Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 30

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 maart 2012
Tijdens het wetgevingsoverleg in december 2011 over de begroting van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, onderdeel Media, heb ik toegezegd
dat ik de Kamer schriftelijk zou informeren over de mogelijkheden en
grenzen voor publiek-private samenwerking op mediagebied.1 Die
toezegging doe ik hierbij gestand.
Tijdens het overleg bleek bij sommige woordvoerders onduidelijkheid te
bestaan over de wijze waarop en de mate waarin op dit moment
publiek-private samenwerking is toegestaan. Ook zagen zij graag nog
eens geschetst hoe die samenwerking tussen publieke omroep en private
mediabedrijven in de toekomst verder kan worden verruimd door opname
van een experimenteerartikel in de Mediawet 2008, zoals aangekondigd in
mijn brief aan de Kamer van 17 juni 2011.2
Ik kan mij die behoefte aan nadere verduidelijking voorstellen: publiekprivate samenwerking op mediagebied is complexe materie. De Mediawet
stelt beperkingen aan samenwerkingsvormen tussen publieke omroep en
private (media)bedrijven. Dat heeft onder meer te maken met de
specifieke publieke taak van de publieke omroepen en de Europese regels
voor staatssteun aan de publieke omroep. Tegelijkertijd bestaat er, zeker
op regionaal niveau, toenemende behoefte aan bundeling van journalistieke krachten en aan facilitering van samenwerking tussen publieke
omroep en culturele instellingen. Dat veroorzaakt een spanningsveld.
In paragraaf 1 van deze brief ga ik in op de algemene kaders van de
Mediawet voor publiek-private samenwerking. In paragraaf 2 beschrijf ik
mijn voornemens om de wettelijke ruimte voor publiek-private samenwerking beter te kunnen benutten en te verruimen, met name op
journalistiek en cultureel gebied.

1

Wetgevingsoverleg van 12 december 2011,
Tweede Kamer, 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 169.
2
Tweede Kamer, 2010–2011, 32 827, nr. 1.

kst-32827-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 30

1

1. Wettelijk kader voor publiek-private samenwerking
Het kader voor samenwerking tussen de publieke omroep en derden
wordt allereerst bepaald door de publieke taakopdracht en Europese
regels voor staatssteun en mededinging, waaronder een specifieke
Mededeling voor staatssteun aan de publieke omroep.1 De kern is, dat
activiteiten van de publieke omroepen gericht zijn op uitvoering van de
publieke taak en dat publieke middelen moeten worden aangewend voor
uitvoering van de publieke taak. Samenwerking met derden mag, maar
dat moet altijd ten goede komen aan de publieke taak. Onder bepaalde
voorwaarden mogen publieke omroepen ook nevenactiviteiten verrichten.
Deze moeten in het verlengde liggen van de publieke taak, op marktconforme wijze worden verricht en kostendekkend zijn.
Samenwerking bij nevenactiviteiten mag ook, maar daarbij mogen geen
publieke middelen worden ingezet.
Veel activiteiten van de publieke omroepen, waarbij private partijen
betrokken zijn, leveren geen probleem op wanneer zij ter uitvoering van
de publieke taak en onder normale marktcondities worden verricht.
Bijvoorbeeld het laten produceren van programma’s door onafhankelijke
producenten of het afnemen van diensten van persbureaus ten behoeve
van de eigen programma’s. Andere activiteiten zijn echter lastiger te
beoordelen, bijvoorbeeld het voeren van gezamenlijke redacties met
dagbladen of het opzetten van gezamenlijke activiteiten zoals informatieve
websites, culturele voorzieningen of evenementen.
Diverse regels in de Mediawet begrenzen de mogelijkheden voor
samenwerking, zoals regels voor reclame, sponsoring, dienstbaarheid aan
winst van derden en nevenactiviteiten. In essentie beschermen die regels
de publieke taak en de inzet van publieke middelen: de publieke omroep
moet redactioneel verantwoordelijk en onafhankelijk blijven ten opzichte
van commerciële belangen en er mag geen publiek geld weglekken naar
private partijen en commerciële activiteiten. Bovendien beschermen de
regels tegen concurrentievervalsing: partners van de publieke omroep
mogen ten opzichte van andere marktpartijen niet onevenredig profiteren
van de samenwerking.
De Mediawet maakt geen onderscheid tussen samenwerking van de
publieke omroep met profit en non-profit organisaties, maar wel tussen
programmacategorieën. Rondom cultuur, educatie en goede doelen is,
vanwege de maatschappelijke invalshoek, meer mogelijk dan rondom
andere programma’s. Bij kinderprogramma’s is er minder mogelijk
vanwege de kwetsbaarheid van deze categorie voor commerciële invloed.
Het Commissariaat voor de Media ziet er op toe dat de samenwerking van
de publieke omroep met derden zich binnen de wettelijke grenzen afspeelt
en stelt daarvoor beleidslijnen op. Speciaal om samenwerking tussen
omroepen en mediabedrijven, en tussen omroepen en culturele instellingen te vergemakkelijken, heeft het Commissariaat in 2008 en 2009
beleidslijnen opgesteld, waardoor er meer mogelijkheden zijn gekomen
voor (titel)sponsoring en voor samenwerking op basis van een gelijkwaardige inbreng van partners.

1

Mededeling van 2 juli 2009, Publicatieblad C
257 van 27 oktober 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 30

2

2. Benutten en vergroten van ruimte voor publiek-private samenwerking
De belangstelling voor en de behoefte aan samenwerking neemt de
laatste jaren toe. Dat geldt zeker op regionaal niveau. De commissieBrinkman adviseerde in 2009 om een bundeling van regionale journalistieke krachten mogelijk te maken, aangezien de journalistieke nieuws- en
informatievoorziening in de regio onder aanzienlijke en toenemende druk
staat.1
De commissie meende dat een verruiming van de (media)wettelijke
mogelijkheden voor journalistieke samenwerking op termijn zou kunnen
leiden tot de vorming van regionale media centra. In dergelijke centra kan
crossmediaal door professionals vanuit verschillende disciplines en
instituties aan een sterke regionale journalistieke nieuwsvoorziening
worden gewerkt, aldus de commissie.
Ik heb mw. mr. Inge Brakman, destijds lid van de commissie-Brinkman,
verzocht om dit idee van Regionale Media Centra nader uit te werken. In
haar rapport brengt zij de mogelijkheden in kaart en doet zij voorstellen
voor het wegnemen van een aantal praktische en mediawettelijke
belemmeringen. Ik heb haar rapport samen met mijn conclusies onlangs
aan de Kamer doen toekomen.2
Van belang is te erkennen dat de Mediawet al ruimte biedt aan publiekprivate samenwerking, maar er zullen altijd Europese en nationale
grenzen blijven: de publieke omroep heeft primair een publieke
omroeptaak te vervullen en moet daarbij redactioneel verantwoordelijk
blijven. Publiek geld mag niet weglekken naar private partijen en
samenwerking mag niet bepaalde marktpartijen onevenredig bevoordelen
boven andere.
Niettemin zie ik mogelijkheden om publiek-private samenwerking meer
dan nu te faciliteren. In mijn brief aan de Kamer over het onderzoek naar
Regionale Media Centra heb ik aangegeven hoe.
Ten eerste heb ik het Commissariaat voor de Media gevraagd om de
bestaande wetgeving en de daarop gebaseerde beleidslijnen te verhelderen en samen te brengen in een brochure die beter inzicht verschaft in
de vereisten en criteria. Die brochure zal op afzienbare termijn
verschijnen. Gebleken is dat de mogelijkheden voor publiek-private
samenwerking nogal eens onderschat worden vanwege onvoldoende
inzicht in de geldende kaders. Ik verwacht dat partijen op basis van de
brochure een helder kader hebben om samenwerking vorm te geven.
Ten tweede onderzoek ik of een lichter regime kan gelden voor culturele
en journalistieke samenwerkingsprojecten van geringe omvang en
beperkte duur, zoals eenmalige samenwerking bij een festival of een
evenement. Wellicht is dit te realiseren door aanpassing van de beleidslijnen van het Commissariaat, anders zal ik daarvoor de regelgeving
aanpassen.

1

Advies commissie-Brinkman, De volgende
editie, juni 2009.
2
Brief van 6 december 2011, Tweede Kamer,
2011–2012, 31 777, nr. 26.

Ten derde wil ik voor publiek-private samenwerking een experimenteerartikel opnemen in de Mediawet. Doel daarvan is maximale ruimte en
flexibiliteit te bieden aan publieke omroepen en private partijen om in de
praktijk vorm te geven aan publiek-private samenwerking, die met name
gericht is op versterking en verbetering van de nieuws- en informatievoorziening. Ook voor samenwerking tussen publieke omroep en culturele
instellingen wil ik ruimere mogelijkheden bieden. Gelet op de grote
behoefte aan bundeling van de journalistieke krachten in de regio, ligt het
voor de hand om dit experimenteerartikel toe te spitsen op regionale
samenwerkingsvormen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 30

3

Bij de uitwerking van dit experimenteerartikel betrek ik het eerdergenoemde advies inzake Regionale Media Centra en de positieve reacties
daarop van zowel het Commissariaat voor de Media als het Stimuleringsfonds voor de Pers.1 De looptijd van zulke regionale experimenten zal
daarbij speciale aandacht krijgen.
Ik wil zo’n experimenteerartikel opnemen in de wijziging van de
Mediawet, die ziet op de modernisering van de publieke omroep. Ik
verwacht dat dit wetsvoorstel in het najaar van 2012 bij de Kamer kan
worden ingediend.
Intussen vindt overleg plaats tussen belangstellende partijen (publiek en
privaat, regionaal en lokaal), het Stimuleringsfonds voor de Pers, het
Commissariaat voor de Media en het ministerie OCW om de wettelijke
bandbreedte voor journalistieke publiek-private samenwerking op
regionaal niveau nauwkeurig te verkennen. Dit overleg vindt plaats in een
zogeheten Platformgroep.2 Dat zou al op korte termijn moeten leiden tot
vormen van samenwerking, die tegemoet komen aan regionale ambities
en passen binnen de bestaande wettelijke mogelijkheden.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

1

Brief aan de Kamer van 6 december 2011,
Tweede Kamer, 2011–2012, 31 777, nr. 26.
In deze Platformgroep nemen onder meer
deel: NDP Nieuwsmedia, ROOS, OLON, NNP,
NVJ, Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren, Stimuleringsfonds voor de Pers,
Commissariaat voor de Media en het
ministerie OCW.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 30

4