Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

27 863

Betalingsverkeer

Nr. 45

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 mei 2013
Bijgevoegd ontvangt u de antwoorden op de vragen die gesteld zijn door
de vaste commissie voor Financiën inzake de storingen en problemen in
het online betalingsverkeer, die mij zijn toegezonden per brief van 11 april
2013. Tevens vindt u bijgevoegd mijn reactie op de brief van de gezamenlijke toonbankinstellingen d.d. 8 april 2013 inzake verbeteringen in het
betalingsverkeer, zoals door u verzocht in de mij toegezonden brief van
6 mei 2013.
De minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

kst-27863-45
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 863, nr. 45

1

Vragen en antwoorden
Is naar het oordeel van de minister de betrouwbaarheid van het betalingsverkeer in het geding? Is het online betalingssysteem wel robuust?
De betaalketen bestaat in feite uit drie onderdelen: (1) banknetwerken en
processoren, (2) openbare datacominfrastructuur en (3) winkelomgeving.
Als een van deze omgevingen niet goed functioneert, kan er een storing
optreden in het online betalingsverkeer. In de bankomgeving is er een
beschikbaarheid van 99,99%, zo heb ik begrepen in het Maatschappelijk
Overleg Betalingsverkeer. In het segment van datacominfrastructuur is de
beschikbaarheid iets lager, namelijk 99,80%. Dit is overigens sterk
afhankelijk van de kwaliteit van de datacomdienst die de ondernemer
inkoopt. Om een ondernemer duidelijkheid te verschaffen over deze
kwaliteit, publiceert Betaalvereniging Nederland op haar website
(www.betaalvereniging.nl) sinds eind 2012 beschikbaarheidscijfers van
verschillende datacomdiensten. Die varieert van 99,60 tot 99,95%. Een
ondernemer zou ervoor kunnen kiezen om te werken met een dubbele
datacomaansluiting, om de kans op tijdelijk niet functioneren van zijn
datacomverbinding verder te verkleinen. Stichting Bevorderen Efficiënt
Betalen heeft op haar website www.pinnenplus.nl het aanbod van
netwerkdiensten in beeld gebracht dat voldoet aan bepaalde kwaliteitseisen. Eén van die kwaliteitseisen is een beschikbaarheid van 99,9%.
Tot slot is het voor het uitvoeren van een betaaltransactie van belang dat
ook de schakels in de winkelomgeving goed werken. Hiervoor is bijvoorbeeld nodig dat een ondernemer de winkelbekabeling die vereist is om
pintransacties uit te kunnen voeren op orde houdt.
Binnen het verband van het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer
(MOB) is, mede naar aanleiding van recente storingen en cyberaanvallen,
afgesproken dat op korte termijn een nadere analyse zal worden gemaakt
van verbeterpunten in de keten van het elektronisch betalingsverkeer.
Juist deze continue inspanning van banken, maar ook andere betrokken
partijen, om waar mogelijk het elektronisch verkeer nog verder te
verbeteren, gecombineerd met de hoge beschikbaarheid die thans al
aanwezig is, geeft mij het vertrouwen dat het online betalingsverkeer in
Nederland robuust is.
Hoe is dit in andere landen vormgegeven? Is de minister bereid een
internationale vergelijking te maken?
Niet in alle andere EU-landen wordt al een dermate groot gebruik
gemaakt van online betaalfaciliteiten als in Nederland. Binnen verschillende lidstaten hebben zich zeer diverse betaalmarkten ontwikkeld. Zo
wordt in een aantal zuidelijk en oostelijk gelegen EU-lidstaten veel minder
gebruik gemaakt van elektronische betaalmogelijkheden. In een aantal
andere lidstaten wordt wel veel elektronisch betaald, maar gebruikt men
vaker een creditcard dan een debitcard, zeker voor betalingen op internet.
Een dienst als het Nederlandse iDEAL is in Europees opzicht uniek. In
weinig lidstaten bestaat zo’n betaalmogelijkheid en waar dit wel het geval
is, is het gebruik daarvan nog zeer beperkt. Ook is Nederland bij mijn
weten een van de weinige lidstaten of misschien zelfs wel de enige
lidstaat waarbij de diverse betrokken stakeholders bij het betalingsverkeer
zo intensief op reguliere basis (in het kader van het Maatschappelijk
Overleg Betalingsverkeer) met elkaar overleg voeren over actualiteiten in
het betalingsverkeer. Met de invoering van de richtlijn betaaldiensten en
de Single Euro Payments Area (SEPA) en de implementatie van initiatieven die zijn gericht op het stimuleren van e-commerce en grensoverschrijdende betalingen, zal in meer lidstaten de elektronische betaalomgeving aan belang gaan winnen. Vanwege het streven naar harmonisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 863, nr. 45

2

op het vlak van betalingsverkeer is het met name relevant dat op
Europees niveau door de oprichting van de SEPA-raad ook een begin is
gemaakt met het creëren van structureel overleg tussen de diverse
betrokken stakeholders bij het betalingsverkeer.
Maakt het online betalingsverkeer onderdeel uit van het programma
bescherming vitale infrastructuur? Kan het worden vergeleken met de
infrastructuur in de energiesector?
Het betalingsverkeer is aangemerkt als een vitale dienst binnen de
financiële sector. Het elektronisch betalingsverkeer kent meer stakeholders die er hun steentje aan bijdragen. Zoals hiervoor aangegeven,
bestaat de betaalketen in feite uit drie onderdelen. Betaaldienstverleners
zoals banken hebben de meeste invloed op het onderdeel banknetwerken
en processoren. Een ondernemer kan vervolgens zelf kiezen, en is daar
zelf ook verantwoordelijk voor, op welke wijze de bedrading in zijn winkel
wordt aangelegd en welk datacom-abonnement hij wil afsluiten.
Ook wil de commissie graag worden geïnformeerd over de wijze waarop
De Nederlandsche Bank (DNB) het afgelopen jaar op dit punt toezicht
heeft gehouden. Hoe heeft DNB gereageerd op de herhaaldelijke
storingen bij ING? Wanneer is het onderzoek van ING en DNB naar de
meest recente storing afgerond? Is de minister bereid om dit onderzoek,
met zijn reactie, aan de Tweede Kamer te doen toekomen?
De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht op onder meer de bedrijfsvoering van individuele financiële ondernemingen aan wie een
vergunning is verstrekt. In dat kader en vanuit de oversight-rol van DNB
heeft DNB met ING contact gehouden over de recente storingen. De
inhoud van de storingen betreft toezichtsvertrouwelijke informatie die niet
aan de Tweede Kamer gezonden kan worden. Wel kan ik melden dat het
Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer zelf nog met een analyse zal
komen van mogelijke verbeterpunten in het betalingsverkeer in het
algemeen.
Tenslotte verzoekt de commissie de minister om een reactie op de brief
van 8 april 2013 namens de gezamenlijke toonbankinstellingen t.g.v. de
notitie verbetering betalingsverkeer.
In de brief van 8 april 2013 lichten de Gezamenlijke Toonbankinstellingen
een aantal suggesties toe ter verbetering van het betalingsverkeer. Ik zal
hieronder kort ingaan op de verschillende suggesties zoals door hen is
toegelicht.
De toonbankinstellingen geven aan dat de bancaire sector zou moeten
streven naar volledige beschikbaarheid en het voorkomen van storingen.
De gezamenlijke toonbankinstellingen geven in hun brief aan dat de
toename van het elektronisch betalingsverkeer als een positieve ontwikkeling ziet, omdat dit het betaalverkeer gemakkelijker, veiliger en
voordeliger maakt. Dit onderschrijf ik zeker. Nederland beschikt al sinds
enkele jaren over een sterk ontwikkeld elektronisch betalingsverkeer. Dit
draagt bij aan economische en maatschappelijke ontwikkeling en hiermee
loopt Nederland voorop in Europa.
De banken nemen het belang van een betrouwbaar en veilig betalingsverkeer zeer serieus en investeren hier veel geld en menskracht in. Helaas
zijn technische problemen of incidentele verstoringen van het betalingsverkeer nooit helemaal uit sluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 863, nr. 45

3

Naar aanleiding van een verzoek van het MOB en naar aanleiding van
recente storingen in het betalingsverkeer zijn er inmiddels initiatieven
ontwikkeld om de digitale weerbaarheid van het betalingsverkeer te
versterken. Zo is er onder andere binnen het verband van het MOB
afgesproken dat op korte termijn een nadere analyse zal worden gemaakt
van verbeterpunten in de keten van het elektronisch betalingsverkeer.
Meer in detail zijn de voorgenomen acties toegelicht in de brief die ik
samen met mijn ambtsgenoot van Veiligheid en Justitie recent aan u heb
verzonden (Kamerstukken II, 2012–2013, 28 684, nr 379).
De toonbankinstellingen uiten de wens om regelgeving en toezicht aan te
passen aan het toenemend belang van elektronisch betalingsverkeer.
De toename van het elektronisch betalingsverkeer is een positieve
ontwikkeling. In het kader van het toezicht op banken en andere betaaldienstverleners wordt door DNB ook toezicht gehouden op de bedrijfsvoering van die financiële ondernemingen. Daar past ook het toezicht op
een goed betaalsysteem bij. Daarnaast volgt DNB intensief de ontwikkelingen op het terrein van het betalingsverkeer om in te kunnen spelen op
nieuwe ontwikkelingen. Tot slot houdt de Autoriteit Financiële Markten
toezicht op het productontwikkelingsproces bij financiële ondernemingen.
De toonbankinstellingen stellen dat de banken tijdig en voldoende moeten
investeren in systemen en dit transparant maken voor de toezichthouder.
Banken zijn primair zelf verantwoordelijk voor de beveiliging van de eigen
netwerken en systemen. Het gaat om de kern van de bancaire dienstverlening en de banken zullen er alles aan doen om hun klanten de dienstverlening te bieden die zij mogen verwachten.
Daarnaast wordt de continuïteit van het betalingsverkeer nauwgezet
gevolgd door DNB, die op dit terrein meerdere rollen vervult. Allereerst is
zij wettelijk belast met de taak de goede werking van het betalingsverkeer
te bevorderen. Deze taak valt uiteen in een aantal onderdelen, waarvan de
belangrijkste in dit kader het zogenoemde «oversight» is. Dit bestaat uit
systeemtoezicht op belangrijke deelnemers aan het betalingsverkeer en is
er onder meer op gericht de betaalketen en daarmee het betalingsverkeer
in het algemeen, zo goed mogelijk te laten functioneren, waarmee wordt
bijgedragen aan de stabiliteit van de financiële sector.
Zoals gezegd wordt er op dit moment door het MOB een analyse gemaakt
welke alternatieven er zijn bij (onverwachte) storingen in het betalingsverkeer. Hieruit moet duidelijk worden of er nog alternatieven ontbreken
en hoe die eventueel ondervangen kunnen worden om zo de robuustheid
van het betalingsverkeer verder te versterken.
De toonbankinstellingen uiten de wens dat de noodprocedures met
communicatieplan en back-upsystemen verder moeten worden
geoptimaliseerd.
Naar aanleiding van de recente verstoringen van het betalingsverkeer en
in aanloop naar de vergadering van het Maatschappelijk Overleg
Betalingsverkeer op 15 mei heeft er een speciale vergadering plaatsgevonden van de Kerngroep van het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer. Hier hebben onder andere MKB Nederland, de Consumentenbond, Detailhandel NL, Thuiswinkel.org alsook de banken aan
deelgenomen. Deze overleggen waren erop gericht te bespreken hoe dit
soort storingen in het betalingsverkeer tot een minimum beperkt kunnen
worden en hoe de digitale weerbaarheid van een vitale sector zoals de
financiële sector kan worden versterkt. Hier zijn onder andere ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 863, nr. 45

4

afspraken gemaakt over het verbeteren van de communicatie en de
vergroting van de transparantie van de storingen.
Zo is er afgesproken dat bij storingen in het betalingsverkeer, ongeacht
welke oorzaak, er door de banken zo snel mogelijk zal worden gecommuniceerd richting klanten en organisaties die gebruikers in het betalingsverkeer vertegenwoordigen, zoals o.a. de Detailhandel, MKB Nederland,
Thuiswinkel.org en de Consumentenbond. Door informatie over verstoringen in het betalingsverkeer sneller te delen met elkaar, wordt
voorkomen dat er onduidelijkheid is over de situatie en kan iedereen zich
beter en eerder voorbereiden op mogelijke alternatieven. Naast verbetering van de actuele informatie zal de transparantie over storingen en
onderbrekingen worden vergroot door het inrichten van een centrale plek
waar informatie hierover te vinden is.
De toonbankinstellingen suggereren dat strengere criteria en corrigerende
maatregelen van De Nederlandsche Bank moeten worden getroffen om zo
volledige beschikbaarheid van het online betalingsverkeer te kunnen
garanderen. Ook de telecomsector zou gecontroleerd moeten worden.
In reactie hierop geef ik aan dat een te allen tijde volledige beschikbaarheid van online betalingsverkeer uiteraard niet gegarandeerd kan
worden. Wel mag van banken en andere betaaldienstverleners worden
verwacht, dat zij hun bedrijfsrisico’s beheersen. Een goed functionerend
betaalsysteem is daar een onderdeel van. Overigens komt het functioneren van het online betaalsysteem in Nederland wel aardig in de buurt
van een beschikbaarheid van 100%. Toezichthouder op de telecomsector
op het punt van werkende verbindingen is het Agentschap Telecom.
De toonbankinstellingen uiten de wens om het interbancaire systeem ook
te openen op weekend- en feestdagen.
Uiteraard begrijp ik de wens van de toonbankinstellingen, maar het gaat
hier om Europese feestdagen en hier zullen dan ook op Europees niveau
verdere afspraken over moeten worden gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 863, nr. 45

5