Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 375

Wijziging van de Wet op rechterlijke organisatie
in verband met het wegnemen van
belemmeringen voor gerechten bij het verlenen
van onderlinge bijstand in geval van gebrek aan
voldoende zittingscapaciteit

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 25 februari 2020
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot wijziging van de wet rechterlijke organisatie in
verband met het wegnemen van belemmeringen voor gerechten bij het
verlenen van onderlinge bijstand in geval van gebrek aan voldoende
zittingscapaciteit (hierna: het wetsvoorstel). Zij hebben nog enkele vragen
en opmerkingen bij het wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij hebben nog enkele vragen die vooral betrekking
hebben op het gehanteerde financieringssysteem van de rechtspraak.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij delen de wens van de regering om zoveel
mogelijk te voorkomen dat de behandeling van een zaak vertraagt als
gevolg van tijdelijk gebrek aan voldoende zittingscapaciteit bij het gerecht
waar de zaak aanhangig is. Dit wetsvoorstel draagt daaraan bij en tracht
problemen die gerechten in de praktijk bij het verlenen van onderlinge
bijstand ervaren, op te lossen. Wel hechten deze leden aan het belang van
toegankelijkheid en nabijheid van het recht, en zien het verwijzen van
zaken bij gebrek aan zittingscapaciteit dan ook als uiterst redmiddel. Zij
hebben nog enkele vragen over het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij hebben nog wel enkele vragen.

kst-35375-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 375, nr. 5

1

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het wetsvoorstel. Voornoemde leden achten het van belang
dat onderling bijstand kan worden verleend wanneer sprake is van een
tijdelijk gebrek aan voldoende zittingscapaciteit bij een gerecht. Zij zien
dat het voorstel een goede mogelijkheid biedt om in dergelijke situaties
uitkomst te bieden. Deze leden hebben op dit moment geen opmerkingen
of vragen bij het wetsvoorstel.
2. Inleiding
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het doel van het wetsvoorstel
meer flexibiliteit voor gerechten mogelijk te maken bij het verlenen van
bijstand als zij te maken krijgen met een tijdelijk gebrek aan voldoende
zittingscapaciteit. Voornoemde leden lezen dat het wetsvoorstel
tegemoetkomt aan adviezen van de Commissie Evaluatie Wet herziening
gerechtelijke kaart (commissie-Kummeling) en dat de Raad voor de
rechtspraak (Rvdr) stelt dat het voorstel voorziet in een dringende
behoefte van de rechtspraktijk. Bestaat deze behoefte vooral bij strafrechtrechtelijke zaken of ook bij andere rechtsgebieden? Zo ja, welke? Kan de
regering voorts aangeven welke gerechten naar verwachting het vaakst
een beroep zullen doen op de nieuwe artikelen 46a en 62a van de Wet op
de rechterlijke organisatie (hierna: Wet RO)?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat in het belang van
toegankelijkheid en nabijheid van de rechtspraak, het uitgangspunt moet
zijn dat een gerecht bij gebrek aan zittingscapaciteit dat niet intern kan
worden opgevangen eerst een oplossing probeert te vinden door
bijvoorbeeld het inzetten van rechters van een ander gerecht als rechterplaatsvervangers. Ziet de regering een risico dat in plaats van het gebruik
van rechter-plaatsvervangers, er eerder gebruik gemaakt zal worden van
de mogelijkheden van de nieuwe artikelen 46a en 62a van de Wet RO
waarbij zaken worden verwezen naar een ander gerecht? Hoe wordt
gewaarborgd dat in eerste instantie bij piekbelasting door gerechten
gefocust wordt op het belang van toegankelijkheid en nabijheid van het
recht, en pas als laatste redmiddel de verwijzing van zaken plaatsvindt?
Welke rol is hier weggelegd voor de Minister van Justitie en Veiligheid die
de betreffende gerechten aanwijst?
De leden van de SP-fractie erkennen het belang van een tijdig proces.
Daarom erkennen zij de doelstelling van het wegwerken van achterstanden. Voornoemde leden vinden het ook belangrijk dat de rechtspraak
in de buurt georganiseerd is en toegankelijk is. Daartoe hebben zij in het
verleden ook verschillenden voorstellen ingediend. Met dit wetsvoorstel
om zittingen ergens anders te organiseren komt dat principe mogelijk
onder druk te staan. Kan de regering toelichten hoe zij dit gaat voorkomen
in het wetsvoorstel en hoe de toegankelijkheid gewaarborgd blijft? Kan zij
uitsluiten dat inwoners van Den Helder straks naar Maastricht moeten
voor een rechtszaak waar dat nu niet zou hoeven?
3. Flexibilisering van de zaaksafdoening
De leden van de VVD-fractie vragen de regering naar een overzicht van
het aantal keren dat de huidige artikelen 46a en 62a van de Wet RO de
afgelopen jaren zijn gebruikt, alsmede een inschatting te geven van het
aantal keren dat de nieuwe artikelen 46a en 62a van de Wet RO na
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zullen worden gebruikt. Voorts
vragen deze leden in welke mate dit wetsvoorstel bijdraagt aan het
verkorten van doorlooptijden bij gerechten en in hoeverre het
wetsvoorstel kan bijdragen aan een verdere specialisatie van gerechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 375, nr. 5

2

De leden van de D66-fractie vragen wanneer de regering de aanwijzing
van de Minister «noodzakelijk» acht als gevolg van gebrek aan voldoende
zittingscapaciteit. Op welke wijze toetst de Minister of andere opties,
waarbij de toegankelijkheid van het recht beter gewaarborgd wordt, geen
soelaas bieden? Ziet de regering mogelijkheden om rekening te houden
met de voorkeur van rechtszoekenden bij de vraag of een zaak wordt
verwezen naar een ander gerecht? Voornoemde leden vragen de regering
het begrip «noodzakelijk», geïntroduceerd in de nieuwe artikelen 46a en
62a van de Wet RO, te duiden en daarbij tevens toe te lichten in hoeverre
zij de bevoegdheden tot aanwijzing die de Minister in deze heeft ziet als
uiterst redmiddel.
4. Consultatie en advisering
De leden van de VVD-fractie merken op dat de commissie-Kummeling een
aantal knelpunten bij de toepassing van de artikelen 46a en 62a van de
Wet RO heeft vastgesteld, namelijk dat de drempel (een ministeriële
regeling) te hoog zou zijn, dat het een te grote stap is voor de gerechten
om (openlijk) aan te geven dat zaken te lang blijven liggen en dat de
digitale systemen te ingewikkeld en foutengevoelig zijn om zaken «uit het
systeem» van het ene gerecht te halen en over te zetten naar het digitale
systeem van het andere gerecht. De aan het woord zijnde leden vragen of
de regering deze knelpunten herkent en of deze worden opgelost met
voorliggend wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering uit te leggen in hoeverre
het (interne) financieringssysteem bevordert dat gerechten elkaar
onderling bijstand verlenen?
In die gevallen dat een gerecht rechters (en griffiers) bijstand laat verlenen
aan een ander gerecht, waar komt dan de vergoeding terecht voor de
zaken die op deze wijze worden afgedaan? Is het niet zo dat in het huidige
systeem die vergoeding enkel terechtkomt bij het gerecht waaraan
bijstand wordt verleend? Is de regering voornemens dit systeem zodanig
aan te passen dat het lonend wordt voor een gerecht om bijstand te
verlenen aan een ander gerecht? Voornoemde leden vragen de regering
welke mogelijkheden er onder de nieuwe wettelijke bepaling worden
toegekend aan de Rvdr om in voorkomende gevallen sturend en regisserend op te treden, met name als zich de situatie voordoet dat gerechten
onderling niet tot een effectieve vorm van bijstand komen.
De leden van de D66-fractie merken op dat het faciliteren van rechterplaatsvervangers bij capaciteitstekort samenhangt met dit wetsvoorstel.
De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) stelt dat het uitlenen
van rechters financieel onaantrekkelijk is voor het gerecht dat de rechters
uitleent. Het gerecht dat gebruikmaakt van rechter-plaatsvervangers
ontvangt namelijk de financiering, het gerecht dat uitleent niet. De
regering schrijft in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel dat
gerechten dit niet als een knelpunt ervaren. Dat is opvallend. Kan de
regering toelichten in hoeverre er nu gebruik wordt gemaakt van
rechter-plaatsvervangers bij een capaciteitstekort? Waarom wordt hier wel
of niet voor gekozen? Kan de regering bij de Rvdr en de NVvR navraag
doen in hoeverre de financiële effecten een rol spelen bij het inzetten van
rechter-plaatsvervangers? In hoeverre kan het inzetten op het faciliteren
van het gebruik van rechter-plaatsvervangers mede helpen het probleem
van capaciteitstekort op te lossen?
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd naar een reactie op het voorstel
van de NVvR. De NVvR constateerde daarin het volgende: «De inzet van
rechter-plaatsvervangers van een ander gerecht is echter financieel
onaantrekkelijk voor het gerecht dat rechters uitleent. Het gerecht dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 375, nr. 5

3

gebruikmaakt van rechter-plaatsvervangers ontvangt namelijk de
financiering, het gerecht dat uitleent niet. Dat probleem wordt met dit
wetsvoorstel vooralsnog niet opgelost, waardoor de gerechten in feite
niet in staat worden gesteld een tijdelijk capaciteitsprobleem via de inzet
van rechter-plaatsvervangers te regelen, terwijl hieraan kennelijk wel de
voorkeur wordt gegeven.» Wat is daarop de reactie van de regering?
Voornoemde leden zijn ook benieuwd naar de overweging van de
regering om de betreffende rechtbanken niet te horen in haar besluit om
zaken elders te behandelen, zoals de NVvR heeft gesuggereerd.
5. Overig
Inmiddels is mede op aandringen van de leden van de SP-fractie de Code
Zaakstoedeling vastgelegd. De leden van de SP-fractie vragen wat de
gevolgen van dit wetsvoorstel voor die Code zijn.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
Adjunct-griffier van de commissie,
Schoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 375, nr. 5

4