Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

169
Vragen van de leden Nijboer en Kuiken (beiden PvdA) aan de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de
gevaarlijke situatie na spontaan springen van ramen bij ministeries Rijnstraat 8
(ingezonden 15 augustus 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Knops (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) (ontvangen 1 oktober 2019).
Vraag 1
Kent u het bericht «Glazen blunderministerie verliest nu ook zijn ramen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Sinds wanneer is bij u bekend dat de ruiten springen bij hoge windkracht?
Wanneer heeft u de Kamer en de bewoners van de Rijnstraat 8 hierover
geïnformeerd? Wanneer heeft u maatregelen genomen en welke?
Antwoord 2
De veiligheid in en rondom Rijnstraat 8 is een verantwoordelijkheid die is
neergelegd bij het consortium PoortCentraal, verantwoordelijk voor zowel de
bouw als de exploitatie van Rijnstraat 8. Het Rijksvastgoedbedrijf spreekt als
eigenaar en opdrachtgever het consortium aan als deze veiligheid in het
geding is. Dit is ook gebeurd na de barsten in de eerste ruit in het atrium aan
de noordzijde van Rijnstraat 8. Na de derde en vierde ruitbreuk (24 en 26 juli)
is door het Rijksvastgoedbedrijf op 29 juli jl. bij PoortCentraal een zogeheten
«Melding van een Beschikbaarheidsgebrek» gedaan, waarmee het consortium
aansprakelijk wordt gesteld voor het ontstane gebrek. Daarnaast heeft het
RVB op 29 juli jl. een gespecialiseerd onafhankelijk adviesbureau gevraagd
onderzoek te doen naar de mogelijke oorzaken van de glasbreuk en vooral de
risico’s die daarmee gepaard gaan. Het onderzoek is op 31 juli jl. uitgevoerd.
Sinds 2 augustus jl. ben ik op basis van de strekking van de notitie van dit
adviesbureau op de hoogte gebracht dat onzuiverheden in het glas de meest
waarschijnlijke oorzaak van de glasbreuk zijn. In de notitie staat verder dat
een gebarsten ruit kan blijven zitten totdat deze door wind zwaarder wordt

1

ah-tk-20192020-169
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Algemeen Dagblad, 15 augustus 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

belast. Harde wind kan ook het ontstaan van glasbreuk in de hand werken en
kan er mogelijk voor zorgen dat al gebarsten ruiten uit elkaar en naar
beneden vallen. Dit laatste was aanleiding voor het Rijksvastgoedbedrijf om
het consortium aan te sporen tot actie en in gezamenlijkheid met de
gemeente Den Haag (verantwoordelijk voor de openbare ruimte) uit voorzorg
maatregelen te nemen. Daarbij is windkracht 7 en hoger gedefinieerd als
grens waarbij maatregelen worden genomen.
Sinds het uitkomen van de notitie (2 augustus jl.) wordt er elke twee uur door
het consortium een inspectieronde gelopen om te zien of er nieuwe
ruitschade is opgetreden. Door PoortCentraal is, in overleg met het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente Den Haag, een calamiteitenplan opgesteld voor
windkracht 7 of hoger. Centraal hierin staat de afsluiting van de onderdoorgang als tijdelijke voorzorgsmaatregel. Over de uitgang van de Koningstunnel
is een overkapping gebouwd voor de veiligheid van het gemotoriseerde
verkeer, ook bij windkracht 7 en hoger. Verder wordt onderzocht welke andere
tijdelijke en vervolgens permanente maatregelen genomen kunnen worden
om de veiligheidsrisico’s en eventuele hinder te beperken en de situatie te
verhelpen.
De bewoners van Rijnstraat 8 zijn en worden via de pandapp regelmatig
geïnformeerd over de gebarsten ruiten. De gebarsten buitenruiten zijn
inmiddels verwijderd. In november worden deze vervangen. Op 9 augustus jl.
zijn onder meer de bewoners geïnformeerd over het tijdelijk afsluiten van de
onderdoorgang van Rijnstraat 8 voor maximale veiligheid, omdat die dag
voor het eerst harde wind werd verwacht. Uw Kamer is niet separaat
geïnformeerd.
Vraag 3
Hoeveel schade en overlast is er inmiddels voor ondernemers en stadsbezoekers? Hoeveel dagen is de weg al gestremd geweest? Wordt de schade voor
ondernemers gecompenseerd?
Antwoord 3
De toegang tot de onderdoorgang van Rijnstraat 8 voor fietsers en voetgangers is aan de noordzijde zevenmaal afgesloten geweest vanwege de
verwachte windsnelheden. Dat was van vrijdagavond 9 augustus 22.00 uur
tot zondagochtend 11 augustus 09.00 uur, zaterdagochtend 17 augustus van
02.00 uur tot 08.00 uur, woensdag 11 september van 14.00 uur tot 17.00 uur,
donderdag 26 september van 14.00 uur tot 20.00 uur, vrijdag 27 september
van 18.00 uur tot 24.00 uur, zaterdag 28 september van 11.00 uur tot 23.00
uur en van zondag 29 september 08.00 uur tot maandag 30 september 06.45
uur.
Dit gaf overlast voor fietsers en voetgangers omdat zij via een bewegwijzerde
route om het gebouw werden geleid. De afspraak met de door PoortCentraal
ingehuurde verkeersregelaars is dat de toegang van de onderdoorgang naar
de winkels vanaf de stadzijde bereikbaar blijft. De bloemenkiosk is dan niet
bereikbaar. Eventuele financiële schade die dit heeft veroorzaakt, wordt nog
geïnventariseerd en onderzocht. Dit is een aangelegenheid van het eerdergenoemde PoortCentraal.
Vraag 4
Hoe verklaart u dat de Rijnstraat 8 niet bestand is tegen hoge temperaturen in
de zomer, lage temperaturen in de winter, en harde windkracht en hoge
windsnelheden? Is aan alle relevante bouwregelgeving voldaan en zo ja, op
welke wijze zou de regelgeving moeten worden aangepast om de veiligheid
van dergelijke gebouwen in de toekomst te garanderen?
Antwoord 4
Elk bouwwerk dat wordt aanbesteed, dus ook Rijnstraat 8, moet uiteraard
voldoen aan de voorschriften uit het Bouwbesluit. Dit staat ook in de uitvraag
die het Rijksvastgoedbedrijf bij het consortium PoortCentraal heeft neergelegd. Daarin zijn ook criteria opgenomen over de weersomstandigheden die
een pand moet kunnen weerstaan. Het consortium is ervoor verantwoordelijk
dat aan de regelgeving wordt voldaan en dat de uitgevraagde kwaliteit wordt
geleverd. Het heeft daarvoor een speciaal kwaliteitsmanagementsysteem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Daarnaast zijn door een extern bureau, de gemeente Den Haag en het
Rijksvastgoedbedrijf voor de oplevering van Rijnstraat 8 controles uitgevoerd
op de grootste risico’s. Dergelijke controles zijn standaard
bij de contractvorm zoals toegepast bij Rijnstraat 8 waar de risico’s grotendeels bij een consortium zijn neergelegd. Om te voldoen aan de geldende
NEN-norm moeten de ruiten aan de noordzijde van de atria een zogeheten
hittetest hebben ondergaan, waardoor ze bestand moeten zijn tegen extreme
weersomstandigheden. Hiervoor zijn de bijbehorende documenten afgegeven. Een dergelijke test is erop gericht glasplaten met onzuiverheden te
elimineren. Toch kan het voorkomen dat een enkele glasplaat door deze test
komt, ook al bevat het dit soort onzuiverheden. Het is nog niet duidelijk
waarom er in Rijnstraat 8 meer ruiten zijn gebarsten dan volgens de normen
en certificaten en de foutenmarge verwacht had mogen worden. Nader
onderzoek moet uitwijzen wat de precieze oorzaak is en of deze situatie te
voorkomen was geweest. PoortCentraal verwacht half oktober een eerste
concept van het onderzoek dat zij heeft opgedragen.
Vraag 5
Vindt u dat bij het ontwerp en de bouw van de Rijnstraat voldoende oog is
geweest voor de functionaliteit van het gebouw? Zo ja, hoe verklaart u de
gebreken? Zo nee, hoe wordt de functionaliteit in de toekomst geborgd?
Antwoord 5
Ja, bij het ontwerp en de bouw van Rijnstraat 8 is er voldoende oog geweest
voor de functionaliteit van het gebouw als rijksverzamelkantoor. Niettemin is
de beleving van een deel van de bewoners niet positief. Waar de inrichting
van het gebouw als belemmerend werd ervaren voor de functionaliteit
(drukte, donkere lifthallen, ongemakkelijk meubilair en dergelijke) zijn
maatregelen genomen om dit te verbeteren. Voor gebreken die belemmerend
zijn of als zodanig worden ervaren, zoals de breedplaatvloeren en de ruiten,
wordt gezocht naar passende oplossingen.
Vraag 6
Deelt u de mening dat ambtenaren zeker moeten zijn van een veilige
werkomgeving? Heeft u overleg met uw collega’s van Infrastructuur en
Waterstaat en Buitenlandse Zaken welke impact de onveiligheid van de
Rijnstraat 8 heeft op haar bewoners?
Antwoord 6
Ik deel de mening dat ambtenaren zeker moeten zijn van een veilige
werkomgeving. Rijnstraat 8 is, met inachtneming van een aantal gebruiksbeperkingen als gevolg van de breedplaatvloeren, veilig te gebruiken. Indien er
desondanks risico’s worden vastgesteld, zal het Rijksvastgoedbedrijf het
consortium hierop aanspreken en maatregelen laten nemen. Zie verder het
antwoord op vraag 7.
Vraag 7
Kunt u een overzicht geven van de vele mogelijk gevaarlijke situaties die aan
het licht zijn gekomen sinds ingebruikname van Rijnstraat 8, zowel voor
publiek als ambtenaren, en welke maatregelen zijn genomen om die tegen te
gaan?
Antwoord 7
Sinds de ingebruikname zijn er drie risicovolle situaties geweest, waarover
uw Kamer al eerder is geïnformeerd:
De onderdoorgang Rijnstraat 8 bleek na oplevering te glad na regen,
waardoor voetgangers konden uitglijden. Inmiddels is de onderdoorgang
opnieuw aangelegd met klinkers, opgeruwde stoepdelen en verbeterde
afwatering;
De treden van de designtrappen hebben een opstaand randje en een leuning
die onvoldoende grip gaf waardoor gebruikers mogelijk kunnen struikelen,
wat in enkele gevallen ook is gebeurd. De eerste trappen zijn inmiddels
aangepast. Op 14 oktober 2019 zullen alle trappen aangepast zijn;
Rijnstraat 8 heeft breedplaatvloeren. Uit voorzorg geldt voor het nieuwe
aangebouwde deel als algemene beheersmaatregel dat de vloerbelasting niet
mag toenemen. Specifiek voor Rijnstraat 8 geldt dat onder meer in dat wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

geadviseerd geen bijeenkomsten van 30 personen of meer op de werkverdiepingen te organiseren en geen extra gewicht toe te voegen in de vorm van
stapels printpapier, extra kasten, enz. Voor enkele ruimten geldt een separate
gebruiksbeperking. Door floormanagers wordt hier voor de zekerheid op
toegezien. Hiermee is, in afwachting van herstelmaatregelen, een veilig
gebruik gewaarborgd.
Vraag 8
Bent u bereid een groot onderzoek te gelasten naar de veiligheid van
Rijnstraat 8 om te voorkomen dat verdere gebreken onveilige situaties
veroorzaken voor ambtenaren en publiek? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
In juni 2019 is een Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) rapport van het
gebouw opgeleverd, waarbij (potentieel) risicovolle situaties in beeld zijn
gebracht.
Dit heeft geresulteerd in een concept Plan van Aanpak. Een werkgroep met
alle bewoners beoordeelt het Plan van Aanpak op noodzakelijkheid, haalbaarheid en kijkt kritisch naar de prioritering. Met de uitvoering is begonnen. Zo
zijn bijvoorbeeld de verzamelplaatsen voor minder zelfredzame medewerkers
bij ontruimingen beter aangegeven. Rijnstraat 8 heeft verder een monitorsysteem waarbij gebreken kunnen worden gemeld. Als een gemeld gebrek te
maken heeft met veiligheid wordt er zo snel mogelijk actie ondernomen. Het
kan voorkomen dat eerst tijdelijke maatregelen worden genomen. Dit was
bijvoorbeeld het geval bij het afsluiten van de designtrappen, in afwachting
van een definitieve oplossing.
Vraag 9
Hoe hoog zijn de kosten inmiddels opgelopen door de vele gebreken van
Rijnstraat 8?
Antwoord 9
Er zijn maatregelen genomen ter verbetering van de functionaliteit, zoals het
verven van de lift en de aanschaf van ander meubilair. De kosten voor
aanpassingen die verder gaan dan contractueel afgesproken, bijvoorbeeld het
verven van de liftkernen, zijn voor rekening van het Rijk en bedragen tot op
heden ongeveer 600.000 euro (exclusief BTW). De overige kosten die vallen
binnen de verantwoordelijkheid van het consortium, zoals het veiliger maken
van de trappen, komen volledig voor rekening van het consortium. Daar heeft
het Rijk geen inzicht in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4