Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 934

Douane

Nr. 59

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2022
Met deze brief ontvangt u de eerste «Stand-van-zakenbrief» Douane.
Zoals aangegeven in de brief bij de afsluitende Voortgangsrapportage
(VGR) Douane 2021 van 22 juni jl.1 is het streven om de Tweede Kamer
periodiek met een stand-van-zakenbrief te informeren. Deze brief vormt de
eerste brief volgens deze aanpak en richt zich op de actuele onderwerpen
binnen de Douane.
Deze brief gaat in op de toezeggingen uit het debat met uw vaste
Kamercommissie van Financiën op 9 maart jl. (Kamerstuk 31 934, nr. 57)
Daarnaast informeert deze brief u over de belangrijkste ontwikkelingen in
de uitvoering van het jaarplan Douane 2022. Een van de onderwerpen
betreft de betaling in 2022 van bijna € 100 miljoen (waarvan € 61 miljoen
onder voorbehoud) aan de Europese Commissie in het kader van de
traditionele eigen middelen (TEM). Deze wordt gedekt uit de reservering
TEM, die voor dit doel wordt aangehouden op de aanvullende post van de
Rijksbegroting. Dit wordt nader toegelicht in deel II, onderdeel 5, van deze
brief.
De brief is als volgt opgebouwd:
I. Onderwerpen naar aanleiding van toezeggingen Commissiedebat:
1) Integriteit en de verbeteragenda
2) De aanpak van namaakgoederen
3) Verlengde navorderingstermijn
4) Ontwikkelingen en uitdagingen implementatie DWU
5) Sanctiemaatregelen Rusland en Belarus
6) Wetsvoorstel Cameratoezicht
II. Onderwerpen uit het Jaarplan Douane 2022:
1) Ondermijning
2) Strategisch Meerjarenplan
3) Professionele en integere Douane
4) Data gedreven organisatie
1

kst-31934-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 31 934, nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

1

5)

Traditionele eigen middelen

I. Onderwerpen naar aanleiding van het Commissiedebat
1. Integriteit en de verbeteragenda
Toezegging: de Kamer informeren over de stand van zaken aanpak
integriteit en de (on)mogelijkheden van AIVD-screening
Het onderzoek dat de Douane in 2020 heeft laten doen naar de beheersing
van corruptierisico’s in de Rotterdamse haven, de uitgevoerde 0-meting
naar de beleving van integriteit en de reeds lopende initiatieven op het
gebied van integriteit hebben geleid tot een Verbeteragenda voor het
integriteitsbeleid2. In dat kader wordt de komende 5 jaar een breed scala
een verbeteractiviteiten uitgevoerd. Deze activiteiten zijn gericht op
bescherming, weerbaarheid en cultuur en organisatie. Dit onderwerp is
ook onderdeel van het jaarplan en van het Strategisch Meerjarenplan van
de Douane. In paragraaf 2 wordt het Strategisch Meerjarenplan verder
toegelicht. Een groot deel van de projecten uit de Verbeteragenda is
inmiddels gestart en de eerste resultaten worden zichtbaar:
• De theatervoorstelling «Grenzeloos» is van start gegaan. Een voorstelling voor en over de Douane, over het werk, de uitdagingen en
dilemma’s. Met als belangrijkste onderdeel de gesprekken na afloop
van de voorstelling tussen douanecollega’s, waar bewustwording
wordt vergroot en ervaringen worden gedeeld met diverse
integriteits-, leiderschaps- en cultuurdilemma’s.
• Dilemmasessies aan de hand van filmfragmenten (Movielearning)
worden georganiseerd binnen teams.
• Een training ethisch leiderschap is ontwikkeld en gevolgd door
nagenoeg alle leidinggevenden.
• Er is geïnvesteerd in het uitbouwen van een professionele netwerk op
het terrein van integriteitsschendingen; met diverse collegaorganisaties zijn afspraken gemaakt over informatie uitwisseling en
samenwerking.
• Momenteel wordt gewerkt aan de oprichting van een Bureau Veiligheid en Integriteit (BV&I) Douane. Hiermee wordt uitvoering gegeven
aan de organisatorische aanbevelingen uit het eerder genoemde
onderzoeksrapport en de brief aan de kamer van 16 december 2021
(Kamerstuk 31 934, nr. 55). Per 1 april jl. is de kwartiermaker BV&I
gestart. Op dit moment wordt het ontwerp, doel en opzet van BV&I
uitgewerkt en zal deze zomer worden vastgesteld.
Screening
•

•

•

2
3

In de Verbeteragenda wordt ingezet op versterkte screening. Het eerste
onderdeel daarvan is de invoering van VOG-P voor nieuw in te
stromen medewerkers en BOA’s met geweldsbevoegdheden3 (BOA’s
betreft op dit moment ongeveer 2.580 medewerkers). De Douane is
vanaf 1 juli gestart met de invoering van de VOG-P.
Voor periodieke screening is er een grondslag gecreëerd in de CAO
Rijk 2021/2022. Voor de verdere uitvoering binnen Douane vindt
momenteel overleg met de vakbonden plaats. Hierover wordt u nader
geïnformeerd in de stand-van-zakenbrief in november 2022.
In de nieuwe CAO Rijk is geen grondslag voor continue screening
gecreëerd. De inzet blijft nog steeds om continue screening voor
Douane gerealiseerd te krijgen.
Kamerstuk 31 934, nr. 55
Betreft alle BOA’s werkzaam binnen de Douane op grond van artikel 7, eerste lid van de
Politiewet 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

2

•

Ten aanzien van de toezegging gedaan tijdens het commissiedebat
financiën op 9 maart 2022 om uw Kamer te informeren over of en
onder welke voorwaarden het mogelijk is om een havengebied aan te
wijzen als gebied waar toegang voorbehouden is aan mensen met een
bepaalde screening, zoals dat geldt op Schiphol, kan worden gemeld
dat de Douane momenteel met de relevante partners binnen het Rijk
(zoals de AIVD en NCTV) aan het verkennen is onder welke voorwaarden dit eventueel mogelijk is en wat de implicaties hiervan zijn.
Na deze verkennende fase wordt uw Kamer zo spoedig mogelijk
geïnformeerd.

2. Aanpak van namaakgoederen
Toezegging: De Kamer informeren over de stand van zaken aanpak
namaakgoederen
De Douane controleert het grensoverschrijdend goederenverkeer
(waaronder internetaankopen) dat van buiten de EU Nederland
binnenkomt. Bijvoorbeeld op Schiphol, maar ook in de havens. Dit doet de
Douane onder meer in vrachtzendingen, post, koeriers en in reizigersbagage. Voor de risicoselectie van controles hanteert de Douane
methodes deels op basis van risicoanalyse en deels steekproefsgewijs. De
Douane controleert daarbij op alle soorten goederen, waaronder op
goederen die vermoedelijk inbreuk maken op een intellectueel eigendomsrecht. Jaarlijks controleert de Douane vele duizenden zendingen
goederen (voor 2022 ruim 18.000 controles gepland).
De Douane legt geen beslag op namaakgoederen, maar houdt deze tegen
om vervolgens de houder van het betreffende intellectuele eigendomsrechten hierover te informeren. Deze moet binnen 10 werkdagen actie
ondernemen. Deze procedure volgt uit de Verordening inzake de
handhaving van intellectuele-eigendomsrechten door de Douane
(608/2013). Het primaat binnen dit kader ligt op de civielrechtelijke
handhaving door de houders van een intellectuele eigendomsrecht. Er
wordt geen strafrechtelijke handhaving toegepast, op enkele zaken op
jaarbasis na die -na melding van de Douane- door de FIOD worden
opgepakt.
Het rapport van Europol/EUIPO «Intellectual property crime threat
assessment 2022»4 is een bevestiging van een fenomeen dat de afgelopen
jaren niet in omvang is afgenomen. In het Commissiedebat van 9 maart jl.
is dit rapport aan de orde geweest. De Douane voert over dit rapport
overleg met de opdrachtgever EZK. Daarbij komen aan de orde eventuele
aanpassingen van de handhavingsstrategie om de effectiviteit van de
handhaving te vergroten. De Kamer zal hierover in november in de
volgende stand van zaken brief worden geïnformeerd.
3. Verlengde navorderingstermijn
Toezegging: De Kamer informeren over ondernemerszorgen met
betrekking tot verlengde navorderingstermijnen
Het bedrijfsleven heeft haar zorgen geuit over de toepassing van de
verlengde navorderingstermijn. Het Ministerie van Financiën is over de
verlengde navorderingstermijn in gesprek met het bedrijfsleven. In nauw
overleg is de materie, inclusief de oplossingssuggestie van het bedrijfs4

Mede naar aanleiding van het rapport van Europol en het Bureau voor intellectuele eigendom
van de Europese Unie (EUIPO) – Intellectual Property Crime Treat Assessment 2022, zie
https://euipo.europa.eu/ohimportal/en/news/-/action/view/9231590

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

3

leven, onderzocht. Momenteel worden diverse scenario’s in kaart gebracht
en die zullen de komende tijd worden besproken met het bedrijfsleven. In
de stand van zaken brief van november wordt u hierover geïnformeerd.
4. Ontwikkelingen en uitdagingen implementatie DWU
Toezegging: De Kamer informeren over de ontwikkelingen met betrekking
tot de implementatie van het DWU
Het douanewetboek van de Unie (DWU) is van toepassing sinds 1 mei
2016. Het DWU beoogt onder andere om te komen tot de volledig
elektronische en uniforme afhandeling van alle douaneformaliteiten op
Europees niveau. Het geheel moet in 2025 door alle lidstaten en de
Commissie geïmplementeerd zijn.
Dit brengt veel ontwikkelwerk in de ICT en de douaneprocessen met zich
mee, want systemen zijn complex en onderling met elkaar verbonden.
Voor het meerjarige IV-portfolio van de Douane geldt dat de vraag het
aanbod fors overstijgt: de behoefte aan automatisering is veel groter dan
de beschikbare capaciteit. Naast de DWU zijn er nog andere ontwikkelingen (geweest) die capaciteit vragen zoals de BTW/e-Commercewetgeving, Brexit, ontvlechting van de Belastingdienst en herstelwerkzaamheden voor het Log4j beveiligingslek. Dit naast het noodzakelijk
beheer, onderhoud en vernieuwing van systemen. De onbalans tussen
vraag en aanbod wordt versterkt door de krapte op de arbeidsmarkt.
Om zo veel mogelijk te kunnen voldoen aan de eisen uit het DWU en om
alle ontwikkelingen te kunnen realiseren moet de balans tussen vraag en
aanbod hersteld worden. De IV-organisatie moet groeien en openstaande
vacatures worden vervuld. Zolang het verhoogde aanbod niet is gerealiseerd, prioriteert de Douane haar IV-ambities. Dit leidt er toe dat deadlines
uit de DWU daardoor niet worden behaald. Op dit moment wordt o.a.
gewerkt aan de systemen voor invoer, douanevervoer en uitvoer, inclusief
risicomanagement. Elk traject kent deelprojecten met eigen deadlines en
tussentijdse mijlpalen. Bij enkele van de ruim twintig (deel)projecten met
betrekking tot deze systemen is sprake van een overschrijding van
deadlines.
Ook vanuit andere lidstaten van de Unie is aangegeven dat deadlines uit
de DWU-planning niet gehaald kunnen worden. DG TAXUD is bezig met
een inventarisatie van de mogelijkheden en uitdagingen en heeft lidstaten
verzocht om te laten weten welke (deel)projecten naar verwachting niet
binnen de gestelde deadlines gehaald zullen worden. Nederland heeft dit
in mei jl. gedaan.
Met het geven van transparantie over mogelijke overschrijding van
deadlines, bieden de lidstaten de Europese Commissie de mogelijkheid
om een integraal beeld over alle lidstaten te creëren. Daarmee kan de
Commissie maatregelen nemen en de planning voor de gehele
douane-unie – waar nodig – herijken, binnen de deadline van 2025. In juli
worden de bevindingen door DG TAXUD besproken in een vergadering
met vertegenwoordigers van de lidstaten, waarna de Commissie
voorstellen voor maatregelen zal uitwerken. Vervolgens wordt nationaal
bekeken wat dit betekent voor de planning van de DWU-automatisering.
Uiterlijk in de volgende stand van zakenbrief die u in november ontvangt
wordt u hierover nader geïnformeerd.
Het bedrijfsleven heeft aangegeven ook moeite te hebben met het
DWU-conform maken van hun systemen, door het grote aantal wijzigingen voor de DWU dat in korte tijd moet worden gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

4

Daarnaast speelt ook de krappe arbeidsmarkt voor onder andere
IT-personeel de bedrijven en hun softwareleveranciers parten. Het
bedrijfsleven wordt door de Douane meegenomen in de communicatie
over de planning via het Overleg Douane Bedrijfsleven (ODB) in
Nederland en via de Trade Contact Group op EU-niveau. De Douane doet
al het mogelijke om de vertragingen in de DWU-implementatie en de
eventuele gevolgen hiervan voor het bedrijfsleven zo beperkt mogelijk te
houden.
5. Sanctiemaatregelen Rusland en Belarus
Toezegging: De Kamer informeren over de stand van zaken Rusland/
Oekraïne
De Douane heeft een belangrijke taak bij de uitvoering van de ingestelde
sanctiemaatregelen tegen Rusland en Belarus. Deze sanctiemaatregelen
zijn verregaand van aard en er is een groot (potentieel) handelsvolume
mee gemoeid. Het verantwoordelijke beleidsdepartement Buitenlandse
Zaken heeft met de Douane afspraken gemaakt over invulling van de
handhaving.
De opdrachtgever, het Ministerie van Buitenlandse Zaken, heeft Douane
verzocht te starten met het werven van nieuw personeel voor de
uitvoering van sanctiemaatregelen. In de tussentijd zijn er afspraken
gemaakt over de tijdelijke herallocatie van capaciteit. U wordt periodiek
op de hoogte gehouden in de Kamerbrief «stand van zaken sanctienaleving en -handhaving». Deze brief wordt mede namens de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en mijzelf gestuurd
door de Minister van Buitenlandse Zaken als coördinerend Minister. In
deze brief zijn ook de inspanningen van Douane meegenomen.
Er zijn diverse onderdelen van de sanctiepakketten waarop de Douane
sinds het begin van deze nieuwe sancties heeft gecontroleerd (cijfers van
10 juni 2022):
• Er zijn rond de 133.000 aangiften van vracht- en koerierszendingen van
en naar Rusland en Belarus beoordeeld en ruim 2.000 postzakken
gescand.
• Daarnaast zijn er ruim 35.000 containers in de Rotterdamse haven
beoordeeld. Er zijn scheepswerven bezocht en vaartuigen onder
toezicht geplaatst en zijn er vliegtuigen onder toezicht geplaatst.
• Tot slot zijn er 145 zendingen vanuit Douane intern voorgelegd bij de
Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU) vanwege mogelijke overtreding
van de sanctiemaatregelen.
6. Wetsvoorstel cameratoezicht Douane
Het wetsvoorstel cameratoezicht regelt expliciet de grondslag voor het
verwerken van persoonsgegevens bij het gebruik van zowel vaste als
mobiele camera’s door de Douane, waaronder drones. Omdat het
wetsvoorstel naar aanleiding van het eerdere advies van de Raad van
State op een aantal belangrijke punten specifieker is gemaakt ten opzichte
van het eerdere voorstel, en gelet op de gewenste zorgvuldigheid bij het
gebruik van camera’s, is het nodig om het wetsvoorstel opnieuw bij de
Raad van State voor advies aanhangig te maken, alvorens het aan uw
Kamer toe te zenden. Gelet op de termijn die de Raad van State hanteert,
lukt het niet om het wetsvoorstel al voor het zomerreces aan de TK aan te
bieden zoals eerder gemeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

5

II. Onderwerpen uit het Jaarplan Douane 2022
1. Ondermijning
De Douane levert een belangrijke bijdrage aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Dit doet zij primair door het uitvoeren van de reguliere
controle- en toezichtstaken als poortwachter aan de EU-buitengrens.
Hierover bent u geïnformeerd in de afsluitende Voortgangsrapportage
(VGR) Douane 20215.
Op het gebied van ondermijning lopen er verschillende trajecten waar de
Douane aan deelneemt, zowel op internationaal, nationaal als lokaal
niveau. Een voorbeeld op internationaal niveau is de versterking van de
samenwerking met de Belgische Douane. Op nationaal niveau participeert
de Douane bijvoorbeeld in de Nationale Samenwerking tegen Ondermijnende Criminaliteit (NSOC). Hier wordt de komende 18 maanden gewerkt
aan concrete acties en resultaten in de aanpak van ondermijnende
criminaliteit.
Op lokaal niveau werkt de Douane nauw samen met de partners op de
lucht- en zeehavens in onder andere de bestrijding van in- en uitvoer van
verdovende middelen.
In het jaarplan Douane 2022 zijn een aantal concrete acties benoemd.
Hieronder wordt van een aantal punten daar een stand van zaken op
gegeven:
• Plaatsing van liaisons in de VS, Suriname, Curaçao en Panama of
Costa Rica; in alle beoogde landen (Verenigde Staten, Panama,
Suriname, Curaçao) zijn gesprekken gevoerd met de autoriteiten en de
Nederlandse ambassades. Het doel van de liaisons is het versterken
van de samenwerking en de informatie-uitwisseling op het gebied van
ondermijning tussen Nederland en de genoemde landen. De verwachting is dat een deel van deze Douaneliaisons dit jaar al operationeel is.
• Uitbreiding van het Team Bijzondere Bijstand (TBB); deze operationele
Douane-eenheid binnen het HARC Rotterdam heeft als doel om
inbeslaggenomen goederen te beveiligen en te transporteren en
verricht samen met andere HARC-partners aanhoudingen die
gerelateerd zijn aan de in- of uitvoer van verdovende middelen. Dit jaar
is het TBB uitgebreid met 4 fte en de verwachting is dat het TBB dit
jaar met nog eens 4 fte uitbreidt, naar 8 fte. Deze uitbreiding heeft tot
doel om meer opsporingscapaciteit beschikbaar te hebben naar
aanleiding van de stijgende inbeslagnames van cocaïne en ondermijnende criminaliteit.
• Realisatie van autodetectie in data en scanbeelden van goederen;
momenteel wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om artificial
intelligence (AI) in autodetectie binnen het scanproces in te voeren.
Het ontwikkelen van artificial intelligence dat binnen het scanproces
toepasbaar is betreft een relatief nieuw innovatiedomein. Dit betekent
dat het een proces is van kleine stappen, waardoor het op voorhand
niet mogelijk is om aan te geven wanneer welk deel van deze
ontwikkeling goed toepasbaar is. De intentie is om in enkele jaren deze
technologie actief toe te passen.
• De Douane is ook met terminals in gesprek om versnelling aan te
brengen in het proces van lossen van de container tot aan het
scannen. Dit met het doel om de kansen voor het tussentijds uithalen
van cocaïne tot een minimum te beperken. Dit vergt mogelijk
aanpassingen in de bedrijfsvoering en van logistieke processen van
containerterminals. In de stand van zakenbrief van november 2022
volgt nadere informatie over de concrete mogelijkheden met betrekking tot de beoogde versnelling van het lossen van containers.
5

Kamerstuk 31 934, nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

6

2. Strategisch Meerjaren Plan
Onder de paraplu van het Strategisch Meerjaren Plan (SMP) voert de
Douane meerdere programma’s uit6. Het algemene beeld is dat de
programma’s in lijn met de planning verlopen. Wel zijn er aandachtspunten. Zo is de schaarse beschikbaarheid voor ICT-ontwikkeling een zorg.
Voor het programma Verbeteren Informatiepositie Douane is de werving
van benodigde deskundigheid en beperking van schaalbaarheid van het
datawarehouse een belangrijke voorwaarde. Dat staat onder druk. Door
periodieke rapportages wordt de voortgang van het SMP nauwgezet
gevolgd. Ook om adequaat te kunnen bijsturen waar nodig. Het SMP
wordt jaarlijks herijkt, de nieuwe herijkte versie is in juni 2022 vastgesteld.
3. Professionele en integere Douane
Douane aantoonbaar in control
In het kader van het programma Douane aantoonbaar in control (DAIC)
worden de belangrijke operationele, besturende en ondersteunende
procesketens beschreven en vastgelegd. De doelstelling is inzicht,
overzicht en samenhang te creëren met betrekking tot alle activiteiten
binnen de Douane die betrekking hebben op de interne beheersing en het
versterken hiervan. Gepland is om het programma in maximaal zes jaar
(2020–2025) te realiseren. Dit jaar worden onder andere 12 procesketens
beschreven. Dit ligt qua aantal op schema, maar heeft vanwege verminderde beschikbaarheid in benodigde expertise wel een herprioritering in
de te beschrijven procesketens tot gevolg. De procesketens worden
kortom in een andere volgorde dan gepland beschreven, waarbij de totale
looptijd gelijk blijft.
Ontwikkelingen op personeelsgebied
Strategische personeelsopgave
Zoals benoemd in paragraaf 2 loopt als onderdeel van het SMP het
programma Strategische personeelsopgave. In dit kader is gestart met de
ontwikkeling en implementatie van HR-analytics om hiermee beter inzicht
in en overzicht van het huidige personeelsbestand te krijgen en beter
geëquipeerd te zijn voor de toekomstige personeelsbehoefte. De Douane
ligt op schema met het verkrijgen van de verkennende overzichten op
basis van personeelsdata. Deze overzichten zijn beschikbaar om in te
zetten in het kader van strategische personeelsplanning.
Belangrijke stappen zijn gezet in het opstellen van een eigen arbeidsmarktstrategie. De bekendheid en positionering van de Douane op de
arbeidsmarkt moet worden versterkt. Dit in de context van een verder
aantrekkende arbeidsmarkt, waarbij werkzoekenden steeds meer te kiezen
hebben en de huidige hoge respons op onze vacatures niet vanzelfsprekend blijft. De arbeidsmarktstrategie is opgeleverd, deze wordt
momenteel vertaald in een creatief concept en een doelgroep/kanalen
strategie. Tevens wordt in het kader van de Samenwerking Veiligheidsdomein door Politie, Defensie, de Dienst Justitiële Inrichtingen en Douane
samengewerkt op dit terrein.

6

De vijf prioritaire programma’s van SMP zijn 1) gelaagde handhaving, 2) klantgericht toezicht,
3) strategische personeelsopgave, 4) verbetering informatiepositie en 5) integriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

7

Wervingsinspanning
De Douane heeft de komende jaren te maken met een forse wervingsinspanning. Deze houdt verband met het inlopen op de huidige onderbezetting en de vervangingsvraag als gevolg van reguliere (zoals pensioengerelateerde) uitstroom. Voor 2022 is de wervingsbehoefte van de Douane
ingeschat op tussen de 600 en 650 fte’s. Voor de eerste vier maanden van
2022 was openstelling voor 261 posities geprognosticeerd en de realisatie
komt uit op openstelling voor 257 posities. De daadwerkelijke instroom tot
en mei 2022 bedraagt 255 fte.
Leren en ontwikkelen
Begin 2022 heeft de Douane gekozen voor taakgericht opleiden (TGO) als
onderwijsvorm voor startopleidingen. Op alle onderdelen van leren en
ontwikkelen is in Q1 de gewenste voortgang geboekt. Zo zijn aan hand
van het vernieuwde strategisch ontwerp de startopleidingen aangepast en
verder verbeterd. Voor de professionalisering van de praktijkbegeleiding
zijn de rollen, taken en verantwoordelijkheden van de praktijkbegeleiders
nader uitgewerkt. Inmiddels is gekozen voor MijnLeeromgeving (MLO),
een platform waar uiteindelijk alle vormen van leren en ontwikkelen voor
de Douanecollega’s beschikbaar komen.
De vervangingsvraag bij Douane, en daarmee werving en instroom, blijft
hoog en daarmee ook de opleidingsbehoefte. De focus op meer «werkend
leren» in de praktijk vraagt veel begeleidingscapaciteit en legt een grote
druk op de regio’s. Het tekort aan docenten is een punt van zorg, acuut en
voor de lange termijn. Dit vormt een risico voor de gewenste versterking
van het vakmanschap en de uitvoering van de startopleidingen. Onderzocht wordt hoe de docentenrol aantrekkelijker gemaakt kan worden en
hoe op de gewenste inzet op het gebied van leren en ontwikkelen
gestuurd kan worden. Met de vorming van een fulltime docentenpool in
de tweede helft van 2022 wordt gezorgd voor meer continuïteit van de
instroom- en startopleidingen. Tevens wordt gekeken naar onderwijsvormen die minder inzet van docenten vraagt.
Duurzame inzetbaarheid
De Douane heeft duurzame inzetbaarheid als strategisch thema geformuleerd. Een vertegenwoordiging vanuit de organisatie formuleert een visie
op duurzame inzetbaarheid passend bij de Douane. Daarnaast worden er
naar aanleiding van het medewerkersonderzoek actiepunten geformuleerd en binnen de eigen invloedssfeer worden zaken opgepakt.
Voorbeelden hiervan zijn: efficiënter vergaderen, het maken van onderlinge afspraken over werkverdeling en wanneer men bijvoorbeeld op
kantoor aanwezig is.
Diversiteit en inclusie
De Douane hecht eraan een organisatie te zijn met een veilig werkklimaat
waar medewerkers zichzelf kunnen zijn en werkplezier ervaren. Er is begin
2022 een start gemaakt met het vertalen van de rijksbrede ambities naar
een meerjarenvisie en – strategie met passende activiteiten voor de
Douane. Gewerkt wordt aan het invullen van de randvoorwaarden voor de
meerjarenstrategie, zijnde het doen van een nulmeting voor het bepalen
van de huidige positie en het, bij relevante interne en externe stakeholders, ophalen van input voor de benodigde governance, infrastructuur
en interventies. Afronding hiervan is in de tweede helft van dit jaar.
Anders dan in het jaarplan 2022 aangegeven, zal het proces om tot een
meerjarenvisie en -strategie te komen in 2023 afgerond worden. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

8

volledige proces duurt langer dan gepland, omdat het creëren van
draagvlak en het vertellen van het goede veranderverhaal meer tijd kost
dan eerder voorzien.
Leiderschap en cultuur
Met het meerjarige programma Leiderschap en Cultuur wil de Douane het
leiderschap en de cultuur van de organisatie toekomstbestendig maken.
De volgende activiteiten zijn tot nog toe gepland en uitgevoerd om de
doelstellingen te realiseren:
• Honderd nieuwe managers hebben een generiek on-boardingstraject
doorlopen, twaalf intervisiegroepen hebben plaatsgehad en in zes (van
de acht) regio’s en op het landelijk kantoor zijn met managers
dialoogsessies ethisch leiderschap gevoerd.
• Het management development (MD) beleid voor de Douane is
inmiddels herijkt en verder geprofessionaliseerd. Eén van de initiatieven die daar uit voorkomt, is de inrichting van de MD Adviesraad; een
Douane breed gremium waarin op managementtalenten op operationeel en tactisch niveau worden geïdentificeerd en verder worden
begeleid in hun loopbaan- en leiderschapsontwikkeling. Daarnaast
voorziet het recent ingestelde Strategisch MD beraad in het valideren
en verder ontwikkelen van strategische managementtalenten.
4. Data gedreven organisatie
Verbeteren Informatiepositie Douane
Het programma «Verbetering Informatiepositie Douane» is een onderdeel
van het SMP. De Douane wil zich verder ontwikkelen naar een data
gedreven organisatie. Dat wil zeggen: een organisatie die handhavingsbeslissingen neemt op een transparante wijze, aan de hand van analyses
van feitelijke data en cijfers en met behulp van algoritmen die risico’s
kunnen voorspellen.
Er is een datamanagementstrategie opgeleverd die in 2022 tot technische
als organisatorische stappen leidt.
Er is onderzoek gedaan naar de inrichting van een breed dataplatform
waarop de Douane data veilig (rekening houdend met de privacy-risico’s)
kan ontsluiten, verzamelen en analyseren en vervolgens kan verwerken
tot algoritmen. De adviezen uit dit onderzoek over inrichting, architectuur
en investeringen leiden eind 2022 tot een op de Douane afgestemd
ontwerp voor het dataplatform. De gegevensbronnen worden gefaseerd
ontsloten in 2022/2023. Dit is een risico in het proces; er is een afhankelijkheid van domeinen buiten de Douane, waarover de Douane geen
controle heeft.
Op organisatorisch gebied is gewerkt aan de beschrijving van het
datagebruik in het primaire proces en de eisen die daaraan worden
gesteld op het gebied van privacy, beveiliging en ethiek. Er is een
integraal dataketenprocesmodel met bijbehorende governance ontwikkeld
door de betrokken afdelingen om het data-gedreven werken te faciliteren.
EORI-nummers
De Douane heeft tevens afgelopen half jaar voorbereidingen getroffen de
zogenaamde EORI-nummers (Economic Operators Registration and
Identification) met een BSN van natuurlijke personen met een onderneming (eenmanszaken) te kunnen vervangen door nummers zonder
BSN. Dit doet de Douane in kader van de bescherming van de privacy. De
voorbereidingen lopen door tot 30 september. Vanaf die datum geeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

9

Douane alleen nog EORI-nummers uit zonder BSN en zijn in de Europese
database niet langer EORI-nummers met BSN publiekelijk zichtbaar voor
derden.
Digitale Snelweg Douane
Het programma Digitale Snelweg Douane heeft als doel om de informatievoorziening van de Douane geschikt te maken voor de huidige volumegroei. Dit gebeurt door het optimaliseren van applicaties en het robuust
maken van de bijbehorende technische infrastructuur. De planning
daarvan ligt op koers. Er is een plan opgeleverd om het testproces in te
bedden in de reguliere werkwijze, en het nieuwe aangiftesysteem DMS
wordt getest.
Daarnaast richt het programma zich op innovatie: processen en IT
slimmer inrichten, ook voor het bedrijfsleven. Projectleider en projectteam
Innovatie zijn in positie. Voor de inrichting van een innovatieomgeving en
een innovatie-consortium (Douane, IV Belastingdienst en diverse
leveranciers) zijn gesprekken gevoerd met IV Belastingdienst. Ideeën voor
innovatie zijn opgehaald in een seminar. Hiermee kon een start worden
gemaakt met nieuwe innovatieve initiatieven («Proofs of Concept»).
5. Traditionele eigen middelen
De afgelopen jaren heeft de Commissie in verschillende gevallen
aangegeven dat ze van mening is dat Nederland te weinig traditionele
eigen middelen (TEM, zoals douanerechten) heeft afgedragen en dat een
nabetaling nodig is. In gevallen waarin Nederland het niet eens is met de
Commissie wordt vaak gekozen om te betalen onder voorbehoud. Een
betaling onder voorbehoud stopt de verdere oploop van vertragingsrente.
Daarna start de zogenaamde constructieve dialoog met de Commissie.
Een constructieve dialoog houdt in dat samen met de Commissie wordt
gezocht naar een oplossing voor het inhoudelijke geschil. Mocht het
geschil aanhouden, dan resteert eventueel een gang naar het Hof van
Justitie van de EU. De Nederlandse inzet is om via een constructieve
dialoog ook meer helderheid te krijgen over het beoordelingskader van de
Commissie. Dit is onderdeel van de verschillende acties die in gang zijn
gezet om nabetalingen op het gebied van TEM zoveel mogelijk te
voorkomen. Het gaat dan zowel om interne als externe acties.
Bij interne acties betreft het onder andere de versterking van administratieve systemen, de interne controle en van de fiscale douaneprocessen.
Een belangrijk punt hierbij is het versterken van de behandeling van
EU-fraudemeldingen, ter beperking van het risico dat Nederland door de
Commissie verantwoordelijk wordt gehouden voor oninbare douaneschulden. Bij externe acties gaat het om de inzet tijdens de onderhandelingen van de wijziging van de verordening terbeschikkingstelling eigen
middelen (Making Available Regulation: MAR). Het is ten dele gelukt om
met het wijzigen van de MAR de kans op toekomstige nabetalingen te
reduceren.7 Slechts een formele fout hoeft onder voorwaarden niet meer
tot een nabetaling te leiden. Het is nog niet duidelijk hoe de Commissie
deze mogelijkheid in de praktijk gaat toepassen. Nederland heeft
daarnaast gesprekken gevoerd met de diensten van de Commissie om
aandacht te vragen voor de uitvoering en voor een eenduidige uitleg van
regelgeving. Een beter en duidelijker kader verhoogt de compliance en
kan zorgen voor een afname van geschillen en nabetalingen.

7

Kamerstuk 22 112, nr. 3371

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

10

In de tabel hieronder staat een overzicht van de omvangrijke dossiers die
onder voorbehoud aan de EU zijn betaald,8 omdat er een verschil van
inzicht is over de verschuldigdheid. Daarnaast is ook opgenomen welke
bedragen voor deze dossiers definitief zijn, of binnenkort worden,
afgedragen. De vertragingsrente is in al deze dossiers nog niet betaald.
Voor de eerste vier dossiers is deze ook nog niet in rekening gebracht
door de Commissie. Voor de LGO-zaak wel, het gaat om € 34,7 miljoen,
maar hier betreft het geschil juist de berekening van de rente. De
vertragingsrente kan fors oplopen omdat voor nabetalingen een verhoogd
tarief geldt tot maximaal 14 procentpunt boven de ECB-rente voor
basisherfinancieringstransacties. Dit verhoogde tarief geldt voor de hele
periode van de vertraging. Over de meeste zaken is de Kamer eerder
geïnformeerd.9 De betaling onder voortvarendheid II is nieuw, en zal in
2022 betaald worden. Dit wordt hieronder nader toegelicht.
Tabel
Dossier

Jaar bericht CIE

Jaar afdracht

Hoofdsom TEM1 onder
voorbehoud

Hoofdsom TEM1 definitief

Zonnepanelen
Textiel en Schoenen
Voortvarendheid I
Voortvarendheid II
LGO-zaak

2019
2021
2021
2021
2012

2020
2021
2021
2022
2019

€ 634 miljoen
€ 148 miljoen
€ 87,6 miljoen
€ 61,0 miljoen

–
–
€ 9,9 miljoen
€ 35,8 miljoen
€ 18,5 miljoen

1
Hoofdsommen TEM zijn netto na aftrek van de ontvangen perceptiekosten (nu 25%), dit is een vergoeding voor de kosten die gemoeid zijn met de
heffing en inning van douanerechten;

Zonnepanelen
Er is al een tijd sprake van een geschil over de afdracht van antidumpingen compenserende rechten bij de invoer van zonnepanelen: in de kern
draait het er om waar de zonnepanelen zijn geassembleerd. Hiervoor is in
2020 een afdracht onder voorbehoud aan de Commissie gedaan (€ 634
miljoen). De constructieve dialoog hierover loopt. Onlangs is een
aanvullende reactie gestuurd aan de Commissie waarin de Commissie is
gewezen op een aantal specifieke redenen voor de Nederlandse interpretatie van het geschil. Binnen enkele maanden wordt hierop een reactie
verwacht.
Onderwaardering textiel en schoenen
De Commissie vermoedt dat een groot aantal lidstaten – waaronder
Nederland – te weinig TEM heeft geïnd vanwege een onderwaardering
van textiel en schoenen. Nederland heeft daarom in 2021 een afdracht
onder voorbehoud gedaan. Nederland is in afwachting van een herbeoordeling door de Commissie van de handhavingsstrategie en het eventueel
gemiste bedrag aan TEM. De Commissie heeft aangegeven in september
2022 met een aanpak en planning per lidstaat te komen.

8

Daarnaast is ook een aantal kleinere bedragen onder voorbehoud betaald, bijvoorbeeld om in
afwachting van de beslissing in een rechtszaak tussen de Douane en een marktdeelnemer de
vertragingsrente te stoppen en in een ander geval met als doel helderheid te krijgen over het
startpunt dat de Commissie hanteert bij de beoordeling of een douaneschuld tijdig is geboekt.
9
Zie onder meer Kamerstuk 31 934, nr. 38 (zonnepanelen), Kamerstuk 21 501-03, nr. 161 (textiel
en schoenen), Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1058 (LGO-zaak), Kamerstuk 21 501-03 nr.
165 (Voortvarendheid/TEM-boekhouding).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

11

Voortvarendheid I
In een inspectierapport over de TEM-boekhouding van juni 2021 verzocht
de Commissie om een nabetaling van TEM naar aanleiding van een
analyse van een aantal invoerdossiers. Het gaat hierbij in het bijzonder
om gevallen waarbij de Douane na het verkrijgen van bepaalde (fraude)signalen aangiftes heeft gecorrigeerd en naheffingen heeft opgelegd bij
de verantwoordelijke bedrijven. Vervolgens hebben deze bedrijven de
douaneschuld niet betaald en is het tot op heden niet gelukt de bedragen
te innen. De Commissie stelt dat Nederland, door niet voortvarend
genoeg te handelen, de financiële belangen van de EU onvoldoende heeft
beschermd en daarom zelf verantwoordelijk is voor de niet-geïnde
bedragen. Het kabinet heeft toen in totaal € 9,9 miljoen netto TEM
definitief ter beschikking gesteld en € 87,6 miljoen netto TEM onder
voorbehoud. Op deze dossiers wordt binnenkort een eerste reactie van de
Commissie verwacht op het Nederlandse verweer.
Voortvarendheid II – Nieuwe afdracht
Daarnaast adviseerde de Commissie Nederland nog een groot aantal
andere nog niet betaalde douaneaangiften door te lichten op mogelijk
hetzelfde gebrek aan voortvarendheid als zij (meent te) hebben geconstateerd in de onderzochte dossiers. Deze zelfbeoordeling is afgerond en
hieruit volgt in 2022 een afdracht van € 35,8 miljoen netto TEM definitief
en € 61,0 miljoen netto TEM onder voorbehoud. Deze wordt betaald uit de
reservering voor nabetalingen TEM en vertragingsrente. Voor het deel dat
onder voorbehoud wordt afgedragen zal een constructieve dialoog
worden gestart, om helderheid te krijgen over de verschuldigdheid.
LGO-zaak
In 2012 heeft de Commissie Nederland op grond van het beginsel van
loyale samenwerking (artikel 4, lid 3 VEU) financieel aansprakelijk gesteld
voor een onjuiste interpretatie van de regels begaan door de (douane)autoriteiten op Curaçao en Aruba.10 Hierover is een juridische procedure
gevoerd en in oktober 2019 heeft het Hof van Justitie de Commissie in het
gelijk gesteld. Nederland heeft daarop de hoofdsom van € 18,5 miljoen
(definitief) afgedragen. Op dit moment is Nederland nog met de
Commissie in gesprek over de rechtsbasis van de vertragingsrente. In
deze specifieke situatie heeft Nederland namelijk betaald op grond van
bovengenoemd beginsel van loyale samenwerking.
Tot slot
Op Douanegebied gebeurt veel. De Douane speelt een belangrijke rol in
de uitvoering van de sancties Rusland. En ook in de aanpak van ondermijning – prioriteit uit het coalitieakkoord – vervult de Douane een cruciale
rol. Deze brief geeft inzicht in deze onderwerpen, en andere onderwerpen
waar de Douane op dit moment mee bezig is. Alsmede welke uitdagingen
zij daarbij tegenkomt. In het vervolg van dit jaar zal de Douane onverminderd haar inzet op deze belangrijke maatschappelijke thema’s
continueren.
De volgende stand van zaken brief Douane zal ik u in november van dit
jaar doen toekomen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries
10

In het EU-recht hebben zij de status van LGO: landen en gebieden overzee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 934, nr. 59

12