Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 99

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2010
Met referentie aan het verslag van het werkbezoek van een delegatie van
de vaste commissie voor Economische Zaken aan India van 2-8 januari
2010, vastgesteld op 20 april 2010 (kamerstuk 26 485, nr. 98), reageer ik
hierbij op de bevindingen van dit bezoek, dat een focus kende op de
onderwerpen outsourcing en maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Bij dat laatste is ook het onderwerp kinderarbeid naar voren gekomen. Ik
doe dit graag mede namens de minister voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die als penvoerder voor de Internationale Arbeidorganisatie (ILO)
primair verantwoordelijk is voor de bestrijding van kinderarbeid.
In mijn reactie ga ik ook in op het verslag van het bezoek van de heer
Voordewind aan India in november 2009 («Kinderarbeid in (productie)ketens. De vrijwilligheid voorbij»).1
Outsourcing

1
Handelingen der Kamer II, vergaderjaar
2009–2010, nr. 25, blz. 2275.
2
Zie ook kamerstuk 32 123 XIII, nr. 55, brief
aan de Tweede Kamer in reactie op het
onderzoek van Nyenrode Business Universiteit
«Offshoring by manufacturing and service
firms in the Netherlands» verzonden op
10 mei 2010.

kst-26485-99
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Zoals het verslag aangeeft, heeft outsourcing een enorme vlucht
genomen als gevolg van de globalisering. Nederland heeft als open
economie belang bij een internationale oriëntatie, waar ook de
verplaatsing van activiteiten bij hoort2. India is daarbij een populaire
bestemming. Ik onderschrijf dan ook de bevindingen van het werkbezoek
dat Nederland kan profiteren van globalisering, zoals ook blijkt uit de
praktijkervaringen van de bezochte bedrijven in India zoals Philips
Innovation campus, CGC engineering, Infosys Technologies en
Teleradiology Solutions. Door verplaatsing van activiteiten kunnen
bedrijven profiteren van onder andere kostenverschillen tussen landen en
krijgen ze betere toegang tot klanten en leveranciers, wat hun concurrentiepositie versterkt. De voordelen van verplaatsing dragen op deze wijze
niet alleen bij aan de welvaart in India, maar ook in Nederland. Het is van
belang dat onze bedrijven internationaal actief zijn en hun blik naar buiten
richten. Dat is goed voor onze economische ontwikkeling en de kracht van
de bedrijven zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 485, nr. 99

1

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Tijdens het werkbezoek heeft de delegatie inzicht gekregen in de manier
waarop Nederlandse en Indiase bedrijven invulling geven aan hun
maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het verheugt mij in het verslag de
constatering te lezen dat de bezochte bedrijven het MVO-beleid op
permanente wijze hebben verankerd in hun kernprocessen, inclusief de
(structurele) financiering. Dit sluit aan bij de Kabinetsvisie MVO1 die
uitgaat van de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven om samen met
belanghebbenden waarde te creëren in de drie dimensies people, planet
en profit. Bovendien versterkt het mijn overtuiging dat de internationale
activiteiten van het Nederlandse bedrijfsleven in het algemeen bijdragen
aan verbetering van arbeidsomstandigheden en meer aandacht voor het
milieu.
Het blijkt dat de bezochte bedrijven in India, zowel Indiase als Nederlandse bedrijven, het goed doen op dit vlak. Dit neemt niet weg dat het
belangrijk blijft om de integratie van MVO principes te stimuleren bij
Nederlandse bedrijven in India. Met name het Midden- en Kleinbedrijf is
niet altijd bekend met de praktische invulling van MVO principes bij het
zakendoen met Indiase partners.
Van Nederlandse bedrijven verwacht ik dat zij zich minimaal houden aan
de OESO richtlijnen. Daarnaast verwacht ik van bedrijven dat zij de
invloed in hun keten ruimhartig aanwenden en rapporteren over
verantwoord ketenbeheer, in lijn met de SER-verklaring over
Internationaal MVO2.
De aanbeveling in het rapport van de heer Voordewind «Kinderarbeid in
(productie)ketens. De vrijwilligheid voorbij», om bedrijven uit te sluiten
van Nederlandse overheidssteun indien zij geen volledige transparantie
geven over hun productieketen, zou ik niet willen overnemen, omdat ze
mijns inziens te weinig oog heeft voor het contextgebonden karakter van
ketenverantwoordelijkheid. Maatwerk en gepaste (voor)zorg naar gelang
de omstandigheden staan centraal bij het in kaart brengen van de keten,
omdat elementen als machtsverhoudingen, complexiteit, lengte en
transparantie van de productieketen per situatie verschillen. Dit element
zie ik onderstreept door het rapport van de heer Voordewind in de
constatering dat het per sector verschilt in hoeverre de keten te monitoren
is. Het geven van transparantie over de volledige keten is echter niet in
alle gevallen eenvoudig en kost moeite en investeringen, zoals ook
genoemd in het rapport. Hierdoor kunnen de maatschappelijke kosten
hoog uitvallen, waaronder de kosten voor de Indiase economie en
bevolking doordat bedrijven zich terugtrekken uit India. Ik ben voorstander
van een stapsgewijze aanpak, waarbij specifiek in het kader van het
financiële buitenlandinstrumentarium aan bedrijven wordt gevraagd dat
niet alleen zijzelf, maar ook hun eerste wezenlijke toeleverancier geen
gebruik maakt van kinderarbeid en dwangarbeid bij investeringen in
risicovolle projecten in opkomende markten en ontwikkelingslanden3.
Kinderarbeid
1

Kamerstuk II, 26 485, nr. 53
Verklaring inzake Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, SociaalEconomische Raad, 19 december 2008
3
Kamerstuk 31 263, nr. 37 (brief 16 juni 2009)
en kamerstuk 31 263, nr. 45 (brief 29 april
2010) over de uitvoering van de moties van de
leden Voordewind c.s. (31 263, nr. 16) en
Ortega-Martijn c.s. (31 700 XIII, nr. 38).
2

Het kinderarbeidprobleem is een wereldwijd probleem: meer dan
200 miljoen kinderen werken, waarvan een groot deel in de zogenaamde
ergste vormen van kinderarbeid. Ik ben verheugd over de inzet van de
Tweede Kamer voor dit belangrijke onderwerp. Bij een bezoek dat ik in
oktober 2007 zelf aan India heb gebracht, heb ik enerzijds ervaren dat er in
de strijd tegen kinderarbeid aanzienlijke successen worden geboekt, maar
anderzijds dat er in het land nog veel nodig is om kinderarbeid uit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 485, nr. 99

2

bannen. Collega Donner heeft soortgelijke ervaringen opgedaan tijdens
zijn werkbezoek aan India in 2009.
Het is primair de Indiase overheid die verantwoordelijk is voor verbetering
van de leefomstandigheden van kinderen in India. In het kader van de
ILO-verdragen inzake kinderarbeid wil de Nederlandse regering landen als
India daarbij helpen. Dat kan alleen met een integrale aanpak waarbij
verschillende departementen zijn betrokken. Ook het rapport van de heer
Voordewind noemt de noodzaak van deze brede benadering. Bij de
aanpak van kinderarbeid zijn verschillende elementen van belang, zoals
Decent Work en onderwijs voor ouders, adequate wetgeving tegen
kinderarbeid én controle op de naleving daarvan, en de beschikbaarheid
van (kwalitatief goed) onderwijs voor (ex-)kindarbeiders.
De Nederlandse regering geeft deze benadering langs verschillende
wegen vorm, onder meer door op EU-niveau te streven naar verscherpt
toezicht op de toekenning van handelspreferenties die afhankelijk zijn van
ratificatie, en implementatie van onder meer de kinderarbeidverdragen
van de ILO. Daarnaast zal de Europese Commissie, op aandringen van
Nederland, voor eind 2011 uitzoeken hoe de ergste vormen van kinderarbeid kunnen worden bestreden door verdere handelsmaatregelen. Dit
punt komt ook terug in de aanbevelingen van de heer Voordewind. In het
rapport viel me overigens op dat sommige gesprekspartners van mening
zijn dat handelsmaatregelen niet altijd de meest aangewezen manier zijn
om kinderarbeid duurzaam te bestrijden, maar dat een constructieve
dialoog tussen bedrijven en belanghebbenden meer oplevert.
De Nederlandse overheid heeft ook door het organiseren van een
internationale conferentie over kinderarbeid op 10 en 11 mei 2010,
waaraan meer dan 450 deelnemers uit 80 landen hebben deelgenomen,
aandacht gevraagd voor het onderwerp kinderarbeid en de integrale
benadering. Tijdens de conferentie stond de uitbanning van de ergste
vormen van kinderarbeid in 2016 centraal, een doel dat gesteld is door de
lidstaten van de ILO. India was tijdens deze conferentie goed vertegenwoordigd, niet alleen met overheidsvertegenwoordigers, maar ook met
vertegenwoordigers van de sociale partners en de NGO-gemeenschap.
Tijdens de conferentie, die door het ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in samenwerking met de ILO was georganiseerd,
hebben de deelnemers ruim de mogelijkheid gehad om hun ervaringen
uit te wisselen, onder meer op het vlak van Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen. Op 11 mei hebben alle conferentiedeelnemers de
«Roadmap for the Elimination of the Worst Forms of Child Labour by
2016» aangenomen, een beleidsdocument met actiepunten voor
overheden, sociale partners, NGO’s en internationale organisaties. Dit
document is op 11 juni door minister Donner in Genève aan de
Internationale Arbeidsconferentie gepresenteerd en is daar enthousiast
ontvangen. Dit document wordt nu binnen de ILO verder opgepakt.
Tijdens de conferentie is ook aandacht besteed aan de mogelijkheden van
het bedrijfsleven bij de bestrijding van kinderarbeid. Aansprekende
voorbeelden van IKEA en C&A werden gepresenteerd. Als follow-up zal de
Nederlandse overheid het opzetten van een wereldwijd bedrijvennetwerk
tegen kinderarbeid financieren. Het netwerk wordt opgezet door IDH, in
nauwe samenwerking met de ILO en Global Compact en zal uiteindelijk
onder verantwoordelijkheid van Global Compact functioneren.
Bilaterale relaties
Outsourcing en MVO hebben de aandacht binnen de bilaterale economische relaties met India. Ondernemen in India biedt goede kansen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 485, nr. 99

3

het Nederlandse bedrijfsleven om bij te dragen aan duurzame economische groei – en daarmee aan de wereldwijde uitbanning van kinderarbeid – waarbij tegelijkertijd van handels- en investeringsrelaties
geprofiteerd kan worden. Mijn beleid is erop gericht om bedrijven daarbij
waar mogelijk te helpen met informatie, contacten en andere concrete
ondersteuning. Het onderwerp MVO is daarbij een integraal onderdeel
van de dienstverlening. Daarnaast zet mijn ministerie een werkgroep op
met het Indiase ministerie van Corporate Affairs, waarbinnen we expertise
en ervaringen uit kunnen wisselen op thema’s als transparantie in
verslaglegging, stimuleren van bedrijven om MVO-richtlijnen te implementeren en corporate governance. Ook ontwikkel ik, samen met het
Centrum voor Bevordering van Import uit Ontwikkelingslanden (CBI), een
MVO-trainingsmodule voor capaciteitsopbouw bij Indiase toeleveranciers
van Europese bedrijven. Het verslag van het werkbezoek aan India
versterkt mijn vertrouwen dat ik met deze aanpak een bijdrage kan leveren
aan het verder verankeren van MVO-principes in de handels- en investeringsrelaties tussen beide landen.
Het verslag van het werkbezoek, alsmede het verslag van het bezoek van
de heer Voordewind, dragen bij aan een evenwichtige beeldvorming over
de situatie in een zo complexe staat als India. Ik heb met veel interesse
kennis genomen van de praktijkervaringen die in beide verslagen zijn
opgetekend.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 485, nr. 99

4