Factsheet

Online
drugsmonitoring

Kernpunten
• Onder online drugsmonitoring verstaan wij het systematisch via het internet volgen
(‘monitoren’) van trends en ontwikkelingen rond middelengebruik. Bij online
monitoring worden gegevens over zoekgedrag, de aankoop van drugs, discussies
over risico’s of gebruikerservaringen op systematische wijze verzameld en opgeslagen
voor verdere analyse.
• Binnen het Trimbos-instituut wordt sinds 2013 online drugsmonitoring toegepast
om voor onze projecten trends in het gebruik van (nieuwe) psychoactieve stoffen in
kaart te brengen.
• Online monitoring levert informatie op met een hoge ecologische validiteit die anders
minder makkelijk te verkrijgen zou zijn. Het biedt ook de mogelijkheid informatie
over moeilijk bereikbare populaties te verkrijgen.
• Een beperking van online monitoring is dat het niet altijd duidelijk is naar welke
populatie de bevindingen te generaliseren zijn. Voor prevalentieschattingen is online
forummonitoring daarom meestal niet geschikt. Als vroege indicator van mogelijke
veranderingen in opinies ten aanzien van middelen en middelengebruik is het
potentieel doelmatig inzetbaar.
• Door gegevens uit on- en offline monitors te combineren kan een betrouwbaarder
beeld worden gekregen van de populariteit van middelen en de bijbehorende trends
en ontwikkelingen dan met de afzonderlijke monitors mogelijk is: trends die in één
van de monitors worden ontdekt kunnen worden geverifieerd met behulp van de
andere monitors.
• Online monitoring kan een zinvolle methode zijn om als aanvulling op andere
monitors een gedetailleerd beeld te krijgen van (trends in) populariteit van middelen,
waaronder nieuwe psychoactieve stoffen1. Het online monitoren van drugstrends
zal de komende jaren steeds belangrijker worden, omdat blijkt dat het internet een
steeds belangrijker medium wordt voor de aan- en verkoop van middelen en voor
het discussiëren over drugs.

1

Onder een nieuwe psychoactieve stof (NPS) verstaan wij “een nieuwe narcotische of psychotrope stof, in pure
vorm of in een preparaat, die niet gecontroleerd is volgens de drugsverdragen van de Verenigde Naties, maar die
mogelijk wel een bedreiging vormt voor de volksgezondheid, vergelijkbaar met de stoffen die wel gereguleerd zijn
in deze verdragen. (Council Decision 2005/387/JHA).” (Council Decision 2005/387/JHA).” EMCDDA (European
Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction).

1

Inleiding
Het doel van deze factsheet is inzicht te geven
in onze ervaringen aan de hand van de volgende
drie vragen:

Deze factsheet beschrijft methodes om trends in
gebruik van middelen te monitoren via het internet,
en onze ervaringen daarmee. Het Trimbos-instituut
heeft de afgelopen jaren gegevens verzameld
over nieuwe psychoactieve stoffen (ook wel
designer drugs of research chemicals genoemd),
op internetfora waar over deze stoffen wordt
gediscussieerd. De aanleiding voor het schrijven van
deze factsheet is dat online monitoring inmiddels is
toegepast in diverse projecten, maar dat de kennis
en ervaringen met de verschillende methodes die
we hebben toegepast niet zijn gebundeld.

1 	Wat is online drugsmonitoring en hoe wordt
het toegepast?

2 	Welke ervaringen hebben we de afgelopen
jaren opgedaan met online monitoring?
3 	Wat is de meerwaarde van online monitoring
ten opzichte van de reguliere
middelenmonitors?

2

1

Wat is online drugsmonitoring en hoe wordt het toegepast?
Web crawling en web scraping
Een web crawler (ook wel spider of spider bot
genoemd) is software die op systematische wijze
en volgens vooraf opgegeven parameters een
of meerdere websites afzoekt en de gevonden
gegevens indexeert of verzamelt, en zo input
verzorgt voor het web scraping proces. Web
scraping is een proces waarbij gegevens van
internetpagina’s worden verzameld en opgeslagen.
Dit kan handmatig gebeuren, maar meestal
wanneer er over web scraping wordt gesproken
wordt hiermee het geautomatiseerd verzamelen van
gegevens met behulp van software bedoeld. Deze
software zoekt mogelijk relevante internetpagina’s
op aan de hand van door de gebruiker opgegeven
criteria en haalt deze op, op een vergelijkbare
wijze als een reguliere websitebezoeker dat zou
doen met de browser. Vervolgens wordt er op de
internetpagina gezocht naar relevante content. Wat
relevant is, is door de gebruiker van de software
bepaald. Dit kunnen tekstfragmenten zijn, of
hyperlinks, of andere content van de pagina. De
gevonden relevante content wordt gekopieerd
en in een database opgeslagen. Doorgaans is het
crawling gedeelte van de software zo gemaakt dat
het na een pagina op deze wijze verwerkt te hebben
automatisch doorgaat naar de volgende pagina, tot
een vooraf door de gebruiker bepaald eindpunt is
bereikt [2,3].

Wat is het?
Onder online drugsmonitoring verstaan wij het
systematisch volgen (‘monitoren’) van trends en
ontwikkelingen rondom middelengebruik via het
internet, bijvoorbeeld discussies op internetfora
of gesprekken op sociale media. Daar worden
gebruikservaringen gedeeld, vragen gebruikers
elkaar advies, of worden risico’s van gebruik van
specifieke middelen of juist combinaties besproken.
Ook kan online drugsmonitoring worden ingezet
om het aanbod van drugs en andere middelen te
volgen die op internet worden verkocht.
Bij online monitoring worden gegevens over
zoekgedrag, discussies, gebruikerservaringen of
drugsmarkten op systematische wijze verzameld en
opgeslagen voor nadere analyse. Dit verzamelen
kan handmatig worden uitgevoerd, door als
een reguliere gebruiker van een internetforum
of sociaal medium de discussies te lezen en de
inhoud op te slaan voor verdere analyse. Wanneer
er meerdere veel bezochte discussiegroepen of
marktplaatsen tegelijkertijd worden gemonitord
is het veel werk om het monitoren handmatig te
doen. Vaak is het dan efficiënter om het verzamelen
van de gegevens gedeeltelijk of helemaal te
automatiseren. Naast de tijdswinst is een ander
voordeel van het geautomatiseerd monitoren dat
er op een strikt geprotocolleerde en repliceerbare
manier kan worden gewerkt. Het geautomatiseerd
verzamelen van de inhoud van internetpagina’s of
andere gegevens en het extraheren van relevante
content daaruit worden ook wel web crawling [1]
respectievelijk web scraping [2,3] genoemd.

Hoe wordt online drugsmonitoring toegepast?
Binnen het Trimbos-instituut wordt sinds 2013
online drugsmonitoring toegepast op verschillende
middelen-gerelateerde vraagstukken. Een van de

Figuur 1: Schematische weergave web scraping

Websites met
HTML pagina’s

Web Scraping
technologie

3

Gestructureerde
data

eerste projecten waarbinnen een vorm van online
monitoring werd ingezet was het Internet Tools
for Research in Europe on New Drugs (I-TREND)
project (zie ook paragraaf 2.1). Dit project had
tot doel hulp te bieden bij het voorkómen van
gezondheids- en sociale schade door het gebruik
van NPS alsmede het vergroten van de kennis over
effecten en risico’s van deze middelen. Binnen dit
project werden internetfora en online drugswinkels
(webshops) geselecteerd en gemonitord. De in dit
project ontwikkelde werkwijze rond het monitoren
van de internetfora is na afloop van het project als
reguliere monitoringsactiviteit voortgezet en verder
ontwikkeld.

Het tellen van aantal nieuw gestarte discussie-topics
sinds de vorige meting2, het aantal berichten dat
in de nieuwe topics is geplaatst (‘posts’) en het
aantal keer dat deze topics zijn bekeken (‘views’)
gebeurde aanvankelijk handmatig. Om efficiënter
te kunnen werken is een scraper ontwikkeld. De
scraper is ontwikkeld in R en crawlt de fora en slaat
de titels van de topics, de link naar het topic, de
bovengenoemde gegevens, en de datum waarop
elk topic gestart is op. Daarna wordt bepaald of
een topic over een NPS gaat. Dit doen we door de
titelwoorden van elk topic geautomatiseerd naast
een lijst van (momenteel) 440 termen te leggen
die verwijzen naar ongeveer 300 verschillende
NPSen3. Deze lijst wordt regelmatig bijgewerkt aan
de hand van de ontwikkelingen in de NPS markt,
zodat we ook over nieuwe, recentelijk op de markt
verschenen NPSen4 de discussies kunnen bijhouden.
De scraper wordt gebruikt voor de generieke
monitoring van discussies over NPSen, maar ook
voor quick scans rond specifieke middelen, zoals
naar forumdiscussies over nieuwe synthetische
opioïden (zie ook paragraaf 2.2, 2.3 en 2.4).

De fora werden in I-TREND geselecteerd op grond
van hun populariteit in Nederland, waarbij vier
forums zijn uitgekozen die op basis van zoektermen
zoals ‘research chemicals forum’, designer
drugs forum’, ‘legal highs forum’ en ‘nieuwe
psychoactieve stoffen forum’ naar voren kwamen
en waarop maandelijks de meeste nieuwe berichten
werden geplaatst. Van deze fora is elk kwartaal
bekeken hoe het stond met de discussies over NPS.
2
3
4

We kijken naar nieuw gestarte topics in plaats van bijvoorbeeld al bestaande topics, omdat onze belangstelling in eerste instantie uitgaat naar
recente trends en discussies als graadmeter voor populariteit van verschillende NPS.
Bijvoorbeeld: voor 2C-B worden ook topictitels met daarin andere schrijfwijzen als 2cb, 2-CB gemonitord; voor 4-FA ook onder meer 4FA,
4FMP, 4-FMP, flava en flux.
Daartoe vergelijken we de door de tool verzamelde lijst nieuwe gestarte NPS topics (‘HIT’) met een lijst met alle andere in de periode van de
crawling gestarte topics (‘NO HIT’).

4

tussen steden, landen en talen en het vergelijken
van de relatieve populariteit van verschillende
zoekwoorden is mogelijk. Onder paragraaf 2.5 staat
een voorbeeld beschreven van een korte verkenning
op middelengebied die we aan de hand van Google
Trends hebben uitgevoerd.

Door de scraper te gebruiken om de topics te
sorteren naar type besproken NPS kunnen we
heel gericht die topics lezen die over een bepaald
middel gaan. Door elk kwartaal een zoekopdracht
uit te voeren kunnen we systematisch statistieken
bijhouden over welke NPSen worden besproken,
hoe levendig de discussie is (aantal posts), en
hoeveel mensen interesse hadden in de discussie
(aantal views). Omdat er alleen naar de titels van
de topics wordt gekeken om te bepalen of een
topic over een NPS gaat zijn de verkregen gegevens
een onderschatting van het daadwerkelijke aantal
discussies over NPS op de fora, maar om kwalitatief
inzicht krijgen in ontwikkelingen rondom de
populariteit van deze nieuwe middelen in Nederland
volstaat de gebruikte werkwijze. De door online
monitoring van fora verkregen gegevens worden
geverifieerd met behulp van onze andere monitors,
zoals het aantal NPSen dat via het testen van drugs
bij het Drugs Informatie en Monitoring Systeem
(DIMS) [4] wordt aangeleverd.

Ethische en juridische aspecten van online drug
monitoring
Het monitoren van het internet en meer specifiek
van fora en andere sociale media waar gebruikers
over illegale middelen discussiëren is al lange tijd
onderhevig aan stevige ethische discussies [7-9].
Sommige onderzoekers vinden dat alle data die
op het internet te vinden zijn, openbaar zijn en
vrijelijk mogen worden verzameld en gebruikt.
Anderen menen dat forumberichten niet zonder
meer gebruikt mogen worden, bijvoorbeeld omdat
forumleden zich niet altijd de mogelijke impact
van het plaatsen van berichten op fora realiseren.
Inmiddels zijn er richtlijnen voor het doen van
dit soort onderzoek via internet opgesteld [10].
Om op dit gebied aan de veilige kant te blijven
en eventuele overtredingen van de privacywet te
voorkomen hebben we er daarnaast voor gekozen
geen gegevens te verzamelen die herleid kunnen
worden naar een individueel forumlid of unieke
schuilnaam.

Naast online drugsmonitoring met behulp van web
scraping maken we ook gebruik van Google Trends
om een indicatie te krijgen van de populariteit
van middelen [5,6]. Met Google Trends kan een
gebruiker via grafieken en tabellen inzicht krijgen
in wanneer en hoe vaak op een bepaald woord
is gezocht met Google. Ook een vergelijking

5

2 	Welke ervaringen hebben we de afgelopen jaren opgedaan met online

drugsmonitoring?

verkoopprijzen van NPS varieerden aanzienlijk
tussen de landen. De onderzoekers veronderstellen
dat deze grote variëteit in prijs en zuiverheid van de
aangekochte producten het gevolg zijn van de
marktdynamiek van vraag en aanbod, maar ook van
de rol van de wetshandhaving in de verschillende
Europese landen [11]. In een uit I-TREND
voortvloeiende studie naar de effecten van het
verbieden van NPS op onder meer beschikbaarheid
en toegankelijkheid ervan concludeerden Belackova
et al. (2017), dat er geen bewijs is voor de
veronderstelling dat het verbieden op landelijk
niveau van specifieke NPS van invloed is op de
beschikbaarheid van middelen op de online NPS
markten. Triangulatie van data over straathandel en
internetverkoop is nodig, net als meer onderzoek
naar de mogelijke verplaatsing van de marktplaatsen
naar moeilijker vindbare internetlocaties. Ook
de vervanging van eenmaal verboden NPS door
andere, nog legale NPS is een aandachtspunt voor
toekomstig onderzoek [12].

De afgelopen jaren zijn er door het Trimbos-instituut
enkele projecten succesvol afgerond waarin online
drugsmonitoring een grote rol speelde. Hieronder
worden de belangrijkste projecten kort beschreven.
2.1 I-TREND (2013-2015)
Het door de Europese Commissie gesubsidieerde
I-TREND project (2013-2015) was een door het
Franse Observatoire Français des Drogues et des
Toxicomanies (OFDT) gecoördineerd project,
waarbij naast het OFDT nog 4 andere Europese
Europese partners betrokken waren: de CUNI
Universiteit in Tsjechië, de SWPS Universiteit in
Polen, de Liverpool John Moores Universiteit in
Groot-Brittannië, en het Nederlandse Trimbosinstituut. Het project had het doel hulp te bieden
bij het voorkómen van gezondheids- en sociale
schade door het gebruik van NPS alsmede het
vergroten van de kennis over effecten en risico’s
van deze middelen. Het project kende verschillende
onderdelen: het monitoren van fora waarop over
drugs wordt gecommuniceerd, het monitoren van
webwinkels waar NPS worden aangeboden, het
uitvoeren van een online vragenlijstonderzoek
over gebruik van NPS, en het monitoren van de
samenstelling van aangekochte NPS. Het project
heeft geresulteerd in een aantal papers. Zo vonden
Brunt et al. (2017), dat, in weerwil van wat in het
algemeen op webshops geadverteerd wordt over
zuiverheid van de aangeboden stof ( >99%), de
zuiverheid van de aangekochte NPS aanzienlijk
varieerde. Sommige NPS waren verkeerd gelabeld,
sommige NPS bevatten chemische analogen
(zoals 25B/C-NBOMe in plaats van 25I-NBOMe,
pentedron in plaats van 3,4-DMMC). Maar is
in sommige gevallen bleken de NPS compleet
andere stoffen te bevatten dan was aangeboden
(bijvoorbeeld pentedron in plaats van αMT of
3-FMC in plaats van 5-MeO-DALT). Ook de

Thank you for your attention
magali.martinez@ofdt.fr

2.2 NPS en veranderingen in populariteit
Sinds het Trimbos-instituut NPS-gerelateerde
drugsfora monitort, was 4-FA (4-FMP/
4-fluoramfetamine) jarenlang de NPS waarover de
meeste nieuwe topics werden gestart. 4-FA is een
stof waarvan de subjectieve effecten vergelijkbaar
zijn met die van ecstasy en amfetamine [14]. Bij
het DIMS wordt de stof sinds 2013 in toenemende
mate aangeleverd [15] en in 2016 is het aandeel
4-FA samples ten opzichte van het totale aantal
aangeleverde samples opgelopen tot 12% [16]. Een
vergelijkbare trend is te zien in onderzoek onder
het uitgaande publiek. In 2016 heeft een kwart van
de ondervraagden het laatste jaar tenminste één
keer 4-FA gebruikt, vergelijkbaar met gebruik van
amfetamine en cocaïne in deze groep [13,17].

www.i-trend.eu

www.ofdt.fr
6

ook gedaan voorafgaand aan het plaatsen op de
opiumlijst van op 4-FA op 25 mei 2017. Daarna is
een gestage afname van het aantal zoekopdrachten
met 4-FA als onderwerp waarneembaar, in lijn
met de afnemende populariteit van 4-FA op de
gemonitorde fora. Met andere woorden, de via het
monitoren van fora verkregen trend over afname in
discussies over 4-FA in 2018 zien we ook terug in de
Google-zoekopdrachten. Bovendien zien we deze
trend terug in andere bronnen, zoals de gegevens
over aantal aangeleverde 4-FA samples bij het
DIMS [15], in de veranderde risicoperceptie onder
gebruikers alsmede het gebruik van 4-FA sinds
verbod op 25 mei 2017 [18] en een afname van het
aandeel 4-FA gerelateerde gezondheidsincidenten
bij de Monitor Drugsincidenten (MDI) in 2017 [19].

In 2017 was 4-FA voor het eerst niet meer de
meeste bediscussieerde NPS op de fora, en de stof
zakte naar de derde plaats. Deze trend heeft zich in
2018 voortgezet. In 2018 werden nog 20 nieuwe
topics over deze stof gestart, tegenover 119 in
2014. De gegevens over de mogelijk afnemende
populariteit van 4-FA zijn vergeleken met de
gegevens uit andere monitors. Naast traditionele
bronnen als de CBS-gegevens (zoals vermeld in
de Jaarberichten van de Nationale Drug Monitor)
hebben we ook gekeken naar 4-FA Googlezoekopdrachten over de afgelopen jaren. Ook
hierin is een vergelijkbare trend waarneembaar.
De meeste 4-FA zoekopdrachten vonden plaats
medio 2016, toen er in de media veel te doen was
over 4-FA. Relatief veel zoekopdrachten werden

Figuur 2: Aantal zoekopdrachten naar 4-fluoramfetamine (4-FA, 4FA, 4-FMP, 4fmp), periode januari 2016
t/m december 2018

Bron: h
 ttps://trends.google.nl/trends/explore?date=2014-01-01%202019-01-01&geo=NL&q=4-FLuoramfetamine, 4-FA,4FA,4-FMP,4fmp

7

In 2018 werd over ketamine5 op de door ons
geselecteerde fora de meeste nieuwe topics
geplaatst, namelijk 52. In deze topics werden bij
elkaar 432 berichten geplaatst; de onderwerpen
zijn bij elkaar meer dan 85.000 keer bekeken. De
toename in populariteit van ketamine zien we
ook terug in andere bronnen, zoals ‘Het Grote
Uitgaansonderzoek’ uit 2016, waaruit blijkt dat ruim
17% van de onderzochte populatie (‘uitgaanders’)
ooit weleens ketamine heeft gebruikt, meer dan
bijvoorbeeld het ooit-gebruik van GHB of 2C-B in
deze groep [13]. Daarnaast werd in 2018 relatief
veel gediscussieerd over onder meer GHB, 2C-B,
6-APB, DMT (en 4-FA).

2.3 Veranderingen in attitudes ten aanzien van
4-fluoramfetamine
Met behulp van een intern ontwikkelde software
hebben we gekeken in hoeverre softwarematig
de aard van de discussies (het ‘sentiment’)
geautomatiseerd kan worden gemeten en of
veranderingen hierin kunnen worden vastgesteld.
Concreet betekent dit dat we hebben gekeken of
de toename in mediaberichtgeving over incidenten
na gebruik van 4-FA en de hierop volgende
gezondheidswaarschuwing in september 2016 en
plaatsen van deze stof op lijst I van de Opiumwet,
hebben geleid tot veranderingen in het sentiment,
in het gevoel of de stemming, waarmee over 4-FA
werd bericht.

Opvallend is de toenemende populariteit van
kratom, afgaand op het aantal gestarte topics
de afgelopen jaren, zie ook Figuur 3. Kratom is
een plant, de Mitragyna speciosa die van nature
voorkomt in Zuidoost Azië, waar het vooral voor
medicinale doeleinden gebruikt wordt. Daarnaast
wordt de plant ook als recreatieve drug gebruikt. De
op de fora waargenomen trend duidt mogelijk op
een toenemende populariteit van dit middel, iets dat
we op het moment in de andere monitors overigens
niet of nauwelijks zien.

5

We hebben gezien dat er over 4-FA aanvankelijk
veel werd gediscussieerd, af te meten aan het
aantal nieuwe topics en berichten. Het aantal
berichten over 4-FA nam toe, van 76 in 2012
naar 323 in 2015, waarna dit aantal jaarlijks
afnam naar 135 in 2017. Statistische analyses
lieten zien dat er in 2015 met een significant
positiever sentiment over 4-FA werd gepost dan
in 2017. Dat betekent dat veranderingen in de
omvang en het sentiment van de forumberichten
meebewogen met mediaberichtgeving over 4-FA.
Internet forum monitoring kan helpen bij de vroege
signalering van trends in populariteit, prevalentie en
gezondheidsincidenten gerelateerd aan NPS zoals
4-FA [7].

We hanteren in deze factsheet de EMCDDA definitie van NPS, die min of meer ‘traditionele’ middelen als ketamine, GHB, 2C-B en DMT
eveneens tot deze groep rekent.

8

Figuur 3: Nieuw gestarte topics, periode 2014-2018, inclusief ‘traditionele’ NPS
2014 NPS

%
#
nieuwe
topics

2015 NPS

%
#
nieuwe
topics

4-FA

119

22

4-FA

90

16

2C-B

91

17

2C-B

70

GHB

44

8

GHB

46

Ketamine

42

8

Ketamine

43

NPS
algemeen

30

6

NPS
algemeen

31

DMT

25

5

MXE

MXE

22

4

6-APB

12

2C-E

2016 NPS

%
#
nieuwe
topics

2017 NPS

%
#
nieuwe
topics

4-FA

88

16

2C-B

59

21

13

2C-B

79

15

Ketamine

36

8

Ketamine

60

11

4-FA

29

8

GHB

49

9

GHB

6

DMT

26

5

3-MMC

25

4

3-MMC

17

3

6-APB

19

3

NPS
algemeen

15

3

3-MMC

17

3

6-APB

10

2

DMT

16

3

2018 NPS

%
#
nieuwe
topics

Ketamine

52

15

14

GHB

51

15

10

2C-B

47

14

19

7

6-APB

22

6

14

5

DMT

22

6

NPS
algemeen

14

5

4-FA

20

6

3

DMT

10

4

Kratom

16

5

14

3

Fenibut

9

3

NPS
algemeen

11

3

3-FPM

8

1

6-APB

8

3

1P-LSD

10

3

4-MMC

7

1

Etizolam

12

2

MXE

8

1

Kratom

8

3

3-MMC

9

3

Bk-2C-B

7

1

Kratom

11

2

2C-E

7

1

1P-LSD

6

2

Etizolam

9

3

3-MMC

6

1

1P-LSD

8

1

Kratom

7

1

ALD-52

6

2

4-FMA

6

2

Etizolam

6

1

2C-E

7

1

1P-LSD

6

1

MXE

5

2

Fenibut

6

2

MDPV

5

1

AL LAD

7

1

3,4-CTMP

6

1

3-MeOPCP

4

1

Flunitra­
zolam

5

1

25INBOMe

4

1

Fenibut

7

1

AL LAD

6

1

4-MMC

4

1

2C-E

4

1

2C-I

4

1

MDPV

7

1

DOC

6

1

U-47700

4

1

4-MMC

4

1

5-MAPB

4

1

Bk-2C-B

6

1

2C-D

5

1

AL LAD

3

1

ALD-52

4

1

AH-7921

4

1

25INBOMe

5

1

2-FMA

5

1

3-FA

2

1

25CNBOMe

3

1

Diclaze­
pam

4

1

5-MeOMiPT

5

1

4-AcODMT

5

1

4-AcODMT

2

1

25DNBOMe

2

1

GBL

4

1

GBL

5

1

Etizolam

5

1

4-FMA

2

1

3-HO-PCE

2

1

540

553

535

282

345

Figuur 4: % Nieuw gestarte topics over 4-FA, ketamine en kratom ten opzichte van totale aantal
nieuw gestarte NPS, 2014-2018

aandeel ten opzichte van totale aantal nieuwe NPS
topics (%)

25
20
15
10
5
0

201 4

201 5

201 6
4-FA

Ketamine

9

201 7
Kratom

201 8

Maar als we het aantal nieuwe topics over opioïden
afzetten tegen andere groepen NPS, zoals bv
fenylethylamines (waaronder onder andere 4-FA
en 2C-B vallen), wordt duidelijk dat er over deze
opioïden relatief weinig gediscussieerd wordt (zie
figuur 6).

2.4 Vinger aan de pols bij synthetische opioïden
In 2018 hebben we ook gekeken naar discussies
over nieuwe synthetische opioïden, waaronder
naar stoffen die verwant zijn aan fentanyl.
Aanleiding hiervoor was de problematiek rond deze
middelen in de Verenigde Staten en Canada, en
de mogelijkheid dat ook in Europa het gebruik van
deze stoffen en daarmee de hieraan gerelateerde
gezondheidsproblemen gaat toenemen. Traditionele
monitors wijzen in Nederland nog niet op een
toename in niet-medisch voorgeschreven gebruik
van nieuwe synthetische opioïden. Wellicht wordt er
op fora al wel veel over gediscussieerd6.

Als we kijken naar Google zoekopdrachten, zien
we een vergelijkbaar beeld: naar U-47700 wordt
in Nederland veel minder gezocht dan naar qua
effect enigszins vergelijkbare middelen als heroïne,
fentanyl of oxycodon (zie figuur 7).
Op basis van bovenstaande kan een voorzichtige
conclusie getrokken worden dat nieuwe
synthetische opioïden vooralsnog niet kunnen
rekenen op grote belangstelling op fora of in
Google-zoekopdrachten, waaruit weer kan worden
afgeleid dat deze middelen in ons land waarschijnlijk
(nog) niet op grote schaal gebruikt worden. Wel
zullen we met behulp van onze monitors vinger aan
de pols houden rond de ontwikkelingen in het nietmedisch gebruik van deze middelen.

In mei 2018 werden de door ons gemonitorde fora
gescand op onderwerpen over deze stoffen. Tussen
januari 2014 en mei 2018 vonden we op de door
ons gemonitorde fora in totaal 18 topics waarvan
de titel deed vermoeden dat dit over nieuwe
synthetische opioïden ging7 (zie figuur 5). De helft
van deze topics betrof de stof U-47700, een middel
dat wereldwijd in verband is gebracht met meerdere
fatale en niet-fatale incidenten.

6
7

We hebben ons hier gericht op enkele fora waar relatief veel over NPS wordt gediscussieerd; het is denkbaar dat op andere fora, zoals
patiënten/cliëntenfora veel meer over deze groep middelen wordt gediscussieerd.
Hiervoor werd een lijst met bijna 60 zoektermen die betrekking hebben op nieuwe synthetische opioïden samengesteld, waarop de fora en
subfora zijn gecrawled.

10

Figuur 5: Topics gestart tussen 2014-medio 2018 met een nieuwe synthetische opioïde in de titel

Grafiektitel
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Acet ylfentanyl

AH-7921

buty rylfentanyl

furanylfentanyl

U-47700

Figuur 6: Aantal nieuw gestarte topics per groep NPS, periode 2014-2018

2014

2015

2016

2017

ov
er
ig

fe
ny
le
th
ar
yla
yl
cy
m
clo
in
es
he
xy
la
m
ar
in
yl
es
alk
yla
m
ine
s
ca
th
in
on
ca
en
nn
ab
ino
in
ïd
do
en
la
lky
lam
in
NP
es
S
alg
em
ee
n
op
io
be
ïd
nz
en
od
iaz
ep
in
pi
am
es
pe
ino
rid
in
in
da
es
ne
&
s
py
rro
pl
an
lid
te
ine
n
s
&
ex
tra
ct
en

900
800
700
600
500
400
300
200
100
0

2018

Figuur 7: Interesse in U-47700, heroïne en oxycodon, afgemeten aan het aantal zoekopdrachten
in Google, peiljaar 2018

De cijfers geven de zoekinteresse aan ten opzichte van het hoogste punt in het diagram voor de betreffende regio en periode.
Een waarde van 100 is de piekpopulariteit voor die term. Een waarde van 50 betekent dat de term half zo populair is. Een score van
0 betekent dat er onvoldoende gegevens beschikbaar zijn voor deze term.

11

als het aantal Google zoekopdrachten naar de
productnaam. We hebben de gegevens over het
aantal zoekopdrachten binnen Nederland en in
andere landen in de afgelopen vijf jaar opgevraagd,
geanalyseerd en onderling vergeleken.

2.5 Toepassingen van Google Trends in een quickscan rond de iQOS
In 2018 heeft het Trimbos-instituut een quickscan uitgevoerd naar nut en haalbaarheid van het
monitoren van trends in nieuwe rookproducten
via internet. Hierbij hebben we ons gericht op
de iQOS (de naam staat voor I-Quit-OrdinarySmoking). Dit is een in 2014 geïntroduceerd
tabaksproduct (sinds 2017 in Nederland) waarin
tabak niet wordt verbrand maar verhit. Recent
onderzoek van onder meer de Amerikaanse Food
and Drug Administration heeft de schadelijkheid
van dit product aangetoond [6]. Desondanks wordt
dit product in veel landen, waaronder Nederland
verkocht.

Figuur 8 toont het verloop van de populariteit
binnen Nederland in vergelijking met enkele ons
omringende landen (Duitsland, België, Frankrijk,
Groot-Brittannië), en wereldwijd.
Figuur (9) toont de populariteit in dezelfde periode
per land. Hoe hoger de score van een datum of
land, hoe hoger het aantal zoekopdrachten en dus
de populariteit. Het gaat om gewogen relatieve
scores per land en tijdseenheid, met een maximum
gesteld op 100, waarbij gecorrigeerd is voor
het totaal aantal zoekopdrachten per land. Dit
maakt dat de scores door de tijd en tussen landen
vergelijkbaar zijn.

De vraag die voor de quick scan centraal stond
was of er op basis van gegevens van Google
Trends antwoord te geven is op de volgende drie
vragen: (1) is het product populair in Nederland in
vergelijking met andere landen? (2) hoe heeft zich
dit door de tijd ontwikkeld? en (3) is er regionale
variatie binnen Nederland in de populariteit van het
product?

Figuur 10 toont de populariteit per provincie in
Nederland.
Uit de drie figuren valt op te maken, dat het aantal
zoekopdrachten naar het product door de tijd is
toegenomen in Nederland, de omringende landen
en wereldwijd, waarbij de toename in Nederland
veel meer gematigd is dan wereldwijd. De toename
in de omringende landen ziet er vergelijkbaar
uit. Eenzelfde beeld komt naar voren uit de
landenvergelijking (figuur 9): Het relatief aantal
zoekopdrachten is in Nederland in vergelijking met
de andere getoonde landen laag, wat duidt op een
relatief lage populariteit van het product. Wanneer
we binnen Nederland kijken naar de provinciale
variatie in het aantal zoekopdrachten zien we wat
variatie, maar niet zo sterk als tussen landen. Ook is
het aantal gegevens waarop dit is gebaseerd gering
waardoor toevalsvariantie hierbij mogelijk ook een
rol speelt.

Om deze vragen te beantwoorden is er vanuit
de R statistische omgeving een verbinding
gemaakt met Google Trends. Hierdoor kon
feitelijk Google Trends worden gescraped; met
behulp van programmeerscripts konden we de
database van Google Trends raadplegen. Hierbij
hebben we populariteit geoperationaliseerd

Al met al valt te concluderen dat ten aanzien van
het product wel een toename te zien is in Nederland
van de populariteit in vergelijking met het eerste
jaar na introductie, maar dat de populariteit laag lijkt
te zijn in vergelijking met een groot aantal andere
landen. Met name buiten West-Europa lijkt er meer
interesse te zijn in dit product. Ook concluderen we
dat de gehanteerde methode ons relatief eenvoudig
en snel in staat stelt een uitspraak te doen over de
populariteit van een nieuw product.

12

Figuren 8-10: Verloop van de populariteit van de iQOS tussen enkele landen, per land, en per
provincie in Nederland.
Figuur 8

Figuur 9

Figuur 10

Wat in de drie figuren te zien is, is dat het aantal zoekopdrachten naar het product door de tijd is toegenomen
in Nederland, de omringende landen en wereldwijd, waarbij de toename in Nederland veel meer gematigd is
13
dan wereldwijd. De toename in de omringende
landen ziet er vergelijkbaar uit. Eenzelfde beeld komt naar
voren uit de landenvergelijking (figuur 2): Het relatief aantal zoekopdrachten is in Nederland in vergelijking met
de andere getoonde landen laag, wat duidt op een relatief lage populariteit van het product. Wanneer we

3 	Wat is de meerwaarde van online drugsmonitoring ten opzichte van de

reguliere middelenmonitors?

Een trend die in één van de monitors wordt ontdekt
kan worden geverifieerd met behulp van de andere
monitors. Van de meest krachtige trends wordt
verwacht dat deze in meerdere monitors ontdekt
zullen worden.

Wat zijn voor- en nadelen van online monitoring?
Elke monitormethode heeft zijn voor- en
nadelen. Traditioneel bevolkingsonderzoek
zoals vragenlijstonderzoek kan een bias geven
wanneer respondenten bepaalde informatie niet
willen verstrekken of wanneer de steekproef niet
representatief is voor de te onderzoeken populatie.
De prevalentie van drugsgebruik (en NPS in het
bijzonder), is doorgaans te laag om dieptegegevens
te verzamelen over het gebruik (patronen, effecten,
risico’s en dergelijke) middels vragenlijstonderzoek
in een representatieve steekproef uit de algemene
bevolking. Bij gerichte sampling in risicopopulaties
is het moeilijker om de representativiteit van de
bevindingen te onderbouwen.

Online monitoring vormt een extra kanaal om
nieuwe trends tijdig te kunnen ontdekken, of om
trends uit andere monitors te kunnen verifiëren. Om
tijdig trends te kunnen ontdekken of snel trends te
kunnen verifiëren, is het continueren, zeker rond
het monitoren van NPS wenselijk. Ontwikkelingen
gaan snel, nieuwe middelen volgen elkaar snel
op, en de populariteit van middelen fluctueert
sterk. De door ons ontwikkelde en gebruikte
methoden hebben nieuwe signalen opgepikt en
die van andere monitors onderschreven (zie 2.3).
De verzamelde gegevens bleken bruikbaar als
aanvulling op al bestaande monitors die zich richten
op ontwikkelingen op de drugsmarkt en hebben
mogelijk een voorspellende waarde als het gaat om
nieuwe trends die nog niet door andere monitors
worden gesignaleerd. Gegevens uit onze online
monitors zijn in de afgelopen jaren gebruikt voor
rapportages van het Meldpunt Nieuwe Drugs en het
Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe
drugs (CAM), en zijn mogelijk ook in de toekomst
bruikbaar voor risicobeoordelingen van NPSen waar
nog weinig over bekend is [7].

Online monitoring levert informatie met een hoge
ecologische validiteit op die op andere wijze minder
makkelijk te verkrijgen is [21], en biedt ook de
mogelijkheid informatie in te winnen bij moeilijk
bereikbare populaties – mits deze online voldoende
gerepresenteerd zijn. Een ander voordeel van online
monitoring is dat het relatief snel een indruk geeft
van ontwikkelingen in de samenleving, afgemeten
aan wat er op het internet over gecommuniceerd
wordt. Omdat online discussies vaak bewaard
blijven is retrospectief onderzoek vaak goed
mogelijk. Daarnaast worden er gegevens verzameld
die niet beïnvloed zijn door hoe een onderzoek is
opgezet. Daarmee kan een natuurgetrouw beeld
worden gegeven van de informatie die gebruikers
online met elkaar delen. Wel speelt bij online
monitoring steeds de vraag naar welke populatie
de online bevindingen te generaliseren zijn. Voor
prevalentieschattingen zijn de online forum monitors
naar onze ervaringen dan ook niet geschikt. Als
vroege indicator van mogelijke veranderingen in
middelen en middelengebruik zijn ze echter wel
potentieel goed bruikbaar. Een nadeel van online
monitoring is de afhankelijkheid van bestaande fora
en discussies, en het gebrek aan mogelijkheden
om de dataverzameling te sturen of door te vragen
op het onderwerp dat centraal staat. Uitdagingen
liggen er op het technische, ethische en juridische
vlak, zoals elders in deze factsheet aangestipt is.
Wat is de toegevoegde waarde van online
monitoring?
Door gegevens uit de verschillende monitors te
combineren wordt geprobeerd een beter beeld
te kregen van de populariteit van middelen en de
bijbehorende trends en ontwikkelingen dan op
grond van de individuele monitors mogelijk is.
14

Conclusie
Drugsfora bevatten veel relevante informatie die
relatief eenvoudig verzameld kan worden. Maar
ook sociale media zoals Facebook, Instagram en
Telegram worden in toenemende mate gebruikt
om over middelen te discussiëren maar ook als
platform voor aan- en verkoop van middelen
[22,23]. Daarom gaan wij voor de toekomst
de mogelijkheden verkennen om deze kanalen
intensiever te monitoren. Ook willen we verkennen
hoe we de cryptomarkets8 en de hieraan verbonden
fora op het Darknet9 structureel en systematisch
kunnen monitoren. Uitdagingen liggen hierbij in het
feit dat veel van deze online marktplaatsen slechts
korte tijd actief zijn. Een andere uitdaging voor onze
taak als nationale drugsmonitor is dat discussies
op de cryptomarkets meestal in het Engels worden
gevoerd, waardoor vaak niet duidelijk is waar de
betrokken forumleden vandaan komen.

In deze factsheet is besproken wat online
drugsmonitoring is en hoe dit wordt toegepast. Ook
zijn de ervaringen die we de afgelopen jaren hebben
opgedaan met online monitoring besproken, en is
de toegevoegde waarde van online monitoring aan
de reguliere middelenmonitors aan bod gekomen.
De meerwaarde van onze monitors zit met name
in het snel kunnen verkennen van actuele en
historische trends, zonder invasief, tijdrovend en
duur onderzoek te hoeven doen. Op basis van
de opgedane ervaringen met online monitoring
kunnen we concluderen dat online monitoring
zinvol kan zijn om aanvullend op andere monitors
of zelfstandig een gedetailleerd en kwalitatief beeld
te geven van (trends in) populariteit van middelen,
waaronder NPS. Ook levert online monitoring ons
nieuwe informatie op over risico’s en effecten van
minder bekende NPS. De representativiteit van
de bevindingen uit de online monitors is nog niet
aangetoond, waardoor we voor kwantitatieve
schattingen van bijvoorbeeld gebruikersaantallen
liever de reguliere monitors zullen raadplegen.

8
9

Het ligt voor de hand dat het internet een steeds
belangrijker platform voor aan- en verkoop van
drugs en ook voor het voeren van discussies over
middelen zal worden. Aan ons de taak om ook
online steeds op de hoogte te blijven van de laatste
ontwikkelingen.

Ook wel darknetmarkets genoemd, met als voornaamste kenmerken anonieme toegang via speciale software als de TOR-browser, betalingen
in internetvaluta (met name Bitcoin) en de mogelijkheid zo niet de verplichting van de koper om de aankoop te beoordelen.
Dat deel van het internet dat niet door zoekmachines wordt geïndexeerd, ook wel Darkweb genaamd, en dat tevens slechts toegankelijk is
door gebruik van speciale software of browsers.

15

Referenties

Colofon
Trimbos-instituut
Postbus 725
3500 AS Utrecht
T: 030 – 297 11 00
E: dgouwe@trimbos.nl
Auteurs
Daan van der Gouwe
Matthijs Blankers
Margriet van Laar
Programma Drug Monitoring & Policy
(DMP)
Vormgeving en productie
Canon Nederland N.V.
Foto’s
gettyimages.nl
Bestelinformatie
Deze factsheet is te downloaden
via www.trimbos.nl.
Artikelnummer: AF1695
September 2019
Copyrights Trimbos-instituut
Alle rechten voorbehouden. Niets uit
deze uitgave mag worden verveelvoudigd
of openbaar gemaakt, in enige vorm op
enige wijze, zonder voorafgaande
toestemming van het Trimbos-instituut

[1]	Kobayashi, M.; Takeda, K. Information retrieval on the web. ACM Computing Surveys, Volume 32, 2000 (2,):
144–173.
[2]	Boeing, G.; Waddell, P. (2016). New Insights into Rental Housing Markets across the United States: Web Scraping
and Analyzing Craigslist Rental Listings. Journal of Planning Education and Research (0739456X16664789) 2016.
arXiv:1605.05397. doi:10.1177/0739456X16664789.
[3]	Vargiu, E., Urru, M. Exploiting web scraping in a collaborative filtering- based approach to web advertising. Artificial
Intelligence Research. 2 (1), 2013. doi:10.5430/air5v2n1p44.
[4]	
http://www.webcitation.org/785d7OKAX.
[5] https://trends.google.nl/trends/?geo=NL.
[6]	
https://nl.wikipedia.org/wiki/Google_Trends.
[7]	Blankers, M.; van der Gouwe, D.; van Laar, M. 4-Fluoramphetamine in the Netherlands: Text-mining and sentiment
analysis of internet forums. International Journal of Drug Policy, Volume 64, Feb 2019: 34-39.
[8]	Golder, S.; Ahmed, S.; Norman, G.; Booth, A. Attitudes Toward the Ethics of Research Using Social Media: A
Systematic Review. Journal of Medical Internet Research Vol 19, No 6 (2017).
[9]	Roberts, L. (2015) Ethical Issues in Conducting Qualitative Research in Online Communities, Qualitative Research in
Psychology, 12:3, 314-325, DOI: 10.1080/14780887.2015.1008909 [6] Chun L., Moazed F., Matthay M., Calfee
C., Gotts J. Possible hepatotoxicity of IQOS. Tob Control. 2018 Nov;27 (Suppl 1):s39-s40.
[10]	Im EO, Chee W. Practical guidelines for qualitative research using online forums. Comput Inform Nurs.
2012;30(11):604–611. doi:10.1097/NXN.0b013e318266cade.
[11]	Brunt, T.; Atkinson, A.; Nefau, T.; Martine, M.; Lahaie, E.; Malzcewski, A.; Pazitny, M.; Belackova, V.; Brandt, S.
Online test purchased new psychoactive substances in 5 different European countries: A snapshot study of chemical
composition and price. International Journal of Drug Policy Volume 44, June 2017, 105-114.
[12]	Belackova, V.; Pazitny, M.; Drapalova, E.; Martinez, M.; van der Gouwe, D,; Begley, E.;, Kidawa, M.; Tomkova, A.;
Kmetonyova, D. Assessing the impact of laws controlling the online availability of 25I-NBOMe, AH-7921, MDPV
and MXE – outcomes of a semi-automated e-shop monitoring. Drugs: Education, Prevention and Policy, 25:2,
Jan 2017 109-117, DOI: 10.1080/09687637.2016.1275526.
[13]	Monshouwer, K., van der Pol, P., Drost, Y., van Laar, M. Het Grote Uitgaansonderzoek 2016.
Uitgaanspatronen, middelengebruik en preventieve maatregelen onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen.
Utrecht: Trimbos-instituut, 2016.
[14]	Croes, E., Niesink, R. ,Brunt, T., van Goor, M. Factsheet 4-FA – update september 2016. Utrecht: Trimbos-instituut,
2016.
[15]	Van der Gouwe, D., Vrolijk, R. Jaarbericht DIMS 2018. Utrecht: Trimbos-instituut, 2019.
[16]	Van der Gouwe, D., Rigter, S. Jaarbericht DIMS 2016. Utrecht: Trimbos-instituut, 2017.
[17]	Goossens F.X., Frijns T., van Hasselt N.E., van Laar M.W. Het Grote Uitgaansonderzoek 2013. Uitgaanspatronen,
middelengebruik en risicogedrag onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen. Utrecht: Trimbos-instituut, 2014.
[18]	Van der Pol, P., Nijkamp, L., Nabben, T. Van Laar, M. Risicogebruikers van 4-FA in beeld gebracht. Utrecht:
Trimbos-instituut, 2017.
[19]	Lameijer, M., Wijers, L., Croes, E., De Ruiter, N., Valkenberg, H. Monitor Drugsincidenten. Factsheet 2017.
Utrecht: Trimbos-instituut, 2018.
[20]	http://www.webcitation.org/785dEpIUC.
[21]	Rhumorbarbe, D.; Morelato, M.; Staehli, L.; Roux, C.; Jaquet-Chiffelle, D-O, ;Rossy, Q.; Esseivaa, P. Monitoring
new psychoactive substances: Exploring the contribution of an online discussion forum International Journal of Drug
Policy Available online 7 April 2019.
[22]	Demant, J.; Bakken, S.; Oksanen, A.; Gunnlaugsson, H. Drug dealing on Facebook, Snapchat, and Instagram:
A qualitative analysis of novel drug markets in the Nordic countries. Drug and Alcohol Review, March 2019.
[23]	Enghoff, O. and Aldridge, J. The value of unsolicited online data in drug policy research. International Journal of
Drug Policy. https://doi.org/10.1016/j.drugpo.2019.01.023.

16