Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

23 432

De situatie in het Midden-Oosten

Nr. 389

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 18 augustus 2014
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 7 augustus 2014 over de reactie op het verzoek om informatie
over de humanitaire nood onder minderheden in Irak (Kamerstuk 23 432,
nr. 386).
De vragen en opmerkingen zijn op 7 augustus 2014 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 14 augustus 2014 zijn ze
door hem beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-23432-389
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

1

Vragen en antwoorden
Inbreng van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen over de ernstige
noodsituatie in het noorden van Irak. De afgelopen dagen hebben we
hartverscheurende beelden gezien van hoe de barbaarse terreurbeweging
ISIS kwetsbare minderheden opjaagt, vermoordt en met uitroeiing
bedreigt. Ook dreigt ISIS een aantal strategische locaties in handen
krijgen. Dit moet voorkomen worden.
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de internationale
gemeenschap op dit moment in staat is om een goed beeld te vormen van
de ernst en omvang van de situatie in Noord-Irak. Hoe duidt het kabinet
de uitspraken van de Iraakse Minister Shia al-Sudani dat ISIS al 500
Yezidi’s zou hebben gedood? Hoe duidt het kabinet berichten dat er
vrouwen en kinderen levend begraven zijn en nog eens driehonderd
vrouwen ontvoerd zijn en als slaven gebruikt worden? Hoe duidt het
kabinet de kwalificaties van de Iraakse generaal Ithwany die de situatie in
het Noorden beschrijft als een «death valley», waarbij (op sommige
locaties) 70% van de naar de bergen gevluchte Yezidi’s al zouden zijn
overleden?
1. Antwoord van het kabinet
De internationale gemeenschap is doordrongen van de ernst en
de omvang van de crisis in Noord-Irak en is in voortdurend beraad
over de ontwikkelingen en de juiste reactie daarop. Het kabinet
beschikt niet over eigenstandige informatie die alle, zeer zorgelijke berichten waar naar verwezen wordt objectief kan bevestigen, maar het is duidelijk dat de humanitaire nood in Noord-Irak
zeer hoog is. Het kabinet is van mening dat IS(IS) vermoedelijk
verantwoordelijk is voor zeer ernstige internationale misdrijven,
zoals oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en
genocide. Het vermoeden dat zeer ernstige misdrijven zijn en
worden gepleegd, noodzaakt tot inzet op preventie, het
voorkomen van verdere escalatie en het bieden van hulp. De
inspanningen van het kabinet zijn daarop gericht. Het kabinet is
voorts van mening dat alle partijen of individuen die zich
schuldig maken aan internationale misdrijven daar verantwoording voor af moeten leggen.
De leden van de fractie van de PvdA steunen de luchtacties van de VS om
de bevolking in Irak te beschermen en de opmars van ISIS te stuiten. Het
is goed dat andere landen, waaronder EU-lidstaten, zich nu bij deze acties
aansluiten. De leden van de PvdA-fractie verwelkomen de extra bijdrage
die het kabinet zegt te willen leveren in de vorm van een bedrag van
400.000 euro voor het Rode Kruis en een mogelijke bijdrage aan het
strategische transport van goederen.
Gezien de urgentie, in het bijzonder gezien de uiterst penibele situatie
waarin de Yezidi’s in de bergen bij Sinjar zich begeven, vragen de leden
van PvdA-fractie op welke termijn het kabinet voornemens is om te
besluiten over de inzet van transportcapaciteit? Welke factoren spelen
hierbij een rol? Is er een concreet verzoek aan Nederland gedaan? Zo ja,
door wie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

2

2. Antwoord van het kabinet
Het kabinet steunt de acties van de Verenigde Staten, het
Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Australië om de Iraakse
overheid te helpen de bevolking, in het bijzonder de Yezidi’s, te
beschermen. Het kabinet heeft bovendien besloten een bijdrage
te leveren in de vorm van transport van tientallen parachutes,
water, voedsel en honderden dekens naar de regio. Het kabinet
werkt daarbij samen met de Australische luchtmacht, die de
parachutes zal inzetten voor droppings van de goederen boven
het Sinjar gebergte in Irak waar de nood het hoogst is. Voor
verdere beantwoording van deze vragen verwijst het kabinet naar
de Kamerbrief van 13 augustus 2014 (Kamerstuk 23 432, nr. 388).
Aan de grote VN-noodhulporganisaties en ICRC geeft Nederland
ook omvangrijke ongeoormerkte bijdragen.
Welk land of welke organisatie coördineert op dit moment de humanitaire
actie? In hoeverre is er sprake van EU-coördinatie of zijn het vooral
individuele lidstaten als het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk die op dit
moment in actie komen? Heeft er overleg plaatsgevonden met andere
EATC-leden? Zo ja, wat was daarvan de uitkomst?
3. Antwoord van het kabinet
De VN coördineert het overgrote deel van de humanitaire hulp
aan de ontheemden in de verschillende getroffen gebieden in
Irak. Coördinatie is essentieel om duplicatie van hulpactiviteiten
en hiaten in de humanitaire hulp te voorkomen. Het vergroot de
effectiviteit en efficiëntie van de hulp. De betrokken
VN-organisaties, waaronder OCHA, UNICEF, UNHCR, WHO en
WFP, komen in (Noord) Irak, evenals in andere landen, omwille
van onderlinge coördinatie samen in het Humanitarian Country
Team (HCT), waarbinnen OCHA leidend is op het gebied van
coördinatie tussen de verschillende organisaties. Het Internationale Rode Kruis, de grootste hulpverlenende niet-VN organisatie in Irak, stemt haar inzet af met het VN HCT. ECHO, dat
namens de Commissie verantwoordelijk is voor humanitaire hulp,
doet hetzelfde en heeft onlangs een kantoor geopend in Erbil.
Daarnaast heeft ECHO recent 5 miljoen EUR voor de huidige
crisis beschikbaar gesteld. Daarmee komt haar totale bijdrage
voor Irak in 2014 op EUR 17 miljoen.
In een ingelaste vergadering van 12 augustus 2014 heeft het
Politiek en Veiligheidscomité van de EU de noodzaak benadrukt
van goede coördinatie tussen de EU, EULS en partners, in het
bijzonder de VN, op het gebied van humanitaire hulp.
Voor verdere beantwoording van deze vragen verwijst het kabinet
naar antwoord 2.
Voor het verder terugdringen van ISIS en voor het bereiken van een
duurzaam evenwicht in Irak is het van belang dat de gematigde krachten
in het land, en in de regio, nu met spoed de handen ineen slaan. De
internationale gemeenschap moet hen daarin steunen en alles in het werk
stellen om een nog grotere humanitaire catastrofe te voorkomen.
Hoe duidt het kabinet de berichtgeving uit Bagdad dat premier al-Maliki
op het moment vooral met zijn eigen positie en benoeming in derde
termijn bezig is? Deelt het kabinet de opvatting van de PvdA-fractie dat
alle aandacht en energie van politici in Irak zich nu moeten richten op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

3

voorkomen van een nog grotere humanitaire catastrofe en op het
terugdringen van ISIS? Deelt het kabinet de opvatting dat onder de
huidige omstandigheden de Iraakse president Masum alle steun verdient
in zijn streven naar een regering van nationale eenheid? Zo ja, op welke
wijze probeert de EU, samen met andere partners, invloed op de situatie
uit te oefenen?
4. Antwoord van het kabinet
Het kabinet acht de recente uitlatingen van demissionair premier
Maliki niet bevorderlijk voor het politiek proces in Irak. De
Iraakse president Fuad Masoum heeft inmiddels Haider al-Abadi,
een partijgenoot van Maliki, als kandidaat voor het premierschap
aangewezen. Het kabinet verwelkomt deze stap, net als de EU en
de Verenigde Staten en hoopt dat dit het begin van een meer
constructief en inclusief politiek proces markeert, waarbij alle
Iraakse leiders en bevolkingsgroepen moeten worden betrokken.
Zowel via bilaterale als multilaterale kanalen, waaronder de EU,
blijft het kabinet het belang hiervan benadrukken. De EU sprak
zich hier al meerdere malen over uit, onder meer op 23 juni
jongstleden tijdens de Raad Buitenlandse Zaken en op
11 augustus bij monde van Hoge Vertegenwoordiger Ashton. De
EU-delegatie in Bagdad staat in permanent contact met Iraakse
leiders en andere relevante spelers. Inmiddels begint duidelijker
te worden dat al-Abadi ook in Irak op steun van de belangrijkste
groeperingen kan rekenen, waaronder van het Iraakse leger en de
belangrijkste milities. Ook relevante spelers in de regio,
waaronder Saoedi-Arabië en Iran, spraken hun steun uit voor
al-Abadi.
Het kabinet is het met de PvdA-fractie eens dat het terugdringen
van IS(IS) en het voorkomen van verder humanitair leed de
hoogste prioriteiten van de Iraakse regering moeten zijn.
Bij het terugdringen van ISIS speelt de regionale regering van Koerdistan
een belangrijke rol. Volgens berichten zouden de Amerikanen inmiddels
Koerdische gevechtseenheden (Peshmerga) direct willen bewapenen.
Wat is de positie van het kabinet ten aanzien van directe bewapening
(zonder tussenkomst van de Iraakse regering in Bagdad) van Koerdische
gevechtseenheden? Heeft over deze kwestie in EU-verband overleg
plaatsgevonden? Zo ja, wat was daarvan de uitkomst?
5. Antwoord van het kabinet
De VS heeft militaire assistentie aan het Iraakse en Koerdische
leger opgevoerd. Het kabinet begrijpt en steunt de overwegingen
van partners om de Koerdische regionale regering te bewapenen,
met steun van de Iraakse regering. Indien de huidige veiligheidsdreiging voortduurt, sluit het kabinet niet uit dat Nederland in
enige vorm ook een bijdrage zal leveren. Het Politiek en Veiligheidscomité van de EU heeft in een ingelaste vergadering op
12 augustus jl. het urgente verzoek voor militaire steun van de
Koerdische regionale regering aan enkele EU-lidstaten besproken
en stelde dat dit verzoek in nauwe coördinatie met de Iraakse
autoriteiten in overweging moet worden genomen. Het
benadrukte daarbij het belang van coördinatie met internationale
partners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

4

De leden van de PvdA-fractie maken zich tevens zorgen over de regionale
dreiging die van ISIS uitgaat. Zo zou Jordanië volgens ISIS-leider
al-Baghdadi zijn volgende doel zijn. In het toch al instabiele Libanon is
zelfs al een grensplaats veroverd.
Hoe schat het kabinet de regionale dreiging van ISIS in? Op welke wijze
wordt met (bevriende) landen in de regio en met de Arabische Liga
samengewerkt om de spill-over van ISIS naar andere landen een halt toe
te roepen? Welke preventieve acties worden daarbij overwogen?
6. Antwoord van het kabinet
De opmars van IS(IS) laat zien dat deze groepering geen enkel
respect toont voor grenzen tussen staten en voor de internationale rechtsorde. De eerdere naam van de groep («Islamitische
staat in Irak en de Levant») wijst op een ambitie die de huidige
grenzen van Irak en Syrië overschrijdt. De opmars van IS(IS) in
Irak en Syrië is bovendien zorgelijk, omdat dit «succes» een
aanzuigende werking kan hebben op (aspirant-)jihadisten. Hoe
meer gebieden IS(IS) in het Midden-Oosten controleert, hoe meer
ruimte hij zal hebben om zijn strijd te voeren en zijn macht te
consolideren. Dit draagt bij aan de instabiliteit in de regio, niet
alleen binnen Irak en Syrië, maar ook in andere landen in het
Midden-Oosten en Noord-Afrika. Het kabinet is ervan
doordrongen dat actie door en samenwerking met bevriende
landen, in en buiten de regio, cruciaal is om IS(IS) een halt toe te
roepen. Het kabinet staat daarover in contact met verschillende
partners, zowel bilateraal als in VN-verband en andere multilaterale fora.
Zoals ook eerder tussen kabinet en Kamer is gewisseld, vraagt de
PvdA-fractie om de huidige dreiging die er uitgaat van ISIS te kwalificeren.
Kan meer inzicht verschaft worden over met name de financiering en
bewapening die volgens diverse berichtgeving uit of via andere landen in
de regio aan ISIS wordt gegeven? Op welke wijze pakt de internationale
gemeenschap deze «bevoorradingsroutes» aan? Welke mogelijkheden ziet
het kabinet om staten aan te spreken op hun verantwoordelijkheid? Welke
mogelijkheden (zwarte lijst, bevriezen tegoeden etc.) ziet het kabinet om
niet-statelijke of individuele sponsors van ISIS aan te pakken?
7. Antwoord van het kabinet
Er zijn geen bevestigde of betrouwbare berichten waaruit blijkt
dat IS(IS) financieel wordt ondersteund door statelijke actoren.
Het is al langer algemeen bekend dat IS(IS) inkomsten genereert
uit handel in olie (zie ook antwoord 25). Daarnaast krijgt de groep
geld binnen door afpersing, het innen van belasting in gebieden
die IS(IS) bestuurt en giften van private donoren. Alle inkomsten
bij elkaar maken dat IS(IS) een vermogende groepering is. Dat
IS(IS) over een groot aantal inkomstenbronnen beschikt, is
zorgelijk. In VN-verband zijn daarom sancties ingesteld tegen de
organisatie en ook in EU-verband worden verschillende acties
ondernomen (zie ook antwoord 11). IS(IS) zal de inkomstenbronnen immers aanwenden om het zelf uitgeroepen «kalifaat»
verder vorm te geven en dus zijn positie in de regio te versterken.
Ook maken deze inkomsten het mogelijk voor IS(IS) om buitenlandse strijders aan zich te binden door hen eventueel te betalen
voor hun diensten. Dit alles verhoogt de aantrekkingskracht van
de groep op buitenlandse strijders, ook die uit het Westen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

5

Inbreng van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van regering d.d. 7 augustus en de daaropvolgende
antwoorden op de Kamervragen van de collega’s van de fracties van het
CDA, de SGP en de ChristenUnie. Zij hebben daarover enkele opmerkingen en vragen.
Allereerst willen de leden van de VVD-fractie hun steun uitspreken voor de
Amerikaanse luchtaanvallen op IS-posities. Kan de regering aangeven
waarom zij zich eerder heeft uitgesproken in termen van «begrip» en niet
«steun» zoals diverse Europese regeringen wel gedaan hebben? Kan de
regering voorts aangeven of bekend is in hoeverre de ontsluiting van het
Sinjar-gebergte, zoals gisteren gemeld, mede tot stand is gekomen na
door de VS uitgevoerde bombardementen? Zijn er, naast Frankrijk en het
Verenigd Koninkrijk, EU-landen die overwegen steun te verlenen aan de
VS? In antwoord op vraag 6 en 7 geeft de regering aan dat ze onderzoekt
of Nederland een bijdrage kan leveren aan het strategisch transport van
goederen. De leden van de fractie van de VVD steunen dit voornemen.
Kan de regering aangeven op welke basis deze mogelijke inzet zal
plaatsvinden? Berust dit op een verzoek van de VS, van de Iraakse
regering of van de VN?
8. Antwoord van het kabinet
Het kabinet heeft aangegeven begrip te hebben voor de behoefte
aan hulp van de Iraakse regering en steunt de hulp die de
Verenigde Staten de Iraakse regering biedt om de Iraakse
bevolking, inclusief de minderheden die nu in het nauw zitten, te
beschermen.
De Verenigde Staten hebben een aantal luchtaanvallen uitgevoerd
rond Sinjar en ten westen van Erbil. Deze aanvallen hadden tot
doel de vluchtelingen op en rond Sinjar te verlossen uit hun
benarde positie en een humanitaire ramp te voorkomen. Ook
dienden de aanvallen ter bescherming van Amerikaanse burgers.
De gouverneur van het Sinjar District heeft tijdens een persconferentie op 9 augustus 2014 gemeld dat via een door Koerdische
strijdkrachten opgezette en beschermde corridor ongeveer
10.000 Yezidi’s geëvacueerd zijn. Onder begeleiding van Yezidigeestelijken en Peshmerga worden mensen via bergpaden naar
beneden begeleid. Naar het zich laat aanzien hebben de luchtaanvallen van de Verenigde Staten bijgedragen aan deze corridor. De
situatie in het betreffende gebied is echter uiterst instabiel en de
corridor is een doelwit van IS(IS)-strijders. Onderhandelingen
hebben voorlopig niet geleid tot een veilige corridor.
De Nederlandse inzet vindt plaats in het kader van de gezamenlijke inspanning van de internationale gemeenschap om hulp te
bieden aan de groepen die het zwaarst getroffen zijn door het
IS(IS)-geweld. Zie tevens antwoord 2.
Heeft de regering kennis genomen van het beperkte statement van Hoge
Vertegenwoordiger (HV) van de EU Ashton op 10 augustus? Is de
regering, net als de leden van de fractie van de VVD, van mening dat dit
statement zwakker is dan de beoordeling van vele lidstaten? Hoe
beoordeelt het kabinet deze late en milde uitspraken van HV Ashton?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

6

9. Antwoord van het kabinet
De verklaring van HV Ashton van 10 augustus bevat een
krachtige veroordeling van het optreden van IS(IS) in Irak en
vertegenwoordigt de visie van de EU. De HV is ontsteld over de
snel verslechterende humanitaire situatie en stelt dat mensenrechtenschendingen en mogelijke misdaden tegen de menselijkheid voortvarend moeten worden onderzocht, zodat de daders
ter verantwoording kunnen worden geroepen. Het kabinet
onderschrijft dit standpunt. Ook gaat de verklaring in op de
noodzaak van humanitaire toegang. Ook dat steunt het kabinet.
Daarnaast heeft het Politiek en Veiligheidscomité (PVC) van de
EU op 12 augustus jl. de inspanningen van de VS en partners
verwelkomd om de opmars van IS(IS) te stoppen en toegang te
faciliteren voor humanitaire hulp. De EU buigt zich mede op
verzoek van het kabinet tijdens een ingelaste spoedzitting op
15 augustus 2014 over verdere actie.
Hoe beoordeelt de regering de uitspraken van de Iraakse premier Al Maliki
van 10 augustus waarin hij geen blijk lijkt te geven van de urgentie van de
opmars van IS en de trage reactie van het Iraakse leger maar vooral bezig
lijkt te zijn met de benoeming van zijn derde termijn? In hoeverre acht de
regering het mogelijk dat internationale druk op de Iraakse regering
ervoor kan zorgen dat er alsnog een regering van nationale eenheid komt
waarin ook Soennieten en (christelijke) minderheden zich vertegenwoordigd zien?
10. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwelkomt de benoeming van kandidaat-premier
al-Abadi en blijft zich er via diplomatieke kanalen, zowel
bilateraal als multilateraal, voor inzetten dat deze eerste stap
resulteert in een meer constructief en politiek proces, waaraan
alle Iraakse groeperingen, inclusief Soennieten en (christelijke)
minderheden, deelnemen (zie ook antwoord 4).
IS heeft binnen zéér korte tijd aanzienlijke delen van Irak en Syrië weten te
veroveren en zij vertoont steeds meer de kenmerken van een echte staat.
Inmiddels heeft zij zelfs de beschikking over olieraffinaderijen en
watertoevoer. Is het mogelijk om export van olie uit door IS bezet gebied
te boycotten? Voorts zijn er geruchten over de financiering van IS (zij het
nu, zij het in de afgelopen jaren) door Soennitische landen in de regio.
Kan de regering een beeld geven van de (mogelijke) financieringsbronnen
van IS en de mogelijkheden om die, in VN-verband, af te knijpen?
11. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwijst naar antwoord 7 over de financiering van
IS(IS).
Op 30 mei 2013 heeft een VN-sanctiecommissie, ingesteld
krachtens resolutie 1267 (1999) en 1989 (2011), de bij deze
resoluties horende sanctielijst gewijzigd en IS(IS) toegevoegd.
Afname van olie en andere activiteiten die de financiële en
economische positie van deze terroristische organisatie ten
goede kunnen komen is daarmee voor alle lidstaten van de VN
verboden. Dit betekent concreet dat VN-lidstaten o.a. de plicht
hebben om directe en indirecte afname van olie te voorkomen, zij
het door overheden, individuen of bedrijven. Het
VN-monitoringsteam, ingesteld om uitvoering van resoluties 1267

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

7

(1999) en 1989 (2011) te monitoren, werkt samen met de EU, de
OVSE en Interpol. Inzet hierbij is om de sancties zo effectief
mogelijk vorm te geven en om nationale overheden te alerteren
dat geconstateerde afnames van olie gestopt worden. De
VN-Veiligheidsraad heeft op 28 juli jl. haar zorgen geuit over de
inname van olievelden door o.a. IS(IS) en Jabhat al-Nusra en heeft
alle VN-lidstaten opgeroepen olieafname van deze organisaties te
voorkomen. Het kabinet onderschrijft dit pleidooi van de
VN-Veiligheidsraad en draagt dit in bilaterale contacten uit.
Tientallen IS-strijders zijn, zoals eerder door de regering verklaard,
afkomstig uit Nederland. Kan de regering aangeven of er specifiek
Nederlandse jihadstrijders betrokken zijn bij de acties van IS in
Noord-Irak?
12. Antwoord van het kabinet
Het kabinet monitort, zoals bekend, de Nederlandse jihadstrijders
nauwgezet.
Tenslotte willen de leden van de VVD-fractie hun steun uitspreken voor de
humanitaire hulp en de extra middelen die Nederland en de EU
beschikbaar hebben gesteld.
Inbreng van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie zijn diep geschokt vanwege het vele en grove
geweld van de strijders van IS in Irak, vooral tegen minderheden zoals de
Yezidi’s, christenen en Turkmenen. Van het allergrootste belang is dat er
alles aan gedaan wordt om deze slachtoffers te helpen, zonder dat daarbij
de spanningen in het land nog verder oplopen.
De leden van de SP hebben kennis genomen van de Amerikaanse
aanvallen op posities van IS en de humanitaire hulp die via droppings
vanuit de lucht is geleverd. Kan de Minister van Buitenlandse Zaken
aangeven welke doelen zijn bestookt en welke humanitaire hulp precies
op welke plek is bezorgd? Hoe staan beide in verhouding tot elkaar? Zijn
de aanvallen op IS nodig om humanitaire hulp te leveren of is dit (deels)
omwille van andere redenen? Hoe kijkt de Minister hier tegenaan?
13. Antwoord van het kabinet
De Verenigde Staten voeren de huidige acties in Irak uit met twee
doelen: het voorkomen van een humanitaire ramp en het
beschermen van Amerikaanse burgers in Irak. Voor de visie van
het kabinet hierop wordt verwezen naar antwoord 2. De
Verenigde Staten bombarderen met name artilleriestellingen en
konvooien van IS(IS)-voertuigen op verschillende plaatsen waar
IS(IS) oprukt in de richting van de grens met Iraaks Koerdistan.
Ook hebben Amerikaanse toestellen precisiebombardementen
uitgevoerd rond Sinjar, waar duizenden Yezidi’s vastzitten in de
bergen. Humanitaire hulp met behulp van luchtdroppings vindt op
dit moment uitsluitend daar plaats. Begeleidende bombardementen op IS(IS)-stellingen rond Sinjar zijn bedoeld om beschietingen van luchtdroppings door IS(IS) tegen te gaan en acties van
IS(IS) tegen de Yezidi vluchtelingen in de bergen te voorkomen.
Omdat de vluchtelingen zich op verschillende plaatsen bevinden
en groepen mensen bovendien steeds in beweging zijn, en ook
omdat er via verschillende kanalen wordt getracht hen te
bereiken en in veiligheid te brengen, is het niet mogelijk een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

8

uitputtend overzicht te geven van welke humanitaire hulp wie
bereikt heeft. Voor verdere beantwoording van deze vraag
verwijst het kabinet naar antwoorden 2, 8 en 14.
Kan ook worden toegelicht wat de actuele situatie is van de tienduizenden
Yezidi’s die naar de bergen zijn gevlucht? Is er volgens de Minister sprake
van (een reële kans op) genocide?
14. Antwoord van het kabinet
Het is niet mogelijk een exacte weergave te geven van de actuele
situatie van de minderheden in de bergen bij Sinjar en in het door
IS(IS) bezette gebied, omdat groepen mensen er steeds in
beweging zijn, IS(IS) in beweging is en er zeer beperkt toegang is
tot deze gebieden voor hulpverleners. UNAMI onderhoudt een
netwerk van contacten in de door IS(IS) bezette gebieden en
beschikt als zodanig over informatie in de vorm van ooggetuigeverslagen, maar het is tot nu toe niet mogelijk gebleken op grond
daarvan een volledig beeld te construeren. Wel is zonder meer
duidelijk dat de situatie van de Iraakse burgers in de bergen bij
Sinjar buitengewoon schrijnend en zorgwekkend is. Het kabinet
verwijst voor beantwoording van deze vraag tevens naar
antwoord 1 en antwoord 8.
Wat is de actuele situatie van de andere minderheden in het gebied dat
onder controle van IS terecht is gekomen? Is er nog steeds acute hulp
nodig? Bereikt de hulp ook ontheemde christenen en Turkmenen?
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft laten weten dat hij het een
goede zaak vindt dat de Amerikanen de Iraakse overheid te hulp schieten
om de Irakese bevolking, inclusief de minderheden die nu in het nauw
zitten, te beschermen. Kan de Minister toelichten of hij hiermee uitsluitend
de humanitaire hulp bedoelt of dat deze opmerking betrekking heeft op
alle acties van de Amerikanen?
15. Antwoord van het kabinet
In het algemeen wordt aangenomen dat een grote meerderheid
van de bevolking behorende tot minderheden, bestaande uit o.a.
christenen, Turkmenen, Yezidi’s en Shabaks, de door IS(IS)
ingenomen gebieden heeft verlaten of onderweg is naar veiliger
oorden. Velen van hen, zoals de christenen uit Mosul en dorpen
daaromheen hebben verschillende keren moeten vluchten,
doordat IS(IS) na de inname van Mosul vorige week verder noorden oostwaarts is opgerukt in de richting van de Koerdische grens.
Hulpverlening aan de ontheemden geschiedt onder leiding van de
VN en ICRC (zie ook antwoord 3) en er is een keur aan lokale
initiatieven op gang gekomen. Nieuwe hulp blijft hard nodig en
de logistieke uitdagingen voor de hulpverlenende organisaties en
lokale autoriteiten zijn groot. In de Koerdische provincie Dohuk
zijn op dit moment meer ontheemden dan de bevolking zelf. Door
de bijdrage van USD 500 miljoen van Saoedi-Arabië aan de VN
voor humanitaire hulp in Irak beschikt de VN over voldoende
fondsen, maar logistiek en uitvoerende capaciteit blijven een
uitdaging. UNHCR bouwt nieuwe kampen in Iraaks Koerdistan
voor de opvang van ontheemden, van wie de meesten deel
uitmaken van minderheden. WFP deelt voedselvoorraden en
drinkwater uit in bestaande ontheemdenkampen en op tijdelijke
plaatsen van opvang. Vele ontheemden zijn lokaal opgevangen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

9

onder andere in scholen en kerken. Het Internationale Rode Kruis,
na de VN de belangrijkste humanitaire speler, verstrekt basisnoodhulp in de vorm van medicijnen, water, voedsel, onderdak,
en non-food items. Er wordt bij de hulpverlening geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende groepen, inclusief
christenen en Turkmenen.
Het kabinet steunt de acties van de Verenigde Staten, het
Verenigd Koninkrijk en Australië om de Iraakse overheid te
helpen de bevolking te beschermen. Zowel de humanitaire hulp
als de militaire acties dragen bij aan het ledigen van humanitaire
nood. Voor verdere beantwoording van deze vraag verwijst het
kabinet onder meer naar antwoord 13.
De leden van de fractie van de SP zien heel duidelijk de noodzaak tot het
verlenen van humanitaire hulp aan minderheden in het nauw, maar
vinden dat tegelijk goed uitgekeken moet worden dat spanningen in het
land niet verder opgevoerd worden. Ziet de Minister dit gevaar ook? Hoe
beoordeelt hij tegen dit licht het Amerikaanse optreden?
16. Antwoord van het kabinet
Het kabinet deelt de mening van de SP dat de spanningen in het
land niet verder opgevoerd dienen te worden. Voorop staat dat de
humanitaire hulp aan de in erbarmelijke omstandigheden
verkerende Iraakse burgers urgent verleend moet worden en het
kabinet steunt de Amerikaanse inspanningen daartoe. Verder
streven de Verenigde Staten, net als het kabinet en de EU, een
lange termijn oplossing na, waarin een inclusieve Iraakse
overheid, die alle etnische en religieuze groepen in het land
representeert, cruciaal is voor een stabiel Irak.
Kan ook worden aangegeven of de Minister het met de leden van de
fractie van de SP eens is dat het leveren van hulp bij voorkeur via neutrale
organisaties als de VN of bijvoorbeeld het Rode Kruis gebeurt? Is dit
mogelijk? Wordt dit bepleit?
17. Antwoord van het kabinet
Het kabinet bepaalt op basis van behoeften en specifieke
situaties welk kanaal het meest effectief kan zijn en in
aanmerking komt voor een Nederlandse bijdrage, zoals vermeld
in het beleidskader voor Humanitaire Hulp dat in maart 2012 in
de Kamer behandeld is. Als, zoals in het geval van Irak, de
omvang van de ramp en dus van de benodigde hulp groot is, acht
het kabinet een bijdrage aan grote VN-organisaties of het Rode
Kruis in beginsel het meest effectief. Aangezien de VN door de
recente bijdrage van USD 500 miljoen van Saudi-Arabië over
voldoende fondsen beschikt, heeft het kabinet een bijdrage via
het Rode Kruis beschikbaar gesteld. In internationaal verband is
Nederland sinds jaar en dag een van de pleitbezorgers voor
effectieve hulpverlening via neutrale hulporganisaties.
Is de Minister het met de leden van de fractie van de SP eens dat de
strijders van IS de landen die van buitenaf militair interveniëren (nog
meer) als vijand en legitiem doelwit zullen beschouwen? Ziet de Minister
ook het gevaar dat de steun voor IS toeneemt zodra zij het doelwit van
een militaire interventie zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

10

18. Antwoord van het kabinet
Ja, dit is een reëel risico.
Is de Minister verder bekend wat de voorwaarden van de Amerikanen zijn
onder welke zij hun militaire interventie zullen beëindigen? Wat is de
strategie van de Amerikanen?
19. Antwoord van het kabinet
De Verenigde Staten voeren de huidige acties in Irak uit met twee
doelen: het voorkomen van een humanitaire ramp en het
beschermen van Amerikaanse burgers in Irak. De Verenigde
Staten geven aan dat er geen militaire oplossing is voor Irak,
maar dat alleen een inclusieve Iraakse regering voor een
oplossing kan zorgen. Er is geen afgebakende periode voor de
luchtaanvallen: zo lang er dreiging bestaat voor Amerikaanse
burgers en de humanitaire situatie nog niet is opgelost zullen
Amerikaanse vliegtuigen paraat zijn.
De Amerikaanse regering onderzoekt ondertussen of een veilige doorgang
gecreëerd kan worden waarlangs de gevluchte Yezidi’s vanuit de bergen
naar veiliger gebied kunnen komen. Hierover zou overleg zijn geweest
met Frankrijk en Groot-Brittannië en mogelijk zou de VN hier een rol bij
kunnen spelen. Is de Minister bekend met de huidige stand van zaken?
Overweegt Nederland eventueel een bijdrage te leveren aan de totstandkoming van zo’n veilige corridor? Is Nederland om een bijdrage verzocht?
Wat is er militair voor nodig om dit voor elkaar te krijgen?
20. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwijst voor beantwoording van deze vraag tevens
naar antwoorden 2, 8 en 13. Nederland is niet verzocht om een
bijdrage te leveren aan de totstandkoming van een corridor. Het
tot stand brengen van een goed functionerende corridor is
afhankelijk van een groot aantal factoren, waaronder de omvang
en samenstelling van de groep waarvoor de corridor is bedoeld,
het terrein, de dreiging en de weersomstandigheden. Duidelijk is
dat de verschillende inspanningen, waaronder de militaire
interventies van de Verenigde Staten, ertoe hebben geleid dat een
aantal mensen in veiligheid is gebracht. Er is op dit moment
echter nog geen sprake van een bestendige corridor waarlangs
grote groepen mensen die in de Sinjar-regio zijn ingesloten, aan
het IS(IS) geweld kunnen ontsnappen.
Welke rechtsbasis bestaat er op dit moment voor een militaire ingreep
met dit doel? Is daar een uitspraak van de Veiligheidsraad van de VN voor
nodig?
21. Antwoord van het kabinet
De Verenigde Staten bieden op verzoek van de Iraakse overheid
hulp om de Iraakse bevolking, inclusief de minderheden die nu in
het nauw zitten, te beschermen. In een dergelijke situatie is geen
betrokkenheid van de Veiligheidsraad noodzakelijk.
In de brief schrijft de Minister dat op lokaal niveau reeds wordt onderhandeld over een «safe corridor» waardoor vrouwen en kinderen zouden
kunnen vertrekken. Kan de Minister aangeven wie hier met wie spreekt?
Wordt er gesproken met strijders van IS? Zo ja, welke eisen stellen zij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

11

22. Antwoord van het kabinet
Zie antwoorden 8, 13 en 20.
De opmars van IS heeft geleid tot erg veel vluchtelingen. Sinds juni
raakten maar liefst zeshonderdduizend Irakezen ontheemd. In de brief
schrijft de Minister dat er voldoende financiële middelen voorhanden zijn
voor de ontheemden, maar er staat ook dat zij zich nog altijd in een
schrijnende situatie bevinden. Kennelijk komt hulp vooralsnog niet op de
juiste plekken terecht. De leden van de SP-fractie maken zich hier heel
grote zorgen over. Kan de Minister toelichten wat er recent voor deze
vluchtelingen is gedaan en wat er nu nog moet gebeuren? Ziet de Minister
hier een rol voor Nederland weggelegd? Indien dat niet het geval is, kan
dan worden verduidelijkt waarom huidige inspanningen op dit terrein al
voldoende worden geacht?
23. Antwoord van het kabinet
Door de recente bijdrage van Saoedi-Arabië aan de VN van USD
500 miljoen zijn inderdaad vooralsnog voldoende fondsen
beschikbaar. Het probleem bij de hulpverlening is de volatiele
situatie op de grond. De hulpverlening via de VN begint op gang
te komen (hiervoor verwijst het kabinet ook naar antwoord 3).
Het kabinet heeft, gezien het feit dat de VN over voldoende
fondsen beschikt, een bijdrage van EUR 400.000 via het Rode
Kruis beschikbaar gesteld. Bij beoordeling van Nederlandse hulp
wordt gekeken wat de meerwaarde van de Nederlandse hulp is en
waar deze het meest nodig is. Aangezien momenteel de nood van
de omsingelde Yezidi’s op de Sinjar bergen het hoogst is, heeft
het kabinet besloten bij te dragen aan humanitaire droppings ten
behoeve van de Yezidi’s. Aan de grote VN-noodhulporganisaties
en ICRC geeft Nederland ook omvangrijke ongeoormerkte
bijdragen, mede voor dit soort crisissituaties.
Kan de Minister verder bevestigen dat bij de bombardementen op IS
Amerikaans wapentuig is vernield dat eerder in handen van de strijders
terecht was gekomen? Welk beeld heeft de Minister van de hoeveelheid
wapens in handen van IS dat afkomstig is van de VS en de EU? Is de
Minister het met de leden van de fractie van de SP eens dat deze wapens
in handen van de opstandelingen eens te meer duidelijk maakt dat
wapenleveranties aan de regio gemakkelijk in verkeerde handen vallen?
Welke gevolgen moet dit volgens de Minister hebben? Wordt gedacht aan
een wapenembargo tegen Irak?
24. Antwoord van het kabinet
Over de omvang en aard van de door IS(IS) buitgemaakte wapensystemen zijn geen exacte gegevens bekend en evenmin details
van de jongste Amerikaanse bombardementen. IS(IS) heeft in juni
vooral een grote hoeveelheid klein kaliber wapens en munitie
buitgemaakt. Ook is er sprake van zwaardere middelen: op het
Internet zijn beelden te zien van pantservoertuigen en artilleriesystemen van Amerikaanse makelij (post-2003 geleverd) en van
oudere tanks van Russische makelij (vóór 1991 geleverd). Voor
zover bekend beschikken de Iraakse strijdkrachten nog niet over
zware grondgebonden luchtverdedigingssystemen. In 2013 heeft
Irak met Rusland een contract gesloten voor de levering van het
mobiele Pantsir-luchtverdedigingssysteem, maar de status van
die levering is onduidelijk. Het is onwaarschijnlijk dat IS(IS)
hierop de hand heeft weten te leggen. Overigens geldt voor alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

12

zware wapensystemen dat deze veel onderhoud en expertise
vereisen, waardoor het de vraag is of IS(IS) de eventueel buitgemaakte systemen ook op langere termijn effectief zal kunnen
gebruiken. Er geldt nog altijd een wapenembargo op Irak, zij het
dat daaronder een uitzondering is gemaakt voor leveranties aan
de Iraakse regering. Ook dan spreekt echter voor zich dat het
kabinet de criteria uit het gemeenschappelijk toetsingskader met
grote zorgvuldigheid toepast onder de huidige omstandigheden.
Voor Irak gold dat ook al voor de inval door IS(IS). Voor verdere
beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet naar
antwoord 5.
De leden van de fractie van de SP horen van de Minister graag of
bevestigd kan worden dat IS inmiddels behoorlijk wat olievelden in Irak in
handen heeft en dat de beweging hier veel geld aan verdient. In hoeverre
brengt dit de olieproductie in Irak in gevaar en welke invloed heeft dit (in
potentie) op ontwikkelingen aangaande de olieprijs? Welke rol speelt deze
kwestie met betrekking tot de overweging om te komen tot een militaire
interventie tegen IS?
25. Antwoord van het kabinet
IS(IS) zou inmiddels twee kleinere olievelden bezetten in Irak
(Ainzala en Ajeel), plus twee nog niet ontwikkelde velden. De
beide bezette velden produceren normaal gesproken gezamenlijk
ongeveer 40.000 vaten ruwe olie per dag. Dat is slechts een klein
aandeel van de totale Iraakse productie van ruim 3 miljoen vaten
per dag, die met name in het zuiden wordt gewonnen. Omdat
IS(IS) niet over de middelen beschikt om op hetzelfde niveau te
produceren, zal de opbrengst momenteel waarschijnlijk nog lager
zijn. De ruwe olie wordt door IS(IS) via smokkel per truck
verhandeld voor direct gebruik. De impact op de olieproductie in
Irak is tot dusver klein. Zoals in antwoord 8 aangegeven, heeft de
interventie van de Verenigde Staten, naast bescherming van
Amerikaanse burgers, tot doel de vluchtelingen op en rond Sinjar
te verlossen uit hun benarde positie en een humanitaire ramp te
voorkomen.
De leden van de fractie van de SP kunnen niet genoeg benadrukken wat
een gruwelijke gevolgen de opmars van IS heeft voor met name de
minderheden in Irak. Dat deze strijders een halt wordt toegezegd is
broodnodig. Tegelijk valt op dat de Iraakse regering bij haar strijd tegen IS
veel burgerdoden veroorzaakt. Ook wijzen mensenrechtenorganisaties
erop dat het land, in navolging van het Syrische regime van Bashar
Assad, vatenbommen inzet tegen de eigen bevolking. Kan de Minister dit
bevestigen? Wordt Irak hierop aangesproken? Wordt dit veroordeeld? De
Iraakse regering krijgt in de strijd tegen IS steun van sjiitische milities, die
geregeld dood en verderf zaaien onder soennitische Irakezen. Kan de
Minister aangeven welk beeld hij heeft van de relaties tussen de centrale
autoriteiten en deze milities? Wordt Irak ook aangesproken op misdaden
van milities? Wat wordt door de Iraakse autoriteiten hiertegen
ondernomen?
26. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is op de hoogte van berichten zoals deze, maar
beschikt niet over onafhankelijke informatie die dit bevestigt.
Het kabinet roept alle strijdende partijen in het conflict op om
het internationaal humanitair recht en de mensenrechten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

13

respecteren, en is van mening dat mogelijke internationale
misdrijven moeten worden onderzocht en de daders vervolgd.
De sektarische strijd in Irak kent strijdgroepen van velerlei
pluimage met diverse en wisselende loyaliteiten. Het is bovendien
evident dat de Iraakse regering de huidige geweldsspiraal niet
onder controle heeft, waardoor veel misdrijven – van zowel
soennitische als sjiitische milities – onbestraft blijven. Dit leidt
tot een situatie waarin regeringsstrijdkrachten en o.a. een aantal
sjiitische milities bepaalde gedeelde belangen hebben, bijvoorbeeld het bestrijden van IS(IS). Op andere punten zijn de belangen
soms tegengesteld. Daarom varieert het sterk hoe verschillende
rivaliserende sjiitische milities zich ten opzichte van elkaar en de
Iraakse overheid verhouden.
De leden van de fractie van de SP zijn ervan overtuigd dat enkel een
politieke oplossing een einde kan maken aan de ontstane crisis als gevolg
van de opkomst van IS in Irak. De kern van het probleem is, aldus deze
leden, dat de soennitische bevolkingsgroep de afgelopen jaren dermate is
onderdrukt en sociaaleconomisch is uitgesloten dat IS relatief veel
aanhang kon verwerven. Ziet de Minister dit ook zo? Kan de Minister ook
een inschatting geven van de populariteit van IS onder de soennitische
bevolking van Irak? Welke steun krijgt de groep van andere gewapende
soennitische milities? Kan de Minister aangeven welk perspectief hij
momenteel ziet op toenadering tussen de verschillende bevolkingsgroepen in Irak, met name tussen de sjiieten en de soennieten?
27. Antwoord van het kabinet
Zoals aan uw Kamer geschreven in de Kamerbrief over de stand
van zaken in Irak en de opmars van IS(IS) d.d. 16 juni 2014 ziet
ook het kabinet het harde optreden van de veiligheidstroepen en
de politieke marginalisering van delen van de soennitische
bevolking als voedingsbodem voor radicalisering. IS(IS) misbruikt
de antipathie tegen Maliki onder deze delen van de bevolking en
vindt bij bepaalde elementen weerklank. De sektarische strijd in
Irak wordt gevoerd door een scala aan groeperingen waarvan
sommige soennitische groepen samen werken met IS(IS). Andere
soennitische groepen bestrijden IS(IS) juist weer vanwege het in
hun ogen te radicale karakter van de groep. Het kabinet is van
mening dat een lange termijn oplossing voor de crisis in Irak en
toenadering tussen de strijdende partijen alleen bereikt kan
worden onder een nieuwe, inclusieve regering die alle etnische en
religieuze groeperingen in het land vertegenwoordigt. Zie tevens
antwoorden 4 en 16.
De leden van de fractie van de SP vragen de Minister ten slotte of hij het
zeer zorgelijke bericht in de Duitse pers kan bevestigen dat er onlangs een
bijeenkomst van IS in Turkije was? Kan de Minister het beleid van Turkije
ten opzichte van IS toelichten? Wordt hun aanwezigheid op Turks
grondgebied door de centrale autoriteiten gefaciliteerd? Beschouwt
Turkije IS als een terroristische organisatie? Staat het op een lijst van
terroristische organisaties? Is de Minister bereid hierover bij zijn Turkse
collega’s opheldering over te vragen?
28. Antwoord van het kabinet
Het kabinet kan dit bericht niet bevestigen. Turkije voelt, net als
Nederland, een mogelijke dreiging van jihadistische strijders.
Nederland en Turkije hebben hier een gemeenschappelijk belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

14

en werken samen bij de bestrijding van terroristische organisaties, door de veiligheidsrisico’s van radicale groepen in
conflictgebieden tegen te gaan en van personen die tot dergelijke
organisaties willen toetreden. Daarnaast blijkt ook uit het feit dat
Turkije onlangs IS(IS) op de lijst van terroristische organisaties
heeft geplaatst, dat het de bestrijding van dergelijke groepen
serieus neemt.
Het kabinet heeft geen aanwijzingen dat Turkije steun verleent
aan IS(IS). Dit onderwerp is door het kabinet meerdere malen aan
de orde gesteld, onder meer in gesprekken met de Turkse
Minister van Buitenlandse Zaken Davutoğlu en diens collega voor
Europese Zaken Cavusoğlu. Turkije ontkent stellig en ondubbelzinnig dat het steun verleent aan jihadisten.
Inbreng van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben met afschuw de recente ontwikkelingen in Irak gevolgd. De verschrikkelijke wijze waarop minderheden uit
grote delen van Irak worden verdreven, opgejaagd en gedood, getuigt van
een immense humanitaire catastrofe. De PVV-leden reageren met walging
op de berichtgeving dat er zelfs mensen levend begraven worden door de
ISIS-barbaren. Als gevolg van het horrorscenario dat zich nu in Irak
afspeelt hebben de leden van de PVV-fractie de volgende opmerkingen en
vragen.
Bij de leden van de PVV-fractie zijn er ernstige zorgen over het lot van de
tienduizenden gevluchte christenen en Yazidi’s. Onder meer nabij Sinjar
zijn enorme groepen mensen de bergen in gevlucht om uit de moordlustige klauwen te blijven van terreurbeweging ISIS. Kan de Minister van
Buitenlandse Zaken aangeven hoe groot de groep ontheemden is die in
een uiterste poging in leven te blijven de bergen zijn ingetrokken? Hoeveel
mensen zijn er inmiddels door de Koerdische strijdmachten bevrijd door
middel van een met bombardementen gecreëerde veilige corridor? Hoe
groot is de groep die nog in de bergen gevangen zit? Kan de grote groep
achterblijvers ook middels deze veilige doorgang gered worden?
29. Antwoord van het kabinet
Precieze cijfers zijn onbekend, maar schattingen van de VN gaan
ervan uit dat er tot 50.000 mensen de bergen in zijn gevlucht. Het
kabinet verwijst voor het antwoord op deze vragen ook naar
antwoorden 8, 13 en 20.
Kloppen de berichten dat honderden vrouwen van de Yazidi-bevolking zijn
ontvoerd en naar Mosul zijn gebracht? Wat is er bij de Minister bekend
over hun lot? Heeft ISIS eerder grote groepen vrouwen ontvoerd of betreft
het hier een nieuwe barbaarse handelwijze? Klopt het bericht dat er
vrouwen en kinderen levend zijn begraven? Kunt u de horrorverhalen van
de Iraakse autoriteiten over deze verschrikkelijke massamoorden
bevestigen?
30. Antwoord van het kabinet
Duidelijk is dat sprake is van groot menselijk lijden, onder de
Yezidi’s maar ook onder andere bevolkingsgroepen. Het kabinet
kent de horrorverhalen, maar beschikt op dit moment niet over
onafhankelijke bronnen die bovengenoemde berichten kunnen
bevestigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

15

Waarom spreekt de Minister niet over mogelijke genocide in tegenstelling
tot de VS en enkele andere landen? Waarom kan de Minister op dit punt
geen eigenstandig oordeel geven?
31. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is doordrongen van de ernst van de situatie in
Noord-Irak en is van mening dat IS(IS) vermoedelijk verantwoordelijk is voor zeer ernstige internationale misdrijven, zoals
oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
Naar het oordeel van het kabinet moet de eerste prioriteit daarom
liggen bij het voorkomen van verdere escalatie en het bieden van
hulp.
In de brief van de Minister staat dat de Iraakse regering in samenwerking
met het World Food Programme (WFP) pogingen heeft ondernomen om
hulpgoederen te droppen bij de ontheemden. Waarom lukt het maar in
beperkte mate deze goederen af te leveren? Lukt het de VS wel de
hulpgoederen op de juiste plek en in de juiste handen af te leveren?
32. Antwoord van het kabinet
Technische- en veiligheidsredenen liggen ten grondslag aan de
problemen met het afwerpen van WFP-goederen. De Iraakse
luchtmacht en ook Koerdische militaire helikopters doen
droppings op de Sinjar-bergen vanuit de lucht, maar dit wordt
bemoeilijkt door beschietingen vanuit IS(IS)-stellingen op de
grond, met name aan de zuidkant van de bergen. Hierdoor
worden goederen vaak van grote hoogte afgeworpen. Daarnaast
ontbreekt het vaak aan de juiste uitrusting, zoals parachutes en
pallets. De droppings van de Amerikaanse en Britse luchtmachten
hebben meer succes. Het kabinet verwijst tevens naar
antwoorden 1, 2, 8 en 13 over de situatie op de bergen rond
Sinjar en de hulpinspanningen aldaar.
Het daadkrachtig optreden van de VS kan op de volledige steun rekenen
van de PVV-fractie. De leden van de PVV-fractie juichen de luchtaanvallen
op ISIS-stellingen toe en zien de terreurbeweging graag met de Iraakse
grond gelijk gemaakt worden. Klopt het dat de luchtaanvallen voornamelijk plaatsvinden in de buurt van Erbil en Sinjar? Met welk einddoel
moeten de bombardementen op ISIS volgens de Minister plaatsvinden?
Moet ISIS wat de Minister betreft alleen een halt worden toegeroepen
nabij Erbil en Sinjar, om de burgerbevolking aldaar te beschermen, of is
de Minister van mening dat ISIS grootschalig en in heel Irak door
luchtaanvallen moet worden bestreden?
33. Antwoord van het kabinet
De Verenigde Staten heeft tot dusver circa 15 luchtaanvallen
uitgevoerd rond het Sinjar gebergte en ten westen van Erbil,
waarbij F-15Es, F16s, F/A-18s en MQ-1s zijn ingezet. Voor
grootschalige luchtaanvallen tegen IS(IS) in heel Irak bestaat op
dit moment geen internationale steun. Het vermoeden dat zeer
ernstige misdrijven zijn en worden gepleegd noodzaakt tot inzet
op preventie, het voorkomen van verdere escalatie en het bieden
van hulp. De inspanningen van het kabinet zijn daarop gericht.
Voor verdere beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet
naar antwoorden 8, 13, 18 en 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

16

ISIS heeft in Irak veel militair materieel buitgemaakt dat door de VS was
geleverd aan het Iraakse leger. Materieel dat wordt gebruikt voor de jihad
en nu mede wordt ingezet tegen onschuldige burgers. Kan de Minister
een inschatting maken van het soort en de hoeveelheid militair materieel
dat in handen is gevallen van ISIS? Heeft de VS ook luchtafweer geleverd
aan het Iraakse leger? Zo ja, is dit ook in handen gevallen van
ISIS-terroristen? De leden van de PVV-fractie willen van de Minister horen
of dit kabinet beschikt over een goede inlichtingenpositie, zodat een juist
afweging gemaakt kan worden om al dan niet over het gebied te vliegen
waar de jihadvlag wappert.
34. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet naar
antwoord 24.
Hoe beoordeelt de Minister de oproep van president Masoud Barzani van
de Koerdische autonome regio in Irak aan de internationale gemeenschap
om wapens te leveren aan de Koerden? Is de Minister van mening dat de
internationale gemeenschap over moet gaan tot dergelijke wapenleveranties. Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet? Klopt het bericht dat de VS
al zijn begonnen met wapenleveranties aan de Koerden? Zo ja, om wat
voor wapens gaat het?
35. Antwoord van het kabinet
Volgens het Amerikaanse Ministerie van Defensie wordt een
beperkt aantal lichte wapens en ammunitie aan de Koerdische
strijdkrachten geleverd. Frankrijk heeft tevens aangekondigd,
met instemming van de Iraakse autoriteiten, wapens aan de
Koerdische strijdkrachten te gaan leveren. Het Verenigd
Koninkrijk heeft gemeld transport van wapens van derde landen
naar de Koerdische strijdkrachten te gaan verzorgen. Voor
verdere beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet naar
antwoorden 5 en 24.
Is de Minister bekend met berichten van eerder dit jaar waaruit zou blijken
dat water in Irak is ingezet als wapen door ISIS, met als gevolg dat
tienduizenden mensen op de vlucht sloegen? Hoe beoordeelt de Minister
het gegeven dat ISIS met de Mosul-dam een massavernietigingswapen in
handen heeft? Hoe groot is volgens de Minister de kans dat ISIS dit wapen
daadwerkelijk inzet? Wat klopt er van de berichten dat ISIS technici heeft
ingezet om de Mosul-dam te repareren?
36. Antwoord van het kabinet
Ja, het kabinet is bekend met deze berichten en het kabinet
erkent dat de inzet van water als wapen, bijvoorbeeld door
gebieden onder water te zetten of juist door de aanvoer van
water te saboteren, ernstige gevolgen kan hebben. Het kabinet
beschikt niet over onafhankelijke en betrouwbare bronnen die
bevestigen dat IS(IS) dit wapen reeds heeft ingezet en met welke
gevolgen. In diverse media wordt melding gedaan van monteurs
die voor reparatiewerkzaamheden aan de dam worden ingezet.
Ook deze berichten kunnen niet op grond van betrouwbare
bronnen worden bevestigd.
Naast de heerschappij over grote delen van belangrijke rivieren en
stuwdammen heeft ISIS zich ook een aantal olievelden eigen gemaakt.
Een belangrijke inkomstenbron is hiermee in handen gevallen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

17

ISIS-barbaren. De leden van de PVV-fractie zijn bezorgd over deze
potentieel grote inkomstenbron en zijn van mening dat er in internationaal
verband scherpe afspraken gemaakt moeten worden om te voorkomen
dat ISIS de olievelden met succes kan exploiteren. Is de Minister dat met
de PVV-fractie eens? Is de Minister bereid zich in te zetten om dit
onderwerp op de internationale agenda te zetten? Heeft de Minister
aanwijzingen dat ISIS op dit moment al succesvol olie verhandelt? Zo ja,
welke groeperingen en landen kopen deze bloedolie?
37. Antwoord van het kabinet
Het kabinet deelt de mening dat het onwenselijk is dat IS(IS) in
staat zou zijn om hun ruwe olie op de wereldoliemarkt af te
zetten. De internationale gemeenschap heeft hier aandacht voor
en er zijn in VN-kader sancties ingesteld om te voorkomen dat
IS(IS) olie kan exploiteren (zie ook antwoorden 7, 11 en 25).
Turkije heeft Israël bij monde van premier Erdogan meerdere malen
vergeleken met Hitler. De leden van de PVV-fractie zijn wel geschokt maar
niet verbaasd over deze uitspraken. Turkije maakt zich liever druk om Gaza
dan zich uit te laten over de opmars van terreurorganisatie ISIS, terwijl er
volgens Turkse media meer dan 1.000 Turken meevechten met ISIS. Kan
de Minister berichten over de grote aantallen Turken bij ISIS bevestigen?
Is de Minister het met de PVV-fractie eens dat Erdogan er weinig moeite
aan gelegen is de opmars van ISIS te stuiten door grensovergangen
nauwlettender te controleren om zo de stroom jihadgangers en wapens
naar ISIS stop te zetten? Zo nee, waarom niet?
38. Antwoord van het kabinet
Het kabinet kan dit bericht niet bevestigen. Het kabinet heeft
geen aanwijzingen dat Turkije steun verleent aan jihadistische
groeperingen, zoals IS(IS). Uit het feit dat Turkije onlangs IS(IS)
op de lijst van terroristische organisaties heeft geplaatst, blijkt
dat het de bestrijding van deze groep serieus neemt. De TurksSyrische grens is circa 800 km lang en in bepaalde gebieden
onoverzichtelijk, en daardoor moeilijk te bewaken. Voor het
antwoord op deze vragen verwijst het kabinet ook naar antwoord
28.
In de brief aan de Kamer schrijft de Minister dat een duurzaam einde aan
de crisis in Irak alleen bereikt wordt als Iraakse en regionale leiders hun
verantwoordelijkheid nemen. Is het kabinet van mening dat het juist op de
weg van Turkije, met Erdogan als regionale leider, zou behoren te liggen
om de ISIS-terreur te bestrijden? Zo nee, waarom heeft de regering dan
liever dat de VS daar voor op draaien?
39. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat het voor het duurzaam bestrijden
van de crisis in Irak noodzakelijk is dat allereerst de Iraakse
leiders hun verantwoordelijkheid nemen en een inclusieve
politieke oplossing vinden waaraan alle groepen in Irak
deelnemen. De vorming van een inclusieve regering onder de
beoogde nieuwe premier al-Abadi is een goede stap in die
richting. Turkije is een van de landen in de regio die bijdragen,
door eigen maatregelen maar ook door deelname aan internationale fora, aan het verder terugdringen van terroristische
organisaties zoals IS(IS). Datzelfde geldt voor de Verenigde
Staten, zij het dat het huidige militaire optreden van de Verenigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

18

Staten beperkt is en gericht op twee duidelijk omschreven
doelen: het voorkomen van een humanitaire ramp en het
beschermen van Amerikaanse burgers in Irak.
Tot slot de internationale veiligheidsstrategie van dit kabinet. De
misdaden die ISIS pleegt in Irak en Syrië zijn barbaars, middeleeuws en
mensonterend. De leden van de PVV-fractie constateren al geruime tijd
dat er een geweldsexplosie plaatsvindt in een brede gordel van
West-Afrika tot in Azië. Deze geweldsexplosie waarvan ISIS het
middelpunt lijkt te zijn, heeft de totalitaire islamitische ideologie als
brandstof. Onderschrijft dit kabinet deze constatering? Zo nee, hoe wordt
door dit kabinet dan verklaard dat ISIS zich bij het realiseren van een
islamitische staat baseert op islamitische geschriften en daaruit de
middeleeuwse werkwijze ontleent die tienduizenden christenen en Yazidi’s
bedreigt? Is de Minister inmiddels van mening dat de internationale
veiligheidsstrategie toe is aan een grondige herziening? Is de huidige
humanitaire ramp voor de Minister nu eindelijk voldoende bewijs om aan
de Internationale veiligheidsstrategie een speerpunt toe te voegen, gericht
op het terugdringen van islamitisch geweld, zoals eerder door de PVV
bepleit? Zo nee, waarom niet?
40. Antwoord van het kabinet
De Internationale Veiligheidsstrategie heeft een geografische
focus op instabiele regio’s nabij Europa. Het kabinet voert, gelet
op deze focus, een gericht beleid op Syrië en Irak om bij te
dragen aan de-escalatie van het conflict. Het huidige conflict is
geen aanleiding om de Internationale Veiligheidsstrategie te
herzien.
Inbreng van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie maken zich grote zorgen over de misdaden
die ISIS begaat in Irak en in Syrie tegen Yazidi’s, tegen Christenen, tegen
krijgsgevangenen die in groepen geëxecuteerd worden, tegen vrouwen, ja
eigenlijk tegen iedereen, die niet precies hun gedeformeerde waardenpatroon deelt.
De wereld zou zich hier de wijze woorden van Diedrich Bonhoeffer ter
harte moeten nemen: «Zwijgen tegenover het kwaad is het kwade zelf....
Niet spreken is ook spreken. Niet handelen is ook een vorm van
handelen.»
Deze misdaden zijn al maanden duidelijk voor de hele wereld. ISIS
publiceert ze regelmatig zelf met foto’s en filmmateriaal. Half juni zijn bij
Tikrit honderden soldaten geëxecuteerd en na de inname van de
miljoenenstad Mosul begonnen de moorden op minderheden zoals
Shabakken, Turkmenen, Yazidi’s en Christenen al snel. Huizen werden
gemarkeerd en er volgden deadlines voor bekering. Het woord «deadline»
was ook een doodsbedreiging: geen bekering betekent de dood.
Dit leidde tot een massale en onmiddellijke vlucht van minderheden uit
Mosul en uit de Niniveh vlakte, waaruit de Koerdische Peshmerga zich op
merkwaardige wijze hadden teruggetrokken.
Sindsdien zien we hemeltergende beelden van mensen die lange tochten
maken in de hoop veiligheid te bereiken, terwijl ze onder vuur van
sluipschutters zitten en geen eten of drinken hebben. In het Sinjar
gebergte zitten mensen als ratten in de val.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

19

De leden van de CDA-fractie hebben voor deze terreur maar één woord:
een poging tot genocide op deze minderheden en andersdenkenden is de
bedoeling of is al in volle gang. De Amerikaanse president, de Britse
premier en de Franse Minister van Buitenlandse Zaken hebben dat ook
gemeld en zij hebben tevens actie ondernomen. Waarom durft de
Nederlandse regering niet uit te spreken dat ISIS (vermoedelijk) bezig is
met een genocide op minderheden in haar gebied? De leden van deze
fractie nodigen de regering uit dit uitgebreid te beargumenteren.
De leden van de CDA-fractie zijn ook verbaasd over de zinsnede: «Als
blijkt dat ernstige misdaden zoals genocide of misdrijven tegen de
menselijkheid zijn gepleegd, dan moeten die onderzocht en de daders
vervolgd worden. Het kabinet steunt op dit punt de oproep van Hoge
Vertegenwoordiger van de EU Ashton van vandaag, 10 augustus 2014.»
De leden van de CDA fractie verzoeken de regering nu aan te geven:
– Of zij de mening deelt dat ISIS bezig is een genocide te plegen en dat
dat voorkomen c.q. gestopt moet worden;
– Hoe de regering alle genocideconventies, alsmede de responsability
tot protect interpreteert en of de Nederlandse regering van mening is
dat er een verantwoordelijkheid rust op de internationale gemeenschap om deze genocide te stoppen. En of Nederland, dat in haar
Grondwet (artikel 90) bevordering van de ontwikkeling van de
internationale rechtsorde heeft staan, daarin ook een rol heeft.
Indien de regering nog niet bereid is zich uit te spreken over het
vermoeden tot genocide, dan vragen de leden van de CDA-fractie op
welke wijze de internationale gemeenschap moet optreden bij een
genocide die wordt uitgevoerd. Welke lessen zijn in deze getrokken uit
Rwanda, uit de Tweede Wereldoorlog?
En tot slot vragen deze leden wie volgens de regering moet aangeven dat
genocide en/of misdrijven tegen de menselijkheid gepleegd zijn en op
welke termijn dat zou moeten gebeuren om het ondubbelzinnig vastgesteld te krijgen.
41. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat IS(IS) vermoedelijk verantwoordelijk is voor zeer ernstige internationale misdrijven, zoals
oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
De vaststelling dat in juridische zin sprake is van oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid of genocide is
voorbehouden aan de rechter, de kwalificatie van de situatie door
het kabinet is daarvoor niet bepalend. Voor het kabinet is het
vermoeden dat zeer ernstige misdrijven zijn en worden gepleegd
voldoende reden om nu de hoogste prioriteit te geven aan
preventie, het voorkomen van verdere escalatie en het bieden van
hulp.
Er is tussen de drie zeer ernstige internationale misdrijven
(oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en
genocide) geen sprake van een onderscheid in strafwaardigheid.
Het een is niet erger dan het ander, het zijn zeer ernstige
misdrijven die zoveel afschuw wekken in de internationale
gemeenschap dat ze op internationaal niveau strafbaar zijn
gesteld. Zoals bekend is strafrecht in beginsel nationaal maar
deze misdrijven zijn zo ernstig dat er internationale strafbaarstelling is. In dat verband wordt verwezen naar het Statuut voor
het Strafhof dat uitgaat van de gelijke strafwaardigheid van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

20

misdrijven (artikelen 5–8), en de Nederlandse strafbaarstelling in
de Wet Internationale Misdrijven.
Het gaat om drie verschillende misdrijven, die alle even verontrustend en weerzinwekkend zijn. Het verschil tussen deze drie
misdrijven is relevant voor opsporing en vervolging. Maar in de
huidige situatie gaat het allereerst om preventie, en het staken en
voorkomen van deze misdrijven.
Nederlandse jihadisten
Bij de Syrië-gangers en ISIS-strijders is, blijkens de antwoorden van
Minister Bussemaker van 11 juni op Kamervragen van de PVV-fractie, de
studiefinanciering stopgezet. De leden van de CDA-fractie gaan ervan uit
dat bijstandsuitkeringen, toeslagen en andere zaken ondertussen ook zijn
stopgezet en ontvangen daar graag een bevestiging van. Het feit dat ISIS
oorlogsmisdaden beging terwijl wij hier nog spraken over studiefinanciering voor de plegers ervan, laat wel zien dat de reactie niet heel erg
adequaat was.
42. Antwoord van het kabinet
Zoals de Minister van Veiligheid en Justitie in zijn brief van
30 juni 2014 (Kamerstuk 29 754, nr. 251 ) reeds aangaf, zijn en
worden de sociale uitkeringen (en andere toelagen zoals studiefinanciering) van alle bekende uitgereisde Nederlandse jihadstrijders stopgezet. Tot dusver gaat het om ruim 30 gevallen.
Nu het vermoeden van genocide, oorlogsmisdrijven en misdaden tegen
de menselijkheid (evenals deelname aan een terroristische en criminele
organisatie, zijnde ISIS), wel duidelijk is, verzoeken de leden van de
CDA-fractie de regering om het OM opdracht te geven een onderzoek naar
deze misdrijven te openen tegen alle jihad-gangers onder de Wet
Internationale Misdrijven. Immers, deze misdrijven zijn strafbaar, ook als
zij in het buitenland zijn begaan. Is de regering daartoe bereid?
43. Antwoord van het kabinet
Partijen of individuen die zich schuldig hebben gemaakt aan
internationale misdrijven in Noord-Irak dienen daarvoor verantwoording af te leggen. Nederlandse jihadgangers die zich
schuldig hebben gemaakt aan internationale misdrijven, zoals
oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid of genocide,
kunnen hiervoor in Nederland op basis van de Wet Internationale
Misdrijven worden vervolgd. Ook kunnen zij worden vervolgd
voor andere misdrijven, waaronder ook het misdrijf van deelname
aan een terroristische organisatie.
Dit onderwerp heeft de sterke aandacht van het Openbaar
Ministerie en de Nationale politie en zij doen onderzoek naar
mogelijke strafbare gedragingen door jihadgangers.
In dat kader wordt er gekeken naar alle voorkomende misdrijven,
zowel terrorisme, internationale misdrijven of commune delicten
als moord.
Verder vragen de leden van de CDA-fractie om in overleg met andere
EU-landen daar hetzelfde te doen, zodat alle jihad-strijders in het
Interpolsysteem gesignaleerd worden en niet meer legaal terug kunnen
reizen naar de Europese Unie. Daarmee kunnen we wellicht ook nadere
terreuraanvallen, zoals die in Brussel, verhinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

21

44. Antwoord van het kabinet
Nederland onderhoudt nauw contact met Europese partners (als
ook relevante derde landen) om de samenwerking op het punt
van buitenlandse strijders te versterken. In de Kopgroep Foreign
Fighters waar Nederland onderdeel van is, en de EU Counter
Terrorism Coordinator een centrale rol speelt, wordt gezocht naar
mogelijkheden en instrumenten om het detecteren en tegengaan
van «terrorist travel» te verbeteren. De uitwisseling van informatie
ter bevordering van signalering is hierbij van cruciaal belang.
De Kopgroep Foreign Fighters heeft hiertoe een aantal maatregelen geïdentificeerd. Deze zien op een (1) optimale en structurele uitwisseling van informatie tussen de lidstaten die het
meest getroffen worden door dit fenomeen, (2) het inzetten van
reisgegevens (PNR data), (3) het versterken van het Europol Focal
Point on Terrorist Travel en (4) het versterken van het Schengen
Informatie Syteem (SIS-II). Het SIS-II wordt specifiek met het oog
op het tegengaan van jihadgang versterkt. Dit zal ook het
signaleren van jihadgangers aan de grens versterken.
Hulp voor de slachtoffers
De leden van de CDA-fractie vinden de inspanningen van de Nederlandse
regering in deze te mager. In de begroting heeft de regering maar liefst
150 miljoen euro uitgetrokken om de schuld van genocideverdachte
Bashir, de president van Soedan kwijt te schelden, terwijl hier bij een
genocide slechts 0,4 miljoen euro beschikbaar gesteld wordt.
De mensen die verstoken zijn van alle hulp en de mensen die veilig gebied
bereikt hebben zijn echt alles kwijt en dan lijkt dit toch een zeer
bescheiden bijdrage. Is de regering bereid om af te zien van schuldverlichting aan dhr. Bashir en Soedan totdat hij zich meldt in Den Haag voor
het Internationaal Strafhof en om dat geld nu in te zetten voor de
slachtoffers van deze genocide?
45. Antwoord van het kabinet
Het kabinet ziet geen verband tussen de algemene reservering
voor schuldverlichting op de begroting en de beschikbaarheid
van financiële middelen voor de huidige crisis in Irak.
De leden van de CDA-fractie gaan er ook vanuit dat de regering ondertussen een besluit genomen heeft over het inzetten van vliegtuigen en dat
dat positief is, zodat de ergste nood geledigd kan worden en er niet heel
veel meer onnodige en onschuldige slachtoffers vallen.
Is het verder mogelijk om in Europees verband extra capaciteit in te zetten
voor de voedseldroppings en de hulp die in steden als Arbil en Dohak zo
dringend noodzakelijk is? Steunt de regering het Franse idee van een
humanitaire luchtbrug?
46. Antwoord van het kabinet
De vraag of aanvullende hulp nodig is, en zo ja waar, wordt onder
coördinatie van de VN (zie ook antwoord 3) doorlopend bekeken.
Door de verschillende bijdragen, met name de Saoedische
bijdrage van USD 500 miljoen zijn er (voorlopig) voldoende
fondsen. Het grootste probleem op dit moment is de volatiele
situatie op de grond en het capaciteitsgebrek. De VN heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

22

(Noord-)Irak tot een L3 ramp (hoogste niveau) uitgeroepen, wat
onder andere inhoudt dat extra capaciteit zal worden ingezet.
Eventuele inzet van extra Europese capaciteit zou in overleg met
de VN dienen te geschieden. Voedseldroppings worden verzorgd
door verschillende landen: de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk en Australië.
Algemene reactie op de ISIS-dreiging en het uiteenvallen van Irak
De leden van de CDA-fractie merken op dat zij de onderstaande zin uit de
brief van de regering wel van een zeer optimistisch wereldbeeld in Irak
vinden getuigen: «Een duurzaam einde aan de politieke- en veiligheidscrisis in Irak, en daarmee hopelijk een einde aan het geweld tegen
minderheden, kan uiteindelijk alleen worden bereikt als Iraakse (en
regionale) leiders hun verantwoordelijkheid nemen en stappen blijven
zetten in de richting van een inclusieve, politieke en duurzame oplossing.
Het is in dat opzicht positief dat het Iraakse parlement overeenstemming
heeft bereikt over het nieuwe voorzitterschap van het parlement en een
nieuwe Iraakse president. Het kabinet spreekt de hoop uit dat deze
stappen het begin markeren van een meer constructief politiek proces,
waarin alle vreedzame etnische en religieuze groepen, conform de Iraakse
Grondwet, een plaats aan tafel krijgen.» Immers, de khalief van de nieuwe
zelfbenoemde Islamitische staat zal tot op de jongste dag geen eind willen
maken tegen geweld tegen minderheden en hij beheerst een behoorlijk
gebied in Irak. Ook dhr. Al-Maliki geeft er geen blijk van dat hij de ernst
van de situatie inziet.
Nu Irak en IS niet in staat zijn effectief een inclusieve politiek te voeren,
wie moet nu de minderheden daar beschermen? Op welke hulp van de
internationale gemeenschap kunnen zij rekenen?
47. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwijst voor de beantwoording van deze vraag naar
antwoorden 2, 4 en naar de beantwoording van Kamervragen
over de dramatisch zorgelijke situatie van christenen in Mosul
(ingezonden 21 juli 2014, Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr.
2664).
Meer in het algemeen: deze crisis rond IS zal om een geheel ander
veiligheidsbeleid vragen, zowel internationaal als nationaal, dus zowel
van Nederland als van de EU. Immers, deze genocide wordt mede
gepleegd door meer dan 1000 EU-burgers, die waarschijnlijk ook nog de
intentie hebben om terug te keren en dood en verderf te zaaien in
Europese steden. Is de regering bereid om in algemene zin aan te geven
welke gevolgen de IS-dreiging heeft voor het nationale en internationale
veiligheidsbeleid?
48. Antwoord van het kabinet
IS(IS) is een terroristische organisatie die niet alleen in Irak en
Syrië actief is maar ook de intentie heeft om in het Westen
aanslagen te plegen. De opmars van IS(IS) in Irak en Syrië is
buitengewoon zorgelijk. Hoe meer gebied IS(IS) in het Midden
Oosten controleert, hoe meer ruimte zij zal hebben om buitenlandse jihadisten op te leiden en deze ook daadwerkelijk in te
zetten voor de strijd in dat gebied. Dit draagt bij aan de instabiliteit in de regio. Daarnaast kunnen deze buitenlandse jihadisten
uit eigen overweging, dan wel door IS(IS) aangestuurd, aanslagen
in het Westen plegen. Dat de dreiging van terugkerende jihadis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

23

tische strijders uit Syrië niet alleen hypothetisch van aard is,
blijkt uit de recente aanslag in Brussel. De opmars van IS(IS) en
de steun die Nederlandse jihadisten voor de IS(IS) uitspreken,
leidt daarnaast tot spanningen in de Nederlandse samenleving.
Naarmate de positie van IS(IS) in het Midden-Oosten sterker
wordt, mag worden verwacht dat ook de dreiging die deze groep
voor de nationale en internationale veiligheid vormt, groter
wordt. In de Kamerbrief «Integrale aanpak jihadisme» van 30 juni
jl. (Kamerstuk 29 754, nr. 249) zijn de Nederlandse maatregelen
uiteengezet. Zo worden alle beschikbare middelen aangewend om
jihadistische uitreis te verhinderen, de risico’s van elke terugkerende jihadistische strijder weg te nemen en het werven van
nieuwe aanhang tegen te gaan. De dreiging die uitgaat van de
jihadistische beweging en de sterker wordende positie van IS(IS)
Syrië-gangers vraagt in Nederland om een krachtige aanpak. De
eerder geïntensiveerde inzet van de contraterrorisme-partners
wordt dan ook op alle fronten voortgezet en uitgebouwd. Zie
voor het antwoord op deze vraag ook antwoorden 6 en 56.
Toezeggingen
De leden van de CDA-fractie verzoeken tot slot de regering om de
volgende toegezegde zaken zo spoedig mogelijk aan de Kamer te sturen,
aangezien op deze punten al lang actie is beloofd, maar nog veel te weinig
gebeurd:
– Het wetsvoorstel dat het mogelijk maakt om de dubbele nationaliteit te
ontnemen. Dat is in juli naar de Raad van State gegaan. Is het mogelijk
om dat spoedadvies onmiddellijk te krijgen en is de regering bereid het
wetsvoorstel vóór 3 september aanhangig te maken bij de Tweede
Kamer, zodat het op zeer korte termijn in behandeling genomen kan
worden;
49. Antwoord van het kabinet
Het wetsvoorstel inzake de verruiming van de mogelijkheid tot
ontneming en de gronden voor verlies van het Nederlanderschap
bij terroristische activiteiten wordt voor advies zo spoedig
mogelijk na behandeling in de Rijksministerraad naar de Raad van
State gestuurd (motie Dijkhoff c.s. Kamerstuk 29 754, nr. 224).
– De uitvoering van de motie-Segers c.s. (Kamerstuk 29 754, nr. 221)
over een onderzoek naar financiële steun vanuit onvrije landen
aangenomen. Het WODC zou 6 tot 12 maanden nodig hebben. Die zijn
al heel lang voorbij;
50. Antwoord van het kabinet
Het beantwoorden van de vraag in de motie-Segers vereist zeer
complex onderzoek. Dergelijk onderzoek is niet eerder uitgevoerd. Er bestaat geen standaard methodologie waarop kan
worden teruggevallen. Het onderzoek vraagt om specifieke
(financiële) kennis, expertise en een buitenlands netwerk van het
onderzoeksbureau. Er zijn weinig onderzoeksinstellingen die
dergelijk onderzoek kunnen uitvoeren. Het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC) heeft het
onderzoek uitbesteed aan een internationaal opererend onderzoeksbureau. In het onderzoek worden zeer diverse databronnen
over financieringsstromen geraadpleegd. Daarbij gaat het niet
alleen om data die in Nederland beschikbaar zijn, maar ook om
data die in de financierende (Arabische) landen verzameld moeten
worden. Het verzamelen, combineren en analyseren van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

24

gegevens uit deze databronnen vergt de nodige tijd. Gezien de
tijd die er nodig was voor de ontwikkeling van de methodologie,
de gedegen selectie van een onderzoekspartner met de vereiste
specifieke kennis en een onderzoek dat zich voor een belangrijk
deel in het buitenland afspeelt zal het onderzoeksrapport na de
zomer worden opgeleverd.
– Het briefadvies van de RMO dat de heer Asscher op 13 december heeft
gevraagd over zaken als ontneming van ANBI-status van radicalen.
Naar verluidt is dat advies al lang klaar.
51. Antwoord van het kabinet
De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) is gevraagd
een verkenning van instrumenten op te stellen om als overheid de
buitenlandse financiering van moskeeën en gebedshuizen
(indirect) te beïnvloeden, in het besef dat directe overheidsinmenging in bestuurssamenstelling en financiering van moskeeën
mogelijk noch wenselijk is. Eind juni heeft de RMO het concept
briefadvies «De kaders van de rechtsstaat. Over buitenlandse
financiering van moskeeën en gebedshuizen» afgerond. Het
advies handelt in den brede over het vraagstuk van overheidsbemoeienis met betrekking tot externe financiering van moskeeën
en gaat niet in op specifieke instrumenten. Een kabinetsreactie
op het advies wordt op dit moment voorbereid en zal tegelijk met
het briefadvies in september 2014 aan uw Kamer toegaan.
Inbreng van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie zijn geschokt over de opmars en het optreden
van IS(IS) in het algemeen en in Noord-Irak in het bijzonder. Zij regeren
met afschuw op het systematisch toegepaste geweld tegen minderheden,
waaronder de Yezidi’s en christenen. Dit is geweld dat iedere beschrijving
tart. Deze dreigende genocide moet worden gestopt.
De bovengenoemde leden verwelkomen daarom het ingrijpen van de
Verenigde Staten, dat zich zowel richt op het stoppen van de opmars van
IS(IS) via bombardementen als op het aanvoeren van noodhulp via
droppings. Het kabinet heeft aangegeven te onderzoeken of Nederland
een bijdrage kan leveren aan strategisch transport van goederen.
Wanneer verwacht het kabinet dit onderzoek af te ronden? Overweegt het
kabinet ook een bijdrage te leveren, zoals Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk dat doen, aan de Amerikaanse luchtaanvallen? Op welke wijze
wordt gepoogd in EU-verband steun te geven aan de voedseldroppings
en luchtaanvallen?
52. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet naar
antwoord 2.
De leden van de D66-fractie verwelkomen de additionele noodhulp die het
kabinet vrijmaakt. Zij hopen dat de Yezidi, christenen en andere minderheden uiteindelijk kunnen terugkeren naar hun woonplaatsen en
geboortegrond, aangezien hun geschiedenis, voorvaderen, heilige
plaatsen en tradities daar liggen. Mocht dat echter niet mogelijk zijn, dan
hoopt de D66-fractie dat het kabinet bereid is tot (tijdelijke) opname van
vluchtelingen uit Noord-Irak.
Het kabinet geeft aan de gebeurtenissen in Noord-Irak vooralsnog niet te
willen kwalificeren als dreigende of mogelijke genocide. De Amerikaanse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

25

president Obama, de Britse premier Cameron en de Franse Minister van
Buitenlandse Zaken Fabius doen dat echter nadrukkelijk wel. Kan het
kabinet verklaren waarom het hier een ander standpunt inneemt dan
belangrijke Nederlandse bondgenoten? Welke aanwijzingen heeft het
kabinet dat hier géén sprake is van een dreigende genocide? Is het kabinet
het met de D66-fractie eens dat het voorkomen van genocide een van de
belangrijkste verantwoordelijkheden van de internationale gemeenschap
is?
53. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat IS(IS) vermoedelijk verantwoordelijk is voor zeer ernstige internationale misdrijven, zoals
oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
Het vermoeden dat zeer ernstige misdrijven zijn en worden
gepleegd noodzaakt tot inzet op preventie, het voorkomen van
verdere escalatie en het bieden van hulp.
De D66-fractie pleit er voor om te onderzoeken in hoeverre mensen met
een Nederlands/Europees paspoort in de regio betrokken zijn bij
gepleegde misdaden. Is het kabinet bereid om dit te doen? In hoeverre
kunnen Nederlandse jihadgangers onder de Wet internationale misdrijven
aangepakt worden inzake deelname aan genocide, oorlogsmisdaden
(doodschieten krijgsgevangenen) en misdaden tegen de menselijkheid?
54. Antwoord van het kabinet
Partijen of individuen die zich schuldig hebben gemaakt aan
internationale misdrijven in Noord-Irak dienen daarvoor verantwoording af te leggen. Nederlandse jihadgangers die zich
schuldig hebben gemaakt aan internationale misdrijven, zoals
genocide, misdrijven tegen de menselijkheid of oorlogsmisdrijven
kunnen hiervoor in Nederland op basis van de Wet Internationale
Misdrijven worden vervolgd. Ook kunnen zij worden vervolgd
voor andere misdrijven, waaronder terrorisme gerelateerde
misdrijven. Dit onderwerp heeft de aandacht van het Openbaar
Ministerie en de Nationale politie die hier onderzoek naar doen.
In EU-verband worden mogelijkheden om het opsporen en
voorkomen van «terrorist travel» te verbeteren onderzocht waarbij
de uitwisseling van informatie ter bevordering van signalering
van cruciaal belang is.
Zoals gemeld in de brief van de NCTV van 30 juni 2014
(Kamerstuk 29 754 nr. 251) worden, op basis van uniforme
criteria, de uitwisseling van gegevens van Europese jihadgangers
geïntensiveerd ten behoeve van betere signalering. Voorts zal
voor gerichte signalering van jihadgangers het bestaande
Schengen Informatie Systeem worden versterkt.
Voor de beantwoording van deze vragen verwijst het kabinet ook
naar antwoorden 14, 41 t/m 44.
De D66-fractie kijkt met frustratie naar het optreden van de Iraakse
premier Maliki. Zijn land heeft te maken met grootschalig geweld van de
extremistische jihadisten van ISIS in het noorden en het westen en de
roep om zijn aftreden wordt mede daardoor steeds sterker, maar de
Iraakse premier wil van geen wijken weten. In een televisieverklaring
kondigde hij zelfs aan de nieuwe president van het land, Fouad Massoum,
aan te klagen. Hoe beoordeelt het kabinet het optreden van premier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

26

Maliki? Hoe beoordeelt het kabinet de uitspraak van het federale hof in
Irak, de hoogste rechtbank in het land, die heeft geoordeeld dat doordat
Maliki’s blok de grootste was bij de verkiezingen in april, hij een derde
termijn zou mogen krijgen als premier? Op welke wijze tracht Nederland
en de EU om een duurzaam einde te maken aan deze politieke crisis?
55. Antwoord van het kabinet
Het kabinet heeft kennisgenomen van de uitspraak van het
federale hof in Irak. Intussen is de politieke situatie in Bagdad
gewijzigd, met de voordracht door President Masoum van
kandidaat-premier Haider al-Abadi, die intussen op redelijk brede
steun in binnen- en buitenland lijkt te kunnen rekenen. Daarmee
is de politieke situatie in Irak nog niet gestabiliseerd, maar er is
een stap gezet die het kabinet verwelkomt (zie ook antwoorden 4
en 10). De EU, de Verenigde Staten en andere partners,
waaronder uit de regio, blijven de Iraakse leiders oproepen om
gezamenlijk een einde aan de politieke crisis te maken.
Tot slot, wijzen de leden van de D66-fractie op de verregaande implicaties
van de opmars IS(IS) in het Midden Oosten. Op welke wijze wil het kabinet
deze opmars in EU-verband en met andere bondgenoten een halt toe
roepen?
56. Antwoord van het kabinet
De implicaties van de opmars van IS(IS) in Irak en de regio
vereisen samenwerking in EU-verband en met bondgenoten.
Stabilisatie van de regio en de bestrijding van IS(IS) vergen een
geïntegreerde inzet bestaande uit bestrijding van IS(IS) en het
wegnemen van de voedingsbodem voor IS(IS). Het kabinet
ondersteunt een EU-inzet t.a.v. het bestrijden van terrorisme,
bestaande uit preventie, identificatie en detectie, strafrechtelijke
reacties en samenwerking met derde landen. Het kabinet richt
zich in EU-verband voornamelijk op het aanpakken van de
financiering van terroristische organisaties zoals IS(IS) en spoort
ook in EU-verband derde landen aan om VN-sancties t.a.v. IS(IS)
volledig toe te passen en na te leven. De EU heeft al meerdere
malen het belang van een inclusief politiek proces in Irak
benadrukt. Alleen daarmee kan de voedingsbodem voor IS(IS)
worden weggenomen en kan Irak zelf alle krachten bundelen om
IS(IS) een halt toe te roepen. De EU steunt Irak de komende jaren
actief bij de ontwikkeling van een stabiele, inclusieve samenleving. De EU heeft voor de periode 2014–2020 een budget van
78 miljoen euro beschikbaar, bovenop 22 miljoen euro uit de
vorige periode. Om een verdere spillover in de regio, zoals naar
Jordanië en Libanon, te voorkomen, levert de EU onder andere
via het Europees Nabuurschapsbeleid politieke en financiële
steun aan deze landen.
Nederland en Marokko hebben in het kader van het Global
Counter Terrorism Forum (GCTF) een initiatief gestart wat zich
richt op «Foreign Terrorist Fighters». Het initiatief beoogt
internationale samenwerking te bevorderen, o.m. door uitwisseling van «good practices» op het gebied van opsporing en
vervolging van Foreign Terrorist Fighters, alsmede op het
voorkomen van jihadgang. Een succesvolle eerste bijeenkomst
heeft eerder dit jaar plaatsgevonden in Den Haag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

27

Inbreng van de fractie van de ChristenUnie
De fractie van de ChristenUnie heeft met teleurstelling kennis genomen
van de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken van 7 augustus jl.
over de humanitaire nood van de minderheden in Irak. Allereerst betreurt
de fractie van de ChristenUnie ten zeerste de dramatische situatie van de
christenen, Yezidi’s en andere minderheden die te lijden hebben, vervolgd
en gedood worden door IS (Islamitische Staat) en spreekt zij haar
medeleven uit, ook aan de Iraakse gemeenschap in Nederland. De fractie
van de ChristenUnie heeft eerder, in 2008, na een werkbezoek aan de
Nineve-vlakte, haar grote zorgen uitgesproken over de terreur tegen de
minderheden die leven in deze regio en gewaarschuwd voor met name de
religieuze zuivering van de christenen aldaar. Deze terreur is niet van deze
weken, maar is al sinds 2003 aan de gang. De fractie van de ChristenUnie
verwijst hierbij ook naar de brief van ABM welke vandaag, maandag
11 augustus, aan de Minister van Buitenlandse Zaken verzonden is. Ook
de Assyrische gemeenschap in Nederland en andere christelijke Iraakse
groepen hebben vele malen gewezen op de vervolging door jihadistische
groeperingen in Irak de afgelopen jaren. De fractie van de ChristenUnie
heeft dan ook de volgende vragen aan met name de Minister van
Buitenlandse Zaken:
1. Erkent de Minister nu wel dat er sprake is van systematisch geweld
tegen christenen en andere minderheden in Noord-Irak en dat de
vervolging en verdrijving van christenen en andere minderheden, ook
vóór de aanvallen van IS, al voorkwamen?
2. Erkent de Minister dat hier sprake is van religieuze zuivering en
mogelijke genocide tegen deze minderheden, zoals eerder aangegeven
door president Obama?
3. Zo ja, welke consequenties heeft de erkenning van de mogelijke
genocide voor de internationale gemeenschap en voor Nederland?
57. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwijst voor de beantwoording van vraag 1 van de
fractie van de ChristenUnie naar de beantwoording van Kamervragen over de dramatisch zorgelijke situatie van christenen in
Mosul (ingezonden 21 juli 2014, Aanhangsel Handelingen II
2013/14, nr. 2664).
Het kabinet is voorts van mening dat IS(IS) vermoedelijk verantwoordelijk is voor zeer ernstige internationale misdrijven. Dit
vermoeden noodzaakt tot inzet op preventie, het voorkomen van
verdere escalatie en het bieden van hulp. Voor zover personen
betrokken bij het vermoedelijk plegen van internationale
misdrijven, zoals oorlogsmisdrijven, misdaden tegen menselijkheid en genocide, zich binnen de Nederlandse rechtsmacht
bevinden, kunnen zij vervolgd worden onder de Wet International
Misdrijven.
4. Hoe kan de Koerdische Autonome Regio (KAR) ondersteund worden
om de honderdduizenden vluchtelingen op te vangen en de KAR te
verdedigen tegen IS, en wat kan Nederland daaraan bijdragen?
58. Antwoord van het kabinet
Het kabinet steunt de acties van de Verenigde Staten, het
Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Australië om de Iraaks en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

28

Koerdische overheden te helpen de bevolking, in het bijzonder de
Yezidi’s maar ook andere groepen, te beschermen. Daarom is
besloten een bijdrage te leveren in de vorm van transport van
goederen naar de regio, die door de Australische luchtmacht
zullen worden ingezet voor droppings boven het Sinjar gebergte.
De Koerdische autoriteiten vangen al geruime tijd grote aantallen
vluchtelingen op. Het kabinet heeft waardering voor de inspanningen die de Koerdische autoriteiten en gemeenschap zich
getroosten om opvang te bieden aan deze grote groepen
ontheemden in de Koerdische regio. Het kabinet draagt bij aan
deze hulpinspanning, onder meer met een bijdrage van 400.000
via het Rode Kruis. Voor beantwoording van deze vraag verwijst
het kabinet tevens naar antwoorden 2, 5 en 23.
5. Is de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking bereid ook Nederlandse hulporganisaties te financieren met lokale partners in de regio,
zodat er hulp geboden kan worden in gebieden die de VN niet kunnen
bereiken op dit moment, zoals dit ook gebeurd is in 2008?
59. Antwoord van het kabinet
Voor beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet onder
meer naar antwoord 17. Lokale organisaties in de regio zijn nauw
betrokken bij de hulp die onder VN-coördinatie wordt geboden.
NGO’s maken deel uit van het VN-coördinatiemechanisme en
VN-programma’s worden uitgevoerd door NGO’s. Indien blijkt dat
de VN niet kan komen in gebieden waar hulp nodig is, zal,
evenals het geval is bij crossborder hulp voor Syrië, gekeken
worden naar mogelijkheden om hulp via Nederlandse NGO’s te
verstrekken die deze toegang wel hebben. Ook in geval inzet van
NGO’s meerwaarde heeft zal hulpverlening via dit kanaal worden
overwogen.
6. Steunt de Minister van Buitenlandse Zaken de luchtaanvallen van de VS
op IS ter bescherming van de minderheden?
7. Zo ja, is Nederland zelf ook bereid hieraan een bijdrage te leveren?
60. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet onder
meer naar antwoord 2. Een Nederlandse bijdrage aan bombardementen in Irak is niet aan de orde.
8. Is Nederland ook bereid om een bijdrage te leveren aan de voedseldropppings zoals die nu worden uitgevoerd door de Amerikanen en de
Britten? Zo ja, hoe ziet de Minister dit concreet voor zich?
61. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vragen verwijst het kabinet naar
antwoord 2.
9. Is de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie bereid om de nu
gevluchte familieleden van al in Nederland wonende Iraakse vluchtelingen, met name de meest kwetsbaren, uit te nodigen om tijdelijk naar
Nederland te komen om te worden opgevangen door hun familieleden of
anderszins?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

29

10. Is de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie ook bereid om na het
eerdere besluit om asielzoekers niet langer terug te sturen naar het
IS-gebied, nu ook geen asielzoekers meer terug te sturen naar de
Nineveh-vlakte en de KAR, gezien de verslechterende veiligheidssituatie
op dit moment?
62. Antwoord van het kabinet
Voor vreemdelingen die door de vlucht uit het land van herkomst
van elkaar gescheiden zijn, heeft Nederland het nareisbeleid. Het
nareisbeleid maakt het mogelijk dat leden van het kerngezin
(echtgenoot, partner of kinderen) van in Nederland wonende
Iraakse vluchtelingen zich kunnen herenigen met het familielid
dat in Nederland woont. Zowel de gezinsleden als het familielid
in Nederland kunnen daartoe een aanvraag indienen, maar deze
aanvraag moet dan binnen drie maanden plaatsvinden nadat de
asielvergunning is verleend aan het familielid in Nederland. In de
overige gevallen geldt het reguliere gezinsherenigingsbeleid.
Het is niet wenselijk en mogelijk om in aanvulling op het
bestaande beleid, een extra regeling voor tijdelijke opvang te
voorzien, uitsluitend voor deze specifieke groep vreemdelingen.
In eerdere brieven die van het kabinet aan uw Kamer op
29 oktober en 29 november 2013 (resp. Kamerstuk 19 637,
nr. 1744 en Kamerstuk 19 637, nr. 1762) naar aanleiding van een
soortgelijke vraag voor tijdelijke opvang van gevluchte Syriërs bij
familieleden tot en met de tweede graad in Nederland, is uiteengezet welke juridische risico’s en uitvoeringsimplicaties een
dergelijke regeling met zich mee kan brengen.
De Nederlandse ambassade in Bagdad en het liaisonkantoor in
Erbil zijn overigens slechts zeer beperkt consulair inzetbaar.
In zijn brief aan uw Kamer van 29 juli jl. (Kamerstuk 19 637
nr. 1879) heeft de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie
toegelicht welke gevolgen de opmars in Irak heeft voor de
beoordeling van de asielaanvragen van Irakezen in Nederland. De
beoordeling van asielaanvragen van Irakezen die afkomstig zijn
uit gebieden in Irak die de facto niet (meer) onder het dagelijks
bestuur staan van de Iraakse of Koerdische autoriteiten, wordt
uitgesteld totdat het nieuwe ambtsbericht over Irak is
verschenen. Het gaat dan om gebieden waar IS(IS) (en/of andere
gewapende soennitische groeperingen die met IS(IS) samenwerken) de facto de controle heeft verworven. Deze gebieden
staan niet vast en voor zover gebieden uit de Nineveh-vlakte en
de KAR ook in handen zijn van IS(IS), zal de beoordeling van de
asielaanvraag van Iraakse asielzoekers uit deze gebieden worden
aangehouden. Als er op basis van het individuele asielrelaas van
Iraakse asielzoekers afkomstig uit deze gebieden, aanleiding
bestaat om een positieve beslissing te nemen over de asielaanvraag, zal dit uiteraard wel gebeuren.
11. Welke maatregelen gaat het kabinet nemen tegen naar Nederland
terugkerende jihadstrijders die met IS hebben meegevochten in Irak?
63. Antwoord van het kabinet
Tegen Nederlandse terugkerende Jihadstrijders worden verschillende maatregelen genomen, ook in de strafrechtelijke sfeer.
Nederlandse jihadgangers die zich schuldig hebben gemaakt aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

30

internationale misdrijven, zoals genocide of misdrijven tegen de
menselijkheid, kunnen hiervoor in Nederland op basis van de Wet
Internationale Misdrijven worden vervolgd. Ook kunnen zij
worden vervolgd voor andere misdrijven, waaronder ook het
misdrijf van deelname aan een terroristische organisatie. Dit
onderwerp heeft de sterke aandacht van het Openbaar Ministerie
en de Nationale politie en zij doen onderzoek naar mogelijke
strafbare gedragingen door jihadgangers. In dat kader wordt er
gekeken naar alle voorkomende misdrijven, zowel terrorisme,
internationale misdrijven of commune delicten als moord. Verder
wordt voor beantwoording van deze vraag verwezen naar
antwoord 12.
12. Kan het kabinet pleiten voor een snel internationaal onderzoek naar de
wapenleveranties en financiering van IS zodat tegen de betrokken landen
actie ondernomen kan worden om dit tegen te gaan?
64. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is voorstander van een onderzoek naar de wapenleveranties en financiering van IS(IS). Het kabinet zal dit in eerste
instantie in EU-verband bespreken.
13. Kan de Minister van Buitenlandse Zaken de uitspraken van de leider
van de grootste Turkse oppositiepartij CHP bevestigen dat Turkije wapens
zou leveren aan IS? Zo ja welke concrete acties gaat hij bilateraal,
bijvoorbeeld met betrekking tot onze Patriot-missie, en multilateraal
(binnen de NAVO en de EU) ondernemen om deze wapenleveranties te
doen stoppen?
65. Antwoord van het kabinet
Het kabinet kan dit bericht niet bevestigen en heeft geen
aanwijzingen dat Turkije steun verleent aan jihadistische groeperingen, zoals IS(IS). Uit het feit dat Turkije onlangs IS(IS) op de
lijst van terroristische organisaties heeft geplaatst, blijkt dat het
de bestrijding van deze groep serieus neemt. Zie verder ook
antwoorden 28 en 38.
14. Welke acties gaat Nederland ondernemen in bilateraal en multilateraal
verband om sancties te treffen tegen landen als Azerbeidzjaan, die olie
afnemen van de uit ISIS veroverde oliebronnen?
66. Antwoord van het kabinet
Het is het kabinet niet bekend dat Azerbeidzjan olie afneemt van
de uit IS(IS) veroverde oliebronnen. In het belang van de strijd
tegen terrorisme heeft de Raad Buitenlandse Zaken op 23 juni jl.
op aandringen van Nederland alle staten opgeroepen om de
VN-resoluties, op basis waarvan sancties tegen IS(IS) zijn
opgelegd, toe te passen en te implementeren. Het kabinet blijft
deze boodschap zowel bilateraal als multilateraal uitdragen. Zie
ook antwoord 11.
15. Welke acties gaat het kabinet ondernemen om er bilateraal of
multilateraal op aan te dringen dat er een regering van nationale eenheid
moet komen met vertegenwoordigers van de belangrijkste groepen in
Irak, zoals Sjiieten, Soennieten, Koerden, Christenen en vertegenwoordigers van andere minderheden, zodat er een front gevormd kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

31

tegen de opmars van IS en gewerkt kan worden aan een duurzame
oplossing van dit conflict?
67. Antwoord van het kabinet
Het kabinet deelt de mening dat een dergelijke regering van groot
belang is voor het vinden van een politieke oplossing voor de
huidige crisis in Irak, en het beschouwt het aanwijzen van
kandidaat-premier Haidar al-Abadi als een goede eerste stap in
die richting. Het kabinet blijft er, evenals andere partners, op
aandringen dat een inclusieve en geloofwaardige regering
waaraan alle Irakese groepen deelnemen zo spoedig mogelijk tot
stand komt.
16. Is de Minister van Buitenlandse Zaken bereid zich na dit conflict in te
spannen om de rechten van minderheden in Irak in de praktijk beter te
garanderen en te eerbiedigen, zoals dit ook al is vastgelegd in de Iraakse
Grondwet?
68. Antwoord van het kabinet
Zoals uw Kamer is meegedeeld in de beantwoording van Kamervragen over de dramatisch zorgelijke situatie van christenen in
Mosul (ingezonden 21 juli 2014) met kenmerk (Aanhangsel
Handelingen II 2013/14, nr. 2664) zijn zowel bescherming van de
rechten van minderheden als vrijheid van godsdienst en levensovertuiging prioritaire onderwerpen van het Nederlands buitenlands beleid. Om die reden krijgt de situatie van kwetsbare
etnische en religieuze minderheden, waar dan ook ter wereld,
zowel bilateraal als multilateraal voortdurend aandacht van het
kabinet.
17. Bestaat er een Nederlandse afdeling van IS en kan deze verboden
worden?
69. Antwoord van het kabinet
Neen, er is geen entiteit in Nederland die kan worden beschouwd
als een afdeling van IS(IS).
18. Kan de Minister de Kamer een afschrift doen toekomen van het
antwoord op de brief, zoals hierboven genoemd, van ABM?
70. Antwoord van het kabinet
Ja. Dit zal uw Kamer toegaan op moment van beantwoording.
Inbreng van de fractie van de SGP
De leden van de SGP-fractie hebben met afschuw, verdriet en verbijstering kennis genomen van de gruwelen die (religieuze) minderheden in
Irak moeten ondergaan als gevolg van de opmars van de IS-horde. Met
diepe zorg hebben deze leden ook kennisgenomen van de recente
verovering door IS van de christelijke stad Qaraqosh, waardoor tienduizenden christenen in levensgevaar zijn geraakt. Alles moet in het werk
worden gesteld om deze tragedie te stoppen en de plegers van dit onrecht
te straffen.
De leden van de SGP-fractie dringen aan op een zo nauw mogelijke
samenwerking met de Koerdische autoriteiten, omdat zij er tot nu toe blijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

32

van hebben gegeven de vele vluchtelingen adequate bescherming te
willen bieden. Op welke wijze kunnen de Koerdische autoriteiten verder
worden geholpen om plaats te bieden aan de vele vluchtelingen? Kunnen
zij worden geholpen met extra financiële middelen, eventueel wapens of
professionele mankracht?
71. Antwoord van het kabinet
Ook het kabinet is de Koerdische autoriteiten erkentelijk voor de
vele inspanningen die zij zich getroosten ten behoeve van de
vluchtelingen en ontheemden. Zij worden militair ondersteund
door de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk,
zie ook antwoorden 5 en 24. Humanitaire hulp wordt in beginsel
niet verstrekt via overheden, gezien de principes van neutraliteit,
onpartijdigheid en onafhankelijkheid, zie ook antwoord 17. Het
kabinet heeft mede daarom besloten een bijdrage te leveren in de
vorm van transport van goederen naar de regio, die door de
Australische luchtmacht zullen worden ingezet voor droppings
boven het Sinjar gebergte. Daarnaast heeft het kabinet EUR
400.000 beschikbaar gesteld via het Nederlandse Rode Kruis, dat
wordt aangewend voor activiteiten uitgevoerd door haar lokale
zusterorganisatie, en beziet of andere vormen van humanitaire
steun nodig zijn (waaronder transport). Onder coördinatie van de
VN draagt de gezamenlijke internationale hulpinspanning ertoe
bij dat de Koerdische autoriteiten deze crisis niet alleen tegemoet
hoeven te treden.
De leden van de SGP-fractie informeren in dit licht voorts of de Iraakse
regering inderdaad voluit meewerkt met de Koerdische autoriteiten of dat
hier nog steeds mogelijkheden worden gefrustreerd, onder meer als het
gaat om de levering van wapens en munitie? Wordt er in dit verband
voldoende druk uitgeoefend op de Iraakse regering vanuit de internationale gemeenschap?
72. Antwoord van het kabinet
Zoals gemeld aan uw Kamer in de Kamerbrief van 7 augustus
2014 met Kamerstuk 23 432, nr. 386 gaf de Iraakse regering op
aandringen van het kabinet en bij monde van de Iraakse ambassadeur aan interne geschillen met de Koerden terzijde te schuiven
en samen op te trekken om deze crisis het hoofd te bieden. Ook
in dit licht merkt het kabinet op dat een langdurige oplossing
gezocht moet worden in de politieke sfeer, waarvoor het
aanwijzen van kandidaat-premier al-Abadi een goede eerste stap
is.
De leden van de SGP-fractie maken zich zorgen over de relatief timide
opstelling van de Europese Unie, terwijl er in Irak een massamoord op
religieuze minderheden gaande is, die nota bene mede wordt gepleegd
met behulp van strijders uit Europese lidstaten. Hoe valt deze opstelling te
verklaren? Waar is het gevoel van verantwoordelijkheid bij de Europese
leiders? Is de Minister van Buitenlandse Zaken bereid om deze zorgen
over te brengen aan EU-buitenlandgezant Ashton en aan te dringen op
een fermere opstelling? Wil de Minister zich ervoor sterk maken dat de EU
zich tevens uitspreekt over de vraag of de strijders van IS zich schuldig
maken aan genocide, onder meer jegens de religieuze minderheden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

33

73. Antwoord van het kabinet
De EU en HV Ashton hebben zich verscheidene malen uitgesproken over de situatie in Irak; onder meer in de conclusies van
de Raad Buitenlandse Zaken van 23 juni jl. en in de verschillende
verklaringen van de EDEO, op onder meer 4 en 10 augustus jl.
over de verslechterende situatie in Noord-Irak. In deze laatste
verklaring stelt HV Ashton dat mensenrechtenschendingen en
mogelijke misdaden tegen de menselijkheid voortvarend moeten
worden onderzocht, zodat de daders ter verantwoording kunnen
worden geroepen. Dit is in lijn met het kabinetsstandpunt dat het
vermoeden dat zeer ernstige misdrijven zijn en worden gepleegd
noodzaakt tot inzet op preventie, het voorkomen van verdere
escalatie en het bieden van hulp.
Ook is de situatie in Irak uitgebreid besproken tijdens de
ingelaste vergadering van het Politiek en Veiligheidscomité (PVC)
van de EU op 12 augustus jl. Zoals aangegeven in antwoord 9
verwelkomt de PVC de inspanningen van de VS en partners om
de opmars van IS(IS) te stoppen en toegang te faciliteren voor
humanitaire hulp. De PVC herhaalde het belang van een politieke
oplossing in de huidige crisis en de noodzaak om voortvarend een
inclusieve regering te vormen. Ook ging het, zoals in antwoord 9
aangegeven, in op het verzoek voor militaire steun van de
Koerdische regionale regering aan enkele EU-lidstaten. De EU
onderneemt nu verdere actie. Mede op verzoek van het kabinet is
een extra Raad Buitenlandse Zaken hierover ingepland op
15 augustus. Het kabinet pleit voor een daadkrachtig en gemeenschappelijk optreden van de EU om verdere escalatie te
voorkomen en daar waar mogelijk gecoördineerd hulp te bieden.
De leden van de SGP-fractie vragen in dit verband voorts of ook vanuit de
Europese lidstaten – in navolging van de VS – voedseldroppings kunnen
worden uitgevoerd en noodhulp kan worden gegeven op plaatsen waar
veel vluchtelingen vastzitten. Welke mogelijkheden liggen hier?
74. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwijst voor de beantwoording van deze vraag naar
antwoorden 2, 8 en 46.
De leden van de SGP-fractie hebben met instemming geconstateerd dat
de VS inmiddels militaire acties zijn begonnen tegen IS. Op welke wijze
kan aan de VS (militaire) bijstand worden geboden in haar (militaire)
acties om IS te stoppen? Hebben de Europese lidstaten daartoe de
(militaire) capaciteit? Is het denkbaar dat de Europese lidstaten tenminste
een deel van de financiële lasten hiervan voor hun rekening nemen?
Welke afstemming en mate van overleg vindt hierover plaats met de VS?
75. Antwoord van het kabinet
Nederland heeft geen verzoek van de VS ontvangen om hen
militair bijstand te verlenen voor hun luchtaanvallen om de
opmars van IS(IS) te stoppen. EU-lidstaten bezien een dergelijk
verzoek eventueel afzonderlijk. Eventuele financiële lasten
worden door de deelnemende lidstaten zelf gedragen. Noodzaak
tot goede afstemming in het algemeen tussen de EU-lidstaten en
ook met partners zoals de VS is onder meer aan de orde geweest
tijdens de ingelaste vergadering van de PVC op 12 augustus jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

34

Het kabinet verwijst voor verdere beantwoording van deze vraag
naar antwoord 2.
Inbreng van de fractie van de Groep Bontes/Van Klaveren
De leden van de Groep Bontes/Van Klaveren staan achter het militaire
ingrijpen door de Verenigde Staten.
Terreurgroep ISIS (tegenwoordig IS) vormt een meer dan barbaarse
groepering die uit naam van de islam de meest gruwelijke misdaden
begaat. Verkrachtingen, slavernij en massa-executies zijn aan de orde van
de dag. Christenen en Yezidi’s worden verdreven en op beestachtige wijze
omgebracht. Ingrijpen was en is absoluut noodzakelijk. De Amerikanen
bezigden al het woord «genocide». Deelt het kabinet deze terechte
duiding? Is hier ook volgens de Minister sprake van genocide?
76. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat IS(IS) vermoedelijk verantwoordelijk is voor zeer ernstige internationale misdrijven, zoals
oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
Dit vermoeden noodzaakt tot inzet op preventie, het voorkomen
van verdere escalatie en het bieden van hulp.
De Minister van Buitenlandse Zaken stelde eerder dat christenen in Syrië
niet systematisch worden vervolgd omdat dit niet van overheidswege
gebeurt en onder andere deze groep grondwettelijk beschermd wordt.
Wellicht dat de Minister niet op de hoogte is van het feit dat groepen en
mensen ook systematisch vervolgd kunnen worden door een andere
entiteit dan een overheid, maar dat christenen systematisch vervolgd
worden in Syrië is helaas een gegeven.
Dat er van de rechtsstaat weinig over is (nog los van de vraag of die
rechtsstaat voorheen veel om het lijf had) mag ook duidelijk zijn. Graag
horen we of de Minister dat inmiddels ook inziet en of hij eveneens van
mening is dat de vervolging van christenen, maar ook Yezidi’s en andere
groepen in Irak, systematisch van aard is en dat zijn eerdere reactie
getuigde van weinig realiteitszin.
77. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwijst naar de beantwoording van Kamervragen
over de dramatisch zorgelijke situatie van christenen in Mosul
(ingezonden 21 juli 2014) alsmede naar antwoord 14.
De leden van de Groep Bontes/Van Klaveren zijn van mening dat de
terreurgroep ISIS vernietigd dient te worden. Er dient onder geen beding
een kalifaat te komen. Het Westen mag niet hulpeloos toezien hoe deze
barbaren onschuldige burgers afslachten en toewerken naar de vestiging
van een terreurstaat. Naast humanitaire hulp in de vorm van voedseldroppings dient Nederland daarom ook in militair opzicht bij te dragen aan het
bestrijden van dit kwaad. Hoe kijkt het kabinet aan tegen deze oproep?
78. Antwoord van het kabinet
De inspanningen van de internationale gemeenschap moeten er
nu eerst en vooral op gericht zijn het grote menselijk lijden in
Irak te verlichten. De oplossing voor het conflict ligt in de regio
zelf: een inclusief politiek proces in Irak, stabiliteit in Syrië en
een einde aan de inmenging van vele andere landen in de regio

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

35

die de instabiliteit vergroten. Voor verdere beantwoording van
deze vraag verwijst het kabinet naar antwoorden 5 en 60.
De leden van de fractie van de Groep Bontes/Van Klaveren wijzen verder
op het gegeven dat de ontwikkeling van deze islamitische terreurorganisatie niet alleen een regionaal probleem is in het Midden-Oosten maar dat
ook de Europese en nationale veiligheid in het geding zijn. Zo vechten
onder andere uit Nederland afkomstige jihadisten mee. Deelt dit kabinet in
die context de visie dat het hier ook een Europese en nationale aangelegenheid betreft? En is het kabinet als gevolg van de recente ontwikkelingen eindelijk bereid in te zetten op administratieve detentie bij
terugkeerders, standaard uitzetting van (uit Irak en Syrië) teruggekeerde
vreemdelingen en in geval van een dubbele nationaliteit, denaturalisatie
en uitzetting? Ook horen de leden van de fractie van de Groep Bontes/Van
Klaveren graag hoe dit kabinet oordeelt over de schandalige en totale
apathie van de EU.
79. Antwoord van het kabinet
De dreiging die uitgaat van IS(IS) in combinatie met meer dan
1000 jihadgangers vanuit alle landen van de EU zorgt voor een
internationale dreigingssituatie. De terugkeer van deze uitreizigers vormt een potentieel gevaar voor de nationale en internationale veiligheid binnen Europa. Er zijn sancties getroffen tegen
teruggekeerde jihadstrijders en dit zal blijven gebeuren. Het
kabinet is ervan doordrongen dat actie door en samenwerking
met bevriende landen, in en buiten de regio, cruciaal is om IS(IS)
een halt toe te roepen. Het kabinet staat daarover in contact met
verschillende partners, zowel bilateraal als in VN-verband en
andere multilaterale fora. Voor verdere beantwoording van deze
vraag wordt verwezen naar onder meer antwoorden 9, 41 t/m 44.
De leden van de Groep Bontes/Van Klaveren wijzen het kabinet ten slotte
opnieuw op de NAVO-afspraak om 2% van het BNP te besteden aan
defensie. Erkent het kabinet dat die afspraak nagekomen dient te worden
en ziet zij in dat de mondiale onrust en de groei van het islamitisch
terrorisme dit ook noodzakelijk maakt?
80. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat verdere bezuinigingen op Defensie,
gegeven de zich ontwikkelende mondiale veiligheidssituatie, niet
voor de hand liggen. Of, en zo ja in welke mate, in de nabije
toekomst weer ruimte ontstaat voor verhoging van de Nederlandse defensie-uitgaven, zal moeten worden bezien bij de
komende begrotingsbesprekingen.
De leden van de fractie van de Groep Bontes/Van Klaveren willen eindigen
met de woorden, toegeschreven aan Edmund Burke: «The only thing
necessary for the triumph of evil is for good men doing nothing.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 389

36