BENCHMARK
LUCHTHAVENGELDEN EN
OVERHEIDSHEFFINGEN
VOOR DE JAREN 2013, 2018, 2021 EN 2022
EINDRAPPORT

AUTEURS
ARNOUT JONGELING, CHRISTIAAN BEHRENS EN ANTONIA PETRAT
IN OPDRACHT VAN
MINISTERIE VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT
AMSTERDAM, MAART 2023

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

i

Samenvatting
Dit onderzoek biedt inzicht in het prijsniveau van luchthavengelden en
overheidsheffingen op Schiphol ten opzichte van twaalf andere luchthavens. In
2022 hebben vijf van deze luchthavens een lager prijsniveau dan Schiphol en zeven
een hoger prijsniveau. In vergelijking met 2021 stijgt het prijsniveau op Schiphol
in 2022 met 9,6 procent.
Sinds 2008 monitort SEO Economisch Onderzoek het prijsniveau van Schiphol ten opzichte van diens belangrijkste
concurrenten. In deze actualisatie wordt het prijsniveau van Schiphol in de jaren 2013, 2018, 2021 en 2022
vergeleken met dat van twaalf luchthavens in Europa en het Midden-Oosten: Brussel, Parijs Charles de Gaulle,
Kopenhagen, Düsseldorf, Dubai, Frankfurt, Istanbul, Londen Gatwick, Londen Heathrow, Madrid, München en
Zürich.

Methodologie
De prijsniveaus op de verschillende luchthavens worden met elkaar vergeleken door hun totale jaarlijkse
opbrengsten uit luchthavengelden en overheidsheffingen (aeronautical revenues) te berekenen voor een gelijk
verkeerspakket. Dit pakket is gelijk over de jaren en over de luchthavens. Door het gebruik van een uniform
verkeerspakket zijn alle verschillen in opbrengsten over de tijd en tussen de luchthavens het resultaat van verschillen
in het prijsniveau. Hierdoor vertekent variatie in de vervoersomvang van de benchmarkluchthavens de uitkomsten
niet. Hoe hoger de opbrengsten uit dit pakket, hoe hoger het prijsniveau.
Het gebruikte verkeerspakket (‘Schipholpakket’) vertegenwoordigt 97,1 procent van het totaal aantal
vliegtuigbewegingen en 98,9 procent van het totaal aantal passagiers op Schiphol in 2021. De consequentie van
het gebruik van dit verkeerspakket is dat voor alle luchthavens (behalve Schiphol in 2021) geldt dat de becijferde
opbrengsten niet gelijk zijn aan de daadwerkelijke opbrengsten. Het vervoerspakket van deze luchthavens verschilt
immers van dat van Schiphol. Echter, omdat voor elke luchthaven en voor elk jaar is uitgegaan van dit
verkeerspakket, biedt de analyse nog steeds inzicht in de prijsverschillen tussen de luchthavens onderling en over
de tijd.
Vanwege deze aanpak is het niet mogelijk om de opbrengsten die in eerdere edities van deze benchmark zijn
gerapporteerd te vergelijken met de opbrengsten in deze editie. De eerdere edities zijn namelijk gebaseerd op
een ander Schipholpakket. Als in dit Schipholpakket het aantal vluchten bijvoorbeeld hoger ligt, kunnen dezelfde
tarieven leiden tot hogere becijferde opbrengsten.

Resultaten
Totale prijsniveau
In 2022 hebben vijf van de twaalf benchmarkluchthavens een lager prijsniveau dan Schiphol en zeven een hoger
prijsniveau. Dit was ook het geval in 2021. De vijf luchthavens met een lager prijsniveau zijn: Kopenhagen, Dubai,
Madrid, Istanbul en Brussel. Het verschil in prijsniveau tussen Schiphol en Brussel, Istanbul en Madrid is echter

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

ii

beperkt. Londen Heathrow, Londen Gatwick, Frankfurt, Düsseldorf, Zürich, München en Parijs Charles de Gaulle
hebben een hoger prijsniveau dan Schiphol. De prijsniveaus van Schiphol en Parijs Charles de Gaulle verschillen
echter maar beperkt. Londen Heathrow kent een meer dan dubbel prijsniveau dan de nummer 2, Londen Gatwick.
De nummers 2 tot en met 6 zitten qua prijsniveau redelijk dicht bij elkaar.
In vergelijking met 2021 stijgt het prijsniveau op Schiphol in 2022 met 9,6 procent. De belangrijkste oorzaak hiervan
is een stijging van de passagiersgelden. Londen Heathrow (+42,1 procent) en Düsseldorf (+27,7 procent) noteren
een hogere stijging in het prijsniveau dan Schiphol. Het prijsniveau op Dubai en Istanbul blijft constant in 2022.
Madrid (-2,8 procent) en München (-4,4 procent) laten als enige luchthavens een daling in het prijsniveau zien.
Wanneer rekening wordt gehouden met inflatie, daalt op de meeste benchmarkluchthavens het prijsniveau in de
periode 2021 – 2022. Alleen Londen Heathrow (+30,1 procent), Düsseldorf (+17,0 procent) en Schiphol (+0,4
procent) noteren een toename van het reële prijsniveau in deze periode.
Ten opzichte van 2013 neemt het prijsniveau op Schiphol in 2022 met 19,7 procent toe. De grootste stijgingen in
deze periode doen zich voor op Londen Heathrow (+92,8 procent), Dubai (+68,8 procent) en Düsseldorf (+67,3
procent). Madrid is de enige luchthaven waar het prijsniveau afgenomen is in vergelijking met 2013, namelijk met
12,5 procent.
Wanneer de ontwikkeling van het prijsniveau gecorrigeerd wordt voor inflatie, neemt in de periode 2013 – 2022 op
vijf benchmarkluchthavens het prijsniveau af. Op Schiphol blijft het reële prijsniveau constant in de periode 2013 –
2022. Londen Heathrow laat met 61 procent de grootste stijging in het reële prijsniveau zien.
Tariefdifferentiaties
Het prijsniveau wordt op verschillende manieren gedifferentieerd door de benchmarkluchthavens.
Passagiersgelden, securitygelden en de passagiersbelastingen worden voornamelijk gedifferentieerd naar
passagierssegment (O/D en transfer) en/of bestemming. Bij de landings-, parkeer- en geluidsgelden zijn de tarieven
veelal afhankelijk van het gewicht en/of de geluidscategorie van het toestel, het tijdstip van de dag en het type
afhandeling (connected of disconnected).
In 2022 bedraagt het totale prijsniveau op Schiphol voor transferpassagiers gemiddeld 55 procent van het totale
prijsniveau voor O/D-passagiers, tegen 63 procent op alle benchmarkluchthavens samen. Daarmee differentieert
Schiphol sterker tussen O/D- en transferpassagiers in het totale prijsniveau dan Parijs Charles de Gaulle en Londen
Heathrow. In totaal differentiëren zeven benchmarkluchthavens minder sterk dan Schiphol en vijf luchthavens even
sterk of sterker. Schiphol differentieert in tegenstelling tot enkele andere luchthavens het prijsniveau niet naar
bestemming.
Prijsniveaus per turnaround
De benchmark laat ook de prijsniveaus voor de verschillende luchthavens zien per turnaround: de prijs van een
enkele start en landing met een klein (Embraer 190), middelgroot (Boeing 737-800W) en groot vliegtuigtype
(Boeing 777-300ER). Schiphol heeft voor het kleine en grote vliegtuigtype het op vier na laagste prijsniveau en voor
het middelgrote vliegtuigtype het op zes na laagste prijsniveau. Voor elk type geldt dat Schiphols prijsniveau onder
het (ongewogen) gemiddelde voor alle benchmarkluchthavens ligt.
Uit de analyse blijkt daarnaast dat op alle luchthavens het prijsniveau per turnaround gedifferentieerd wordt naar
passagierssegment (O/D en transfer). Deze differentiatie is het sterkst bij het grote vliegtuigtype. Dit geldt met name

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

iii

voor de Britse en Duitse luchthavens. De verklaring hiervoor is dat op deze luchthavens hoge passagiersbelastingen
geheven worden voor langeafstandsvluchten – die voornamelijk worden uitgevoerd met grote vliegtuigtypes.
Aangezien die belastingen alleen over O/D-passagiers worden geheven, neemt de belastingafdracht en daarmee
het prijsniveau op de betreffende hubs toe bij een laag transferaandeel (en er dus relatief veel O/D-passagiers per
vlucht worden vervoerd). Voor alle benchmarkluchthavens behalve Istanbul geldt dat er slechts beperkt
gedifferentieerd wordt naar het type afhandeling (aan de gate of op het platform) . Gemiddeld over alle luchthavens
is het prijsniveau bij gate-afhandeling 6,2 procent hoger voor het kleine vliegtuigtype en 7,5 procent hoger voor
het grote vliegtuigtype.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

iv

Hoe verhoudt Schiphols prijsniveau zich tot twaalf concurrerende luchthavens?

In 2022 hebben vijf luchthavens een lager en zeven een hoger
prijsniveau dan Schiphol
2500

Prijsniveau (mln euro)

Passagiersbelastingen
2000

Luchthavengelden en overheidsheffingen (excl.
passagiersbelastingen)

1500
1000

Gemiddelde

500
0

LHR

LGW

FRA

DUS

ZRH

MUC

Ten opzichte van 2021 stijgt het
prijsniveau op Schiphol met 9,6%

CDG

AMS

BRU

IST

MAD

DXB

CPH

Overige conclusies:

Prijsniveau (in mln euro)
-

1.000

AMS

9,6%

BRU

4,3%

CDG
CPH

2,9%

Schiphols prijsniveau is
lager dan gemiddeld voor
zowel kleine als
(middel)grote toestellen

27,7%
0,0%

FRA
IST

6,4%
0,0%

LGW

3,6%
42,1%

LHR
MAD

-2,8%

MUC

-4,4%

ZRH

1,0%
2021

Bron:

In vergelijking met 2013 stijgt
Schiphols prijsniveau met
19,7 procent

2,0%

DUS
DXB

2.000

De differentiatie van het
prijsniveau naar O/D- en
transferpassagiers op
Schiphol is bovengemiddeld

2022

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

v

Executive summary
This study compares Schiphol’s price level of airport charges and taxes to those of
twelve peer airports in Europe and the Middle East. In 2022 five of these airports
have a lower price level than Schiphol and seven a higher one. In comparison to
2021 Schiphol’s price level increases by 9,6 percent in 2022.
Since 2008 SEO Amsterdam Economics benchmarks the price level of Schiphol to those of its main competitors.
This update includes the following competitors: Brussels, Paris Charles de Gaulle, Copenhagen, Dusseldorf, Dubai,
Frankfurt, Istanbul, London Gatwick, London Heathrow, Madrid, Munich and Zurich. The comparison is carried out
for the years 2013, 2018, 2021 and 2022.

Methodology
The price levels of the airports are compared by calculating their total yearly revenues from airport charges and
governmental taxes (aeronautical revenues). For all airports and years the same traffic mix is used to calculate these
revenues. Thus we ensure that all differences in revenues between airports and over years are caused by changes
in the price level. As a result, variation in the size of airports does not distort the results.
The traffic mix that is used in this study represents 97.1 percent of aircraft movements and 98.9 percent of
passengers at Schiphol in 2021. The consequence of using this traffic mix is that for all airports (except Schiphol in
2021) the calculated revenues are not equal to the actual revenues. After all, the traffic mix of these airports differs
from that of Schiphol. However, as the same traffic mix is assumed for all airports and years, the analysis still provides
useful insights into the price differences that exist between airports and the development of price levels over time.

Results
Total price level
In 2022 five of the twelve benchmark airports have a lower total price level than Schiphol and seven a higher one.
This was also the case in 2021. The airports with a lower price level are: Copenhagen, Dubai, Madrid, Istanbul and
Brussels. However, the price level difference between Schiphol and Brussels, Istanbul and Madrid is limited. London
Heathrow, London Gatwick, Frankfurt, Dusseldorf, Zurich, Munich and Paris Charles de Gaulle have a higher price
level than Schiphol. The price levels of Schiphol and Paris Charles de Gaulle, however, differ only to a limited extent.
London Heathrow’s price level is more than twice as high as the price level of number two. The price levels of number
two till six are fairly close to each other.
Compared to 2021, Schiphol’s price level increases by 9.6 percent in 2022. The most important cause is an increase
in passenger charges. London Heathrow (+42.1 percent) and Dusseldorf (+27.7 percent) record a larger increase in
the price level than Schiphol. The price level of Dubai and Istanbul remains constant in 2022. Madrid (-2.8 percent)
and Munich (-4.4 percent) are the only airports that denote a decrease in price level.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

vi

When inflation is taken into account, most benchmark airports denote a decrease in the price level over the period
2021 – 2022. London Heathrow (+30.1 percent), Dusseldorf (+17.0 percent) and Schiphol (+0.4 percent) are the only
airports that record an increase in the real price level over this period.
In comparison to 2013, Schiphol’s price level is 19,7 percent higher in 2022. The largest increases over this period
are denoted by London Heathrow (+92.8 percent), Dubai (+68,8 percent) and Dusseldorf (+67.3 percent). Madrid
is the only airport that records a decrease in price level compared to 2013, namely by 12.5 percent.
When developments in the price levels are corrected for inflation, five benchmark airports denote a decrease in the
price level over the period 2013 – 2022. Schiphol’s real price level remains constant over this period. London
Heathrow records the highest increase in the real price level from 2013 to 2022, namely 61 percent.

Tariff differentiations
The benchmark airports differentiate their price levels in various ways. Passenger charges, security charges and
passenger taxes are differentiated mostly by passenger segment (O/D and transfer) and/or by destination. As for
landing, parking and noise charges the tariffs are often dependent on the noise categorization and/or weight of the
aircraft, the time of the day and the type of handling (connected or disconnected).
In 2022 Schiphol’s total price level for transfer passengers equals 55 percent of the total price level for O/D
passengers, whereas the average for all airports combined amounts to 63 percent. Accordingly, Schiphol
differentiates its total price level stronger by passenger segment than London Heathrow and Paris Charles de Gaulle.
In total, seven benchmark airports apply smaller differentiations than Schiphol and five similar or stronger
differentiations. In contrast to some other airports, Schiphol does not differentiate its price level by destination.

Price levels per turnaround
Finally, the price levels were determined per aircraft turnaround: the price of a single landing and subsequent takeoff for a small, medium and large aircraft type. For this analysis we use the Embraer 190, Boeing 737-800W and
Boeing 777-300ER. Schiphol ranks fourth lowest for the small and large aircraft type and sixth lowest for the medium
type. For all aircraft types Schiphol’s price level per turnaround is lower than the (unweighted) average across all
benchmark airports.
The analysis also shows that all airports differentiate their price level per turnaround by passenger segment (O/D
and transfer). The differentiation is strongest for the large aircraft type. This is especially true for the British and
German airports. The explanation for this is that at these airports high passenger taxes are levied for long distance
flights. These flights are mostly operated by large aircraft. As these taxes are levied for O/D passengers only, tax
payments and therefore the price level for O/D passengers as regards large aircraft flights will be substantial higher
than for transfer passengers.
Only Istanbul applies a strong differentiation of its price level by type of handling (connected or disconnected). On
average across all benchmark airports, price levels for connected handling are 6,2 percent higher than for
disconnected handling in case of the small aircraft type and 7,5 percent higher in case of the large aircraft type.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

vii

How does Schiphol’s price level compare to that of twelve competing airports?

In 2022 five airports have a lower price level than Schiphol and seven
airports a higher one
2500

Airport charges and governmental taxes (excluding passenger taxes)

Price level (mln euro)

Passenger taxes

2000

1500

1000

Average

500

0
LHR

LGW

FRA

DUS

ZRH

MUC

Compared to 2021, Schiphol’s price
level increases by 9,6 percent

CDG

AMS

BRU

IST

MAD

DXB

CPH

Other conclusions:

Price level (mln euro)
-

1.000

AMS

9,6%

BRU

4,3%

CDG
CPH

2,9%

Schiphol’s price level is
below average for both
small, medium and large
aircraft

27,7%
0,0%

FRA
IST

6,4%
0,0%

LGW

3,6%
42,1%

LHR
MAD

Compared to 2013,
Schiphol’s price level
increases by 19,7 percent

2,0%

DUS
DXB

2.000

-2,8%

MUC

-4,4%

ZRH

1,0%
2021

On Schiphol charge
differentations between O/D
and transfer passengers are
stronger than average

2022

Source: SEO analysis based on Schiphol statistics, official charges regulations and IATA’s ACIC

Inhoudsopgave
Samenvatting

i

Executive summary

v

Inhoudsopgave

0

1

Inleiding

1

2

Methodologie

2

2.1

Model

2

2.2

Luchthavengelden en overheidsheffingen

2

2.3

Uniform vervoerspakket

2

2.4

Onderverdeling prijsniveau

3

2.5

Scope

4

2.6

Voor- en nadelen methode

4

3

4

5

Prijsniveaus van luchthavens

6

3.1

Totale prijsniveau

6

3.2

Onderscheid naar componenten

7

3.3

Differentiatie naar geluidscategorisering

17

3.4

Ontwikkelingen in de tijd

18

Prijsniveau per turnaround

25

4.1

Prijsniveaus voor veelvoorkomende vliegtuigen

25

4.2

Differentiaties in het prijsniveau per turnaround

27

Conclusie

32

Bijlage A Aannames

34

Bijlage B Tijdelijke maatregelen in het kader van de coronacrisis

37

Bijlage C Vervoerspakket Schiphol 2021

38

Bijlage D Prijsniveaus historische jaren

40

Bijlage E Tariefgrondslagen in 2022

43

Bijlage F Differentiaties naar vervoerssegment in 2021

47

Bijlage G Ontwikkeling prijsniveau over de tijd (gecorrigeerd voor inflatie)

50

Bijlage H Verrekening coronaverliezen

52

Bijlage I Prijsniveaus per turnaround in 2022

54

Bijlage J Vliegtuig- en beladingsspecificaties

60

Bijlage K Wisselkoersen

61

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

1

1

Inleiding

De benchmark luchthavengelden en overheidsheffingen monitort het prijsniveau
van Schiphol ten opzichte van diens belangrijkste nabije concurrenten. In deze
actualisatie wordt het prijsniveau van Schiphol in de jaren 2013, 2018, 2021 en
2022 vergeleken met dat van twaalf luchthavens in Europa en het Midden-Oosten.
Beleidscontext
Het omvangrijke internationale verbindingennetwerk op Schiphol is aantrekkelijk voor zowel consumenten als
bedrijven en draagt bij aan het Nederlandse vestigingsklimaat. Uit de Luchtvaartnota 2020-2050 blijkt dat het
kabinet ernaar streeft om Nederland goed verbonden te houden ‘met de voor Nederland belangrijke plekken in de
wereld’. In de meer recente Hoofdlijnenbrief Schiphol – waarin de toekomstige beperking van het aantal vluchten
vanaf Schiphol wordt aangekondigd – geeft de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) ook aan dat een
goede internationale verbondenheid via een uitstekend netwerk van bestemmingen vanaf Schiphol een belangrijke
bijdrage levert aan de welvaart in Nederland.1 Voor het in stand houden en versterken van het netwerk op Schiphol
is het van belang dat de luchthaven aantrekkelijk blijft voor luchtvaartmaatschappijen.
Het prijsniveau is een belangrijke bepalende factor voor de aantrekkelijkheid van een luchthaven. Een gunstig
prijsniveau stelt luchtvaartmaatschappijen in staat om te concurreren in een internationale markt. Naast het
prijsniveau bepalen ook andere factoren de luchthavenkeuze van luchtvaartmaatschappijen, waaronder de omvang
van het verzorgingsgebied, concurrentie van andere luchthavens in het achterland, de landzijdige bereikbaarheid,
de efficiëntie en het goed functioneren van de luchthavenoperatie, enzovoorts.
Gezien het belang van het prijsniveau voor de aantrekkelijkheid van Schiphol, en daarmee voor de versterking van
diens netwerk, is de ‘benchmark luchthavengelden en overheidsheffingen’ geïntroduceerd. Deze benchmark
monitort Schiphols prijsniveau van luchthavengelden en overheidsheffingen en vergelijkt dat met het prijsniveau
van concurrerende luchthavens. Een analyse van de andere bepalende factoren voor de aantrekkelijkheid van
Schiphol behoort niet tot de reikwijdte van de benchmark.
SEO Economisch Onderzoek voert de benchmark jaarlijks uit in opdracht van het ministerie van IenW. In deze
actualisatie wordt het prijsniveau van Schiphol vergeleken met dat van twaalf concurrerende luchthavens in Europa
en het Midden-Oosten in de jaren 2013, 2018, 2021 en 2022.
De benchmark laat zien (1) hoe Schiphols prijsniveau van luchthavengelden en overheidsheffingen zich ontwikkelt
ten opzichte van de concurrerende luchthavens, (2) uit welke elementen deze prijs bestaat en (3) welke
tariefdifferentiaties door de verschillende luchthavens worden toegepast.
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 bevat een beschrijving van de methodologie. Hoofdstuk 3 presenteert de prijsniveaus op de
verschillende luchthavens en de ontwikkelingen daarin vanaf 2013. Tevens wordt stilgestaan bij de opbouw van het
prijsniveau en welke tariefdifferentiaties worden gehanteerd. Hoofdstuk 4 gaat in op het prijsniveau per turnaround
en laat zien hoe gevoelig het prijsniveau op elke luchthaven is voor het aandeel transfer passagiers en het type
afhandeling. Hoofdstuk 5 concludeert.

1

Zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/24/hoofdlijnenbrief-schiphol.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

2

2

Methodologie

Het SEO benchmarkmodel vergelijkt de prijsniveaus van luchthavens op basis van
de opbrengsten uit luchthavengelden en overheidsheffingen. Het model berekent
deze voor de jaren 2013, 2018, 2021 en 2022 voor de vervoersomvang en samenstelling zoals deze op Schiphol in 2021 is gerealiseerd.

2.1 Model
Het door SEO ontwikkelde benchmarkmodel vergelijkt Schiphols prijsniveau van luchthavengelden en
overheidsheffingen met dat van andere luchthavens. Uit deze vergelijking volgt een rangorde. Deze modelmatige
aanpak minimaliseert de kans op fouten. Het model vergelijkt prijsniveaus van luchthavens door hun opbrengsten
uit luchthavengelden en overheidsheffingen (aeronautical revenues) te berekenen. Hoe hoger de opbrengsten, hoe
hoger het prijsniveau. Door te focussen op opbrengsten kunnen prijsniveaus van luchthavens worden vergeleken,
ondanks dat elke luchthaven een andere tariefstructuur hanteert. Voor het berekenen van de opbrengsten maakt
het model gebruik van de geldende luchthavengelden en overheidsheffingen (zie paragraaf 2.2) en een uniforme
vervoersmix (zie paragraaf 2.3). Aannames die van belang zijn voor de berekening van de opbrengsten uit
luchthavengelden en overheidsheffingen staan in Bijlage A.

2.2 Luchthavengelden en overheidsheffingen
De relevante luchthavengelden nemen we over uit de voor het specifieke jaar geldende havengeldregelingen van
de luchthavens. Gegevens over ATC- en overheidsheffingen betrekken we uit IATA’s Aviation Charges Intelligence
Center (ACIC). De meeste luchthavens wijzigen hun tarieven aan het begin van het jaar (januari) of aan het begin
van het (IATA) zomerseizoen (april). Eventuele wijzigingen later in het jaar (tot en met 1 september) zijn ook in de
analyse meegenomen.
Vanwege de coronacrisis verkeren verschillende luchtvaartmaatschappijen financieel in zwaar weer. Daarom
hebben luchthavens – waaronder ook Schiphol – en overheden tijdelijke kortingen gegeven op bestaande tarieven
om luchtvaartmaatschappijen financieel tegemoet te komen. Omdat het tijdelijke regelingen betreft en niet bekend
is welke maatschappijen er in welke mate gebruik van maken, worden deze kortingen niet meegenomen in de
berekeningen van de prijsniveaus.
Bijlage B geeft een overzicht van de tijdelijke maatregelen die in 2022 van kracht waren op de
benchmarkluchthavens. Uit de bijlage blijkt dat in 2022 op slechts drie van de dertien benchmarkluchthavens
tijdelijke kortingen van kracht waren. De andere benchmarkluchthavens hebben hun tijdelijke kortingen inmiddels
beëindigd.

2.3 Uniform vervoerspakket
De opbrengsten uit luchthavengelden en overheidsheffingen worden voor elk jaar en voor elke luchthaven
gebaseerd voor dezelfde vervoersomvang en -samenstelling. Hierdoor zijn alle verschillen in opbrengsten over de

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

3

tijd en tussen de luchthavens het resultaat van verschillen in het prijsniveau. Zodoende vertekent variatie in de
vervoersomvang op luchthavens de uitkomsten niet.
Het gebruikte verkeerspakket (‘Schipholpakket’) vertegenwoordigt 97,1 procent van het totaal aantal
vliegtuigbewegingen en 98,9 procent van het totaal aantal passagiers op Schiphol in 2021.2 We kiezen voor 2021,
omdat bij aanvang van het onderzoek geen (volledige) verkeersgegevens over het Schipholpakket van 2022
beschikbaar waren.
De consequentie van het gebruik van het Schipholpakket van 2021 is dat voor alle luchthavens (behalve Schiphol)
geldt dat de becijferde opbrengsten niet gelijk zijn aan de daadwerkelijke opbrengsten.3 Het vervoerspakket van
deze luchthavens verschilt immers van dat van Schiphol. Ook voor Schiphol zijn de becijferde opbrengsten niet
gelijk aan de daadwerkelijke opbrengsten (behalve in 2021). Door de coronacrisis lagen de verkeersvolumes van
Schiphol in 2021 namelijk substantieel onder het gebruikelijke niveau. Echter, omdat voor elke luchthaven en voor
elk jaar is uitgegaan van hetzelfde verkeerspakket, biedt de analyse nog steeds inzicht in de prijsverschillen tussen
de luchthavens en over de tijd.
Het gebruikte verkeerspakket van 2021 heeft vanwege de coronacrisis een andere samenstelling dan voorgaande
jaren. Het aandeel vracht en aandeel transferpassagiers in het pakket van 2021 is bijvoorbeeld relatief hoog.
Daarom hebben bij het gebruik van dit pakket de tarieven voor deze vervoerssegmenten een relatief grote invloed
op de becijferde totale opbrengsten. Bijlage C maakt dit inzichtelijk door de totale opbrengsten te berekenen met
zowel het verkeerspakket van 2021 als het pre-corona verkeerspakket van 2019. Uit de analyse in de bijlage blijkt
ook dat de invloed van de vervoerssamenstelling van het Schipholpakket op de onderlinge ranking van de
luchthavens in termen van het totale prijsniveau beperkt is.

2.4 Onderverdeling prijsniveau
Het SEO benchmarkmodel maakt onderscheid tussen ‘gelden’ en ‘heffingen’. Bij ‘gelden’ gaat het om
luchthavengelden en bij ‘heffingen’ om overheidsheffingen. Het model onderscheidt daarnaast verschillende
componenten binnen de gelden en heffingen. Zodoende biedt het model inzicht in het relatieve belang van elke
component. Het model onderscheidt de volgende componenten:
● Havengelden (bestaande uit landingsgelden 4 , parkeergelden, passagiersgelden5 en overige gelden6);
● Emissiegelden;
● Securitygelden en –heffingen;
● Geluidsgelden en –heffingen;
● ATC (Air Traffic Control) heffingen7;
● Passagiersbelastingen.

2
3

4

5

6
7

In Bijlage J staan de belangrijkste vliegtuigspecificaties van de vliegtuigtypen uit het ‘Schipholpakket’.
Een andere consequentie is dat de resultaten van eerdere edities van de benchmark niet vergelijkbaar zijn met de
resultaten uit deze editie. De reden is dat in elke editie het verkeerspakket van het voorgaande jaar wordt gehanteerd.
We kiezen voor deze aanpak om het gebruikte verkeerspakket actueel te houden.
Landingsgelden zijn in deze studie zowel start- als landingsgelden. Enkele luchthavens (Schiphol, Brussel, Düsseldorf,
Frankfurt, Londen Gatwick, Londen Heathrow en München) brengen namelijk voor zowel starts als landingen
landingsgelden in rekening.
Onder de passagiersgelden vallen eveneens afzonderlijke gelden per passagier voor check-in en bagageafhandeling.
Bovendien wordt de PRM-charge (vergoeding voor personen met beperkte mobiliteit) in de analyse onder de
passagiersgelden geschaard.
Onder de overige gelden vallen vrachtbelastingen en vergoedingen voor de werkzaamheden van de slotcoördinator.
Met de ATC-heffingen worden de werkzaamheden van de luchtverkeersleiding op Schiphol bekostigd.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

4

De hier gehanteerde categorie ‘havengelden’ komt op sommige luchthavens niet overeen met het totaal aan
luchthavengelden dat in rekening wordt gebracht. Opbrengsten met betrekking tot security, geluid en emissies
vallen op sommige luchthavens namelijk ook onder de luchthavengelden. 8 Omwille van de vergelijkbaarheid is in
deze benchmark gekozen voor een indeling naar dienstencategorieën, waarbij ‘havengelden’ (in enge zin) één van
de vergelijkbare categorieën vormt. Deze aanpak neemt niet alle problemen omtrent vergelijkbaarheid weg. Zo
brengen de Londense luchthavens geen separate securitygelden in rekening, omdat de securitykosten daar uit de
passagiersgelden worden gefinancierd.

2.5 Scope
In deze actualisatie van de benchmark wordt Schiphols prijsniveau van luchthavengelden en overheidsheffingen
vergeleken met dat van twaalf concurrerende luchthavens. Het gaat om de volgende luchthavens: Brussel, Dubai,
Düsseldorf, Frankfurt, Istanbul, Kopenhagen, Londen Heathrow, Londen Gatwick, Madrid, München, Parijs Charles
de Gaulle en Zürich. Tien van deze luchthavens bevinden zich in Europa en twee in het Midden-Oosten. We
vergelijken het prijsniveau voor de jaren 2013, 2018, 2021 en 2022. Door 2013 en 2018 mee te nemen geeft de
benchmark ook inzicht in de langetermijntrend van het prijsniveau.

2.6 Voor- en nadelen methode
Het SEO benchmarkmodel vergelijkt prijsniveaus van luchthavens door hun opbrengsten uit luchthavengelden en
overheidsheffingen te berekenen. Het model berekent deze opbrengsten voor elk jaar en voor elke luchthaven op
basis van dezelfde set verkeer. Het belangrijkste voordeel van deze methode is dat verschillen in vervoersomvang
tussen luchthavens de resultaten niet beïnvloeden. Daarnaast geldt dat voor deze methode slechts
verkeersgegevens nodig zijn voor één luchthaven. Een ander voordeel is dat deze methode uitkomsten oplevert
die eenduidig te interpreteren zijn. Er is één uitkomstmaat: de opbrengsten uit luchthavengelden en
overheidsheffingen welke niet worden verstoord door de hoeveelheid gerealiseerde verkeersbewegingen. Hoe
hoger deze opbrengsten, hoe hoger het prijsniveau.
Een gevolg van het benchmarken van prijsniveaus met een uniform verkeerspakket is dat geen rekening gehouden
wordt met de invloed van het tariferingsbeleid op de vervoersomvang en -samenstelling. Dit gevolg komt het sterkst
tot uitdrukking bij de differentiatie tussen dag- en nachtvluchten op Düsseldorf. De gelden voor nachtvluchten zijn
uitzonderlijk hoog op deze luchthaven: tot 44 keer hoger dan het tarief overdag. Het toepassen van de verkeersmix
van Schiphol (inclusief nachtvluchten) op Düsseldorf leidt daarom tot een hoog prijsniveau op Düsseldorf. Dit beeld
vertekent. De wisselwerking tussen tarifering – de hoge geluidsgelden voor nachtvluchten – en het vervoersaanbod
zal er in werkelijkheid toe leiden dat nachtvluchten op Düsseldorf nauwelijks voorkomen.
Ons advies voor volgende edities van de benchmark is om te onderzoeken of er meer van dergelijke sterke
tariefdifferentiaties voorkomen op de benchmarkluchthavens. Met deze tariefdifferentiaties kunnen vervolgens
robuustheidanalyses uitgevoerd worden. Zodoende wordt inzichtelijk wat de invloed op de resultaten is van het
buiten beschouwing laten van de wisselwerking tussen tariferingsbeleid en vervoersaanbod. In deze benchmark
laten we een voorbeeld van een dergelijke robuustheidsanalyse zien. Deze robuustheidanalyse richt zich op de

8

Schiphol is een voorbeeld van een luchthaven waar de opbrengsten met betrekking tot security onder de
luchthavengelden vallen. De reden hiervoor is dat Schiphol zelf verantwoordelijk is voor de security en de financiering
daarvan. Parijs Charles de Gaulle is een van de luchthavens waar de opbrengsten met betrekking tot security niet onder
de luchthavengelden vallen. De verklaring hiervoor is dat op deze luchthaven de overheid verantwoordelijk is voor de
security en de financiering daarvan.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

5

differentiatie naar nachtvluchten op Düsseldorf. In de analyse voeren we de benchmark uit met een aangepast
Schipholpakket, waarin is verondersteld dat alle vluchten overdag plaatsvinden. Hierdoor beïnvloeden de facto
verboden op nachtvluchten door sterke tariefdifferentiaties (zoals op Düsseldorf) de uitkomsten niet meer.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

3

6

Prijsniveaus van luchthavens

In 2022 hebben vijf van de twaalf benchmarkluchthavens een lager prijsniveau dan
Schiphol en zeven een hoger prijsniveau. In vergelijking met 2021 stijgt het
prijsniveau op Schiphol in 2022 met 9,6 procent. Londen Heathrow (+42,1 procent)
en Düsseldorf (+27,7 procent) noteren een hogere stijging in het prijsniveau dan
Schiphol.

3.1 Totale prijsniveau
Vijf van de twaalf benchmarkluchthavens hebben een lager prijsniveau dan Schiphol en zeven een hoger prijsniveau
(zie Figuur 3.1). Het prijsniveau voor alle luchthavens is berekend als de totale opbrengsten uit luchthavengelden
en overheidsheffingen onder de aanname dat het verkeerspakket van Schiphol in 2021 op de betreffende
luchthaven is gerealiseerd. De vijf luchthavens met een lager prijsniveau zijn: Brussel, Istanbul, Madrid, Dubai en
Kopenhagen. Het prijsniveau van deze luchthavens bedraagt 67 tot 90 procent van dat van Schiphol.
Figuur 3.1

2,000

Vijf van de twaalf benchmarkluchthavens hebben een lager prijsniveau dan Schiphol en zeven een
hoger prijsniveau
358%

Berekend prijsniveau in miljoenen € in 2022

1,800
1,600
1,400
1,200
1,000
150%

148%

800

138%

137%
125%
113%
100%

600

90%

84%

84%

400

69%

67%

DXB

CPH

200
0
LHR

LGW

FRA

DUS

ZRH

MUC

CDG

AMS

BRU

IST

MAD

Landingsgelden (exclusief emissiegelden)

Parkeergelden

Passagiersgelden

Emissiegelden

Securitygelden en -heffingen

Geluidsgelden en -heffingen

ATC-heffingen

Passagiersbelastingen

Bron:

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot:

De percentages in de figuur geven het prijsniveau ten opzichte van Schiphol aan.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

7

Londen Heathrow, Londen Gatwick, Frankfurt, Düsseldorf, Zürich, München en Parijs Charles de Gaulle zijn de
luchthavens met een hoger prijsniveau dan Schiphol. Net als in voorgaande jaren heeft Londen Heathrow veruit het
hoogste prijsniveau van alle benchmarkluchthavens. Het prijsniveau van Londen Heathrow is ongeveer 3,5 keer
hoger dan dat van Schiphol. Voor de andere zes luchthavens geldt dat het prijsniveau in vergelijking met Schiphol
13 tot 50 procent hoger is.

3.2 Onderscheid naar componenten
3.2.1 Bijdrage componenten aan het totale prijsniveau
Op Schiphol is het aandeel van de havengelden in het totale prijsniveau 54 procent in 2022 (zie Tabel 3.1).9 Istanbul
en Madrid noteren het hoogste aandeel (90 procent). Ook op Londen Heathrow (83 procent), Brussel (72 procent)
en Kopenhagen (69 procent) is het aandeel havengelden relatief hoog. De havengelden worden door de
luchthavens zelf vastgesteld en in rekening gebracht.10 Het aandeel van de havengelden geeft dus een indicatie
welk deel van het prijsniveau door de luchthaven en welk deel door de overheid wordt bepaald.
Na de havengelden leveren de securitygelden en –heffingen en de passagiersbelastingen op de meeste
luchthavens een aanzienlijke bijdrage aan het prijsniveau. Op Schiphol zijn de securitygelden en -heffingen in
relatieve zin het grootst van alle onderzochte luchthavens, namelijk 24 procent van het totale prijsniveau. Het kan
hierbij gaan om securitytarieven die de luchthaven zelf in rekening brengt (securitygelden zoals op Schiphol) en/of
die de betreffende overheid (indirect) heft (securityheffingen). Londen Heathrow en Londen Gatwick brengen geen
afzonderlijke securitygelden of –heffingen in rekening. De Londense luchthavens financieren de securitykosten uit
de passagiersgelden. Dat maakt een goede vergelijking van de securitykosten met die luchthavens niet mogelijk.
Sinds 2021 heft Londen Heathrow wel relatief beperkte securitygelden voor het screenen van handbagage.
Op acht luchthavens was in 2022 een passagiersbelasting van kracht: Schiphol, de twee Londense luchthavens, de
drie Duitse luchthavens, Parijs Charles de Gaulle en Dubai. De passagiersbelastingen zijn in absolute zin het grootst
op de Londense luchthavens. In alle gevallen hebben de belastingen een belangrijk aandeel in het prijsniveau,
variërend van 10 procent op Schiphol tot 36 procent op Dubai. De vliegbelasting op Schiphol geldt vanaf 1 januari
2021 en bedraagt bijna acht euro per vertrekkende O/D-passagier.11 Transferpassagiers en kinderen tot twee jaar
zijn ervan uitgezonderd. Dit geldt ook voor de passagiersbelastingen in andere landen.
Op vijf luchthavens worden geluidsgelden en/of -heffingen geheven. Deze zijn in absolute en relatieve zin het
hoogst op Frankfurt, München en Zürich. Schiphol brengt geen afzonderlijke geluidsgelden in rekening. 12 Schiphol
integreert het geluidsaspect in de luchthavengelden door te differentiëren naar geluidscategorie in de
landingsgelden. Parijs Charles de Gaulle, Londen Heathrow, Brussel, Düsseldorf, Madrid en München differentiëren
ook naar geluidscategorie in de landingsgelden.

9
10

11

12

Bijlage D geeft dit percentage voor de jaren 2013, 2018 en 2021 weer.
Security-, geluid- en emissiegelden worden door sommige luchthavens ook zelf vastgesteld en in rekening gebracht.
Voor deze luchthavens geldt dus dat de totale luchthavengelden die in rekening worden gebracht niet overeenkomen
met de hier gehanteerde categorie ‘havengelden’.
De Nederlandse vliegbelasting zal per 1 januari 2023 verhoogd worden naar ruim 26 euro per vertrekkende ODpassagier. Deze studie richt zich op het prijsniveau tot en met september 2022. Daarom is deze verhoging niet
meegenomen.
De geluidsisolatieheffing en de governmental compensation levy zijn in respectievelijk 2015 en 2016 afgeschaft.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

8

Emissiegelden worden op acht luchthavens geheven, maar zijn in alle gevallen beperkt. De emissiegelden op
Schiphol zijn geïntroduceerd in 2022. De hoogte van de emissiegelden wordt op elk van de acht luchthavens
gebaseerd op de uitstoot van stikstof (NOx) bij de landing en/of de start van het vliegtuig. Sinds 2022 baseert
Londen Gatwick de emissiegelden ook op de CO2-uitstoot.
Ten slotte is ook het aandeel van de ATC-heffingen veelal gering, variërend van 0 tot 11 procent. Op Schiphol
bedraagt dit aandeel 8 procent.
Tabel 3.1

Op alle luchthavens is het aandeel havengelden in 2022 het grootst
Berekend prijsniveau in miljoenen € in 2022

Landingsgelden

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

123

73

93

83

267

67

22

132

162

1026

167

58

103

Parkeergelden

-

23

56

11

28

34

22

113

74

57

57

-

73

Passagiersgelden

175

258

219

162

197

133

380

174

283

556

190

232

254

Overige gelden

0

4

-

0

-

-

-

-

-

-

0

2

42

Havengelden

298

358

368

257

492

234

425

419

519

1639

414

292

472

Emissiegelden

19

-

-

5

7

-

15

-

46

82

-

21

11

Securitygelden

135

95

-

73

16

9

19

38

-

5

34

23

128

-

-

109

-

55

-

99

-

-

-

8

99

-

135

95

109

73

70

9

118

38

-

5

42

121

128

Geluidsgelden

-

-

-

-

-

-

62

-

19

-

-

65

62

Geluidsheffingen
Geluidsgelden en heffingen

-

-

12

-

-

-

5

-

-

-

-

-

-

-

-

12

-

-

-

67

-

19

-

-

65

62

ATC-heffingen

44

43

43

35

47

2

47

7

3

3

4

47

82

Passagiersbelastingen

56

-

89

-

144

136

144

-

242

242

-

144

-

Totaal
% Afwijking prijsniveau t.o.v.
AMS

551

496

622

370

761

381

815

464

829

1971

460

691

755

0%

-10%

13%

-33%

38%

-31%

48%

-16%

50%

258%

-16%

25%

37%

% Havengelden

54%

72%

59%

69%

65%

61%

52%

90%

63%

83%

90%

42%

63%

% Emissiegelden
% Securitygelden en heffingen
% Geluidsgelden en heffingen
% ATC-heffingen

3%

1%

1%

6%

4%

3%

2%

20%

9%

18%

17%

9%

8%

7%

11%

Securityheffingen
Securitygelden en heffingen

% Passagiersbelastingen

Bron:
Noot:

24%

19%

18%

2%
2%

2%
8%
10%

9%

7%
14%

14%

8%

8%
10%

6%

1%

6%

19%

36%

18%

0%

9%

2%
2%

0%

0%

29%

12%

1%

21%

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC
Op Schiphol is er sprake van een gratis parkeerperiode van 6:15 uur overdag en sinds 2015 een vrijstelling van
parkeergelden voor de nachtperiode. Door de aannames omtrent het parkeren (zie Bijlage A) lijkt het in de resultaten
dat Schiphol geen parkeergelden in rekening brengt, hetgeen niet het geval is. De opbrengsten uit parkeergelden van
Parijs Charles de Gaulle, Brussel, Madrid, Dubai en Istanbul hebben deels betrekking op gelden die samenhangen met
het parkeren (boarding bridge charge of electricity charge).

3.2.2 Tariefdifferentiaties binnen componenten
De componenten worden op verschillende manieren gedifferentieerd. Tabel 3.2 laat zien dat in de
passagiersgelden, securitygelden en -heffingen en de passagiersbelastingen veelal onderscheid wordt gemaakt
naar passagierssegment (O/D- of transfer). Daarnaast wordt in de passagiersbelastingen ook vaak onderscheid
gemaakt naar vliegafstand en vluchtklasse (economy of business class). Bij de landings-, parkeer- en geluidsgelden
zijn de tarieven veelal afhankelijk van de geluidscategorie van het toestel en het tijdstip van de dag. Op sommige

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

9

luchthavens worden de landingsgelden en/of parkeergelden daarnaast gedifferentieerd naar het type afhandeling
(connected of disconnected). Differentiatie naar type afhandeling vindt voornamelijk plaats via gedifferentieerde
tarieven in de parkeergelden en via het al dan niet in rekening brengen van een afzonderlijke boarding bridge
charge die alleen geldt voor connected afhandeling. De Londense luchthavens differentiëren naar type afhandeling
door korting op de passagiersgelden te geven bij afhandeling op het platform. Tot slot wordt er op sommige
luchthavens gedifferentieerd naar vrachtvluchten/passagiersvluchten en peak/off-peak.
De Europese richtlijn 2009/12/EG bepaalt de voorwaarden waaraan differentiaties van luchthavengelden dienen te
voldoen. Volgens deze richtlijn zijn uitsluitend tariefdifferentiaties die op aantoonbare kostenverschillen gebaseerd
zijn en/of die het maatschappelijk belang dienen toegestaan. De richtlijn geeft expliciet aan dat
milieuaangelegenheden onder het maatschappelijk belang vallen. De benchmarkluchthavens buiten de EU zijn niet
gebonden aan deze richtlijn.
Luchthavens in de EU baseren hun tariefdifferentiaties naar passagierssegment doorgaans op kostenverschillen.
Transferpassagiers maken namelijk minder gebruik van de luchthavenfaciliteiten dan O/D-passagiers.
Differentiaties naar geluidscategorie en het tijdstip van de dag worden juist gebaseerd op het dienen van het
maatschappelijk belang (in de vorm van externe kosten).
De paragrafen 3.2.3 tot en met 3.3 gaan verder in op de tariefdifferentiaties die op de verschillende luchthavens in
de benchmark worden toegepast. Allereerst beschrijven we de differentiaties in de passagiersgelden en de
securitygelden en –heffingen naar passagierssegment (O/D- en transfer). Vervolgens worden de differentiaties in
de passagiersgelden naar geografische bestemming behandeld. Tot slot gaan we in op de differentiaties naar
geluidsproductie.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel 3.2

Luchthavengelden en overheidsheffingen worden verschillend gedifferentieerd
O/D en transfer

Bestemming/
afstand

Schiphol

- Passagiersgelden
- Securitygelden
- Passagiersbelasting

Parijs Charles de Gaulle

- Passagiersgelden
- Bagageafh. gelden
- Passagiersbelasting
- Securityheffingen

Frankfurt

- Passagiersgelden
- Passagiersbelasting
- Securityheffingen

- Parkeergelden
(electricity charge)
- Passagiersgelden
- Check-ingelden
- Passagiersbelasting
- Passagiersgelden
- Passagiersbelasting
- Securityheffingen

Londen Heathrow

- Passagiersgelden
- Passagiersbelasting

- Passagiersgelden
- Passagiersbelasting

Brussel

- Passagiersgelden
- Passagiersgelden
(CUP charge)13

Londen Gatwick

- Passagiersbelasting
- Check-ingelden
- Bagageafh. gelden
- Passagiersbelasting

Kopenhagen

- Passagiersgelden
- Securitygelden

Düsseldorf

Madrid

- Passagiersgelden
- Passagiersgelden
(CUTE charge)
- Passagiersbelasting
- Securityheffingen
- Passagiersgelden
- Securitygelden

München

- Passagiersgelden
- Passagiersbelasting
- Securityheffingen

Zürich

- Passagiersgelden
- Securitygelden

Dubai

- Passagiersgelden
- Securitygelden
- Passagiersbelasting
(API fee)

Istanbul

- Passagiersgelden

13

10

Economy/business

Geluidsproductie

- Landingsgelden

- Passagiersbelasting

- Landingsgelden
- Geluidsheffingen

- Geluidsgelden
- Geluidsheffingen
- Passagiersbelasting

- Landingsgelden
- Landingsgelden
- ATC-heffingen

- Passagiersbelasting

- Passagiersbelasting

- Geluidsgelden

- Passagiersgelden
- Passagiersbelasting
- Securityheffingen

- Landingsgelden

- Passagiersgelden

- Landingsgelden

- Passagiersgelden
- Passagiersbelasting
- Securityheffingen

- Landingsgelden
- Geluidsgelden
- Geluidsgelden

- Landingsgelden
(follow-me charge)
- Passagiersgelden

De CUP/CUTE charge is een vergoeding voor het gebruik van de gemeenschappelijke incheckbalies en boarding gates.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

11

(dis)Connected

Vracht en passagier

Dag en nacht/tijdstip

Schiphol

- Landingsgelden

- Landingsgelden

- Landingsgelden
- Parkeergelden

Parijs Charles de Gaulle

- Parkeergelden

- Securityheffingen
- Passagiersbelasting

- Landingsgelden
- Parkeergelden
- Geluidsheffingen

Frankfurt

- Parkeergelden
-Passagiersgelden
(ground handling
charges)

- Landingsgelden
- Securitygelden
- Geluidsheffingen

- Parkeergelden
- Geluidsheffingen

Londen Heathrow

- Passagiersgelden

- Landingsgelden
- Parkeergelden
- Landingsgelden
- Parkeergelden

Brussel

Londen Gatwick

- Passagiersgelden

Kopenhagen

- Parkeergelden

Düsseldorf
- Parkeergelden
(boarding bridge)

München

- Passagiersgelden

Zürich
- Parkeergelden
(boarding bridge)

Istanbul

- Parkeergelden
(boarding bridge)

Noot II:

- Parkeergelden

- Landingsgelden
- Parkeergelden
- Securitygelden

- Landingsgelden
- Geluidsheffingen
- Geluidsgelden

Dubai

Noot I:

- Landingsgelden
- Parkeergelden

- Landingsgelden

Madrid

Bron:

- Passagiersgelden

- Landingsgelden
- Parkeergelden
- ATC-heffingen
- Landingsgelden
- Parkeergelden
- Geluidsgelden

- Landingsgelden

Peak en off-peak

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC
Ten behoeve van de overzichtelijkheid zijn alleen de belangrijkste differentiaties opgenomen in de tabel.
Differentiaties die minder voorkomen of juist zeer generiek van aard zijn, zijn die naar aankomst/vertrek (alle
luchthavens brengen passagiersgelden alleen in rekening per vertrekkende passagier) en locatie/terminal (sommige
luchthavens maken onderscheid tussen gebruik van verschillende terminals).
Een overzicht van de differentiaties per dienstencategorie is opgenomen in Bijlage E.
Landingsgelden zijn in deze studie zowel start- als landingsgelden. Enkele luchthavens brengen namelijk voor zowel
starts als landingen landingsgelden in rekening.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

12

3.2.3 Differentiatie naar passagierssegment (O/D- en transfer)
Passagiersgelden14
Voor alle luchthavens, met uitzondering van Londen Gatwick, geldt dat transferpassagiers lagere passagiersgelden
betalen dan O/D-passagiers in 2022 (zie Figuur 3.2).15 Bij de interpretatie van de resultaten is het van belang om
mee te nemen dat een transferpassagier twee keer het transfertarief van de passagiers- en/of securitygelden
verschuldigd is indien bij de terugreis via dezelfde hub wordt gereisd.
Figuur 3.2

Schiphol differentieert relatief sterk tussen O/D- en transferpassagiers in de passagiersgelden
100%

€ 45

100%

€ 40

€ 35

Transfertarief (linker as)

90%

Transfertarief ten opzichte van O/Dtarief (rechter as)

80%

78%

70%

€ 30

66%
61%

60%
€ 25

60%

60%

53%

51%
€ 20

61%

50%

42%

38%

40%

€ 15
30%
25%

€ 10

20%

€5

10%

€0
AMS

Bron:

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief

Gemiddeld tarief passagiersgelden per vertrekkende passagier in 2022

O/D-tarief (linker as)

BRU

CDG

CPH

DUS

0%
DXB

0%
FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot: Als een luchthaven tevens een differentiatie naar bestemmingscategorie hanteert is het gemiddelde genomen van de
verschillende tarieven. Dit gemiddelde is gewogen naar het aantal vluchten naar elke bestemmingscategorie in het
Schipholpakket van 2021.

Op Schiphol ligt het tarief voor transferpassagiers op 42 procent van het tarief voor O/D-passagiers. Vergeleken
met de andere luchthavens in de benchmark is dat een relatief grote korting. Dat maakt het voor
luchtvaartmaatschappijen op Schiphol aantrekkelijk om transferpassagiers te vervoeren. Istanbul, Zürich en Dubai
14

15

In tegenstelling tot de rest van rapport richten wij ons bij de analyse van de passagiersgelden in deze paragraaf
uitsluitend op de passenger service charge. De gelden voor check-in en bagageafhandeling en de PRM-charge blijven
dus buiten beschouwing. We kiezen hiervoor, omdat op verschillende benchmarkluchthavens de passenger service
charge van O/D-passagiers en transferpassagiers in een vaste verhouding tot elkaar staan. Door de andere
passagiersgelden buiten beschouwing te laten komt deze vaste verhouding terug in de uitkomsten.
Het gaat hier concreet om de passenger service charge. Londen Gatwick heft bijvoorbeeld wel separate check-in
charges en separate tarieven voor bagageafhandeling voor O/D- en transferpassagiers. De omvang hiervan is echter
zeer beperkt.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

13

hanteren nog grotere kortingen. Op Dubai hoeven luchtvaartmaatschappijen helemaal geen passagiersgelden af
te dragen voor transferpassagiers.
De Britse luchthavens passen geen (Londen Gatwick) of een beperkte (Londen Heathrow) differentiatie toe. Op de
Franse en Duitse luchthavens bedragen de transfertarieven rond 60 procent van de O/D-tarieven. Vergeleken met
2021 is op Frankfurt en München de differentiatie van de passagiersgelden naar segment licht toegenomen (zie
Figuur F.1 in Bijlage F). Op de andere benchmarkluchthavens is de differentiatie hetzelfde gebleven.

Securitygelden en -heffingen
Op de meeste luchthavens worden ook de securitygelden en/of -heffingen gedifferentieerd naar
passagierssegment (zie Figuur 3.3). Uitzonderingen vormen Brussel en Istanbul, waar de tarieven voor O/D- en
transferpassagiers gelijk zijn.
Figuur 3.3

Schiphol differentieert gemiddeld tussen O/D- en transferpassagiers in het securitysegment

€ 15

100%

100%

100%

O/D-tarief (linker as)

90%

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief
(rechter as)
80%

70%
€ 10

66%
58%

56%

61%

60%

58%

57%

54%
50%

40%

40%
€5

30%

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief

Gemiddeld tarief securitygelden en -heffingen per vertrekkende
passagier in 2022

Transfertarief (linker as)

20%

10%

€0
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

0%
DXB

0%
FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

Bron:

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot:

Londen Heathrow en Londen Gatwick financieren de securitykosten uit de passagiersgelden. Daardoor was het niet
mogelijk om de differentiatie in deze kosten te berekenen. De airport tax op Parijs Charles de Gaulle betreft een
securityheffing. Op de Duitse luchthavens wordt in de praktijk voor transferpassagiers die arriveren vanuit een
Schengenland geen securityheffing in rekening gebracht. Dat komt echter niet expliciet tot uiting in de gepubliceerde
tarieven. In de modelexercities is daar wel rekening mee gehouden.

Op Schiphol bedraagt het tarief van securitygelden voor transferpassagiers 56 procent van het tarief voor O/Dpassagiers. Dat komt overeen met de differentiaties die op de meeste andere luchthavens worden toegepast. Dubai
vormt ook voor wat betreft de securitygelden een uitzondering. Net als voor de passagiersgelden zijn
luchtvaartmaatschappijen op deze luchthaven geen securitygelden voor transferpassagiers verschuldigd. Na Dubai

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

14

differentieert Parijs Charles de Gaulle het sterkst tussen O/D- en transferpassagiers in de securityheffingen. Op deze
luchthaven bedraagt het tarief van securityheffingen voor transferpassagiers 40 procent van het tarief voor O/Dpassagiers. In vergelijking met 2021 is op Düsseldorf en München de differentiatie tussen O/D- en
transferpassagiers in de securitygelden- en heffingen licht afgenomen (zie Figuur F.2 in Bijlage F). Op de andere
benchmarkluchthavens is de differentiatie hetzelfde gebleven.

Passagiersbelastingen
In de landen waar passagiersbelastingen van kracht zijn, worden deze doorgaans alleen geheven over O/Dpassagiers. Alleen op Dubai wordt ook belasting geheven over transferpassagiers. Omdat de
passagiersbelastingen op de meeste luchthavens een substantieel deel van het totale prijsniveau vormen, zijn de
effecten van het uitzonderen van transferpassagiers aanzienlijk.

Totale prijsniveau
Ten slotte analyseren we hoe de differentiaties tussen O/D- en transferpassagiers in de verschillende componenten
doorwerken in het totale prijsniveau. Hiervoor berekenen we het verschil in het totale prijsniveau tussen O/D- en
transferpassagiers op elk van de luchthavens. Dit doen we door in het benchmarkmodel enerzijds uit te gaan van
alleen maar O/D-passagiers en anderzijds van alleen maar transferpassagiers. Het delen van de totale opbrengsten
uit luchthavengelden en overheidsheffingen door het totaal aantal passagiers resulteert voor beide hypothetische
scenario’s in de gemiddelde opbrengsten per passagier. Het verschil in gemiddelde opbrengsten tussen een O/Den een transferpassagier geeft een indicatie van het prijsniveauverschil tussen beide passagierssegmenten.
Op Schiphol bedraagt het gemiddelde totale prijsniveau voor transferpassagiers 55 procent van het totale
prijsniveau voor O/D-passagiers in 2022 (zie Figuur 3.4). Daarmee differentieert Schiphol sterker tussen O/D- en
transferpassagiers in het totale prijsniveau dan Parijs Charles de Gaulle en Londen Heathrow. In totaal differentiëren
zeven benchmarkluchthavens minder sterk dan Schiphol en vijf luchthavens even sterk of sterker.
De luchthavens waar een passagiersbelasting wordt geheven, laten over het algemeen een groot verschil zien in
totale prijsniveaus voor O/D- en transferpassagiers. Dat is te verklaren uit het feit dat voor alle passagiersbelastingen
- behalve die op Dubai - geldt dat transferpassagiers uitgezonderd zijn van deze belasting.
Op Dubai is het verschil in prijsniveau het grootst tussen O/D- en transferpassagiers. Het gemiddelde prijsniveau
voor transferpassagiers ligt op Dubai op 46 procent van het prijsniveau van O/D-passagiers. Dat komt doordat voor
transferpassagiers geen passagiersgelden en securitygelden in rekening worden gebracht op deze luchthaven.
Daar staat tegenover dat er wel een passagiersbelasting wordt geheven over transferpassagiers.
Madrid, Brussel, Kopenhagen, Londen Heathrow en Zürich kennen de kleinste verschillen in prijsniveaus voor O/Den transferpassagiers. Het betreft hier secundaire hubluchthavens met een kleinere focus op transferpassagiers dan
de primaire hubs (met uitzondering van Londen Heathrow).

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Figuur 3.4

15

Schiphol differentieert sterker tussen O/D- en transferpassagiers in het totale prijsniveau dan Parijs
Charles de Gaulle en Londen Heathrow. De mate van differentiatie op Schiphol is vergelijkbaar met
die van Frankfurt en Düsseldorf.
100%

€ 90

90%
80%

€ 80
74%

74%

€ 70

80%

73%

73%

€ 60

60%

60%
56%

55%

55%

53%

€ 50

51%

50%

46%
€ 40

40%

€ 30

30%

€ 20

20%

€ 10

10%

€0

0%
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

Gemiddelde passagier (linker as)
Transferpassagier (linker as)

Bron:

70%

65%

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief

Gemiddeld berekend prijsniveau per passagier in € in 2022

€ 100

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

O/D-passagier (linker as)
Transfer- t.o.v. OD-passagier (rechter as)

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

In vergelijking met 2021 is het verschil in het totale prijsniveau tussen O/D- en transferpassagiers op Londen
Heathrow substantieel afgenomen (zie Figuur F.3 in Bijlage F). In 2021 bedroeg het prijsniveau voor
transferpassagiers op Londen Heathrow 66 procent van het prijsniveau voor O/D-passagiers. In 2022 stijgt dit
percentage naar 73 procent. De verklaring hiervoor is dat op deze luchthaven de landingsgelden substantieel zijn
toegenomen tussen 2021 en 2022. Deze gelden worden niet gedifferentieerd naar O/D- en transferpassagiers.
Wanneer deze niet-gedifferentieerde gelden in belang toenemen, zullen de prijsniveaus voor O/D en
transferpassagiers naar elkaar toe bewegen. Ook op Düsseldorf is het verschil in het totale prijsniveau tussen de
beide passagierssegmenten sterk afgenomen in vergelijking met 2021. Op de overige benchmarkluchthavens is de
differentiatie naar O/D- en transferpassagiers in het totale prijsniveau niet of slechts marginaal veranderd.

3.2.4 Differentiatie naar bestemming
Passagiersgelden
Een aantal luchthavens differentieert de passagiersgelden naar bestemmingsregio (zie Figuur 3.5). De grote
hubconcurrenten van Schiphol – Londen Heathrow, Parijs Charles de Gaulle, Frankfurt en Madrid – kennen een
(sterke) differentiatie. Op deze luchthavens liggen de tarieven voor passagiersgelden naar bestemmingen buiten
het EU+EFTA gebied, aanzienlijk hoger dan naar binnenlandse bestemmingen en bestemmingen binnen het
EU+EFTA gebied. Istanbul en Londen Heathrow kennen aparte tarieven voor binnenlands vervoer. Met name op
Istanbul is het tarief zeer laag. Op bepaalde luchthavens gelden ook separate tarieven voor bepaalde gebiedsdelen
(zoals de Franse overzeese gebieden voor Parijs Charles de Gaulle). Schiphol, Brussel, Kopenhagen, Dubai, Londen
Gatwick en Zürich differentiëren in de passagiersgelden niet naar bestemming.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Figuur 3.5

16

Sommige luchthavens hanteren hogere tarieven voor passagiersgelden voor verre bestemmingen

Tarief passagiersgelden per vertrekkende passagier in 2022

€ 60

€ 50

€ 40

€ 30

€ 20

€ 10

€0
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

Binnenland

Bron:

DXB
EU+EFTA

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

Overig Europa + intercontinentaal

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot I: Sinds het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU brengen de luchthavens die onderscheid maken tussen EU en
non-EU bestemmingen in de passagiersgelden het non-EU-tarief in rekening bij vluchten naar het Verenigd Koninkrijk. Hier is
rekening mee gehouden in de modelberekeningen.
Noot II: De EFTA (European Free Trade Association)-landen zijn: IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland.

Passagiersbelastingen
Passagiersbelastingen worden veelal ook gedifferentieerd naar afstand of bestemmingsregio. In de civil aviation tax
op Parijs Charles de Gaulle geldt voor het EU+EFTA-gebied en de Franse overzeese gebieden een tarief van € 4,73
in 2022, terwijl voor overige landen een tarief van € 8,50 van kracht is. De solidarity tax op Parijs Charles de Gaulle
heeft verschillende tarieven voor passagiers die naar de Europese Unie vertrekken (economy: € 2,63, business: €
20,27) en passagiers die naar andere landen vertrekken (economy: € 7,51, business: € 63,07).
De Britse air passenger duty en de Duitse Flugsteuer zijn afstandsafhankelijk in plaats van regioafhankelijk. Vanaf
de Britse luchthavens worden per vertrekkende O/D-passagier de volgende tarieven gehanteerd in 2022:
● Bestemming =< 2.000 mijl van Londen: £ 13 (economy) en £ 26 (business);
● Bestemming > 2.001 mijl van Londen: £ 84 (economy) en £ 185 (business);16
Vanaf de Duitse luchthavens zijn de tarieven per vertrekkende O/D-passagier in 2022 als volgt:
● Bestemming < 2.500 kilometer van Frankfurt: € 12,77;
● Bestemming tussen 2.500 en 6.000 kilometer van Frankfurt: € 32,35;
● Bestemming > 6.000 kilometer van Frankfurt: € 58,23.
16

Op papier onderscheidt de Britse passagiersbelasting “Lowest Class of Travel”, “Standard Rate” en “Higher rate”.
Laatstgenoemde wordt buiten beschouwing gelaten, omdat het daarbij gaat om relatief grote vliegtuigen (meer dan 20
ton MTOW) met relatief weinig stoelen (minder dan 19 stoelen). Met dergelijke vliegtuigen wordt op Schiphol (en ook
elders) vrijwel niet regulier gevlogen.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

17

De passagiersbelastingen op Schiphol en Dubai worden niet gedifferentieerd naar afstand of bestemmingsregio.
Op Brussel, Kopenhagen, Istanbul, Madrid en Zürich zijn geen passagiersbelastingen van toepassing.

3.3 Differentiatie naar geluidscategorisering
Parijs Charles de Gaulle, Frankfurt, Londen Gatwick, München en Zürich brengen geluidsgelden en/of -heffingen in
rekening. Al deze luchthavens hanteren een hoger tarief voor geluidsproductie `s nachts.
De geluidsgelden en/of -heffingen zijn in 2022 relatief het grootst op München. Het aandeel van de geluidsgelden
in de totale opbrengsten vanuit luchthavengelden en overheidsheffingen (i.e. het totale prijsniveau) is 9 procent op
deze luchthaven. Gemiddeld genomen bedraagt dit aandeel 6 procent (zie Tabel 3.1).17 Schiphol integreert het
geluidsaspect in de luchthavengelden door te differentiëren naar geluidscategorie in de landingsgelden. Parijs
Charles de Gaulle, Londen Heathrow, Brussel, Düsseldorf, Madrid en München differentiëren ook naar
geluidscategorie in de landingsgelden.
De mate van differentiatie naar geluidsproductie in de landingsgelden wordt onderzocht door de landingsgelden
voor een vliegtuigtype met een lage geluidsproductie te vergelijken met die voor een type met een hoge
geluidsproductie. Bij het selecteren van de vliegtuigtypen voor deze vergelijking zorgen we ervoor dat de overige
kenmerken van de typen (vrijwel) identiek zijn. Zodoende wordt de impact van geluidsproductie op de hoogte van
de landingsgelden geïsoleerd. Bij de berekeningen gebruiken we voor beide typen de verkeersmix van het type
met een lage geluidsproductie. Verschillen in de verkeersmix beïnvloeden daardoor niet de resultaten.
Er worden twee paar vliegtuigtypen met elkaar vergeleken: een paar korteafstandsvliegtuigen en een paar
langeafstandsvliegtuigen. Het paar korte afstandsvliegtuigen bestaat uit de Boeing 739W (hoge geluidsproductie)
en de Airbus A320N (lage geluidsproductie). De geluidsproductie van de Boeing 739W is 131 procent hoger dan
die van de Airbus A320N.18 Het paar langeafstandsvliegtuigen bestaat uit de Airbus A332 (hoge geluidsproductie)
en de Boeing 788 (lage geluidsproductie). De geluidsproductie van de Airbus A332 is 121 procent hoger dan die
van de Boeing 788.
Figuur 3.6 laat zien dat Londen Heathrow en Schiphol het sterkst differentiëren naar geluidscategorie in de
landingsgelden in 2022. Vooral Londen Heathrow differentieert sterk. Op deze luchthaven zijn de landingsgelden
per turnaround voor het vliegtuigtype met een hoge geluidsproductie 665 procent hoger dan voor het type met
een lage geluidsproductie. Dit geldt voor zowel het paar korte- als langeafstandsvliegtuigen. 19
Voor Schiphol geldt dat bij het paar korteafstandsvliegtuigen de landingsgelden voor het type met een hoge
geluidsproductie 267 procent hoger zijn en bij het paar langeafstandsvliegtuigen 258 procent hoger. Ook Brussel
en Parijs Charles de Gaulle differentiëren relatief sterk naar geluidscategorie in de landingsgelden. De differentiatie

17

18

19

Alle gerapporteerde gemiddelden in dit onderzoek zijn ongewogen. Met andere woorden, alle benchmarkluchthavens
krijgen hetzelfde gewicht in de berekening van het gemiddelde.
Gemeten in termen van de EPNdB-marge van het vliegtuig. De EPNdB-marge is een maat van geluidsproductie die
ontwikkeld is door ICAO.
De reden waarom het verschil in landingsgelden tussen het type met een hoge en een lage geluidsproductie hetzelfde
is, is dat Londen Heathrow werkt met geluidsproductie categorieën voor vliegtuigtypen. Op Londen Heathrow vallen de
twee vliegtuigtypen met een lage geluidsproductie in dezelfde categorie. Dit geldt ook voor de twee vliegtuigtypen met
een hoge geluidsproductie. Het verschil in landingsgelden is daardoor exact hetzelfde voor het paar korte- en
langeafstandsvliegtuigen. Dit is niet het geval bij de andere luchthavens, omdat deze uitgaan van de daadwerkelijke
geluidsproductie van een type of meer gedetailleerde geluidsproductie categorieën hanteren.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

18

op Madrid en München is beperkt. Op Kopenhagen, Dubai, Frankfurt, Istanbul, Londen Gatwick en Zürich zijn de
landingsgelden niet afhankelijk van de geluidsproductie.
Figuur 3.6

Schiphol en Londen Heathrow differentiëren het sterkst naar geluidscategorie in de landingsgelden

258%

AMS
AMS

267%

BRU

39%

CDG

70%

DUS

4%
665%

LHR
MAD

CDG

30%

DUS

53%
665%

LHR
0%
0%

MUC

3%
0

50%

MAD

3%

MUC

BRU

5,000

10,000

Landingsgelden per turnaround in 2022
Airbus A320N

0

5,000
10,000
15,000
Landingsgelden per turnaround in 2022

Boeing 739W

Boeing 788

Airbus A332

Bron:

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot:

De rode staven geven de landingsgelden per turnaround voor het vliegtuigtype met een lage geluidsproductie weer.
De zwarte staven geven de landingsgelden per turnaround voor het vliegtuigtype met een hoge geluidsproductie weer.
De grafiek toont alleen de luchthavens die differentiëren naar geluidsproductie in de landingsgelden.

3.4 Ontwikkelingen in de tijd
Deze paragraaf beschrijft de ontwikkeling van de prijsniveaus op de verschillende luchthavens voor 2013, 2018,
2021 en 2022. De vergelijking van de prijsniveaus tussen luchthavens en over de tijd is gebaseerd op de berekende
opbrengsten onder de aanname dat elke luchthaven in elke periode het vervoerspakket van Schiphol in 2021 heeft
gerealiseerd. De opbrengsten worden vergeleken in nominale termen (huidige prijzen) en in reële termen
(gecorrigeerd voor inflatie).

3.4.1 Ontwikkeling van het totale prijsniveau
Ten opzichte van 2021 stijgt in 2022 op de meeste onderzochte luchthavens het prijsniveau (zie Figuur 3.7 en Tabel
3.4).20 Londen Heathrow (+42,1 procent) en Düsseldorf (+27,7 procent) noteren de sterkste toename. Op Londen
Heathrow stijgen vooral de landings- en emissiegelden. De toename in het prijsniveau op Düsseldorf wordt
voornamelijk veroorzaakt door een zeer sterke stijging van de landingsgelden voor nachtvluchten (zie nader
paragraaf 3.4.3). Op Schiphol bedraagt de stijging van het prijsniveau in de periode 2021 – 2022 9,6 procent. De
20

Bijlage H gaat in op de invloed van het verrekenen van operationele verliezen wegens de coronacrisis op de
ontwikkeling van het prijsniveau.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

19

belangrijkste oorzaak hiervan is een stijging van de passagiersgelden. Het prijsniveau van Dubai en Istanbul blijft
constant in 2022. Madrid en München noteren een daling van het prijsniveau (-2,8 en -4,4 procent).
Wanneer rekening wordt gehouden met inflatie, daalt op de meeste benchmarkluchthavens het prijsniveau in de
periode 2021 – 2022 (zie Tabel G.2 in Bijlage G). Alleen Londen Heathrow (+30,1 procent), Düsseldorf (+17,0
procent) en Schiphol (+0,4 procent) noteren een toename van het reële prijsniveau in deze periode. De daling van
het reële prijsniveau op de andere benchmarkluchthavens varieert tussen -12,4 procent op München en -2,5 procent
op Frankfurt.
Figuur 3.7

Het prijsniveau op Schiphol steeg met 9,6 procent in 2022. Over de periode 2013-2022 nam het
prijsniveau op deze luchthaven met 19,7 procent toe.

Berekend prijsniveau in miljarden €

2.5

2

1.5

2018 2021

1

2022

2013

0.5

0
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

Luchthavengelden

Bron:

IST

LGW

ATC-heffingen

LHR

MAD

MUC

ZRH

Overheidsheffingen

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Gemeten over een langere periode zijn de verschillen in de ontwikkeling van het prijsniveau tussen de luchthavens
groter. Het prijsniveau op Schiphol in 2022 is 20 procent hoger dan in 2013. Madrid is de enige luchthaven waar
het prijsniveau afgenomen is ten opzichte van 2013, met 13 procent. De overige luchthavens noteren een stijging
van het prijsniveau sinds 2013. De laagste stijgingen doen zich voor op Kopenhagen met 2 procent, Zurich met 3
procent en Charles de Gaulle met 5 procent (zie Figuur 3.7 en Tabel 3.3).
De grootste stijgingen doen zich voor op Istanbul (+63 procent), Düsseldorf (+67 procent), Dubai (+69 procent) en
Londen Heathrow (93 procent). De toename op Istanbul wordt met name verklaard door de overgang van de
passageoperatie van de oude hub Atatürk naar het nieuwe Istanbul International in 2019. Deze overgang ging
gepaard met een substantiële verhoging van de tarieven. De introductie van een passagiersbelasting op Dubai is
de belangrijkste oorzaak van de stijging van het prijsniveau op deze luchthaven. Ondanks de forse stijging van de
tarieven op Dubai en Istanbul sinds 2013, hebben deze twee luchthavens nog wel een lager prijsniveau dan
Schiphol. Voor zowel Londen Heathrow als Düsseldorf geldt dat de substantiële toename van het prijsniveau in de
periode 2013 – 2022 met name veroorzaakt wordt door een stijging van de landingsgelden. In vergelijking met
2013 zijn de landingsgelden op Londen Heathrow bijna vijf keer hoger en op Düsseldorf drieënhalf keer groter. Wat

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

20

betreft Düsseldorf wordt de toename van de landingsgelden voornamelijk verklaard door een zeer sterke stijging
van de landingsgelden voor nachtvluchten in 2022 (zie nader paragraaf 3.4.3).
Wanneer de ontwikkelingen in het prijsniveau gecorrigeerd worden voor inflatie, neemt in de periode 2013 – 2022
op vijf benchmarkluchthavens het prijsniveau af (zie Tabel G.1 in Bijlage G). Vier van deze luchthavens noteren een
daling met dubbele cijfers: Madrid (-27 procent), Kopenhagen (-15 procent), Zürich (-14 procent) en Parijs Charles
de Gaulle (-13 procent). Op Schiphol blijft het reële prijsniveau constant in de periode 2013 – 2022. Londen
Heathrow laat met 61 procent de grootste stijging in het reële prijsniveau zien.

3.4.2 Ontwikkeling van de rangorde
In vergelijking met 2021, vinden er in 2022 twee veranderingen plaats in de ranking van de benchmarkluchthavens
op basis van hun totale prijsniveau. De grootste verandering is dat Düsseldorf drie plekken stijgt in de ranking. De
andere verandering in de ranking is dat Istanbul en Madrid van plaats wisselen.
De stijging van Düsseldorf in de ranking wordt grotendeels veroorzaakt door de zeer sterke toename van de
landingsgelden voor nachtvluchten op deze luchthaven (zie nader paragraaf 3.4.3).
Ook in 2013 hebben zeven luchthavens een hoger prijsniveau dan Schiphol en vijf een lager prijsniveau. Welke
luchthavens een hoger of een lager prijsniveau hebben dan Schiphol is sindsdien in beperkte mate veranderd.
Düsseldorf had in 2013 namelijk een lager prijsniveau dan Schiphol, maar heeft inmiddels een hoger prijsniveau.
Voor Madrid geldt juist het omgekeerde.

Ranking op basis van prijsniveau (hoog naar laag)

Figuur 3.8

In 2022 hebben vijf van de twaalf benchmarkluchthavens een lager prijsniveau dan Schiphol en zeven
een hoger prijsniveau

1

LHR

2

LGW

3

FRA

4

DUS

5

ZRH

6

MUC

7

CDG

8

AMS

9

BRU

10

IST

11

MAD

12

DXB

13
2013

Bron:

2018

2021

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

CPH
2022

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

21

3.4.3 Ontwikkeling van de individuele componenten
Landingsgelden
Ten opzichte van 2021 zijn op de meeste onderzochte luchthavens de landingsgelden gestegen of gelijk gebleven
(zie Tabel 3.4). Op Schiphol bedraagt de toename 3,9 procent. Düsseldorf laat de sterkste stijging zien: 94,3
procent. De verklaring hiervoor is dat op deze luchthaven de landingsgelden voor nachtvluchten zeer sterk zijn
toegenomen. Vanaf 2022 is het nachttarief van de landingsgelden tot 44 keer hoger dan het dagtarief.
De exceptioneel hoge landingsgelden voor nachtvluchten op Düsseldorf zorgen er waarschijnlijk voor dat deze
vluchten (vrijwel) niet voorkomen op deze luchthaven. Het Schipholpakket van 2021 – waarmee we de opbrengsten
van alle luchthavens berekenen – bevat echter wel nachtvluchten. Het toepassen van dit pakket leidt daarom tot
onrealistisch hoge opbrengsten voor Düsseldorf. Daarom berekenen we de opbrengsten op Düsseldorf ook met
een aangepast Schipholpakket. Voor wat betreft dit pakket veronderstellen we dat alle vluchten overdag
plaatsvinden. Daardoor sluit dit pakket beter aan bij het tariferingsbeleid van Düsseldorf. Op basis van het
aangepaste pakket nemen de landingsgelden van Düsseldorf af met 3,2 procent (in plaats van een toename van
94,3 procent). Het totale prijsniveau neemt toe met 5,8 procent (in plaats van 27,7 procent). Dit laat de grote impact
van de landingsgelden voor nachtvluchten op het berekende prijsniveau zien.
Op Kopenhagen, Londen Gatwick, Madrid en München zijn de landingsgelden gedaald. De daling op deze
luchthavens bedraagt tussen 0,3 procent en 24,7 procent.
In vergelijking met 2013 dalen de landingsgelden op Zürich (-22 procent), München (-10 procent), Kopenhagen (-9
procent), Madrid (-7 procent) en Schiphol (-4 procent). De andere benchmarkluchthavens noteren een stijging in de
landingsgelden, variërend van 12 procent op Frankfurt tot 382 procent op Londen Heathrow (zie Tabel 3.3).
Parkeergelden
Op zeven luchthavens zijn de parkeergelden toegenomen in 2022 ten opzichte van 2021, variërend van 0,1 procent
op Londen Gatwick tot 13,2 procent op Londen Heathrow. Op twee luchthavens bleven de parkeergelden in 2022
onveranderd. Op vijf luchthavens is er een daling van de parkeergelden te zien van 0,2 procent op Kopenhagen tot
100 procent op München. De verklaring voor het wegvallen van de parkeergelden op München is dat deze
luchthaven vanaf 2022 een vrije parkeerperiode van zestien uur hanteert. Omdat wij in deze studie veronderstellen
dat vliegtuigen maximaal acht uur parkeren, lijkt het in de resultaten erop dat München geen parkeergelden in
rekening brengt, hetgeen niet het geval is.
Ten opzichte van 2013 nemen de parkeergelden op acht luchthavens toe. Zürich noteert met afstand de sterkste
toename (+305 procent). Ook op Londen Gatwick nemen de parkeergelden sterk toe in vergelijking met 2013 (+138
procent). Op München (-100 procent), Kopenhagen (-31 procent), Madrid (-7 procent) en Düsseldorf (-6 procent)
dalen de parkeergelden.
Passagiersgelden
De passagiersgelden zijn in 2022 op tien luchthavens gestegen ten opzichte van 2021. Londen Heathrow noteert
met 20,9 procent de grootste toename, op afstand gevolgd door Londen Gatwick (+11,3 procent) en Schiphol
(+10,7 procent). Madrid is de enige luchthaven waar de passagiersgelden dalen (-2,9 procent).
Istanbul noteert de sterkste toename in de passagiersgelden ten opzichte van 2013 (+77 procent). Ook op Londen
Gatwick (+41 procent) en Zürich (+27 procent) nemen de passagiersgelden sterk toe. Op Schiphol stijgen de
passagiersgelden met 20 procent in vergelijking met 2013.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

22

Overige gelden
Vergeleken met 2021 noteert München de sterkste stijging in de overige gelden in 2022 (gelden en heffingen op
vracht en vergoedingen voor de werkzaamheden van de slotcoördinator). De vrachtgelden op deze luchthaven
stijgen met 108,3 procent. Ook op Brussel nemen de overige gelden toe ten opzichte van 2021 (+4,1 procent).
Schiphol noteert de sterkste afname van de overige gelden in deze periode. De vergoeding voor de
werkzaamheden van de slotcoördinator op deze luchthaven daalt met 22,0 procent.
In de periode 2013-2022 noteren München (+127 procent) en Brussel (+34 procent) de grootste toename in de
overige gelden. Op drie luchthavens zijn overige gelden geïntroduceerd in deze periode: Schiphol, Kopenhagen
en Madrid.
Securitygelden en -heffingen
München noteert in 2022 de sterkste groei in de securitykosten (+10,8 procent) ten opzichte van 2021. Op Londen
Heathrow (-2,9 procent), Madrid (-2,4 procent) en Kopenhagen (-0,3 procent) nemen de securitykosten juist af. De
andere luchthavens noteren een beperkte toename of laten geen wijziging zien.
In vergelijking met 2013 nemen de securitykosten af op Zürich (-17,2 procent), Madrid (-16,9 procent) en Parijs
Charles de Gaulle (-9,0 procent). De Duitse luchthavens noteren de sterkste toename in de securitykosten.
Geluidsgelden en -heffingen
Van de luchthavens waar geluidsgelden en/of -heffingen in rekening worden gebracht, laten Zürich (+10,2 procent),
Parijs Charles de Gaulle (+6,0 procent), Frankfurt (+5,2 procent) en Londen Gatwick (+4,4 procent) een toename
zien in vergelijking met 2021. München noteert een afname van 30,0 procent. De verklaring hiervoor is dat München
sinds 2022 de hoogte van de geluidsgelden op een andere manier berekent. Vanaf nu wordt ook het tijdstip waarop
de vlucht wordt uitgevoerd meegenomen. Daarnaast weegt de geluidsproductie in deze nieuwe berekening
zwaarder mee. Voor vliegtuigtypen met een lage geluidsproductie worden in vergelijking met 2021 lagere
geluidsgelden in rekening gebracht. De geluidsgelden voor vliegtuigtypen met een hoge geluidsproductie nemen
juist toe. Per saldo nemen de opbrengsten uit geluidsgelden op München met 30,0 procent af in vergelijking met
2021 (op basis van het verkeerspakket van Schiphol).
In vergelijking met 2013 noteert Parijs Charles de Gaulle de sterkste toename in de geluidsgelden en/of -heffingen
(+68,4 procent). Ook Frankfurt (+18,6 procent) laat een stijging zien. Zürich (-17,2 procent) en München (-16,4
procent) noteren een daling van de geluidsgelden en/of -heffingen. In de periode 2013 – 2022 heeft Londen
Gatwick geluidsgelden geïntroduceerd, terwijl op Schiphol de geluidsheffing juist werd afgeschaft.
Een deel van de luchthavens brengt geen specifieke geluidsgelden of -heffingen in rekening, maar differentieert in
de landingsgelden wel naar geluidsproductie (Schiphol, Brussel, Düsseldorf, Londen Heathrow en Madrid). Op
Kopenhagen, Dubai en Istanbul bestaan geen geluidsgelden en -heffingen en wordt in de landingsgelden ook niet
gedifferentieerd naar geluidsproductie.
ATC-heffingen
Op de Duitse luchthavens stijgen de ATC-heffingen in 2022 met 67,3 procent, in vergelijking met 2021. Ook op
Kopenhagen (+24,5 procent), Parijs Charles de Gaulle (+13,1 procent), Brussel (+11,4 procent) en Schiphol (+6,2
procent) nemen de ATC-heffingen toe. Op Dubai, Istanbul, Madrid en Zürich blijven de ATC-heffingen onveranderd.
Op de Londense luchthavens dalen de ATC-heffingen met -0,5 procent.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

23

Ten opzichte van 2013 nemen de ATC-heffingen op acht luchthavens toe, variërend van 16,9 procent op Madrid tot
142,9 procent op Brussel. Schiphol noteert een toename van de ATC-heffingen van 25,4 procent. Op alle andere
luchthavens dalen de ATC-heffingen in vergelijking met 2013. Londen Heathrow noteert de grootste daling (-89,3
procent) en Londen Gatwick de kleinste daling (-1,2 procent).
Passagiersbelastingen21
Op acht luchthavens is een passagiersbelasting van kracht, welke zonder uitzondering een aanzienlijk aandeel
hebben in het totale prijsniveau. Op de Londense luchthavens (+1,5 procent), Schiphol (+1,3 procent) en Parijs
Charles de Gaulle (+0,8 procent) stijgen de totale overheidsheffingen vanwege de passagiersbelasting beperkt. De
andere luchthavens noteren een beperkte daling of laten geen wijziging zien.
Op de Duitse luchthavens stijgen de totale overheidsheffingen vanwege de passagiersbelasting het sterkst in
vergelijking met 2013 (+52,7 procent). Ook de overheidsheffingen op de Londense luchthavens laten een toename
zien (+8,9 procent). De totale overheidsheffingen vanwege de passagiersbelasting op Parijs Charles de Gaulle dalen
juist met 5,1 procent ten opzichte van 2013. Daarnaast valt op dat er in de periode 2013 – 2022 op twee luchthavens
een passagiersbelasting geïntroduceerd is, namelijk op Schiphol en op Dubai.

21

Voor de vaststelling van het tarief van de passagiersbelastingen is net zoals voor passenger based havengelden (met
name passagiersgelden en securitygelden) uitgegaan van de eerste bestemming. Echter, in de praktijk is voor de
totstandkoming van de passagiersbelasting de finale bestemming leidend, welke afwijkt van de eerste bestemming als
sprake is van een doortransfer. Als de finale bestemming in een andere afstandsklasse ligt dan de eerste bestemming
betekent dat in de meeste gevallen een onderschatting van de opbrengsten uit passagiersbelastingen.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel 3.3

24

Over de periode 2013-2022 noteren zeven luchthavens een hogere stijging in het prijsniveau dan
Schiphol.
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

-4%

47%

27%

-9%

249%

21%

12%

36%

72%

382%

-7%

-10%

-22%

Toename 2013-22
Landingsgelden
Parkeergelden

21%

40%

-31%

-6%

21%

10%

35%

138%

19%

-7%

-100%

305%

Passagiersgelden

20%

14%

6%

13%

21%

0%

17%

77%

41%

14%

-18%

12%

27%

Overige gelden

Nieuw

34%

Nieuw

127%

0%

Havengelden

9%

20%

Emissiegelden

Nieuw

Securitygelden

3%

Nieuw
15%

13%

Securityheffingen

3%

83%

-7%

0%

8%

66%

-9%

Securitygelden en heffingen

3%

13%

-9%

8%

56%

0%

11%

0%

46%

Geluidsheffingen

-100%

68%

-6%

Geluidsgelden en heffingen

-100%

68%

19%

ATC-heffingen

25%

Passagiersbelasting
en

Nieuw

Totaal

20%

-19%

-11%

-5%
24%

5%

2%

119%
281%

-3%

21%

204%

0%

-21%

130%

-17%

9%

90%

-17%

96%

-17%

Nieuw

-16%

-46%

Nieuw

-16%

-46%

20%

31%

Nieuw

Nieuw

Nieuw

21%

143%

59%
217%

56%

Geluidsgelden

Bron:

50%

7%

53%
8%

17%

20%

Nieuw

20%

53%

Nieuw

53%

67%

69%

26%

36%

63%

Nieuw

-1%

-89%

9%

9%

47%

93%

-12%

17%

53%
-13%

19%

3%

ZRH

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Tabel 3.4

Op Londen Heathrow stijgt het prijsniveau ten opzichte van 2021 het sterkst van alle
benchmarkluchthavens.
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

3,9%

2,6%

2,5%

-0,3%

94,3%

0%

4,2%

0%

-15,6%

79,3%

-3,2%

-24,7%

0%

2,7%

0,3%

-0,2%

-4,1%

0%

4,3%

0%

0,1%

13,2%

-1,9%

-100%

-2,5%

1,7%

2,5%

7,8%

0%

6,9%

0%

11,3%

20,9%

-2,9%

1,8%

1,6%

0%

108,3%

0%

-2,9%

-13,9%

0,4%

Toename 2021-22
Landingsgelden
Parkeergelden
Passagiersgelden

10,7%

4,3%

Overige gelden

-22,0%

4,1%

Havengelden

7,7%

3,9%

Emissiegelden

Nieuw

Securitygelden

4,0%

1,7%

2,9%

Securityheffingen
Securitygelden en heffingen

-4,5%
1,5%
-0,3%

0%

-0,3%

43,2%

0%
4,0%

2,9%

0%

40,8%

0%

7,3%

7,7%

ATC-heffingen

6,2%

Passagiersbelastingen

1,3%

Totaal

9,6%

11,4%

0%

1,2%

6,0%

0,1%

6,0%

5,2%

13,1%

24,5%

67,3%

0%

67,3%

-0,9%

0%

-0,9%

2,9%

27,7%

0%

6,4%

0,7%
4,3%

2,0%

51,4%

119,0% 40,7%

192,0%

0%

-3,3%

109,6%

0%

1,6%

0%

-2,4%

10,8%

0%

4,4%

-30%

10,2%

4,4%

-30%

10,2%

67,3%

0%

0%

-2,9%

0%

5,7%

Geluidsheffingen
Geluidsgelden en heffingen

-0,2%

0%

Geluidsgelden

Bron:

0%

4,2%
0%

0%
-0,3%

6,6%

0%
0%

-2,9%

-0,5%

-0,5%

1,5%

1,5%

3,6%

42,1%

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

0%

-0,9%
-2,8%

-4,4%

1,0%

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

4

25

Prijsniveau per turnaround

Voor zowel het meest gebruikte kleine, middelgrote als grote vliegtuigtype ligt
Schiphols prijsniveau per turnaround onder het gemiddelde voor alle
benchmarkluchthavens. Schiphol heeft vooral een relatief laag prijsniveau voor het
kleine en grote vliegtuigtype.

4.1 Prijsniveaus voor veelvoorkomende vliegtuigen
Naast de resultaten voor de gehele aangeboden vervoersmix, is het ook mogelijk om de prijsniveaus van de
verschillende luchthavens per turnaround, oftewel de prijs van een enkele start en landing met een bepaald
vliegtuigtype in kaart te brengen. Deze vergelijking per turnaround is uitgevoerd voor een klein, middelgroot en
groot vliegtuigtype. Hiervoor kiezen we de regional jets, narrow body en widebody toestellen die het meest op
Schiphol werden ingezet in 2021:
●
●
●

Embraer E-series: klein vliegtuig vooral ingezet op regionale bestemmingen;
Boeing 737: middelgroot vliegtuig vooral ingezet op Europese bestemmingen;
Boeing 777: groot vliegtuig vooral ingezet op intercontinentale bestemmingen.

Van elk van deze types bestaan meerdere varianten, de Embraer 190, de Boeing 737-800W en de Boeing 777300ER zijn de meest voorkomende varianten op Schiphol en zijn daarom gebruikt in deze analyse. Gezamenlijk
vertegenwoordigden deze drie varianten in 2021 40,5 procent van alle vliegtuigbewegingen op Schiphol.
Het prijsniveau per turnaround voor een vliegtuigtype varieert afhankelijk van de kenmerken van de turnaround
(dag of nacht, Europees of intercontinentaal et cetera). Dit hoofdstuk rapporteert daarom voor de drie typen het
doorsnee prijsniveau per turnaround. Hiertoe berekenen we voor elke turnaround met deze typen in het
Schipholpakket van 2021 het prijsniveau op de benchmarkluchthavens. Het (ongewogen) gemiddelde hiervan
levert vervolgens voor elke benchmarkluchthaven het doorsnee prijsniveau per turnaround op.22
Omdat we voor elke benchmarkluchthaven uitgaan van het Schipholpakket van 2021, vertekenen variaties tussen
luchthavens in de vervoerssamenstelling de uitkomsten niet. De consequentie hiervan is wel dat het berekende
prijsniveau per turnaround niet gelijk is aan het daadwerkelijke prijsniveau per turnaround op de luchthavens.
Tabel 4.1 toont de kenmerken van de turnarounds met het kleine, middelgrote en grote vliegtuigtype in het
Schipholpakket van 2021. Uit de tabel blijkt dat het kleine en grote type voornamelijk worden ingezet voor
huboperaties (hoog aandeel transfer) en het middelgrote type vooral voor point-to-pointoperaties (laag aandeel
transfer).

22

Vanwege deze aanpak is het niet mogelijk om de doorsnee prijsniveaus per turnaround die in eerdere edities van deze
benchmark zijn gerapporteerd, te vergelijken met de doorsnee prijsniveaus in deze editie. De eerdere edities zijn
namelijk gebaseerd op een ander Schipholpakket. Als in dit Schipholpakket het percentage nachtvluchten bijvoorbeeld
hoger is, krijgen de tarieven voor nachtvluchten een hoger gewicht in de berekening van het doorsnee prijsniveau. Dit
kan ervoor zorgen dat het doorsnee prijsniveau anders is, zelfs als alle tarieven hetzelfde zijn gebleven.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel 4.1

26

Het kleine en middelgrote type worden vooral ingezet op Europese bestemmingen, terwijl het grote
type voornamelijk wordt gebruikt voor intercontinentale bestemmingen

Vliegtuigtype

Embraer 190

Boeing 738W

Boeing 773ER

Kenmerk

Klein

Middelgroot

Groot

MTOW

45

73

350

Stoelen

100

187

329

disconnected

connected

connected

Bezettingsgraad

67%

68%

47%

Aandeel transfer

66%

33%

52%

Bestemming

EUR

EUR

ICA

Aandeel nachtvluchten

0%

8%

5%

Afhandeling

Bron:

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot:

Voor de berekening van het aandeel nachtvluchten hanteren we Schiphols definitie van de nachtperiode (23:00 – 06:00).

Wat betreft het kleine type zijn de verschillen tussen de luchthavens in het prijsniveau per turnaround in 2022
marginaal, maar de verschillen nemen toe met de grootte van het toestel (zie Figuur 4.1). Schiphol kent het op vier
na laagste prijsniveau voor het kleine vliegtuigtype en het op zes na laagste prijsniveau voor het middelgrote type
in 2022. Voor het grote type hebben ook vier andere luchthavens een lager prijsniveau. Eén van de redenen waarom
Schiphol een relatief laag prijsniveau heeft voor het grote type is dat Schiphol geen onderscheid maakt naar
bestemming in de passagiersgelden en -belastingen. Het prijsniveau voor langeafstandsvluchten – die voornamelijk
worden uitgevoerd met grote vliegtuigtypes – is daardoor relatief laag.
Figuur 4.1

Prijsniveaus tussen luchthavens verschillen met name voor grote vliegtuigtypen

LHR

30,000

0
Klein

Middelgroot

Groot

Embraer 190

Boeing 738W

Boeing 773ER

Benedengemiddeld prijsniveau
Bron:

Bovengemiddeld prijsniveau

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

MUC
ZRH
MAD

IST

MAD
MUC
ZRH

5,000

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB
FRA
IST
LGW

10,000

MAD
MUC
ZRH

LHR

15,000

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB

FRA

20,000

LGW

LHR

25,000

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB
FRA
IST
LGW

Berekend prijsniveau per turnaround in € in 2022

35,000

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

27

Voor het grote toestel is vooral de vergelijking met de andere grote hubs relevant. Kleinere luchthavens hebben
een minder uitgebreid intercontinentaal netwerk, waardoor er veel minder met grote toestellen wordt gevlogen.
Vergeleken met de drie andere grote Europese hubs (Londen Heathrow, Frankfurt en Parijs Charles de Gaulle) heeft
Schiphol een aanzienlijk lager prijsniveau voor het grootste toestel. Het prijsniveau voor dat type komt ongeveer
overeen met het niveau van Istanbul en Madrid.
Londen Heathrow kent het hoogste prijsniveau per turnaround voor elk van de drie vliegtuigtypen. Dit is weinig
verrassend, aangezien Heathrow ook overall de duurste luchthaven is. Voor het kleine en het grote vliegtuigtype is
Dubai de luchthaven met het laagste prijsniveau. Voor het middelgrote vliegtuigtype is dat Kopenhagen.
Gemeten over alle luchthavens in de benchmark bedraagt het (ongewogen) gemiddelde prijsniveau per turnaround
voor het kleine vliegtuigtype (Embraer 190) bijna 2.900 euro in 2022. Voor het middelgrote (Boeing 737-800) en
grote (Boeing 777-300ER) toestel liggen de gemiddelde prijsniveaus respectievelijk een factor 2 en 4 hoger (zie
Tabel 4.2). Voor het kleine, middelgrote en grote type heeft Schiphol een respectievelijk 24, 12 en 23 procent lager
prijsniveau dan gemiddeld.23
Echter, het zeer hoge prijsniveau op Londen Heathrow vertekent het gemiddelde. Zonder deze luchthaven vallen
de gemiddelde prijsniveaus per turnaround aanzienlijk lager uit: 2.300 euro voor het kleine vliegtuigtype, 5.000
euro voor het middelgrote vliegtuigtype en 9.900 euro voor het grote vliegtuigtype. Schiphols prijsniveau voor het
kleine en grote type is in deze berekening nog steeds lager dan gemiddeld. Maar het prijsniveau voor het
middelgrote type ligt 7 procent boven het gemiddelde.
Tabel 4.2

Schiphol heeft voor de meest voorkomende regional jets, narrow en widebody toestellen een lager
prijsniveau dan gemiddeld
Afwijking van het gemiddeld prijsniveau

Vliegtuigtype

Kenmerk

Gemiddeld
prijsniveau
2022

AMS

BRU

CDG

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD MUC ZRH

Embraer 190

Klein

2.878

-24%

-24%

-15% -46% -19%

-49%

15%

-48%

14%

247%

-39%

-2%

-11%

Boeing 738W

Middelgroot 6.064

-12%

-24%

-10% -47% -16%

-39%

10%

-42%

11%

217%

-43%

-1%

-3%

Boeing 773ER

Groot

-23%

-38%

-4%

-52%

28%

-22%

36%

156%

-27%

2%

5%

Bron:

11.355

CPH

-46% -16%

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

4.2 Differentiaties in het prijsniveau per turnaround
4.2.1 Differentiatie naar passagierssegment (O/D en transfer)
In deze paragraaf onderzoeken we de differentiatie naar passagierssegment in het prijsniveau per turnaround. Voor
deze analyse gebruiken we het meest voorkomende narrow en widebody toestel op Schiphol in 2021: de Boeing
738W en de Boeing 773ER. Voor deze twee typen variëren we het aandeel transferpassagiers. Door al het overige
constant te houden maken we zo de differentiatie naar O/D- en transferpassagiers in het prijsniveau zichtbaar. We
rekenen bij deze analyse met uiterste percentages, zodat de differentiatie naar type passagier zo scherp mogelijk
naar voren komt. Een transferaandeel van 0 procent past bij een pure point-to-pointoperatie. Een aandeel van 80
23

De tabellen met detailcijfers per vliegtuigtype staan in Bijlage I.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

28

procent correspondeert met een bestemming van de hubcarrier met een beperkte lokale vraag, die wordt gebruikt
om het transfernetwerk te ‘voeden’ (een zogenaamde ‘feederbestemming’).
Op alle luchthavens is het prijsniveau per turnaround hoger wanneer alleen met O/D-passagiers gevlogen wordt (0
procent transfer). Over het algemeen geldt dat naarmate het transferaandeel toeneemt, het prijsniveau afneemt. Uit
het vorige hoofdstuk bleek al dat passagiersgelden, securitygelden en -heffingen en passagiersbelastingen veelal
worden gedifferentieerd naar O/D- en transferpassagiers, waarbij hogere tarieven gelden voor O/D-passagiers.
Wat vooral opvalt is dat op de Britse en Duitse luchthavens het aandeel transfer een groot effect heeft op het
prijsniveau per turnaround voor het grote vliegtuigtype. De verklaring hiervoor is dat op deze luchthavens hoge
passagiersbelastingen geheven worden voor langeafstandsvluchten – die voornamelijk worden uitgevoerd met
grote vliegtuigtypes. Aangezien die belastingen alleen over O/D-passagiers worden geheven, neemt de
belastingafdracht en daarmee het prijsniveau op de betreffende hubs toe bij een laag transferaandeel (en er dus
relatief veel O/D-passagiers per vlucht worden vervoerd). Bij een hoog transferaandeel geldt het omgekeerde.
Voor middelgrote vliegtuigtypen die op kortere afstanden worden ingezet zoals de Boeing 738W speelt het
transferaandeel een beperktere rol door de minder hoge belastingtarieven. Schiphol is relatief goedkoper in geval
van een hoog transferaandeel. Dit sluit aan bij de observatie in paragraaf 3.2.2 dat Schiphol sterker differentieert
tussen O/D- en transferpassagiers dan gemiddeld op alle luchthavens.
Figuur 4.2

Prijsniveau per turnaround daalt naarmate het aandeel transfer toeneemt

LHR

40,000
35,000

LHR
MAD
MUC
ZRH

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB
FRA
IST
LGW

MUC
ZRH

FRA
IST

0
0% transfer
Boeing 738W

80% transfer
Boeing 738W
Benedengemiddeld prijsniveau

Bron:

MAD

MAD
MUC
ZRH

5,000

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB
FRA
IST
LGW

10,000

MAD
MUC
ZRH

15,000

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB

LHR

20,000

LHR

25,000

LGW

30,000

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB
FRA
IST
LGW

Berekend prijsniveau per turnaround in € in 2022

45,000

0% transfer

80% transfer

Boeing 773ER

Boeing 773ER

Bovengemiddeld prijsniveau

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel 4.3

29

Schiphol heeft een relatief laag prijsniveau voor grote toestellen met een laag transferaandeel
Afwijking van het gemiddeld prijsniveau

Vliegtuigtype

Kenmerk

Gemiddeld
prijsniveau
2022

Boeing 738W

0% transfer

6,860

-8%

-26%

-8%

-48%

-12%

-33%

13%

-39%

10%

197%

-45%

3%

-3%

Boeing 738W

80% transfer

4,927

-21%

-20%

-14%

-46%

-26%

-52%

6%

-46%

12%

258%

-39%

-8%

-4%

Boeing 773ER

0% transfer

14,769

-28%

-46%

-7%

-53%

-3%

-52%

35%

-32%

61%

161%

-39%

12%

-9%

Boeing 773ER

80% transfer

9,468

-19%

-30%

-3%

-39%

-27%

-53%

23%

-13%

15%

152%

-17%

-6%

18%

Bron:

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

4.2.2 Differentiatie naar type afhandeling
Vliegtuigen kunnen aan de gate worden afgehandeld (connected) of op het platform (disconnected). Afhandeling
aan de gate is doorgaans duurder. Differentiatie naar type afhandeling vindt voornamelijk plaats via
gedifferentieerde tarieven in de parkeergelden en via het al dan niet in rekening brengen van een afzonderlijke
boarding bridge charge die alleen geldt voor connected afhandeling. Voor de analyse kiezen we een toestel dat op
Schiphol in 87 procent van de gevallen aan de gate wordt afgehandeld (Boeing 773ER) en een toestel dat in 83
procent van de gevallen op het platform wordt afgehandeld (Embraer 190). Voor deze twee vliegtuigtypes variëren
we het aandeel gateafhandeling van 0 tot 100 procent, terwijl het overige constant wordt gehouden. 24
Het effect van connected of disconnected afhandeling op het prijsniveau per turnaround is beperkt (zie Figuur 4.3).
Als er al verschillen zijn op een luchthaven, zijn deze veelal aanzienlijk kleiner dan die bij de verschillen ten opzichte
van vliegtuiggrootte en de vervoersmix (OD versus transfer).

24

Op Schiphol zijn er zowel vliegtuigtypen die vrijwel alleen aan de gate worden afgehandeld als vliegtuigtypen die
vrijwel alleen op de apron worden afgehandeld (zie Bijlage J). De range is daarom realistisch.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Figuur 4.3

30

Type afhandeling heeft beperkte invloed op het prijsniveau per turnaround

LHR

LHR

30,000
25,000

MAD

MUC
ZRH

LGW

IST

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB

FRA

LGW
MAD
MUC
ZRH

LHR

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB

MAD
MUC
ZRH

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB
FRA
IST
LGW

5,000

MAD
MUC
ZRH

10,000

LHR

15,000

IST

FRA

20,000

AMS
BRU
CDG
CPH
DUS
DXB
FRA
IST
LGW

Berekend prijsniveau per turnaround in € in 2022

35,000

0
0% connected

100% connected

0% connected

100% connected

Embraer 190

Embraer 190

Boeing 773ER

Boeing 773ER

Benedengemiddeld prijsniveau

Bron:

Bovengemiddeld prijsniveau

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Sommige luchthavens differentiëren hun tarieven voor het type afhandeling wel sterker dan andere. Zo is Istanbul
bijvoorbeeld relatief duur voor connected afhandeling, doordat de luchthaven een afzonderlijke boarding bridge
charge in rekening brengt. Op de Londense luchthavens is gateafhandeling ook relatief duur ten opzichte van
afhandeling op het platform. Dat komt doordat bij afhandeling op het platform korting op de passagiersgelden
wordt gegeven.
Schiphol maakt in de landingsgelden onderscheid naar connected en disconnected afhandeling. Die differentiatie
is beperkt en leidt derhalve niet tot grote verschillen in de totale prijsniveaus per turnaround. Ook als naar de
afwijking van het (ongewogen) gemiddelde prijsniveau voor alle benchmarkluchthavens wordt gekeken is er geen
groot verschil zichtbaar tussen 0 en 100 procent gateafhandeling (zie Tabel 4.4).

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel 4.4

31

Gateafhandeling slechts beperkt duurder dan afhandeling op het platform
Afwijking van het gemiddeld prijsniveau

Vliegtuigtype

Kenmerk

Gemiddeld
prijsniveau
2022

Embraer 190

0% Connected

2.853

-24% -23% -16% -45% -18% -49%

16%

-50%

12%

248%

-39%

-1%

-10%

Embraer 190

100% connected 2.996

-24% -25% -12% -48% -22% -47%

12%

-39%

20%

242%

-37%

-6%

-15%

Boeing 773ER

0% Connected

-25% -38% -11% -48% -12% -54%

35%

-42%

37%

162%

-21%

7%

10%

Boeing 773ER

100% connected 11.421

-23% -37%

27%

-19%

36%

155%

-28%

2%

5%

Bron:

10.849

AMS

BRU

CDG

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

-4%

CPH

DUS

-45% -17% -52%

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

5

32

Conclusie

In 2022 hebben vijf luchthavens een lager prijsniveau dan Schiphol en zeven een
hoger prijsniveau. De luchthavens met een lager prijsniveau zijn: Kopenhagen,
Dubai, Madrid, Istanbul en Brussel. In vergelijking met 2021 stijgt het prijsniveau
op Schiphol met 9,6 procent.
Dit onderzoek biedt inzicht in Schiphols prijsniveau van luchthavengelden en overheidsheffingen ten opzichte van
twaalf concurrerende luchthavens. De prijsniveaus van de luchthavens zijn vergeleken door hun opbrengsten uit
luchthavengelden en overheidsheffingen te berekenen. Hoe hoger de opbrengsten, hoe hoger het prijsniveau. De
opbrengsten uit luchthavengelden en overheidsheffingen worden voor elk jaar en voor elke luchthaven gebaseerd
op dezelfde set verkeer, namelijk het vervoerspakket van Schiphol in 2021.
In 2022 hebben vijf van de twaalf benchmarkluchthavens een lager prijsniveau dan Schiphol en zeven een hoger
prijsniveau. Kopenhagen, Dubai, Madrid, Istanbul en Brussel zijn de luchthavens met een lager prijsniveau dan
Schiphol. Het verschil in prijsniveau tussen Schiphol en Brussel, Istanbul en Madrid is echter beperkt. Londen
Heathrow, Londen Gatwick, Frankfurt, Düsseldorf, Zürich, München en Parijs Charles de Gaulle hebben een hoger
prijsniveau dan Schiphol. De prijsniveaus van Schiphol en Parijs Charles de Gaulle verschillen echter maar beperkt.
Havengelden (landingsgelden, parkeergelden en passagiersgelden) maken het grootste deel van het prijsniveau
uit. In 2022 bedraagt het aandeel van deze gelden in het totale prijsniveau gemiddeld voor alle luchthavens 66
procent. Na de havengelden leveren de securitygelden en –heffingen en de passagiersbelastingen op de meeste
luchthavens een aanzienlijke bijdrage aan het prijsniveau.
In de periode 2021 – 2022 stijgt het prijsniveau op Londen Heathrow het sterkst van alle benchmarkluchthavens
(+42,1 procent), op afstand gevolgd door Düsseldorf (+27,2 procent) en Schiphol (+9,6 procent). Het prijsniveau
op Dubai en Istanbul blijft constant in 2022. Madrid (-2,8 procent) en München (-4,4 procent) laten als enige
luchthavens een daling in het prijsniveau zien.
Wat betreft Düsseldorf is het belangrijk om te realiseren dat de stijging in het prijsniveau grotendeels wordt
veroorzaakt door een zeer sterke toename van de landingsgelden voor nachtvluchten op deze luchthaven. Deze
exceptioneel hoge gelden zorgen er waarschijnlijk voor dat nachtvluchten (vrijwel) niet voorkomen op deze
luchthaven. Het Schipholpakket van 2021 – waarmee we de opbrengsten van alle luchthavens berekenen – bevat
echter wel nachtvluchten. Het toepassen van dit pakket leidt daarom tot onrealistisch hoge opbrengsten voor
Düsseldorf. Om die reden berekenen we de toename van het prijsniveau op Düsseldorf ook met een aangepast
Schipholpakket, dat uitsluitend vluchten overdag bevat. In dat geval neemt het prijsniveau van deze luchthaven met
slechts 5,8 procent toe (in plaats van met 27,2 procent).
Ten opzichte van 2013 is het prijsniveau op Schiphol in 2022 20 procent hoger. Madrid is de enige luchthaven waar
het prijsniveau afgenomen is ten opzichte van 2013, met 13 procent. De overige luchthavens noteren een stijging
van het prijsniveau in deze periode. De laagste stijgingen doen zich voor op Kopenhagen met 2 procent, Zurich met
3 procent en Charles de Gaulle met 5 procent. Istanbul (+63 procent), Düsseldorf (+67 procent), Dubai (+69
procent) en Londen Heathrow (93 procent) noteren de grootste stijgingen. Opvallend is dat voor zowel 2013, 2021
als 2022 geldt dat vijf benchmarkluchthavens een lager prijsniveau hebben dan Schiphol en zeven een hoger
prijsniveau.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

33

Tariefdifferentiaties naar bijvoorbeeld type passagiers kunnen grote invloed hebben op het prijsniveau voor
specifieke luchtvaartmaatschappijen. Schiphol differentieert relatief sterk tussen O/D- en transferpassagiers in de
passagiersgelden: negen benchmarkluchthavens passen een minder sterke differentiatie toe dan Schiphol en drie
een sterkere. De differentiatie tussen O/D- en transferpassagiers in het securitysegment op Schiphol komt overeen
met de differentiaties die op de meeste andere luchthavens worden toegepast.
In het rapport analyseren we ook hoe de differentiaties tussen O/D- en transferpassagiers doorwerken in het totale
prijsniveau. Op Schiphol bedraagt het gemiddelde totale prijsniveau voor transferpassagiers 55 procent van het
totale prijsniveau voor O/D-passagiers. Daarmee differentieert Schiphol sterker tussen O/D- en transferpassagiers
in het totale prijsniveau dan Parijs Charles de Gaulle en Londen Heathrow. In totaal differentiëren zeven
benchmarkluchthavens minder sterk dan Schiphol en vijf luchthavens even sterk of sterker. Dubai hanteert de
grootste korting voor transferpassagiers. Op Dubai hoeven luchtvaartmaatschappijen helemaal geen passagiersen securitygelden af te dragen voor transferpassagiers.
Ten slotte biedt het onderzoek inzicht in de prijsniveaus van de verschillende luchthavens per turnaround, oftewel
de prijs van een enkele start en landing met een bepaald vliegtuigtype. Voor deze analyse wordt het meest
voorkomende kleine, middelgrote en grote vliegtuigtype gebruikt. Schiphol kent het op vier na laagste prijsniveau
voor het kleine en grote vliegtuigtype en het op zes na laagste prijsniveau voor het middelgrote type. Daarnaast
blijkt uit de analyse dat op alle luchthavens het prijsniveau per turnaround gedifferentieerd wordt naar
passagierssegment (O/D en transfer). De differentiatie van het prijsniveau per turnaround naar type afhandeling
(connected of disconnected) is beperkt.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

34

Bijlage A Aannames
Hieronder volgen de aannames die ten grondslag liggen aan de berekening van de opbrengsten uit
luchthavengelden en overheidsheffingen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen algemeen geldende
aannames en luchthavenspecifieke aannames.
Algemeen:
● Vliegtuigtypen die voor meer dan de helft naar intercontinentale bestemmingen vliegen parkeren zes uur aan
de gate. Vliegtuigtypen die voor meer dan de helft intra-Europees vliegen parkeren twee uur op de apron.25
Deze parkeertijden dienen als input voor zowel de parking charges als de boarding bridge charges en
electricity charges.26
● De werkelijke verkeersgegevens van Schiphol vormen de input voor de berekening van de peak/offpeak/nachtverdeling voor de betrokken luchthavens.
● Het benchmarkmodel onderscheidt zes geografische gebieden, te weten: binnenland, EU (Schengen), EU (nonSchengen), Europa (non-EU (Schengen)), Europa (non-EU (non-Schengen)) en intercontinentaal.
● De geluidscategorisering is op enkele luchthavens afhankelijk van de cumulatieve afwijking van de standaard
geluidsniveaus op drie meetpunten, zoals vastgesteld door ICAO (fly-over, sideline en approach). De werkelijke
geluidsniveaus zijn afkomstig van Schiphol en zijn beschikbaar op vluchtniveau.
● Voor zover aanwezig zijn de boarding bridge charge en de electricity charge in het model onderdeel van de
parkeergelden.
● De omrekening van Britse ponden, Zwitserse franken, VAE dirhams, Amerikaanse dollars, Turkse lira en Deense
kronen naar euro geschiedt ten behoeve van de vergelijkbaarheid over tijd voor alle jaren op basis van de
gemiddelde koers in april 2022.27
● Afzonderlijke gelden voor check-in en bagageafhandeling per passagier zijn voor vergelijkingsdoeleinden
opgenomen in de passagiersgelden.
● Voor zover aanwezig is de PRM-charge (vergoeding voor personen met beperkte mobiliteit) in de analyse als
onderdeel van de passagiersgelden beschouwd.
● Voor de omrekening van de huurkosten voor check-in desks naar opbrengsten per O/D-passagier is gebruik
gemaakt van het aantal passagiers per maand op Schiphol. Hierbij is uitgegaan van een volledig gebruik van
de check-in desks (333) en self-service check-in faciliteiten (100) in de piekmaand (juli) en een gebruik naar rato
van het aantal passagiers in de andere maanden.28
● Voor de vaststelling van het tarief van de passagiersbelastingen is net zoals voor passenger based havengelden
(met name passagiersgelden en securitygelden) uitgegaan van de eerste bestemming. 29
25

26

27

28

29

Deze parkeerduren zijn afkomstig van informatie van Schiphol en zijn gemiddelden. Individuele vluchten kunnen een
kortere of langere parkeertijd hebben. Gezien de beperkte omvang van de parkeergelden in het totale prijsniveau
leiden andere aannames niet tot een heel ander beeld.
In werkelijkheid kan het zo zijn dat een vliegtuig een deel van de parkeertijd niet aan de gate doorbrengt. Voor dat deel
worden dan in de praktijk geen boarding bridge charge en electricity charge in rekening gebracht. In de berekening
van de opbrengsten is daar geen rekening mee gehouden. De impact op het totale prijsniveau is vermoedelijk gering.
Naast veranderingen in tarieven zorgen fluctuaties in wisselkoersen ook voor verschillen in het prijsniveaus tussen jaren.
Zo was de gemiddelde koers van de Zwitserse frank in 2021 0,91 euro en in 2022 0,98 euro. Onafhankelijk van de
ontwikkeling van de verkeersmix, leidt deze wisselkoersontwikkeling in deze editie van de benchmark tot hogere
opbrengsten uit luchthavengelden en overheidsheffingen (in euro) voor Zürich voor 2022 dan in de vorige editie van de
benchmarkstudie.
Het aandeel hiervan in het totale prijsniveau is zeer gering. Aannames hieromtrent hebben derhalve een
verwaarloosbaar effect op de resultaten.
Voor de vaststelling van het passagiersbelastingtarief geldt in de praktijk de finale bestemming, welke afwijkt van de
eerste bestemming als sprake is van een doortransfer. De voor dit onderzoek gebruikte Schipholstatistieken bevatten

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

●

●
●

35

Istanbul, Madrid en Zürich maken in hun tarieven onderscheid tussen de self-bag drop en de check-in desk. Wij
hebben de self-bag drop buiten beschouwing gelaten, omdat niet bekend is hoeveel passagiers hiervan
gebruikmaken.
Incentive programs voor luchtvaartmaatschappijen worden niet meegenomen. 30
Tijdelijke kortingen ter ondersteuning van luchtvaartmaatschappijen in de coronacrisis worden niet
meegenomen.

Schiphol:
● De gemiddelde opslag of korting op de landingsgelden is bepaald naar rato van de mate waarin het gegeven
vliegtuigtype behoort tot iedere geluidscategorie.
● Schiphol brengt een lagere passenger service charge in rekening voor vluchten die vertrekken vanaf SchipholOost. In de modelberekeningen is hier geen rekening mee gehouden, omdat de Schipholstatistieken geen
inzicht bieden in het gebruik van Schiphol-Oost.
Parijs Charles de Gaulle:
● Voor de verhouding business class/economy class zijn de volgende cijfers gehanteerd: 6 procent/94 procent.
Deze aanname dient als input voor de berekening van de solidarity tax. Deze belasting heeft verschillende
tarieven voor business class en economy class reizigers.
● Transferpassagiers nemen gemiddeld één koffer mee. Deze aanname wordt gebruikt voor de berekening van
de ‘baggage charge’ op Parijs Charles de Gaulle.
● Paris Charles de Gaulle brengt de kosten voor de-icing op twee manieren in rekening.
Luchtvaartmaatschappijen moeten per landing tussen 15 oktober en 15 mei een vast bedrag betalen. Daarnaast
moet een bedrag per de-icing betaald worden. Omdat niet bekend is welke vluchten gebruik hebben gemaakt
van de-icing wordt alleen het bedrag per landing meegenomen in de berekening.
Kopenhagen:
● Kopenhagen biedt luchtvaartmaatschappijen de mogelijkheid om een parkeerplek te huren. Wij nemen aan
dat maatschappijen niet gebruikmaken van deze mogelijkheid.
Frankfurt:
● De central ground handling infrastructure charge is onderdeel van de passagiersgelden
Londen Heathrow en Londen Gatwick:
● In de air passenger duty wordt onderscheid gemaakt tussen lowest class of travel / economy class en standard
rate / business class. Voor de berekening van de air passenger duty geldt dezelfde business class/economy
class verhouding als genoemd bij Parijs Charles de Gaulle.
● Met ingang van 1 maart 2016 hoeft er voor kinderen onder de 16 jaar die reizen in lowest class of travel geen
air passenger duty betaald te worden. Wij houden daar in de modelexercities geen rekening mee, omdat de
Schipholstatistieken geen informatie bevatten over de leeftijd van de reizigers.
●
De remote stand rebate in de passagiersgelden geldt als een vliegtuig niet aan de gate staat (disconnected).

30

geen informatie over de finale bestemming. De omvang van de onderschatting van de totale opbrengsten uit
passagiersbelastingen is voor de Britse luchthavens het grootst, omdat het absolute verschil tussen het short-haultarief
(<2.000 mijl) en het long-haultarief het grootst is.
Voor luchthavens met een incentive program geldt dat het daadwerkelijke prijsniveau lager is dan het prijsniveau dat in
deze benchmark gerapporteerd wordt. Het incentive program van Zürich betreft bijvoorbeeld een korting aan
luchtvaartmaatschappijen op de passenger service charge. De hoogte van deze korting is afhankelijk van het aantal
passagiers dat een luchtvaartmaatschappij vanaf Zürich vervoert. De korting bedraagt maximaal tien procent. Het
incentive program van Zürich verlaagt dus voornamelijk het prijsniveau voor de home carrier op Zürich.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

36

Madrid:
● De aerodrome service charge maakt deel uit van de landingsgelden.
Zürich:
● Het aandeel transfervracht is 10 procent. Deze aanname dient als input voor de berekening van de
vrachtbelasting op Zürich. Deze belasting heeft verschillende tarieven voor import- en transfervracht.
● Zürich brengt de kosten voor de-icing (net als Parijs Charles de Gaulle) op twee manieren in rekening: via een
vast bedrag per landing en een bedrag per daadwerkelijke de-icing. Omdat niet bekend is welke vluchten
gebruik hebben gemaakt van de-icing wordt alleen het bedrag per landing meegenomen in de berekening.
Dubai:
● De security charge per vliegtuigbeweging wordt niet standaard in rekening gebracht en is daarom niet in de
berekening meegenomen.
● De security charge per departing integrator flight is eveneens buiten beschouwing gelaten. Integrators zijn
pakketvervoerders als DHL en FedEx die in vergelijking met het overige verkeer een bescheiden rol spelen in
het ‘Schipholpakket’.
● De advanced passenger information (API) fee en passenger facility charge worden beschouwd als een
passagiersbelasting.
Istanbul:
● Het tarief voor de landingsgelden (per ton MTOW) is afhankelijk van het aantal landingen dat een
luchtvaartmaatschappij per jaar uitvoert op Istanbul. De luchthaven hanteert vijf verschillende categorieën: i)
minder dan 500 landingen (€ 9,28); ii) 500 – 1.000 landingen (€ 8,89); iii) 1.000 – 2.000 landingen (€ 8,35); iv)
2000 – 4000 landingen (€ 7,95); v) meer dan 4.000 landingen (€ 7,56). Op basis van het verkeer op Schiphol in
2021 is het gemiddelde tarief voor de landingsgelden in 2022 € 7,92.
● In de check-in charge zijn de kosten voor de check-in transit counter buiten beschouwing gelaten.
● De follow-me charge en lighting charge zijn onderdeel van de landingsgelden.
● De approach charge is aangemerkt als ATC-heffing.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

37

Bijlage B Tijdelijke maatregelen in het kader van
de coronacrisis
Luchthavens en overheden hebben bepaalde havengelden en overheidsheffingen tijdelijk verlaagd en
betalingsregelingen verruimd om luchtvaartmaatschappijen financieel tegemoet te komen tijdens de coronacrisis.
Hieronder volgt een overzicht van de tijdelijke maatregelen die relevant zijn voor de luchthavens in de benchmark.
Het overzicht is gebaseerd op gegevens uit IATA’s Aviation Charges Intelligence Center, zie
https://aviationcharges.iata.org/covid19.xhtml. We richten ons op de tijdelijke maatregelen die van kracht waren in
2022. In dat jaar hebben de meeste benchmarkluchthavens hun tijdelijke kortingen reeds beëindigd. Voor een
overzicht van de geldende steunmaatregelen in 2021 en 2020 verwijzen we naar de eerdere edities van deze
benchmark.
Nederland (Schiphol)
● Geen tijdelijke maatregelen van kracht in 2022.
Duitse luchthavens (Frankfurt, München en Düsseldorf)
● Geen tijdelijke maatregelen van kracht in 2022.
Britse luchthavens (Londen Heathrow en Gatwick)
● Geen tijdelijke maatregelen van kracht in 2022.
Frankrijk (Parijs Charles de Gaulle)
● Geen tijdelijke maatregelen van kracht in 2022.
België (Brussel)
● Geen tijdelijke maatregelen van kracht in 2022.
Denemarken (Kopenhagen)
● Geen tijdelijke maatregelen van kracht in 2022.
Zwitserland (Zürich)
● Bevriezing van de meeste luchthavengelden op Zürich tot 2050.
Spanje (Madrid)
● Korting op landingsgelden op de Spaanse luchthavens van 70 tot 100 procent (afhankelijk van het herstel).
Turkije (Istanbul)
● Geen tijdelijke maatregelen van kracht in 2022.
Verenigde Arabische Emiraten (Dubai)
● Bevriezing van de tarieven op Dubai in 2020 met de intentie om de tarieven niet te wijzigen in de nabije
toekomst.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

38

Bijlage C Vervoerspakket Schiphol 2021
Tabel C.1 laat zien dat het Schipholpakket van 2021 – dat gebruikt wordt in deze benchmarkstudie – verschilt van
dat van 2019. Het aandeel vracht is in 2021 bijvoorbeeld 22,7 procentpunt hoger dan in 2019. De reden hiervoor is
dat vrachtvluchten in mindere mate geraakt werden door de COVID-restricties dan passagiersvluchten. Daarnaast
valt op dat het aandeel transfer 7,6 procentpunt hoger is in 2021. De reden hiervoor is dat KLM haar hubnetwerk
zoveel mogelijk in stand heeft gehouden tijdens de coronacrisis.
Tabel C.1

In vergelijking met 2019 is het aandeel vracht substantieel hoger in 2021
Schipholstatistiek 2019a

Schipholstatistiek 2021a

496.826

266.967

45,8

14,4

25,9

11,1

Aandeel transfer

36,1%

43,7%

Load factor

85,2%

60,4%

Vracht (in 1.000 tonnen)b

1.464

1.681

Aandeel vracht

17,0%

39,7%

Vliegtuigbewegingen
O/D passagiers (in mln.)
Transfer passagiers (in mln.)

Bron:
Noot:

c

a

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken
a: exclusief transitpassagiers; b: inclusief post en exclusief transitvracht; c: in de berekening wordt 100 kg vracht
gelijkgesteld aan 1 passagier.

De verkeerssamenstelling van het gebruikte Schipholpakket beïnvloedt de rangschikking van de luchthavens in
termen van totale opbrengsten uit luchthavengelden en overheidsheffingen. Luchthavens met een relatief hoog
(laag) prijsniveau voor vrachtvluchten komen hoger (lager) uit in de ranking, wanneer het Schipholpakket van 2021
wordt gebruikt in de berekeningen. Vanwege het hoge aandeel van vrachtvluchten in dit pakket heeft het
prijsniveau van vrachtvluchten namelijk een relatief grote invloed op de hoogte van de totale opbrengsten. Om
diezelfde reden komen luchthavens met een relatief hoog (laag) prijsniveau voor transferpassagiers hoger (lager)
uit in de rangschikking.
Bovenstaande wordt geïllustreerd door Tabel C.2. Deze figuur vergelijkt de rangschikking op basis van het
Schipholpakket van 2019 (linkergedeelte) met die op basis van het Schipholpakket van 2021 (rechtergedeelte).
Luchthavens met een relatief hoog prijsniveau voor vrachtvluchten (Düsseldorf en Zürich) nemen een hogere positie
in in de rangorde als het Schipholpakket van 2021 wordt gebruikt. Ook Istanbul komt hoger uit in deze ranking. De
voornaamste reden hiervoor is dat op Istanbul passagiersgelden een relatief klein deel van de totale opbrengsten
uit luchthavengelden en overheidsheffingen uitmaken. Op deze luchthaven zijn vooral de heffingen per
vliegtuigbeweging (bijvoorbeeld landingsgelden) van belang. Tijdens de coronacrisis is het aantal
vliegtuigbewegingen minder hard gedaald dan het aantal passagiers. Dit blijkt uit de lage loadfactor tijdens deze
periode (zie Tabel C.1). Voor wat betreft Istanbul had de coronacrisis dus een relatief beperkt effect op de
opbrengsten. Daarom verschijnt Istanbul hoger in de ranking, wanneer het Schipholpakket uit het coronajaar 2021
wordt gebruikt. Al met al laat Tabel C.2 zien dat de impact van het gebruik van een ander Schipholpakket op de
ranking beperkt is. Daarnaast verandert de ranking van Schiphol niet bij het gebruik van een ander pakket.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel C.2

39

De keuze van het Schipholpakket beïnvloedt de rangschikking van de luchthavens

Rang

Ranking 2022 met statistiek 2019

Ranking 2022 met statistiek 2021

Verandering in positie

1

LHR

LHR

0

2

LGW

LGW

0

3

FRA

FRA

0

4

MUC

DUS

-2

5

DUS

ZRH

+1

6

ZRH

MUC

+1

7

CDG

CDG

0

8

AMS

AMS

0

9

BRU

BRU

0

10

MAD

IST

-1

11

IST

MAD

+1

12

DXB

DXB

0

13

CPH

CPH

0

Bron:
Noot:

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, havengeldregelingen en IATA ACIC
De luchthaven op rang 1 heeft het hoogste prijsniveau en de luchthaven op rang 13 het laagste.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

40

Bijlage D Prijsniveaus historische jaren
Tabel D.1

Prijsniveaus in 2013 (mln. €)

2013

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

Landingsgelden

128

50

74

91

77

56

20

97

94

213

179

65

132

Parkeergelden

-

19

40

16

30

28

20

84

31

48

62

28

18

Passagiersgelden

146

227

207

143

163

133

325

98

201

487

232

208

200

Overige gelden

-

3

-

-

-

-

-

-

-

-

-

1

42

Havengelden

274

299

321

250

269

217

364

279

326

748

472

302

392

Emissiegelden

-

-

-

5

7

-

14

-

15

22

-

7

11

Securitygelden

130

83

-

68

10

9

17

-

-

-

43

10

155

-

-

120

-

36

-

63

-

-

-

7

52

-

130

83

120

68

45

9

80

-

-

-

50

62

155

Geluidsgelden

-

-

-

-

-

-

51

-

-

-

-

78

114

Geluidsheffingen
Geluidsgelden en heffingen

21

-

7

-

-

-

5

-

-

-

-

-

-

21

-

7

-

-

-

57

-

-

-

-

78

114

35

18

53

40

39

2

39

5

3

31

4

39

62

Securityheffingen
Securitygelden en heffingen

ATC-heffingen
Passagiersbelastingen

-

-

94

-

94

-

94

-

222

222

-

94

-

Totaal
% Afwijking prijsniveau t.o.v.
AMS

460

400

595

363

455

228

649

284

565

1,022

526

582

734

0%

-13%

29%

-21%

-1%

-50%

41%

-38%

23%

122%

14%

27%

59%

% Havengelden

59%

75%

54%

69%

59%

95%

56%

98%

58%

73%

90%

52%

53%

1%

2%

3%

2%

1%

2%

19%

10%

11%

21%

13%

16%

7%

8%

% Emissiegelden
% Securitygelden en heffingen
% Geluidsgelden en heffingen
% ATC-heffingen
% Passagiersbelastingen

Bron:
Noot:

28%

21%

5%
8%

20%

2%
4%

1%
4%

9%
16%

12%

10%

9%
11%

9%
21%

1%

6%
15%

2%

1%

3%

39%

22%

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC
Berekend prijsniveau per afzonderlijke categorie op basis van het ‘Schiphol pakket’ uit 2021.

1%

16%

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel D.2

41

Prijsniveaus in 2018 (mln. €)

2018

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

Landingsgelden

100

58

87

83

137

65

22

101

155

337

171

74

103

Parkeergelden

-

21

54

15

29

33

21

87

65

47

58

32

75

Passagiersgelden

119

234

202

162

170

133

347

126

224

463

197

240

251

Overige gelden

-

3

-

0

-

-

-

-

-

-

0

1

42

Havengelden

219

316

343

259

336

231

389

315

444

847

426

348

470

Emissiegelden

-

-

-

5

7

-

14

-

17

44

-

7

11

Securitygelden

111

79

-

78

11

9

17

-

-

-

36

13

128

-

-

132

-

52

-

89

-

-

-

8

73

-

111

79

132

78

63

9

107

-

-

-

44

86

128

Geluidsgelden

-

-

-

-

-

-

63

-

12

-

-

94

48

Geluidsheffingen
Geluidsgelden en heffingen

-

-

10

-

-

-

5

-

-

-

-

-

-

-

-

10

-

-

-

68

-

12

-

-

94

48

ATC-heffingen

34

45

38

28

28

2

28

6

3

3

4

28

69

Securityheffingen
Securitygelden en heffingen

Passagiersbelastingen

-

-

68

-

94

136

94

-

229

229

-

94

-

Totaal
% Afwijking prijsniveau t.o.v.
AMS

364

439

590

370

528

378

700

320

707

1124

474

656

727

0%

21%

62%

1%

45%

4%

92%

-12%

94%

209%

30%

80%

100%

% Havengelden

60%

72%

58%

70%

64%

61%

56%

98%

63%

75%

90%

53%

65%

1%

1%

2%

4%

1%

2%

21%

12%

13%

18%

14%

7%

4%

9%

% Emissiegelden
% Securitygelden en heffingen
% Geluidsgelden en heffingen
% ATC-heffingen
% Passagiersbelastingen

Bron:
Noot:

30%

18%

22%

2%
2%

2%
9%

10%

6%
11%

15%

9%

10%
8%

5%

1%

4%

18%

36%

13%

2%
2%

0%

0%

32%

20%

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC
Berekend prijsniveau per afzonderlijke categorie op basis van het ‘Schiphol pakket’ uit 2021.

1%

14%

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel D.3

42

Prijsniveaus in 2021 (mln. €)

2021

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

Landingsgelden

118

71

91

83

137

67

22

132

191

572

172

77

103

Parkeergelden

-

22

56

11

29

34

21

113

74

50

58

33

75

Passagiersgelden

158

247

215

159

183

133

356

174

255

460

196

228

251

Overige gelden

1

4

-

0

-

-

-

-

-

-

0

1

42

Havengelden

276

345

362

253

350

234

398

419

520

1083

426

339

470

Emissiegelden

-

-

-

5

7

-

14

-

21

58

-

7

11

Securitygelden

129

92

-

73

11

9

17

38

-

5

35

11

128

-

-

109

-

55

-

99

-

-

-

8

99

-

129

92

109

73

66

9

116

38

-

5

43

110

128

Geluidsgelden

-

-

-

-

-

-

59

-

18

-

-

93

56

Geluidsheffingen
Geluidsgelden en heffingen

-

-

12

-

-

-

5

-

-

-

-

-

-

-

-

12

-

-

-

64

-

18

-

-

93

56

ATC-heffingen

42

39

38

28

28

2

28

7

3

3

4

28

82

Securityheffingen
Securitygelden en heffingen

Passagiersbelastingen

55

-

89

-

145

136

145

-

238

238

-

145

-

Totaal
% Afwijking prijsniveau t.o.v.
AMS

503

475

610

360

596

381

766

464

801

1387

474

723

747

0%

-5%

21%

-28%

18%

-24%

52%

-8%

59%

176%

-6%

44%

49%

% Havengelden

55%

73%

59%

70%

59%

61%

52%

90%

65%

78%

90%

47%

63%

1%

1%

3%

4%

1%

2%

20%

11%

15%

17%

13%

8%

4%

11%

% Emissiegelden
% Securitygelden en heffingen
% Geluidsgelden en heffingen
% ATC-heffingen
% Passagiersbelastingen

Bron:
Noot:

26%

19%

18%

2%
2%

2%
8%
11%

8%

6%
15%

15%

8%

8%
8%

5%

1%

4%

24%

36%

19%

0%

9%

2%
2%

0%

0%

30%

17%

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC
Berekend prijsniveau per afzonderlijke categorie op basis van het ‘Schiphol pakket’ uit 2021.

1%

20%

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

43

Bijlage E Tariefgrondslagen in 2022
Schiphol

Landingsgelden

Parkeergelden

Passagiersgelden

• Per start en landing

• MTOW

• MTOW
• (dis)Connected

• Eerste 6 uur en 15 minuten gratis
• Dag/nacht

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers
• Schiphol Centrum/Schiphol Oost

• Vracht/passagiers
• Geluidsproductie
• Dag/nacht

Brussel

• Per start en landing

• MTOW

• Vaste unit rate

• Pax- / vrachtvliegtuig

• MTOW

• Eerste 8 uur (vrachtvliegtuig) of eerste 2/4
uur (paxvliegtuig) gratis

• Vracht/passagiers
• Geluidsproductie
• Dag/nacht

• Dag/nacht

• Per landing

• MTOW

• MTOW
• Geluidsproductie
• Dag/nacht

• Dag/nacht
• (dis)Connected
• Electricity charge: heffing per
vliegtuigbeweging

Parijs
Charles de Gaulle

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers (ook in CUP-fee31)

• Electricity charge: variabele heffing per
kwartier

• Electricity charge: onderscheid tussen
bestemmingen

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers (ook in baggage charge)
• Onderscheid tussen bestemmingen (ook in
check-in charge)
• Onderscheid transfertarief voor baggage
charge tussen terminals

• Electricity charge: onderscheid tussen
(dis)connected
• De-icing fee: onderscheid naar
vliegtuiggrootte

Kopenhagen

• Per start
• MTOW

• MTOW
• (dis)Connected

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Vracht/passagiers
• Terminal

• Eerste 3 uur (connected) of eerste 6 uur
(disconnected) gratis

• Onderscheid tussen terminals

• Dag/nacht (alleen connected)

Düsseldorf

Frankfurt

Londen Gatwick

• Per start en landing
• MTOW
• Geluidsproductie

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers (ook in CUTE-charge)

• Dag/nacht

• MTOW
• Eerste 3 uur gratis
• Position charges: variabele heffing per
vliegtuigbeweging32

• Per start en landing
• MTOW

• (dis)Connected
• Vliegtuiggrootte

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Additionele variabele heffing per passagier • Dag/nacht
en per 100 kg vracht

• Onderscheid tussen bestemmingen

• Per start en landing

• MTOW

• Seizoen
• Peak/off-peak

• Dag/nacht
• Peak/off-peak

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers in de check-in charge en
baggage charge

• Onderscheid tussen vliegtuiggrootte en
(dis)connected (ground handling charges)

• Remote stand rebate

• Dag/nacht

Londen Heathrow

• Onderscheid tussen bestemmingen

• Per start en landing
• Dag/nacht

• 30 minuten gratis voor narrow body, 90
minuten voor wide body

• Geluidsproductie

• Wide body/narrow body
• Dag/nacht

• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers
• Onderscheid tussen zomer- en
winterseizoen
• Remote stand rebate

Madrid

31
32

• Per landing
• MTOW

• MTOW (ook in Electricity charge)
• Gratis tussen 00:00 en 06:00

• Geluidsproductie
• Dag/nacht

• Boarding bridge charge: variabele heffing
per kwartier

• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

De CUP- / CUTE-fee is een vergoeding voor het gebruik van de gemeenschappelijke incheckbalies en boarding gates.
De position charge is een vergoeding voor het gebruik van het elektriciteitsnetwerk van de luchthaven en de boarding
bridge.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

München

Landingsgelden

Parkeergelden

Passagiersgelden

• Per start en landing
• MTOW

• MTOW
• Eerste 4 uur gratis

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers
• Onderscheid tussen bestemmingen

• Dag/nacht
• Geluidsproductie
• Per landing

Zürich

44

• Onderscheid rebate tussen remote en
boarding station position aircraft
• MTOW (ook in de-icing fee en electricity
charge)

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Eerste 30, 60 of 90 minuten gratis,
afhankelijk van gewicht

• Baggage charge: onderscheid naar MTOW

• Per landing

• Wide body/narrow body

• MTOW

• Eerste 1,5 uur gratis voor narrow body
vliegtuigen, 3 uur voor wide body
vliegtuigen

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• MTOW

Dubai

• Boarding bridge charge: vaste heffing per
uur

Istanbul

• Per landing

• MTOW

• MTOW

• Eerste 2 uur gratis

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Afhankelijk van het aantal landingen (per
luchtvaartmaatschappij)

• Boarding bridge charge: MTOW

• Onderscheid tussen bestemmingen

• Lighting charge: vaste heffing per
beweging

• Boarding bridge charge: 25 procent hoger
per half uur na twee uur

• Follow-me charge: onderscheid tussen
bestemmingen

Vrachtgelden

Geluidsgelden

Securitygelden

• Geen

• Geen

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

Brussel

• Geen

• Geen

• Per vertrekkende passagier

Parijs Charles de Gaulle

• Geen

• Geen

• Geen

• Geen

• Geen

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Geen

• Geen

• Per vertrekkende passagier

• Geen

• Per start en landing

• Onderscheid tussen vertrekkende
passagier en 100 kg verscheepte vracht

Schiphol

Kopenhagen
Düsseldorf

• Surcharge voor de nacht per start en
landing

Frankfurt

• Geluidsproductie
• Geen

• Per start en landing

• Geen

• Geluidsproductie
• Dag/nacht

Londen Gatwick

• Seizoen

Londen Heathrow
Madrid

• Geen

• Geen

• Geen

• Geen

• Geen

• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Per 100 kg vracht per vliegtuigbeweging • Per landing

München

Zürich

• Geluidsproductie
• Dag/nacht
• Per kg verscheepte vracht
• Onderscheid tussen O/D en transfer

• Per landing
• Surcharge voor de nacht (onderscheid
tussen start en landing)

• Onderscheid tussen vertrekkende
passagier en 100 kg verscheepte vracht
• Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Geluidsproductie
• Geen

• Geen

• Afzonderlijk per vliegtuigbeweging en
per vertrekkende passagier.
Onderscheid tussen O/D- en
transferpassagiers

• Geen

• Geen

• Per vertrekkende passagier

Dubai

Istanbul

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Schiphol

45

Emissiegelden

ATC-heffingen

Geluidsheffingen

• Verbruik en uitstoot per motortype

• MTOW

• Geen

• Aantal motoren

• Vaste unit rate

• Geen

• MTOW
• Vaste unit rate

Brussel

• Geen

• Geluidsproductie
• Dag/nacht
• Optimisation factor
• Geen

Parijs
Charles de Gaulle
Kopenhagen
Düsseldorf

Frankfurt

• MTOW
• Vaste unit rate

• Per start
• MTOW
• Geluidsproductie
• Dag/nacht

• Verbruik en uitstoot per motortype
• Aantal motoren

• MTOW
• Vaste unit rate

• Geen

• Verbruik en uitstoot per motortype

• MTOW

• Geen

• Aantal motoren

• Vaste unit rate

• Verbruik en uitstoot per motortype
• Aantal motoren

• MTOW
• Vaste unit rate

• Onderscheid tussen vertrekkende
passagier en 100 kg verscheepte vracht
• Geluidsproductie
• Dag/nacht

• Verbruik en uitstoot per motortype

• MTOW

• Aantal motoren

• Vaste unit rate

• Verbruik en uitstoot per motortype

• MTOW

• Aantal motoren

• Vaste unit rate

• Geen

• MTOW
• Vaste unit rate

• Geen

München

• Verbruik en uitstoot per motortype
• Aantal motoren

• MTOW
• Vaste unit rate

• Geen

Zürich

• Verbruik en uitstoot per motortype
• Aantal motoren

• MTOW
• Vaste unit rate

• Geen

• Geen

• MTOW

• Geen

Londen Gatwick
Londen Heathrow
Madrid

Dubai
Istanbul

• Geen
• Geen

• Vaste heffing per vliegtuigbeweging
• Geen

• Vaste heffing per landing

• Geen

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Securityheffingen

Passagiersbelasting en overige heffingen

• Geen

• Vliegbelasting:

46

• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers
Slot coordination fee:

Schiphol

• Per start en landing
• Geen

• BCAA-charge:
• Per vertrekkende passagier
• Regulator fee:

Brussel

• Per start en landing
• Slot allocation fee:
• Per start en landing
• Onderscheid tussen vertrekkende passagier en ton verscheepte
vracht
• Onderscheid tussen O/D en transferpassagiers

Parijs
Charles de
Gaulle

• Civil aviation tax:
• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen vertrekkende passagier en ton verscheepte
vracht
• Onderscheid tussen O/D en transferpassagiers
• Solidarity tax:
• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen economy class en business class
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers

Kopenhagen

Düsseldorf

• Geen

• Slot allocation fee:
• Per turnaround

• Per vertrekkende passagier
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers

• Flugsteuer:
• Onderscheid tussen bestemmingen

• Onderscheid tussen bestemmingen
• Per vertrekkende passagier

Frankfurt

• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers
• Onderscheid tussen bestemmingen
• Geen

Londen Gatwick

• Geen

München

Zürich

• Flugsteuer:
• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers
• Air passenger duty:
• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen economy class en business class
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers

Londen
Heathrow
Madrid

• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers

• Air passenger duty:
• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen economy class en business class
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers

• Per vertrekkende passagier

• Charge on slot allocation
• Per start en landing

• Per vertrekkende passagier
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers
• Onderscheid tussen bestemmingen

• Flugsteuer:
• Onderscheid tussen bestemmingen
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers

• Geen

• Geen

• Geen

• Advanced passenger information (API) fee:
• Onderscheid tussen O/D- en transferpassagiers

Dubai

• Passenger facility charge:
• Per vertrekkende passagier

Istanbul

Bron:

• Geen

• Geen

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA's ACIC

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

47

Bijlage F Differentiaties naar vervoerssegment
in 2021
Figuur F.1

Differentiatie naar vervoerssegment in de passagiersgelden in 2021

€ 35

100%

100%

Transfertarief (linker as)
€ 30

90%

Transfertarief ten opzichte van O/Dtarief (rechter as)

€ 25

70%
67%

€ 20

60%

60%

53%

51%
€ 15

63%

61%

60%

50%

42%
38%

40%

30%

€ 10

25%
20%
€5
10%

€0
AMS

Bron:

80%

78%

BRU

CDG

CPH

DUS

0%
DXB

0%
FRA

IST

LGW

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

LHR

MAD

MUC

ZRH

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief

Gemiddeld tarief passagiersgelden per vertrekkende passagier in 2021

O/D-tarief (linker as)

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Figuur F.2

48

Differentiatie naar vervoerssegment in het securitysegment in 2021

€ 15

100%

100%

100%

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief
(rechter as)

80%

70%
€ 10

66%
58%

56%

59%

60%

57%

55%

54%

50%

40%

40%
€5

30%

20%

10%

€0
AMS

Bron:

90%

Transfertarief (linker as)

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief

Gemiddeld tarief securitygelden en -heffingen per vertrekkende
passagier in 2021

O/D-tarief (linker as)

BRU

CDG

CPH

DUS

0%
DXB

0%
FRA

IST

LGW

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

LHR

MAD

MUC

ZRH

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Figuur F.3

49

Differentiatie naar vervoerssegment in het totale prijsniveau in 2021

€ 70

100%

80%
73%

€ 50

80%

73%

72%

60%

59%

€ 40

70%

66%

65%

54%

53%
47%

€ 30

53%

53%

50%

46%
40%

30%

€ 20

20%
€ 10

10%

€0

0%
AMS

Bron:

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

Gemiddelde passagier (linker as)

O/D-passagier (linker as)

Transferpassagier (linker as)

Transfer- t.o.v. OD-passagier (rechter as)

Analyse SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

MUC

ZRH

Transfertarief ten opzichte van O/D-tarief

Gemiddeld berekend prijsniveau per passagier in € in 2021

90%
€ 60

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

50

Bijlage G Ontwikkeling prijsniveau over de tijd
(gecorrigeerd voor inflatie)
Tabel G.1

Ontwikkeling reële prijsniveau over de periode 2013 – 2022
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

-20%

22%

5%

-24%

191%

1%

-7%

13%

43%

301%

-22%

-25%

-35%

0%

16%

-42%

-22%

1%

-9%

12%

98%

-1%

-23%

-100%

237%

-12%

-6%

1%

-17%

-2%

47%

18%

-5%

Toename 2013-22
Landingsgelden
Parkeergelden
Passagiersgelden

0%

-5%

Overige gelden

Nieuw

12%

Havengelden

-9%

0%

Emissiegelden

Nieuw

Securitygelden

-14%

Securitygelden en heffingen

-4%

-6%

Securityheffingen

-15%

52%

-22%

-17%

-10%

38%

-24%
-14%

-6%

-24%

-10%

-17%

28%
-10%

30%

-3%

-8%

-17%

22%

-100%

40%

-22%

Geluidsgelden en heffingen

-100%

40%

-1%

Totaal

Bron:

102%

Nieuw
0%

-33%

-26%

-21%
3%

6%
-17%

-27%

-19%

0%

153%

-17%

-34%

92%

-31%

-10%

58%

-31%

63%

-31%

Nieuw

-30%

-55%

Nieuw

-30%

-55%

0%

9%

-13%

-15%

33%

82%

164%

217%

Nieuw

Nieuw

Nieuw

1%

4%

-7%
89%

30%

Geluidsheffingen

Passagiersbelasting
en

25%

-11%

Geluidsgelden

ATC-heffingen

-32%
Nieuw

Nieuw

0%

-17%

0%

27%

Nieuw

27%

39%

39%

5%

13%

36%

Nieuw

-18%

-91%

-9%

-9%

22%

61%

-3%

27%
-27%

-1%

-14%

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot: De ontwikkeling van het prijsniveau wordt gecorrigeerd voor inflatie met de geharmoniseerde consumentenprijsindex
(HICP) van Eurostat. Voor elke benchmarkluchthaven gebruiken we het inflatiecijfer voor de EU als geheel. Zodoende worden
de resultaten niet vertekend door inflatieverschillen tussen de landen waar de benchmarkluchthavens gevestigd zijn.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel G.2

51

Ontwikkeling reële prijsniveau over de periode 2021 - 2022
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

-4,9%

-6,0%

-6,1%

-8,7%

77,9%

-8,4%

-4,6%

-8,4%

-22,7%

64,2%

-11,3%

-31,1%

-8,4%

-5,9%

-8,1%

-8,6%

-12,2% -8,4%

-4,5%

-8,4%

-8,3%

3,7%

-10,2%

-100,0%

-10,7%

-6,9%

-6,1%

-1,3%

-2,1%

-8,4%

1,9%

10,7%

-11,1%

-6,8%

-7,0%

-8,4%

90,8%

-8,4%

Toename 2021-22
Landingsgelden
Parkeergelden
Passagiersgelden

1,4%

-4,4%

Overige gelden

-28,5%

-4,6%

-12,5%

Havengelden

-1,3%

-4,9% -6,9%

-7,1%

29,0% -8,4%

-2,4%

Emissiegelden

Nieuw

-8,7%

-8,4%

-4,5%

Securitygelden

-4,8%

-8,7%

31,1%

-5,8%

Securityheffingen
Securitygelden en heffingen

-8,4%
-4,8%

-5,8% -8,4%

-8,4%

-8,4%

-8,4%
-8,7%

-1,7%

-8,4%

-7,4%

2,0%

-2,9%

-8,3%

-2,9%

-3,6%

ATC-heffingen

-2,7%

3,6%

Passagiersbelastingen

-7,2%

-7,8%

Totaal

0,4%

-4,5% -6,6%

-9,2%

28,8%

-21,1%

-8,0%

167,4%

-8,4%

-11,4%

92,0%

-8,4%

-6,9%

-8,4%

-11,1% -10,6%

1,5%

-8,4%

-4,4%

-35,9%

1,0%

-4,4%

-35,9%

1,0%

-8,4%

53,2%

-8,4%

-11,0%

-12,4%

-11,1%

-8,4%

14,0% 53,2% -8,4% 53,2% -8,4%
-5,8%

38,7%

-8,4%

-3,2%

Geluidsheffingen
Geluidsgelden en heffingen

-8,6%
100,5%

-8,4%

Geluidsgelden

Bron:

-1,3%

-8,4%

-8,4%

-9,2%

17,0% -8,4%

-2,5%

-8,4%

-8,8%

-8,8%

-7,0%

-7,0%

-5,2%

30,1%

-11,1%

-9,2%
-7,5%

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

Noot: De ontwikkeling van het prijsniveau wordt gecorrigeerd voor inflatie met de geharmoniseerde consumentenprijsindex
(HICP) van Eurostat. Voor elke benchmarkluchthaven gebruiken we het inflatiecijfer voor de EU als geheel. Zodoende worden
de resultaten niet vertekend door inflatieverschillen tussen de landen waar de benchmarkluchthavens gevestigd zijn.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

52

Bijlage H Verrekening coronaverliezen
De mate waarin de benchmarkluchthavens hun operationele verliezen vanwege de coronacrisis kunnen verrekenen
door het verhogen van de luchthavengelden verschilt per luchthaven. Een belangrijke bepalende factor is op welke
manier luchthavengelden worden gereguleerd in het land waar de benchmarkluchthaven zich bevindt. Tabel H.1
geeft voor elke benchmarkluchthaven in het EU+EFTA-gebied weer welke regulering van toepassing is. Schiphol,
de Duitse luchthavens, Madrid en Zürich kennen een systeem van ‘rate of return’. In dit systeem kunnen luchthavens
hun tarieven zodanig vaststellen, dat zij een acceptabele winstmarge maken. Een onafhankelijke toezichthouder
bepaalt wat een acceptabele marge is. De andere benchmarkluchthavens kennen een ‘price cap’ systeem. In dit
systeem maken luchthavens een raming van hun operationele kosten en de hoogte van hun investeringen voor een
bepaalde periode (bijvoorbeeld vijf jaar). De luchthavens stellen ook een verkeersraming op. Op basis van deze
ramingen stelt een onafhankelijke toezichthouder de maximale hoogte van de luchthavengelden (‘price cap’) vast
voor de desbetreffende periode.
Luchthavens met een ‘rate of return’ systeem kunnen hun luchthavengelden verhogen als verkeersvolumes sterk
dalen (zoals tijdens de coronacrisis). 33 Zo zorgen de luchthavens ervoor dat ze ondanks het lage verkeersvolume
nog steeds een acceptabele winstmarge maken. Uit Tabel H.1 blijkt dat de luchthavens met een sterke stijging van
het prijsniveau sinds de coronacrisis – Schiphol, Düsseldorf en Frankfurt – een systeem van rate of return kennen.34
Voor de andere luchthavens met een rate of return systeem geldt dat de tarieven niet in sterke mate gestegen zijn
sinds de coronacrisis. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de huidige tarieven zijn vastgesteld vóór het begin
van de crisis. Het prijsniveau van Madrid is bijvoorbeeld vastgesteld voor de periode 2017 – 2021.35
Luchthavens met een price cap systeem kunnen in beginsel hun gelden niet verhogen bij sterk dalende
verkeersvolumes. Zij zijn immers gebonden aan de price cap. Echter, de toezichthouder kan besluiten de price cap
opnieuw vast te stellen. Volgens Forseath (2020) hebben verschillende toezichthouders aangegeven dat de price
cap uitsluitend opnieuw wordt vastgesteld bij een dreigend faillissement van de luchthaven. Een andere
mogelijkheid is dat de luchthavengelden zullen stijgen bij het ingaan van de nieuwe tariferingsperiode. Dit zal vooral
het geval zijn als de coronacrisis een langetermijneffect heeft op de operationele kosten en de verkeersvolumes op
een luchthaven (Forseath, 2020). In dat geval kunnen luchthavens hun kosten namelijk niet meer terugverdienen
met luchthavengelden op pre-coronaniveau. Tabel H.1 laat zien dat benchmarkluchthavens met een price cap
systeem gemiddeld genomen een minder grote stijging van het prijsniveau noteren sinds de coronacrisis dan
luchthavens met een rate of return systeem.

33

34

35

Forseath (2020). Covid-19, the collapse in passenger demand and airport charges. Journal of Air Transport
Management.
In het geval van Düsseldorf wordt de stijging van het prijsniveau ook veroorzaakt door een sterke stijging van de
landingsgelden voor nachtvluchten (zie nader paragraaf 3.4.3).
De exploitant van de luchthaven Madrid was van plan om de tarieven voor de tariferingsperiode 2022 – 2026
substantieel te verhogen vanwege de gevolgen van de coronacrisis. Dit is echter tegengehouden door de Spaanse
overheid (die een meerderheidsbelang in de luchthaven heeft). Zie: https://www.iata.org/en/pressroom/2022releases/2022-02-16-01/

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Tabel H.1
Luchthaven

53

De luchthavengelden op de benchmarkluchthavens worden op verschillende manieren gereguleerd
Economische regulering

Voor hoeveel jaar worden
gelden vastgesteld?

Stijging prijsniveau 2019 2022

AMS

Rate of return

3 jaar

38,80%

BRU

Price cap

5 jaar

8,10%

CDG

Price cap

5 jaar

4,70%

CPH

Price cap

4 jaar

5,00%

DUS

Rate of return

Geen data beschikbaar

43,70%

FRA

Rate of return

Geen data beschikbaar

16,50%

MAD

Rate of return

5 jaar

-3,30%

MUC

Rate of return

Geen data beschikbaar

4,50%

ZRH

Rate of return

max. 4 jaar

4,00%

Bron:
Steer Davies Gleave (2018). Support study to the Ex-post evaluation of Directive 2009/12/EC on Airport Charges. De
stijging van het prijsniveau is berekend door SEO op basis van officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC
Noot:

Er zijn alleen gegevens beschikbaar voor benchmarkluchthavens in het EU+EFTA-gebied.

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Bijlage I

54

Prijsniveaus per turnaround in 2022
AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

359

274

467

265

476

205

167

465

1.224

6.677

511

178

302

12

142

85

89

76

68

93

208

131

782

1.194

874

788

930

430

1.726

707

1.354

2.469

886

1.123

1.090

1

0

1

1.483

1.054

1.492

725

1.969

1.240

2.671

9.354

1.529

1.301

1.554

125

201

52

28

103

596

Embraer 190
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden
Passagiersgelden
Overige gelden

4

26

Havengelden

1.145

1.507

Emissiegelden

45

Securitygelden

632

506

632

506

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1

12

17

347

85

347

337

476
476

36
29

91

29

548

252

202

27

162
42

456

202

27

205

559

596

80

410

32

80

410

32

203

352

457

Geluidsgelden

249

Geluidsheffingen

89

23

Geluidsgelden en -heffingen

89

272

ATC-heffingen

190

Passagiersbelastingen

181

186

183

Totaal

2.194

2.198

2.446

AMS

BRU

914

555
69

380

Passagiersgelden

1.912

2.729

1.947

Overige gelden

4

39
3.392

152

203

15

203

291

707

291

1.565

2.340

1.475

3.320

CDG

CPH

DUS

DXB

602

429

688

333

85

204

112

450

284

190

250

1.752

2.103

1.618

3.220

1.964

2.939

4.747

216

160

57

14

14

377

377

19

1.500

3.267

9.973

1.752

2.817

2.561

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

182

686

1.286

12.198

822

287

555

1.897

2.426

2.561

1

0

3

2.969

2.714

3.376

291

Boeing 738W
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden

Havengelden

2.830

Emissiegelden

108

Securitygelden

1.446

959

1.446

959

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1
2.929

2.183

2.875

28

40

785

161

785

752

1.201
1.201

2.154

3.513

3.101

86
108

172

108

1.242

591

134

267

Passagiersbelastingen

682

Totaal

5.333

261

257

5.435

66

196

1.380

50

363
81

1.069

384

50

444

1.265

1.380

516

538

516

538

285

493

286

448
213

914
4.612

122

42

134

ATC-heffingen

475

384

406

Geluidsgelden en -heffingen

17.135

326

1.071

Geluidsgelden
Geluidsheffingen

4.509

256

3.209

285

15

285

1.119

1.394

1.119

5.072

3.671

6.694

286
57

3.541

20

20

1.563

1.563

6.704

19.243

26

1.119
3.439

6.021

5.852

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

55

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

3.238

1.123

1.717

2.046

928

1.586

241

2.873

1.324

7.843

3.887

1.358

1.779

947

1.403

568

672

672

467

3.550

1.794

1.244

1.156

Passagiersgelden

2.002

3.047

4.002

1.930

2.352

1.398

6.251

1.936

3.403

9.713

2.632

2.831

Overige gelden

4

45

1

49

1.054

Havengelden

5.244

5.162

7.675

4.238

7.548

Boeing 773ER
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden

Emissiegelden

558

Securitygelden

1.566

7.121

1.149

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1
4.545

3.952

145

209

855

193

1.257
1.566

1.149

1.257

3.656

826

8.359

448
93

632
855

6.959

248

93

1.394

Geluidsheffingen

139

80

Geluidsgelden en -heffingen

139

1.226

796
589

778

767

Totaal

8.754

7.089

10.865

AMS

BRU

914

555
69

407

Passagiersgelden

2.336

3.205

2.053

Overige gelden

4

39
3.868

637

1.023

2.466

460

61

460

1.146

ATC-heffingen

18.799

1.146

Geluidsgelden

Passagiersbelastingen

6.522

3.083

636

342

398

316

1.485

97

1.144

494

1.460

1.485

165

729

1.103

165

729

1.103

851

1.471

851

26

851

3.684

1.634

3.684

6.181

9.522

5.410

14.562

CDG

CPH

DUS

DXB

602

429

688

333

85

204

112

450

284

190

250

2.006

2.436

2.411

3.514

2.595

2.984

5.095

1.580

57

61

1.632

60

60

7.702

7.702

78

8.876

15.472

29.088

8.248

11.597

11.949

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

182

686

1.286

12.198

822

287

555

2.151

2.723

3.096

1

0

3

3.223

3.011

3.911

3.684

Boeing 738W (0% transfer)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden

Havengelden

3.254

Emissiegelden

108

Securitygelden

1.691

959

1.691

959

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1
3.063

2.436

3.209

28

40

909

161

909

863

1.496
1.496

2.947

3.807

3.731

86
161

172

161

1.444

702

Geluidsheffingen

134

42

Geluidsgelden en -heffingen

134

448

Passagiersbelastingen

1.016

Totaal

6.336

261

257

213

1.362
5.088

6.311

3.587

475

285

15

285

1.667

1.446

1.667

6.065

4.569

7.737

122

66

196

1.627

384

50

418
81

1.270

384

50

499

1.465

1.627

516

538

516

538

285

493

406

267

17.483

326

1.272

Geluidsgelden

ATC-heffingen

4.554

256

286

286
57

4.172

20

20

2.329

2.329

7.515

20.357

26

1.667
3.748

7.067

6.634

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

56

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

914

555

602

429

688

333

182

686

1.286

12.198

822

287

555

69

407

85

204

112

450

284

190

250

1.305

2.047

1.796

1.389

1.625

482

2.799

1.061

2.874

4.248

1.533

2.001

1.795

1

0

3

2.806

1.820

2.397

1.018

3.092

2.197

4.444

16.636

2.606

2.288

2.610

326

475

32

172

Boeing 738W (80% transfer)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden
Passagiersgelden
Overige gelden

4

39

Havengelden

2.223

2.711

Emissiegelden

108

Securitygelden

1.095

959

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1

28

40

606

161

778
1.095

959

778

86

432
606

593

384

783
32

Geluidsgelden

954

384

406

Geluidsheffingen

134

Geluidsgelden en -heffingen
267

261

257

Passagiersbelastingen

203

Totaal

3.895

3.930

4.247

AMS

BRU

3.238

2.800

50

122

66

284

196

1.026

81

781

365

977

1.026

516

538

516

538

285

493

286

42

134

ATC-heffingen

50

256

448
213

285

15

285

333

1.318

333

2.667

3.649

2.384

5.200

CDG

CPH

DUS

DXB

1.123

1.717

2.046

928

1.586

947

1.326

568

672

3.942

4.782

2.419

3.042

7.825

5.033

4.643

5.148

145

209

1.090

193

272

286
57

20

20

26

466

466

2.638

5.542

17.647

2.997

4.522

4.732

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

241

2.873

1.324

7.843

3.887

1.358

1.779

672

467

3.550

1.794

1.244

1.156

2.890

7.295

3.122

3.488

11.010

3.249
1

49

1.054

8.002

9.546

6.607

20.096

8.293

4.822

8.554

1.023

2.466

636

342

501

316

1.950

97

1.522

598

1.838

1.950

729

1.103

333

Boeing 773ER (0% transfer)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden
Passagiersgelden
Overige gelden

4

45

Havengelden

6.042

6.057

Emissiegelden

558

Securitygelden

2.027

1.149

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1

1.812
2.027

1.149

1.812

448
193

841
1.090

1.034

248

193

Geluidsgelden

1.773

Geluidsheffingen

139

80

139

1.226

796

Passagiersbelastingen

1.218

Totaal

10.641

778

767

7.984

13.781

637

851

26

7.613

1.734

7.613

6.905

14.351

7.101

19.914

3.237

61

460

1.146

Geluidsgelden en -heffingen
ATC-heffingen

460

1.525

851

61
165

165
57

10.063

60

60

15.919

15.919

23.774

38.602

1.632
3.416

4.089

729

1.103

78

851

1.471

8.969

16.489

7.613
13.419

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

57

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

3.238

1.123

1.717

2.046

928

1.586

241

2.873

1.324

7.843

3.887

1.358

1.779

947

1.326

568

672

672

467

3.550

1.794

1.244

1.156

Passagiersgelden

1.564

2.554

3.573

1.661

1.972

578

5.678

1.283

3.357

9.000

2.292

2.510

Overige gelden

4

45

1

49

1.054

Havengelden

4.806

4.670

7.336

3.916

6.994

Boeing 773ER (80% transfer)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden

Emissiegelden

558

Securitygelden

1.313

6.615

1.149

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1
4.276

3.572

145

209

726

193

952
1.313

1.149

952

2.836

711

7.707

448
39

518
726

6.385

248

39

139

796

778

767

Passagiersbelastingen

244

Totaal

7.716

6.597

9.142

AMS

BRU

345

274

782

1.194

2.466
61

1.186

460

61

2.530

636

342

341

316

1.230

97

936

437

1.252

1.230

729

1.103

729

1.103

851

1.471

165

80

139

ATC-heffingen

1.023
460

1.146

Geluidsgelden en -heffingen

18.086

938

Geluidsgelden
Geluidsheffingen

6.475

1.632

1.226
637

851

26

851

1.523

1.580

1.523

5.783

6.866

4.481

11.620

CDG

CPH

DUS

DXB

467

265

476

205

85

65

68

874

788

930

430

1.443

1.054

1.492

700

12

17

669

165
57

60

60

78

3.184

3.184

8.224

10.907

23.856

7.851

8.907

11.140

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

167

465

1.224

6.677

511

178

302

77

208

106

1.727

707

1.302

2.415

886

1.123

1.090

1

0

1

1.962

1.172

2.603

9.300

1.504

1.301

1.554

125

201

52

28

162

103

596

42

456

205

559

596

410

32

1.523

Embraer 190 (0% connected)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden
Passagiersgelden

102

Overige gelden

4

26

Havengelden

1.130

1.494

Emissiegelden

45

Securitygelden

632

506

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1

347
476

632

506

476

85

36
29

252
347

337

91

29

Geluidsgelden

548

Geluidsheffingen

89

23

89

272

190

Passagiersbelastingen

181

Totaal

2.179

186

183

2.186

2.407

152

203
291

707

291

1.565

2.340

1.450

3.314

216

27

202

249

Geluidsgelden en -heffingen
ATC-heffingen

202

457

15

203

27
80

80
57

14

14

377

377

1.431

3.199

9.918

160

410

32

19

203

352

1.727

2.817

291
2.561

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

58

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

431

274

467

265

476

205

167

465

1.224

6.677

511

178

302

72

336

85

210

117

405

173

208

255

782

1.194

874

788

930

430

1.719

707

1.608

2.737

886

1.123

1.090

1

0

1

1.676

1.054

1.492

845

2.003

1.576

3.005

9.622

1.652

1.301

1.554

12

17

125

201

52

28

347

85

162

103

596

42

456

205

Embraer 190 (100% connected)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden
Passagiersgelden
Overige gelden

4

26

Havengelden

1.217

1.567

Emissiegelden

45

Securitygelden

632

506

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1

476
632

506

476

36
29

252
347

337

91

202

457
29

Geluidsgelden

548

202

249

Geluidsheffingen

89

23

Geluidsgelden en -heffingen

89

272

ATC-heffingen

190

Passagiersbelastingen

181

186

183

Totaal

2.265

2.258

2.640

AMS

BRU

2.658

1.123
533

149

Passagiersgelden

2.002

3.047

4.002

Overige gelden

4

45
4.747

152

203

15

203

291

707

291

1.565

2.340

1.595

3.354

CDG

CPH

DUS

DXB

1.717

2.046

928

1.586

672
1.930

2.352

216

27

57

27

160

559

596

80

410

32

80

410

32

203

352

14

14

377

377

19

1.836

3.601

10.241

1.875

2.817

2.561

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

241

2.873

1.324

7.843

3.887

1.358

1.779

293

373

1.001

1.794

1.244

1.475

1.398

6.449

1.936

2.795

9.072

2.632

2.831

3.083

1

49

1.054

7.995

4.238

7.548

291

Boeing 773ER (0% connected)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)
Parkeergelden

Havengelden

4.664

Emissiegelden

558

Securitygelden

1.566

1.149

1.566

1.149

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1
5.867

3.977

3.952

145

209

855

193

855

826

1.257
1.257

3.277

7.063

93

248

93

1.394

632

Geluidsheffingen

139

80

Geluidsgelden en -heffingen

139

1.226

Passagiersbelastingen

589

Totaal

8.174

778

767

637

1.580
6.675

9.610

5.614

18.159

1.023

2.466

851

26

851

3.684

1.634

3.684

9.522

5.031

14.666

636

342

316

1.485

460

61

398
97

1.144

460

61

494

1.460

1.485

729

1.103

1.146

796

5.913

1.146

Geluidsgelden

ATC-heffingen

5.810

448

1.632

165

165
57

60

60

7.702

7.702

6.327

14.864

28.447

729

1.103

78

851

1.471

8.567

11.597

3.684
11.949

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

59

AMS

BRU

CDG

CPH

DUS

DXB

FRA

IST

LGW

LHR

MAD

MUC

ZRH

3.322

1.123

1.717

2.046

928

1.586

241

2.873

1.324

7.843

3.887

1.358

1.779

Boeing 773ER(100% connected)
Landingsgelden (excl.
emissiegelden)

1.007

1.497

650

672

727

480

3.919

1.794

1.244

1.110

Passagiersgelden

Parkeergelden
2.002

3.047

4.002

1.930

2.352

1.398

6.223

1.936

3.491

9.806

2.632

2.831

Overige gelden

4

45

1

49

1.054

Havengelden

5.328

5.222

7.629

4.238

7.548

Emissiegelden

558

Securitygelden

1.566

7.215

1.149

Securityheffingen
Securitygelden en -heffingen

1
4.627

3.952

145

209

855

193

1.257
1.566

1.149

1.257

3.711

826

248

93

1.394

Geluidsheffingen

139

80

Geluidsgelden en -heffingen

139

1.226

ATC-heffingen

796
589

Totaal

8.838

778

767

637

1.580
7.149

10.959

6.263

18.892

1.023

2.466

460

61

460

1.146

Passagiersbelastingen

6.610

1.146

Geluidsgelden

Bron:

8.728

448
93

632
855

6.944

851

26

851

3.684

1.634

3.684

9.522

5.465

14.547

57

9.245

61

1.632
3.083

636

342

398

316

1.485

97

1.144

494

1.460

1.485

165

729

1.103

165

729

1.103

851

1.471

60

60

7.702

7.702

15.561

29.181

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken, officiële havengeldregelingen en IATA’s ACIC

78

3.684
8.202

11.597

11.949

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

Bijlage J
Tabel J.1

60

Vliegtuig- en beladingsspecificaties

Vliegtuig- en beladingsspecificaties op basis van het Schipholpakket van 2021
MTOW

Vliegbewegingen

Passagiers
(x 1.000)

Aandeel
transfer

Vracht en
post (ton)

Afhandeling
(aandeel
connected)

Airbus A320-200

75

14.846

1.684

6%

1.384

58%

Airbus A319-1

67

9.437

870

11%

679

52%

Airbus A320NEO

75

5.172

580

1%

937

89%

Airbus A321

88

1.917

263

13%

687

99%

Airbus A321NEO

90

1.670

230

4%

1.070

98%

Airbus A330-200

228

2.661

360

66%

22.093

92%

Airbus A330-300

234

6.464

884

68%

71.947

93%

Airbus A330-900

242

1.476

227

78%

13.160

99%

Airbus A350-900

276

3.433

314

64%

53.001

79%

Airbus A220-3

68

2.437

199

37%

245

100%

Boeing 737-700W

62

18.746

1.680

61%

1.886

99%

Boeing 737-800W

73

56.904

7.275

33%

4.269

96%

Boeing 737-900W

78

3.341

444

56%

542

97%

Boeing 737-MAX8

83

2.587

369

1%

125

94%

Boeing 747-400F

403

4.885

-

0%

322.622

0%

Boeing 747-8F

448

2.302

-

0%

177.469

0%

Boeing 767-300W

184

1.134

181

17%

4.707

93%

Boeing 777-200ER

289

4.566

706

62%

53.745

97%

Boeing 777F

347

5.758

-

0%

382.967

0%

Boeing 777-300ER

350

11.495

1.762

52%

223.068

87%

Boeing 787-10

254

4.927

624

67%

92.096

99%

Boeing 787-8

227

3.006

409

8%

22.551

84%

Boeing 787-9

253

7.904

1.002

67%

111.034

98%

Bombardier
CRJ900

38

1.678

92

5%

23

88%

Bombardier
CRJ1000

39

1.762

127

63%

1

99%

Embraer 175

37

32.495

1.748

71%

421

20%

Embraer 190

45

39.635

2.672

66%

816

17%

Type

Bron:

Analyse SEO op basis van Schipholstatistieken 2021

BENCHMARK LUCHTHAVENGELDEN EN OVERHEIDSHEFFINGEN

61

Bijlage K Wisselkoersen
Tabel K.1

Gemiddelde wisselkoersen in april 2022

Luchthaven

Valuta

CPH

DKK

0,134

DXB

AED

0,251

TL

0,063

USD

0,923

LHR/LGW

GBP

1,196

ZRH

CHF

0,979

IST

Bron:

www.x-rates.com

€ per eenheid

“De wetenschap dat
het goed is.”
SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk
toegepast onderzoek in opdracht van overheid en
bedrijfsleven.

Ons

onderzoek

helpt

onze

opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen.
SEO Economisch Onderzoek is gelieerd aan de
Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op
de nieuwste wetenschappelijke methoden. We
hebben geen winstoogmerk en investeren continu
in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via
promotietrajecten,

het

uitbrengen

van

wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken
en congresbezoek.

SEO-rapport 2023-31
ISBN 978-90-5220-271-6
Informatie & Disclaimer
SEO Economisch Onderzoek heeft op de verkregen informatie en data geen onderzoek uitgevoerd dat het karakter draagt van
een accountantscontrole of due diligence. SEO is niet verantwoordelijk voor fouten of omissies in de verkregen informatie en
data.
Copyright © 2023 SEO Amsterdam.
Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit magazine te gebruiken in artikelen, onderzoeken en
collegesyllabi, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld. Gegevens uit dit rapport mogen niet voor
commerciële doeleinden gebruikt worden zonder voorafgaande toestemming van de auteur(s). Toestemming kan worden
verkregen via secretariaat@seo.nl.

Roetersstraat 29

+31 20 399 1255

1018 WB, Amsterdam

secretariaat@seo.nl
www.seo.nl