Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 415

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 november 2020
De Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG)
geldt al lang als een zeer belangrijke wet voor de kwaliteit van de zorg
voor de patiënt. Ik heb uw Kamer eerder laten weten dat actuele
maatschappelijke ontwikkelingen, zoals het werken in team- en netwerkverband en de opkomst van nieuwe technologieën, vragen opwerpen over
de toekomstbestendigheid van deze wet. Daarom ben ik het afgelopen
jaar een verkenning gestart om te bezien hoe deze wet meer toekomstbestendig kan worden, zodat hij ook in de toekomst de veiligheid en kwaliteit
van de beroepsuitoefening door de zorgverlener voor de patiënt zeker kan
stellen. Op 19 december 2019 heb ik uw Kamer geïnformeerd1 dat ik u na
de zomer van 2020 zou informeren over mijn verkenning om te komen tot
een lange termijn visie ten behoeve van een toekomstbestendige Wet BIG.
In die brief heb ik ook aangegeven welke vragen onderdeel van de
verkenning zouden zijn en welke rol de stuurgroep daarin heeft. In deze
brief informeer ik u over wat de verkenning tot nu toe heeft opgeleverd en
wat er de komende tijd nog meer gedaan gaat worden. In de verkenning is
tevens het advies van de Raad voor Volksgezondheid (RVS) «De B van
Bekwaam» van 10 oktober 2019 meegenomen.
In januari 2020 is onder voorzitterschap van het Ministerie van VWS een
stuurgroep in het leven geroepen, bestaande uit Patiëntenfederatie
Nederland, BoZ (namens Actiz, de Nederlandse GGZ, VGN, NVZ en NFU),
FGzPt (namens de beroepsverenigingen NIP, NVO, NVP en NVGzP), KNMG
(namens haar federatiepartners FMS, LHV, LAD, Verenso, KAMG, DG,
NVAB en NVVG en mede namens KNOV, KNMT, KNGF, KNMP) en V&VN.
In de stuurgroep is onder meer gesproken over de uitgangspunten van de
Wet BIG. Kort samengevat komen deze uitgangspunten neer op het
volgende:
– De Wet BIG speelt een belangrijke rol bij het bewaken en bevorderen
van de kwaliteit van de beroepsuitoefening van de BIG-geregistreerde
1

kst-29282-415
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 29 282, nr. 392.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 415

1

–

–

–

–

–
–

beroepen en bij het beschermen van de patiënt tegen ondeskundig en
onzorgvuldig handelen.
De belangrijkste instrumenten die de Wet BIG hierbij hanteert zijn het
systeem van beroepstitels, opleidingstitels, voorbehouden handelingen en het tuchtrecht.
De Wet BIG noemt veertien voorbehouden handelingen die, indien
onzorgvuldig of ondeskundig uitgevoerd, grote schade kunnen
toebrengen aan patiënten. De indicatiestelling, uitvoering en opdrachtverstrekking van deze handelingen is uitsluitend voorbehouden aan
bepaalde BIG-geregistreerde beroepsgroepen. (Er zijn momenteel elf
beroepsgroepen opgenomen in artikel 3 van de Wet BIG – en daarmee
BIG geregistreerd. Zes daarvan mogen bepaalde voorbehouden
handelingen uitvoeren.)
De bekwaamheid om een zorghandeling uit te voeren is een individuele verantwoordelijkheid van de BIG- geregistreerde beroepsbeoefenaar. Deze moet kunnen verantwoorden dat hij beschikte over de
vereiste competenties en dat hij heeft gehandeld conform de professionele standaard van de beroepsgroep.
Ook bevat de Wet BIG de mogelijkheid om onder voorwaarden
anderen, niet zelfstandig bevoegden en functioneel zelfstandig
bevoegden, in opdracht voorbehouden handelingen te laten uitvoeren.
Het tuchtrecht is van toepassing op alle BIG-geregistreerde beroepen.
Het tuchtrecht heeft als doel om de kwaliteit van de beroepsuitoefening te toetsen en te borgen. Hiermee wordt ook recht gedaan aan de
risico’s rond diagnostiek en behandeling van kwetsbare patiënten bij
wie geen voorbehouden handelingen worden verricht of in een
kwetsbare behandelaar-patiëntrelatie verkeren.

De conclusie van de besprekingen van deze uitgangspunten is dat het
systeem van de Wet BIG over het algemeen zijn werk goed doet en dat
niet het hele kader ter discussie hoeft te komen staan. Wel is het goed om
te bekijken in welke gevallen aanpassingen gerechtvaardigd zijn om in te
kunnen spelen op actuele ontwikkelingen om meer toekomstbestendig te
worden.
Hierbij gaat het om verschillende maatschappelijke ontwikkelingen, zoals
opkomende technologie, werken over domeinen heen, het steeds meer
werken in team- en netwerkverband, meer inzet op collectieve zorg, zoals
preventie, en de vraag om meer flexibiliteit in het kader van een veranderende zorgvraag. We zien krapte op de arbeidsmarkt, wat vraagt om een
Wet BIG die de kwaliteitsdoelstellingen in stand houdt en overregulering
voorkomt. In dit kader is tevens geconstateerd dat er steeds meer
beroepsgroepen zijn die om oneigenlijke redenen – namelijk niet op basis
van de uitgangspunten van de Wet BIG – opgenomen willen worden in de
Wet BIG. De stuurgroep is van mening dat al deze ontwikkelingen
vraagstukken opwerpen die nadere verkenning behoeven.
In het voorjaar van 2020 brak het Coronavirus uit en heeft de verkenning
tijdelijk stilgelegen. In juli is de verkenning hervat. In de stuurgroep is
besproken dat gezien de nieuwe omstandigheden door de komst van het
Coronavirus, het niet meer passend is om het traject zoals voorheen
bedacht2 te hervatten. De stuurgroep is van mening dat er nog steeds
stappen gemaakt kunnen worden om de bestaande vraagstukken te
onderzoeken en aan te pakken, waardoor de toekomstbestendigheid van
de Wet BIG kan worden gewaarborgd. Ik bericht uw Kamer in het vervolg
van deze brief over de hoofdlijnen en de koers die wij nu gezamenlijk voor
ons zien.

2

Kamerstuk 29 282, nr. 407.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 415

2

De doelstellingen van de Wet BIG (kwaliteitsbewaking- en bevordering en
bescherming van patiënten tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen
van zorgverleners) zijn goed en dienen wat de stuurgroep betreft
onveranderd blijven. De gesignaleerde ontwikkelingen en vraagstukken
behoeven echter wel nadere analyse en actie. Dit is mogelijk door de
volgende thema’s te aan te pakken:
1. Voorbehouden handelingen en toelating nieuwe beroepen
Onderzocht wordt op welke wijze knelpunten op het gebied van
onduidelijkheid, onbekendheid en inflexibiliteit van de regels voor
voorbehouden handelingen kunnen worden opgelost. Tevens wordt
onderzocht in hoeverre de criteria voor toelating van nieuwe beroepen
(artikel 3 en 34 van de Wet BIG) aanpassing behoeven. Hierbij wordt
tevens ingegaan op de verantwoordelijkheidsverdeling in het geval
van werken in team- en netwerkverband.
2. Deskundigheidsbevordering in het kader van herregistratie
In dialoogtafels wordt besproken hoe deskundigheidsbevordering
verder ontwikkeld zou kunnen worden in relatie tot de herregistratieverplichting.
3. Lerende werking van tuchtrecht
Er kan meer lerende werking van het tuchtrecht uitgaan. Bekeken
wordt hoe dit het beste bewerkstelligd kan worden. Ten aanzien van
het tuchtrecht wordt tevens gekeken naar de verantwoordelijkheidsverdeling bij onjuist of nalatig handelen van individuele beroepsbeoefenaren die werken in team- en netwerkverband.
1. Voorbehouden handelingen en toelating nieuwe beroepen
Voorbehouden handelingen
De Wet BIG geeft de beroepsmatige uitoefening van individuele gezondheidszorg vrij, met uitzondering van enkele voorbehouden handelingen.
Dit zijn handelingen die te risicovol zijn om door onbevoegden te laten
verrichten. In artikel 36 van de Wet BIG is een limitatieve lijst van veertien
voorbehouden handelingen opgenomen met daarbij de bevoegde
beroepsgroepen. Uit meerdere (evaluatie)onderzoeken is gebleken dat de
regels voor voorbehouden handelingen vaak inflexibel, ingewikkeld en
onbekend bij zorgverleners zijn:
• Door het algemene karakter van de categorieën voorbehouden
handelingen (bijvoorbeeld «heelkundige handeling») bestaat in de
praktijk onduidelijkheid welke handelingen hieronder verstaan worden
en worden relatief veilige handelingen soms ook als voorbehouden
aangewezen, zoals eenvoudige hechtingen waarbij geringe risico’s
bestaan.
• Ook houden de regels voor voorbehouden handelingen weinig
rekening met de setting waarin de handeling wordt uitgevoerd. Het
risico van een voorbehouden handeling kan immers groter of kleiner
zijn, afhankelijk van de setting en context. Zo is het aannemelijk dat het
geven van een injectie in het kader van een rijksvaccinatieprogramma
een ander risico vormt dan het geven van een injectie met een
complex medicijn op de intensive care.
• Ook kan minder goed worden ingespeeld op nieuwe maatschappelijke
ontwikkelingen, zoals het werken in teams en netwerken, de inzet op
preventie, e-health, de inzet van robots en andere technologische
ontwikkelingen en de vraag om meer flexibele inzet van zorgprofessionals.
Onderzocht moet worden welke handelingen en omstandigheden zodanig
risicovol zijn voor de lichamelijke of psychische integriteit van de patiënt
dat zij gekwalificeerd moeten worden als voorbehouden handelingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 415

3

dat toepassing van het tuchtrecht nodig is – en welke aanpassingen nodig
zijn om in te kunnen spelen op maatschappelijke ontwikkelingen om meer
toekomstbestendig te worden. Hierbij wordt onder meer gekeken naar de
specificering/definiëring van voorbehouden handelingen, zelfstandige
bevoegdheid vs. functionele (waaronder eventuele afgebakende en
geclausuleerde uitbreiding van bevoegdheden van artikel 34 beroepsgroepen), efficiëntie van de opdrachtconstructie, technologische ontwikkelingen, etc.
De toelating van beroepen tot de Wet BIG
De Wet BIG is een kwaliteitswet ter bescherming van patiënten, maar laat
de beroepsmatige uitoefening van de individuele gezondheidszorg in
principe vrij. Het uitgangspunt van de Wet BIG is dat beroepen niet
worden opgenomen in de wet, tenzij dit noodzakelijk is om patiënten te
beschermen tegen onzorgvuldig of ondeskundig handelen. Dit is het «nee,
tenzij»-principe en is gericht op een zo min mogelijke beperking van de
werkwijze in de gezondheidszorg en vrije beroepsuitoefening. Het zorgt
tevens voor maximale flexibiliteit op de arbeidsmarkt en inzet van
zorgpersoneel.
De ervaring van de afgelopen jaren is echter dat steeds meer beroepsgroepen vragen om opname in de Wet BIG vanuit motieven die niet
gebaseerd zijn op de uitgangspunten van de Wet BIG. Veel voorkomende
motieven zijn de behoefte aan maatschappelijke erkenning en herkenbaarheid van een beroepsgroep, de eis van verzekeraars en andere
partijen dat een beroepsbeoefenaar BIG-geregistreerd moet zijn om te
kunnen declareren, regiebehandelaar te kunnen zijn of toegang te kunnen
krijgen tot patiëntregistratiesystemen.
Onderzocht moet worden welke risico-afweging gemaakt moet worden
om te bepalen voor welke beroepen opname in de Wet BIG op grond van
artikel 3 of artikel 34 noodzakelijk is en wat dit betekent voor de criteria
voor toelating tot de Wet BIG. Zijn deze nog effectief, of zijn er aanpassingen nodig? En zo ja, welke? Bij zowel de vraag welke handelingen
zodanig risicovol zijn dat ze voorbehouden moeten zijn aan bepaalde
beroepsgroepen, als de vraag wanneer het noodzakelijk is om een beroep
te reguleren in artikel 3, gaat het om een risico-afweging: wanneer is het
risico zodanig dat de beroepsuitoefening niet vrij kan zijn en er extra
wettelijke waarborgen nodig zijn? Aangezien de beantwoording van dit
vraagstuk mogelijk consequenties heeft voor een aantal artikel
34-beroepen krijgt ook een vertegenwoordiger van Groep 34, die een
belangrijk deel van deze beroepsgroepen vertegenwoordigt, een positie
bij dit thema in de stuurgroep.
In mijn brief van 19 december 2019 heb ik uw Kamer bericht dat ik nieuwe
verzoeken tot opname in de Wet BIG zou opschorten totdat ik uw Kamer
over de lange termijn visie op de Wet BIG heb geïnformeerd. Op basis van
voornoemd onderzoek verwacht ik dat in de loop van volgend jaar een
meer inhoudelijke koers kan worden opgesteld. Ik verwacht dat uw Kamer
door het nieuwe kabinet hierover zal worden geïnformeerd. Ik verleng de
opschortingstermijn dan ook voorlopig, totdat duidelijker is uit voornoemd onderzoek wat de consequenties kunnen zijn voor de toelating van
nieuwe beroepen. Voor de zes beroepen die reeds voor de opschorting tot
opname in artikel 3 van de Wet BIG hebben verzocht, of voor wie nu een
experimentele status geldt, is hier een uitzondering op. Voor zover deze
nog niet zijn afgehandeld, blijven deze in behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 415

4

2. Deskundigheidsbevordering in het kader van herregistratie
In de stuurgroep is afgesproken dat verder gesproken wordt over de vraag
hoe de baseline voor veiligheid en kwaliteit verder ontwikkeld zou kunnen
worden ten aanzien van het bekwaam zijn en blijven in relatie tot de
herregistratieverplichting. Hierbij gaat het om deskundigheidsbevorderende activiteiten naast de werkervaringseis (ook wel urennorm).
Bekwaamheid is belangrijk en daarom is het goed om deskundigheidsbevorderende activiteiten te stimuleren, maar de vraag is wat in dit kader
noodzakelijk en effectief is om wettelijk of anderszins te regelen. Hierbij
moet rekening gehouden worden met de samenhang en complexiteit van
de beroepsuitoefening van BIG-geregistreerde beroepen en met mogelijke
uitvoeringsproblemen, onevenredige administratieve lasten voor zorgprofessionals en zaken die in dit kader al zijn gerealiseerd, zoals de
kwaliteitsregisters die een groot aantal BIG beroepen reeds hebben.
Daarom zal met betrokken partijen in dialoogtafels besproken worden wat
wenselijk is binnen de huidige en toekomstige context en omstandigheden. Hierbij zullen verschillende opties, waaronder ook het bekwaamhedenportfolio, besproken worden.
3. Een meer lerende werking van het tuchtrecht uit laten gaan
Tot slot zou het goed zijn als het tuchtrecht meer gericht zou zijn op het
leren en verbeteren door zorgverleners. Dit zou aanvullend moeten zijn op
het corrigerende effect van het tuchtrecht, dat ook nodig is. Daarom zal de
komende tijd bekeken worden hoe dit het beste bewerkstelligd kan
worden. Ten aanzien van het tuchtrecht zal tevens gekeken worden naar
team- en netwerkverantwoordelijkheden wanneer het handelen of het
nalaten van handelen in strijd is met de professionele standaard (wie is
waarvoor verantwoordelijk als de behandeling van een patiënt een
gezamenlijke verantwoordelijkheid is).
Samenvattend concludeer ik dat de thema’s die de stuurgroep heeft
geadresseerd de essentiële zaken zijn om de Wet BIG ook in de toekomst
bestendig te houden. Door te starten met de genoemde onderzoeken en
dialoogtafels kunnen belangrijke stappen gezet worden. De stuurgroep
blijft in deze volgende fase bestaan en zal de opdrachtgever van de
hierboven onder 1 en 3 genoemde acties worden. Naar verwachting zullen
alle acties in de loop van volgend jaar tot eerste bevindingen leiden. Ik zal
uw Kamer hierover blijven informeren.
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 415

5