord 9
De vrijstelling van schenk- en erfbelasting die in principe van toepassing is
voor ANBI’s en sociaal belang behartigende instellingen (SBBI’s) heeft primair
tot doel te voorkomen dat deze instellingen schenk- of erfbelasting zijn
verschuldigd over de door hen ontvangen schenkingen, legaten, erfenissen
e.d. Zonder deze vrijstelling zou een tarief van 30% (tot € 126.723, 40% over
het meerdere) gelden boven de reguliere vrijstelling van € 2.208 per keer. Dit
zou voor instellingen die relatief hoge bedragen per schenking of erfenis
ontvangen, tot gevolg hebben dat deze schenking of erfenis netto fors lager
uitpakt.
Vraag 10
Hoe waardeert u de suggestie van hoogleraar belastingrecht S. Hemels dat
via een portaal waar iedere ANBI informatie moet aanleveren beter naar de
«top van de piramide» onderzoek kan worden gedaan? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 10
Een dergelijk portaal kan mogelijk bijdragen aan de handhaving van de
publicatieplicht omdat op die wijze alle informatie voor de publicatieplicht
van alle instellingen op één centrale plaats beschikbaar zou komen. Hierdoor
is het direct duidelijk welke instellingen niet voldoen aan de publicatieplicht.
De realisatie hiervan zou een aanvullende vraag zijn in het ICT-portfolio van
de Belastingdienst. Over de mismatch tussen vraag en aanbod in dit portfolio
is de Kamer bij brief van 17 januari 2020 ingelicht.4
Vraag 11
Hoe reageert u op de Amerikaanse schrijver Anand Giridharadas die stelt dat
filantropie beter vervangen kan worden door belasting betalen door
multinationals en de superrijken?5 Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 11
In zijn aangehaalde boek geeft Giridharadas een inkijkje in met name de
wereld van Amerikaanse filantropen. Daarbij is hij kritisch op de giften van de
superrijken en stelt dat meer gelijkheid en hogere belastingen van het
bedrijfsleven en rijken noodzakelijk zijn. De Verenigde Staten en Nederland
zijn echter niet direct vergelijkbaar waar het gaat om belastingen en
filantropie. De Amerikaanse wereld is dus niet de Nederlandse wereld.
Filantropie – het vrijwillig ter beschikking stellen van geld en goederen aan
doelen van algemeen nut – speelt een belangrijke rol in de Nederlandse
samenleving. Veel burgers zijn betrokken bij goede doelen door schenkingen,
nalatenschappen en inzet van hun tijd. Het maatschappelijk belang van
(particuliere) initiatieven zoals goede doelen, staat buiten twijfel. Overigens
zijn vergelijkbare vragen gesteld in het kader van het schriftelijk overleg met
de Tweede Kamer over de beleidsvisie op filantropie die is verschenen naar
aanleiding van de verkenning van de Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid (WRR) Filantropie op de grens van overheid en markt. 6 Deze
worden beantwoord door de Minister voor Rechtsbescherming.

4

Kamerstuk 31 066, nr. 589.
Giridharadas, A. (2019). Waarom de superrijken de wereld niet zullen veranderen. (https://
www.singeluitgeverijen.nl/volt/boek/waarom-de-superrijken-de-wereld-niet-zullen-veranderen/)
6
Kamerstuk 32 740, nr. 21.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4