Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 498

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 augustus 2020
Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat, het verslag aan van de informele Raad voor Concurrentievermogen die op 21 juli 2020 plaatsvond (videoconferentie).
Tijdens deze informele Raad is onder meer gesproken over de toekomst
van de Europese onderzoeksruimte, het herstelvermogen van Europa en
groene waterstof. Daarnaast is door het huidige en de twee toekomstige
voorzitterschappen een voorzitterschapsroutekaart en een Europees
initiatief voor burgerwetenschap gepresenteerd.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

kst-21501-30-498
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 498

1

Verslag informele Raad voor Concurrentievermogen (videoconferentie) van 21 juli 2020
Tijdens deze eerste informele Raad onder Duits voorzitterschap werd een
voorzitterschapsroutekaart en een «plastic pirates» burgerwetenschapsinitiatief gepresenteerd. Vervolgens sprak de Raad over de toekomst van de
Europese onderzoeksruimte (ERA), de rol van onderzoek en innovatie
(O&I) voor het herstelvermogen van Europa en groene waterstof. Het
voorzitterschap hanteerde een interactieve aanpak met korte interventies
van een beperkt aantal lidstaten, aangevuld door online stellingen per
sessie. De lidstaten hebben op maximaal één sessie kunnen interveniëren.
Nederland was door het voorzitterschap uitgenodigd om de sessie over
groene waterstof te openen. Vanwege deze aanpak heeft Nederland dus
niet tijdens de andere sessies geïntervenieerd.
Het voorzitterschap stelde dat er met het akkoord van de Europese Raad
op de Europese meerjarenbegroting en het herstelpakket van 21 juli jl.,
richting is gegeven voor de toekomst van Europa. Lidstaten moeten
volgens het voorzitterschap gezamenlijk inzetten op een excellent en
impact-gericht O&I-beleid, waarbij het coördineren van O&I-activiteiten
van belang is. Vervolgens gaf Eurocommissaris Gabriel aan dat O&I
noodzakelijk is om de bredere politieke doelen op het gebied van klimaat,
digitalisering en economisch herstel te bereiken. Met oog op het komend
half jaar is de inzet van de Europese Commissie om de onderhandelingen
over Horizon Europe, Euratom en ITER spoedig af te ronden. Voorgaand
voorzitter Kroatië benadrukte in het kader van de toekomst van de ERA
het belang van inclusiviteit en gelijke kansen voor onderzoekers. Brain
drain is volgens Kroatië namelijk een Europees probleem.
Voorzitterschapsroutekaart en Europees burgerwetenschapsinitiatief «plastic pirates»
Presentaties
Het huidige en de twee toekomstige voorzitterschappen (Portugal en
Slovenië) hebben het initiatief genomen om samen een voorzitterschapsroutekaart, de zogenoemde trioroutekaart te presenteren. Duitsland stipte
hierin de ministeriële ERA conferentie op 20 oktober a.s. aan en zal zich
inzetten om Horizon Europe te laten starten per 2021. Portugal gaf aan dat
het zich tijdens zijn voorzitterschap zal richten op verdere uitwerking van
de toekomst van de ERA, onderzoekscarrières, weerbaarheid van Europa,
ruimtevaart, waterstof en circulaire economie. Slovenië wees op de
ethische dimensie van de ERA waaronder het creëren van gelijke kansen
voor onderzoekers. Na de presentatie van deze voorzitterschapsroutekaart
lichtte het voorzitterschap de «plastic pirates» campagne toe waarbij
scholieren informatie verzamelen en zo actief bijdragen aan de wetenschap. Deze campagne is een gezamenlijk burgerwetenschapsinitiatief
van Duitsland, Portugal en Slovenië. Slovenië onderstreepte expliciet het
belang van open science in burgerwetenschap.
Europese onderzoeksruimte (ERA)
Gedachtewisseling
Het voorzitterschap benadrukte dat het mondiale concurrentievermogen
van de EU belangrijk is. Internationale samenwerking is nodig en
technologische soevereiniteit moet worden gewaarborgd. Tijdens deze
sessie gaf Eurocommissaris Gabriel aan dat voor de ERA stevigere
ambities nodig zijn, waar zowel op Europees- als op nationaal niveau aan
kan worden gewerkt de komende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 498

2

Een aantal lidstaten was door het voorzitterschap uitgenodigd voor het
plegen van een interventie. De interveniërende lidstaten riepen onder
meer op tot snelle publicatie van de Commissiemededeling over de
toekomst van de ERA. Ook werd het belang van ambitieuze doelstellingen
voor de ERA beaamd. Specifiek werd met het oog op die ambitieuze
doelen door de interveniërende lidstaten gerefereerd aan een sterke
verbinding tussen onderwijs, onderzoek en innovatie. De ERA kan ook een
rol spelen in de groene- en digitale transities, door middel van gecoördineerde acties. Verder werd het belang van internationale samenwerking
en synergie met missies en structuurfondsen genoemd. Ook werd open
science genoemd als belangrijk instrument om de doelstellingen van de
ERA te behalen. Tot slot waren sommige interveniërende lidstaten van
mening dat de ERA minder vrijblijvend zou moeten zijn, anderen waren
juist van mening dat er geen sprake mag zijn van te sterke regulering.
Herstelvermogen van Europa
Gedachtewisseling
Het voorzitterschap sprak waardering uit voor het tempo waarmee
lidstaten tijdens de coronacrisis actie hebben ondernomen. Het
ERAvsCorona actieplan van de Commissie bood hiervoor een goed
startpunt, maar op lange termijn is evidence-based beleid noodzakelijk. In
het kader van weerbaarheid is het van belang om niet enkel te richten op
het voorkomen van pandemieën, maar ook op andere soorten crises.
Daarbij moet voldoende aandacht zijn voor de sociale en economische
dimensies van de crisis. Versterking van Europese onderzoeks- en
wetenschapssysteem en gecoördineerde O&I-acties blijven ook in de
toekomst nodig. Verder gaf het voorzitterschap aan dat fundamenteel
onderzoek belangrijk is voor een brede kennisbasis. Gastspreker professor
Neugebauer (Frauenhofer Instituut) benadrukte het belang van
O&I-investeringen en technologische soevereiniteit en refereerde aan het
belang van onderwijs en carrièrepaden in het kader van weerbaarheid.
De interveniërende lidstaten deelden grotendeels de lijn van het voorzitterschap. Door meerdere lidstaten werd benadrukt dat gecoördineerde
O&I-acties in het kader van de ERA moeten plaatsvinden. Ook werd
ingezet op duurzaamheid en kunstmatige intelligentie als cruciale
ingrediënten om Europese weerbaarheid te bewerkstelligen. Een enkele
lidstaat benadrukte inclusiviteit. Daarnaast kwam het belang van open
science en onderzoeksinfrastructuren naar voren en werd het excellentieprincipe en de balans tussen toegepast en fundamenteel onderzoek
onderstreept.
Groene waterstof
Gedachtewisseling
Professor Schlögel (Max Planck Instituut) lichtte als gastspreker toe dat
waterstof een mondiaal onderwerp is en gaf aan dat een regelgevend
kader momenteel ontbreekt. Hij prees een aantal koplopers, waaronder
Nederland, en wees erop dat wellicht niet alle lidstaten even ver zijn, maar
dat dit niet maar dat dit niet betekent dat er moet worden gewacht met
O&I-projecten op waterstof.
Eurocommissaris Gabriel achtte het van belang dat dat de hele kennisketen wordt meegenomen in investeringen en projecten. Opschaling en
het uitrollen van waterstoftoepassingen blijft van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 498

3

De interveniërende lidstaten bespraken met name de onlangs gepubliceerde waterstofstrategie van de Commissie en het voorstel van het
voorzitterschap om een gezamenlijke EU-routekaart te maken voor O&I
ten behoeve van groene waterstof. Over het algemeen was er onder de
lidstaten steun voor zowel de EU-waterstofstrategie als voor het voorzitterschapsvoorstel. Meerdere lidstaten benadrukten de rol die investeringen in groene waterstof kunnen spelen bij beleidspakketten voor een
groen economisch herstel van de crisis. Ook werd het belang genoemd
van een O&I-vriendelijke omgeving om samenwerking tussen wetenschap
en industrie te realiseren. Hierbij moet ook ruimte zijn om O&I-acties met
lagere Technology Readiness Levels te financieren.
In zijn interventie tijdens deze sessie benadrukte Nederland het belang
van een EU-brede aanpak en verwelkomde het voorstel voor een
routekaart. Voorts wees Nederland op de noodzaak om snel tot resultaten
te komen en de behoefte aan een EU-regelgevend kader dat ruimte laat
voor de groene pilots. Het voorstel van het voorzitterschap sluit aan bij de
wens van het kabinet om relatief snel tot concrete O&I-projecten te komen
die duidelijk toegevoegde waarde hebben bovenop activiteiten die reeds
plaatsvinden of op de planning staan. Concreet biedt het voorzitterschapsvoorstel de mogelijkheid om met een groep koplopers te beginnen aan de
gemeenschappelijke routekaart, terwijl andere lidstaten aan kunnen
sluiten wanneer zij daar klaar voor zijn. De uitgebreide appreciatie van de
waterstofstrategie ontvangt uw Kamer binnenkort in een BNC-fiche.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 498

4