Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

34 104

Langdurige zorg

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 306

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 november 2020
De vaste commissie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft mij per
brief van 19 juni jl. verzocht om een brief over de kapitaallasten van
zorginstellingen. U verzoekt mij daarbij in te gaan op de vragen:
• Of met de invoering van de normatieve huisvestingscomponent (nhc)
is bereikt wat was beoogd.
• Of er aanpassingen nodig zijn ten aanzien van de hotelkosten en de
bekostiging van gemeenschappelijke ruimten.
• Of het kabinet plannen heeft om over te gaan tot volledige scheiding
van wonen en zorg.
• Hoe het staat met de kapitaallasten van instellingen en of deze er goed
of slecht voor staan.
Ik ga in deze brief, mede namens de Minister voor Medische Zorg en
Sport, in op de afzonderlijke vragen die uw Kamer heeft gesteld.
Is met de invoering van de nhc bereikt wat was beoogd?
Ja. De conclusie in 1999 was dat er sprake was van een verstard, op
aanbod gericht zorgstelsel. In dat systeem sloten de vraag naar zorg en
het aanbod daarvan niet bij elkaar aan. Deze conclusie heeft geleid tot het
project van de modernisering van de Algemene wet bijzondere ziektekosten (Awbz). Na deze operatie loopt de bekostiging van de zorg via de
prestaties van het zorgzwaartepakket (zzp). De bekostiging van de
kapitaallasten van de Wlz zorginstellingen loopt via de nhc.
De doelstellingen van de nhc invoering waren:
• Een vereenvoudiging van de bemoeienis van de overheid met de
bouw van zorginstellingen. De vereisten dat de Minister de investering
goedkeurt, er een bouwkundige toetsing wordt gedaan en overige
procedures met gedetailleerde bouwplannen voor een vergunning zijn
met ingang van 2009 geschrapt (destijds beter bekend als het
bouwregime).

kst-34104-306
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 104, nr. 306

1

•

•

•

•

Beteugeling van ondoelmatigheid door een afbouw van de budgetgarantie voor de Wlz-zorginstellingen. Dit wordt vervangen door vrijheid
voor zorginstellingen om de eigen investeringen te doen, ontslagen
van bureaucratische verplichtingen. Hier staat tegenover dat niet voor
huisvestingslasten wordt betaald als op de plek geen zorg wordt
geleverd.
De zorginstellingen zelf de afweging laten maken over huisvesting en
zorg. Geen levering van zorg en huisvesting betekent dat er geen
inkomsten zijn. De instellingen moeten zich oriënteren op de wensen
van (toekomstige) bewoners, anders blijven deze weg. Daarbij hoort
dat instellingen zelf de uitgavenmix bepalen om zorg en huisvesting
aan de bewoners te leveren.
In de periode 2012 t/m 2017 kwam de vergoeding die zorginstellingen
voor kapitaallasten kregen uit twee systemen. Het oude budgetgarantiesysteem en het nieuwe normatieve (nhc) systeem De budgetgarantie is in deze periode stapsgewijs afgebouwd, het nhc systeem met het
risico van leegstand, is stapsgewijs opgebouwd.
Sinds 2018 zijn er integrale tarieven, waarbij de zorginstellingen
betaald krijgen voor zorg en huisvesting.

Hiermee is het speelveld veranderd, evenals de afweging van de
zorginstelling. Waar men eerst, na vergunningverlening, relatief risicoloos
kon investeren, is het al bij de bouw wenselijk na te denken over de
termijn van de financiële verplichtingen en rekening te houden met een
scenario van alternatieve aanwending van het gebouw. Als het gebouw
onverhoopt moet worden afgestoten, wat is het dan voor een andere
partij waard? Aan een investeringen zit door een hypotheek of een
mogelijk langdurig huurcontract immers een langjarige financiële
verplichting vast. Dit kan leiden tot meer terughoudendheid bij investeringen, anderzijds bestaat het fenomeen van «spookgebouwen» niet
meer, i.e. gebouwen waarvoor de instelling wel een vergoeding ontvangt,
maar waar niet langer zorg wordt verleend.
Overigens is de constatering van de veldpartijen dat de zorginstellingen
doorgaans verdienen op het bedrag dat zij krijgen voor de kapitaallasten.
Dit geld gebruiken zij voor zorgverlening. Er is geen tendens van grote
investeringen in vastgoed ten laste van de zorgcomponent. Het is juist
andersom. Zo blijkt dit onder meer uit het Verantwoordingsdocument
Prestaties en tarieven langdurige zorg, NZa, 18 oktober 2018 en een
reactie van de Nederlandse beroepsorganisatie van accountants van
24 september 2020.
Zijn er aanpassingen nodig ten aanzien van de hotelkosten of bekostiging
van de gemeenschappelijke ruimten?
Er is in de integrale tarieven rekening gehouden met de hotelkosten en
bekostiging van vierkante meters. De keuze voor individuele of gemeenschappelijke ruimte, is een keuze die de zorginstelling maakt bij de
bouwplannen en ook samenhangt met de inschatting van de wensen van
de (toekomstige) bewoners.
Zijn er plannen voor een volledige scheiding van wonen en zorg.
Dit kabinet werkt niet aan concrete plannen om het wonen uit de Wlz te
halen in de zin dat bewoners zelf huur gaan betalen. Dat neemt niet weg
dat de afgelopen jaren een groei heeft plaatsgevonden van het aantal
geclusterde wooninitiatieven op basis van VPT of pgb, waarmee de facto
ook sprake is van scheiden van wonen en zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 104, nr. 306

2

Hoe staat het met de kapitaallasten van instellingen?
In de bekostiging is sprake van integrale tarieven, waarbij bekostigd wordt
voor de geleverde zorg en huisvesting. Instellingen kunnen zelfstandig de
afweging maken hoe zijn hun kosten in de bedrijfsvoering inrichten.
Instellingen worden volgens een normbedrag vergoed voor uitgaven voor
vastgoed. Dit normbedrag is toereikend voor het aantal vierkante meters
(norm 2008). Over de hoogte van dit bedrag kan worden onderhandeld
met het zorgkantoor.
In de hoogte van het normbedrag speelt een drietal variabelen een rol. Dit
is de meerjarige ontwikkeling van de inflatie, de meerjarige ontwikkeling
van de rente en de ontwikkelingen van de bouwregelgeving. Strengere
eisen in het bouwbesluit kunnen bijvoorbeeld leiden tot hogere kosten bij
instellingen en aanpassing van de hoogte van de tarieven. Zo kunnen
hogere eisen aan bijvoorbeeld de isolatie en energieverbruik van
gebouwen leiden tot aanpassing van de tarieven. Dergelijke ontwikkelingen worden door de NZa gevolgd en indien nodig worden tarieven
bijgesteld.
De fluctuaties van de aanneemprijzen en grondprijzen worden thans niet
meegenomen in de normtarieven. De aanneemprijzen fluctueren en het is
aan instellingen zelf het moment te bepalen wanneer zij nieuw gaan
bouwen. De grondprijzen zijn een afgeleide van het gemeentelijk
grondbeleid. Het is aan gemeenten om in hun ruimtelijke ordening en
grondbeleid rekening te houden met zorg.
De hoogte van de integrale tarieven stelt veldpartijen in staat om zorg en
huisvesting te bieden. Hoe zij dat inrichten in de bedrijfsvoering is aan
henzelf. De ene zorginstelling zal kiezen om te ontwikkelen in eigendom,
de andere om een huurconstructie met een woningcorporatie of andere
partij aan te gaan.
Hoe staan zorginstellingen ervoor?
Voor de beantwoording van deze vraag maak ik gebruik van gegevens die
gaan over het boekjaar 2018. Voor de definitieve gegevens over 2019
wacht ik de gebruikelijke analyses van het CBS af. Pas in 2021 wordt uit de
jaarverslagen 2020 duidelijk hoe instellingen dit jaar zijn doorgekomen.
Zorginstellingen hebben gemiddeld voldoende solvabiliteit (boekjaar
2018). De vermogens zijn de afgelopen jaren gestegen. Wel valt op dat er
sprake is van een grote spreiding in de financiële cijfers van instellingen.
De onderste 20% van de zorginstellingen heeft een beperktere financiële
slagkracht en minder mogelijkheden om bijvoorbeeld vastgoed in
eigendom te ontwikkelen.
Het Waarborgfonds voor de Zorgsector hanteert bij de beoordeling van
borgingsverzoeken een omvang van 20 – 25% als indicatieve vuistregel
voor de omvang van het weerstandsvermogen. Banken hanteren een
vergelijkbare maatstaf. Het Wfz signaleert dat er tussen 2011 en 2018
sprake is geweest van een terugloop in investeringen door zorginstellingen in de breedte van de gehele zorg (en daarvan afgeleid de vraag
naar nieuwe garanties). De laatste anderhalf jaar ziet het Wfz weer enig
herstel in de volumes aan nieuw verstrekte garanties.
Dit investeringsverloop hangt ook samen met de inspanningen en
bouwinitiatieven voor de verbetering van de privacy in de zorginstellingen
tot en met 2009. De instellingen zijn daarbij ondersteund door de inzet van
de extra middelen van het Beleidsakkoord «samenwerken en samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 104, nr. 306

3

leven». Deze stimuleringsmaatregel hing samen met de kredietcrisis,
(€ 160 miljoen) en heeft geleid tot een versnelde verbetering van circa
6.500 plekken. Investeringen zijn naar voren gehaald. De jaren daarna
wordt uiteraard minder geïnvesteerd.
Daarnaast is er samenloop met de toenemende tendens van ambulantisering en extramuralisering en met de komst van de Wlz in 2015 en de
bijbehorende overheveling van de lichtere zzp zorg naar het sociaal
domein en de Zvw. Dit heeft geleid tot een heroriëntatie op de vastgoedportefeuilles, het afstoten of alternatief aanwenden van vastgoed in plaats
van investeringen zijn daardoor lager geweest.
Een minder rooskleurig beeld is het bedrijfsresultaat van zorginstellingen.
Daar staan zorginstellingen er minder goed voor. Met name in de sector
V&V zijn de marges door de jaren heen smal. Naast de solvabiliteit zullen
financiers ook kijken naar het bedrijfsresultaat van instellingen. Dit kan
investeringsvoornemens hinderen, door een kritische opstelling van
financiers. In de bijlage1 vindt u grafieken over de solvabiliteit, het
weerstandsvermogen en het gemiddelde resultaat van de bedrijfsvoering
per sector.
Tot slot
Gelet op de vergrijzing en de capaciteitsopgave bij met name de verpleeghuizen, zullen investeringen noodzakelijk zijn. De urgentie om deze op
gang te brengen is groot.
Voor de bouw van complexen en voorzieningen is de doorlooptijd van
plan naar realisatie groot, terwijl de ontwikkeling van de demografie
noodzaakt snel aan de slag te gaan. Zorgkantoren hebben het initiatief
genomen om regioplannen op te stellen. Zij delen de inzichten daaruit
met lokale, regionale en landelijke partners. Dit moet voor de zorgkantoren leiden toe resultaatafspraken en de bouw van 25.000 plaatsen per
2025.
Dit initiatief van de zorgkantoren zal ik ondersteunen, maar ik besef dat er
veel zal moeten gebeuren om dit handen en voeten te geven. Zoals
opgemerkt door Zorgverzekeraars Nederland zijn er vraagstukken die
buiten de invloedssfeer van zorgkantoren vallen en vragen om
commitment van andere partijen. Ik ben hierover reeds in overleg met
betrokken partijen via de stuurgroep capaciteit verpleeghuizen, waarin
ook het Ministerie van BZK en de Taskforce Wonen en Zorg zijn
vertegenwoordigd.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 104, nr. 306

4