Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

337
Vragen van de leden Arib (PvdA) en Voortman (GroenLinks) aan de Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat zorgverzekeraars
de Levenseindekliniek boycotten (ingezonden 2 oktober 2013).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 25 oktober 2013).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat zorgverzekeraars de Levenseindekliniek boycotten?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 4
Is het waar dat vrijwel alle zorgverzekeraars weigeren contracten met de
Levenseindekliniek in Den Haag af te sluiten, en een dekkende vergoeding af
te spreken? Zo ja, wat is uw mening hierover? Zo nee, waar blijkt dat uit?
Heeft het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) reeds een advies afgegeven
over de vraag of de Levenseindekliniek als een «aanspraak in het kader van
de zorgverzekering» beschouwd kan worden? Zo ja, wat is de conclusie van
dat advies? Zo nee, bent u bereid het CVZ te verzoeken een advies hierover af
te geven?
Antwoord 2, 4
Het CVZ duidt of bepaalde zorg behoort tot de verzekerde zorg in de zin van
de basisverzekering, maar spreekt zich daarbij niet uit over de vraag door wie
die zorg geleverd wordt. Het is aan de zorgverzekeraar om te bepalen met
wie deze een contract wil sluiten voor het leveren van bepaalde zorg.
Het CVZ heeft zich derhalve geen specifiek oordeel gevormd over de zorg die
door de Levenseindekliniek wordt geleverd. Wel heeft het CVZ in algemene
zin geoordeeld dat het beoordelen van verzoeken tot euthanasie en het
eventueel daarna uitvoeren van euthanasie in de eigen omgeving van de
patiënt behoort tot de verzekerde zorg, op voorwaarde dat de geldende

1

ah-tk-20132014-337
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

«Zorgverzekeraars boycotten Levenseindekliniek», http://www.zorgvisie.nl/Financien/Nieuws/
2013/9/Zorgverzekeraars-boycotten-Levenseindekliniek-1376385W/, 27 september 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

wetgeving en richtlijnen op het gebied van euthanasie in acht worden
genomen.
Het klopt dat niet alle zorgverzekeraars voor deze zorg de Levenseindekliniek
hebben gecontracteerd. Een belangrijke reden daarvoor is dat zorgverzekeraars van mening zijn dat deze zorg het best kan plaatsvinden in de
bestaande arts-patiëntrelatie. Daarom contracteren zijn voor deze vorm van
zorg veelal huisartsen. Overigens zijn zij ook niet verplicht om de Levenseindekliniek te contracteren. Zorgverzekeraars hebben wel een zorgplicht. Dat
houdt in het geval van een naturaverzekering in, dat zij ervoor moeten zorgen
dat zij voldoende van de zorg die in het basispakket zit inkopen voor hun
verzekerden. Het staat de zorgverzekeraars vrij om te bepalen bij wie zij deze
zorg willen inkopen. De zorgverzekeraars maken hierin verschillende keuzes.
In dit geval gaat het om het beoordelen van verzoeken tot euthanasie door
artsen en het eventueel daarna uitvoeren van euthanasie.
Vraag 3
Deelt u de opvatting dat het schrijnend is dat mensen voor hun allerlaatste
zorg afhankelijk zijn van giften en donaties? Zo ja, bent u bereid in gesprek te
treden met zorgverzekeraars over het leveren van een bijdrage in de kosten
voor zorg van de Levenseindekliniek? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 2 heb aangegeven, hebben zorgverzekeraars een zorgplicht. Zij dienen ervoor te zorgen dat hun verzekerden de zorg
kunnen ontvangen die in het basispakket zit. Dat geldt dus ook voor het
beoordelen van verzoeken tot euthanasie en het eventueel daarna uitvoeren
van euthanasie.
In die gevallen waarin de huisarts van een patiënt die om euthanasie verzoekt
niet wil meewerken aan de gewenste euthanasie, hoort deze de patiënt door
te verwijzen naar een collega die daartoe eventueel wel bereid is. Ook kan de
patiënt zich tot zijn zorgverzekeraar wenden met de vraag bij welke zorgverlener hij hiervoor terecht kan.
Het voorgaande brengt met zich mee dat patiënten voor deze zorg niet
afhankelijk hoeven te zijn van giften en donaties. Indien een patiënt een
naturaverzekering heeft en deze zorg afneemt bij een gecontracteerde
aanbieder, wordt de zorg gewoon vergoed conform de voorwaarden van de
Zorgverzekeringswet. Ook bij een restitutieverzekering dient de zorgverzekeraar minimaal het marktconforme tarief voor deze zorg te vergoeden. Dit kan
wel betekenen dat een patiënt die naar een niet-gecontracteerde instelling
gaat zelf dient bij te betalen.
Juist omdat de Levenseindekliniek voorziet in een behoefte (de Levenseindekliniek bevordert dat patiënten toch door hun eigen huisarts worden
geholpen) houd ik de vinger aan de pols bij de komende ontwikkelingen.
Vraag 5
Deelt u de mening dat de oprichting van de Levenseindekliniek voorziet in
een grote maatschappelijke behoefte, nu is gebleken dat er patiënten zijn die
hun verzoek om levensbeëindiging niet ingewilligd zien bij hun arts, terwijl
wel zou zijn voldaan aan de zorgvuldigheidseisen? Zo ja, hoe beoordeelt u de
stijging van het aantal patiënten op de wachtlijst door het gebrek aan
beschikbare teams? Bent u bereid een uitbreiding van de capaciteit van de
Levenseindekliniek te faciliteren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
De Levenseindekliniek is een particulier initiatief van de Nederlandse
Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde. Het is dan ook aan de Levenseindekliniek en niet aan mij om met uitbreiding van de capaciteit te anticiperen
op een stijging van het aantal patiënten.
Het oprichten van deze kliniek was een reactie op het signaal dat er patiënten
zouden zijn wier verzoek om levensbeëindiging niet ingewilligd zou worden
bij hun arts, terwijl wel zou zijn voldaan aan de zorgvuldigheidseisen. De
informatie die de kliniek verstrekt over zijn activiteiten geeft als beeld dat de
kliniek in een behoefte voorziet, hoewel ook de kliniek bijna de helft van de
verzoeken afwijst omdat niet aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan. Daar
komt bij dat het in het algemeen de voorkeur heeft dat een verzoek om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

levensbeëindiging en het proces om dit verzoek te onderzoeken, plaatsvinden
binnen de bestaande arts-patiëntrelatie.2
Vraag 6
Is het waar dat behandelend artsen soms onvoldoende op de hoogte zijn van
de reikwijdte van de Euthanasiewet, aarzelen over het te gebruiken euthanasiemiddel, de zorgvuldigheidscriteria onjuist of onvolledig interpreteren,
onzeker zijn of vinden dat ze onvoldoende ervaring hebben? Zo ja, welke
mogelijkheden ziet u om deze knelpunten bij artsen weg te nemen? Zo nee,
waar blijkt dat uit?
Antwoord 6
Uit de evaluatie van de Euthanasiewet komt een overwegend positief beeld
naar boven. Zo leven artsen de wet over het algemeen goed na. Wel blijkt dat
er op sommige punten behoefte is aan verduidelijking. Zoals ik in mijn
standpunt op de evaluatie al heb aangegeven zal ik mij blijven inzetten op
verbetering van de kennis en informatie over de wet en de uitleg ervan.
Hierbij zal onder meer worden ingezet op verdere verbetering van de kennis
van (aankomende) artsen over (de grenzen van) de wet en over de toe te
passen middelen. Ik vind het daarom ook een goede ontwikkeling dat de
Orde van Medisch Specialisten en de wetenschappelijke verenigingen hebben
aangegeven mee te zullen werken aan deze verduidelijking door in bij- en
nascholing hier aandacht aan te besteden.
Vraag 7
Wat vindt u van het onverwachte neveneffect van de Levenseindekliniek dat
meer dan de helft van de artsen, die in eerste instantie weigerden om
euthanasie te verlenen, nu met steun van de ambulante teams van de kliniek
toch besluiten zelf hun patiënten te willen helpen?
Antwoord 7
Ook de Levenseindekliniek is van mening dat euthanasie thuis hoort bij de
eigen huisarts of specialist. Daarom streeft de kliniek ernaar om de behandelend arts opnieuw bij de hulpvraag te betrekken. In bijna de helft van de
gevallen wordt de uitvoering van de euthanasie na interventie van de
Levenseindekliniek alsnog door de eigen arts gedaan.
Zoals reeds uit de evaluatie van de Euthanasiewet, die op 18 december 2012
aan uw Kamer is gezonden, bleek, kan er verbetering worden geboekt in de
communicatie in bestaande en nieuwe behandelrelaties tussen artsen en
patiënten, in het bijzonder als het gaat om een verzoek om levensbeëindiging. Ik zal in gesprek met de beroepsgroep blijven aandringen op verdere
kennisvermeerdering bij artsen over zorg in de laatste levensfase. Daaronder
valt ook dat, zoals ik in mijn antwoord op vraag 3 reeds heb aangegeven, het
de professionele verantwoordelijkheid van de arts is om de patiënt tijdig door
te verwijzen naar een andere arts wanneer hij of zij om principiële of andere
redenen het verzoek niet kan of wil inwilligen. Indien de patiënt dat wenselijk
vindt, kan de arts hem of haar doorverwijzen naar de Levenseindekliniek.
Zie hiervoor ook de reactie op eerder gestelde Kamervragen van het Kamerlid
Van der Staaij.3
Vraag 8
Is het waar dat de soms moeizame relatie tussen artsen van de Levenseindekliniek en apothekers, die het euthanasiemiddel moeten verstrekken, een
ander knelpunt vormt? Zo ja, hoe komt dat, en wat kunt u hieraan doen? Zo
nee, waar blijkt dat uit?
Antwoord 8
Ik heb geen signalen ontvangen dat dit in de praktijk een knelpunt is. Ten
algemene geldt dat artsen en apothekers dienen samen te werken bij de
voorbereiding van euthanasie en dat individuele zorgverleners kunnen

2

Dit is het standpunt van de KNMG, de Levenseindekliniek en het ministerie van VWS. Dit
standpunt is reeds eerder in antwoord op Kamervragen gecommuniceerd richting de Tweede
Kamer; zie Tweede Kamer, Kamervragen (Aanhangsel) 2012–2013, nr. 2876.
3
Tweede Kamer, Kamervragen (Aanhangsel) 2012–2013, nr. 2876.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

weigeren om mee te werken. Volledigheidshalve verwijs ik hiervoor naar de
Richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding van de KNMG en de
KNMP uit 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4