Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

95

terecht? Zo nee, waarom beschikt u
niet over dergelijke gegevens?

initiatieven gaat u op dit vlak in de
nabije toekomst nemen?

Vragen van het lid Ouwehand (PvdD)
aan de ministers van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer, van
Verkeer en Waterstaat, van
Buitenlandse Zaken en van
Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over reusachtige
afvalbergen van plastic en rubber in
zee. (Ingezonden 10 augustus 2009)

3
Kunt u uiteenzetten welke regels
momenteel gelden om te voorkomen
dat afval in zee belandt? Op welke
wijze wordt dit beleid gehandhaafd?
Hoe vaak worden overtredingen
geconstateerd en bestraft? Wat is de
pakkans en welke sancties staan er op
overtreding?

7
Is het mogelijk dat de schadelijke
stoffen die door onderzoeksjournalist
Jesse Goossens worden genoemd in
het boek «Plastic Soep»3
geproduceerd worden door
Nederlandse bedrijven? Zo ja, welke
regels gelden hiervoor en welke
inspanning moeten deze bedrijven
leveren om de schadelijke stoffen te
vervangen door niet schadelijke
alternatieven?

1
Bent u bekend met de recente
ontdekking van een reusachtige
drijvende afvalberg vol zeezwerfvuil
zoals visnetten, petflessen en andere
plastic voorwerpen in de Atlantische
Oceaan?1 Hoe beoordeelt u het
gegeven dat er in de Stille Oceaan
een afvaleiland van plastic en rubber
drijft dat ongeveer 34 keer zo groot is
als Nederland en dat er nu ook in
Atlantische Oceaan een dergelijke
afvalberg is aangetroffen?
2
Heeft u zicht op de Nederlandse
bijdrage aan de opeenhoping van
afval in de Atlantische en Stille
Oceanen, zowel voor afval dat
afkomstig is van het land als van
afval afkomstig van schepen die
onder Nederlandse vlag varen? Zo ja,
hoeveel afval komt er volgens uw
gegevens jaarlijks door toedoen van
Nederlandse schepen, bedrijven en
burgers in de zeeën en oceanen

KVR37717
2009Z14584
0910tkkvr95
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

4
Acht u het huidige beleid afdoende
om afdoende de dumping van afval
in zee tegen te gaan? Zo ja, hoe
verklaart u de enorme hoeveelheden
afval in zeeën en oceanen? Zo nee,
welke maatregelen gaat u treffen om
afval effectief uit de zeeën te weren?
5
Kunt u inzicht geven in de mate
waarin het afval via gifstoffen in
commercieel bejaagde vissoorten in
onze voedselketen terecht komt en
welke gezondheidsrisico’s dit met
zich mee brengt? Worden burgers op
deze gevaren gewezen wanneer hen
wordt geadviseerd twee keer per
week vis te eten?2 Zo ja, op welke
wijze? Zo nee, waarom niet?
6
Wat doet Nederland om het gebruik
van plastic en van schadelijke stoffen
zoals weekmakers en PCB’s te
reduceren? Wat is hiervan het
resultaat geweest tot nu toe en welke

8
Hoe beoordeelt u de constatering van
betrokken wetenschappers dat
Europa achterloopt op het gebied van
bewustwording over het
plasticprobleem op volle zee?
9
Deelt u de mening dat de drijvende
afvaleilanden in zee zo spoedig
mogelijk moeten worden opgeruimd,
evenals de rondzwervende snippers
die zich ophopen in de magen van
zeedieren? Zo ja, welke rol ziet u voor
Nederland voor het opzetten en
uitvoeren van de noodzakelijke
schoonmaakoperaties? Bent u bereid
hieraan een substantiële bijdrage te
leveren? Zo nee, waarom niet?
10
Wordt er in EU verband al
gezamenlijk actie ondernomen om de
Europese bijdragen aan de plastic

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

199

soep in te perken en om een
voortrekkersrol aan de opruiming van
de afvalhopen te leveren? Zo nee,
bent u bereid zich hiervoor sterk te
maken op de eerstvolgende
Milieuraad?
1

– de Volkskrant, 26 juli 2008: «Oceaan vol
plastic troep»
http://www.volkskrant.nl/wetenschap/
article1048471.ece/Oceaan_vol_plastic_
troep;
– Trouw, 6 augustus 2009: «Ook Atlantische
Oceaan heeft afvalput»
http://www.trouw.nl/groen/nieuws/
article2831973.ece/Ook_Atlantische_
Oceaan_heeft_afvalput_.html
2
– Voedingscentrum, 26 maart 2008:
«Visvetzuren»
http://www.voedingscentrum.nl/nl/etengezondheid/voedingstoffen/vetten/hoeveelnodig/visvetzuren.aspx
– Gezondheidsraad, 18 december 2006:
«Richtlijnen goede voeding 2006»
http://www.gezondheidsraad.nl/nl/adviezen/
richtlijnen-goede-voeding-2006
3
– Jesse Goossens, 2009, Plastic Soep. ISBN:
9789047701774
– Het Parool, 20 april 2009: ««Plastic Soep»
bedreigt mens en milieu»
http://www.parool.nl/parool/nl/30/
ECONOMIE/article/detail/238109/2009/04/
20/Plastic-soep-bedreigt-mens-en-milieu.
dhtml

Antwoord
Antwoord van minister Cramer
(Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer), mede
namens de minister van Buitenlandse
Zaken en de staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat (ontvangen
23 september 2009) Zie ook
Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2008–2009, nr. 3804
1
Ja, ik ben op de hoogte van dit
probleem en deel uw zorg. Het feit
dat er in de Stille Oceaan een of
meerdere zeer omvangrijke gebieden
aanwezig zijn met een zeer hoge
dichtheid aan (plastic) afval is reeds
langer bekend. De aanwezigheid van
zo’n gebied in de Atlantische Oceaan
werd al langer vermoed, maar is pas
recentelijk bevestigd. De
aanwezigheid van grote
hoeveelheden plastic afval in het
mariene milieu is zorgwekkend,
omdat plastic vaak erg lang in het
milieu blijft. Wanneer het in kleine
deeltjes breekt, vormt het tevens een
bedreiging voor het wereldwijde
mariene ecosysteem (zeezoogdieren,
vissen, vogels en lagere diersoorten).
De omvang en de complexiteit van de
«plastic soep», zoals het probleem

ook wel genoemd wordt, is echter
dusdanig dat oplossingen niet
eenvoudig te realiseren zijn.
2
De oorsprong van een groot deel van
het afval ligt vermoedelijk op het
land. Via rivieren en drainagekanalen
door dichtbevolkte kustgebieden
komt het afval in zee terecht. Hoeveel
dit precies is, is niet te achterhalen.
Ook de visserij en zeevaart spelen
een rol. In hoeverre Nederlandse
schepen hieraan bijdragen is
onbekend.
Om inzicht te krijgen in de
hoeveelheden, de oorsprong en
trends van zwerfafval op zee wordt
op verschillende manieren gemeten.
Over de resultaten van deze metingen
kan het volgende gemeld worden:
1. Jaarlijks wordt een onderzoek
uitgevoerd naar trends in zwerfafval
op zee. Dit onderzoek is gebaseerd op
de hoeveelheid plastic die in magen
van dode Noordse Stormvogels
wordt aangetroffen, als indicator voor
de hoeveelheid zwerfafval op zee. De
resultaten van dit onderzoek wijzen
uit dat er in de ecologische toestand
van de zuidelijke Noordzee over de
laatste 10 jaar noch een significante
verbetering noch een significante
verslechtering is te constateren.
2. Ook wordt sinds 2006 door vissers,
vanuit bijna alle havens langs de
Nederlandse en Belgische kust, alle
afval dat in hun netten terecht komt
aan boord opgeslagen en aan land
afgegeven en verwerkt (het
zogenaamde Fishing for Litter
project). Een deel van dit afval wordt
geanalyseerd, waarmee inzicht wordt
verkregen in de samenstelling. De
Nederlandse en Belgische vissers
hebben het afgelopen jaar 300.000
kilo afval uit zee gehaald.
3
Er is een onderscheid tussen de
verontreiniging die van het land
afkomstig is en verontreiniging
afkomstig van schepen.
Wat betreft het voorkomen van
verontreiniging afkomstig van het
land geldt nationaal in algemene zin
het verbod, opgenomen in art. 10.2
van de Wet Milieubeheer, «zich te
ontdoen van afvalstoffen door deze
buiten een inrichting te storten,
anderszins op of in de bodem te
brengen of te verbranden».
Afvalstoffen worden grotendeels
nuttig toegepast, verwerkt in
verbrandingsinstallaties of gestort
op stortplaatsen. De kans dat

afvalstoffen, waaronder plastics, in
Nederland in het milieu terecht
komen is daarom relatief
klein.Toevoer van plastics vanaf land
naar de zee is dus hoofdzakelijk
zogenaamd zwerfafval (zie vraag 4).
Inzake de handhaving verwijs ik u
naar hoofdstuk 20 van het Landelijk
Afvalbeheerplan 2002–2012.
Ter voorkoming van verontreiniging
afkomstig van schepen gelden de
volgende internationale maatregelen.
Het Internationaal Verdrag ter
voorkoming van verontreiniging door
schepen (het MARPOL-Verdrag van
de IMO, International Maritime
Organization) verbiedt het lozen van
plastic en van ander huishoudelijk
afval vanaf schepen in zogenoemde
bijzondere gebieden. Partijen bij het
MARPOL-verdrag moeten tevens
zorgen voor
havenontvangstvoorzieningen, waar
dit afval kan worden afgegeven.
Richtlijn 2000/59/EG inzake
havenontvangstvoorzieningen voor
scheepsafval en ladingresiduen bevat
daarnaast een verplichting voor
schepen die een haven van een
EU-lidstaat aandoen tot afgifte van
het hier bedoelde scheepsafval.
Jaarlijks verzamelen de Nederlandse
zeehavens cijfers over de hoeveelheid
scheepsafval die wordt afgegeven bij
havenontvangstinstallaties in de
Nederlandse zeehavens. De
resultaten zijn bemoedigend, want de
hoeveelheid afgegeven scheepsafval
is afgelopen vier jaar gestegen met
50% (van 100.000 m3 in 2005 tot
150.000 m3 in 2008).
Handhaving vindt plaats door de
Inspectie Verkeer en Waterstaat.
Uit de milieurapportage Scheepvaart
2008 blijkt dat van de gecontroleerde
schepen 6% van de buitenlandse
schepen en 2% van de Nederlandse
schepen niet heeft voldaan aan de
afgifte plicht. In alle gevallen hebben
de schepen alsnog voldaan en was
een aanhouding niet nodig. Boetes
voor fraude met betrekking tot de
afvalboekhouding lagen in 2007
tussen de € 1.500 en € 3.500.
4
Nederland heeft zich de afgelopen
decennia actief ingezet om dumping
van zwerfafval in zee tegen te gaan,
zowel aan land als op zee. Dumping
van afval in zee is echter nog steeds
een probleem dat door de gehele
internationale gemeenschap wordt
veroorzaakt. Naast nationale inzet is
met name internationale inzet nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

200

om succes te boeken. Nederland is op
beide vlakken actief om verbetering
te bewerkstelligen.
Voor het verminderen van de toevoer
van afval van het land zijn de
inspanningen in Nederland om
zwerfafval tegen te gaan van groot
belang, zowel langs de kust, als langs
de rivieren en de binnenwateren. De
afgelopen jaren zijn in het kader van
het impulsprogramma zwerfafval
samen met het bedrijfsleven en de
gemeenten in Nederland veel
initiatieven genomen om het
zwerfafval aan te pakken en dat heeft
tot goede resultaten geleid. Meer
informatie is te vinden op de site
www.samenwerkenaaneenschonernederland.nl. Daarnaast zal
de voortgangsrapportage over
2008–2009 aan de Tweede Kamer
worden aangeboden. Specifieke
acties langs de kusten wordt
uitgevoerd door de KIMO, een
internationale organisatie van
kustgemeenten.
Ten aanzien van lozingen door de
internationale zeevaart is de IMO het
belangrijkste regelgevende orgaan.
Nederland zet hier in op
aanscherping van de regels die van
toepassing zijn op het omgaan met
huisvuil. Tevens wordt binnenkort de
nieuwe Europese Kaderrichtlijn
mariene strategie geïmplementeerd.
Hierbij is specifieke aandacht voor de
hoeveelheid afval op zee. Hoe één en
ander gedefinieerd en beoordeeld
moet worden, zal in 2010 bepaald
worden.
Belangrijk is dat met name
internationaal de bewustwording en
aandacht voor het probleem
toeneemt. Ik heb het onderwerp
plastic soep dan ook onder de
aandacht van UNEP gebracht en zal,
waar ik dat opportuun acht, het
onderwerp ook in andere gremia
agenderen.
5
Vis en visproducten worden door de
Voedsel en Waren Autoriteit
bemonsterd en onderzocht op de
aanwezigheid van PCB’s, dioxine en
dioxineachtige PCB’s. Dit gebeurt
steekproefsgewijs. In 2008 zijn bij
op zee gevangen vis, die werd
onderzocht op de aanwezigheid van
voornoemde contaminanten, geen
overschrijdingen van het wettelijk
voorschrift vastgesteld. Wel worden
burgers op de website van het
voedingscentrum geïnformeerd over
contaminanten in vis in relatie tot het

twee keer per week eten van vis.
Daarbij wordt verwezen naar de
richtlijnen van de Gezondheidsraad
(2006), waarin staat dat «het
gezondheidsrisico door blootstelling
aan giftige stoffen niet opweegt tegen
de gezondheidswinst door twee keer
per week vis te eten». Op basis van
de onderzoeksresultaten wordt het
niet nodig geacht om burgers te
wijzen op een eventueel risico.
6
Het beleid voor kunststofafval is
vastgelegd in het sectorplan
kunststofafval van het Landelijk
Afvalbeheerplan (LAP) 2002–2012.
Daarin is ook beleid op het gebied
van preventie en hergebruik
opgenomen.
In het tweede LAP (2009–2021) wordt
dit beleid versterkt voortgezet
(Tweede Kamer 2008–2009, 30 872,
nr. 45). In het Besluit beheer
verpakkingen papier en karton is voor
producenten en importeurs
bovendien de verplichting
opgenomen om maatregelen te
nemen ter vermindering van het
verpakkingsgewicht en vermindering
van de schadelijkheid van
verpakkingsmateriaal voor het milieu
(preventieverplichting). Daarnaast zijn
doelstellingen opgenomen voor de
gescheiden inzameling van
kunststoffen. Ook zijn procentuele
doelstellingen opgenomen voor de
hoeveelheid kunststofmateriaal dat
na inzameling opnieuw nuttig moet
worden toegepast
(hergebruiksdoelstelling). Om dat te
bereiken wordt momenteel gewerkt
aan het opzetten van een structuur
voor de gescheiden inzameling van
kunststof verpakkingen. Eind 2012
moet op grond van die genoemde
doelstellingen 42% van het
Nederlandse plastic verpakkingsafval
worden gerecycled. Het bedrijfsleven
en de gemeenten hebben hiervoor de
campagne «Plastic Heroes» opgezet.
Wat de reductie van het gebruik van
schadelijke stoffen betreft, merk ik het
volgende op. Hoewel in de vraag
slechts twee categorieën van
milieugevaarlijke stoffen zijn
genoemd, namelijk weekmakers en
PCB’s, is het gebruik van chemische
stoffen van bredere aard. Ik verwijs u
daarom naar mijn brief van 7 april jl.
(Kamerstukken 21 501-08, nr. 305),
waarin ik heb toegelicht op welke
wijze de Europese regelgeving inzake
chemische stoffen (REACH) in

Nederland wordt uitgevoerd. REACH
is het Europese beleids- en
regelgevingskader waarin een veilig
gebruik van chemische stoffen in
Europa, dus ook in Nederland, wordt
gewaarborgd. In mijn brief heb ik u
bovendien aangegeven welke inzet
Nederland pleegt op het gebied van
chemische stoffen (Kamerstukken
21 501-08, nr. 314).
Ten aanzien van de door u genoemde
PCB’s kan ik opmerken dat deze in het
verleden zijn toegepast in plastic
behuizingen voor electrische kabels,
maar dergelijke «open toepassingen»
zijn al sinds het PCB-besluit van 1979
verboden. Het gebruik van PCB’s in
installaties en apparaten, de
«gesloten toepassingen», is in
Nederland en de EU al sinds 1986
verboden. Voor PCB’s gelden
internationale verbodsmaatregelen
op grond van het Verdrag van
Stockholm, waar de EU partij bij is.
Voor bepaalde weekmakers geldt
sinds januari 2007 een verbod in
kinderspeelgoed. Daarnaast zijn
recentelijk in het kader van de
genoemde REACH-verordening een
drietal weekmakers geïdentificeerd
door het Europees Agentschap voor
Chemische Stoffen. Het agentschap
heeft de Europese Commissie
aanbevolen om deze stoffen toe te
voegen aan de REACH-verordening,
waardoor voor deze stoffen een
algeheel verbod op productie en
gebruik zal gelden. Voor bijzondere
gevallen bestaat daarbij overigens
wel de mogelijkheid tot het verlenen
van vrijstellingen, zogenaamde
«autorisaties».
7
Ja, het is mogelijk dat de schadelijke
stoffen die door onderzoeksjournalist
Jesse Goossens worden genoemd
in het boek «Plastic Soep»
geproduceerd worden door
Nederlandse bedrijven.
In algemene zin gaat de regel op dat
plastics, waarin bestanddelen zoals
kleurstoffen, weekmakers en
brandvertragers zijn opgenomen,
veilig moeten zijn voor de consument
en het milieu. Indien er signalen zijn
dat bepaalde stoffen risico’s kunnen
opleveren voor de gezondheid van de
mens of het milieu, zullen deze
stoffen worden beoordeeld in
het kader van de Europese
REACH-verordening. Zonodig kunnen
beperkende maatregelen worden
getroffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

201

8
De meeste mensen worden niet
geconfronteerd met de problemen
die ontstaan door het afval op volle
zee. In die delen van de wereld waar
het afval zich in de zee ophoopt en
daardoor ook op de stranden heel
duidelijk zichtbaar wordt, is de
bevolking verontrust. In Europa is er
weliswaar sprake van vervuiling van
de kusten, maar niet zo erg als
bijvoorbeeld op delen van Hawaiï. Nu
echter de aandacht voor deze
problematiek toeneemt, is er wel
sprake van toenemende
bewustwording.
In grote delen van de wereld is
weinig aandacht voor een goed
beheer van huishoudelijke
afvalstoffen. Het geld ontbreekt vaak
om huishoudelijke afvalstoffen, als ze
al worden ingezameld, op een
verantwoorde wijze te storten. Het
gevolg daarvan is dat veel plastic
afval met de wind of via het water na
enige tijd in de zee belandt. In Europa
gelden regels voor het verantwoord
beheer van afvalstoffen zoals
neergelegd in de Kaderrichtlijn
afvalstoffen en de Richtlijn storten.
Indien deze richtlijnen goed worden
opgevolgd, is de kans dat plastics
direct of indirect in zee terecht komen
veel kleiner. In die zin loopt Europa
dus voorop.

aandacht vragen voor het probleem
van de plastic soep.

9
Allereerst zal er aandacht moeten
komen voor het verminderen en het
stoppen van de toestroom van afval
naar de zee. Het opruimen van
snippers, als dat al mogelijk zou zijn,
heeft weinig zin indien er nog steeds
grote hoeveelheden plastic afval
worden toegevoerd. Nederland heeft
als partij bij het VN Zeerecht Verdrag
de plicht om maatregelen te nemen
om de vervuiling van het mariene
milieu te voorkómen, te beperken en
te controleren. Nederland kan vanuit
die verantwoordelijkheid de
problematiek van plastic afval in zee
agenderen.
10
Er is een stringent Europees
afvalbeleid, zoals hierboven
beschreven, dat regels stelt om te
voorkomen dat verontreiniging,
waaronder plastic, in het milieu
terecht komt. Het probleem van de
plastic soep, zoals u dat signaleert,
wordt niet als zodanig in samenhang
bekeken. Daarvoor wil ik me
inzetten en ik zal tijdens de
Milieuraadsvergadering in oktober

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

202