Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 421

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 november 2021
Met deze brief informeer ik uw Kamer mede namens de Staatssecretaris
van VWS over de voortgang van diverse activiteiten op het terrein van de
aanpak van psychosociale arbeidsbelasting (PSA), zoals toegezegd in het
Commissiedebat Gezond en Veilig Werken van 24 juni 2021 (Kamerstuk
25 883, nr. 418). In het bijzonder informeer ik uw Kamer over de voortgang
van de Brede Maatschappelijke Samenwerking burn-outklachten (BMS).
Ook ga ik in op de voortgang van andere PSA-activiteiten zoals de pilot
pesten op het werk en het Platform Professionalisering Vertrouwenspersonen en op het onderzoek naar modernisering van de regelgeving
kinderarbeid.1
Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer begin dit jaar geïnformeerd over
de start van de BMS.2 De aanleiding voor de BMS is dat er sinds 2013
steeds meer werknemers in Nederland kampen met burn-outklachten.3 De
meest recente cijfers (NEA 2020) laten zien dat 16% van de werknemers
aangeeft burn-outklachten te ervaren. Onder thuiswerkenden gedurende
de coronacrisis lag dit percentage zelfs iets hoger: 17,7% van de thuiswerkers rapporteerde burn-outklachten (NEA Covid-19, 2021). Deze
klachten resulteerden in 2020 in 9,4 miljoen verzuimdagen door
werkstress4 en € 3,2 miljard verzuimkosten voor de werkgever.5 Uit recent
onderzoek6 blijkt dat 9% van de zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers)
burn-outklachten ervaart. Dit percentage is sinds 2017 redelijk stabiel
gebleven. Tijdens het Commissiedebat Gezond en Veilig Werken is
aandacht gevraagd voor zzp’ers. Mijn ambtsvoorganger heeft daarop
1

Zoals toegezegd in het Commissiedebat Gezond en Veilig Werken van 24-06-2021 (Kamerstuk
25 883, nr. 418).
Kamerstuk 25 883, nr. 405.
3
Volgens gegevens uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA 2019) ging het in
2019 om 17,2% van de werknemers. Dat komt neer op 1,3 miljoen mensen.
4
NEA 2020.
5
NEA 2019 – meest recente cijfers waarover kosten bekend zijn.
6
Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA) 2021.
2

kst-25883-421
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

1

aangegeven dat de BMS zich richt op werkenden, toekomstig werkenden
(studenten) én zzp’ers.
De cijfers geven aan dat actie nodig is, waarbij de oorzaken van
burn-outklachten worden aangepakt. Uit onderzoek door TNO blijkt dat
oorzaken liggen op het niveau van de organisatie, het individu en de
maatschappij.7 De «Praatplaat psychosociale arbeidsbelasting» van RIVM
geeft ook een inzichtelijk beeld van de verschillende determinanten die
invloed hebben op PSA.8
Om burn-outklachten te voorkomen is een brede aanpak vereist die
bovendien goed aansluit bij het zorgdomein. De Ministeries van SZW en
VWS werken samen om de mentale gezondheid en vitaliteit van
werkenden te verhogen. Het is van belang de preventieve aanpak van
burn-outklachten te versterken en een goede aansluiting te vinden bij
preventie van andere (mentale) gezondheidsklachten. Zo richt het
Meerjarenprogramma Depressiepreventie zich onder andere op
werkenden, om te komen tot een goed werkende ketenaanpak zodat
minder mensen een depressie ontwikkelen. Bovendien is gebleken dat de
zorg een risicosector is voor burn-outklachten. Ik stuur deze Kamerbrief
dan ook mede namens de Staatssecretaris van VWS, ook vanwege de
relatie met de verkenning van een preventieakkoord mentale gezondheid.9
Voortgang Brede Maatschappelijke Samenwerking
Burn-outklachten
Begin 2021 is de BMS, na een verkenningsfase, van start gegaan. Er is
geïnvesteerd in samenwerking met uiteenlopende experts en stakeholders.10 Met deze partners zijn bouwstenen opgehaald voor een
meerjarig programma BMS. De ambitie van de BMS is om de opwaartse
trend van het aantal werkenden met burn-outklachten te keren. De BMS
richt zich op het voorkomen en verminderen van burn-outklachten en het
vergroten van de mentale weerbaarheid van werkenden, toekomstig
werkenden (studenten) en zzp’ers. De focus ligt zowel op activiteiten die
voorkomen dat werkenden burn-outklachten ontwikkelen (primaire
preventie), als op activiteiten voor een vroege herkenning en aanpak van
aanwezige burn-outklachten (secundaire preventie). Ook beoogt de BMS
het effect van de coronacrisis op het aantal werkenden met
burn-outklachten te voorkomen en te minimaliseren.
Gezien de vele oorzaken die een rol spelen bij het ontstaan van
burn-outklachten is een breed pakket van maatregelen gewenst. Verder is
(de preventie van) burn-outklachten nog teveel een zaak van het individu;
er is daarnaast meer aandacht nodig voor interventies op organisatieniveau en de aanpak van risicofactoren en oorzaken die gelegen zijn in de
maatschappij. Op basis van overleg met sociale partners en bijeenkomsten met diverse stakeholders van de BMS zijn vier programmalijnen
benoemd. De eerste programmalijn richt zich op werkgevers en andere
partijen om een effectieve preventieve aanpak in de praktijk te stimuleren.
De tweede programmalijn zet in op afstemming, verbinding en (door)ontwikkeling van betrokken partijen en initiatieven, zodat er een elkaar
versterkend netwerk en een sluitende aanpak ontstaat bij het voorkomen
van burn-outklachten. De derde programmalijn is gericht op het brede
7

Oorzaken, gevolgen en risicogroepen van burn-out, Eindrapport TNO, 3 december 2020 (Bijlage
bij Kamerstuk 25 883, nr. 405).
8
https://www.rivm.nl/determinanten-van-gezondheid/psychosociale-arbeidsbelasting.
Ontwikkeld in opdracht van het Ministerie van VWS.
9
Kamerstuk 32 793, nr. 573.
10
Sociale partners, branche- en beroepsverenigingen en kennisinstituten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

2

publiek en de maatschappij, om risicofactoren en burn-outklachten
bespreekbaar te maken en het debat te voeden over de aanpak van de
oorzaken die gelegen zijn in de maatschappij. De vierde programmalijn
brengt tussentijdse effecten in beeld en geeft input voor verdere
(door)ontwikkeling.
De BMS burn-outklachten is een meerjarig programma. 2020 en 2021
stonden in het teken van de uitvoering van het TNO-onderzoek naar de
oorzaken van burn-outklachten, het opbouwen van het BMS netwerk en
het definiëren van de programmalijnen. In 2022 en 2023 worden de
activiteiten binnen de verschillende programmalijnen uitgevoerd. Deze
periode benutten we om de beweging in gang te zetten die ervoor zorgt
dat werkgevers, werknemers en andere betrokken partijen handvatten
hebben om burn-outklachten te voorkomen en beoogt dat er in de
maatschappij structureel aandacht is voor mentale gezondheid.
Gedurende deze periode worden de effecten gemonitord via de NEA
(voorjaar 2022 en 2023), ZEA (zomer 2023) en de WEA (voorjaar 2022).
Eind 2023 vindt vervolgens een tussenevaluatie van het programma BMS
plaats. Hierbij worden ook de ervaringen van de Inspectie SZW meegenomen. Op basis van deze metingen en ervaringen, nieuwe ontwikkelingen (zoals een eventueel Nationaal Preventieakkoord Mentale
Gezondheid en de Beleidsagenda 2022–202511) en de tussenevaluatie
wordt bezien welke inzet (verder) nodig is en wordt de vervolgaanpak
bepaald. Daarbij wordt nagegaan in hoeverre de huidige beleidsmatige en
juridische kaders toereikend zijn om een preventieve aanpak van
burn-outklachten te bewerkstellingen of dat deze kaders aanpassingen
behoeven.
1. Stimuleren effectieve preventieve aanpak
Om een effectieve preventieve aanpak te stimuleren zet ik in op het
informeren en ondersteunen van werkgevers, werknemers en andere
betrokken partijen bij een adequaat preventief beleid en het bieden van
een overzicht met een keuzehulp om naar de juiste interventies te worden
geleid om burn-outklachten te voorkomen. Ook is er een rol weggelegd
voor de Inspectie SZW, vanuit toezicht en handhaving.
Bronbeleid: ondersteuning werkgevers intensiveren bij RI&E – PSA en
mentale vitaliteit
Werkgevers zijn primair verantwoordelijk en hebben een zorgplicht (op
grond van artikel 3 van de Arbowet) voor het voorkomen van arbeidsgerelateerde gezondheidsklachten van hun werknemers, zoals
burn-outklachten. Met de wettelijk verplichte Risico-inventarisatie
en-evaluatie (RI&E) inventariseert de werkgever de arbeidsrisico’s en treft
maatregelen in relatie tot deze risico’s. De Inspectie SZW ziet toe op de
naleving hiervan. Uit de BMS-verkenningsfase is gebleken dat de naleving
van de RI&E-verplichting door werkgevers in het bijzonder op het gebied
van PSA-risico’s (waaronder burn-outklachten) achterblijft en een nadere
invulling behoeft. Het meerjarenprogramma verbetering naleving RI&E is
erop gericht de naleving van de RI&E kwantitatief en kwalitatief substantieel te verbeteren. Door middel van tussentijdse evaluaties wordt gevolgd
hoe het aantal bedrijven met een RI&E zich ontwikkelt. De Kamer wordt
begin 2022 via de voortgangsrapportage van het Meerjarenprogramma
RI&E geïnformeerd over de voortgang.
Specifiek voor PSA zal de BMS samen met het meerjarenprogramma
RI&E een impuls geven aan PSA in de RI&E, zodat werkgevers invulling
11

Kamerstuk 25 883, nr. 413. De hoofdlijnen uit de Hoofdlijnennota Arbovisie 2040 worden,
samen met het veld, uitgewerkt in een Beleidsagenda 2022–2025.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

3

weten te geven aan hun wettelijke verplichting. Concreet wordt de
risicocategorie PSA binnen Route naar RI&E12 verbeterd. Daarnaast is het
belangrijk om de aandacht voor mentale vitaliteit en PSA op de werkvloer
te vergroten door het verstevigen van de dialoog tussen werkgever en
werknemers. Niet alleen werkgevers, maar ook werknemers hebben een
verantwoordelijkheid. Zij zijn op basis van de Arbowet13 verplicht om naar
vermogen zorg te dragen voor de eigen gezondheid en de werkgever te
informeren over gesignaleerde risico’s. Daarom is het van belang dat
werkgevers en werknemers in elke stap van de RI&E in gesprek zijn met
elkaar: het gezamenlijk in kaart brengen van de arbeidsrisico’s, waaronder
het mogelijke risico op burn-outklachten, het opstellen van een plan van
aanpak met maatregelen, het implementeren en evalueren van de
uitvoering van de maatregelen. Het instrument Route naar RI&E zal de
dialoog tussen werkgevers en werknemers hierover ondersteunen en
faciliteren.
Overzicht interventies (evidence based) en keuzehulp voor werkgevers,
werknemers en arboprofessionals
Het is van belang dat werkgevers en werkenden niet alleen weten wat de
relevante PSA-risico’s (waaronder burn-outklachten) zijn in hun organisatie, maar ook hoe zij aan de slag kunnen met een passende aanpak. Dit
vergt inzicht in het aanbod van effectieve preventieve interventies en in
mogelijkheden voor deskundige ondersteuning bij de (maatwerk)toepassing in de eigen organisatie. Ik heb TNO gevraagd om in samenspraak
met de stakeholders een overzicht te maken van beschikbare interventies
op het niveau van individu, organisatie en maatschappij. Tevens wordt
hierbij een keuzehulp ontwikkeld die de verschillende gebruikersgroepen
(waaronder de werkgever) naar de juiste interventies toe leiden om
burn-outklachten te voorkomen.
Leidraad voorkomen mentale klachten
Vanuit het Meerjarenprogramma Depressiepreventie van het Ministerie
van VWS is de ketenaanpak «Voorkomen van mentale klachten bij
zorgmedewerkers» ontwikkeld.14 De NVAB (Nederlandse Vereniging voor
Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde) is de trekker van deze ketenaanpak. De
leidraad is een wetenschappelijk onderbouwde aanpak om mentale
klachten bij zorgmedewerkers te voorkomen en bevat adviezen en
interventies voor werkgevers, hun HRM-afdelingen en overige betrokken
partijen. Het is nu zaak om deze leidraad verder onder de aandacht van de
zorgsector te brengen en deze te implementeren. Met de partijen die
betrokken zijn bij de leidraad voor zorgmedewerker worden de mogelijkheden bekeken om in 2022 te starten met kleinschalige implementatie in
de vorm van een pilot. De leidraad bevat mogelijk generieke elementen
die ook toepasbaar kunnen zijn binnen andere sectoren. Daarom ga ik
samen met het Ministerie van VWS na welke generieke elementen dit zijn
en of en hoe deze op andere sectoren van toepassing kunnen zijn. In 2022
verwacht ik hier vorm en inhoud aan te kunnen geven.
Toezicht en handhaving
In het meerjarenprogramma RI&E wordt parallel aan het informeren en
ondersteunen van werkgevers toegewerkt naar een intensiever handhavingsregime. Er wordt onder meer door de Inspectie SZW gewerkt aan
nieuwe manieren om de handhaving op de RI&E efficiënter en effectiever
12

http://routenaarrie.nl/.
Artikel 11 Arbowet.
14
https://nvab-online.nl/ketenaanpak-psychische-gezondheid.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

4

in te richten.15 Om de werkwijze administratieve handhaving grootschalig
toe te passen is dit jaar een verkenning gestart naar een aantal scenario’s
waarbij draagvlak, juridische haalbaarheid, uitvoeringsconsequenties en
administratieve lasten voor het bedrijfsleven in beeld worden gebracht.
De Kamer wordt begin 2022 geïnformeerd over de uitkomst van de
verkenning. Daarnaast houdt de Inspectie SZW risicogericht toezicht op
het beleid dat werkgevers voeren om PSA-risico’s tegen te gaan. Het
meerjarig themaprogramma PSA van de Inspectie SZW richt zich op het
verminderen van de blootstelling van werknemers aan ongewenste
omgangvormen, werkdruk en agressie en geweld. Het programma
besteedt aandacht aan de risico’s van PSA in de RI&E, het plan van
aanpak en de voorlichting daarover door de werkgever aan werknemers
en heeft daarvoor een gevarieerde interventiemix tot zijn beschikking. Het
programma kent een levensloopbenadering. In 2020 stonden de ouders
met jonge kinderen centraal en in 2021 de mantelzorgers. Deze laatste
doelgroep kan onder meer te maken krijgen met combinatiedruk en
(leeftijds)discriminatie. Mantelzorgers zijn ook in het Meerjarenprogramma Depressiepreventie van het Ministerie van VWS geïdentificeerd
als risicogroep.
2. Initiatieven afstemmen, verbinden, versterken en ontwikkelen
Het bevorderen van mentale gezondheid en vitaliteit krijgt steeds meer
aandacht en is een brede beweging waarin alle activiteiten van vele
stakeholders een sluitende aanpak (kunnen) vormen. Het besef groeit dat
we alleen samen het tij van alsmaar toenemende burn-outklachten
kunnen keren door een integrale inzet en aanpak. Daarom is het belangrijk
de focus te leggen op het netwerk van betrokken partijen en initiatieven
om te zorgen voor afstemming, om partijen en initiatieven te verbinden
en kennis te delen zodat een elkaar versterkend netwerk ontstaat. Dit doen
we onder andere door periodieke bijeenkomsten met de stakeholders van
de BMS en door het opzetten van een Kenniskring PSA. Doel is om het
verspreiden van kennis, tools, goede voorbeelden en ervaringen te
faciliteren en werkgevers te ondersteunen bij het implementeren van
beleid en/of interventies, zodat burn-outklachten bij de bron kunnen
worden aangepakt.
Verkenning Nationaal Preventieakkoord Mentale Gezondheid
Om burn-outklachten te voorkomen wordt ingezet op een brede aanpak
met betrokkenheid van stakeholders uit verschillende domeinen. Mijn
ministerie is daarom betrokken bij de verkenning van het Ministerie van
VWS naar de mogelijkheden en contouren van een Nationaal Preventieakkoord Mentale Gezondheid conform de motie van de leden Dik-Faber en
Diertens.16 In het kader van de verkenning denkt het Ministerie van SZW
mee over het onderdeel werkenden en kijken we naar aanknopingspunten
voor de BMS. U bent recent door de Staatssecretaris van VWS nader
geïnformeerd over de tussenuitkomsten van deze verkenning.17 Een
mogelijk vervolg op de verkenning biedt kansen om de BMS verder te
formaliseren.
Steunpakket sociaal en mentaal welzijn
De Ministeries van VWS en SZW werken samen om de mentale
gezondheid van (thuis)werkenden te ondersteunen. Hiervoor is eerder dit
jaar door het demissionaire kabinet € 10 miljoen beschikbaar gesteld. Er
15

Kamerstuk 25 883, nr. 411.
Kamerstuk 32 793, nr. 538.
17
Kamerstuk 32 793, nr. 573.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

5

wordt gewerkt aan het versterken en opschalen van bestaande initiatieven
en programma’s. Zo wordt het Meerjarenprogramma Depressiepreventie
van VWS ondersteund, is er extra geïnvesteerd in de anonieme
e-healthregeling en wordt er ingezet op lotgenotencontact en supportgroepen vanuit MIND. Vanuit het steunpakket is tevens de campagne
«Hey, het is oké» op de werkvloer ingezet. Daarnaast worden met de
sociale partners de mogelijkheden voor het versterken van een aantal
andere initiatieven verkend.
Ook wordt een programma van de Stichting C-support en de Stichting
Centrum Werk Gezondheid gesteund gericht op het verspreiden en
ontwikkelen van informatie en kennis over de fysieke impact en mentale
gevolgen van langdurige Covid-19-klachten en werk.
3. Bespreekbaar maken en communicatie
Psychische klachten op het werk zijn een belangrijke veroorzaker van
uitval en verzuim. Maar het gesprek voeren over de oorzaken en de
aanpak van klachten op de werkvloer en in de werkrelatie is lastig, zowel
voor de werkgever als voor de werknemer. Daarbij behoren gezondheidsklachten tot de privacy van de werknemer. In de kern gaat het gesprek
tussen werkgever en werknemer niet over de klachten zelf, maar over de
vraag wat de werknemer nodig heeft om zich goed te voelen op het werk
en het werk goed te kunnen doen. Het moet een vanzelfsprekendheid
worden dat op het werk hier aandacht voor is. Volgende week start ik
daarom samen met het Ministerie van VWS de deelcampagne «Hey het is
oké» op de werkvloer. Deze campagne borduurt voort op de meerjarige
publiekscampagne «Hey het is oké» van het Ministerie van VWS. Doel van
de publiekscampagne is om het stigma op psychische aandoeningen,
waaronder burn-outklachten, weg te nemen. De deelcampagne richt zich
op de werkgever en zet in op inspirerende voorbeelden waarbij de vraag
centraal staat wat de werknemer nodig heeft om zijn/haar werk goed te
kunnen doen.
Naast aandacht op de werkvloer, is het ook van belang dat er in de
maatschappij structureel aandacht is voor mentale gezondheid. De aanpak
van maatschappelijke oorzaken van burn-outklachten gaat over de
inrichting van de samenleving en de kwaliteit van het werk, waarover
eerder door de WRR en de Commissie Regulering van Werk is geadviseerd.18 De opvolging van deze adviezen is aan een volgend kabinet. De
BMS wil met alle aangesloten stakeholders ook bijdragen aan het
maatschappelijk debat en aandacht vragen voor een samenleving waarin
mentale gezondheid en vitaliteit van werkenden belangrijke uitgangspunten zijn.
Het is belangrijk om een cultuuromslag in de maatschappij te bevorderen
om het taboe rondom burn-outklachten verder te doorbreken en daarmee
ook de aandacht voor ongezonde (werk)druk in de maatschappij te
vergroten. Hiertoe verken ik de komende periode de mogelijkheden voor
een publiekscampagne. De komende periode wordt benut om de inhoud
van deze campagne vorm te geven. Daarbij worden de resultaten en
geleerde lessen van de voorgaande meerjarige campagne (2014–2018)
rondom ongewenst gedrag en werkstress meegenomen.19
Naast deze specifieke campagnes, zijn er ook terugkerende communicatieactiviteiten. Zo is er de Week van de Werkstress die jaarlijks door OVAL
wordt georganiseerd. Dit jaar vindt de Week van Werkstress plaats van 15
tot en met 19 november en is het thema «Mentaal sterk!». Gedurende de
Week van de Werkstress zullen diverse communicatieactiviteiten
18
19

Kamerstuk 29 544, nr. 960.
Kamerstuk 25 883, nr. 329.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

6

plaatsvinden. De communicatie richt zich op het versterken van preventie
langs de volgende drie lijnen: het benadrukken van het belang van de
maatschappelijke dialoog rond dit onderwerp; het verspreiden van
mogelijke interventies en leerervaringen (onder meer door het delen van
effectieve tips en goede én minder goede ervaringen) en het aangeven dat
we hiermee verder aan de slag gaan om stakeholders te ondersteunen in
hun aanpak. Samen met de Staatssecretaris van VWS zal ik deze week
openen en gedurende de week de dialoog aangaan met werkgevers en
werknemers en voorbeelden, tips en ervaringen belichten. Via onder
andere Arboportaal worden tips voor werkgevers en werknemers om
werkstress te voorkomen breed verspreid. De BMS zal daarnaast in deze
week een bijeenkomst organiseren met stakeholders om aan de slag te
gaan met het overzicht van interventies.
Het is ook belangrijk dat er na de week van de werkstress aandacht blijft
voor dit thema. Daarom zet de BMS de eerdergenoemde acties in gang
waarbij er ook aandacht zal zijn voor inspirerende voorbeelden.
4. Monitoren, onderzoeken en doorontwikkelen
2022 en 2023 zullen in het teken staan van de uitvoering van bovengenoemde activiteiten van het programma BMS. We monitoren tussentijds
de doelen, resultaten en de effecten van de BMS en sturen waar nodig bij.
De resultaten en effecten van de BMS voor de verschillende doelgroepen
worden periodiek gemonitord via de NEA, ZEA en WEA. Voorts richten we
een werkgeverspanel en een werknemerspanel in met als doel om
ervaringsdeskundigen te betrekken bij de uitvoering van het programma.
Op die manier kunnen we ervaringsdeskundigheid koppelen aan de
activiteiten van het programma en interventies en aanpakken die
ontwikkeld worden toetsen bij zowel de doelgroep van werkgevers als de
doelgroep van werknemers. Ook worden gerichte aanvullende (onderzoeks)activiteiten uitgevoerd, om in te springen op actuele ontwikkelingen
en het programma verder door te ontwikkelen.
In dat kader is recent door TNO een verdiepend onderzoek20 uitgevoerd
onder werknemers om risicogroepen op het gebied van mentale
gezondheid te kunnen identificeren tijdens de coronapandemie. Hoogopgeleide vrouwen zonder kinderen, vaak werkzaam in een contactberoep of
kantoorbaan, rapporteerden al bovengemiddeld burn-outklachten voor de
pandemie, en dit blijft onverminderd hoog gedurende de pandemie. De
werknemers die volledig zijn gaan thuiswerken laten een kleine stijging
van burn-outklachten zien tijdens de coronapandemie.21 Deze stijging
hangt samen met de zorg voor (jonge) kinderen en het type werk.
Vrouwen in een contactberoep en met (jonge) thuiswonende kinderen
laten al aan het begin van de pandemie een stijging zien, terwijl deze
stijging zich bij mannen met jonge, thuiswonende kinderen pas later
voordoet maar uiteindelijk op een gelijk niveau uitkomt. Wanneer hybride
werken meer de norm wordt, zal duidelijk moeten worden of deze stijging
afvlakt.
Specifieke aanpak burn-outklachten in risicosectoren
De BMS richt zich ook op de risicosectoren. Zoals al eerder is aangegeven
zijn dit onder meer het onderwijs en de zorg als het gaat om werkdruk,
werkstress en burn-outklachten.

20

https://www.monitorarbeid.tno.nl/nl-nl/publicaties/risicogroepen-voor-mentalegezondheidsproblemen-tijdens-corona/.
21
waarbij alleen het verschil tussen de burn-outklachten voorafgaand aan de pandemie en deze
klachten tijdens de derde meting in maart 2021 zo groot is dat dit statistisch significant is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

7

Onderwijs
In juli jl. is naar aanleiding van WOinActie door de Inspectie SZW een
onderzoek uitgebracht naar psychosociale arbeidsbelasting bij universiteiten, waarbij is gekeken naar de werkdruk.22 Het onderzoek geeft
universiteiten aandachtspunten en aanbevelingen tot verbetering van
werkdruk en een sociaal veilige werkomgeving. De VSNU, onderwijsbonden en WOinAactie benadrukken dat extra middelen nodig zijn om de
problemen rond werkdruk, aanvraagdruk en werkstress te doen afnemen.
Ook de landelijke vakbonden onderschrijven dit. In het onderzoek van
PwC en de commissie-Weckhuysen, wat in opdracht van OCW is
uitgevoerd, constateren de onderzoekers een tekort aan middelen en
daardoor een toenemende »projectificering» en druk op het wetenschapssysteem.23 In reactie hierop heeft de Minister van OCW aangegeven dat
de besluitvorming over noodzakelijke investeringen aan een volgend
kabinet is en dat deze voorts ook gepaard dienen te gaan met een
cultuurverandering. Dit aangezien tevens de aanwezige concurrentieprikkels in de huidige academische cultuur tot hoge prestatie- en werkdruk
leiden, zoals de wijze waarop wetenschappers worden erkend en beloond
en de hoge publicatie- en aanvraagdruk.
In het primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo) wordt door
verschillende partijen gewerkt aan de aanpak van werkdruk en werkstress.
Organisaties als het Vervangingsfonds voor het po en het arbeidsmarkt en
opleidingsfonds VOION voor het vo ondersteunen werkgevers en
werknemers bij hun aanpak om werkdruk omlaag te brengen en ziekteverzuim terug te dringen. Ook heeft het kabinet fors geïnvesteerd om
werkdruk te verlagen. Voor het po zijn er extra structurele middelen die
oplopen tot € 430 miljoen per jaar. Voor het vo is er € 150 miljoen in
2020–2021 beschikbaar gekomen. De wijze van besteding moet met
actieve betrokkenheid van het onderwijzend personeel worden bepaald.
Zorg en welzijn
Medewerkers in zorg en welzijn vormen al langer een hoogrisicogroep
voor het ontwikkelen van stress- en burn-outklachten. Er zijn verschillende
factoren aan te wijzen die dit veroorzaken. Zo hebben zorgmedewerkers
vaker te maken met emotionele belasting, hoge werkdruk (combinatie van
hoge taakeisen en lage autonomie) en ongewenst gedrag door externen.24
Ook de hoge administratieve lasten en het ervaren gebrek aan (financiële)
waardering spelen een rol. Ten aanzien van dit laatste heeft het kabinet
recent aangekondigd dat zij in 2022 aanvullend op de circa 1,6 miljard aan
OVA-ruimte (overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling) nog eens
675 miljoen euro beschikbaar stelt voor het verhogen van het salarisniveau van middengroepen in het loongebouw van de zorg.25
Daarnaast is er al geruime tijd sprake van aanhoudende personeelstekorten in verschillende zorgbranches. Hierdoor is het voor veel zorgorganisaties lastig om extra personeel aan te trekken om het zittend personeel
te ontlasten. De uitbraak van het coronavirus heeft deze situatie verder
onder druk gezet. Het Ministerie van VWS heeft daarom fors ingezet op
het verlichten van deze druk26, onder meer door de (tijdelijke) inzet en
opleiding van mensen via initiatieven zoals Extra Handen voor de Zorg en
de Nationale Zorgklas.
Vanwege de toenemende zorgvraag is het aantrekken, scholen en
behouden van zorgpersoneel een kwestie van de lange termijn. Het
22

Bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr, 929.
https://www.strategyand.pwc.com/nl/en/press-releases/2021/management-samenvatting.html.
Bijlage bij Kamerstukken 25 883 en 29 544, nr. 407.
25
Kamerstuk 29 282, nr. 444.
26
Kamerstukken 31 765 en 25 295, nr. 566.
23
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

8

Ministerie van VWS heeft met het actieprogramma «Werken in de Zorg»
de sector hierin de afgelopen kabinetsperiode ondersteund. Om dit ook in
de toekomst mogelijk te maken heeft het kabinet in 2020 extra middelen
beschikbaar gesteld, oplopend tot € 130 miljoen structureel vanaf 2023.
De focus ligt hierbij op het creëren van meer ruimte en tijd voor zorgprofessionals, mogelijkheden voor loopbaanontwikkeling en meer zeggenschap. Specifiek voor het terugdringen van administratieve lasten is het
programma «[Ont]Regel de Zorg» opgezet om de ervaren regeldruk in de
zorg te verminderen. Deze inspanningen blijven naar de toekomst toe van
belang om het werken en leren in de zorg aantrekkelijker te maken.
Naast zorg en onderwijs, zal ik de komende periode verkennen of met
andere risicosectoren zoals de ICT en industrie een gerichte aanpak
opgestart kan worden om het relatief hoge aantal werkenden met
burn-outklachten in deze risicosectoren terug te dringen.
Andere (PSA) activiteiten
Onderzoek modernisering regelgeving kinderarbeid
In het Commissiedebat van 24 juni jl. heeft mijn ambtsvoorganger ook
toegezegd u te informeren over het externe onderzoek naar modernisering van de regelgeving omtrent kinderarbeid. Dit onderzoek loopt
momenteel en moet inzicht geven in de mogelijkheden die er binnen het
internationale kader zijn om de regelgeving aan de moderne tijd aan te
passen, zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor de gezondheid en
ontwikkeling van kinderen. De onderzoekers gaan in op nieuwe vormen
van kinderarbeid, zoals kidfluencers, en bezien hoe de verantwoordelijkheid voor werkende kinderen beter kan worden belegd. Ook wordt
gekeken naar de belastbaarheid van kinderen en het grijze gebied tussen
hobby en werk. Ik streef ernaar om uw kamer in het voorjaar van 2022 te
informeren over de uitkomsten van het onderzoek en de vervolgstappen.
Pilot pesten op het werk
Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer in januari 2021 geïnformeerd27
over de voortgang van de pilot pesten op het werk. Het doel van deze pilot
was om de effectiviteit te toetsen van een cultuur- en gedragsinterventie
om pesten op het werk tegen te gaan: de Participatieve Interventie op
Cultuur en Ongewenste omgangsvormen (PICO). Via deze pilot zou
beoordeeld kunnen worden of deze interventie toegevoegd kan worden
aan het pakket aan interventies van de Inspectie SZW. TNO voerde in
opdracht van SZW en Inspectie SZW de pilot uit.
Na een verkennende en voorbereidende fase is eind 2019 de uitvoerende
fase van de pilot gestart. Sinds het begin van de coronapandemie is de
pilot echter noodgedwongen stilgelegd. De kern van de PICO-interventie
is gericht op het stimuleren, faciliteren en voeren van een dialoog binnen
groepen op alle niveaus in de organisatie. Essentieel onderdeel van de
pilot is dat deze groepsgesprekken fysiek plaatsvinden waarin de
interventie wordt behandeld. Vanwege het thuiswerkadvies konden deze
sessies niet plaatsvinden.
Uiteindelijk is in april 2021 besloten de pilot af te ronden aangezien door
het gebrek aan perspectief om op afzienbare termijn met groepen fysiek
bij elkaar te komen het doel van de pilot, een wetenschappelijk onderbouwde interventie, niet meer behaald kon worden. Dit besluit is in goed
gezamenlijk overleg met de deelnemende organisaties, TNO, Inspectie
27

Kamerstuk 25 883, nr. 405.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

9

SZW en mijn ministerie genomen. Dit betekent helaas dat de effectiviteit
van de PICO-interventie niet wetenschappelijk is getoetst. Ter afronding
van de pilot pesten heeft TNO een eindrapportage opgesteld over de
aanleiding van de pilot, het ontwerp van de interventie en de geleerde
lessen.28 De opgedane kennis en ervaring worden meegenomen in het
programma PSA van de Inspectie. De Inspectie beziet momenteel hoe die
inzichten en de lessons learned van de pilot betrokken kunnen worden
binnen haar toezicht en handhaving op PSA. De Inspectie SZW blijft via
het programma PSA met het bestaande pakket onverminderd toezicht
houden op ongewenste omgangsvormen, waaronder pesten op de
werkvloer.
Omdat de pilot vroegtijdig is stopgezet kunnen er dus helaas geen
conclusies worden getrokken over de effectiviteit, haalbaarheid en
doelmatigheid van de PICO-interventie in de praktijk. Wel blijkt de
behoefte aan interventies op het gebied van ongewenste omgangsvormen groot en is er een gebrek aan wetenschappelijk onderbouwde
interventies gericht op pesten op het werk. Ook vanuit de BMS is deze
constatering gedaan en met het inrichten van het overzicht aan interventies en de keuzehulp zal hierop worden ingezet. Ook heeft de pilot
geleid tot praktische tips voor organisaties die pesten op het werk willen
aanpakken, zoals:
– Zorg voor een gedragen beleid op het gebied van sociale veiligheid,
organiseer multidisciplinair overleg, maak (maatregelen gericht op)
sociale veiligheid een terugkerend onderwerp in de jaarplannen en blijf
de sociale veiligheid monitoren;
– Stimuleer de dialoog door de hele organisatie. Bied gelegenheid om
met elkaar het gesprek aan te gaan over hoe we met elkaar om willen
gaan. Formuleer samen wat de gewenste omgangsvormen zijn;
– Aangezien hybride werken (werken op afstand en op de werkplek) door
corona steeds meer plaatsvindt, is het belangrijk dat leidinggevenden
getraind en geschoold worden in het ondersteunen van hybride
werken en de bijkomende veranderingen op pestgedrag.
Het is jammer dat de pilot pesten vroegtijdig moest worden afgerond. Ik
wil mijn dank uitspreken richting de deelnemende organisaties voor hun
bereidheid, moed en openheid om deel te nemen aan deze pilot over dit
belangrijke onderwerp. Waar relevant zal ik deze partijen ook betrekken bij
de uitvoering van de BMS.
Platform Professionalisering Vertrouwenspersonen
In de Kamerbrief van 11 januari jl. (Kamerstuk 25 883, nr. 405) heeft mijn
ambtsvoorganger uw Kamer geïnformeerd over het Platform Professionalisering Vertrouwenspersonen. Het platform29 heeft als doel om een beter
beeld te krijgen van wat nodig is voor de verdere professionalisering van
de vertrouwenspersoon.
Recent is door het platform het informatieblad «Professionele Vertrouwenspersoon» ontwikkeld30 wat primair is gericht op de (kleine)
werkgever, maar ook informatief is voor medewerkers, vertrouwenspersonen, ondernemingsraden en arboprofessionals. Het informatieblad gaat
in op de meerwaarde, competenties en de belangrijkste taken van de
vertrouwenspersoon. Ook bevat het een checklist om de vertrouwens28

https://publications.tno.nl/publication/34638739/FbwMK9/TNO-2021-pico.pdf.
Deelnemende partijen zijn CNV, GIMD, Hubert Consult, Inspectie SZW, de Landelijke
Vereniging van Vertrouwenspersonen, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, MKB-Nederland, VCP, FNV en VNO-NCW.
30
https://www.arboportaal.nl/actueel/nieuws/2021/07/01/nieuw-informatieblad-helptorganisaties-om-een-professionele-vertrouwenspersoon-te-benoemen.
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

10

persoon goed te laten functioneren. Dit kan bijdragen aan een goed
gepositioneerde en gedragen vertrouwenspersoon in de organisatie en
daarmee een bijdrage leveren aan het creëren van een veilige werkomgeving. Gezien de meerwaarde van het platform krijgt dit een plek binnen
de BMS.
Met de activiteiten van de BMS heb ik er vertrouwen in dat de partijen
gezamenlijk hun krachten bundelen en elkaar versterken om het tij te
keren en het aantal werkenden met burn-outklachten te verminderen.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
A.D. Wiersma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 421

11