Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 1043

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 juni 2023
Op 9 mei jongstleden (Handelingen II 2022/23, nr. 78, item 23) nam uw
Kamer de motie-Van Ginneken c.s. aan.1 De motie verzoekt de regering
ervoor te zorgen dat een door de Europese Commissie voorgestelde
concept-Verordening over het tegengaan van online seksueel kindermisbruik geen chatcontrol of client-side scanning bevat en anders het
voorstel voor de Verordening niet te steunen. Deze motie richt zich
hiermee op de vertrouwelijkheid van communicatie, en vooral op het
zogeheten detectiebevel dat in de concept-Verordening wordt
voorgesteld.
Zoals tijdens de stemmingen op 9 mei verzocht door het lid Van Ginneken,
informeer ik uw Kamer met deze brief over de uitvoering van deze motie.
Het kabinet heeft alles afwegende besloten aan de motie geen uitvoering
te geven. Door middel van deze brief licht ik dat besluit toe.
Deze beslissing is niet licht genomen. Het kabinet is geen voorstander van
het detectiebevel in zijn huidige vorm en de zorgen die aan de motie ten
grondslag liggen, zijn ook die van het kabinet. Het opleggen van een
detectiebevel, waarbij beeldmateriaal van individuele burgers in de
privésfeer wordt gescand, heeft grote gevolgen voor fundamentele
grondrechten, waaronder de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
en het communicatiegeheim.
Echter, tegen de achtergrond van de duizelingwekkende aantallen
waarmee online beeldmateriaal van seksueel kindermisbruik rondgaat,
zijn extra maatregelen tegen het misbruik van bepaalde diensten voor de
verspreiding van dit beeldmateriaal hard nodig, juist ook om de grondrechten van kinderen te beschermen. Een aanzienlijk deel van het nu al
gemelde materiaal wordt namelijk nog steeds niet of niet tijdig
verwijderd. Ook wordt gesignaleerd dat verspreiding van dit materiaal in
1

kst-26643-1043
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 26 643, nr. 1011. Naar deze motie wordt in deze brief verwezen als de motie-Van
Ginneken c.s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1043

1

toenemende mate gebeurt via zogeheten «interpersoonlijke communicatiediensten», zoals Whatsapp en Signal. Het detectiebevel biedt bovendien
de mogelijkheid om niet alleen op meldingen van gesignaleerd online
seksueel kindermisbruik te reageren, maar ook om op een strikt gereguleerde wijze proactief inzichtelijk te maken welke diensten daarvoor
kwetsbaar zijn en daarnaar in voorkomende gevallen te kunnen handelen.
Het kabinet ziet en deelt de noodzaak om aanvullende maatregelen te
nemen om dit materiaal te onderkennen en stelt daarbij voorop dat steeds
een balans moet worden gevonden tussen het belang van het tegengaan
van de verspreiding van dit materiaal en de inbreuk die daarmee wordt
gemaakt op de grondrechten die aan de orde zijn.
Huidige voorstel
Het huidige voorstel van de Europese Commissie bevat verschillende
verplichtingen voor hostingdiensten en interpersoonlijke communicatiediensten om misbruik van dergelijke diensten voor de verspreiding van
beeldmateriaal van seksueel kindermisbruik tegen te gaan. Zo worden
dienstverleners in het huidige voorstel verplicht onderzoek te doen naar
het risico dat de eigen diensten worden gebruikt voor de verspreiding van
online seksueel misbruik van kinderen en, indien nodig, risicobeperkende
maatregelen te nemen. Ook zijn in het huidige voorstel verplichtingen
opgenomen ten aanzien van het door deze bedrijven detecteren,
verwijderen, blokkeren en ontoegankelijk maken van dit materiaal.
Met de mogelijkheid tot het uitvaardigen van een detectiebevel,
opgenomen in artikel 7 van de concept-Verordening, wordt een
bevoegdheid in het leven geroepen om bedrijven te verplichten om in hun
diensten materiaal van seksueel kindermisbruik te detecteren. Bedrijven
kunnen zelf bepalen welke technologieën zij hiertoe gebruiken. Het
uitvaardigen en uitvoeren van een detectiebevel wordt in het voorstel van
de Europese Commissie aan voorwaarden gebonden. Zo is het detectiebevel in de regel pas aan de orde als de verplichte risicoanalyse, en de
naar aanleiding daarvan genomen risicobeperkende maatregelen, te
weinig hebben opgeleverd en een significant risico blijft bestaan dat de
desbetreffende dienst wordt gebruikt voor de verspreiding van online
seksueel kindermisbruik. Het detectiebevel zou enkel als «last resort»
ingezet moeten worden: een middel dat pas in zicht komt als andere
maatregelen niet hebben gewerkt. Nederland zet zich ervoor in om dit zo
duidelijk mogelijk in de verordening op te nemen.
Het detectiebevel is een maatregel die inbreuk maakt op verschillende
grondrechten. Ik benadruk graag dat Nederland geen voorstander is van
het voorstel voor het detectiebevel in zijn huidige vorm. In het huidige
voorstel betreft het detectiebevel ook het opsporen van onbekend
materiaal van seksueel kindermisbruik en grooming («online kinderlokkerij»), ook ten aanzien van interpersoonlijke communicatiediensten.
Daarvoor moeten technologieën worden gebruikt met een grote kans op
een relatief hoog percentage vals-positieve uitkomsten (materiaal dat
achteraf geen materiaal van seksueel misbruik blijkt te zijn, waarmee
mensen ten onrechte in verband worden gebracht met de verspreiding
van dit materiaal). Nederland acht het huidige voorstel onder andere op
deze onderdelen disproportioneel in het licht van de grondrechten die hier
in het geding zijn en acht daarom de hieruit voortvloeiende inbreuk op die
grondrechten niet gerechtvaardigd. Het gaat dan onder meer om het recht
op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het recht op eerbiediging van het brief- en telecommunicatiegeheim, opgenomen in
respectievelijk artikel 10 en artikel 13 van de Grondwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1043

2

Inzet Nederland ten aanzien van de concept-Verordening
De onderhandelingen zijn nog niet afgelopen, en de Nederlandse inzet is
erop gericht om tot een Verordening te komen waarmee ingestemd kan
worden. Een detectiebevel kan, indachtig alle waarborgen waarmee het
detectiebevel volgens de Nederlandse inzet moet worden omkleed,
volgens het kabinet worden gerechtvaardigd indien dat zich beperkt tot
het scannen van bestaand materiaal van beeldmateriaal van seksueel
kindermisbruik. Ook in die gevallen wordt inbreuk gemaakt op genoemde
grondrechten, maar acht ik die inbreuk proportioneel en gerechtvaardigd.
Daarbij heb ik het nut en de noodzaak van het instrument – het effectief
bestrijden van online materiaal van seksueel kindermisbruik – afgewogen
tegen de inbreuk die op de betreffende grondrechten wordt gemaakt. In
het bijzonder is in dit kader van belang dat het detectiebevel ten aanzien
van bestaand materiaal kan worden uitgevoerd op een wijze die proportioneel is.
Die proportionaliteit hangt onder andere samen met het risico op
vals-positieve uitkomsten. Een werkwijze die ik hierbij – onder
voorwaarden – proportioneel acht, is het gebruik van zogeheten «hashingtechnologie», waarbij het gevonden materiaal op basis van hashes wordt
«gematcht» met hashes in een database met geverifieerd materiaal van
online seksueel kindermisbruik. Deze technologie heeft zich de afgelopen
jaren bewezen en kan worden ingezet op een wijze die gekenmerkt wordt
door een zeer hoge mate van betrouwbaarheid.
Voorop staat wel ook dat het detectiebevel alleen kan worden uitgevoerd
op een wijze die end-to-endencryptie niet onmogelijk maakt, conform de
in juli 2022 (Handelingen II 2021/22, nr. 100, item 28) aangenomen
motie-Van Raan c.s..2 Het gebruik van client-side scanning blijkt daarbij
noodzakelijk en de enige technische manier om het bevel ten aanzien van
interpersoonlijke communicatiediensten uit te voeren op een manier die
end-to-endencryptie niet onmogelijk maakt. Omdat bij het gebruik van
client-side scanning het communicatiegeheim moet worden gewaarborgd, vind ik wel dat zeer kritisch moet worden bezien welke nadere
waarborgen aan het bevel moeten worden verbonden, met name ten
aanzien van de vraag wat er met gedetecteerde informatie moet
gebeuren.
Tijdens de onderhandelingen in Brussel is de Nederlandse inzet gericht op
het in dit voorstel goed borgen van de grondrechten en het voorkomen
dat grondrechten onevenredig zwaar worden ingeperkt, in samenwerking
met like minded-landen. Tegelijkertijd streef ik naar een Verordening die
lidstaten, waaronder Nederland, in staat stelt om een volgende slag te
slaan tegen de verspreiding van online materiaal van seksueel kindermisbruik. Aangezien de door het lid Van Ginneken c.s. ingediende motie geen
ruimte laat voor de reeds beperkte inzet van Nederland ten aanzien van
het detectiebevel, zoals hierboven beschreven, is het uitvoeren daarvan
niet wenselijk. Ik hoop dat deze brief wel in voldoende mate uitdrukt dat
de zorgen die aan de motie ten grondslag liggen, ook die van het kabinet
zijn. En dat het kabinet die zorgen in Brussel zal blijven uitdragen en
adresseren.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

2

Kamerstuk 26 643, nr. 885.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1043

3