Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 234

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2019
(Incidentele suppletoire begroting inzake
Urgenda-maatregelen)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2019 wijzigingen aan te
brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Wetsartikel 3
Dit artikel regelt de inwerkingtreding van de wet.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

kst-35234-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 234, nr. 2

1

B. BEGROTINGSTOELICHTING
Algemeen
Het kabinet heeft besloten extra middelen beschikbaar te stellen om
versneld te werken aan reducering van broeikasgasuitstoot. Hiervoor
worden de beschikbare middelen op de begroting van het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat (EZK) uit de begrotingsreserve Maatregelen CO2-reductie ingezet. In onderstaande overzichtstabel is de
verdeling van het budget over de verschillende departementen en over de
verschillende jaren opgenomen.
Bedragen x € 1 mln.
Departement
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK, VII)
Infrastructuur en Waterstaat (IenW, XII)
Economische Zaken en Klimaat (EZK, XIII)
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV, XIV))
Totaal

2019

2020

35,00
7,55
114,40
14,00
170,95

148,00
78,451
23,50
74,50
324,45

1

Onderdeel hiervan is een kadercorrectie, omdat niet alle maatregelen aan de uitgavenkant van
de begroting plaatsvinden. Voor de uitbreiding van de fiscale regelingen MIA/VAMIL in 2020 ten
behoeve van circulaire technieken of bedrijfsmiddelen worden extra middelen beschikbaar
gesteld (€ 14,7 mln.). De MIA/VAMIL zijn gebudgetteerde fiscale regelingen en vallen als zodanig
onder het inkomstenkader. Omdat verwacht wordt dat middels deze regeling kostenefficiënt
CO2-reductie kan worden gerealiseerd in 2020 is besloten om een deel van het budget uit de
begrotingsreserve voor CO2-reductie te gebruiken om deze regeling op te hogen middels een
kadercorrectie van de Rijksbegroting. Het uitgavenplafond wordt met eenzelfde bedrag verlaagd.
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is beleidsverantwoordelijk voor de MIA en
Vamil regeling. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en de Belastingdienst voeren
de MIA en Vamil uit.

Met de incidentele suppletoire begrotingen worden de bedragen voor het
jaar 2019 en 2020 budgettair verwerkt. Via de incidentele suppletoire
begrotingen worden de geplande onttrekkingen aan de begrotingsreserve
Maatregelen CO2-reductie van het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat geraamd. De bedragen die door andere departementen worden
besteed worden overgeheveld naar de desbetreffende departementale
begrotingen.
Voor het jaar 2019 en 2020 wordt de begroting van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) verhoogd met een
bedrag van in totaal € 183 mln. Het budget voor BZK wordt verdeeld over
de Subsidieregeling energiebesparing eigen huis (SEEH) en het
Programma Reductie Energieverbruik (PRE). Voor SEEH+ wordt in totaal
€ 90 mln. beschikbaar gesteld en voor PRE in totaal € 93 mln. voor de
jaren 2019 en 2020. Voor SEEH is in 2019 € 15 mln. beschikbaar en € 75
mln. in 2020. Voor PRE is in 2019 € 20 mln. beschikbaar en € 73 mln. in
2020.
Onderstaand treft u voor de begrotingsstaat van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een toelichting aan bij SEEH en
PRE en bij de financiële instrumenten van het begrotingsartikel.
Subsidieregeling energiebesparing eigen huis (SEEH)
Bij SEEH is het gekozen instrument een subsidieregeling voor eigenaarbewoners voor energiebesparende maatregelen. Hierbij wordt voortgebouwd op de Subsidieregeling energiebesparing eigen huis (SEEH), die
liep in 2016 en 2017, maar in april 2017 was uitgeput voor eigenaarbewoners. Uit de evaluatie blijkt dat het gekozen instrument goed werkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 234, nr. 2

2

omdat het mensen stimuleert meer of grotere energiebesparingsmaatregelen te nemen of te kiezen voor een betere kwaliteit van de energiebesparingsmaatregelen. Van september 2016 tot en met april 2017 hebben
bijna 19.000 mensen gebruik gemaakt van de SEEH en een subsidiebedrag van ruim
€ 42,5 mln. gebruikt. Gemiddeld werd per woning € 2.000 subsidie
gebruikt voor gemiddeld 2,5 isolerende maatregel (minimaal 2 maatregelen, maar een derde van de mensen deed meer).
Met de vernieuwde openstelling van de SEEH wil het kabinet energiebesparing en CO2-reductie realiseren. In 2021 zal de regeling worden
geëvalueerd door de RVO in opdracht van BZK.
RVO houdt daarvoor bij aan wie de subsidies worden verstrekt en welke
maatregelen mensen nemen. Via een enquête onder bewoners wordt
daarnaast aanvullende informatie opgevraagd om te kijken in welke mate
mensen door de subsidie extra of grotere maatregelen nemen. Op basis
hiervan wordt duidelijk hoeveel extra energiebesparing de subsidie als
totaal oplevert.
Programma Reductie Energieverbruik (PRE)
Met het Programma Reductie Energieverbruik wordt ingezet op het
stimuleren van laagdrempelige energiebesparing door woningeigenaren.
Volgens PBL kunnen huishoudens met vrij simpele maatregelen en zonder
grote verbouwingen besparen op hun energieverbruik en daarmee op hun
energierekening. Voorbeelden van dergelijke maatregelen zijn
CV-optimalisatie, tochtstrip of een energiescan. Een wettelijke route om
deze maatregelen te verplichten is, nog afgezien van het ontbreken van
maatschappelijk draagvlak, niet te handhaven. Daarom is in het
Programma gekozen voor (financiële) stimulering en ontzorging via drie
verschillende sporen:
1. Belangrijkste element is een regeling waarbij gemeenten, maar ook
andere partijen (zoals Vereniging Eigen Huis), uitgenodigd worden
plannen in te dienen die gericht zijn op het (laten) uitvoeren van
laagdrempelige energiebesparingsmaatregelen onder woningeigenaren. Gemeenten en andere partijen kunnen voor deze plannen
daarvoor financiële ondersteuning ontvangen. Doel is met deze
plannen bij een groot aantal (streven is 1 miljoen) huishoudens een
vermindering in energieverbruik van 5 a 10% en daarmee CO2reductie te realiseren. Gemeenten weten het best hoe zij bewoners
kunnen bereiken en hebben daar vaak ook al de instrumenten voor
(energieloketten). Op die manier kan bovendien een groot aantal
huishoudens worden bereikt.
2. Ten tweede wordt een leerprogramma bij de installatiebranche
opgezet gericht op waterzijdig inregelen. Doel hiervan is om het
aanbod van waterzijdig inregelen te vergroten en daarmee vaker
onderdeel te laten zijn van CV-installatie en- onderhoud. Het
opleidingsprogramma wordt met een subsidie ondersteund.
3. Deze sporen worden ondersteund door een brede bewustwordings-/
voorlichtingscampagne op effectiviteit kleine maatregelen. Deze
campagne wordt onderdeel van bestaande campagnes gericht op
energiebesparing.
Aan de hand van de rapportages van de gemeenten en private partijen
kan een overzicht verkregen worden hoeveel huishoudens zijn bereikt en
welke maatregelen zijn getroffen.
Daarnaast is het voornemen om na afloop van het programma een
onderzoekbureau op basis van een steekproef uit de deelnemende
huishoudens de vermindering van het energieverbruik en de CO2-reductie
te laten bepalen. De evaluatie wordt uitgevoerd door een onafhankelijk
bureau in opdracht van BZK. Deze wordt uitgevoerd in 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 234, nr. 2

3

4.1 Energietransitie en duurzaamheid
Subsidies
Energiebesparing koopsector
De Subsidieregeling energiebesparing eigen huis (SEEH) wordt opnieuw
opengesteld voor eigenaar-bewoners. De SEEH is een subsidieregeling
voor mensen met een bestaande koopwoning (eigenaar-bewoners) die
minimaal twee grote isolerende maatregelen laten uitvoeren aan hun
woning. De SEEH is ingevoerd in september 2016. Eigenaar-bewoners
hadden in april 2017 echter al voldoende aanvragen ingediend om het
beschikbare budget uit te putten, zodat voor hen de regeling werd
stopgezet. Door de toevoeging van nieuwe middelen kunnen eigenaarbewoners binnenkort weer subsidie aanvragen. Er is voor eigenaarbewoners € 84 mln. euro aan subsidie beschikbaar, dat is ongeveer twee
keer zoveel als in 2016. In 2019 is hiervoor € 13 mln. beschikbaar en € 71
mln. in 2020. De rest van het budget (€ 6 mln.) is beschikbaar voor
uitvoeringskosten (zie instrument bijdrage aan agentschappen apparaat).
Energietransitie en duurzaamheid
Er wordt budget beschikbaar gesteld voor het Programma Reductie
Energieverbruik (PRE) aan (private) partijen. Dit programma stimuleert de
uitvoering van (een aantal) laagdrempelige energiebesparingsmaatregelen bij huishoudens in de koopsector. Het gaat om € 30 mln. subsidie
verdeeld in € 6,3 mln. in 2019 en € 23,7 mln. in 2020.
Er wordt een opleidings- en leerprogramma bij de installatiebranche
opgezet gericht op waterzijdig inregelen. Doel hiervan is om het aanbod
van waterzijdig inregelen te vergroten en daarmee vaker onderdeel te
laten zijn van CV-installatie en- onderhoud. Het opleidingsprogramma
wordt met een subsidie ondersteund. Het gaat om € 0,5 mln. met een
verdeling van € 0,16 mln. in 2019 en € 0,34 mln. in 2020.
Bijdragen aan agentschappen apparaat
RVO.nl (Uitvoering Energieakkoord)
Voor SEEH+ wordt € 6 mln. aan uitvoeringskosten besteed om de
aanvragen te beoordelen en de subsidies toe te kennen. Het gaat hier om
€ 2 mln. in 2019 en € 4 mln. in 2020.
Voor PRE wordt in totaal € 2,5 mln. aan uitvoeringskosten voorzien, te
weten € 0,94 in 2019 en € 1,56 mln. in 2020.
Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
Gemeentefonds (H50)
Er wordt budget beschikbaar gesteld aan gemeenten voor het Programma
Reductie Energieverbruik (PRE). Dit programma stimuleert de uitvoering
van (een aantal) laagdrempelige energiebesparingsmaatregelen bij
huishoudens in de koopsector.
Aan het Gemeentefonds wordt hiervoor € 60 mln. beschikbaar gesteld te
weten € 12,6 mln. in 2019 en € 47,4 mln. in 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 234, nr. 2

4

Budgettaire gevolgen van beleid incidentele suppletoire begroting (Bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerp
begroting
2019 incl.
NvW

Art.nr.

4.1

4.2

Stand 1e
Mutaties
Stand
supple- incidentele incidentele
toire
supplesupplebegroting
toire
toire
begroting
begroting

Mutatie
2020

Verplichtingen:

155.508

133.303

35.000

168.303

148.000

Uitgaven:
Waarvan juridisch verplicht
(percentage)

286.508

264.303

35.000

299.303

148.000

99%

99%

280.455
186.889

257.880
174.192

3.500

3.500

4.912
13.000
130.477

5.075
2.000
146.617

6.460
13.000
0

11.535
15.000
146.617

24.040
71.000
0

35.000
2.600

17.000
2.007

0
0

17.000
2.007

0
0

1.500

1.500

0

1.500

0

1.100
45.717

507
15.881

0
2.940

507
18.821

0
5.560

60
750
500

60
750
70

0
0
0

60
750
70

0
0
0

6.580

14.587

0

14.587

0

37.413

0

2.940

2.940

5.560

414

414

0

414

0

45.249
249
45.000
0

65.800
0
45.000
20.800

12.600
0
12.600
0

78.400
0
57.600
20.800

47.400
0
47.400
0

6.053
1.751

6.423
3.444

0
0

6.423
3.444

0
0

0

0

0

0

0

1.751
0
0
3.273

3.444
0
0
1.450

0
0
0
0

3.444
0
0
1.450

0
0
0
0

0

0

0

0

0

3.273
51

1.450
51

0
0

1.450
51

0
0

51

51

0

51

0

0
650
650
0
0

0
1.150
1.150
0
0

0
0
0

0
0
0

0

0
1.150
1.150
0
0

328

328

0

328

0

328

328

0

328

0

Energietransitie en duurzaamheid
Subsidies
Beleidsprogramma Energiebesparing
Energietransitie en duurzaamheid
Energiebesparing Koopsector
Energiebesparing Huursector
Nationaal Energiebespaarfonds (NEF)
Opdrachten
Beleidsprogramma Energiebesparing
Energietransitie en duurzaamheid
Bijdragen aan agentschappen
Dienst Publiek en Communicatie
Diverse Agentschappen
ILT (Handhaving Energielabel)
RVO.nl (Energietransitie en
duurzaamheid)
RVO.nl (Uitvoering Energieakkoord)
RVO.nl (Uitvoeringskosten
FEH)
Bijdragen aan andere
begrotingshoofdstukken
Economische Zaken (H13)
Gemeentefonds (H50)
EGO
Bouwregelgeving en
bouwkwaliteit
Subsidies
Beleidsprogramma Woningbouw
Bouwregelgeving en bouwkwaliteit
Caribisch Nederland
Fonds Funderingsherstel
Opdrachten
Beleidsprogramma Woningbouw
Bouwregelgeving en Bouwkwaliteit
Bijdragen aan agentschappen
ILT (Toezicht
EU-Bouwregelgeving)
RVO.nl (Beleidsprogramma
Woningbouw)
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Toelatingsorganisatie
Bijdragen aan medeoverheden
Bijdrage woningbouw
Bijdragen aan andere
begrotingshoofdstukken
Infrastructuur en Waterstaat
(H12)

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

99%

35.000
19.460

292.880
193.652

148.000
95.040

3.500

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 234, nr. 2

5

Stand
ontwerp
begroting
2019 incl.
NvW

Ontvangsten

91

Stand 1e
Mutaties
Stand
supple- incidentele incidentele
supplesuppletoire
toire
toire
begroting
begroting
begroting

91

0

91

Mutatie
2020

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 234, nr. 2

6