Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

19 637

Vreemdelingenbeleid

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 2942

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2022
Inleiding
Door de voortdurende oorlog in Oekraïne zijn inmiddels meer dan
8,7 miljoen mensen hun land ontvlucht. Tussen 28 februari en 4 juli 2022
zijn er volgens gegevens van UNHCR 3,3 miljoen ontheemden teruggekeerd. Er worden op dit moment 5,4 miljoen ontheemden uit Oekraïne
opgevangen. De buurlanden vangen de meesten van hen op, maar
sommigen van hen reizen verder door binnen de Europese Unie, onder
meer naar Nederland.
In de Verzamelbrief opvang Oekraïne van 24 juni jl. heb ik uw Kamer
gemeld dat ik constateer dat ondanks de inspanningen van gemeenten en
veiligheidsregio’s sinds enkele weken het aantal ontheemden uit Oekraïne
in Nederland sneller stijgt dan het aantal beschikbare opvangplekken bij
gemeenten.1
Momenteel zijn er 68.650 ontheemde Oekraïners ingeschreven in de
Basisregistratie Personen (BRP). De instroom blijft stabiel op zo’n 1.500
Oekraïners per week. Op dit moment verblijven 48.620 Oekraïners in de
noodopvang en 459 in de crisisnoodopvang.2 Dit leidt tot een bezettingsgraad van 92% in de noodopvang.
Dit laat zien dat de opvang van ontheemden uit Oekraine nog steeds een
urgent vraagstuk is en 100% bezetting dichterbij komt. Om het moment
van 100% bezetting uit te stellen, wordt ingezet op het realiseren van de
gevraagde 75.000 noodopvangplekken conform afspraken met de
veiligheidsregio’s. Tevens wordt het geheel aan geïnventariseerde locaties
door de Nationale Opvang Organisatie (NOO) versneld aangeboden en
1
2

kst-19637-2942
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2899.
De meest recente cijfers vindt u op www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/opvang-vluchtelingenuit-oekraine/cijfers-opvang-vluchtelingen-uit-oekraine-in-nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

1

wordt gekeken naar aanvullende afspraken. Tot slot wordt ingezet op het
stimuleren van het gebruik van particuliere opvang via het consortium
RefugeeHomeNL.
Mocht, ondanks deze maatregelen, een 100% bezetting van de
noodopvang alsnog bereikt worden, dan zullen de Veiligheidsregio’s
verzocht worden om de crisisnoodopvang uit te breiden en langduriger in
te zetten. Voor de (middel)lange termijn werken we aan aanpassing van
Rijksvastgoed om opvang en huisvesting te realiseren. Daarbij wordt
intensief samengewerkt met het COA en het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.
De huidige situatie is geen langetermijnoplossing en op termijn is het
wenselijk dat alle asielzoekers, inclusief ontheemden uit Oekraïne, binnen
de reguliere structuren worden opgevangen. De opvanglocaties voor
ontheemden uit Oekraïne zijn primair gerealiseerd voor deze doelgroep.
De burgemeester kan bepalen om deze locaties ook voor reguliere
asielzoekers of statushouders in te zetten.
Gezien de acute situatie in de opvang van reguliere asielzoekers heeft het
kabinet op 17 juni jl. de nationale crisisstructuur geactiveerd om de
doorstroom in de migratieketen te versnellen. Wij zijn ons ervan bewust
dat de inzet hieromtrent een omvangrijke opgave is bovenop bestaande
opgaven van uitvoeringsdiensten en medeoverheden zoals de opvang van
ontheemden uit Oekraïne. Daarbij komt dat de inzet met betrekking tot de
opvang van reguliere asielzoekers en de opvang van ontheemden uit
Oekraïne beslag legt op schaarse, gedeeltelijk overlappende, opvanglocaties en personele capaciteit. Om die reden is het van belang om deze
gezamenlijke opgaven in samenhang te benaderen.
Op 26 april jl. heb ik uw Kamer gemeld dat met de inrichting van de
Programma-DG Oekraïense Ontheemden en de benodigde overlegstructuren de coördinatie op 10 mei jl. is overgegaan van een nationale
crisisstructuur naar een bijzondere crisisstructuur van de Ministeriële
Commissie Migratie en Samenleving (MCMS).3 Op dit moment is er geen
noodzaak om voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne de nationale
crisisstructuur aan te zetten zoals deze recentelijk is aangezet voor de
crisis in de asielketen.
In deze brief informeer ik uw Kamer over de aanspraak van rechten en
voorzieningen van ontheemden, de opvang en begeleiding van
ontheemden uit Oekraïne, de financiering Medische Zorg voor
ontheemden uit Oekraïne, de verlenging van onderwijsmiddelen en de
voorschoolse educatie.
Tevens informeer ik uw Kamer middels deze brief over de uitvoering van
de moties van de leden Koekkoek c.s. (Kamerstuk 19 637 nr. 2872), van de
leden Kuik c.s. (Kamerstuk 19 637 nr. 2855), van het lid Van Haga
(Kamerstuk 19 637 nr. 2860) en van de leden Ceder c.s. (Kamerstuk 19 637
nr. 2879).
Gezien de onderwerpen stuur ik deze brief mede namens de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister voor Primair en
Voortgezet Onderwijs.

3

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2887.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

2

Wijziging besluit SUWI
Het kabinet acht het wenselijk dat ontheemden uit Oekraïne, die het nodig
hebben, passende publieke ondersteuning kunnen krijgen bij het vinden
van werk. Met de verzamelbrief van 10 juni is uw Kamer geïnformeerd4
over de voorgenomen wijziging van Besluit SUWI, waarmee ondersteuning bij arbeidsinschakeling door gemeenten mogelijk wordt voor
ontheemden uit Oekraïne. Snelle inwerkingtreding en toepassing in de
uitvoering is van groot belang, om die reden is in de genoemde brief
aangegeven dat vanaf 1 juli 2022 kan worden geanticipeerd op de
voorgenomen wijziging. Door een versnelde spoedprocedure is de
wijziging op 1 juli reeds in werking getreden en is anticiperen niet nodig.
Financiering Medische Zorg voor ontheemden uit Oekraïne
In de Verzamelbrief opvang ontheemden uit Oekraine5 heb ik toegezegd u
binnenkort te informeren over de financiële raming voor de Regeling
Medische Zorg voor ontheemden uit Oekraine (RMO). Om de RMO te
bekostigen heeft het kabinet ingestemd met een begroting voor de
dekking van de medische kosten en de verwerkingskosten voor het
tweede halfjaar van 2022. De medische kosten van de eerste maanden van
2022 zijn gefinancierd via de Subsidieregeling voor Onverzekerden (SOV).
Voor de periode van 2023 en later zal steeds zesmaandelijks een begroting
worden voorgelegd. De kosten voor de RMO voor de periode
juli–december 2022 worden begroot op 99 miljoen euro. De inschatting
van de kosten is gebaseerd op basis van ervaringscijfers van het COA
voor de medische kosten van asielzoekers. Er is voorlopig uitgegaan van
een aantal van 75.000 ontheemden. Hierbij wordt opgemerkt dat een
eventueel overschot op het te verkrijgen budget zal worden teruggestort
in de Rijksschatkist. Vanaf 1 juli aanstaande komt medische zorg voor
ontheemden uit Oekraïne met burgerservicenummer ten laste van de
RMO. Vanaf 1 augustus aanstaande kunnen declaraties voor geleverde
zorg verwerkt worden. Voor ontheemden zonder burgerservicenummer
blijft de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg voor onverzekerden
(SOV) beschikbaar.
De dekking van de RMO is ruimer dan geldt onder de Subsidieregeling
voor onverzekerden (SOV) en zoveel mogelijk gelijk aan de dekking van
zorg onder de Regeling Medische zorg voor Asielzoekers (RMA) incl.
bepaalde zorg buiten het basispakket. De verantwoordelijkheid voor
maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en de uitvoering van het
JGZ-basispakket evenals het Rijksvaccinatieprogramma uit de Wet
publieke gezondheidszorg ligt bij gemeenten en blijft daar belegd. Er
wordt hierbij geen onderscheid gemaakt tussen particuliere opvang en
gemeentelijke opvang. De huidige RMA blijft opengesteld voor langdurige
zorg met verblijf voor Oekraïners. Het gaat hierbij om zorg die niet vanuit
de RMO of Wmo ondersteuning door gemeenten geboden kan worden.
Verlenging onderwijsmiddelen
In verband met het voorduren van de oorlog in Oekraïne is een blijvende
inzet van scholen en gemeenten noodzakelijk. Daarom zullen de middelen
voor het nieuwkomersonderwijs, het leerlingenvervoer en de onderwijshuisvesting met betrekking tot de ontheemden uit Oekraïne worden
verlengd tot en met december 2022. Hiermee willen en kunnen wij
gemeenten en scholen de zekerheid geven om hun inspanningen ook de
komende periode voort te zetten. Voor de tweede helft van het schooljaar
4
5

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2899.
Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2905.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

3

2022/2023 wordt op een later moment bepaald welke middelen nodig zijn.
Deze middelen worden aan dezelfde doelen besteed als de eerdere
middelen die voor de periode tot aan de zomervakantie golden. De
middelen voor het nieuwkomersonderwijs zullen aan scholen worden
uitgekeerd via de bestaande systematiek van de nieuwkomersbekostiging
en maatwerkbekostiging. De middelen voor het leerlingenvervoer zullen
middels een tweede decentralisatie uitkering aan gemeenten worden
verstrekt. De middelen voor onderwijshuisvesting zullen worden
toegevoegd aan de SPUK die op dit moment in de maak is voor
onderwijshuisvesting.
Voorschoolse educatie
Oekraïense kinderen in de leeftijd van 2,5 tot 4 jaar krijgen nu nog geen
onderwijs, maar zullen naar alle waarschijnlijkheid wel met een taalachterstand het onderwijs instromen. Dit zal op dat moment een grote opgave
worden voor het onderwijs. Om dit te voorkomen ontvangen gemeenten
extra middelen voor het organiseren van voorschoolse educatie aan deze
doelgroep. Voorschoolse educatie is, naast het voorkomen van onderwijsachterstanden, van groter belang voor deze kinderen. Hiermee komen zij
al in aanraking met de Nederlandse samenleving net als iets oudere
kinderen dit op school komen. Daarnaast krijgen zij een aanbod wat helpt
in hun ontwikkeling. Dit blijft van waarde, ook wanneer zij zouden terug
gaan naar Oekraïne. Dit budgettaire beslag geldt voor de periode van
16 juli tot 31 december 2022.
Uitvoering motie Koekkoek c.s. (Kamerstuk 19 637 nr. 2872)
Hierbij informeer ik uw Kamer over de uitvoering van de motie van het lid
Koekkoek c.s., voorgesteld op 21 april 2022, aangenomen op 10 mei 2022,
waarin de regering wordt verzocht om met een plan te komen voor
gecentraliseerde informatievoorziening en voorlichting over het belang en
de noodzaak van de registratie van onbegeleide of alleenstaande
minderjarigen (amv’s) uit Oekraïne.6
Kort nadat de eerste amv’s uit Oekraïne naar Nederland kwamen, is
afgesproken dat deze amv’s bij aankomst door gemeenten gemeld konden
worden bij de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK), wanneer de
Oekraïense amv arriveerde met een volwassen begeleider, niet de ouder
of wettelijke voogd is. In de gevallen dat de amv’s uit Oekraïne zonder
volwassen begeleider arriveerde kon deze bij Nidos worden gemeld.
Een aantal partijen, waaronder de VNG, Nidos en UNICEF, hebben tevens
hun zorgen ten aanzien van die situatie geuit, omdat de betreffende amv’s
uit Oekraïne niet altijd werden geregistreerd en veel van deze Oekraïense
amv’s geen voogd toegewezen kregen, dit in tegenstelling tot amv’s uit
andere landen.
Dit is aanleiding geweest om met betrokken partijen (Ministerie van
Justitie en Veiligheid, de RvdK, Nidos en de VNG) de afspraken te herzien.
De nieuwe procesafspraken hebben tot doel alle amv’s uit Oekraïne in
beeld te krijgen en te voorzien in hun recht op tijdelijke voogdij. Dit houdt
in dat iedere minderjarige die zonder ouder(s) binnenkomt bij een
gemeente wordt aangemeld bij Nidos. Nidos beoordeelt op basis van een
intake met de minderjarige (en waar mogelijk met de ouder(s) op afstand)
of het aanvragen van tijdelijke voogdij gepast is. Nidos schakelt de RvdK

6

Kamerstukken 19 637, nr. 2872.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

4

in wanneer een minderjarige bij een gastgezin verblijft. Dit gastgezin
wordt vervolgens gescreend door de RvdK.
In juni 2022 is dit vernieuwde proces gestart. De communicatie hierover
en het belang van het tijdig signaleren van onbegeleide kinderen, is door
de VNG verder verspreid. Hiervoor is onder andere de handreiking
«signaleren van kinderen en jongeren uit Oekraïne» geüpdatet. Daarnaast
zal binnenkort in de nieuwe versies van de handreikingen voor de
gemeentelijke en particuliere opvang Oekraïners een stuk worden
opgenomen over dit vernieuwde proces.
Uitvoering motie Kuik c.s. (Kamerstuk 19 637 nr. 2855)
Hierbij informeer ik uw Kamer over de uitvoering van de motie van het lid
Kuik c.s., voorgesteld op 5 april 2022, aangenomen op 12 april 2022,
waarin de regering wordt verzocht in overleg met het bedrijfsleven de
productie van tijdelijke woningen, zoals prefab, maximaal op te voeren.
En wordt verzocht in samenwerking met gemeenten centrale plekken in
Nederland te creëren om Oekraïense vluchtelingen te huisvesten, inclusief
de benodigde voorzieningen.
Onder verantwoordelijkheid van de Minister voor Volkshuisvesting
Ruimtelijke Ordening is onlangs de Taskforce versnelling tijdelijke
huisvesting gestart met als doel projecten in gemeenten gericht op
huisvesting van Oekraïners door middel van flexwoningen en transformaties van bestaande gebouwen, maximaal te versnellen. Het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en deze taskforce zijn in
gesprek met AEDES en het bedrijfsleven om het aanbod van dergelijke
woningvormen maximaal op te schalen.
Een aantal gemeenten heeft het initiatief genomen om op de voor hen
passende schaal, gegeven de ruimtelijke en logistieke mogelijkheden,
tijdelijke huisvestingsprojecten te realiseren. De taskforce ondersteunt de
gemeenten in het aanscherpen van de business case. De Nationale
Opvangorganisatie en de genoemde taskforce ondersteunen de
gemeenten hierbij op verschillende punten, bijvoorbeeld bij een project
gereedmaken voor besluitvorming, het helpen bij opstellen van
businesscases en ondersteuning bij juridische procedures. Indien
gemeenten financiële tekorten op de business case overhouden is
hiervoor 100 miljoen beschikbaar om gemeenten daarin te ondersteunen.
Een recent voorbeeld is Vlaardingen, waar voor vijf jaar 408 flexwoningen
gebouwd worden. In de eerste jaren zijn die voor Oekraïners bestemd,
daarna voor andere woningzoekenden.
Uitvoering motie Van Haga (Kamerstuk 19 637 nr. 2860)
Hierbij informeer ik uw Kamer over de uitvoering van de motie van het lid
Haga, voorgesteld op 21 april 2022, aangenomen op 10 mei 2022, waarin
de regering wordt verzocht scenario’s uit te werken om te voorkomen dat
gebouwen gevorderd gaan worden en de kamer hierover zo spoedig
mogelijk te informeren.
De inwerkingstelling van andere noodbevoegdheden dan de artikelen 2c
en 4 van de Wet verplaatsing bevolking (Wvb), zoals de mogelijkheid
burgemeesters de bevoegdheid te geven panden te vorderen, is een
uiterste maatregel die alleen wordt overwogen als alle andere mogelijkheden volledig zijn uitgeput. Op dit moment is dit niet aan de orde. De
regering richt zich in haar aanpak erop te voorkomen dat deze situatie
bereikt wordt. Scenario’s maken onderdeel uit van het bepalen van de
aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

5

Uitvoering motie Ceder c.s. (Kamerstuk 19 637 nr. 2879)
Hierbij informeer ik uw Kamer over de uitvoering van de motie van het lid
Ceder c.s., voorgesteld op 21 april 2022, aangenomen op 10 mei 2022,
waarin de regering wordt verzocht met gemeenten in overleg te treden
over de gevolgen van de opvang van Oekraïners voor de langere termijn.
En de regering wordt verzocht tevens te komen tot een aanspreekpunt
voor integrale, eenvoudige en reële bekostiging van alle uitgaven
waarvoor gemeenten zich gesteld zien.
Gemeenten zijn sinds de start van de toestroom van ontheemden uit
Oekraïne nauw betrokken bij de besluitvorming over de aanpak van deze
vluchtelingencrisis. Eerst in de nationale crisisstructuur en sedert 10 mei
jl. in de specifieke crisisbesluitvormingsstructuur voor het vraagstuk van
de ontheemden uit Oekraïne. De gevolgen van de opvang voor de langere
termijn is hierin één van de thema’s.
Het kabinet heeft op 31 mei 2022 de Bekostigingsregeling opvang
ontheemden Oekraïne vastgesteld. De regeling is op 3 juni 2022 gepubliceerd. Deze regeling voorziet in het verstrekken van een specifieke
uitkering aan gemeenten voor het vergoeden van kosten die zijn gemaakt
ten behoeve van het realiseren en exploiteren van de opvang en verstrekkingen uit Oekraïne. Op termijn wordt de regeling vervangen door een
algemene maatregel van bestuur (AMvB). Bij het Ministerie van Justitie &
Veiligheid is een digitaal loket ingericht waar gemeenten aanvragen voor
bekostiging kunnen doen en vragen kunnen stellen. In de regel wordt er
binnen 72 uur gereageerd. Veel gemeenten maken van dit loket gebruik.
Rechtmatigheid van de uitgaven
Er is sprake van een crisissituatie. Statushouders, ontheemden uit
Oekraïne en reguliere asielzoekers zijn formeel verschillende stromen,
zowel in juridische zin als in de financiële verantwoording.
In de praktijk komen deze stromen in opvanglocaties bij elkaar, in
dagelijks wisselende samenstellingen. Het zal nog een forse klus blijken
om de stromen in de verantwoording richting uw Kamer weer te
scheiden. Het kabinet probeert gemeenten daar zo goed mogelijk in te
ondersteunen door in de financiële regelingen aan te geven over welke
indicatoren verantwoord moet worden. We zitten in een situatie waar in
korte tijd enorm veel moet gebeuren en de opgaven waar we voor staan
groot zijn. Zoals reeds gemeld aan uw Kamer in de Kamerbrief van
30 maart 2022 proberen wij de ondersteuning en verantwoording zo goed
en zorgvuldig mogelijk te doen en risico’s te mitigeren.7
Overigens gelden voor de meerkosten opvang ontheemden Oekraïne
bijzondere kaders ten aanzien van de aanbestedingsregels. Hiervoor zijn
onder meer de Richtsnoeren van de Europese Commissie ontwikkeld
betreffende het gebruik van het kader voor overheidsopdrachten in de
door de COVID-19-crisis veroorzaakte noodsituatie (2020/C 108 I/01). Deze
regels gelden alleen voor kosten die van toepassing zijn op de crisissituatie opvang ontheemden Oekraïne. Voor reguliere kosten zijn de
reguliere aanbestedingsregels van toepassing.
Budgettaire tabel
In onderstaande budgettaire tabel zijn enkel maatregelen opgenomen
waar reeds door het kabinet toe besloten is, inclusief een raming van het
7

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2907.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

6

budgettaire beslag. Dit betekent dat ook maatregelen die reeds in eerdere
brieven aan uw Kamer zijn gecommuniceerd in deze tabel zijn
opgenomen. Er zijn andere maatregelen in voorbereiding dan wel
besluitvorming.
Maatregel

Budgettair beslag
(mln. euro’s)

Departement

Gemeentelijke en particuliere opvang (GOO en POO)
Gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang
Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang
Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden
Tolken
Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)
Zorgkosten medische evacuees
Transportkosten medische evacuees
Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering
Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten
Nieuwkomersonderwijs
Verlenging nieuwkomersonderwijs
Ambulante begeleiding
Leerlingenvervoer
Verlenging leerlingenvervoer
Tijdelijke onderwijshuisvesting
Verlenging tijdelijke onderwijshuisvesting
Gelijkstelling voorzieningenniveau ontheemden aan asielzoekers
Veiligheidsregio’s en GGDen
Oprichting DG OEK en NOO
Subsidies NGO’s tbv inzet Oekraïne
Regeling Medische Zorg voor ontheemden uit Oekraïne (RMO)
Convertibiliteit Oekraïense hryvnia
Rijkdienst voor Identiteitsgegevens BRP
Meerkostenregeling gemeentelijke zorg
Realisatie van extra woningen
Taskforce versnelling tijdelijke huisvesting
Toelatingsexamens
Kinderopvangtoeslag
Voorschoolse educatie

1.195
64
1,2
2
23
1,6
1,8
24
8
0,6
2,5
79,3
119
3
9,2
12,8
136,3
249,9
3,2
119
6,9
34
99
0,45
0,54
20,5
100
12
0,315
27,6
5,7

JenV
JenV
BZK
BZK
VWS
JenV
VWS
VWS
VWS
OCW
OCW
OCW
OCW
OCW
OCW
OCW
OCW
OCW
JenV
JenV
JenV
JenV
JenV
Fin
BZK
VWS
BZK
BZK
OCW
SZW
OCW

Toelichting Gemeentelijke en particuliere opvang
Deze maatregel betreft de compensatie voor gemeenten voor de realisatie
van noodopvangplekken en verstrekkingen aan ontheemden. Dit bedrag is
geraamd voor zes maanden, gezien de regeling voorzien wordt voor drie
maanden met eventueel verlenging met drie maanden en uitgaande van
75.000 ontheemden. Met deze middelen betalen gemeenten ook de huur
voor het Rijksvastgoed uit (zie post hieronder). Gemeenten mogen
opvanglocaties tot twaalf maanden vastleggen, de kostenraming hiervoor
wordt meegenomen bij de uitwerking van bovenstaande regeling. De
raming van andere kosten in deze tabel is nog gebaseerd op 50.000
ontheemden. U wordt in een komende kamerbrief geïnformeerd over de
budgettaire effecten van een instroom van meer dan 50.000 ontheemden
op deze andere kosten.
Toelichting gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang
Het Rijksvastgoedbedrijf (RvB) zal in overleg met gemeenten bestaand
Rijksvastgoed beschikbaar stellen voor de tijdelijke noodopvang van
ontheemden uit Oekraïne. Om hen een waardig onderkomen en noodzakelijke voorzieningen te bieden, moeten aanpassingen worden gedaan
aan de gebouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

7

Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang
Om de extra werkzaamheden van het RvB mogelijk te maken zijn
middelen nodig ten bate van projectleiding en juridische/contractuele
werkzaamheden.
Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie
Dit betreft een verkenning naar een tijdelijke uitvoeringsorganisatie die
kan ondersteunen in het realiseren van tijdige en goede huisvesting voor
ontheemden. De bijbehorende kosten worden gedekt binnen de begroting
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De uitkomsten van deze
verkenning worden politiek gewogen alvorens verdergaande stappen
richting vormgeving van de tijdelijke organisatie worden ondernomen.
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden (SOV)
Ontheemden uit Oekraïne die naar Nederland komen zijn momenteel
onverzekerd voor medisch noodzakelijke zorg. Voor onverzekerden
bestaat de SOV-regeling, op basis waarvan aanbieders gecompenseerd
worden voor medisch noodzakelijke zorg die zij aan hen verlenen. Het
kabinet heeft besloten de uitgaven in de SOV voor ontheemden uit
Oekraïne generaal te compenseren t/m het tweede kwartaal van 2022 en
raamt het budgettaire beslag hiervan op 23 miljoen euro.
Tolken
De wet verplicht zorgverleners om begrijpelijk te communiceren met
patiënten. Dat betekent dat bij een taalbarrière een professionele talentolk
moet worden ingezet. Omdat de ontheemden uit Oekraïne niet onder het
COA vallen, waar talentolken voor asielzoekers beschikbaar worden
gesteld, wordt gebruikt gemaakt van het inkoopcontract van het Ministerie
van Justitie en Veiligheid om 1,6 miljoen euro hiervoor beschikbaar te
stellen.
Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)
De Europese Commissie heeft haar lidstaten gevraagd te inventariseren
hoeveel capaciteit er in de lidstaat beschikbaar is om medische evacuaties
van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden uit te voeren en de betreffende patiënten op te vangen en zorg en ondersteuning te bieden. De
coördinatie en organisatie hiervan wordt aan Nederlandse zijde uitgevoerd door het LCPS, onderdeel van het Landelijk Netwerk Acute Zorg
(LNAZ). Het gaat om een bedrag van 1,8 miljoen euro voor zes maanden.
Zorgkosten medisch evacuees
Nederland kan in 2022 maximaal 400 patiënten in totaal opvangen en
raamt het budgettaire beslag van de zorgkosten voor medische evacuees
op 24 miljoen euro. De zorgkosten voor de medische evacuees worden
per 1 juli 2022 vergoed via de RMO.
Transport medische evacuees
Voor de evacuatie van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden wordt
gebruik gemaakt van een Europees matchingsysteem. Na acceptatie door
het ontvangende land, wordt het transport vervolgens geregeld door het
land waar de patiënt zich bevindt voor overplaatsing. Binnen de Europese
Unie is afgesproken dat de kosten van transport voor het ontvangende
land zijn. Hiervoor is een bedrag van acht miljoen euro geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

8

Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering
Via LOWAN (de door OCW gesubsidieerde ondersteuningsorganisatie
voor het nieuwkomersonderwijs) worden scholen ondersteund om
kinderen uit Oekraïne zo snel mogelijk les te kunnen geven. Het ministerie
verhoogt de subsidie aan LOWAN-po (via de PO-Raad) en LOWAN-vo voor
extra fte ondersteuning.
Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten
Dit betreft een compensatie voor zittende Oekraïense studenten in het
studiejaar 2021–2022 in het ho en mbo. Deze compensatie loopt via
instellingen en bedraagt maximaal 1.000 euro (betreft de kosten voor
leefgeld en studie, bedrag conform Nibudnorm) per student per maand
voor in beginsel drie maanden (maart–mei 2022). Dit wordt via een
subsidieregeling aan instellingen uitgekeerd.
Toelichting Nieuwkomersonderwijs en verlenging nieuwkomersonderwijs
Nieuwkomers uit Oekraïne in zowel het primair als het voortgezet
onderwijs komen in aanmerking voor de nieuwkomersbekostiging (po
circa 11.000 euro per jaar, vo circa 12.300 euro per jaar). Op basis van
beschikbare cijfers dient naar verwachting voor 18.000 nieuwkomers met
leerplichtige leeftijd nieuwkomersonderwijs georganiseerd te worden. Dit
budgettaire beslag geldt voor de periode van 1 maart 2022 tot 16 juli 2022
(einde schooljaar). De bestaande regeling wordt verlengd voor de periode
16 juli tot 31 december 2022 voor de het leerlingenvervoer voor de
sectoren po en vo, op basis van ramingen van 75,000 Oekraïense
vluchtelingen.
Toelichting Ambulante begeleiding
Een aantal van de Oekraïense leerlingen komen nog op reguliere scholen
terecht. Deze scholen hebben vaak niet de expertise om een nieuwkomersleerling les te geven zoals een nieuwkomersschool dat wel heeft.
Ambulante begeleiding vanuit de nieuwkomersscholen voor deze
reguliere scholen zorgt ervoor dat ook reguliere scholen expertise tot hun
beschikking hebben. Het gaat hierbij om 2 fte voor 15 van de 25 veiligheidsregio’s. De middelen worden in overleg met de PO en VO raad
ingezet en zijn beschikbaar voor een jaar.
Toelichting Leerlingenvervoer en verlenging leerlingenvervoer
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inrichten van leerlingenvervoer.
Nieuwkomersonderwijs wordt zo veel als mogelijk centraal georganiseerd, waardoor de afstand tussen opvanglocaties en de onderwijsinstellingen kan toenemen. Daarom worden gemeenten gesteund in het
organiseren van leerlingenvervoer voor nieuwkomersonderwijs. Dit
betreft een eenmalige decentrale uitkering voor de periode 1 maart
2022–16 juli 2022 (exclusief schoolvakanties). De bestaande regeling
wordt verlengd voor de periode 16 juli tot 31 december 2022 voor de het
leerlingenvervoer voor de sectoren po en vo, op basis van ramingen van
75,000 Oekraïense vluchtelingen.
Toelichting Tijdelijke onderwijshuisvesting en verlenging tijdelijke
onderwijshuisvesting
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het regelen van voldoende
onderwijshuisvesting. Het plan is om de middelen via een SPUK aan
gemeenten te verstrekken. Uitgangspunt is dat gemeenten zelf de kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

9

voorschieten en achteraf vergoed krijgen op basis van gerealiseerde
kosten, hierbij geldt een maximum bedrag per leerling. De maatregel is
bedoeld voor het huren van bestaande, soms in de vorm van noodlocaties
die op een schoolplein kunnen worden bijgeplaatst, soms in de vorm van
een externe locatie zoals tijdens corona ook wel is gedaan. Dit budgettaire
beslag geldt voor de periode van 1 maart 2022 tot 16 juli 2022 (einde
schooljaar). Onderuitputting op budget vloeit terug naar de schatkist. De
bestaande regeling wordt verlengd voor de periode 16 juli tot
31 december 2022 voor de het leerlingenvervoer voor de sectoren po en
vo, op basis van ramingen van 75,000 Oekraïense vluchtelingen. De
bestaande regeling wordt verlengd voor de periode 16 juli tot
31 december 2022 voor de het leerlingenvervoer voor de sectoren po en
vo, op basis van ramingen van 75,000 Oekraïense vluchtelingen.
Toelichting gelijkstelling voorzieningenniveau ontheemden aan
asielzoekers
Ontheemden hebben recht op hetzelfde voorzieningenniveau als
asielzoekers. De Regeling Medische zorg Asielzoekers (RMA) bevat op
bepaalde onderdelen een bredere dekking dan het basispakket. Het
voorzieningenniveau gelijkstellen leidt naar verwachting tot extra
zorgkosten. Tot en met het tweede kwartaal van 2022 worden deze
geraamd op 3,2 miljoen euro. Dit kan budgettair verwerkt worden zodra
het uitvoeringscontract gereed is.
Toelichting Veiligheidsregio’s en GGD’en
Voor de bedrijfsvoering en kosten voor GGD en veiligheidsregio’s en
gemeenten met een coördinerende taak moet een systeem voor
vergoeding worden opgericht. Het gaat om kosten die bij reguliere
asielzoekers via COA worden gefinancierd. Hieronder vallen in principe de
extra kosten voor regie en coördinatie (een deel van de coördinatie zit in
de reguliere bekostiging) en eerste medische zorg en tolken (die niet al via
een andere route gefinancierd worden). Om de 25 veiligheidsregio’s in de
periode van 9,5 maanden (half maart t/m december 2022) te kunnen
ondersteunen is een bedrag van ca. 500.000 euro per maand per regio
geschat, wat de 119 miljoen euro. maakt. Onderuitputting op budget vloeit
terug naar de schatkist.
Oprichting DG OEK en NOO
Het kabinet heeft besloten tot oprichting van programma DirectoraatGeneraal Oekraïense ontheemden (DG OEK) en de Nationale Opvang
Organisatie (NOO). DGOek wordt belast met beleidscoördinatie, ondersteuning en planvorming ten behoeve van de opvang van ontheemden uit
Oekraïne. De NOO heeft als taak om bij te dragen aan het realiseren van
voldoende opvanglocaties en het beschikbaar stellen van de benodigde
basisvoorzieningen. Voor de eerste zes maanden heeft dit een budgettair
beslag van 6,9 miljoen euro.
Subsidies NGO’s tbv inzet Oekraïne
Voor de ondersteuning van de opvang van ontheemden uit Oekraïne is de
hulp ingeroepen van verschillende NGO’s. Vluchtelingenwerk Nederland
is door JenV gevraagd om het particuliere hulpaanbod te coördineren en
te faciliteren. De kosten hiervoor worden geraamd op 7,2 miljoen euro.
Het Leger des Heils, Rode Kruis en TakeCareBNB helpen het Ministerie
van Justitie en Veiligheid om op een veilige en zorgvuldige manier
gebruik te kunnen maken van particuliere opvang, om mensenhandel en
uitbuiting tegen te gaan en malafide huishoudens geen kans te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

10

Voor deze opdracht is in twee fases 900.000 euro en 13,1 miljoen euro
beschikbaar gesteld. Met deze middelen kan maximaal 32.250
ontheemden worden gekoppeld aan gasthuishoudens. Middelen die niet
worden gebruikt vloeien terug naar de schatkist. Daarnaast ondersteunt
het Rode Kruis de gemeentelijke opvanglocaties met uiteenlopende
dienstverlening zoals Humanitaire Servicepunten, gespecialiseerd
vervoer, hygiëne kits. De geraamde kosten voor laatst genoemde
dienstverlening bedragen 12,8 miljoen euro.
Regeling Medische Zorg voor ontheemden uit Oekraïne (RMO)
Deze zorgkosten zijn geraamd op 99 miljoen euro, gebaseerd op
ervaringscijfers van het COA voor de medische kosten van asielzoekers
voor de periode juli tot en met december 2022. Hierbij is uitgegaan van
75.000 ontheemden. Onderuitputting vloeit terug naar de schatkist.
Convertibiliteit Oekraïense hryvnia
Conform de raadsaanbeveling van de Europese Commissie heeft
Nederland een regeling opgezet die ontheemden uit Oekraïne de
mogelijkheid geeft om Oekraïens contante biljetten (hryvnia’s) om te
kunnen wisselen voor euro’s. De regeling is op 15 juni jl. in werking
getreden. Naar verwachting is een bedrag oplopend tot maximaal
23,25 miljoen euro nodig om de valuta te kunnen opkopen van GWK
Travelex. In opdracht en op kosten van de Staat zal De Nederlandsche
Bank de Oekraïense valuta, zodra de situatie dit toelaat, omwisselen bij de
nationale centrale bank van Oekraïne waardoor het grootste deel van de
uitgaven weer terugvloeit naar de Staat. In Nederland worden er, conform
de raadsaanbeveling, geen transactiekosten in rekening gebracht. De
uitvoeringskosten, onder andere transactiekosten en verwerkingskosten,
worden geschat op 0,45 miljoen euro.
Rijkdienst voor Identiteitsgegevens BRP
De Rijkdienst voor Identiteitsgegevens ontvangt een bijdrage voor haar
werkzaamheden in verband met het registreren van ontheemden uit
Oekraïne in de Basisregistratie Personen (BRP).
Meerkostenregeling gemeentelijke zorg
Als gevolg van de toestroom van ontheemden uit Oekraïne naar
Nederland maken gemeenten extra kosten ten aanzien van de Wmo,
Jeugdwet, Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en het
prenataal huisbezoek. Het kabinet heeft besloten om gemeenten te
compenseren voor extra kosten in het jaar 2022 die zij ten aanzien van
bovengenoemde taken maken. De compensatie wordt vastgesteld op
basis van een raming gebaseerd op het daadwerkelijke aantal
opgevangen ontheemden uit Oekraïne. De komende periode wordt de
compensatie en verdeling, in overleg tussen het Rijk en VNG, nader
uitgewerkt.
Realisatie van extra woningen
Voor de doorstroming van ontheemden uit Oekraïne van noodopvang
naar reguliere huisvesting, zijn extra woningen nodig. In lijn met het
programma Een thuis voor iedereen en het Woningbouwprogramma
wordt vanuit de middelen voor de Woningbouwimpuls versneld ingezet
op de transformatie van bestaande gebouwen en de bouw van nieuwe
flexwoningen. Op basis van het aantal ontheemden dat langer in
Nederland verblijft, worden deze kosten (deels) generaal gecompenseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

11

Een deel van deze woningen zal beschikbaar komen voor andere
doelgroepen zodat verdringing zoveel mogelijk wordt voorkomen.
Taskforce versnelling tijdelijke huisvesting
De taskforce biedt operationele uitvoeringsondersteuning aan gemeenten
en andere woningmarktpartijen. Het betreft het zo snel mogelijk bijeenbrengen van vraag en aanbod, het inzetten van kennis en kunde bij
gemeenten en het bevorderen van de besluitvorming over projecten. Deze
taskforce vloeit voort uit de verkenning naar een tijdelijke uitvoeringsorganisatie.
Toelatingsexamens
Deze eenmalige uitgave voor noodsteun gaat uit van het faciliteren van
toelatingsexamens voor 2.500 leerlingen eind juli en augustus 2022.
Daarbij worden kosten gemaakt voor zaalhuur, surveillanten en
laptophuur en een onvoorziene post van twintig procent. Dit is het
maximum bedrag en kan nog naar beneden worden bijgesteld wanneer
minder leerlingen deelnemen of de kosten lager uitvallen. In dat geval
vloeit onderuitputting terug naar de schatkist.
Kinderopvangtoeslag
Het kabinet verbreedt de doelgroep van ouders die aanspraak kunnen
maken op de kinderopvangtoeslag (KOT), zodat ook een ouder met een
partner buiten de EU aanspraak kan maken op de KOT voor de opvang in
Nederland, mits voldaan wordt aan de overige voorwaarden. Met deze
maatregel kunnen ook ontheemden uit Oekraïne die gevlucht zijn met hun
kinderen, maar waarvan de partner nog (noodgedwongen) in Oekraïne
verblijft, aanspraak maken op KOT indien zij in Nederland gaan werken.
Zodoende worden de uitgaven aan de KOT hoger inschat door de
instroom van ontheemden uit Oekraïne. De verwachting is dat de uitgaven
in 2022 hierdoor 27,6 miljoen euro hoger uitkomen.
Toelichting voorschoolse educatie
Voorschoolse educatie geldt voor kinderen tussen de 2,5 en 4 jaar. Dit gaat
om 2.250 kinderen, op basis van ramingen van 75,000 Oekraïense
vluchtelingen. Dit bedrag loopt tot eind 2022 voor de periode 16 juli tot
31 december 2022 (vijf maanden) en zal uitgekeerd worden via een SPUK.
Budgettaire verwerking
Uw Kamer ontvangt hiertoe een (Incidentele) Suppletoire Begroting van
de betreffende departementen.
Conclusie
Tot slot benoem ik wederom dat de ontwikkelingen op het gebied van
migratie en aangrenzende werkvelden zich ten gevolge van de oorlog in
Oekraïne razendsnel kunnen opvolgen, zowel op nationaal, Europees als
internationaal niveau. Ik blijf mij, samen met mijn collega’s, inspannen om
uw Kamer tijdig en adequaat te blijven informeren.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2942

12