Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-08

Milieuraad

Nr. 525

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 augustus 2014
Bijgaand informeer ik u over de Partnerschapsovereenkomst, het
overkoepelende document voor de Europese Structuur- en Investeringsfondsen (ESI-fondsen), en over de stand van zaken van EFRO 2014–2020,
zoals toegezegd in mijn brief van 9 april 2014 (Kamerstuk 21 501-08,
nr. 507). Het gaat om de operationele programma’s EFRO 2014–2020
Noord-Nederland, Oost-Nederland, Zuid-Nederland en West-Nederland en
over de grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma’s waarin
Nederland participeert (INTERREG A).
Partnerschapsovereenkomst
Proces Partnerschapsovereenkomst
Eerder informeerde ik u over het doel en de hoofdlijnen van de Partnerschapsovereenkomst en indiening van de Partnerschapsovereenkomst bij
de Europese Commissie dit voorjaar (Kamerstukken 21 501-08, nummers
489 en 507). De Europese Commissie heeft recent de Nederlandse
Partnerschapsovereenkomst goedgekeurd. Een nieuwe versie werd eind
juli ingediend bij de Commissie. Hierin is de reactie van de Commissie op
de eerder ingediende versie verwerkt. De Commissie kon zich vinden in de
Nederlandse prioriteiten voor inzet van de ESI-fondsen, maar wenste op
diverse punten nadere toelichting en/of aanscherping. De hoofdpunten
waarop de Partnerschapsovereenkomst is aangepast zijn:
– de inzet op het realiseren van een koolstofarme economie en slimme
uitrol is nader onderbouwd;
– het voldoen aan enkele verplichte randvoorwaarden op het gebied van
staatssteun en gelijke behandeling tussen mannen en vrouwen;
– voor de implementatie van Europese regelgeving over energieefficiëntie in de bebouwde omgeving is een kort Actieplan opgesteld,
omdat een deel van deze regelgeving in Nederland nog niet in werking
is getreden.

kst-21501-08-525
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 525

1

Rijk en regio hebben intensief samengewerkt om een Partnerschapsovereenkomst te realiseren die aansluit bij de maatschappelijke uitdagingen in
Nederland en de doelstellingen van Europa voor 2020.
De inzet wordt breed gedragen door de betrokken ministeries, regionale
en lokale overheden en sociale en maatschappelijke partners. Daarmee
dragen de ESI-fondsen bij aan toekomstgerichte, sterke regio’s, een
concurrerend Nederland, en Europees beleid dat tastbaar is voor iedere
burger.
Met de goedgekeurde Partnerschapsovereenkomst ligt de weg vrij voor
goedkeuring door de Commissie van de programma’s van de vier
ESI-fondsen. Over de inzet en voortgang van de operationele
programma’s voor de periode 2014–2020 van deze fondsen bent u
separaat geïnformeerd (Kamerstuk 21 501, nr. 08, nummers 489 en 507
(EFRO), Kamerstuk 26 642, nrs. 125 en 126 (ESF), Kamerstuk 28 625, nrs.
168 en 189 (ELFPO) en Kamerstuk 32 201 nrs. 71 en 72 (EFMZV)). De
definitieve versie van de Partnerschapsovereenkomst is te vinden op
www.structuurfondsen.nl. Een korte samenvatting treft u hieronder aan.
Inhoud Partnerschapsovereenkomst (samenvatting)
De Partnerschapsovereenkomst is het overkoepelende, strategische
document dat de inzet beschrijft van de vier ESI-fondsen in de periode
2014–2020. In Nederland gaat het om het Europees Fonds voor Regionale
Ontwikkeling (EFRO), het Europees Sociaal Fonds (ESF), het Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO, 2e pijler van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid) en het Europees Fonds voor
Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV). Via in totaal zeven nationale en
landsdelige programma’s wordt geïnvesteerd in innovatie, vergroting van
de arbeidsparticipatie, het bevorderen van sociale inclusie en het
realiseren van een milieuvriendelijke en hulpbron-efficiënte economie.
Hiervoor is ruim € 1,7 miljard aan Europese middelen beschikbaar voor
de periode 2014–2020 waarvan circa 4% bestemd is voor de uitvoeringskosten (zgn. technische assistentie). Aanvullend is voor deze periode voor
Nederland circa € 0,3 miljard beschikbaar voor grensoverschrijdende
samenwerkingsprogramma’s (INTERREG A).
De investeringen vanuit de ESI-fondsen in de programmaperiode
2014–2020 sluiten aan bij de uitgangssituatie en uitdagingen voor
Nederland, zoals onder meer geformuleerd in het Nationaal Hervormingsprogramma 2014 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1148), en dragen bij aan de
Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei.
De uitgangssituatie in Nederland is relatief goed op het gebied van
concurrentiekracht, arbeidsproductiviteit, het niveau van wetenschappelijk
onderzoek en het innovatief klimaat. Tegelijkertijd liggen er uitdagingen
op het gebied van duurzame economische groei, financiering van het
midden- en kleinbedrijf, de uitgaven voor ontwikkeling en onderzoek,
benutting van het onbenut arbeidspotentieel in verband met de
vergrijzing en het streven naar sociale inclusie.
De ESI-fondsen worden, mede vanwege een afnemend budget ten
opzichte van eerdere programmaperiodes en een benodigde kritische
massa, ingezet op een beperkt aantal financieringsprioriteiten.
Het gaat om:
– Bevorderen van een innovatieve bedrijfsomgeving;
Via EFRO, ELFPO en EFMZV wordt ruim € 500 miljoen ingezet op het
vergroten van de concurrentiekracht van de landbouw, de visserij en
de maritieme sector, het bevorderen van de samenwerking tussen
(MKB)bedrijven en kennisinstellingen, stimuleren van kennisvalorisatie
en verbeteren van de toegang tot kapitaal voor het innovatieve MKB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 525

2

–

–

Realiseren van een milieuvriendelijke en hulpbronefficiënte economie;
De fondsen EFRO, ELFPO en EFMZV investeren circa € 550 miljoen in
innovatieve technologieën ter verbetering van de energie-efficiëntie en
het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, slimme uitrol, en
investeringen gericht op herstel en versterking van de biodiversiteit, de
waterkwaliteit en verduurzaming van de visserijsector.
Verhoging van de arbeidsparticipatie en sociale insluiting;
Nederland investeert via ESF, en in mindere mate via EFRO en ELFPO,
ongeveer € 570 miljoen Europese middelen in het helpen van
kwetsbare groepen om toe te treden tot de arbeidsmarkt en in het
bevorderen van actief en gezond ouder worden.

De Partnerschapsovereenkomst gaat ook in op de synergie en samenhang
tussen de ESI-fondsen onderling en de samenhang met relevant Europees
en nationaal beleid. Nederland streeft naar samenhang en synergie tussen
de ESI-fondsen voor zover dit mogelijk, redelijk en proportioneel is.
Beleidsmatige mogelijkheden voor synergie zijn bijvoorbeeld bij EFRO en
ESF te zien via de vorming van Geïntegreerde Territoriale Investeringen in
de vier grote steden, om grootstedelijke problemen aan te pakken die een
duurzame ontwikkeling blokkeren. ESF zet hier 5% van haar middelen
voor in en EFRO circa 9%. Beleidsmatige synergie bij de inzet vanuit EFRO
en ELFPO is onder meer te vinden op onderwerpen als innovatie en
circulaire economie en energie uit biomassa. De operationele
programma’s bieden ruimte om dit in de uitvoeringsperiode verder te
concretiseren. Tevens vindt tussen de ESI-fondsen afstemming plaats over
bijvoorbeeld communicatie, toepassing van financieringsinstrumenten,
het gebruik en de monitoring van resultaatindicatoren en mogelijkheden
voor administratieve lastenreductie. De maatregelen die per ESI-fonds zijn
genomen voor administratieve lastenreductie, zoals het toepassen van
«simplified costs» bij loonkosten voor arbeid en verdere digitalisering in
de uitvoering, worden in de Partnerschapsovereenkomst beschreven.
Daarnaast wordt in de Partnerschapsovereenkomst toegelicht hoe
Nederland voldoet aan verplichte randvoorwaarden op het gebied van
gelijke behandeling mannen/vrouwen, gelijke kansen en
non-discriminatie, duurzame ontwikkeling, aanbestedingen, staatssteun,
innovatie en onderzoek, energie-efficiëntie in de bebouwde omgeving en
armoedebestrijding. Veelal gaat het hierbij om de tijdige en juiste
doorvertaling van Europese richtlijnen in nationale wetgeving en/of
nationaal beleid.
De inzet van de ESI-fondsen sluit aan bij ander Europees en nationaal
beleid, zoals het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het Geïntegreerd
Maritiem Beleid, Natura 2000, Horizon 2020, het topsectorenbeleid, het
natuurbeleid, het Energieakkoord en het Techniekpact.
EFRO programma’s 2014–2020
Landsdelige programma’s
De concept operationele programma’s EFRO 2014–2020 van NoordNederland, Oost-Nederland, Zuid-Nederland en West-Nederland zijn dit
voorjaar ingediend bij de Europese Commissie. De Commissie kan zich
goed vinden in de gemeenschappelijke hoofdthema’s van Rijk en regio:
innovatie en koolstofarme economie met als hoofddoelgroep het MKB.
Ook is er waardering voor het betrekken van partners, zowel bij het
opstellen van de programma’s (vraagsturing) als in de uitvoeringsfase. Zo
wordt onder meer voorzien dat onafhankelijke deskundigen gaan
adviseren over ingediende projecten. Binnen de hoofdthema’s is focus
aangebracht. Bij innovatie gaat het om het laten aanhaken van het MKB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 525

3

bij topsectoren via samenwerkingsprojecten en valorisatie. Met het thema
koolstofarme economie wordt ingezet op het verhogen van het aandeel
duurzame energie, op energie-efficiëntie en innovatie op deze terreinen.
Gemiddeld wordt circa 70% van de middelen gereserveerd voor innovatie
en 30% voor energie.
In alle programma’s staan de regionaal relevante topsectoren en
topclusters centraal alsmede het stimuleren van cross-overs tussen
topsectoren. Op basis van de eerder met de landsdelen overeengekomen
sleutel voor verdeling van het Europese budget over de vier programma’s
(Kamerstuk 21 501-08, nr. 489) is de inzet per landsdeel voor wat betreft de
topsectoren als volgt:
– Noord: (€ 103,5 miljoen): energie, watertechnologie, healthy ageing,
agribusiness, slimme (sensor)systemen en materialen en accent op
maatschappelijke opgaven;
– Oost: (€ 100,3 miljoen): agri&food, health, high tech systemen en
materialen en energie & milieutechnologie (EMT);
– Zuid: (€ 113,6 miljoen): agri&food, high tech systemen en materialen,
chemie en nadruk op cross-overs;
– West: (€ 189,9 miljoen): alle topsectoren, nadruk op cross-overs,
duurzaamheid, biobased en ICT.
Deze inzet is gebaseerd op de regionale Slimme Specialisatie Strategieën
van de vier landsdelen die in samenwerking met overheden, kennisinstellingen en het bedrijfsleven zijn opgesteld.
Om aan de Europese verordening te voldoen, heeft de Commissie per
programma verbeterpunten aangereikt. Het gaat in het algemeen om
punten waarop de programma’s aangescherpt of beter onderbouwd
moeten worden. Zo moeten doelstellingen nog meer SMART geformuleerd worden en worden op bepaalde punten garanties gevraagd,
bijvoorbeeld wat betreft de focus op het MKB bij projectselectie. Ook de
inzet van EFRO in relatie tot nationaal en ander regionaal beleid vraagt op
bepaalde punten nog extra aandacht.
De verwachting is dat de aangepaste programma’s na de zomer bij de
Commissie ingediend kunnen worden en dat goedkeuring door de
Commissie later dit najaar zal plaatsvinden. De uitvoering kan dan begin
2015 starten. Daartoe worden thans voorbereidingen getroffen. Eerder
heb ik met bestuurders van decentrale overheden afgesproken dat de
landsdelige managementautoriteiten, die verantwoordelijk voor de
uitvoering zijn, nauwer gaan samenwerken, kennis en een ICT-systeem
gaan delen en een uniforme werkwijze gaan hanteren (Kamerstuk 21
501-08, nr. 461). Uniformiteit is onder meer voor het MKB van belang. Om
de start van de nieuwe EFRO periode in te luiden, worden regionale
bijeenkomsten voor belanghebbenden georganiseerd.
Grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma’s
INTERREG A richt zich op samenwerking in grensregio’s ter versterking
van de economische structuur (Kamerstuk 21 501-08, nr. 510). Nederland
neemt deel aan vier INTERREG A programma’s. Tussen de landsdelige
EFRO programma’s en de grensoverschrijdende INTERREG A
programma’s is een grote mate van samenhang en afstemming gerealiseerd. Het belangrijkste onderscheid is dat elk INTERREG project
grensoverschrijdend moet zijn en partijen aan weerszijden van de grens
samenwerken. Voor de uitvoering van de INTERREG A programma’s is 6%
van het Europese budget bestemd. Hieronder treft u een overzicht aan van
de hoofdthema’s van de INTERREG A programma’s waarin Nederland
participeert en het totale Europese budget dat per programma
beschikbaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 525

4

Het programma Duitsland-Nederland (€ 444 miljoen) richt zich op
grensoverschrijdende innovatie in vijf topsectoren (47% van het totaal,
sectoren Energie en koolstofarm, Agri&Food, Health & LifeScience,
Logistiek en HTSM), innovatie in andere sectoren (14%) op het verminderen van de barrièrewerking van de grens, bijvoorbeeld op het gebied
van arbeidsmarkt, onderwijs, natuur, milieu en veiligheid (33% van het
totaal). Het programma is op 3 april ingediend bij de Europese Commissie
en de Commissie heeft in de zomer op enkele punten om meer uitleg
gevraagd. Op 19 november zal ik het programma openen, samen met de
Staatssecretarissen van Noord Rijn Westfalen en Niedersaksen en vanaf
dat moment kunnen projecten worden ingediend.
Het programma Vlaanderen-Nederland (€ 305 miljoen) richt zich op
gezamenlijke prioriteiten innovatie en onderzoek (40%), koolstofarme
economie (22%), bescherming van milieu en efficiënt omgaan met
grondstoffen, waaronder de «circulaire economie» (22%) en arbeidsmobiliteit (10%). Het programma is op 16 juli ingediend bij de Europese
Commissie en zal naar verwachting eind dit jaar van start gaan.
Het Twee Zeeën programma richt zich op de samenwerking tussen
Nederlandse, Engelse, Vlaamse en Franse kustgebieden met een
investeringsvolume van € 365 miljoen. Het programma richt zich op
technologische en sociale innovatie (42%), koolstofarme economie (20%),
aanpassing aan klimaatverandering (15%) en efficiënt omgaan met
grondstoffen, waaronder de «circulaire economie» (17%). Het programma
wordt naar verwachting begin september ingediend bij de Europese
Commissie en zal dan in de eerste helft van 2015 van start gaan.
Het Euregio Maas Rijn (EMR) programma met een budget van in totaal
ruim € 200 miljoen wordt op dit moment geschreven. Mijn inzet is om dit
programma te richten op dezelfde hoofdprioriteiten als de andere
programma’s, namelijk innovatie, MKB en grensoverschrijdende
arbeidsmarkt. Naar verwachting kan het programma dit najaar worden
ingediend bij de Europese Commissie.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 525

5