Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 692

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 februari 2010
Hierbij zend ik u de geannoteerde agenda voor de Eurogroep en Ecofin
van 15 en 16 februari 2010 te Brussel.
In de bijlage vindt u tevens een reactie op een openstaand verzoek met
betrekking tot speculatie in de voedselmarkt.
Het is mogelijk dat nog punten worden toegevoegd aan de agenda of dat
bepaalde onderwerpen worden afgevoerd of worden uitgesteld tot de
volgende vergadering.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

KST140771
0910tkkst21501-07-692
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 692

1

Geannoteerde agenda Ecofin Raad 16 februari te Brussel
1. Economische situatie
Document: n.v.t.
Aard van bespreking: gedachtewisseling
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.
Toelichting:
Groeicijfers van het eurogebied voor het vierde kwartaal van 2009 zijn op
dit moment nog niet beschikbaar. Het eurogebied groeide in het derde
kwartaal met 0,4% ten opzichte van het tweede kwartaal. De VS groeide
met iets meer dan 1,8% van het derde op het vierde kwartaal, een aanzienlijke versnelling ten opzichte van de 0,55% groei van het vorige kwartaal.
De cijfers voor het derde kwartaal voor Nederland lieten een groei van
0,4% zien ten opzichte van het tweede kwartaal, al is er sprake van een
krimp van 3,7% ten opzichte van het derde kwartaal van 2008.
De industriële productie in het eurogebied groeide volgens Eurostat in
november 2009 met 1% ten opzichte van oktober 2009. In oktober daalde
de productie nog met 0,3%. Jaar op jaar werd in november nog wel een
min genoteerd: – 7,1%. Volgens het CBS was de Nederlandse industriële
productie in november 2009 2% lager dan in november 2008. Deze afname
is veel kleiner dan die in oktober. Toen was de productie nog 7% lager dan
een jaar eerder. Volgens de laatste cijfers van de CPB World trade monitor
is het voor Nederland belangrijke wereldhandelsvolume de afgelopen
maanden gegroeid. In november groeide het volume maand-op-maand
met 1,1%, nadat het volume in oktober met 1,4% groeide en in september
met 4,5%.
De werkloosheid was volgens Eurostat in het eurogebied 10,0% in
december 2009. Dit percentage is, zeker in vergelijking met de Verenigde
Staten, niet sterk gestegen sinds het uitbreken van de crisis. Dit komt
waarschijnlijk voor een groot deel doordat met name in het eurogebied
het aantal gewerkte uren per week is gedaald. Deze daling is gedeeltelijk
het gevolg van maatregelen die genomen zijn om de werkloosheidstijging
te beperken zoals de deeltijd-WW in Nederland. Nederland heeft de
laagste werkloosheid van de EU: volgens de definitie van Eurostat was
deze 4% in december 2009.
In het eurogebied verbeterden volgens de Europese Commissie het
consumentenvertrouwen en het producentenvertrouwen in januari. In
Nederland verbeterde het consumentenvertrouwen volgens het CBS licht
van – 11 in december naar – 10 in januari. Ondernemers in de industrie
waren in januari wat somberder gestemd. Het producentenvertrouwen
daalde van – 8,1 naar – 8,3.
Volgens de HICP (Harmonised Index of Consumer Prices) definitie van
Eurostat is in het eurogebied de inflatie van 0,5% jaar-op-jaar in november
opgelopen tot 1,0% in januari. Hiermee is de jaarlijkse inflatie voor geheel
2009 uitgekomen op 0,3%. De Nederlandse HICP-inflatie is in december
uitgekomen op 0,7%. Daardoor ligt de Nederlandse inflatie voor het eerst
sinds november 2008 boven die van het eurogebied.
Het IMF raamt in de World Economic Outlook Update van januari een
sterker herstel van de wereldeconomie in 2010 dan in oktober 2009: 4%
BBP-groei versus 3,25%. De voorzichtige conclusie kan getrokken worden
dat de wereldwijde stimuleringsmaatregelen een langdurige depressie
voorlopig hebben voorkomen. De grootste uitdaging voor 2010 wordt het
organiseren van een soepele overgang van publieke naar private vraag,
en het starten met de afbouw van overheidsmaatregelen. De markt en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 692

2

consument zullen daarbij het stokje van de publieke sector moeten overnemen.
2. Decharge EU begroting 2008
Document: Jaarverslag Europese Rekenkamer EU begrotingsjaar 2008:
http://eca.europa.eu/portal/pls/portal/docs/1/ 3258393.PDF
Aard bespreking: besluitvorming
Besluitvormingsprocedure: gekwalificeerde meerderheid
Toelichting:
De Ecofin zal Raadsconclusies aannemen betreffende het dechargeadvies
dat de Raad jaarlijks aan het Europees Parlement verstrekt over de
EU-begroting. Het Europees Parlement is de dechargeautoriteit voor de
Europese begroting. Zij maakt voor het besluit over dechargeverlening
gebruik van het jaarverslag van Europese Rekenkamer, het advies van de
Raad en de informatie van de Europese Commissie. De voornaamste
conclusies van de Europese Rekenkamer zijn:
–

–

–

voor een behoorlijk deel van de begroting zijn verbeteringen zichtbaar.
Hier blijft het aantal onregelmatigheden binnen de 2% foutmarge. De
Europese Rekenkamer geeft een positief betrouwbaarheidsoordeel
over de Rekeningen en de beleidsterreinen Landbouw en Natuurlijke
Hulpbronnen (voor de eerste keer), Onderwijs en Burgerschap en
Administratieve uitgaven.
voor de structuurfondsen had naar schatting 11% van de subsidiegelden niet mogen worden uitgekeerd en is het financieel beheer deels
effectief. Dit percentage geldt voor de uitvoering van de periode 2000–
2006 en voor deze periode constateert de Europese Rekenkamer
weinig vooruitgang. Vanwege de afname van het volume van betalingen is de potentiële financiële impact wel minder. Voor de periode
2007–2013 zijn bijna alleen voorschotten uitbetaald, die niet aan
beleidscriteria hoeven te voldoen. De Europese Rekenkamer acht het
risico en het foutenpercentage daarom verwaarloosbaar en heeft deze
voor haar rapportage niet meegenomen.
de complexiteit van de onderliggende regelgeving voor met name
plattelandsontwikkeling en het structuurbeleid blijft een belangrijke
reden dat bij de uitvoering en implementatie te veel fouten worden
gemaakt.

Nederland is positief gestemd over ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de
goedkeurende verklaring voor het beleidsterrein Landbouw en Natuurlijke
Hulpbronnen. Nederland betreurt echter dat de Europese Rekenkamer,
mede vanwege de ontoereikende implementatie van de structuurfondsen,
niet in staat is geweest voor het geheel een positieve betrouwbaarheidsverklaring af te geven.
3. Implementatie Stabiliteits- en Groeipact
Documenten:
• http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/ countries/
latvia_en.htm
• http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/ countries/
lithuania_en.htm
• http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/ countries/
hungary_en.htm
• http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/ countries/
malta_en.htm
Aard van bespreking: besluitvorming
Besluitvormingsprocedure: gekwalificeerde meerderheid
Toelichting:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 692

3

Tijdens de Ecofin zal in het kader van de buitensporigtekortprocedure de
voortgang van Hongarije, Letland, Litouwen en Malta.
Deze lidstaten kregen in juli 2009 een aanbeveling van de Ecofin gekregen
om hun buitensporige tekorten terug te dringen, waarbij zij verschillende
deadlines hebben gekregen. Voor Malta werd de deadline gesteld op
2010, voor Hongarije en Litouwen op 2011 en voor Letland op 2012. De
maatregelen die Malta, Litouwen, Letland en Hongarije hebben genomen
sinds de aanbevelingen door de Ecofin zijn aangenomen zijn door de
Europese Commissie positief beoordeeld. Volgens de Commissie laten
deze landen afdoende voortgang zien, waardoor bij gelijkblijvende economische vooruitzichten het buitensporige tekort binnen de door de Raad
vastgestelde deadline moet worden kunnen geredresseerd.
Echter, de economische vooruitzichten in de Herfstvoorspellingen
(november 2009) van de Commissie voor Litouwen en Malta zijn dusdanig
slechter vergeleken met de economische vooruitzichten waarop de
oorspronkelijke deadlines voor deze landen zijn gebaseerd (Lentevoorspellingen Commissie, april 2009), dat deze vooruitzichten het oorspronkelijk vastgestelde consolidatiepad in gevaar brengen. Conform de regels
van het Stabiliteits- en Groeipact stelt de Commissie daarom voor om de
deadline voor deze twee landen met een jaar te verlengen.
4. Griekenland: statistieken, Stabiliteitsprogramma en
buitensporigtekortprocedure
Documenten:
• http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/ countries/
greece_en.htm
• http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/pdf/20_s cps/2009–10/
01_programme/el_2010–01–15_sp_en.pdf
Aard van bespreking: besluitvorming (Raadsopinie, 126(9)-aanbeveling,
121(4)-aanbeveling).
Besluitvormingsprocedure: gekwalificeerde meerderheid, waarbij de
lidstaat in kwestie geen stemrecht heeft.
Toelichting:
Zowel tijdens de Ecofin als tijdens de Eurogroep zal gesproken worden
over de economische situatie en de situatie van de overheidsfinanciën in
Griekenland. De Commissie wenst door middel van een pakketbenadering
in één keer meerdere onderwerpen aan de orde te stellen. Het pakket
bevat de volgende onderdelen: 1) een actieplan met betrekking tot de
Griekse statistieken, 2) de Ecofin neemt een Raadsopinie aan over het
Griekse Stabiliteitsprogramma, 3) er zal een vervolgstap worden gezet in
de buitensporigtekortprocedure en 4) er zal een officiële aanbeveling aan
Griekenland worden gedaan over welke structurele maatregelen Griekenland moet nemen. Hieronder volgt een toelichting op de onderdelen van
dit pakket:
1) De Commissie heeft een voorstel gedaan voor een actieplan met
daarin voorstellen voor concrete stappen om bij te dragen aan het
herstel van de geloofwaardigheid van de Griekse statistieken. Hiermee
geeft de Commissie opvolging aan de Raadsconclusies die in januari
op de Ecofin zijn aangenomen over de tekort- en schuldstatistieken van
Griekenland. De Raadsconclusies benadrukken het prioritaire belang
van het aanpakken van geconstateerde tekortkomingen op het gebied
van de nauwkeurigheid, transparantie, onafhankelijkheid, integriteit en
accountability van het proces van dataverzameling. De Griekse regering wordt dan ook met klem verzocht de tekortkomingen op institutioneel, statistisch en governance gebied adequaat te adresseren. Bovendien heeft de Commissie aangekondigd een inbreukprocedure op te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 692

4

starten omdat Griekenland in gebreke is gebleven bij EU-wetgeving op
het gebied van het samenstellen en aanleveren van budgettaire statistieken.
2) De Ecofin Raad zal op basis van een analyse van de Commissie een
Raadsopinie aannemen over het Stabiliteitsprogramma dat Griekenland half januari indiende. Griekenland voorziet het begrotingstekort
van 12,7% van het BBP in 2009 terug te brengen naar 2,8% in 2012. Dit
wordt voor 2010 onderbouwd met maatregelen, waaronder verlaging
van de totale loonkosten in de publieke sector met 10%. De Commissie
heeft in beginsel positief gereageerd op de Griekse plannen, waarbij
de Commissie aantekent dat een goede en snelle implementatie van
de maatregelen nu cruciaal is, en dat de voortgang nauwgezet in de
gaten zal worden gehouden. De Commissie noemt het consolidatiepad
ambitieus en stelt dat de implementatie van de geschetste maatregelen niet eenvoudig zal zijn. De Commissie zal de Griekse voortgang
zorgvuldig monitoren en zal onmiddellijk compenserende maatregelen
eisen mocht Griekenland er niet in slagen de genoemde consolidatiemaatregelen te implementeren.
3) De Ecofin Raad zal spreken over een vervolgstap voor Griekenland
binnen de buitensporigtekortprocedure, de zogenaamde 126(9)aanbeveling. Aangezien de Commissie in grote lijnen positief staat
tegenover de Griekse plannen, wordt voorgesteld om de nieuwe
Griekse deadline voor het redresseren van het buitensporige tekort
vast te stellen op 2012. De herziene aanbeveling gaat gepaard met
scherpere beleidsaanbevelingen op het gebied van onder andere loonvorming, vergrijzinggerelateerde uitgaven, belastingen en budgettaire
raamwerken.
4) De Commissie zal aan de Ecofin Raad voorstellen om een aanbeveling
te geven voor het feit dat het Griekse economische beleid niet in overeenstemming is met de globale richtsnoeren voor het economisch
beleid, waardoor het correct functioneren van de economische en
monetair unie belemmerd wordt. De rechtsbasis hiervoor is artikel
121(4) uit het Verdrag. Dit zal leiden tot specifieke aanbevelingen van
de Ecofin aan Griekenland op het gebied van onder andere loonvorming, pensioenen, gezondheidszorg en arbeidsmarktbeleid.
Onderdeel van de 126(9)-aanbeveling is dat Griekenland binnen 4
maanden concreet moet kunnen laten zien wat ze gaat doen om aan de
aanbevelingen gehoor te geven. In de tussentijd staat Griekenland bloot
aan een scherpe monitoring van de voortgang met betrekking tot de
implementatie van de consolidatiemaatregelen in het kader van de
Griekse buitensporigtekortprocedure. In ieder geval tot en met juni zal
deze voortgang maandelijks geëvalueerd worden.
5. Single Market
Document: nog niet beschikbaar
Aard bespreking: besluitvorming
Besluitvormingsprocedure: consensus
Toelichting:
Tijdens de Ecofin liggen Raadsconclusies voor over de verdieping van de
interne markt, en specifiek over het belang van de dienstensector (o.a.
implementatie Dienstenrichtlijn) en het staatssteunkader. De Raadsconclusies benadrukken dat het voltooien en verder verdiepen van de interne
markt essentieel is voor de concurrentiepositie, de potentiële groei en de
werkgelegenheid binnen de EU. De conclusies onderstrepen in dit kader
onder andere de noodzaak tot evaluatie van de implementatie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 692

5

Dienstenrichtlijn en nodigen de Commissie uit eind 2010 een update te
geven over de voortgang op het gebied van market monitoring. Ook benadrukken de conclusies het belang van het staatssteunkader voor het goed
functioneren van de interne markt en wordt er gewezen op het aflopen
van het tijdelijk crisiskader eind 2010.
De Commissie heeft daarnaast in de aanloop naar de 2012, 20 jaar na het
begin van de interne markt, Mario Monti (voormalig Commissaris Interne
Markt) gevraagd de tekortkomingen in de interne markt te identificeren.
Hierover zal hij naar verwachting in het voorjaar rapporteren.
6. ECB vice-presidentschap
Document: n.v.t.
Aard bespreking: besluitvorming
Besluitvormingsprocedure: gekwalificeerde meerderheid.
Toelichting:
Per 31 mei 2010 komt met het aftreden van Papademos de functie van
vicepresident van de ECB vacant. De nieuwe vicepresident zal bij de Europese Voorjaarsraad worden benoemd na een aanbeveling door de Ecofin
Raad, die het Europees Parlement en de Raad van bestuur van de ECB
heeft geraadpleegd. De Ecofin moet met gekwalificeerde meerderheid van
stemmen een kandidaat selecteren om aan de Europese Raad voor te
dragen. Drie kandidaten hebben zich gemeld: Mersch (Luxemburg), Constancio (Portugal) en Praet (België). Het Verdrag stelt dat een kandidaat een
erkende reputatie en beroepservaring op monetair of bancair gebied moet
hebben en afkomstig moet zijn uit een van de EU lidstaten.
7. Bankenplan Obama
Minister Bos heeft de huidige voorzitter van de Ecofin, minister Elena
Salgado, verzocht tijdens de Ecofin van 16 februari stil te staan bij de
recente voorstellen van President Obama inzake de aanpak van grote
systeemrelevante banken. Deze voorstellen vormen een aanvulling op de
discussie hoe om te gaan met het probleem van moral hazard bij grote
financiële instellingen, die zogenoemd too big to fail zijn. Naar verwachting zal er tijdens deze Ecofin kort bij het onderwerp worden stilgestaan
en zal worden afgesproken hoe en wanneer die voorstellen inhoudelijk te
bespreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 692

6

Bijlage

Speculatie in de voedselmarkt
In het AO van de Ecofin van september 2008 is toegezegd om de Tweede
Kamer te informeren over de uitkomsten van een onderzoek van de Europese Commissie naar de rol van speculatie in de voedselprijsstijging. Een
werkgroep van de Europese Commissie heeft eind 2008 haar rapport
gepubliceerd (ook publiekelijk beschikbaar), met als titel: «Is there a
speculative bubble in commodity markets»1. Dit rapport is sindsdien niet
in de Ecofin Raad besproken.
De centrale vraag van het onderzoek wordt niet eenduidig beantwoord in
het rapport. Het is op basis van het rapport dan ook niet mogelijk om te
concluderen dat de toename van de niet-commerciële participanten en
van de instroom van investeringsmiddelen op de landbouwmarkten er toe
heeft geleid dat prijzen op de future markets op een dusdanige manier zijn
gestegen dat de prijzen niet meer door market fundamentals verklaard
konden worden, en dat deze gestegen future prices er voor hebben
gezorgd dat de spotprijzen zijn gestegen. Aan de andere kant is het zeer
moeilijk om empirisch aan te tonen dat alleen de market fundamentals
verantwoordelijk waren voor de prijsstijging. Het rapport geeft argumenten ter ondersteuning van beide zijden, en wijst er op dat de prijstoename tussen begin 2007 en midden 2008 waarschijnlijk het best verklaard
wordt door een combinatie van economische fundamentals, alsmede
door factoren specifiek voor de financiële markten, die de prijsveranderingen wellicht hebben vergroot.
Opgemerkt wordt dat de voedselprijzen de laatste maanden weer
gestegen zijn2. De FAO food price index staat op het hoogste niveau sinds
september 2008, maar nog wel 21% onder het hoogste niveau van juni
2008. In tegenstelling tot 2007/2008 bevinden de voedselvoorraden zich nu
op veel comfortabelere niveaus. Daarnaast is de vraag naar voedsel uit
hoofde van de productie van biofuels dit jaar veel minder snel toegenomen dan in 2007/2008. Wel waarschuwt de FAO voor continue waakzaamheid omdat de zogenaamde non-food economy factoren waarschijnlijk een belangrijke rol zijn gaan spelen in het proces van prijsbepaling.
Deze factoren zijn op dit moment erg volatiel, en vormen potentieel een
opdrijvende factor, zoals de substantiële wisselkoersfluctuaties en de
grote financiële liquiditeit door het ruime internationale monetaire beleid.

1

http://ec.europa.eu/economy_finance/
publications/pub lication13765_en.pdf.
2
FAO, Food Outlook, december 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-07, nr. 692

7