Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1066
Vragen van de leden Groothuizen en Bergkamp (beiden D66) aan de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over het bericht «Wel hier geboren,
maar géén nationaliteit: 112 Amsterdamse kinderen zijn «staatloos»»
(ingezonden 21 december 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Harbers (Justitie en Veiligheid) mede namens
de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
6 februari 2018). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018,
nr. 861.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Wel hier geboren, maar géén nationaliteit:
112 Amsterdamse kinderen zijn «staatloos»»?1
Antwoord 1
Ja.
Het artikel benoemt staatloosheid van in Nederland geboren kinderen als
oorzaak van een aantal problemen. Ook vraagt het artikel om aandacht voor
armoede onder deze kinderen. Voor het beantwoorden van de vraag is het
belangrijk om onderscheid te maken tussen staatloosheid en verblijfstatus.
Het Nederlandse nationaliteitsrecht kent, op twee uitzonderingen na, niet de
mogelijkheid Nederlander te worden door geboorte op Nederlands grondgebied (het zogeheten ius soli beginsel). Kinderen die in Nederland worden
geboren uit niet-Nederlandse ouders, worden geen Nederlander, ook niet als
zij bij geboorte geen andere nationaliteit kunnen verwerven en dus staatloos
zijn.
De Rijkswet op het Nederlanderschap (hierna RWN) heeft als uitgangspunt
het zogeheten ius sanguinis beginsel. Kinderen verwerven bij geboorte alleen
van rechtswege de Nederlandse nationaliteit, indien één of beide ouders
Nederlander zijn.
De RWN kent wel een oplossing voor staatloos in Nederland geboren
kinderen. Op dit moment kunnen staatloos in Nederland geboren kinderen na
drie jaar rechtmatig verblijf zelfstandig, door optie, Nederlander worden
(artikel 6, eerste lid onder c RWN).

1

ah-tk-20172018-1066
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

http://www.at5.nl/artikelen/176415/wel-hier-geboren-maar-gn-nationaliteit-112-amsterdamsekinderen-zijn-staatloos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Voor staatloos in Nederland geboren kinderen zonder rechtmatig verblijf komt
er binnen afzienbare tijd ook een mogelijkheid om door optie Nederlander te
worden. In reactie op het ACVZ advies «Geen land te bekennen» uit 2013,
heeft het Kabinet namelijk besloten, onder voorwaarden, ook een optierecht
toe te kennen aan deze kinderen.
Dit zal worden gerealiseerd in een wetsvoorstel dat ik in het voorjaar van
2018 zal indienen bij de Tweede Kamer. Zie verder de beantwoording van
vragen 4, 5 en 6.
Ik wil er op wijzen dat alle rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen aanspraak kunnen maken op verstrekkingen, voorzieningen en uitkeringen ten behoeve van henzelf en hun kinderen, ook als zij staatloos zijn. Deze
aanspraak is gekoppeld aan de aard van het verblijf en niet aan de nationaliteit of het ontbreken daar van. Verreweg de meeste staatlozen in Nederland
verblijven hier rechtmatig.
Vraag 2
Klopt het dat als een van de ouders illegaal in Nederland verblijft, het gehele
gezin geen recht heeft op bijstand en toeslagen? Zo ja, hoe valt dat te rijmen
met het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind?
Antwoord 2
Ingevolge het koppelingsbeginsel in artikel 10 van de Vreemdelingenwet 2000
worden er geen bijstand of toeslagen toegekend ten behoeve van vreemdelingen die niet-rechtmatig in Nederland verblijven. Dit wordt verder geregeld
in de betreffende materiewetten. In de Participatiewet geldt dat in een gezin
waar één van beide ouders illegaal in Nederland verblijft, alleen de rechtmatig in Nederland verblijvende ouder recht heeft op bijstand. Op grond van de
Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen geldt voorts dat er ook geen
recht bestaat op een toeslag indien de ouder een partner heeft die nietrechtmatig in Nederland verblijft of, specifiek voor de huurtoeslag, sprake is
van een ouder met een niet-rechtmatig verblijf houdende medebewoner. Een
vreemdeling die niet rechtmatig verblijf houdt zou anders indirect kunnen
meeprofiteren van een toeslag die aan zijn partner of medebewoner wordt
toegekend. Het recht op een toeslag wordt namelijk op het niveau van het
huishouden vastgesteld, waarbij niet alleen de draagkracht van de ouder zelf
maar ook die van zijn partner of, voor de huurtoeslag, van een medebewoner
in aanmerking wordt genomen. In het geval van partnerschap of medebewonerschap wordt de toeslag aan één van beiden toegekend ten behoeve van
hen samen.
Uitgangspunt van het koppelingsbeginsel is dat verstrekkingen, voorzieningen
en uitkeringen aan vreemdelingen worden gekoppeld aan de rechtmatigheid
van hun verblijf. Rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen, onder
wie staatlozen, ontvangen dus wel bijstand en toeslagen indien zij aan de
voorwaarden daarvoor voldoen. In dat geval is er ook geen doorwerking naar
het recht op toeslagen van een eventuele partner of medebewoner.
Het recht op sociale zekerheid voor kinderen wordt in Nederland aan de
ouders toegekend. Het past niet binnen de vormgeving van het Nederlandse
socialezekerheidsstelsel om dit recht rechtstreeks aan het kind toe te kennen.
In dat kader heeft Nederland een voorbehoud gemaakt bij artikel 26 van het
IVRK, namelijk dat deze bepaling niet verplicht tot een zelfstandig recht van
kinderen op sociale zekerheid. Er zijn echter ook andere wegen om te zorgen
dat kinderen geen basisvoorzieningen ontzegd worden en dat hun rechten
onder het IVRK worden geborgd. Zo biedt de Participatiewet ruimte aan
gemeenten om maatwerk te bieden aan kinderen.
Vraag 3
Erkent u de problematiek dat (kinderen van) staatlozen ook verschillende
familierechtelijke problemen ervaren zoals niet kunnen trouwen en het niet
kunnen erkennen van hun kinderen?
Antwoord 3
Ik kan niet uitsluiten dat er ook in Nederland staatlozen zijn die genoemde
problemen ervaren, met name wanneer zij niet-rechtmatig in Nederland
verblijven. Voor het zich kunnen inschrijven als ingezetenen en voor het
kunnen opnemen van gegevens van een vreemdeling in de basisregistratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

personen (BRP) is niet de nationaliteit van belang, maar de rechtmatigheid
van het verblijf. Voor het kenbaar kunnen maken van een voornemen om in
Nederland in het huwelijk te treden, voor het kunnen laten inschrijven van
een in het buitenland gesloten huwelijk en voor erkenning van een kind is
rechtmatig verblijf een voorwaarde. Een staatloze man kan naar Nederlands
recht een kind erkennen. Als hij rechtmatig in Nederland verblijft geldt
Nederlands recht als zijn nationale recht als bedoeld in Boek 10 BW, artikel
10.95.
Vraag 4, 5, 6
Wat is uw reactie op de stelling van de Amsterdamse Kinderombudsvrouw
dat er in Nederland geen procedure is om staatloosheid vast te stellen?
Wat is de status van het wetsvoorstel waarmee een procedure in het leven
wordt geroepen om staatloosheid vast te laten stellen door een rechter?
Wanneer wordt deze wet naar de Kamer gestuurd?
Wat gaat u tot de invoering van deze wet doen om te voorkomen dat ouders
en kinderen de dupe worden van het gebrek aan een goede procedure om
staatloosheid vast te stellen in Nederland?
Antwoord 4, 5, 6
In het in antwoord 1 genoemde ACVZ advies «Geen land te bekennen»
concludeerde de ACVZ dat Nederland geen goede procedure heeft om
staatloosheid vast te stellen. Het Kabinet heeft daarop toegezegd deze leemte
op te vullen en een vaststellingsprocedure te zullen ontwikkelen op wettelijke
grondslag. Het in antwoord 1 reeds genoemde wetsvoorstel zal naar
verwachting in het voorjaar van 2018 aan de Tweede Kamer worden
aangeboden.
De Raad van State heeft op 8 december 2017 advies uitgebracht over het
wetsvoorstel en de bijbehorende aanpassing van de RWN en de Paspoortwet.
Het nader rapport wordt momenteel opgesteld. In het wetsvoorstel wordt een
procedure in het leven geroepen om staatloosheid vast te laten stellen door
een rechter.
Er zijn overigens op dit moment ook al mogelijkheden om te kunnen
aantonen dat iemand staatloos is. Dat kan bijvoorbeeld als betrokkene
beschikt over een buitenlands brondocument waaruit staatloosheid blijkt of
bij geboorte van een kind als vaststaat dat de ouders staatloos zijn.
Met het wetsvoorstel wordt een vooruitgang bereikt ten opzichte van de
huidige situatie omdat naar verwachting meer personen hun staatloosheid
zullen kunnen aantonen. Het gaat daarbij vooral om personen die rechtmatig
in Nederland verblijven maar die slecht of niet gedocumenteerd zijn. Zij
kunnen door dit laatste niet als staatloos worden opgenomen in de BRP. Met
de nieuwe vaststellingsprocedure zal een deel van de groep vreemdelingen
die momenteel in de BRP is opgenomen met «nationaliteit onbekend»
voortaan kunnen worden ingeschreven met het gegeven staatloos.
Dit is van betekenis voor de staatloze zelf en zorgt tevens voor een meer
betrouwbaar beeld van wie zich in Nederland bevindt.
Het wetsvoorstel sluit personen zonder rechtmatig verblijf overigens niet uit.
Ook zij kunnen zich wenden tot de rechter om hun staatloosheid te laten
vaststellen.
Vraag 7
In hoeverre heeft het arrest Chavez-Vilchez (arrest C-133/15) van het Europees
Hof van Justitie consequenties voor de toepassing van de Koppelingswet
voor deze gezinnen?
Antwoord 7
Het arrest Chavez-Vilchez betreft niet direct de toepassing van het koppelingsbeginsel maar betreft de aanspraak van een niet-rechtmatig verblijvende
ouder van een minderjarige EU burger op een afgeleid verblijfsrecht in de
Unie. Het arrest heeft zowel betrekking op gezinnen met één Nederlandse
ouder en Nederlandse kinderen en een ouder van buiten de EU als op
gezinnen van een alleenstaande ouder van buiten de EU zonder rechtmatig
verblijf met Nederlandse kinderen. Voor een nadere duiding van het arrest
verwijs ik u naar de brief van mijn ambtsvoorganger van 14 juli 2017,
Kamerstuk 19 637, nr. 2338.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3