Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1437

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 april 2017
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en informele Ecofin van 7
en 8 april te Valletta.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

kst-21501-07-1437
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1437

1

Verslag van de Eurogroep en informele Ecofin van 7 en 8 april in
Valletta, Malta
Eurogroep
Thematische discussie – investeringen
In het kader van de reguliere thematische discussies over groei en banen
heeft de Eurogroep een gedachtewisseling gehouden over gemeenschappelijke principes om investeringen in de eurozone te ondersteunen. Het
klimaat voor investeringen is nog steeds niet voldoende. Door belemmeringen aan te pakken kan de economische convergentie worden vergroot
en de weerbaarheid van de economische en monetaire unie worden
versterkt. De Eurogroep heeft een statement aangenomen, bijgevoegd1,
waarin drie gemeenschappelijke principes staan voor beleidsmaatregelen.
Die gaan over het aanwakkeren van private investeringen; het geven van
prioriteit aan overheidsinvesteringen die de productiviteit verhogen; en
het ontwikkelen van investeringsbronnen die op de markt zijn gebaseerd.
Ook wordt gesteld dat het verbeteren van het investeringsklimaat verder
kan worden ondersteund door initiatieven op Europees niveau. Aan de
Europese Commissie is gevraagd om naar dit onderwerp te kijken en de
Eurogroep zal terugkomen op de mogelijkheid om benchmarking toe te
passen als voldoende voortgang is bereikt in de discussie. De note die als
achtergrond diende voor het overleg is als bijlage toegevoegd aan dit
verslag2.
SSM en SRB
De voorzitter van het Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme (Single
Supervisory Mechanism) SSM Daniele Nouy en de voorzitter van de
Single Resolution Board (SRB) Elke König waren in de Eurogroep om over
de ontwikkelingen in de financiële sector te spreken en over de prioriteiten
van de instellingen voor de komende tijd van gedachten te wisselen. De
Eurogroep verwelkomde dat de bankensector in de eurozone inmiddels
gemiddeld genomen een stuk beter gekapitaliseerd is. Er zijn nog wel
belangrijke «legacy issues» (overgebleven problemen) in de bankensector
geïdentificeerd (zie ook discussie over niet-presterende leningen), die
aangepakt moeten worden en waarvoor de benodigde maatregelen
genomen moeten worden binnen het raamwerk van de bankenunie. De
Ministers waren over het algemeen positief over de mate waarin de twee
relatief nieuwe instituties hun taken uitvoeren. Ook worden de instellingen
aangemoedigd intensief samen te werken. In de herfst zullen Nouy en
König de Eurogroep weer een terugkoppeling geven.
Wisselkoersontwikkelingen
Zoals gewoonlijk is er naar de wisselkoersontwikkelingen gekeken in
opmaat naar de IMF voorjaarsvergadering op basis van een toelichting
door de Commissie en de Europese Centrale Bank (ECB). De Commissie
deelde mee dat de euro is afgewaardeerd in nominaal effectief opzicht in
de afgelopen zes maanden. De afwaardering had een vrij brede basis
want de afwaardering vond plaats ten opzichte van de munteenheden van
de meeste belangrijkste handelspartners van de eurozone. Veranderingen
in de verwachtingen van financiële markten over de monetaire en
financiële posities van verschillende regio’s en landen lijken de grootste
oorzaak te vormen voor de recente veranderingen in de wisselkoersen van
belangrijke munteenheden. De Eurogroep stemde in het algemeen in met
1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1437

2

de analyses van de Commissie en de ECB over wisselkoersontwikkelingen
met het oog op de aankomende internationale bijeenkomsten.
Griekenland
Sinds de vorige Eurogroep in maart is het gelukt om goede voortgang te
maken op de tweede review. Op initiatief van de voorzitter van de
Eurogroep is toen besloten tot een aanpak waarbij op basis van geïntensiveerde gesprekken tussen de instituties en de Griekse regering eerst een
overeenkomst gesloten zou worden over de grote overkoepelende
onderwerpen. Daarna zouden dan de details en kleinere overgebleven
onderwerpen worden opgelost. Het is gelukt om een overeenstemming te
bereiken over de omvang, timing en volgorde van de hervormingen op de
overkoepelende beleidsterreinen Op die basis zal er verder worden
gewerkt met het zicht op een terugkeer van de missie naar Athene om het
werk af te ronden.
Het is onder andere gelukt om in beginsel overeenstemming te bereiken
over een 2% hervormingenpakket waarvan 1% in 2019, voornamelijk
gebaseerd op pensioenen, en 1% in 2020 in beginsel, voornamelijk
gebaseerd op inkomstenbelastingen. Daarnaast is in beginsel overeengekomen dat de Griekse overheid ook, tegelijkertijd, expansieve maatregelen kan nemen voor zover het beter gaat met de economie en het
begrotingspad er beter uit ziet dan verwacht. De Eurogroep heeft de
instituties en de Griekse autoriteiten uitgenodigd om te blijven werken om
de puntjes op de «i» te zetten en zo snel mogelijk een «Staff Level
Agreement» te bereiken.
Wanneer een Staff Level Agreement is bereikt dan zal de Eurogroep terug
komen op het onderwerp van het middellangetermijnbegrotingspad voor
de periode na het programma en de schuldhoudbaarheid, voortbordurend
op wat al in mei 2016 is overeengekomen, om tot een algehele politieke
overeenkomst te komen.
Cyprus
De Eurogroep kreeg een terugkoppeling van de instituties over de
belangrijkste bevindingen van de tweede post-programme surveillance
(PPS) missie in Cyprus, die eind maart plaatsvond. De analyse van de
instituties dat de groei in 2017 aanhoudt en dat het begrotingsresultaat in
2016 waarschijnlijk beter uitpakt dan verwacht werd verwelkomd.
Daarentegen zouden deze goede resultaten niet mogen leiden tot een
verslapping van de inspanningen op structureel vlak en op het gebied van
de begroting omdat de onzekerheid nog steeds hoog is. Voor wat betreft
de financiële sector wordt er ongelijke voortgang in het oplossen van
non-performing-loans (NPLs) opgemerkt. Aanhoudende inzet is nodig om
het probleem met NPLs aan te pakken.
Informele Ecofin
Toekomst van de Economische en Monetaire Unie (EMU)
Op de eerste dag heeft de informele Ecofin over de uitdagingen waar de
EMU voor staat gesproken. Het overleg vond plaats op basis van het
issues note van het Maltese voorzitterschap (aangehecht aan dit verslag3)
en het eerder dit jaar door de Europese Commissie uitgebrachte White
paper on the Future of Europe.

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1437

3

Veel Ministers gaven aan dat verdere centralisatie van economische
beleid nu niet aan de orde zou moeten zijn. Ook werd er gewezen op de
nationale verantwoordlijkheid om hervormingen door te voeren.
Daarnaast noemden verschillende Ministers specifieke beleidsterreinen
waar de EU zich verder in zou kunnen ontwikkelen, ook buiten het
beleidsterein van de Ecofin. Een aantal Ministers benadrukte het belang
van het nakomen van afspraken die onderling zijn gemaakt als basis voor
onderling vertrouwen. Ook werd het belang van risicoreductie en het
bestendigen van onderling vertrouwen als voorwaarden genoemd voor
het ontwikkelen van risicodelende instrumenten. Ook waren er Ministers
die erop wezen dat vooral de economische basis moet worden versterkt in
plaats van de institutionele structuur verder te ontwikkelen. Als laatste
noemden meerdere Ministers het belang van goede samenwerking en
transparantie, ook tussen de Eurogroep en de andere EU-lidstaten.
Non-performing loans (NPLs)
Op basis van een issues note van het Maltese voorzitterschap is
gesproken over NPLs in de EU en manieren om het probleem van grote
hoeveelheden NPLs aan te pakken4. De vier gesignaleerde gebieden zijn:
1) de rol van toezichthouders, 2) structurele factoren waaronder insolventie, 3) het ontwikkelen van secundaire markten en 4) herstructurering
van de bankensector.
Naast het geven van zogeheten «guidance» kunnen toezichthouders
banken dwingen tot het afbouwen van NPLs. De bevoegdheden van
toezichthouders zouden dan ook kunnen worden versterkt. Daarnaast
wees het Maltese voorzitterschap op de noodzaak insolventieraamwerken
en juridische procedures zo vorm te geven dat het afbouwen van NPLs
wordt gefaciliteerd. Dit laatste onderdeel ligt primair op terrein van de
Ministers van Justitie maar is een bepalende factor voor het oplossen van
NPLs.
Een goed functionerende secundaire markt waarop NPLs kunnen worden
verhandeld is ook van groot belang. Volgens het Maltese voorzitterschap
kunnen Asset Management Companies (AMC) bijdragen aan het
verhelpen van eventuele informatieasymmetrieën. Tijdens de vergadering
riepen meerdere lidstaten de Commissie op om met een «blauwdruk» te
komen voor nationale AMCs, om te borgen dat deze binnen de staatssteunregels en BRRD vallen.
In het algemeen was er veel steun voor maatregelen op de vier geïdentificeerde gebieden. Veel Ministers vonden dat problemen rondom NPLs in
de eerste plaats nationaal moeten worden opgelost. Er spelen namelijk
vaak landenspecifieke problemen die vragen om landenspecifieke
oplossingen. Veel lidstaten deelden hun ervaring met het nemen van
diverse maatregelen met wisselende resultaten. Een aantal van deze
lidstaten gaf aan dat er vaak een vertragend effect zit tussen het
doorvoeren van een hervorming en het effect hiervan op de hoeveelheid
NPLs.
In juni komt een aparte werkgroep – die eerder al door de Raad is
opgericht – met een eindrapport over NPLs. Afgesproken is dat de Ecofin
dan opnieuw spreekt aan de hand van dat eindrapport. Daarbij zijn dan
ook Raadsconclusies voorzien.

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1437

4

Investeringen in N-Afrika
In de informele Ecofinraad is gesproken over het bevorderen van private
investeringen in Noord-Afrika en omstreken, ook gelet op het belang van
stabiliteit in deze regio voor de EU. Er is door de denktank Bruegel een
paper opgesteld en verspreid onder de lidstaten om de discussie richting
te geven5. Een onderzoeker van Bruegel begon dit agendaonderwerp met
een presentatie op basis van het paper. Hij stelde dat reguliere migratie
relatief constant is gebleven maar dat irreguliere migratie, vooral uit
Afrika ten zuiden van de Sahara, is toegenomen. Een andere bevinding uit
het paper is dat economische groei niet in alle gevallen leidt tot minder
migratie, dit is pas het geval vanaf een bepaald inkomensniveau. De EIB,
de Wereldbank, de EBRD en de OESO waren bij de vergadering aanwezig
om hun activiteiten in de regio toe te lichten en aan te geven welke
uitdagingen de landen kennen. De Commissie lichtte het externe
investeringsplan (EIP) toe en nodigde lidstaten uit om hieraan bij te
dragen. Duitsland gaf aan dat ze in het kader van het G20-voorzitterschap
het onderwerp compact with Africa op de agenda hebben gezet. Veel
interventies wezen op de wederkerige werking van politieke stabiliteit en
good governance enerzijds en economische ontwikkeling anderzijds. Ook
riepen veel aanwezigen op om de initiatieven goed de coördineren voor
een optimaal resultaat.
Belastingzekerheid
Er vond een wisseling van gedachten plaats op de Ecofin over het belang
van belastingzekerheid in de EU op basis van een issues paper van het
Maltese voorzitterschap6. Het principe van belastingzekerheid werd in het
algemeen door de lidstaten ondersteund. Sommigen zagen hier echter
een reden in om nu een pas op de plaats te maken terwijl anderen hierin
juist een aanleiding zagen om nieuwe maatregelen op dit gebied overeen
te komen. Hoewel dit een informele vergadering betrof maakte een heel
aantal lidstaten gebruik van de discussie om politieke steun uit te spreken
voor het bereiken van een akkoord over het voorstel voor dispuutresolutiemechanisme (DRM). Een effectieve DRM werd door veel lidstaten
gezien als een instrument dat belastingzekerheid kan bevorderen. Ook
Nederland gaf aan het belang van belastingzekerheid te erkennen, en dat
dit vooral gewaarborgd wordt door voortvarend de internationale
afspraken te implementeren. Tegelijkertijd sprak Nederland steun uit voor
het voorgestelde dispuutresolutiemechanisme. Een aantal lidstaten wees
erop dat de EU een voortrekkersrol inneemt op het gebied van belastingen maar dat andere OESO-landen ook aan hun verplichtingen onder
het BEPS-project gehouden moeten worden. Verder grepen een aantal
lidstaten de discussie aan om te pleiten voor aandacht voor de manier
waarop de digitale economie op een eerlijke en effectieve manier belast
kan worden.

5

dit paper is door Breugel gepubliceerd en is te vinden op http://bruegel.org/2017/04/europesrole-in-north-africa-development-investment-and-migration/ Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1437

5