Verkenning Batterijen Circulariteit
De realisatie van een circulaire batterijenketen in Nederland
Datum, 1 december 2023

Voorwoord

Voorwoord
Deze verkenning naar de realisatie van een circulaire batterijenketen is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat. Hiermee wordt beoogd inzicht te krijgen in de waardeketen van batterijen in Nederland, door in beeld te brengen: welke
ontwikkelingen op internationaal vlak daarbij een rol spelen, hoe markt, technologie en wetgeving zich bewegen, wat de omvang van de
taak is die op Nederland rust, hoe de keten is georganiseerd en daar invulling aan wil geven, maar ook welke belemmeringen er worden
gezien die ambities in de weg staan en welke maatregelen en stimulansen er geïntroduceerd zouden moeten worden om de circulariteit
van de Nederlandse batterijenketen te optimaliseren.

De focus ligt daarbij op Lithium batterijen (Li-ion) van de typen NMC (nikkel, mangaan, cadmium) en LFP (lithium, fosfaat, ijzer) omdat deze
voor meer dan 90% het aandeel uitmaken bij toepassingen in elektrische voertuigen en machines, stationaire energieopslag en draagbare
apparaten.
De verkenning moet antwoord geven op de volgende kernvraag: Is er behoefte aan aanvullende maatregelen om de circulariteit van de
Nederlandse batterijenketen te ondersteunen en, zo ja, welke zijn dat en wat wordt daarmee beoogd?
De verkenning is gebaseerd op deskstudie waarbij een veelvoud aan nationale en internationale bronnen is geraadpleegd, en interviews
waaraan de volgende organisaties hebben bijgedragen: Auto Recycling Nederland, BCC-NL, EBRA, EPAC, Huiskes, NOWOS, OPEN,
Reneos, Spiers New Technologies, Stibat, TES, TNO, Umicore (België) en Van Peperzeel.
De verkenning is tot stand gekomen onder begeleiding vanuit het Ministerie van IenW, het Ministerie van EZK en het Battery Competence
Cluster (BCC-NL).

KplusV | Verschil zien, verschil maken

1

Inhoudsopgave

Inhoud
Managementsamenvatting

3

Deel 1 - Waardeketen en circulair potentieel batterijen
•
Mondiale ontwikkelingen
•
Europese ontwikkelingen
•
De waardeketen van batterijen
•
Circulariteit lang de R-ladder
•
Het recycling proces
•
Hoofdbehandelingen: het proces en de karakteristieken
•
Hoofdbehandelingen: terugwinning van grondstoffen
•
Behandelingsroutes: LCA vergelijking
•
Geplande Europese recyclingactiviteiten

5
6
7
8
11
12
13
14
15

Deel 2 - Wettelijke kaders en randvoorwaarden
•
EU Batterijenverordening
•
ADR, BEVI en PGS 37-2
•
Critical Raw Materials Act
•
Batterijenstrategie Nederland

16
17
18
20

Deel 3 - PESTEL analyse
• Algemene beschouwing
• Narrow the loop
• Slow the loop
• Close the loop
• Substitute

21
22
23
24
25
26

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland
•
Batterijen op de Nederlandse markt
•
De downstream waardeketen
•
Activiteiten langs de R-ladder
•
Recyclingvraag versus -capaciteit
•
Het ecosysteem
•
Ambities van geïnterviewden

27
28
29
31
33
34

Deel 5 - Status quo en optimalisatie van kansen
•
Status quo
•
Optimalisatie van kansen – inzicht en ambitie
•
Optimalisatie van kansen – innovatie en uitvoering
•
Optimalisatie van kansen – wettelijk kader en financiering
•
Optimalisatie van kansen – samenwerking en ecosysteem
•
Optimalisatie van kansen – langs de R-ladder

35
36
37
39
40
41

Deel 6 - Aanbevelingen en vervolgstappen
•
Algemeen
•
Beleidsaanbevelingen op hoofdlijnen
•
Aansluiting op programma’s en instrumenten
•
Aanbevelingen voor nader onderzoek

42
43
46
47

Bijlage 1 – Moonshot projecten

KplusV | Verschil zien, verschil maken

2

Managementsamenvatting

Deze verkenning naar de batterijketen in Nederland en de mogelijkheden om deze circulair te maken, is uitgevoerd middels een deskstudie en
interviews met een beperkt aantal partijen uit de keten. De verkenning geeft dus per definitie geen compleet overzicht, m.n. de sector voor
stationaire opslag is niet goed in beeld. Conclusies en aanbevelingen uit onze analyse zijn als volgt:

Conclusies:
•

•

•

Nederland mist belangrijke schakels in de batterijenketen: er is geen grote batterijenproducent (VDL en DAF assembleren wel),
hoofdbehandelingen pyro- en hydrometallurgische en direct-recycling ontbreken nog (TES wil hydrometallurgie gaan toepassen, maar is er nog
niet), downstream innovators en machinebouwers zijn gebaat bij productiebedrijven op korte afstand.
De geprognotiseerde nationale groei in put-on-market van batterijen (met name EV), de end-of-life inzameling en recyclingcapaciteit lopen niet
met elkaar in de pas. De recyclingcapaciteit in Nederland - momenteel m.n. sortering van kleine batterijen - schiet tekort, zal volgens prognose
de komende jaren te groot zijn en geeft een diffuus beeld van ontwikkelingen op de lange termijn. De ambitie onder recyclers lijkt echter groot.
De sterke positie op het gebied van logistiek en opslag van gevaarlijke stoffen, innovatiekracht, ambities onder ketenpartners maar ook interesse
van buitenlandse bedrijven zich hier te vestigen, lijken het investeren in en het uitbouwen van deze schakels in Nederland te rechtvaardigen.

•

BCC-NL heeft een duidelijke rol als aanjager van de keten en met het recent ingediende Nationaal Groeifonds voorstel (NGF) ook de ambitie om
het ecosysteem verder uit te breiden. Of dit voldoende is moet blijken; pijler 3 van dit voorstel ziet toe op circulariteit en recycling, wordt
momenteel herzien en begin 2024 opnieuw ingediend. Indien niet toegekend, dan ontbreekt mogelijk regie op het circulair maken van de keten.

•

De ontwikkeling van batterijtechniek en verschillende chemie die wordt toegepast gaat zo snel, dat recyclingtechnieken zich niet kunnen richten
op één type batterij. Dat zou anders ten koste gaan van de recyclingefficiëntie.
Activiteiten hoger op de R-ladder zoals Repair en Refurbishment zijn kansrijk en vinden ook al plaats. Zij kunnen in belangrijke mate bijdragen
aan levensduurverlenging en richtlijnen voor batterijontwerp (en daarmee ook aan demonteerbaarheid). Right-to-repair ondersteunt dit.

•
•

(Inter)nationale regelgeving biedt voldoende handvatten voor Nederlandse bedrijven, mits gehandhaafd (UPV en certificering, gebruik
secundaire materialen) en uniform toegepast tussen lidstaten (gelijk speelveld en duidelijkheid over opslag en transport).

•

Bedrijven actief in recycling hebben wel last van knellende regelgeving (opslag, transport, vergunningen) en koudwatervrees en gebrek aan
kennis bij vergunningverlenende en handhavende instanties.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

3

Managementsamenvatting

Op basis van onze conclusies en de reacties vanuit de interviews identificeerden we onderwerpen die de circulaire batterijketen versterken.
Aanbevelingen:
• Het ontwikkelen van de batterijenketen vraagt om keuzes en het vaststellen van een nationale ambitie. Dit kan een minimum scenario zijn waarbij
circulariteit en recycling wordt uitgelijnd met de binnenlandse vraag en aangesloten op buurlanden ten aanzien hoofdrecycling, of een progressief
scenario waarbij de volledige keten wel in Nederland wordt gerealiseerd en NL netto leverancier van grondstoffen kan worden. Dit lijkt mogelijk.
• De behoefte aan regie kan worden ingevuld door BCC-NL. Daarnaast er is ook behoefte aan een dienst die een geïnteresseerd bedrijf kan
faciliteren bij uitbreiding of nieuwvestiging, en anderzijds ook de vergunning-, toezicht- en handhavingsketen (VTH) kan oplijnen en bijscholen. Bij
voorkeur wordt dit op nationaal niveau gecoördineerd.
•

Batterijenproductie en -recycling betreft een internationaal spelveld. Een verzorgingsgebied voor recycling omvat een gebied met een straal van
200 km. Daarmee zouden de inzameling en recycling van in het noorden van Frankrijk en het westen van Duitsland betrokken moeten worden,
met daarin hydrometallurgische bedrijven in Europoort en in Duitsland (Emden), een pyrometallurgisch bedrijf in België en bedrijven op het
gebied van voorbewerking en transport & opslag op een centrale locatie in Nederland.

•

Om de bedrijven en belangen binnen het genoemde verzorgingsgebied op elkaar af te stemmen, de capaciteit te reguleren en de secundaire
materialen toegepast te krijgen in de primaire productie, kan BCC-NL dit vanuit haar coördinerende rol organiseren.

•

Innovators en machinebouwers zijn gebaat bij een producent van batterijen of recycler daarvan die bereid zijn om innovaties toe te passen. Het
aantrekken van een producent binnen het verzorgingsgebied heeft een sterke stimulerende wisselwerking met bestaande partijen. Door een
locatie aan te wijzen en de vergunningverlening te faciliteren, kan een gunstige propositie ontstaan voor geïnteresseerden.
Om de organisatie van de (inter-)nationale circulaire batterijenketen vorm te geven lijken NGF- en Moonshot projecten passende instrumenten
om samenwerking, kennisdeling en ketensynergiën te bewerkstelligen. Dit zou onder regie van BCC-NL kunnen worden uitgevoerd.

•

De organisatie van een circulaire batterijketen gaat niet vanzelf. Bedrijven en partijen zijn geïnteresseerd en willen een bijdrage leveren, maar de
organisatie, financiering, het aantrekken van ontbrekende schakels, het onderhouden van het kennis- en relatienetwerk, etc. is voor een individueel
bedrijf te groot. De overheid hoeft niet per se te investeren in de bedrijfsprocessen, maar wel in innovatie en de facilitering van de benodigde
samenwerking.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

4

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Mondiale ontwikkelingen
De vraag naar elektrische voertuigen en stationaire energieopslag neemt mondiaal snel toe, daarmee ook de behoefte aan batterijen en de kritieke
grondstoffen (CRM's) die daarvoor nodig zijn. Volgens het Internationaal Energie Agentschap zal de behoefte aan lithium tussen 2020 en 2040 met
een factor 42 groeien, en de vraag naar kobalt en nikkel 20 keer groter worden. De economische belangen zijn groot, terwijl de beschikbaarheid van
CRM's onder druk staat en de prijzen een stijgend maar grillig karakter vertonen (prijsval in Q4-2023 vanwege economische tegenwind in China).
Levensduurverlenging van batterijen langs de R-ladder van circulariteit zou de vraag naar CRM's kunnen vertragen en tijd opleveren om innovatieve
oplossingen te bedenken, en aan het einde van de levensduur zal recycling in toenemende mate moeten bijdragen aan de sterk groeiende vraag naar
CRM’s. Daarmee is ook batterijenrecycling in het kielzog van -productie een sterk groeiende industrie. Dit brengt uitdagingen met zich mee, maar ook
kansen.
Toename wereldwijd volume batterijenschroot als gevolg van productieafval en endVanwege de grote economische belangen sorteren wereldregio's en landen naast
of-life EV-batterijen
batterijenproductie en grondstoffenposities, ook voor op de recycling van
batterijen om daarmee hun belangen veilig te stellen, waarbij:
•

Zuid-Korea en China voorlopen op de EU m.b.t. batterijenrecycling wetgeving,
schaalgrootte en technologieën (de VS loopt achter), en behalen momenteel
recyclingpercentages van meer dan 90%. Ook t.a.v. LFP-batterijen die minder
kostbare CRM's bevatten dan NMC-batterijen.

•

zich hier een toenemend protectionisme zich aftekent in wereldregio’s zoals
zuidoost Azië, VS+CA en Europa om de batterijenketen ‘local-for-local’ te
sluiten. Daarbij worden incidenteel ook exportbeperkingen opgelegd van zeer
kritieke grondstoffen, zoals bijvoorbeeld grafiet door China.

•

tot 2030 wereldwijd het productieschroot waarschijnlijk de belangrijkste bron
voor batterijenrecycling zal zijn, pas daarna zal dit worden ingehaald door
afgedankte EV-batterijen (zie afbeelding hiernaast).

Bron: McKinsey & Company, 2023

KplusV | Verschil zien, verschil maken

5

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Europese ontwikkelingen
Ook binnen de Europese Unie ontstaan er technologieclusters waarbij de hele batterijenwaardeketen in Europese regio’s en in individuele landen
zijn vertegenwoordigd. Vaak nabij batterijenfabrieken zoals dat het geval is in Spanje, Frankrijk, Duitsland en de Scandinavische landen als
regio. De huidige clustering rondom batterijenfabrieken heeft vooral te maken met productieafval en kan incidenteel oplopen tot 30% van het
geproduceerde volume. In de toekomst zal de locatie van recycling vooral worden bepaald door beschikbaarheid van afgedankte batterijen,
gekoppelde inzamellogistiek, EU transportroutes en waar recycling en verdere raffinage op de juiste schaal het beste kan worden uitgevoerd.

Een overzicht van geplande EU-recyclingprojecten op
hoofdbehandeling is weergegeven op pagina 15.

1.200

1.000

▪
▪

1.200
verwachte retour volumes

verwachte recycling capaciteit

1.000

800

800

600

600

400

400

200

200

2020

2023

2026

2029

2032

Verwachte retourvolumes in kiloton per jaar

Bij vergelijking van geplande recyclingcapaciteit tegenover
verwachte volumes batterijenschroot als gevolg van
afgekeurde producties en end-of-life (EoL) batterijen, lijkt
de geplande capaciteit de vraag daarnaar in de komende
jaren nog te overtreffen. Daarna zal ook het volume EoL
batterijen sterk oplopen (zie afbeelding hiernaast).

Projectie recyclingvraag versus -capaciteit voor Li-ion batterijen in de EU

Capaciteit in kiloton per jaar

De vergunde EU-recyclingcapaciteit van Li-ion batterijen
bedraagt in 2023 circa 160.000 ton, in de praktijk ligt dit
tientallen procenten lager vanwege geleidelijke opstart in
de eerste jaren van productie. Door de bouw van nieuwe
recyclinginstallaties zal deze capaciteit in 2029 naar
schatting oplopen tot circa 600.000 ton per jaar. Dit betreft
geplande capaciteit, realisatie daarvan is niet zeker.

2035

Bron: Fraunhofer, 2023

Quote Janet Kes: “Recycling van EV richt zich nu op productieafval en zitten dus dicht bij de OEM’s. Op termijn komen EV-batterijen heel verspreid
vrij, is er dus een gesloten inzamelsysteem noodzakelijk en maakt de vestigingsplaats van de recycler niet veel meer uit”

KplusV | Verschil zien, verschil maken

6

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

De waardeketen van batterijen
De afbeelding hieronder geeft de waardeketen van Li-ion batterijen weer. De verkenning is met name gericht op circulaire opties en end-of-life
recycling. Echter, nieuwe batterijtypen en substitutie van CRM’s is van invloed op de latere circulaire opties en recyclebaarheid daarvan. Dit wordt
bepaald in de ontwerpfase en is daarom onlosmakelijk hieraan verbonden. Om deze reden wordt in navolgende delen van de verkenning ook hieraan
duiding gegeven.

Bron: BCG, 2023

KplusV | Verschil zien, verschil maken

7

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Circulariteit van batterijen langs de R-ladder
Refuse, Rethink & Reduce (ontwerpfase)
• In de ontwerpfase wordt weinig rekening gehouden met het R-ladder potentieel en recycling van batterijen, en het ‘Safe & Sustainable by Design’
principe (voorkom dat oplossingen voor het één een probleem voor het ander vormt). Wijzigingen in batterijchemie en vermindering van CRM’s
door substituut grondstoffen is eerder een gevolg van het streven naar verbeterde performance en kostprijsbeheersing dan dat circulariteit de
drijfveer vormt. In de afbeelding hieronder geeft een projectie van de verwachte evolutie in batterijchemie.
•
•

Vervanging van nikkel, mangaan en kobalt (NMC) door lithium, ijzer en fosfaat (LFP) in de kathode (tevens langere levensduur en brandveiliger).
Vervanging van grafiet in de anode door silicium (tevens hogere energiedichtheid en langere levensduur).

•

Vermindering gebruik van mangaan en kobalt door nanocoating (tevens betere
performance).
Verbetering energiedichtheid en levensduur batterij (w.o. solid-state) waardoor er
minder grondstoffen per kWh nodig zijn.

•

•

Verwachte evolutie Li-ion batterijchemie in marktaandeel (in % per kWh)

Gedeeltelijke vervanging van CRM’s in NMC en LFP batterijen door introductie van
Na-ion, Redox-flow en mogelijk ook Li-S batterijen; Na-ion voor lichte voertuigen en
stationaire opslag, Redox-flow en Li-S voor grootschalige stationaire opslag.

Reuse
• Uitwisseling in de 1e gebruiksfase komt bij EV-batterijen weinig voor, m.u.v. herstel
productie/ontwerpfouten. Spiers New Technologies (SNT) richt zich hierop.
• Is wel gebruikelijk bij kleine oplaadbare batterijen (door de gebruiker zelf) en in
zekere mate bij fietsbatterijen.

Bron: Cairn ERA battery forecast, 2023

KplusV | Verschil zien, verschil maken

8

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Repair, Refurbish, Remanufacture & Repurpose
•
•

Reparatie van kleine batterijen (enkele cel) is niet mogelijk.
Reparatie en renovatie komt regelmatig voor bij fietsbatterijen, 80% van voor reparatie geschikte batterijen wordt ook feitelijk gerepareerd.

•

Reparatie en renovatie komt regelmatig voor in m.n. de 1e gebruiksfase van EV-batterijen, echter vrij weinig bij een 2e gebruik als EV-batterij
omdat de integrale kwaliteit van de batterij daarvoor niet goed genoeg meer is.

•

Herbestemming van EV-batterijen na het 1e gebruik voor bijv. stationaire opslag komt ook weinig voor omdat deze batterijen nauwelijks op
de markt komen. Daarbij zijn LFP batterijen daarvoor beter geschikt dan NMC batterijen.

•

Herfabricage van batterijen op enige schaal komt in Nederland niet voor, mede omdat de bewerker dan producent wordt en aan de UPV en
certificering is onderworpen.
Grootschalige batterijdiagnostiek, sortering naar gezondheidsklasse en geautomatiseerde herfabricage of demontage biedt kansen, maar
vanwege beperkingen in wet- en regelgeving (transport en opslag) is dit nu niet mogelijk.

•
•

Veiligheid is een issue. Het komt nog vaak voor dat tijdens werkzaamheden aan batterijen als bij het latere gebruik daarvan, de veiligheid in
het geding komt. Dit moet worden uitgevoerd door een deskundig bedrijf.

Quote Jan Bartels: “Ontwerp van fietsbatterijen is verre van circulair, kan veel beter. Wij repareren 70-80% van de geïnspecteerde OEM
fietsbatterijen!”

KplusV | Verschil zien, verschil maken

9

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Recycle
•

Naar verwachting zal in 2040 in de EU 6 megaton batterijen de end-of-life status bereiken, wereldwijd is dat 19,3 megaton.

•

De EU heeft in 2023 de EU Batterijverordening herzien (zie ook pagina 14 en 15), waarbij voor Li-ion batterijen:
o
o

in 2030 een recyclingefficiëntie van 70% moet worden bereikt.
in 2031 een grondstofherwinningspercentage geldt van: 95% voor kobalt, koper en nikkel, en 80% voor lithium.

o

in 2036 gesloten kringlooppercentages gelden voor: kobalt (26%), lithium (12%) en nikkel (15%).

•

De introductie van nieuwe batterijontwerpen en chemie, maakt het steeds lastiger het recyclingproces daarop in te richten. Door bij nieuw
ontwerp bij voorbaat al rekening te houden met repair recycle zijn daar stappen te zetten.

•

De herwinning uit recycling van battery-grade grondstoffen voor high-performance batterijen loopt achter, hiervan is in de EU nog geen
sprake. Lagere kwaliteit grondstoffen voor batterijen waarbij high-performance minder een rol speelt komt wel op gang.

•

De businesscase voor recycling van NMC-batterijen is relatief gunstig maar kan qua grondstoffenprijs nog niet concurreren met primaire
grondstoffen. M.n. wetgeving zal voorlopig nog de driver zijn om secundaire materialen te gebruiken.
De businesscase voor recycling van LFP-batterijen is ongunstig vanwege weinig waardevolle grondstoffen, en voor solid-state batterijen niet
bestaand omdat hiervoor nog geen recyclingtechnieken bestaan. Producentenverantwoordelijkheid moet hiervoor een oplossing bieden.
Veiligheid is een issue, er ontstaan veel batterijbranden tijdens inzameling, opslag, sortering en recycling van met name post-consumer
batterijen (met name vapes).

•
•

Recover
•

Brandbare restfractie zal in toenemende mate worden omgezet in energie (deels verbranding, deels pyrolyse), de niet brandbare minerale
fractie waarin weinig tot geen metalen meer zitten (slak of as) gaat naar de cementindustrie.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

10

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Het recyclingproces
Het recyclingproces voor batterijen kent doorgaans drie stappen: decentrale voorbereiding, voorbehandeling en gecentraliseerde hoofdbehandeling.
Van de hoofdbehandelingen komt het pyrometallurgische proces nog relatief veel voor, maar bij de bouw van nieuwe recyclinginstallaties neem het
hydrometallurgisch proces in belang toe omdat daarmee meer grondstoffen en in hogere percentages herwonnen kunnen worden (ca. 95%).
In de praktijk ligt dit iets
genuanceerder omdat er vaak
sprake is van gecombineerde
behandelingen.
Pyrometallurgie gevolgd door
een hydrometallurgische stap
kan ook een hoog percentage
herwonnen CRM’s opleveren
(zoals bij Umicore), maar
grafiet, brandbare en vluchtige
grondstoffen gaan dan wel
verloren.

Bron: PEM i.s.m. RWTH Aachen, 2023

KplusV | Verschil zien, verschil maken

11

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Hoofdbehandelingen: het proces en de karakteristieken
Een goede vergelijking van hoofdbehandelingen ten aanzien van herwinningsrendementen is lastig te maken omdat er binnen de behandelingscategorieën ook veel subtypen zijn met efficiëntieverschillen, en omdat processtappen vaak gecombineerd worden (voorbehandelingen, hydro, pyro,
etc.). De efficiency zoals in het overzicht hieronder getoond heeft betrekking op het herwinningsrendement en niet op energie-efficiëntie. Dit laatste
kan bij pyrometallurgie gunstiger zijn dan bij hydrometallurgie omdat soms (niet altijd) de energie wordt gebruikt aanwezig in de inputmaterialen.
•

•

•

Quote Kurt Vandeputte: “Door bij pyrometallurgie het Lithium te concentreren in de vliegassen, kunnen we
bij Umicore veel beter presteren qua recyclingpercentage.”

Pyrometallurgie - kort proces
waarbij ca. 60% van de CRM’s
herwonnen worden, tenzij gevolgd
door hydrometallurgie waardoor
>95% mogelijk is (Umicore). Grafiet
gaat wel verloren.
Hydrometallurgie - langer proces
waarbij ca. 95% van de CRM’s
herwonnen kunnen worden, soms
ook grafiet. Nadeel is het gebruik
van chemicaliën, hierdoor blijven er
zouten over als residu ( >5%) die
geen gebruikswaarde hebben.
Direct recycling - in ontwikkeling
maar is veelbelovend, vooral bij
hergebruik van batterijafval dat
vrijkomt bij batterijproductie.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

12

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Hoofdbehandelingen: terugwinning van grondstoffen
In de overzichten hieronder een algemene vergelijking van de grondstoffen die kunnen worden herwonnen door hoofdbehandelingsmethoden
pyrometallurgie of hydrometallurgie toe te passen. Afhankelijk van additionele stappen in voorbehandeling of nabehandeling kan dit beeld wijzigen.
Hydrometallurgie - grondstofherwinning m.b.t. een NMC-batterij

Bron: System IQ, 2023

Pyrometallurgie - grondstofherwinning m.b.t. een NMC-batterij

Bron: System IQ, 2023

KplusV | Verschil zien, verschil maken

13

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Behandelingsroutes: LCA-vergelijking
Bevindingen uit verschillende LCA-studies tonen
aan dat de CO2 emissies voor recyclingroutes
waarbij pyrometallurgie en hydrometallurgie
wordt toegepast, variëren van resp. 1,2 tot 2,2 kg
CO2 per kg Li-ion batterij (LIB).

Dezelfde studies tonen ook aan dat de emissies die
worden vermeden door minder productie van
primaire materialen a.g.v. het gebruik van
gerecyclede materialen, variëren van resp. 4,2 tot
5,4 kg CO2 per kg LIB wat het milieuvoordeel
weerspiegelt van terugwinning door recycling.
De hiernaast getoonde LCA-resultaten zijn geen
directe vergelijking tussen pyrometallurgie en
hydrometallurgie. Het geeft een goed beeld, maar
is mede bedoeld om de potentiële voordelen van
voorbehandelingen in de route te illustreren.

Het netto verschil van beide routes lijkt in het
voordeel van hydrometallurgie uit te vallen, maar
het verschil is met 0,2 kg CO2 per kg LIB marginaal
en sterk afhankelijk van de ontwikkeling van
feitelijk toepaste technologieën.

Bron: System IQ, 2023

KplusV | Verschil zien, verschil maken

14

Deel 1 – Waardeketen en het circulair potentieel van batterijen

Overzicht van actieve en geplande Europese investeringen in recycling hoofdbehandelingen
Het overzicht hiernaast geeft
een beeld van de geplande
capaciteit met betrekking tot
recycling hoofdbehandelingen.
Hierbij gaat het om pyro- en
hydrometallurgie en direct
recycling (shredderen + black
mass productie).
De vergunde EU recycling
capaciteit bedraagt in 2023 circa
160 Kton (feitelijke capaciteit ligt
lager), en zal op basis van
geplande capaciteit toenemen
naar bijna 600 Kton per jaar in
2029. Hierin kunnen
dubbeltellingen zitten want
shredderen en hydrometallurgie
worden vaak gecombineerd op
of nabij dezelfde locatie.
In Nederland zal direct-recycling
in 2024 worden gerealiseerd, en
hydrometallurgie naar
verwachting in 2026.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

15

Deel 2 – Wettelijke kaders en randvoorwaarden

EU Batterijenverordening (van kracht per 17 augustus 2023)
Hoofddoelen van de EU Batterijverordening zijn om in het kader van de Europese Green Deal en het circulaire economie plankader van de EU:
• Europees geharmoniseerde productnormen voor alle types van batterijen te bewerkstelligen.
•
•

Een goed functionerende interne Europese markt voor secundaire grondstoffen voor batterijen op te zetten.
De negatieve milieueffecten in de productie-, gebruiks- en einde-levensfase van alle batterijen sterk te verminderen.

Inhoudelijk heeft de Batterijverordening betrekking op:
•
•

Definities van categorieën van batterijen.
Hergebruiken van batterijen in al haar facetten.

•
•

Gebruiken van een percentage van het gerecycleerd materiaal.
Verwijderbaarheid en vervangbaarheid van batterijen uit apparaten.

•

Inzameling en recycling.

•

Informatieverstrekking over milieu- en veiligheidsaspecten.

•
•

Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid.
Verminderen van de koolstofvoetafdruk van batterijen.

•
•

Duurzame inkoop van batterijen door overheid.
Zorgvuldigheid in de waardeketen, m.n. bij winning van grondstoffen.

•

Minimale prestatie en duurzaamheidseisen (w.o. de levensduur).

•

Veiligheidseisen en CE-markering.

De mate waarin de verordening van kracht is verschilt per batterijcategorie, dit zijn de volgende:
1. Draagbare batterijen
Afgedicht, minder dan 5 kg en
niet specifiek ontworpen voor
industriële doeleinden.

2. Industriële batterijen
Batterijen ontworpen voor
industrieel gebruik, waaronder
stationaire energieopslag.

3. Batterijen voor EV’s
Ontworpen voor de aandrijving van
hybride en elektrische wegvoertuigen
van meer dan 25 kg.

4. Batterijen voor lichte voertuigen
Ontworpen om elektrisch vermogen te
leveren voor de tractie van
wielvoertuigen met een totaal gewicht
van <25 kg

5. Startbatterijen voor voertuigen
Batterij die uitsluitend wordt gebruikt
voor het starten, voor de verlichting of
het ontsteken van een motorvoertuig.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

16

Deel 2 – Wettelijke kaders en randvoorwaarden

EU Batterijenverordening (2)
Met progressieve doelstellingen op materiaalterugwinning, recyclingrendement en minimumgehalten gerecyclede inhoud:
•

Materiaalterugwinning - de mate waarin grondstoffen moeten worden
teruggewonnen uit productieafval en EoL batterijen. Hierbij gaat het om het
percentage van de in de batterij aanwezige grondstof, en heeft betrekking op
een aantal specifieke grondstofsoorten.

•

Recyclingefficiency - de mate waarin alle grondstoffen in de EoL batterij
terugwonnen moeten voor gebruik in nieuwe toepassingen. Hierbij gaat het om
een percentage van het gemiddelde gewicht van batterijen, en ziet toe op alle in
de batterij aanwezig grondstoffen. Naast specifieke grondstofsoorten (in de
kathode en anode), is dit ook van toepassing op andere aanwezige grondstoffen
in de rest van de batterij (w.o. het elektrolyt, de separator en de collector).

•

Hergebruik - de mate waarin gerecyclede grondstoffen moeten worden
toegepast bij de productie van nieuwe batterijen. Hierbij gaat het om het
percentage grondstof benodigd voor het produceren van nieuwe batterijen, en
heeft betrekking op een aantal specifieke grondstofsoorten.

Materiaal​:
• Kobalt
• Koper
• Lood
• Lithium
• Nikkel

Type batterij​:
• Loodzuur
• Lithium
• Nikkelcadmium
• Overige batterijen

Materiaal ​:
• Kobalt
• Lood
• Lithium
• Nikkel

Materiaalterugwinning
Per 31-12-2027
90%
90%
90%
50%
90%

Per 31-12-2031
95%
95%
95%
80%
95%

Recyclingefficiency
Per 31-12-2025
75%
65%
80%
50%

Per 31-12-2030
80%
70%
80%
50%

Minimumgehalte gerecyclede content
Per 18-08-2036
Per 18-08-2031
26%
16%
85%
85%
12%
6%
15%
6%

KplusV | Verschil zien, verschil maken

17

Deel 2 – Wettelijke kaders en randvoorwaarden

Wettelijk kaders t.a.v. vervoer en opslag
ADR-verdrag
•

In Nederlandse wetgeving geborgd onder ‘Wet Vervoer Gevaarlijke Stoffen’ en de ‘Regeling Vervoer over land van gevaarlijke stoffen.’

•

Eisen voor het vervoer van gevaarlijke goederen, waaronder batterijen.
o Geldt ook voor vervoer m.b.t. sortering, verwijdering of recycling.

➢ Is administratief ingewikkeld en wordt in de EU-lidstaten verschillend gehanteerd.

BEVI /PGS 37 (laatste nog niet van kracht, verwacht in 2024)
•

Opgesplitst in twee delen (zie kader rechts).

•

PGS 37-2 is de opvolger van het Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen
(BEVI) en is nog niet van kracht, maar mag alvast wel toegepast
worden.

•

Heeft betrekking op de opslag van gevaarlijke /lithium houdende
stoffen vanaf 333 kg of 1.000 kg, afhankelijk van het type
energiedrager.

•

Omvat circa 75 maatregelen ten behoeve van veilige omgang met
batterijen.

➢ Is administratief ingewikkeld en kan vanwege de voorzieningen die
moeten worden getroffen als belemmerend worden ervaren.

PGS 37-1 Opslag van elektriciteit in
Energie Opslag Systemen (EOS).

PGS 37-2 Tijdelijke opslag van lithiumhoudende energiedragers.

Van een Energie Opslag Systeem is sprake
bij een vermogen van minstens 20
kilowattuur. Bij PGS 37-1 gaat het om eisen
voor veilige omgang met energiesystemen
die op een locatie in werking zijn.
Buurtbatterijen zijn hiervan het meest
bekende voorbeeld.

Lithium-houdende energiedragers zijn
onder andere batterijen en accu’s voor
apparatuur en voertuigen. Denk aan
telefoons, laptops, e-bikes en hybride of
vol-elektrisch auto’s. Wanneer een EOS (zie
PGS 37-1) wordt ingenomen vanwege endof-life valt deze ook onder PGS 37-2.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

18

Deel 2 – Wettelijke kaders en randvoorwaarden

Critical Raw Materials Act (voorlopig akkoord door EU-lidstaten op 13 november 2023)*
Hoofddoelen van de CRM Act zijn:
• Beschikbaarheid CRM’s voor de EU veiligstellen, m.b.t. batterijen betreft dit: kobalt, koper,
lithium, mangaan, nikkel, natuurlijk en synthetisch grafiet en aluminium
•

Concrete doelstellingen voor stappen binnen de keten

•

Verkorting vergunningprocedure voor strategische projecten

Inhoudelijk t.a.v. vergunningen houdt dit het volgende in:
• Er geldt een maximale doorlooptijd van 12 maanden bij productie en recycling, en 24 maanden
bij mijnbouw. Bij het ontbreken van een beslissing binnen voornoemde termijnen, zal de
vergunning voor productie en recycling geacht wordt te zijn verleend (voor zover alle vereiste
milieueffectrapportages zijn ingediend).
•

Er zal één aanspreekpunt bij de overheid moeten worden aangesteld die de verschillende
stappen in het vergunningstraject coördineert.

•
•

Aanvragers kunnen een beroep doen op urgentie bij beroepsprocedures om deze sneller te laten
verlopen.
De Europese Commissie ziet toe op de doorlooptijd van alle strategische projecten.

•

Ontwikkeling van strategische projecten komen in aanmerking voor extra EU financiering.

* Het voorlopig akkoord moet nog door zowel het EU Parlement als de Raad worden goedgekeurd voordat het wet wordt.

Bron: Consilium.europa.eu

KplusV | Verschil zien, verschil maken

19

Deel 2 – Wettelijke kaders en randvoorwaarden

Batterijenstrategie in Nederland (opgestart in 2020)
Met de batterijenstrategie wil de Nederlandse overheid de toename van het gebruik van batterijen in de samenleving veilig, verantwoord en
duurzaam te laten verlopen, maar ook kansen benutten die deze strategie biedt. Per Kamerbrief werden in 2022 de vorderingen gerapporteerd en
genoemd dat de start van het Battery Competence Cluster Nederland (BCC-NL), alsmede de publicatie van de ‘Actieagenda Batterijsystemen’ in
september 2022, belangrijke stappen zijn om het ecosysteem voor de Nederlandse batterijensector te ontwikkelen. Daarbij werd tevens opgemerkt
dat Nederland zich goed kan onderscheiden op bepaalde onderdelen van de mondiale batterijenwaardeketen, maar ook dat aansluiting op andere
onderdelen met andere landen van belang is.
De Nederlandse batterijenstrategie is gebaseerd op vijf
pijlers met bijbehorende actielijnen (zie kader rechts) en
wordt jaarlijks geactualiseerd. De eerstvolgende
actualisatie wordt eind 2023 verwacht.

De Nederlandse batterijenstrategie gebaseerd op vijf pijlers met bijbehorende actielijnen (december 2022).

In 2023 zijn belangrijke stappen gezet, dit zijn onder
andere:

Circulariteit
•
Actief inzetten op EU-batterijverordening
•
Uitvoeren producentenverantwoordelijkheid
•
Verminderen batterijbranden bij afvalverwerkers

•

•

Voorwaardelijke toekenning van het Nederlands
Groeifonds-programma 'Material Independence and
Circular Batteries’.

Expliciete toevoeging van 'batterijen’ als
productgroep onder het Nationaal Programma
Circulaire Economie (verwacht in december).

Hierdoor zal zowel de focus als de sturing op het
circulair worden van de Nederlandse batterijenketen
verder toenemen.

Grondstoffen
•
Bevorderen beschikbaarheid grondstoffen
•
Bevorderen verantwoorde winning

Veiligheid
•
Ontwikkelen analysemethode risicoprofiel
batterijen
•
PGS’en verankeren in Omgevingswet
•
Stimuleren safe-by-design
•
Actualiseren Bouwbesluit voor parkeergarages
•
Kenbaarheid veiligheid en regels

Economische perspectieven
•
Bevorderen uitwisseling in batterij-sector
•
Stimuleren innovatie
•
Stimuleren NL participatie in EU-programma’s
•
Verkennen bilaterale samenwerking
•
Inzetten op EU-regelgeving datadeling
•
Vaststellen internationale standaarden laadpalen
•
Opleiden personeel op batterijgebied
Het energiesysteem
•
Stimuleren innovatie energiediensten
•
Verkennen systeem hergebruik in netwerk
•
Inzetten flexibiliteit in het energiesysteem
•
Onderzoek wegnemen dubbele heffing
energiebelasting batterijopslag

KplusV | Verschil zien, verschil maken

20

Deel 3 – PESTEL analyse

PESTEL
Met de PESTEL-analyse worden de macro-omgevingsfactoren vanuit politiek, economisch, maatschappelijk, technologisch, milieukundig en
juridisch perspectief belicht die van invloed zijn op de ontwikkeling van de batterijenketen. De PESTEL is ingestoken vanuit de leidende vraag:
Waar moet rekening mee gehouden bij de ontwikkeling van een businesscase voor circulaire batterijen en recycling van end-of-life Li-ion
batterijen?
De PESTEL is opgebouwd uit een algemene beschouwing en vier impactbenaderingen die van invloed zijn op de circulariteit van batterijen, dit
zijn:
• Narrow the loop - minder grondstoffen door minder product.
•
•

Slow the loop - langer en intensiever gebruik van producten.
Close the loop - sluiten van de kringloop en voorkomen van grondstofverliezen.

•

Substitute – vervangen van grondstoffen door hernieuwbare, minder belastende of secundaire grondstoffen.

Daarbij is per impactbenadering onderscheid gemaakt naar generieke aspecten en ontwikkelingen in relatie tot de specifieke Li-ion batterijtypen
NMC (nikkel, mangaan, kobalt) en LFP (lithium, ijzer, fosfaat). Dit laatste omdat zowel de materiaal- als de performancekarakteristieken van deze
batterijtypen onderling verschillen. In de EU en in Nederland wordt de NMC-batterij nu nog met name toegepast bij elektrische voertuigen en de
LFP-batterij met name bij stationaire energieopslag. Echter, omdat ook performance van LPF-batterijen steeds verbeterd, neemt het belang
daarvan toe bij elektrische voertuigen, mobiele werktuigen en bij heavy-duty toepassingen.
Door voortdurende verbetering van prestaties en de introductie van nieuwe batterijontwerpen en -chemie, is het toepassingsgebied van deze
batterijen aan een zekere dynamiek onderhevig en ontstaat er concurrentie. Nieuwe batterijontwerpen en -chemie kunnen echter consequenties
hebben voor de circulariteit en recyclebaarheid daarvan.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

21

Deel 3 – PESTEL analyse, algemene beschouwing

Politiek

Economisch

Technologisch

Milieu

Juridisch

Gebruikers worden steeds meer
NL is sterk in de ontwikkeling van
Recycling van lithium, kobalt en
EU Battery Regulation (per 17-08-23
bewust van het belang van circulariteit technologieën voor de nieuwe
andere metalen die in Li-ion batterijen van kracht)
en willen duurzame producten kopen. generatie batterijen, en heeft de
worden gebruikt, kan leiden tot
Bedrijven zien kans om hun
kennis om nieuwe productie processen minder schade aan milieu en
Critical Raw Materials Act, w.o.
ecologische voetafdruk te verkleinen. en recyclingmethoden te ontwikkelen. ecosystemen.
vergunning termijnen (wordt
vermoedelijk medio 2024 wet)
Vervanging van kritieke grondstoffen ADR – regels voor het transporteren
door beter beschikbare, minder
gevaarlijke stoffen w.o. batterijen.
schadelijke en makkelijker te recyclen
BEVI (tot eind 2023) /PGS 37-2 (vanaf
grondstoffen, kan leiden tot minder
schade aan het milieu en ecosystemen. begin 2024) - regels voor opslag van
gevaarlijke stoffen, w.o. batterijen

Toenemend protectionisme in
wereldregio’s (Azië, VS/CA, EU) en
daarbinnen sorteren landen voor (ES,
FR, GE, Scandinavische landen) om
batterijenketen nationaal te sluiten.
Incidenteel ook exportbeperkingen
van CRM’s aangekondigd (bijv. grafiet
door China).
-

Vervanging van goedkopere
ESPR - Ecodesign for Sustainable
grondstoffen aan de voorkant, kan
Products Regulation, w.o. ‘right to
echter ook leiden tot een potentiële repair’ en product moet demontabel
recycling issues aan de achterkant en is zijn (EU besluit verwacht eind 2025)
daarom niet per se beter.

-

LFP

Maatschappelijk

NL ambitie om in 2030 50% circulair te De batterijenketen is niet complet. Er Er is de afgelopen jaren een sterke
Grote variëteit aan batterijontwerpen
zijn (100% in 2050) en om in 2050 voor is geen mijnbouw, batterij productie, stijging in de verkoop van EV’s en
en -chemie maakt standaardisatie en
100% over te schakelen naar
recycling en raffinage capaciteit in NL, elektrische fietsen. Prijzen hiervan
automatisering bij recycling lastig.
hernieuwbare energiebronnen.
ook geen grootschalige OEM’s die
worden lager, met als gevolg dat meer
daarin belangen nemen.
gebruikers elektrische
vervoermiddelen aanschaffen.

NMC

ALGEMEEN

Green Deal en Ecodesign Richtlijn,
Stijgende vraag naar accu’s voor
beiden deels ingebed in o.m. de
elektrisch vervoer en stationaire
batterijenverordening met eisen t.a.v. opslag. Daardoor ook sterk stijgende
de circulariteit van de batterijen
kostprijzen batterijgrondstoffen
waardeketen.
/CRM’s wereldwijd.

Vestigingsklimaat recycling en
Politiek en maatschappelijk druk om
productie bedrijven in NL niet optimaal minder afhankelijk te worden van
door lange duur vergunningverlening mineralen uit conflictgebieden zoals
(2-5 jr.) en hoge kosten voor arbeid, Congo, dit betreft kobalt.
vestiging en energie.
Qua logistiek en distributie ligt
Nederland geografisch gunstig.

-

NMC 60% marktaandeel, afnemend in M.n. toegepast in applicaties die om
% t.o.v. LFP maar toenemend in totaal vermogen vragen, zoals in EV’s en
volume.
krachtwerktuigen
Grondstoffen duurder t.o.v. LFP,
daardoor relatief gunstige
businesscase voor recycling.

Hogere energiedensiteit en
Gebruik van CRM’s kent issues: kobalt piekvermogen, doch kortere
komt uit conflictgebied DRC (Congo)
levensduur (1.000 – 2.000 cycli) en
en nikkel en mangaan zijn schaars.
brandgevaarlijker dan LFP. Volgende
generatie met verbeterde
eigenschappen is solid-state (o.m.
LionVolt).
LFP 30% marktaandeel, toenemend in M.n. toegepast in applicaties die om Lagere energiedensiteit met constant Gebruik van CRM’s kent issues: lithium % t.o.v. NMC en in totaal volume
constante spanning vragen, zoals in
vermogen, langere levensduur (2.000 – wordt deels gewonnen uit Zuid(steeds vaker toegepast in EV’s en
consumenten elektronica en
3.000 cycli) en minder brandgevaarlijk Amerika waar ecosystemen ontwricht
heavy-duty toepassingen).
grootschalige energieopslag, en sinds dan NMC. Volgende generatie met
raken, fosfaat is schaars en ook nodig
Grondstoffen goedkoper t.o.v. NMC, recent in toenemende mate ook in EV. verbeterde eigenschappen is solidvoor voedselproductie. Lage
daardoor minder gunstige
state.
renderende grondstoffen (t.o.v. NMC)
businesscase voor recycling.
kan recycling issues opleveren.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

22

Politiek

Economisch

Past binnen de Nederlandse
doelstellingen t.a.v. circulariteit en
binnen het innovatiebeleid. Hiervoor
kan subsidie worden verkregen, met
als voorbeeld NGF project ‘Material
Independence & Circular Batteries’

Sterke toename vraag naar batterij
Gebruikersgedrag eerder ingegeven
Volgende generatie Li-ion batterijen
CRM’s met als gevolg sterke
door verbeterde performance en prijs, (w.o. solid-state) met hogere
prijsstijgingen. In 2022 was 60% van de dan door bewuste keuze voor
energiedensiteit en langere
vraag naar lithium, 30% van de kobalt batterijen met minder kritieke of
levensduur, daardoor minder
en 10% van de nikkel bestemd voor
schadelijke grondstoffen.
grondstoffen nodig.
EV-batterijen. Vijf jaar eerder bedroeg
dit resp. 15%, 10% en 2%.

Het gebruik van minder grondstoffen Ecodesign for Sustainable Products
en minder schadelijke grondstoffen in Regulation (ESPR), w.o. ‘right to
Li-ion batterijen is gunstig voor het
repair’ en product moet demontabel
milieu, maar het maakt wel uit welke zijn (EU besluit eind 2025)
materialen daarvoor in de plaats
komen.

-

Voor bepaalde stationaire
Het ontwerp van nieuwe batterijtypen Volgende generatie stationaire
energieopslag toepassingen zijn o.m. is vnl. gericht op verbeterde
energieopslagbatterijen (w.o. redoxNa-ion en redox-flow batterijen in
performance en verlaging van
flow) zijn gebaseerd op een totaal
ontwikkeling, hierin worden weinig tot productiekosten, vermindering van
ander ontwerp en chemie, zonder
geen CRM’s toegepast, gaan lang mee CRM’s is daarvan soms het gevolg
CRM’s, met lagere energiedensiteit
en zijn relatief goedkoop.
maar niet de drijfveer.
maar gaan langer mee.

Nieuwe materialen kunnen het lastiger maken de batterij te recyclen en
hieruit battery-grade grondstoffen te
herwinnen, waardoor deze alsnog uit
primaire bronnen moet worden
verkregen.

-

Nieuwe batterijontwerpen en chemie zorgen voor verbeterde performance
en levensduur, daardoor minder
grondstof nodig per kWh en worden
batterijen relatief steeds goedkoper.

Silicium om grafiet in de anode te
vervangen, lithiummetaal anodes en
nanocoatings voor hogere
energiedensiteit en deels vervangen of
verminderen van CRM’s. Hierdoor per
kWh minder grondstoffen nodig.

-

-

IJzer en fosfor gebruikt i.p.v. CRM’s
nikkel, mangaan en kobalt. Deze zijn
beter beschikbaar en goedkoper. LFP
batterijen hebben een langere
levensduur dan NMC (meer
oplaadcycli), daardoor minder
grondstof nodig per kWh en worden
batterijen relatief steeds goedkoper.

IJzer en fosfor worden gebruikt i.p.v. nikkel, mangaan en kobalt, waardoor
er minder CRM’s worden gebruikt.
Daarnaast verbetert ook de
performance waardoor er per kWh
minder grondstoffen nodig zijn.

-

LFP

NMC

ALGEMEEN

Deel 3 – PESTEL analyse ‘narrow the loop’

Maatschappelijk

Technologisch

Milieu

Juridisch

KplusV | Verschil zien, verschil maken

23

Deel 3 – PESTEL analyse ‘slow the loop’

Maatschappelijk

Technologisch

Milieu

Gebruikers kijken vaker of iets te
AI voor state of health van batterijen Beperkte losmaakbaarheid van
repareren valt, dan pas afdanken. Ook om snel en op grote schaal te bepalen batterijen uit producten leidt tot
is er toenemende interesse voor
welke batterijen nog geschikt voor het onnodig vervroegd in de afvalfase
e
e
herbestemming van batterijen voor
1 of een 2 gebruik.
brengen van batterijen en onttrekt
stationaire energie opslag.
deze aan het recyclingpotentieel.

-

-

Bij het ontwerp van batterijen wordt
geen rekening gehouden met
herbestemming, en worden er keuzes
gemaakt die reparatie en hergebruik
onmogelijk maken en de veiligheid in
gevaar brengen.

-

Na het eerste gebruik heeft de NMC batterij minder potentieel voor
repurposing als stationaire batterij,
want heeft daar niet de juiste
eigenschappen voor. Dit gebeurt wel
regelmatig, maar recycling is feitelijk
een betere optie om daarmee aan de
grote vraag naar grondstoffen te
kunnen blijven voldoen.
LFP batterij kan vaker opladen en gaat langer mee dan NMC batterij, heeft
daardoor betere eigenschappen en
potentieel voor repurposing als
stationaire batterij.

-

LFP

Economisch

Past binnen de Nederlandse
Van fietsbatterijen is 70-80% te
doelstellingen t.a.v. circulariteit en het repareren (NOWOS) en bij EVinnovatiebeleid. Hiervoor kan subsidie batterijen is een deel geschikt voor
worden verkregen, met als voorbeeld herbestemming (SNT en NOWOS). Dit
NGF project ‘Material Independence & biedt veel potentieel maar gebeurt
Circular Batteries’
nog relatief weinig.

NMC

ALGEMEEN

Politiek

Juridisch
EU Battery Regulation
ADR

BEVI /PGS 37-2
Nieuwe generatie batterijen (w.o.
solid-state) gaan langer mee, zijn
minder ontvlambaar en hebben
daardoor beter potentieel voor
reparatie en herbestemming.

-

Ecodesign for Sustainable Products
Regulation (ESPR), w.o. ‘right to
repair’ en product moet demontabel
zijn (EU besluit eind 2025)

Diagnose en reparatie van eerste
gebruik batterijen (SNT en NOWOS).
Herbestemming van EV-batterijen ten
behoeve van stationaire opslag
(Refurb). Geautomatiseerde diagnose
hergebruikspotentieel batterijen (Circu
Li-on)

ADR – maakt het lastig gebruikte
batterijen naar NL te transporteren en
visa versa

Diagnose en reparatie van eerste
gebruik batterijen (Spiers).
Herbestemming van EV-batterijen ten
behoeve van stationaire opslag
(Refurb). Geautomatiseerde diagnose
hergebruikspotentieel batterijen (Circu
Li-on)

ADR – maakt het lastig gebruikte
batterijen naar NL te transporteren en
visa versa

BEVI /PGS 37-2 – maakt het lastig om
beschadigde batterijen grootschalig te
repareren of te hermaken

BEVI /PGS 37-2 – maakt het lastig om
beschadigde batterijen grootschalig te
repareren of te hermaken

KplusV | Verschil zien, verschil maken

24

Politiek

Economisch

Maatschappelijk

Verschillende landen investeren fors
batterijproductie en recycling, vanuit
economisch belang en om daarmee
doelstellingen t.a.v. circulariteit te
halen. Frankrijk, Spanje, Duitsland,
Scandinavië en Canada vormen
technologie clusters en houden
grondstoffen binnen de eigen
kringloop.

Gerecyclede grondstoffen zijn veel
Gebruikers worden wel steeds meer
duurder dan primaire grondstoffen. bewust van de noodzaak van een
Dit i.cm. concurrentie op
circulaire economie, maar vooral
productiekosten zorgt voor een
kleine batterijen worden niet
belemmering van gebruik van
ingeleverd of geïntegreerd in een
recyclaat. Mogelijk is er subsidie of
product bij het afval gegooid met alle
andere maatregel nodig voor recycling veiligheidsrisico’s van dien (branden
van bepaalde batterijtypen te
bij afvalinzamelaars).
bevorderen (w.o. LFP).

LFP

Technologisch

Milieu

Juridisch

Grote variëteit aan batterijontwerpen Afhankelijk van het recycling proces zit EU Battery Regulation - oplopende
en -chemie maakt gestandaardiseerde er een groot verschil tussen de
percentages herwinning grondstoffen
recycling lastig, en voor solid-state
recycling percentages en zuiverheden
batterijen is er nog geen
van herwonnen grondstoffen, ook
ADR
recycleproces.
t.a.v. de schadelijkheid en
herwinbaarheid van de chemicaliën
die daarbij worden gebruikt. Qua
milieu impact kan dit veel uitmaken. BEVI /PGS 37-2

Past binnen de Nederlandse
Batterijproductie en recycling ligt vaak Bij het ontwerp van batterijen wordt
doelstellingen t.a.v. circulariteit en het dicht bij elkaar vanwege o.m. rejects geen rekening gehouden met
innovatiebeleid. Hiervoor kan subsidie bij de productie van nieuwe batterijen. recycling, en worden er keuzes
worden verkregen, met als voorbeeld Dit is geen wetmatigheid en zal in de gemaakt (bijv. geïntegreerd in chassis
NGF project ‘Material Independence & toekomst vnl. worden bepaald door bij EV’s) die recycling onmogelijk
Circular Batteries’.
batterij inzamellogistiek en EU
maken en de veiligheid in gevaar
transportroutes.
brengen. Ook bedrijven als ARN
kunnen daar last van krijgen.

Invoering van een batterijpaspoort
(bijv. door Circularise) kan bijdragen
de traceerbaarheid van batterijen en
de communicatie in de waardeketen
te verbeteren, en leiden tot betere en
snellere sortering- en
selectiemethoden bij recycling.

-

Hydrometallurgie is in opmars t.o.v. pyrometallurgie. Hiermee kunnen
momenteel recycling percentages van
ruim 70% en 95% behaald worden.

Innovaties, doch experimenteel: 1) re- Bij het ‘gangbare’ hydrometallurgische design van het hydrometallurgisch
proces worden veel schadelijke
proces. 2) ultrasone scheiding i.c.m.
chemicaliën gebruikt die na gebruik
hydrometallurgisch proces. Beiden
met de juiste voorzorgsmaatregelen
met een hoger dan het gangbare
moeten worden behandeld of
recycling percentage en met
afgevoerd.
potentieel tot herwinning van grafiet Bij het re-design hydrometallurgisch
die bij de meeste andere
proces worden minder schadelijke
technologieën verloren gaat.
chemicaliën gebruikt, bij ultrasonische
scheiding in mindere mate.

-

In beginsel idem als bij NMC, echter businesscase voor recycling is minder
gunstig.

In beginsel idem als bij NMC.

NMC

ALGEMEEN

Deel 3 – PESTEL analyse ‘close the loop’

Critical Raw Materials Act - oplopende
percentages herwinning CRM’s,
verkorting vergunningprocedures voor
recyclingactiviteiten van CRM’s en
aanstellen van een nationale
coördinator

In beginsel idem als bij NMC.

-

KplusV | Verschil zien, verschil maken

25

Deel 3 – PESTEL analyse ‘substitute’

LFP

Economisch

Maatschappelijk

Technologisch

Milieu

Juridisch

China is wereldwijd de dominante
Voor stationaire energieopslag en
Slechts een kleine groep gebruikers
Innovaties m.b.t. solid-state batterijen In Na-ion, Redox-flow en Li-S batterijen EU Battery Regulation - substitutie van
leverancier van batterij-gerelateerde voertuigen met klein bereik komt
maakt t.a.v. substituten een bewuste zijn o.a. gericht op vervangen van de zijn weinig tot geen CRM’s verwerkt en primaire grondstoffen door secundaire
grondstoffen. Door gebruikmaking van concurrentie van de Na-ion batterij
keuze. Het is doorgaans de CAPEX en grafiet anode door silicium structuren is in beginsel gunstig, maar het maakt grondstoffen
meer gangbare grondstoffen als
(CATL en Northvolt), voor
OPEX die de doorslag geeft. Verlaging bij zowel NMC als LFP batterijen.
wel uit welke materialen daarvoor in
substituten, kan deze afhankelijkheid grootschalige stationaire opslag van de van kosten door substitutie van CRM’s Daarbij zijn deze batterijen gebaseerd de plaats komen en in welke mate
afnemen.
redox-flow batterij (Elestor) en de Li-S speelt daarbij zeker een rol.
op ‘droge’ chemie waardoor deze
deze recyclebaar zijn.
batterij. Deze zullen naar verwachting
minder vatbaar zijn voor verval /meer
goedkoper zijn dan Li-ion batterijen
oplaadcycli meegaan en bovendien
(NA-ion 30% goedkoper).
veel minder brandgevaarlijk.
Past binnen de Nederlandse
Vervanging van dure CRM’s door
doelstellingen t.a.v. circulariteit en het gangbaarder, goedkopere
innovatiebeleid. Hiervoor kan subsidie grondstoffen maakt de batterij per
worden verkregen, met als voorbeeld kWh goedkoper.
NGF project ‘Material Independence &
Circular Batteries’

-

-

De NMC-batterij ondervindt
momenteel al concurrentie van de LFP
batterij, dit zal toenemen naarmate de
performance verbeterd. Mogelijk komt
daar op termijn de Li-S batterij bij.

-

De LFP-batterij zal op termijn m.n.
m.b.t. stationaire opslag en deels bij
EV toepassingen concurrentie gaan
ondervinden van de Na-ion, de Redoxflow en mogelijk Li-S batterij.

NMC

ALGEMEEN

Politiek

Na-ion batterijen zijn in opkomst en
kunnen NMC en LFP batterijen voor
bepaalde toepassingen vervangen.
Ditzelfde geldt voor Redox-flow en Li-S
batterijen (5x hogere energiedensiteit
dan Li-ion), beiden nog in
experimentele fase waarbij Redox-flow
verder gevorderd is dan de Li-S
batterij.
Lithiummetaal anodes en
nanocoatings die CRM’s deels
vervangen of het gebruik daarvan
verminderen.

-

-

Vervanging van CRM’s nikkel, mangaan LFP-batterijen bevatten fosfaat, dit
en kobalt in de anode door lithium,
wordt ook gebruikt voor voedsel
ijzer en fosfaat.
productie. Dit kan oplopen tot 1% van
de wereldvoorraad aan fosfaat. Geen
onmiddellijk probleem, maar kan in de
toekomst tegenstrijdige belangen
opleveren.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

26

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

Batterijen op de Nederlandse markt
Er is een Nederland een sterk stijgende trend in Put-on-market (POM) van Li-ion fiets- en
draagbare batterijen, EV-batterijen en batterijen voor stationaire energieopslag. Dit zal op termijn
leiden tot een significante groei van het potentieel herbruikbare (circulair) en te recyclen
batterijen. In 2022 bedroeg de totale POM ruim 65.000 ton, waarbij de batterijen voor stationaire
energieopslag nog niet zijn meegerekend omdat deze kengetallen moeilijk te verkrijgen zijn.
Li-ion batterijen kennen afhankelijk van het gebruik en batterijtype verschillende levensduren, dit
bedraagt gemiddeld: draagbaar 2-4 jaar, fiets 4-6 jaar, EV 8-12 jaar en stationair 12-18 jaar. Dit
houdt in dat deze batterijen pas meerdere jaren na aankoop beschikbaar komen voor circulaire
opties, waarna deze enkele jaren daarna beschikbaar komen voor recycling.
Uit gecombineerde gegevens van Stibat, EPAC en ARN blijkt dat het in 2023 ingezamelde volume
end-of-life Li-ion batterijen circa 800 ton bedraagt, nu nog voornamelijk draagbare- en
fietsbatterijen. Deze hoeveelheid zal in 2030 naar verwachting oplopen tot 11.500 ton, met een
substantieel groter aandeel EV-batterijen. Van parallelle import van EV’s en van stationaire
energieopslag batterijen is vrij weinig bekend en zou hieraan toegevoegd moeten worden om het
feitelijke circulair en recycling potentieel te completeren.

Bron: Stibat, EPAC en RVO, bewerkt door KplusV, 2023

Het volume batterijen geschikt voor circulaire opties is nu nog gering maar zal snel oplopen. Het
werkelijke echter volume is lastig te bepalen omdat kleine batterijen niet kunnen worden
hergebruikt (thans nog de hoofdmoot) en herbruikbare EV-batterijen nog maar mondjesmaat op
de markt verschijnen, en deze ook deels door automotive OEM’s zelf weer worden ingenomen.
Fietsbatterijen worden wel volop gerepareerd en ingezet voor hetzelfde of een ander doel.
Bron: Stibat, EPAC en ARN, bewerkt door KplusV, 2023

KplusV | Verschil zien, verschil maken

27

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

De downstream waardeketen
De batterijenketen in Nederland is niet compleet. Er is geen mijnbouw, batterijenproductie, hydrometallurgie of raffinage van batterijgrondstoffen, en
ook is het aantal grootschalige batterijen of automotive OEM’s dat hierin activiteiten ontplooit beperkt. Langs de R-ladder van circulariteit worden
meerdere activiteiten ontplooid en ook zijn er meerdere organisaties actief in batterijenrecycling. Toch is dit nog gering en te incompleet om de keten
in Nederland te kunnen sluiten, en nog onvoldoende om de toekomstige stroom end-of-life batterijen aan te kunnen.
Hieronder een overzicht van organisaties die momenteel op verschillende delen van de keten circulaire en recyclingactiviteiten ontplooien.
Qua recycling gaat het momenteel
met name om voorbereiding en
voorbehandeling, en zijn er
initiatieven voor direct-recycling
(shredden, black-mass productie).
Veel daarvan bevinden zich nog in
de experimentele fase.
Hoofdbehandeling en verdere
raffinage van batterijgrondstoffen
is er (nog) niet. TES zal in 2024
eerst starten met shredderen en
productie van black-mass, en zal
daar naar verwachting in 2026
hydrometallurgie aan toevoegen.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

28

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

Activiteiten langs de R-ladder van circulariteit
Langs de R-ladder (afbeelding rechtsonder) worden er in Nederland meerdere strategieën ontplooid om batterijen zo lang mogelijk in de
gebruiksfase te houden. Voor kleine batterijen is dit nauwelijks mogelijk, maar voor systeembatterijen zoals voor fietsen en EV’s kan dat wel.
Ongeveer 80% van de uitgeselecteerde fietsbatterijen kunnen na het eerste gebruik worden gerepareerd, dit volume neemt toe. Voor EV-batterijen
kan dat in principe ook, maar het volume beschikbare batterijen neemt sinds enkele jaren af. Deels omdat OEM’s deze batterijen ook zelf weer
innemen, of dat zo zal blijven is niet duidelijk. Het circulaire potentieel van stationaire batterijen is nog onduidelijk, maar individuele
batterijmodules kunnen worden vervangen waardoor het systeem verder intact en werkend blijft.

Refuse, Rethink & Reduce
•

E-magy - poreus silicium vervangt grafiet, hogere energiedichtheid en
verlengt levensduur.

•
•

Powall - nanocoating verminderd gebruik CRM’s en verlengt levensduur.
LeydenJar - pure silicium anode vervangt grafiet en verlengt levensduur.

•

LionVolt - solid-state batterij met hogere energiedichtheid, korte laadtijd en
langere levensduur.

Reuse
•

NOWOS - herstellen van Li-ion batterijen voor verlengde levensduur.

•

BOVAG - herstellen van fiets-/scooterbatterijen voor verlengde levensduur.

•

Spiers New Technologies - diagnose en reparatie van eerste gebruik
batterijen.
Bron: RVO

KplusV | Verschil zien, verschil maken

29

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

Repair, Refurbish, Remanufacture en Repurpose
•

Ecarpower - renovatie en herbestemming van EV batterijen t.b.v. stationaire energieopslag.

•

NOWOS - reparatie en herbestemming van Li-ion en EV-batterijen t.b.v. stationaire energieopslag.

•

Refurb - renovatie en herbestemming van EV-batterijen t.b.v. stationaire energieopslag.

•
•

TimeShift Energy - reparatie en herbestemming van EV-batterijen t.b.v. stationaire energieopslag.
Circu Li-on - snelle geautomatiseerde diagnose en reparatie /refurbishment van systeembatterijen.

Recycle
Zie volledig overzicht op pagina 28, noemenswaardig is de volgende ontwikkeling in Duitsland:
•

Cylib (DE) - op basis van een nieuw thermisch en hydrometallurgisch proces kan ook grafiet worden
teruggewonnen. Dit is relevant vanwege de huidig exportbeperkingen door China.

Recover
Brandbare restfractie zal in toenemende mate worden omgezet in energie, de niet brandbare minerale fractie
ontdaan van de meeste metalen (slak of as) gaat naar de cementindustrie.
Keten-ondersteunen
•

Circularise - ontwikkeling van een batterijenpaspoort op basis van blockchain, voor registratie en snelle
identificatie van batterijtypen en communicatie tussen ketenpartners. De invoering van een
batterijenpaspoort is een verplichting vanuit de batterijenverordening, maar kan ook behulpzaam zijn bij
snelle sortering en recycling van batterijen en inzichten verschaffen m.b.t. investeringen.

Bron: Circularise

KplusV | Verschil zien, verschil maken

30

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

Recyclingvraag versus -capaciteit
De hoeveelheid ingezamelde end-of-life Li-ion batterijen bedraagt in 2023 circa 800 ton en zal naar verwachting oplopen naar 11.500 ton in 2030.
Vanwege het huidige gebrek aan recyclingcapaciteit op hoofdbehandeling in Nederland, brengen Stibat en EPAC hun batterijen momenteel ter
recycling naar Umicore in België, en ARN naar recyclers in Duitsland, Frankrijk en Finland. Voorbehandelingen worden wel in Nederland uitgevoerd.
De enige aanbieder in Nederland die op relatief korte termijn recyclingcapaciteit kan leveren is TES. Dit betreft shredderen + productie van blackmass en zal met een begincapaciteit van 10 Kton per medio 2024 operationeel zijn, in 2026 zal daar hydrometallurgie worden toegevoegd om ook
battery-grade grondstoffen te produceren. De recyclingcapaciteit zal tegen die tijd naar verwachting oplopen naar 25 Kton per jaar.
Daarnaast lopen er voor zover bekend 11 initiatieven die uiteenlopen van recyclingvoorbehandeling, -hoofdbehandeling en de raffinage van
batterijgrondstoffen. Deze initiatieven bevinden zich bovendien in verschillende stadia van planvorming, waarvan sommigen zich al aan het
voorbereiden zijn op de vergunningaanvraag.
Uit interviews kwam naar voren dat de meeste recyclingactiviteiten doorgaans opstarten op demoschaal met een capaciteit vanaf 1 Kton, maar ook
dat pas vanaf een gemiddelde capaciteit van 10 Kton het economisch interessant wordt de activiteit bedrijfsmatig uit te blijven voeren. Uitgaande van
de doelstelling van minimaal 10 Kton capaciteit per initiatief en rekening houdend met het feit dat sommige activiteiten deel uitmaken van dezelfde
behandelingsroute (decentrale voorbehandeling gevolgd door centrale hoofdbehandeling en raffinage), zou daarmee de theoretisch additionele
recyclingcapaciteit uitkomen op 50-80 Kton batterijen per jaar, en ligt daarmee veel hoger dan Nederlandse vraag naar recycling capaciteit.
Tijdens een later dit jaar (2023) door BCC-NL georganiseerd overleg met de initiatiefnemers van de verschillende recyclingactiviteiten, zal moeten
blijken hoe concreet deze plannen zijn, om welke activiteiten het precies gaat en in welke uitvoeringscapaciteit. Daarbij zal ook in kaart worden
gebracht of deze ambities zijn gericht op louter de Nederlandse markt of met name de internationale markt, en of samenwerking kan leiden tot
synergiën.
Aangezien deze bijeenkomst nog niet heeft plaatsgevonden, zijn de uitkomsten daarvan niet meegenomen in deze verkenning.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

31

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

Recyclingvraag versus -capaciteit (2)
Indien een deel van de op vorige pagina genoemde initiatieven binnen afzienbare tijd kunnen worden gerealiseerd, dan is dat qua voorbehandeling
en direct-recycling ruim voldoende om op nationaal niveau aan de toenemende recyclingvraag te kunnen voldoen. Capaciteit op hoofdbehandeling
en verdere raffinage is mogelijk en gebeurt ook (TES), maar de achterstand op andere landen is groot en roept de vraag op of deze capaciteit op
nationaal niveau of binnen een bredere landenregio moet worden georganiseerd.
Consensus uit afgenomen interviews: “Het sluiten van de kringloop door hoogwaardige recycling en raffinage kan vanwege de ‘economy of scale’ het
beste binnen een bredere Europese context worden afgestemd”
Met daarbij de opmerking dat voorbereiding, voorbehandeling, shredderen en black-mass productie als minimum standaard niveau voor recycling
wel in Nederland georganiseerd zou moeten worden, mede vanuit het Nabijheid & Zelfvoorzieningen beginsel waarbij alle EU lidstaten een adequaat
geïntegreerd netwerk tot stand moeten brengen ten aanzien van afvalverwijdering en recycling.
Om in 2030 de batterijenketen in Nederland te kunnen sluiten, zal minimaal de volgende recyclingcapaciteit moeten worden gerealiseerd*:
11.500 ton voorbehandelingscapaciteit (m.n. ontladen en ontmantelen)
9.500 ton shreddercapaciteit + opwerking tot black mass (netto gewicht na ontmanteling bedraagt ca. 80%)

4.750 ton hydrometallurgische capaciteit (netto gewicht black-mass na shredderen bedraagt 40-50%)
2.000 ton raffinagecapaciteit (aandeel CRM’s in black-mass is 35-40% en ca. 50% wanneer ook het grafiet wordt teruggewonnen)

Echter, gelet op het aantal en omvang van recycling-initiatieven in verschillende stadia planvorming, lijkt de recyclingcapaciteit de vraag daarnaar al
snel te gaan overstijgen. Een verklaring daarvoor zou kunnen zijn dat de keten voorsorteert op import van EoL batterijen uit andere Europese landen,
maar helemaal zeker is dat niet. Indien juist, dan is het denkbaar daarvoor strategisch gelegen doorvoerlocaties aan te wijzen om grootschalige
recycling te faciliteren en om aansluitende processtappen daar te clusteren (wellicht in havengebieden). Een dergelijk scenario zou een gunstige
uitwerking kunnen hebben bij het aantrekken van raffinage- en batterijproductiebedrijven.
* De volumes EoL batterijen uit parallelle EV-import en uit stationaire energieopslagbatterijen zijn hier nog niet bij inbegrepen. De laatste categorie gaat lang mee en zal pas na 2030 pas
enige vorm van substantie gaan vertegenwoordigen.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

32

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

Het ecosysteem
BCC-NL
Het batterijenecosysteem in Nederland wordt mede gevormd door het publiek-private samenwerkingsprogramma Battery Competence Cluster
Nederland (BCC-NL). Dit is een programma waarbij bedrijven, kennisinstellingen en organisaties krachten bundelen om kennis en competenties
op te bouwen op het gebied van batterijtechnologie. De focus ligt momenteel nog op de ontwikkeling van innovatieve midstream
batterijtechnologieën, maar door penvoerderschap van NGF-project ‘Material Independence & Circular Batteries’ zal deze worden verbreed naar
downstream innovaties rond circulariteit en recycling.
BCC-NL betreft momenteel echter geen rechtsvorm en heeft geen missie of mandaat om de belangen van overheid of ketenpartners te
behartigen. Onduidelijk is of BCC-NL op termijn zal evolueren tot een feitelijke ecosysteem-entiteit. Ambities op dit punt zijn niet kenbaar
gemaakt.

Energy Storage NL
Energy Storage NL is een brancheorganisatie voor de Nederlandse energieopslagsector en onderdeel van FME. Hieraan zijn ruim 100 leden
verbonden (bedrijven, netbeheerders, kennisinstellingen en financiers) die gezamenlijk inzetten op het ontwikkelen van haalbare business cases
voor duurzame grootschalige energieopslag. Hiermee wordt bijgedragen aan de transitie naar een schone, betrouwbare en betaalbare
energievoorziening. Energieopslag in deze context heeft zowel betrekking op warmte als elektriciteit, en is niet beperkt tot energieopslag met
gebruik van Li-ion batterijen.
BCC-NL vanuit de batterijenketen en Energy Storage NL vanuit toepassingsgebieden, werken samen op het snijpunt van batterijtechnologie
waaronder in NGF-project ‘Material Independence & Circular Batteries’. Dit NGF-project, onder penvoering van BCC-NL, wordt t.a.v. circulariteit
en recycling (pijler 3) momenteel herzien en begin 2024 opnieuw ter goedkeuring ingediend (meer inhoudelijke details op pagina 46).
KplusV | Verschil zien, verschil maken

33

Deel 4 - Stand van zaken in Nederland

Ambities van geïnterviewden
Tijdens de interviews zijn de ambities van betrokken organisaties in beeld gebracht, hieronder een overzicht van de belangrijkste daarvan:
Organisatie

Activiteit

Ambitie

Toelichting

Van Peperzeel

Sortering batterijen

Onbekend

-

TES

Shredderen batterijen + productie black-mass
Hydrometallurgische behandeling

Operationeel in 2024 (10 Kton)
Capaciteit toevoegen in 2026 (25 Kton)

Intern innovatieproces gaande

Spiers New
Technologies

Reparatie 1e gebruik EV batterijen
Remanufacturing EV batterijen

Capaciteit uitbreiden
Activiteit toevoegen, op grote schaal

Verwacht issues i.v.m. ADR en PGS 37-2

Auto Recycling
Nederland

Aantal EV inzamel- /opslaglocaties
Doorstroom naar recyclers

Capaciteit uitbreiden
Keuzemogelijkheden uitbreiden

Verwacht issues i.v.m. PGS 37-2
-

Umicore

Recycling d.m.v. pyro- i.c.m. hydrometallurgisch
proces, en productie batterij halffabricaten

Uitbreiden joint-ventures met batterijen- en automotive OEM’s
in de EU en daarbuiten

ADR is een bottleneck, m.n. in Duitsland

NOWOS

Reparatie en herbestemming Li-ion batterijen

Marktexpansie in Europa, te beginnen bij DE en IT

-

Stibat, OPEN en
WeCycle

Batterijeninzameling
Doorstroom naar recyclers

Percentage inzameling verhogen, regierol verstevigen
Keuzemogelijkheden uitbreiden

Lastig te halen, Li-ion gaan lang mee
-

BCC-NL

Ecosysteem

Uitbreiden focus naar circulaire en recycling activiteiten, en
uitbreiden /verstevigen contact met buitenlandse ecosystemen

-

TNO

Onderzoek naar batterij ontwerp en chemie

Meer focus op nieuwe generatie batterijontwerpen en -chemie,
en recycling daarvan

-

Overig

Voorbehandelingen, shredderen batterijen en
productie black-mass

Deels introductie van nieuwe activiteit en deels uitbreiding van
bestaande capaciteit

Zie overzicht op pagina 29

KplusV | Verschil zien, verschil maken

34

Deel 5 – Status quo en optimalisatie van kansen

Status quo
Met name de EU Batterijenverordening en de Critical Raw Materials Act zijn kaderstellend t.a.v. de respectievelijk circulariteit en recycling van
batterijen en zekerstelling van beschikbaarheid van kritieke grondstoffen die daarvoor nodig zijn. Aangesloten zijn op een volwaardige
waardeketen is dan van belang om aan deze randvoorwaarden te kunnen voldoen.
Het ontbreekt Nederland echter nog aan essentiële schakels in de keten, zoals: de productie van batterijen, recycling hoofdbehandelingen (m.n.
hydrometallurgie) en verdere raffinage van CRM’s. De cirkel is niet rond, het is vooralsnog een Europees speelveld.
Ook loopt Nederland achter op andere landen bij de ontwikkeling van recyclingtechnologieën en -capaciteit, en kan er aan de huidige
capaciteitsvraag nog niet worden voldaan. Het is maar de vraag of Nederland deze achterstand kan inlopen, dit terwijl er al veel in
recyclingcapaciteit elders wordt geïnvesteerd en deze bovendien al dicht op de realisatie daarvan zit.

Evengoed rechtvaardigen toekomstige batterijenvolumes nationale inzet en is er verregaande bereidheid onder bedrijven om logistiek,
ontmanteling, ontladen, mechanisch scheiden en het transport van batterijen en materialen binnen Europa ter hand te nemen. Ook is er
bereidheid tot investeren in direct-recycling (shredderen en black-mass produceren), ook in hoofdbehandelingen (hydrometallurgie) en is er
interesse voor raffinage van lithium.
Waar tegenaan gelopen wordt zijn problemen bij het vinden van de juiste vestigingslocatie, het verkrijgen van vergunningen, de vele instanties
waarmee gedeald moeten worden en de lange procesduur tot aan vergunningverlening (2 – 5 jaar). Door gebrek aan kennis bij vergunning
verlenende instanties en omgevingsdiensten wordt het vestigen van een recyclingbedrijf bemoeilijkt; nieuwkomers ervaren een woud aan regels
en bestaande bedrijven kunnen geen kant op.
Quote Johan van Peperzeel: “Acuut probleem voor opslag en vergunningverlening, herbruikbare of repareerbare batterijen zijn geen afval!”
Quote Nivar Fuchs: “Het vestigingsklimaat in NL is uitdagend vanwege de complexiteit van regelgeving en een woud aan instanties die je moet
raadplegen voordat je een vergunning kunt krijgen”
KplusV | Verschil zien, verschil maken

35

Deel 5 – Status quo en optimalisatie van kansen

Optimalisatie van kansen
Bij de analyse van kansen en belemmeringen en de verdere optimalisatie daarvan, worden een aantal aspecten nader tegen het licht gehouden. Dit
zijn: inzicht, ambitie, innovatie, uitvoeringscapaciteit, wettelijk kader, financiering, internationale samenwerking en ecosysteem. Daarna gevolgd door
een korte beschouwing langs de R-ladder van circulariteit.
Optimalisatie van kansen – inzicht en ambitie
Onderwerp

Observatie

Optimalisatie

Inzicht

Hierbij gaat het om inzichten in het volume en type batterijen (NMC, LFP, anders) in omloop, nu en
in de toekomst. Het op de markt plaatsen van batterijen moet in beginsel worden gemeld aan
Rijkswaterstaat, de Inspectie Leefomgeving en Transport ziet daarop toe. Toch worden deze
melding niet altijd gedaan. Ook ARN, Stibat en ERAC houden gegevens bij, maar m.b.t. stationaire
batterijen en parallelle import van EV’s zijn deze gegevens vrij lastig te achterhalen. Goed inzicht in
batterijstromen is noodzakelijk om ambitie, strategie en op termijn de capaciteit daarop te kunnen
inrichten.

Meldingssysteem verbeteren voor de registratie van puton-market batterij volumes, type, toepassing, en
statuswijziging van batterijen (bij statuswijziging is er
feitelijk sprake van een nieuwe producent). Vanuit de EU
Batterijverordening en de Afvalstoffenwetgeving zijn er
verplichtingen, maar mogelijk ook deze nog onvoldoende
uitgebreid om hiervan een goed beeld te krijgen.

Ambitie

Tot op heden heeft marktwerking er nog niet toe geleid dat er in Nederland voldoende
recyclingcapaciteit is gerealiseerd, al helemaal niet wanneer het gaat om hoofdbehandelingen.
Gelet op de omvang van de Nederlandse markt en het internationale karakter van de keten, ligt het
voor de hand om minimaal de stappen voorbereiding en voorbehandeling in Nederland te
organiseren omdat daarmee het volume van de reststromen wordt verkleind en de veiligheid wordt
vergroot. Voor hoofdbehandelingen is het een kwestie van ‘economy of scale’.

Vaststellen van een minimum niveau van
recyclingactiviteiten in Nederland, en hierop actief beleid
voeren.

De ambities onder het bedrijfsleven in de keten is echter groot en lijkt te wijzen op voorsortering
op een internationale markt waarbij sprake is van import van EoL batterijen. Helemaal zeker is dit
echter niet en zal nader onderzocht moeten worden. Indien juist, dan zou Nederland een netto
(batterij)grondstoffen producerend land kunnen worden en aantrekkelijk zijn voor nog
ontbrekende ketenpartners, ook de ligging van Nederland met grote doorvoerhavens is gunstig.

Indien de ambities onder het bedrijfsleven concreet
blijken, dan zou dit gefaciliteerd kunnen worden door
strategisch gelegen locaties aan te wijzen waar een
recyclingcluster met internationale aansluiting kan landen.
In dat geval behoort ook het realiseren van een volledige
waardeketen in Nederland tot de mogelijkheden.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

36

Deel 5 – Status quo en optimalisatie van kansen

Optimalisatie van kansen – innovatie en uitvoeringscapaciteit
Onderwerp

Observatie

Optimalisatie

Innovatie

Meerdere innovaties, ook test- en regelruimte is nodig om de circulariteit van batterijen te
verbeteren:
In de ontwerpfase gaat het om batterijen met een nieuw ontwerp & chemie waardoor er minder
grondstoffen nodig zijn, CRM’s worden gesubstitueerd en met als vetrekpunt dat circulariteit en
recycling kan worden verbeterd. Hierin zijn veel startups en onderzoekinstellingen actief.

Ontwikkelen van een strategie en gepast instrumentarium
om innovatie te ondersteunen, daarbij ook test- en
regelruimte faciliteren. Via NGF word hierop al ingezet en
vanuit andere innovatieregelingen ook, maar behoeft
samenhang.

In de (her)gebruiksfase gaat dit om nieuwe concepten die de levensduur van batterijen verlengen.
Hierin zijn met m.n. veel startups actief. Wel moet er voor worden gewaakt dat dit potentieel niet
leidt tot nodeloze ophoping van het potentieel aan grondstoffen die evengoed ook hard nodig zijn
voor de vervaardiging van nieuwe en betere batterijen.

Daarnaast is het voor testen en demo’s van belang dat
daar binnen het vergunningenstelsel regelruimte wordt
geschapen. In de BEVI, PGS 37-2 en het Activiteitenbesluit
is er het e.e.a. geregeld en wordt verwelkomd omdat
hiermee meer dan voorheen een ‘level playing field’ wordt
gecreëerd, maar wordt ook als belemmerend ervaren
gelet op de kosten intensieve voorzorgsmaatregelen
waaraan moet worden voldaan.

In de recyclingfase gaat het om: voorbehandelingsmethoden verbeteren (w.o. ontladen,
demonteren en shredden) en om de recyclingefficiency te verhogen (pyrometallurgie en
lithiumraffinage). Ook t.a.v. te recyclen batterijen met een nieuwe chemie en minder met
rendabele businesscases omdat grondstoffen weinig waarde vertegenwoordigen (bijv. bij LFP).
Hierin zijn veel startups, bedrijven en onderzoeksinstellingen actief.
Capaciteit uitvoering

Vaststellen welke capaciteit er minimaal nodig is om aan de groeiende vraag naar circulaire opties
en recycling te kunnen voldoen, ook voor wat betreft opslag en logistiek en waar deze activiteiten
moeten plaatsvinden. Ook verschuivingen in batterijtypen die in omloop gebracht zijn en worden,
de levensduur daarvan en marktdynamiek rond secundaire grondstoffen spelen allemaal een rol.

Inzicht is nodig om de benchmarkt vast te stellen, en
verdere projecties om grip te krijgen op wat er precies aan
capaciteit georganiseerd moet worden. Vervolgens hierop
een beleidsstrategie.

Belangrijkste driver voor gebruik van secundaire grondstoffen is wetgeving, maar de businesscase
voor CRM-alternatieven (bijv. LFP) is nog onrendabel en zal bovendien niet van grond komen zolang
er nog veel productieafval is. Daarbij gaat de trend juist richting batterijen met CRM-substituten,
terwijl wetgeving aan deze grondstoffen slechts minimale eisen stelt (gemiddeld 70% recovery;
CRM’s wordt 95% en substituten dan slechts 45% of nog lager?).

Daarbij dient rekening gehouden te worden dat bij
wijzigen in batterijchemie, ook de circulaire businesscase
kan wijzigen (m.n. bij recycling) en vraagt om een
financieel mechanisme om de onrendabele top te
compenseren.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

37

Deel 5 – Status quo en optimalisatie van kansen

Optimalisatie van kansen – uitvoeringscapaciteit (2)
Onderwerp

Observatie

Optimalisatie

Capaciteit uitvoering

Logistiek en inzameling:
Nederland beschikt over goede logistiek met goed opgeleide chauffeurs voor het transport van
repareerbare en e.o.l. batterijen. Positionering van Nederland als transportland voor noordwest
Europa kan bijdragen om te sturen op de materiaalstromen. Inzameling in Nederland kan dan
worden uitgebreid naar omliggende landen om fluctuaties in aanvoer van repareerbare en e.o.l.
batterijen op te vangen. Dit vereist wel veel meer opslagcapaciteit dan nu vergund is.

Het uitbouwen van Nederland als transport hub voor
batterijen vereist facilitering van de inzamelaars en
transporteurs, fysieke ruimte is nodig maar ook een AVV
als regelinstrument.

Daarbij dient transport van geshredderd materiaal met vrijwel geen risico’s vergemakkelijkt te
worden. Ook de diffuse inzameling van consumentenbatterijen moet worden verbetert (zie Plan
van Aanpak Stibat/OPEN).

Tot slot zal de inzameling van EV-zal op termijn sterk toenemen en verschuiven van OEM
productieafval naar veel diffusere bronnen. Dit vraagt om een AVV.
Machinebouw:
Eén van de sterke sectoren van Nederland is de machinebouw. Zowel op het gebied van ontladen,
demontage en verkleinen (shredderen) kan machinebouw nieuwe aanpakken ontwikkelen, maar
ook voor de fabricage van batterijen en modules kan de Nederlandse industrie een plaats
verwerven.
Het ontwikkelen van dergelijke machines vraagt om investeringen in kennis en productieprocessen.
Een batterijproducent is daarvoor een aangewezen voorwaarde.

Er liggen kansen voor gespecialiseerde bedrijven op het
gebied van machinebouw mits zij ook afnemers kunnen
vinden. Zowel bedrijven op het gebied van recycling als
productie van batterijen kunnen baat hebben bij gerichte
ontwikkeling van deze sector. Het ontwikkelen van een
ecosysteem, maar ook actieve werving om recycling en
productiebedrijven aan Nederland te binden kan hierbij
helpen.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

38

Deel 5 – Status quo en optimalisatie van kansen

Optimalisatie van kansen - wettelijk kader en financiering
Onderwerp

Observatie

Optimalisatie

Wettelijk kader

Nieuwe wetgeving vereist kennis daarvan en ook capaciteit om dat te kunnen doorvoeren en
handhaven. De EU Batterijverordening, de aankomende PGS 37-2 en de Critical raw Materials Act
zijn allemaal nieuw en vragen nogal wat van vergunningverleners en handhavers. Voor bedrijven is
dit lastig omdat zij zich niet geholpen voelen, maar ook t.a.v. vergunningverlening en handhaving
zijn er aantal zaken waaraan zij zich te houden hebben. De Batterijverordening en PGS 37-2
vereisen toezicht en handhaving van tal van zaken terwijl de kennis en capaciteit daarvoor er niet
is, de Critical Raw Materials Act vereist dat op termijn vergunningverlening van activiteiten m.b.t.
kritieke materialen binnen 12 maanden (van aanvraag tot verlening) gerealiseerd moet worden (nu
duurt dat 2 – 5 jaar).

Verhogen kennisniveau en uitbreiding capaciteit van
vergunningverlening en handhaving.

Aangezien zowel de batterijen i.v.m. energietransitie als de schaarse aan grondstoffen die daarvoor
nodig zijn van groot economisch belang zijn voor de EU en NL, is het aan te bevelen het
batterijenvraagstuk nationaal te coördineren. Onder nadere als vraagbaak bij vergunningaanvragen
en handhaving (zowel voor bedrijven als vergunningverleners). In geval van CRM’s wordt dit vanuit
de Critical raw Materials Act bovendien een verplichting die aan lidstaten zal worden opgelegd.

Nationale coördinatie om bedrijven efficiënt door de
complexiteit van regels te navigeren, en die als vraagbaak
dient voor vergunningverleners en handhavers.

Hierbij kan worden gedacht aan gedeeltelijke subsidiering van relevante innovaties, het geschikt
maken van bedrijventerreinen voor vestiging van circulaire en recyclebedrijven, en financiering van
startups, scaleups en ook Mkb’ers die nog in de risicovolle fase zitten en een duwtje in de rug nodig
hebben. Mogelijk ook om een (tijdelijke) compensatie of prijsmechanisme instellen voor het
wegnemen van de onrendabele top bij recycling van batterijen met weinig kostbare grondstoffen.
Voor wat betreft dit laatste is de huidige verwijderingsbijdrage momenteel niet kostendekkend.

Ontwikkelen van een strategie en gepast instrumentarium
om genoemde ontwikkelingen mogelijk te maken, mogelijk
in samenwerking met decentrale ontwikkelingsmaatschappijen en publiek-private investeerders.

Financiering

KplusV | Verschil zien, verschil maken

39

Deel 5 – Status quo en optimalisatie van kansen

Optimalisatie van kansen – internationale samenwerking en ecosysteem
Onderwerp

Observatie

Optimalisatie

Internationale
samenwerking

Onafhankelijk van de ambitie om de keten wel of niet in Nederland te sluiten, zal er op het gebied
van: transport & materialenhandling, het nivelleren van batterijen & grondstoffenstromen en voor
de aansluiting op raffinagebedrijven & batterijfabrikanten, het altijd nodig zijn om aansluiting te
zoeken met omliggende landen om de keten (kosten)effectief en efficiënt te kunnen sluiten en om
de slagkracht in de keten te vergroten. Veel Europese landen en regio’s gingen ons al voor, zoals:
Spanje, Frankrijk, Duitsland en de Scandinavische landen als regio. Concurrentie met regio’s op
specifieke schakels in een internationale circulaire keten heeft geen zin, samenwerking wel.

Inzetten op nationale coördinatie of regie om de dialoog
aan te gaan met omliggende landen (RVO wellicht?),
aansluitingen te identificeren, activiteiten te concretiseren
en om hindernissen m.b.t. vervoer over landsgrenzen weg
te nemen (zonder risico’s toe te voegen).
Afhankelijk van ambitie: daarbij ook inzetten om bedrijven
te werven die de keten in Nederland kunnen sluiten.

Hiertoe is het nodig afspraken te maken over welke aansluitingen er gemaakt moeten worden,
welke transportroutes daarvoor benut moeten worden en hoe geregeld (ADR regeling) en op welke
knooppunten het logisch is ontwikkelingen t.a.v. op- en oversslag en recycling te laten plaatsvinden.
En indien het de ambitie is de keten in Nederland te sluiten: werven van hydrometallurgische en
raffinagebedrijven om black mass op te kunnen werken naar hoge zuiverheid battery-grade
grondstoffen. Meerdere (inter)nationale bedrijven hebben hun interesse hierin al kenbaar
gemaakt, geldt overigens ook t.a.v. batterijproductie.
Ecosysteem

De infrastructuur voor innovatie en het verbinden van ketenpartners is nog erg versnipperd. Dit zou
gestroomlijnd moeten worden, waarbij ook oplossingen moeten worden gevonden voor het
behoud intellectueel eigendom en het delen van kennis. Dit is bij uitstek een van de doelstellingen
van BCC-NL. Het inzetten op een volwaardig ecosysteem om een circulaire batterijenketen te
kunnen realiseren kan echter niet louter op nationale schaal. In die zin zou BCC-NL zich ook kunnen
richten op ontwikkelingen en ketenpartners in buurlanden.
Innovaties kunnen vanuit NGF en andere middelen gefinancierd worden, maar ook het oprichten
en onderhouden van een volwaardig ecosysteem vraagt om investeringen. Deze zullen uit een
combinatie van publieke en private middelen opgebracht moeten worden.

Zet in op een breder netwerk dan alleen nationaal om de
circulaire batterijketen te realiseren. Een Moonshot
project zou kunnen helpen om ketenpartners te
identificeren, te verbinden en de randvoorwaarden voor
samenwerking vast te stellen.
Het meegeven van een missie met beperkt mandaat aan
een te vormen ecosysteem, zou kunnen bijdragen de
verbondenheid in de keten te vergroten en Nederlands als
vestigingsland aantrekkelijker te maken.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

40

Deel 5 – Status quo en optimalisatie van kansen

Optimalisatie van kansen - langs de R-ladder
R-ladder optie

Observatie

Optimalisatie

Reuse, Repurpose
en Remanufacture

Batterijen die niet langer geschikt zijn voor het eerste doel, kunnen eventueel een herbestemming krijgen
in een andere toepassing, zeker wanneer, zeker wanneer de eisen t.a.v. performance bij een ander gebruik
lager liggen.

Aanbeveling is om innovators en bedrijven die zich
richten op herbestemming te ondersteunen en te
faciliteren waar mogelijk en toepasselijk, dit geldt ook
voor herfabricage van batterijsystemen. Hoewel dit
laatste doorgaans onder de verantwoordelijkheid van
de OEM valt, zou dat door Nederlandse bedrijven
kunnen worden uitgevoerd.

EV-batterijen van het type NMC zijn minder geschikt voor stationaire toepassingen, hergebruik en
herbestemming is dan mogelijk niet de beste optie. Daarbij zij deze grondstoffen hard nodig voor de
productie van nieuwe batterijtypen met hoger performance en levensduur.
Herfabricage van batterijsystemen is mogelijk, m.n. om het oplossen van systeemfouten tijdens het eerste
gebruik. Dit vereist wel dat de producent het product certificeert en hierop garantie geeft. Veel bedrijven
zijn hier huiverig voor en richten zich liever op een andere R-ladder oplossing waarbij de OEM eigenaar
blijft.
Herbestemming en herfabricage vraagt om toezicht vanwege eisen die aan producenten worden gesteld.

Repair en
Refurbishment

Verschil: bij reparatie gaat het eigendom van de batterij niet over naar de reparateur, maar bij renovatie is
dat wel het geval en wordt de renovator tevens producent met alle wettelijke verplichtingen die daarbij
horen. Toezicht op batterijrenovatie is volgens de Europese Batterijenverordening dan verplicht.
Fiets-, scooter- en EV-batterijen zijn allen goed te repareren, mits demonteerbaar en zeker bij kleine
productiefouten. Kleine batterijen (cellen) kunnen niet worden gerepareerd.
De afvalstoffenwetgeving staat repair en refurbishment van fietsbatterijen op basis van de huidige AVV in
de weg. De juiste toepassing van de definitie van afval is hier op zijn plaats. Repareerbare batterijen zijn
geen afval en moeten zowel bij inspectie, transport als opslag niet als zodanig behandeld worden.
Er zijn in Nederland meerdere bedrijven die zich richten op reparatie en renovatie. Zij zijn in een circulaire
batterijketen essentieel en dienen gefaciliteerd te worden.

Beperkte ondersteuning. Reparatie- en
renovatiebedrijven halen hun omzet uit het ‘als
nieuw’ leveren van batterijen. De marges daarop zijn
voldoende groot om een daarop een haalbare
businesscase te formuleren.
In de AVV zouden eventuele barrières voor repair en
refurbishment moeten worden vermeden, dit ter
voorkoming dat deze batterijen te vroeg in de
afvalfase belanden.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

41

Deel 6 - Aanbevelingen en vervolgstappen

Algemeen
De doelstelling om de Nederlandse batterijenketen te sluiten, vereist een uitgebreide aanpak om de binnenlandse industrie en innovatie aan te jagen
en deze in staat te stellen activiteiten te ontplooien die de circulariteit van batterijen fundamenteel en toekomstbestendig kunnen versterken. Deze
verkenning biedt navolgend een reeks aanbevelingen aan de Nederlandse overheid om bedrijven die actief zijn of willen zijn in de Nederlandse
batterijenketen te ondersteunen. Het actieniveau geeft aan of de Nederlandse overheid zou moeten handelen via beleidsinstrumenten op nationaal
of Europees niveau, of andere maatregelen zou moeten nemen om de efficiëntie van een specifieke actie te maximaliseren.
Zoals al eerder aangehaald ligt de kern van het handelingsperspectief in het ontwikkelen en ondersteunen van een batterijen-ecosysteem dat zich ten
doel stelt de circulariteit in de keten te bevorderen. Daartoe dient een entiteit de organisatie daarvan op zich te nemen, nationaal en internationaal.
Idealiter betreft dit een samenwerking tussen BCC-NL en de Rijksoverheid (via de batterijenstrategie), BCC-NL heeft deze ambitie, rekent dit tot haar
taak en de toevoeging van batterijen onder het NPCE vormt daarbij een leidraad.
De ambitie van de geïnterviewde bedrijven in de downstream batterijenketen reikt voldoende ver om deze zaken zelf op te pakken en uit te bouwen.
Zij zijn niet in staat en hebben niet het benodigde overwicht om voornoemde activiteiten te realiseren. Zij tonen wel de bereidheid om hieraan mee te
werken, maar nemen nog niet (voldoende) actief deel in het door BCC-NL gevormde ecosysteem.
De activiteiten die onder nationale coördinatie zouden moeten worden geplaatst, beslaan idealiter organisatorische doelen als:
• Het betrekken van Nederlandse en buitenlandse partijen om de downstream batterijketen te sluiten.
•

Het faciliteren van bedrijven die zich op dit vlak in Nederland willen vestigen.

•
•

Het ontsluiten van een verzorgingsgebied groter dan Nederland om fluctuaties in de beschikbaarheid van EoL-batterijen te voorkomen.
Het ondersteunen van innovatie op batterij- en machineontwerp en het inrichten van test- en pilotproductiefaciliteiten.

•

Het beleidsmatig aansturen op het sluiten van de keten en het wegnemen van mogelijke barrières.

Onder meer deze punten worden op de volgende pagina’s verder uitgewerkt.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

42

Deel 6 - Aanbevelingen en vervolgstappen

Beleidsaanbevelingen op hoofdlijnen
Kans of uitdaging

Aanbeveling

Actieniveau

Toelichting

Nationale ambitie

Stel vast wat het minimum niveau voor circulariteit en
recycling van batterijen in Nederland zou moeten zijn,
integreer dit in toepasselijke beleids- en uitvoeringsplannen.

Nationaal

Moeten alle recyclingstappen in Nederland plaatsvinden, of is
voorbereiding en voorbehandeling voldoende?
Hoofdbehandeling kan bijvoorbeeld ook in omliggende landen
plaatsvinden waar al voldoende capaciteit is.

Stel vast wat het optimale niveau voor circulariteit en
recycling van batterijen in Nederland zou kunnen zijn. Doe
dit door de dialoog aan te gaan met bedrijven om vast te
stellen op welk deel van de keten welke ambities er leven,
met welke potentiële impacts, en wat er verder voor nodig is
om de daadkracht binnen de keten te faciliteren.

Nationaal

Uit het onderzoek blijkt dat er veel initiatieven worden ontplooid
en dat het ambitieniveau hoog is, m.n. op het gebied van
recycling. Nederland zou de keten kunnen sluiten. Om adequaat
op deze ontwikkelingen in te kunnen zetten, is het aan te
bevelen dit onder nationale coördinatie uit te voeren.

Organiseren van de EU-keten

Aangaan van de dialoog met omliggende landen om een
circulaire batterijketen te realiseren. Samenwerking op het
gebied van transport(routes), op- en overslag en afstemming
van circulaire R-ladder opties en recyclingcapaciteiten is
daarbij van belang. Dit betreft een missie die het beste
onder nationale coördinatie kan worden uitgevoerd.

Internationaal
(noordwest
Europa)

Nederland heeft een goede reputatie om Europese
samenwerkingen te bewerkstelligen. Daarbij is Nederland sterk
in logistiek. Positionering als transportland voor noordwest
Europa kan bijdragen om te sturen op de materiaalstromen.

Organiseren van de NL-keten

De huidige midstream focus van ecosysteem BCC-NL
verbreden naar downstream circulariteit, recycling en
raffinage, de stakeholders verbinden en synergie faciliteren.
Overweeg om BCC-NL een missie en een mandaat mee te
geven, en wellicht ook middelen t.b.v. inzet op actieniveau.

Nationaal

Verbreding focus naar downstream circulariteit is in wording via
het NGF project, maar lang niet alle ketenpartners zijn
verbonden. Een Moonshot project zou kunnen bijdragen dit te
organiseren (zie pagina 46 en bijlage 1). Een mandaat en missie
kan bijdragen keten- samenwerking op (inter-)nationaal niveau
te bevorderen.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

43

Deel 6 - Aanbevelingen en vervolgstappen

Beleidsaanbevelingen op hoofdlijnen (2)
Kans of uitdaging

Aanbeveling

Actieniveau

Toelichting

Vestigingslocatie

Wijs strategisch gelegen locaties aan die geschikt zijn voor
vestiging van een recyclingcluster met aansluitende
processtappen, gericht op de internationale markt.

Nationaal

Gelet op de ambities t.a.v. recyclingactiviteiten, lijkt de keten
voor te sorteren op een internationale markt. Een technologie
cluster zou aantrekkelijk kunnen zijn voor het aantrekken van
hydrometallurgische-, raffinage- en mogelijk ook
batterijproductie bedrijven.

Volledige waardeketen

Afhankelijk van de nationale ambitie: actieve werving van
hydrometallurgische-, raffinage- en mogelijk ook
batterijproductiebedrijven om de keten te sluiten. Dit betreft
een missie die het beste onder nationale coördinatie kan
worden uitgevoerd.

Internationaal

Het sluiten van de keten op nationaal niveau kan de recycling
efficiency verhogen door nauwere samenwerking, verlaagt de
grondstoffenafhankelijk, verkort transportafstanden en draagt
bij aan de nationale economie. Internationale samenwerking en
aansluiting op de bredere keten blijft echter altijd noodzakelijk
(grondstoffen, batterijonderdelen, etc.).

Vergunningen

Verminder de complexiteit en ongelijkheid in behandeling bij
vergunningverlening, onder meer door het kennisniveau
m.b.t. vergunningverlening en handhaving verhogen en door
dit onder nationale coördinatie te plaatsen.

Nationaal

Door complexe wetgeving en wisselend kennisniveau, is de
doorlooptijd van vergunningaanvragen vaak onnodig lang en dit
schrikt bedrijven af. De Critical Raw Materials Act schrijft voor
dat vergunningverlening aan CRM gerelateerde recycling
activiteiten (op termijn) binnen 12 maanden moet zijn afgerond
en onder landelijke coördinatie moeten worden geplaatst.

Inzicht

Optimaliseren van het nationaal meldpunt voor de registratie
van put-on-market batterijen naar volume, chemie,
toepassing en producent-statuswijzigingen, dit om
betrouwbare projecties te kunnen formuleren en daar
proactief naar te kunnen handelen.

Nationaal

Vanuit o.m. de EU Batterijverordening zijn er al verplichtingen
‘labelling’, maar mogelijk onvoldoende uitgebreid. Een blockchain gebaseerd batterijpaspoort kan daarbij behulpzaam zijn
(zie pagina 28 als voorbeeld).

KplusV | Verschil zien, verschil maken

44

Deel 6 - Aanbevelingen en vervolgstappen

Beleidsaanbevelingen op hoofdlijnen (3)
Kans of uitdaging

Aanbeveling

Actieniveau

Toelichting

Innovatie

Stimuleer innovatie op verschillende deelgebieden,
waaronder: circulair batterijontwerp en -chemie,
machinebouw batterijproductie, R-ladder opties, en
t.a.v. recycling: demontage, ontladen, shredderen en
grondstoffen raffinage.

Nationaal

Circulariteit van batterijen is het meest effectief wanneer bij het
ontwerp daarvan rekening wordt gehouden. De Europese
Batterijverordening stelt progressieve eisen aan recycleefficiency en recyclepercentages grondstoffen. Om dit te
bereiken moeten veel technologieën verder ontwikkeld worden.

Financiering

Faciliteer startups, scaleups en Mkb’ers die relevante
innovaties ontwikkelen en naar de markt willen
brengen, en die nog in de risicovolle fase zitten.

Nationaal

Mogelijk in samenwerking met decentrale ontwikkelingsmaatschappijen en publiek-private investeerders.

Overweeg een prijsmechanisme of verhoging van de
verwijderingsbijdrage voor het wegnemen van de
onrendabele top bij recycling van batterijen met
weinig kostbare grondstoffen. Hiervoor is de huidige
verwijderingsbijdrage mogelijk niet kostendekkend.

Nationaal

De EU Batterijenverordening stelt eisen aan recyclingefficiency
en het percentage te herwinnen grondstoffen, ook als deze een
lage marktwaarde vertegenwoordigen. Idealiter valt deze
verplichting onder de producentenverantwoordelijkheid en er
zijn aanwijzingen dat het die kant opgaat, maar dit is niet zeker
en momenteel in ieder geval nog niet afdwingbaar.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

45

Deel 6 - Aanbevelingen en vervolgstappen

Aansluiting op programma’s en instrumenten
Moonshot projecten (op verzoek van de opdrachtgever verder uitgewerkt in bijlage 1)
1. Organiseer de downstream circulaire en recycling batterijketen, met als doel samenwerking en efficiency in de keten te bevorderen. Om leemtes te
vullen moeten hierbij ook relevante partners in omliggende landen worden betrokken. Dit zou onder regie van BCC-NL kunnen worden uitgevoerd.
2. Organiseer de ecosysteem aansluiting met research organisaties in noordwest Europa. Vanwege cost-of-scale is inzetten op louter nationale
faciliteiten contraproductief, samenwerking met buurlanden is nodig om effectief en (kosten)efficiënt innovaties te versnellen en kennis te delen.
Nationaal Groeifonds project, her-indiening pijler 1 eind januari 2024
Bij de her-indiening van NGF-project ‘Material Independence & Circular Batteries’ op pijler 1 wordt voorgesteld in te zetten op:
•
•

Pilot lithiumhydroxide fabriek - opwerking tot battery-grade materiaal, nodig vanwege verplicht % recyclecontent vanuit de EU Batterijverordening.
Assemblage en testen van technologie voor opwerking van black-mass - verbeterstappen om te komen tot een hoogwaardiger product.

•

Winning zuivere CRM’s uit complexe black-mass - zuiverder terugwinning kritieke grondstoffen w.o. in de mix van LFP en NMC batterijen.

•

Shredden en pre-treatment – technologiefocus op batterijtype en -chemie, daar is nu nog onvoldoende grip op.

Vanuit Nederlands perspectief is het zinvol en ook noodzakelijk dat voornoemde wordt ontwikkeld vanwege:
• Nabijheid & Zelfvoorzieningen beginsel – een EU lidstaat moet zelf eigen afval kunnen verwerken.
•

CO2 footprint verlaging – door verminderen van transportbewegingen.

•
•

Voldoen aan de Europese Batterijenverordening – progressieve eisen t.a.v. te behalen recyclingefficiency en herwinningspercentages.
Voldoen aan de Critical Raw Materials Act - grip houden op waardevolle grondstoffen voor energiesector en sleuteltechnologieën.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

46

Deel 6 - Aanbevelingen en vervolgstappen

Aanbevelingen voor nader onderzoek
Deze verkenning is uitgevoerd middels een deskstudie en interviews met een beperkt aantal partijen uit de keten. De verkenning geeft dus per definitie
geen compleet inzicht in alle aspecten die relevant zijn of gaan worden. Om deze reden wordt aanbevolen nader onderzoek uit te voeren naar de
volgende zaken:
• Inventarisatie van concrete competenties en ambities onder het brede speelveld van recyclers, met als doel hierop een nationale ambitie en
strategie te formuleren t.a.v. de mate van sluiting van de batterijenketen in Nederland en/of aansluiting op de EU regio.
•

Analyse van de ontwikkelingen in groei van end-of-life EV en stationaire batterijen, en de benodigde en beschikbare recyclingcapaciteit t.a.v.:
voorbereiding, voorbehandeling, hoofdbehandeling (zie pagina 11).

•

Vaststellen van draagvlak voor- en indien aanwezig, in kaart brengen van de missie, de strategische doelen en de randvoorwaarden voor het
ontwikkelen van een volwaardig ecosysteem.

•

Volgend uit ambitie en strategie:

o
o
•
•

ontwikkelen van de businesscase voor financiering van de keten op deelgebieden.
vaststellen van meest geschikte landingsplaats(en) voor vestiging van circulaire- en m.n. recyclingactiviteiten.

Inventarisatie van leemtes in kennis en kunde om tot milieuvriendelijk hoogwaardige en volledige recycling te komen.
In kaart brengen van de LCA van de verschillende hoofdbehandelingstechnieken, pyro- en hydrometallurgie en alle combinaties daarvan en de
directe recycling om de technisch haalbare recyclingpercentages te bepalen.

KplusV | Verschil zien, verschil maken

47

Belangrijke vraagstukken
schreeuwen om
werkende oplossingen.
> Wij ontwikkelen ze.

Onderzoekers:
Beant Dijkstra
Jeroen Bartels

KplusV
T +31 (0)26 355 13 55
Arnhem
Amsterdam

Rotterdam

info@kplusv.nl
www.kplusv.nl
LinkedIn
KplusV | Verschil zien, verschil maken

Bijlage 1 Moonshotprojecten 1

Moonshot project regionale (grensoverschrijdende) samenwerking in de downstream batterijketen
Nederland is goed gepositioneerd om een samenwerking op gang te brengen die niet alleen Nederlandse betreft, maar ook spelers uit noordwest Europa.
Uiteindelijk overstijgt de batterijketen nationale grenzen. Veeleer moet, zeker op termijn, gekeken worden naar een verzorgingsgebied. De organisatie
hiervan heeft elementen van beleid, regelgeving, investeringen, financiering, logistiek, verwerkingscapaciteit, etc. Om slagvaardig te kunnen opereren is
daarom een nauwe samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven noodzakelijk. BCC-NL is hiervoor goed gepositioneerd, maar heeft inbreng van
overheden, bedrijven uit de recycling, afstemming met behoud van ieders eigenheid en verantwoordelijkheden en projectondersteuning nodig. Op dit
thema zou samenwerking met noord Frankrijk, België, Luxemburg en het westen van Duitsland aan te bevelen zijn, met ook buitenlandse bedrijven die
hierin willen participeren.
Een voorbeeld: stel dat het een hydro- of pyrometallurgisch proces de vereiste recyclingpercentages en kwaliteit kan leveren die qua regelgeving vereist
is. Dan is één bedrijf op dit gebied waarschijnlijk voldoende. Het heeft dan weinig zin om hierin verder te investeren, tenzij om concurrentie te
bewerkstelligen. Met decentrale voorbewerking blijven de transportbewegingen ook beperkt.
Als organisatie zou BCC-NL, onder de voorwaarde dat die behoefte er is, ondersteuning kunnen inschakelen om de activiteiten uit te kunnen voeren:
• Betrekken van buitenlandse bedrijven en overheden bij het opzetten van de downstrem faciliteiten in het verzorgingsgebied
•

Faciliteren van bedrijven op het gebied van locatiekeuze, vergunningen, financiering, om zich in het verzorgingsgebied te vestigen, mits zij passen in
de vormgeving van de circulaire batterijketen

•

Mobiliseren van innovatie om recyclingefficiency te verbeteren (ook voor inzameling, voorbereiding, voorbehandeling en toepassing secundaire
materialen

•

Lessen uit recycling terugvoeren op producenten (batterijontwerp, demonteerbaarheid, keuze chemie, veiligheid, etc.) en eventueel Europese
regelgeving
Het ontwikkelen van deze grensoverschrijdende samenwerking is op zichzelf een innovatie. Voor zover bekend vindt nergens een zodanige samenwerking
tussen overheid, bedrijfsleven en researchcentra plaats (behalve in China).
KplusV | Verschil zien, verschil maken

49

Bijlage 1 Moonshotprojecten 2

Moonshot project afstemming researchorganisaties in het verzorgingsgebied
Er vindt wereldwijd veel onderzoek en innovatie plaats op het gebied van batterijen, niet alleen op samenstelling, componenten, productiemethoden,
voorkomen van uitval, maar ook op terugwinning van CRM’s. Naarmate de beschikbaarheid van deze materialen afneemt, al of niet vanwege geopolitieke
belangen, wordt de terugwinning of vervanging interessanter. Door verplicht gebruik van schaarse secundaire materialen en het toezicht daarop, kan de
kloof tussen kosten van primaire en secundaire grondstoffen worden gedicht. UPV voorziet in de financiering van de verplichte terugname en recycling.
Innovatie kan gericht zijn op het oplossen van specifieke vragen (toegepast) of meer generiek (wetenschappelijk). Maar ook de laatste heeft als
uiteindelijk doel dat vindingen een toepassing krijgen in de batterijketen. Zonder regie of afstemming zou innovatie kunnen leiden tot verspilling van
menskracht, denkkracht en ideeën. Hiermee is het absoluut niet de bedoeling in te grijpen in het onderzoeksprogramma van universiteiten of
researchinstellingen maar veeleer bekend te zijn met ontwikkelingen, binnen de mogelijkheden van intellectueel eigendom. Bekendheid van vindingen
via publicaties en congressen vindt plaats lang nadat de vinding is gedaan, terwijl de markt naarstig op zoek is naar toepasbare nieuwe inzichten.
Naast de organisatie van de downstream batterijketen is een dergelijke afstemming c.q. uitwisseling van levensbelang om een circulaire batterijketen in
Europa te realiseren. Ook hier kan Nederland het voortouw nemen, indien niet in innovaties als zodanig dan toch in het samenwerken. Het vestigen van
een batterijproducent in het verzorgingsgebied is dan een welkome aanvulling, omdat dit de mogelijkheden biedt om vindingen van labschaal naar
scaleup en uiteindelijk productie te brengen.
Belangrijke activiteiten op dit gebied zijn:
•

Het realiseren van een platform voor kennisuitwisseling waarin researchinstellingen deelnemen

•
•

Het regelen van het eigendom van intellectueel kapitaal om te voorkomen dat researchers niet mee willen werken
Het organiseren van face-to-face bijeenkomsten (congressen, maar ook hackatons of boiler rooms) om het onderling vertrouwen te bestendigen

• Het realiseren van beurzen en promotieonderzoek voor studenten om in te stromen in bestaande research en bedrijven
De ontwikkelingen gaan zo snel dat er ook innovatie nodig is in het bekend maken, toepassen en belonen van vindingen die de batterijketen verder
helpen en circulair maken.
KplusV | Verschil zien, verschil maken

50