Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 656

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2020
Er is al weken sprake van een sterk stijgende trend van het aantal
besmettingen en een versnelling van de epidemie. Zo telden we twee
weken geleden 3.000 nieuwe besmettingen per dag. Inmiddels zijn dat er
bijna 7.400. Tevens laten de aantallen ziekenhuisopnames en IC-opnames
een stijgende trend zien. Zo lagen twee weken geleden 690 mensen met
COVID-19 in het ziekenhuis, nu zijn dat er 1.410. Ook in de verpleeghuizen
is het aantal besmettingen de afgelopen twee weken meer dan
verdubbeld.
Zoals in mijn eerdere brieven beschreven, is de strategie van het kabinet
gericht op het maximaal controleren van het virus. In dat kader zijn drie
«ankerpunten» leidend te weten een acceptabele belastbaarheid van de
zorg, het beschermen van kwetsbare mensen in de samenleving en het
zicht houden op en het inzicht hebben in de ontwikkeling van de
verspreiding van het virus. Voor deze drie ankerpunten is het nodig dat
het reproductiegetal (R), omlaag gaat en voor een langere periode onder
de 1,0 komt.
Om het reproductiegetal omlaag te brengen, is het naleven van de
maatregelen van groot, en in ieders, belang. Ieders gedrag blijft hetgeen
waar we als samenleving het verschil mee kunnen maken. Als iedereen
zich aan de basisregels houdt, zoveel mogelijk thuis werkt, regelmatig de
handen wast, anderhalve meter afstand houdt, drukte vermijdt, zich laat
testen bij klachten en in quarantaine gaat als nodig is, dan kunnen we het
virus bedwingen.
De verwachting was dat de genomen maatregelen van 29 september jl.
effect zouden hebben: eerst door de curve af te laten vlakken en daarna
door de curve om te buigen. De gewenste trendbreuk is vooralsnog niet
zichtbaar. Dit is aanleiding geweest voor het kabinet om zich door het
Outbreak Management Team (OMT) te laten adviseren over de effecten

kst-25295-656
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

1

van de genomen maatregelen en de te nemen maatregelen. Het advies is
bijgevoegd bij deze brief1.
We realiseren ons dat de impact van de maatregelen op de samenleving
groot is en effect heeft op ons allemaal, voor jong en oud. Afstand houden
en sociale contacten beperken, bijvoorbeeld bij verjaardag of bruiloft,
vraagt enorm veel van iedereen. We hebben met elkaar de maatschappelijke verantwoordelijkheid om alert te zijn op de gevolgen van de huidige
situatie, zoals eenzaamheid en psychische druk die veel mensen voelen.
Op 6 oktober is de landelijke campagne «aandacht voor elkaar» van start
gegaan om eenieder te steunen in deze periode en aandacht te hebben
voor kwetsbaren in de samenleving.
Daarnaast zal een herdenkingsdag georganiseerd worden om de
slachtoffers van deze pandemie te herdenken.
Leeswijzer
In deze brief ga ik, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, de
Minister voor Medische Zorg en Sport en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport allereerst in op de huidige epidemiologische situatie, aanvullende maatregelen, de routekaart en gereedschapskist (paragraaf 1).
Vervolgens breng ik u op de hoogte van de doorontwikkeling van het
dashboard (paragraaf 2), de stand van zaken rond testen en traceren
(paragraaf 3), het quarantainepakket (paragraaf 4), de Corona-app
(paragraaf 5), de ontwikkelingen richting het vaccin (paragraaf 6). In de
laatste paragraaf van dit deel zal ik nader ingaan op innovatieve behandelingen (paragraaf 7). Dan volgt een deel van de brief dat gaat over
COVID-19 in de zorg, met als onderwerpen zorg voor patiënten in de
curatieve sector (paragraaf 8), stand van zaken curatieve zorg (paragraaf
9) reguliere zorg (paragraaf 10) en persoonlijke beschermingsmiddelen
(paragraaf 11). Als laatste volgt een deel over de bescherming van
mensen met een kwetsbare gezondheid (paragraaf 12). Tenslotte zijn als
afsluiting in de brief nog andere onderwerpen opgenomen, namelijk
arbeidsmarktbeleid (paragraaf 13), Caribisch Nederland (paragraaf 14),
herdenkingsdag corona (paragraaf 15), publiekscommunicatie (paragraaf
16) en overige (paragraaf 17).
Ik stuur u deze brief mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid,
de Minister voor Medische Zorg en Sport en de staatsecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Met deze brief voldoe ik aan:
1.
Motie van het lid Jetten van 30 september 2020 (Kamerstuk 25 295,
nr. 591).
2.
Toezegging aan de leden van der Staaij/Jetten voor de resultaten
van de doorrekening van scenario’s voor intensiever preventief
gebruik van PBM in verpleeghuizen eind september aan TK te
sturen.
3.
De motie van de leden Asscher en Jetten die de regering verzoekt
de kamer op de hoogte te stellen van de testcapaciteit, doorlooptijd,
stand van zaken rond het BCO en de concrete inspanningen die zijn
verricht om testen op voldoende niveau te krijgen (Kamerstuk
25 295, nr. 547).
4.
Toezegging aan het lid Dik-Faber welke wijze de wijziging in
WHO-richtlijnen is betrokken bij de LCI-richtlijn van het RIVM.
5.
Antwoord/uitvoering gegeven aan motie Asscher (Kamerstuk
25 295, nr. 474).
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

2

6.
7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

Toezegging het lid Wilders aantal besmettingen horeca om in deze
voortgangsbrief nader in te gaan op de besmettingen in de horeca.
Toezegging in het Kamerdebat over de ontwikkelingen rondom het
coronavirus op 30 september (Handelingen II 2020/21, nr. 8, debat
over de ontwikkelingen rondom het coronavirus) om een overzicht
te geven van het aantal strafrechtelijke boetes dat tussen 31 augustus en 27 september jl. in de drie grote steden werd uitgeschreven
voor het overtreden van de coronamaatregelen.
De schriftelijke vragen van de leden van Gerven (SP) en van Haga
(Groep-Van Haga) over de PCR test. Gezien de technische aard van
deze vragen heb ik het RIVM gevraagd om deze vragen van
antwoorden te voorzien. U vindt ze in de bijlage2. Hiermee doe ik
ook de toezegging gestand die ik in het debat van 22 september heb
gedaan dat er een brief komt naar aanleiding van de toezegging van
de heer van Dissel aan de heer van Haga over de PCR-testen
(Handelingen II 2020/21, nr. 4, debat over ontwikkelingen rondom
het coronavirus). (2020Z17703, 2020Z16256, 2020Z15481,
2020Z14800 en 2020Z16247).
De motie van het lid Paternotte om te komen tot een dekkend
testbeleid op de luchthavens wanneer dit niet meer ten koste gaat
van het testen van groepen die prioriteit hebben (Kamerstuk 25 295,
nr.569).
De motie van het lid Lacin dat werknemers van Schiphol met
klachten, ook getest zouden moeten worden (na heropening) in de
teststraat van Schiphol (Kamerstuk 25 295, nr. 568).
Het verzoek van het lid Van Brenk (50PLUS) tijdens het debat over
coronaverspreiding in relatie tot het internationaal personenverkeer
(Handelingen II 2020/21, nr. 6, debat over coronaverspreiding en
relatie tot het internationaal personenverkeer) om meer informatie
gevraagd over de steekproefsgewijze toets (inclusief aantallen) die
op luchthavens wordt uitgevoerd naar de gezondheidsverklaringen.
Het verzoek van de vaste commissie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 7 oktober jl. om een reactie op de uitvoering motie van
de leden Jetten en Heerma over het zo goed mogelijk continueren
van reguliere zorg bij een tweede coronagolf.
Het verzoek van het lid Agema (PVV) uit de procedurevergadering
van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 23 september jl. om een stand van zakenbrief over de herstart
van de ziekenhuiszorg te ontvangen voor de begrotingsbehandeling.
De motie Leden Laan-Geselschap en Bergkamp waarin zij verzoeken
of, richting een tweede golf, in de adviezen rekening kan worden
gehouden met de verschillen binnen de grote groep ouderen
(Kamerstuk 25 295, nr. 287).
De motie van het lid Azarkan welke de regering verzoekt, te
erkennen dat gedragsveranderingen en bestuderen van gedrag in
relatie tot opvolgen van COVID-19-specifieke maatregelen beter
moeten worden geïntegreerd in de huidige aanpak van de coronacrisis, (Kamerstuk 25 295, nr. 607).

1. Duiding van de epidemiologische situatie
Zoals eerder vermeld, is er nog steeds sprake van een stijgende trend in
het aantal COVID-19-gediagnosticeerde gevallen. De toename is zichtbaar
in alle leeftijdscohorten, met uitzondering van de kinderen van 10 jaar en
jonger. In alle regio’s blijven de aantallen bevestigde gevallen evenals het
percentage positief geteste personen in de teststraten, toenemen. In de
afgelopen week hadden alle 25 veiligheidsregio’s een weekincidentie
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

3

boven de 50 per 100.000 inwoners, waarvan 16 regio’s boven de 150 per
100.000 inwoners, en waarvan 8 regio’s boven de 250 per 100.000
inwoners. De R is sinds half augustus consistent significant boven de 1
geweest. De nieuwste schatting van de gemiddelde R voor heel
Nederland, van 24 september, is 1.27. Met het huidige reproductiegetal
neemt het aantal besmettingen alleen maar verder, en ook nog eens
exponentieel, toe.
In alle regio’s wordt alleen nog risicogericht bron-en contactonderzoek
(BCO)uitgevoerd. Er waren op 12 oktober 1.235 actieve COVID-19 clusters
bekend. 93 daarvan zijn nieuwe actieve clusters (of opnieuw actief) sinds
11 oktober. Met name in de veiligheidsregio’s in de Randstad en Brabant
worden momenteel de meeste actieve clusters gerapporteerd. Hierbij
moet echter rekening gehouden worden met het feit dat GGD’en niet
meer volledig BCO doen en onvolledig registreren, waardoor ook clusters
minder goed geïdentificeerd worden. De meeste clusters (36%) worden
(nog steeds)in de thuissituatie vastgesteld.
In alle Veiligheidsregio’s worden hoge besmettingen geregistreerd. De
veiligheidsregio’s Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden, Hollands Midden,
Utrecht, Amsterdam-Amstelland, Zaanstreek-Waterland, Zuid-Holland
Zuid en Brabant-Zuidoost scoren inmiddels aanhoudend boven de
signaalwaarde 150 positieve testuitslagen per 100.000 inwoners en zitten
nu zelfs boven de 250 per 100.000 per week positief getest. Deze regio’s
zijn per 13 oktober verder opgeschaald naar het nieuwe risiconiveau 4
«zeer ernstig» (Dit wordt verderop in deze brief nader toegelicht).
De veiligheidsregio’s Midden- en West-Brabant, Gooi en Vechtstreek,
Twente, Kennemerland, Gelderland-Zuid, Gelderland-Midden, BrabantNoord, Drenthe, Limburg-Noord, Flevoland, Friesland, Groningen, Noorden Oost-Gelderland scoren inmiddels ook boven de signaalwaarde 150
per 100.000 per week positief getest. Zij zijn per 13 oktober opgeschaald
naar risiconiveau 3 «ernstig».
De veiligheidsregio’s IJsselland, Noord-Holland Noord, Limburg-Zuid,
Zeeland zijn ingeschaald in zorgelijk.
OMT-advies: noodzaak maatregelen
Het OMT adviseert om aanvullende maatregelen te treffen, bovenop de
maatregelen van 29 september (Kamerstuk 25 295, nr. 587). Hoewel
mogelijk de effecten van de maatregelen nog niet helemaal zichtbaar zijn,
zijn de stijgende besmettingscijfers en de aanhoudend hoge waarde van
het reproductiegetal aanleiding om nu te besluiten tot nieuwe maatregelen. Het OMT constateert daarbij dat de afname van de mobiliteit
minder is dan eerder het geval was. Ook refereert het OMT aan de analyse
van de Gedragsunit van het RIVM dat er een aanzienlijke discrepantie is
tussen het geadviseerd gedrag en daadwerkelijk gedrag van een niet
onaanzienlijk deel van de bevolking. Het OMT stelt dat de ziekenhuiszorg
onder druk staat en dat het niet meer mogelijk is om bij alle positief
geteste personen een volledig bron- en contactonderzoek te doen.
Daarom stelt het OMT een set aan aanvullende maatregelen voor. Het
OMT heeft gekeken naar maatregelen die minder afhankelijk zijn van de
welwillendheid van mensen en stelt maatregelen voor die ertoe leiden dat
mensen minder contacten hebben die mogelijk risicovol zijn en er ook een
afname van de mobiliteit van de bevolking plaats vindt om de gevolgen
van een besmetting ook in plaats te beperken. Het OMT adviseert dit
pakket aan maatregelen in ieder geval voor 4 weken in te zetten, waarna
het effect ook tussentijds beoordeeld dient te worden.
Het OMT heeft daarnaast advies uitgebracht over het gebruik van
niet-medische mondneusmaskers in de openbare ruimte en de inzet van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

4

antigeentesten. Hierop wordt in de betreffende paragrafen in de brief
nader ingegaan.
Het BAO onderschrijft het advies van het OMT rond de epidemiologische
stand van zaken en noodzaak voor de voorgestelde maatregelen. Het BAO
benadrukt het belang van duidelijke communicatie. Verder vraagt het BAO
aandacht voor alternatieven voor jongeren en steun voor ondernemers
die door dit pakket maatregelen worden geraakt.
Aanvullende maatregelen
Uit het OMT-advies en het BAO blijkt duidelijk dat aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om de verdere verspreiding van het virus weer in
te dammen. Bovenop het pakket van 29 september jl. komt het kabinet
daarom met aanvullende maatregelen, een gedeeltelijke lockdown. Ik
besef dat dit een harde boodschap is en ook dat de maatregelen pijn gaan
doen, maar uitstel kunnen we ons niet veroorloven. Bij de samenstelling
van het maatregelenpakket is gekozen voor maatregelen die concreet
bijdragen aan minder contactmomenten, zonder dat cruciale maatschappelijke functies in het gedrang komen. Zoals altijd is daarbij het
uitgangspunt dat we het virus zo hard mogelijk willen raken en de
maatschappij zo min mogelijk. Het kabinet neemt het overgrote deel van
de maatregelen over waarover het OMT adviseert. Ook wijkt het kabinet
op een aantal specifieke punten af. Zo kiest het kabinet bijvoorbeeld, in
afwijking van wat het OMT adviseert, voor strengere maatregelen rondom
sportbeoefening, om zo de reisbewegingen rondom sportcompetities
zoveel mogelijk te beperken. Verder houdt het kabinet enkele geadviseerde aanvullende beperkende maatregelen achter de hand om
eventueel in latere fase zo nodig toe te kunnen passen, zoals bijvoorbeeld
het advies om alleen voor noodzakelijke reizen nog naar het buitenland te
reizen – hiervoor blijft het kabinet het systeem van de reisadviezen van
Buitenlandse Zaken hanteren. Bij alle afwegingen betrekt het kabinet niet
alleen de medische gevolgen, maar ook de sociaaleconomische gevolgen
als mede de handhaafbaarheid.
De maatregelen zullen ingaan op woensdag 14 oktober om 22:00 uur. De
maatregelen gelden in beginsel voor vier weken. Dan wordt een afweging
gemaakt over eventuele verlenging van de maatregelen. Dit is in lijn met
het advies van het OMT om de maatregelen in ieder geval voor twee tot
vier weken te treffen en tussentijds te evalueren. We zullen over twee
weken bepalen of dit maatregelenpakket voldoende effectief is, of dat
verdergaande maatregelen nodig zijn. Daarbij zijn dan ook maatregelen in
beeld die passen bij een intelligente lockdown. Over twee weken zullen
we uw Kamer hierover in de voortgangsbrief informeren. De maatregelen
die genomen worden zijn in lijn met de systematiek van de routekaart en
de gereedschapskist. Deze systematiek wordt verderop in de brief
toegelicht.
Algemene maatregelen
Zoals aangegeven, blijft het maatregelenpakket van 29 september volledig
van kracht. Daarbij komen aanvullende maatregelen. Hieronder worden
de maatregelen toegelicht.
We constateren dat een groot deel van de besmettingen plaatsvindt achter
de voordeur. Daarom blijven we thuis maximaal drie personen ontvangen,
naast het eigen huishouden en exclusief kinderen tot 13 jaar. Als nader
dringend advies geldt dat we maximaal één groep van maximaal drie
personen per dag ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

5

Het maximum van 30 personen per ruimte binnen blijft van kracht. De
hierop geldende uitzonderingen blijven eveneens van kracht. De ontheffingsmogelijkheid voor Veiligheidsregio’s ten behoeve van gebouwen van
groot belang komt, met de verleende ontheffingen, komt te vervallen.
Groepsvorming binnen en nu ook buiten wordt beperkt tot een groepsgrootte van maximum van vier personen. De geldende uitzonderingen
hierop blijven van kracht. Er komt een verbod om tussen 20:00 uur en
07:00 uur in de openbare ruimte alcoholische dranken voor handen te
hebben en te nuttigen.
Voor de detailhandel gaat een avondsluiting gelden die ingaat om 20.00
uur. Er komt een uitzondering van de avondsluiting voor de levensmiddelenbranche. Parallel aan het verbod om in de publieke ruimte alcohol
tussen 20:00 uur en 07:00 uur voor handen te hebben of te nuttigen zal
ook een verbod gaan gelden om tussen 20:00 uur en 07:00 uur alcoholische dranken te verkopen of te bezorgen.
VNO-NCW en MKB-Nederland hebben eerder een dringend beroep
gedaan op ondernemers om uitvoering te geven aan de hygiëneregels en
deurbeleid zoals ook vastgelegd in de sectorprotocollen. Gezien de
huidige uitwikkelingen is dit deurbeleid een cruciaal onderdeel van de
aanpak. Komende week zal het kabinet met branches waar veel bezoekers
komen, waaronder de detailhandel, in gesprek gaan om de naleving en
handhaving te versterken. Als de basisregels niet worden nageleefd
kunnen de Veiligheidsregio’s overgaan tot sluiting van (delen van) een
locatie.
Eet- en drinkgelegenheden
Eet- en drinkgelegenheden, inclusief coffeeshops worden gesloten.
Sluiting geldt alleen voor delen van locatie met horecafunctie, zo mag een
bioscoop wel films blijven vertonen maar dient de bar gesloten te zijn.
Uitzonderingen die hier gelden zijn voor hotels ten aanzien van de
hotelgasten die overnachten, uitvaartcentra en air side op luchthavens.
Tevens blijven afhaal- en bezorgfuncties mogelijk, met uitzondering van
alcohol tussen 20:00 uur en 07:00 uur. Bij coffeeshops kan nog wel
afgehaald worden, behalve tussen 20:00 uur en 07:00 uur.
Het sluiten van eet- en drinkgelegenheden is voor velen een harde
boodschap. Hoewel het aantal clusters van besmettingen in de horeca
relatief beperkt is gaat het hierbij vaak wel meteen om grote groepen en
om veel reisbewegingen. Verderop in deze brief wordt uitgebreider
ingegaan op de besmettingen en grootte van de clusters in de horeca.
Reizen
Voor het reizen in Nederland blijft het dringende advies om zo min
mogelijk te reizen, ook in de herfstvakantie. Iedereen dient zoveel mogelijk
op het vakantieadres te blijven, het aantal uitstapjes dient beperkt te
worden en drukke momenten en plekken dienen vermeden te worden.
Voor het buitenland geldt: volg het reisadvies van Buitenlandse Zaken. Ik
verwijs hierbij ook naar de brief die uw Kamer kort na deze brief, over het
ontmoedigen van reizen naar oranjegebieden, zal ontvangen.
Evenementen
Er komt een verbod op evenementen. Hierbij wordt aangesloten bij de
definitie van evenementen in de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19
(Kamerstuk 35 526). Dit verbod geldt niet voor verrichtingen van vermaak
in een gebouw, die behoren tot de reguliere exploitatie van bioscopen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

6

filmhuizen, concertzalen, podia voor alle genres van muziek, theaters en
hiermee vergelijkbare culturele instellingen, musea, presentatieinstellingen, monumenten met een publieksfunctie, casino’s, arcadehallen, en speelhallen), en voor beurzen, congressen en wedstrijden en
betogingen, samenkomsten en vergaderingen als bedoeld in de Wet
openbare manifestaties.
Werk
Voor werk blijft gelden: thuiswerken tenzij dat echt niet kan. Ook blijft
gelden dat bij constatering van een bronbesmetting door de GGD de
voorzitter van een veiligheidsregio een sluiting (herstelperiode) op kan
leggen van de locatie van maximaal 14 dagen. Aanvullend zullen
afspraken gemaakt worden met vakbonden en werkgeversorganisaties
over implementatie en naleving.
Sport
Toeschouwers blijven bij zowel de amateursport als professionele sport
verboden en de sportkantines blijven gesloten. Aanvullend gaat gelden
dat kinderen en jongeren tot 18 jaar weliswaar in teamverband kunnen
blijven sporten, maar dat er geen wedstrijden tussen clubs mogen worden
georganiseerd – wedstrijdjes onderling binnen de eigen club mogen wel.
Dit om het aantal reisbewegingen en sociale contacten te verminderen.
Douches en kleedkamers worden gesloten, met uitzondering van de
kleedkamers in zwembaden.
Boven de 18 jaar blijft individueel sporten mogelijk, ook in de sportschool.
Boven de 18 jaar mogen mensen met maximaal vier sporten en altijd op
anderhalve meter afstand. Ook voor deze groep geldt dat er geen
wedstrijden mogen worden georganiseerd. Voor topsporters met status
geldt op aangewezen locaties (zoals Papendal), net als voor voetbal in de
Ere- en Eerste divisie, dat zij van deze maatregelen uitgezonderd zijn.
Mondkapjes
Op dit moment geldt een dringend advies tot het dragen van niet
medische mondkapjes in alle publieke binnenruimtes. Het voornemen is
dit advies zo snel mogelijk om te zetten naar een verplichting op basis van
de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19, wat zou betekenen dat een niet
medisch mondkapje verplicht wordt voor iedereen van 13 jaar of ouder
die zich verplaatst in publieke binnenruimtes, behalve wanneer men
plaats heeft genomen. Dit gaat ook gelden voor het voortgezet (speciaal)
onderwijs, MBO en HO voor situaties buiten de lessen, zoals op gangen
en in aula’s. Dit zou gaan gelden vanaf het moment dat het wetsvoorstel
wordt aangenomen en in werking treedt.
In het vorige debat met uw Kamer is een motie door lid Segers ingediend
over het beschikbaar stellen van mondkapjes aan mensen met smalle
beurs.3 Ik heb contact gehad met de VNG over het beschikbaar stellen van
niet-medische mondkapjes aan mensen met een smalle beurs. Ik zie dat er
al veel goede voorbeelden zijn van gemeenten die hier op een goede en
creatieve manier invulling aan geven. Bijvoorbeeld door dit onderdeel te
maken van hun armoedebeleid of door vormen van sociaal ondernemerschap hierbij te betrekken. De VNG deelt deze goede voorbeelden op hun
website en via hun interne kanalen. Door de mooie initiatieven die ik al
zie, heb ik er vertrouwen in dat gemeenten dit vervolgens vertalen naar

3

Kamerstuk 25 295, nr. 606.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

7

hun lokale beleid. Hiermee geef ik uitvoering aan de motie van het lid
Segers c.s.
Voor de volledigheid noemen wij hierbij ook de maatregelen die met dit
maatregelenpakket niet veranderen, maar wel van kracht blijven:
• De basisregels blijven essentieel: bij klachten thuisblijven en zo
spoedig mogelijk testen, drukte vermijden en 1,5 meter afstand
houden, handen wassen en hoesten en niezen in de ellenboog.
• Voor doorstroomlocaties blijft gelden dat, met uitzondering van de
detailhandel en markten, bezoek moet plaatsvinden op basis van een
reservering per tijdvak. Ook de uitzondering op maximaal aantal
personen: veiligheidsregio’s bepalen na overleg met doorstroomlocaties per locatie het maximum aantal tegelijkertijd toe te laten bezoekers
daarbij rekening houdend met oppervlakte van de locatie én kunnen
garanderen van 1,5 meter afstand. Vaccinatiespreekuren voor de
(griep- en pneumokokken) vaccinatie kunnen plaatsvinden. Er is voor
zorginstellingen een uitzondering gemaakt. Dit betekent dat er geen
maximum geldt qua aantal aanwezigen in zorginstellingen. Wel moet
er tijdens de vaccinatiespreekuren voor worden gezorgd dat men zich
aan de coronamaatregelen houdt, zoals het borgen van de 1,5 meter
afstand tussen de aanwezigen.
• Voor kwetsbaren blijven de venstertijden gelden in de noodzakelijke
detailhandel.
• Voor contactberoepen blijft de registratieplicht, triage en reservering
gelden.
• Het kabinet blijft ondersteunen dat voor samenkomsten in een gebouw
die noodzakelijk zijn voor de continuering van de dagelijkse werkzaamheden van instellingen, bedrijven en andere organisaties met ten
hoogste honderd personen per zelfstandige ruimte open kunnen
blijven. Daarmee kunnen ook de rechtspraak en andere onderdelen in
de strafrechtketen de werkzaamheden zoveel mogelijk door blijven
gaan en kunnen rechtszaken gewoon doorgang vinden, zoveel
mogelijk in aanwezigheid van procespartijen.
Handhaving en toezicht
Tot slot wordt hier ingegaan op het handhavingsbeeld en het toezicht. In
het Kamerdebat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus op
30 september is toegezegd een overzicht te geven van het aantal
strafrechtelijke boetes dat tussen 31 augustus en 27 september jl. in de
drie grote steden werd uitgeschreven voor het overtreden van de
coronamaatregelen.
In totaal werden 525 processen-verbaal uitgeschreven, waarvan 46 in
Amsterdam, 471 in Rotterdam en 8 in Den Haag. Van dit aantal ging het in
484 van de gevallen om het schenden van de mondkapjesplicht in het OV;
in de overige 41 gevallen ging het om het niet naleven van andere
maatregelen uit de noodverordeningen. De politie ging 45 keer over tot
het opmaken van proces-verbaal; boa’s en andere handhavers verbaliseerden 480 keer.
Deze cijfers geven aan hoe vaak handhavers verbaliserend hebben
opgetreden. Het OM beoordeelt alle uitgeschreven processen-verbaal en
weegt in elk individueel geval zorgvuldig of de zich voorgedane situatie
aanleiding geeft tot het opleggen van een boete. Het kan voorkomen dat
nog niet alle processen-verbaal uit deze periode zijn aangeleverd in het
centrale registratiesysteem. Daardoor kunnen deze cijfers na verloop van
tijd nog worden bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

8

Voor de komende periode zal intensiever toezicht zijn in het publieke
domein zodat ingegrepen kan worden bij niet naleving. Om dit mogelijk te
maken worden de noodverordeningen verder aangepast en aangescherpt.
Maar handhavers kunnen ook ingrijpen op basis van bestaande
wetgeving, plaatselijke verordeningen en daaraan gekoppelde bevoegdheden. De regels gelden voor iedereen, maar de omstandigheden kunnen
per geval verschillen. Handhavers zullen daarom per situatie een
inschatting moeten maken op welke wijze het beoogde doel bereikt kan
worden. Ingrijpen is meer dan alleen strafrechtelijk optreden. Ook
waarschuwen of feitelijk doen ophouden van de situatie zijn vormen van
interventies.
Routekaart en gereedschapskist
Bijgevoegd is de gereedschapskist met maatregelen die kunnen worden
ingezet om het virus te bestrijden4. Doel van deze gereedschapskist is
inzichtelijk maken welke instrumenten er zijn en hoe en wanneer bepaalde
maatregelen genomen worden. Deze gereedschapskist is niet uitputtend
en zal zich blijven ontwikkelen. Er blijft dus nadrukkelijk ruimte voor
nieuwe lessen. Het kabinet blijft zoeken naar slimmere maatregelen, met
een groter effect op het terugdringen van de virusverspreiding, met
minder maatschappelijke en economische nevenschade, of die beter
kunnen worden nageleefd of gehandhaafd. Concreet bekijkt het kabinet op
dit moment onder andere samen met de horeca- en evenementenbranche
of de maatregelen zoals die nu zijn opgenomen slimmer en gerichter
kunnen worden vormgegeven.
Voor bestuurders geeft deze gereedschapskist een leidraad voor de
besluitvorming over de maatregelen. Voor burgers maakt dit inzichtelijk
en transparant welke maatregelen op welk moment kunnen gaan gelden.
Het is dus een instrument om de voorspelbaarheid van de besluitvorming
te vergroten. Hiermee geven we ook uitvoering aan de motie van het lid
Jetten 5 van 30 september 2020. Daarnaast bestaat binnen de leidraad
ruimte voor maatwerk, door middel van de categorie «te overwegen
maatregelen» die ingezet kunnen worden afhankelijk van de situatie.
Wanneer welk inschalingsniveau?
Eerder schreef ik uw Kamer al over drie risiconiveaus (waakzaam, zorgelijk
en ernstig). Vanaf vandaag komt daar een vierde risiconiveau bij: zeer
ernstig. Dit is het risiconiveau om aan te duiden dat het niveau van
regionale maatregelen ontstegen is, dat landelijk moet worden
ingegrepen en dat fors moet worden ingegrepen om het aantal besmettingen weer op een beheersbaar niveau te brengen.
In het wekelijks inschalingsoverleg tussen Rijk, RIVM, GGD’en en
Veiligheidsregio wordt het beeld besproken en worden regio’s
ingeschaald in één van de vier risiconiveaus. Een regio wordt ingeschaald
op basis van het aantal positieve testuitslagen (als drempelwaarde),
eventueel aangevuld met overige contextinformatie. Onderstaande tabel
vat deze drempelwaarde en contextindicatoren samen. De actuele
inschalingsniveaus worden op het coronadashboard getoond.
Indicator

Landelijk/
regionaal

Type

Basisniveau: 1.
Waakzaam

Opschalen naar:
2. Zorgelijk

Opschalen naar:
3. Ernstig

Opschalen naar:
4. Zeer ernstig

Aantal positieve
testen per 100.000
inw. per week

Regionaal

Drempelwaarde

< 50

50 – 150

150 -250

250 of meer

4
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 25 295, nr. 591

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

9

Indicator

Landelijk/
regionaal

Type

Basisniveau: 1.
Waakzaam

Opschalen naar:
2. Zorgelijk

Opschalen naar:
3. Ernstig

Opschalen naar:
4. Zeer ernstig

Percentage
positieve testen per
week
IC-opnamen

Regionaal

Contextindicator

< 5%

5 – 10%

10% of meer

10% of meer

Landelijk

< 10

< 10

10 – 20

20 of meer

Ziekenhuisopnamen

Landelijk

< 40

< 40

40 – 120

120 of meer

Percentage
besmette verpleeghuizen
R-waarde

Landelijk /
regionaal

Contextindicator
Contextindicator
Contextindicator

Geen waarde

Geen waarde

Geen waarde

Geen waarde

< 1,0

Groter dan 1,0

Groter dan 1,0

Groter dan 1,0

Druk op het bronen contactonderzoek

Regionaal

Contextindicator
Contextindicator

Overwegend
effectief

Wordt mogelijk
ineffectief

Niet meer
effectief.

Zorgcapaciteit

Regionaal

Voldoende

Druk neemt toe

Naleving

Regionaal

Contextindicator
Contextindicator

Niet meer
effectief. Het
zicht op het
virus neemt af.
Onvoldoende

Voldoende en
handhaafbaar

Onvoldoende

Onvoldoende

Onvoldoende

Landelijk

Onvoldoende

Een regio gaat in principe van «waakzaam» naar «zorgelijk» als er in een
week meer dan 50 positieve testuitslagen per 100.000 inwoners zijn. Dit
komt overeen met het elke dag overschrijden van de signaalwaarde van 7
positieve testuitslagen per 100.000 inwoners. Voor het kiezen van deze
waarde hebben we onder andere gekeken naar onze buurlanden.
Duitsland hanteerde dezelfde grenswaarde. Daarnaast is het zo dat
wanneer we onder deze waarde blijven, het bron- en contactonderzoek
nog goed kan worden uitgevoerd. Op deze manier houden we goed zicht
op het virus.
De overgang van «zorgelijk» naar «ernstig» vindt plaats als er in een week
meer dan 150 positieve testuitslagen per 100.000 inwoners zijn. We weten
dat dit aantal ongeveer correleert met de signaalwaarde van 10 IC
opnamen.
Nieuw risiconiveau: zeer ernstig
Een regio gaat over van niveau 3 naar niveau 4 als er meer dan 250
positieve testuitslagen per 100.000 inwoners zijn geregistreerd gedurende
een week. Daarnaast geldt dat in alle regio’s landelijke maatregelen
gelden als in meerdere regio’s de situatie zeer ernstig is.
Ik ben momenteel met het RIVM in overleg hoe de afschaalsystematiek
eruit kan zien. Uitgangspunt daarbij is in ieder geval het afschalen van een
regio veel minder snel gaat dan opschalen, vanwege de lange termijneffecten op de zorg. Er zijn na een flinke golf besmettingen immers veel
ziekenhuisbedden bezet en verpleeghuislocaties besmet. Daarnaast moet
de zorg de kans krijgen om weer te herstellen zonder het risico te lopen
dat het virus in de tussentijd weer oplaait. Kortom: snel opschalen en
gedoseerd afschalen.
Uitgangspunten bij de gereedschapskist
In de gereedschapskist zijn instrumenten en maatregelen opgenomen die
kunnen worden ingezet, passend bij het inschalingsniveau. Doel is dat de
maatregelen ervoor zorgen dat alle regio’s in niveau I waakzaam terecht
komen, dus een R langere tijd onder de 1,0 en een aantal nieuwe
ziekenhuisopnames en IC opnames dat ligt onder de signaalwaarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

10

De lijst is niet uitputtend. We laten ons inspireren door (nieuwe) inzichten
uit buiten- en binnenland en ervaringen over wat werkt en wat niet. Dit
betekent dat de gereedschapskist zich blijft door ontwikkelen. Bij het
vullen van de gereedschapskist hebben we ook de eerder geleerde lessen
betrokken, waarover we de Kamer in de Lessons Learned brief6 schreven.
U ziet dat zolang COVID-19 onder ons is de naleving van de basisregels
cruciaal is; en dat we ook als we in waakzaam zitten daarop scherp
moeten zijn. Er zijn nu geen maatregelen voorzien die betrekking hebben
op het sluiten van het primair en voortgezet onderwijs. Het is de
bedoeling dat les op school zoveel en zo lang mogelijk doorgaat.
Het kabinet acht het van groot belang dat scholen open blijven en
leerlingen zoveel mogelijk fysiek onderwijs kunnen volgen. Dit is voor
kinderen in de schoolgaande leeftijd essentieel voor hun cognitieve en
sociale ontwikkeling. Het funderend onderwijs vervult daarbij een
spilfunctie in de maatschappij. In de huidige besluitvorming blijven de
maatregelen met betrekking tot primair en voortgezet onderwijs dan ook
onveranderd. Wel worden de dringende adviezen ten aanzien van het
gebruik van mondkapjes op situaties buiten de lessen, zoals op gangen en
in aula’s omgezet in een verplichting. Ook richting de toekomst wil het
kabinet zich blijven inzetten dat het primair en voortgezet onderwijs fysiek
doorgang kan blijven vinden. Het blijft daarbij onverminderd belangrijk
om uitvoering te geven aan de reeds genomen maatregelen en richtlijnen
vanuit het kabinet en de sector. Voor het middelbaar beroepsonderwijs en
het hoger onderwijs blijft de situatie ook ongewijzigd. Doorgang van het
fysieke onderwijs (dat beperkt is, omdat vanwege het aanhouden van de
1,5 m afstand een groot deel van het onderwijs online plaatsvindt) is ook
in deze onderwijssectoren cruciaal. Deze voortgang is nodig om studievertraging zoveel mogelijk te voorkomen en om studenten naast studievoortgang ook perspectief te bieden.
Er zijn ook maatregelen die beogen om onze kwetsbaren beter te
beschermen, maar niet volledig te isoleren. En er zijn maatregelen die we
met de hele samenleving en alle sectoren moeten dragen.
Naarmate sprake is van een hoger niveau van inschaling, voelt het
Kabinet ook een verantwoordelijkheid om samen met maatschappelijke
partners en kennisinstellingen bijbehorend flankerend beleid te organiseren. Naast de economische effecten van maatregelen gaat het hier ook
om de sociale en maatschappelijke effecten van de maatregelen. Graag
benadruk ik daarbij ook de maatschappelijke verantwoordelijkheid die wij
allen hebben om alert te zijn op de toename van bijvoorbeeld
eenzaamheid of psychische problemen. Hierover gaan we ook in de
komende tijd graag in gesprek met maatschappelijke partners, kennisinstellingen en betrokkenen zelf.
Wanneer welke maatregelen per regio?
In de gereedschapskist zijn instrumenten en maatregelen opgenomen die
mogelijk kunnen worden ingezet. De gereedschapskist is ingedeeld per
inschalingsniveau: waakzaam, zorgelijk, ernstig en zeer ernstig. Naarmate
het risiconiveau hoger is en het inschalingsniveau ook, worden de
maatregelen ingrijpender. Er zijn maatregelen die in ieder geval zullen
worden genomen én er zijn maatregelen die mogelijk kunnen worden
genomen. Dit biedt houvast voor bestuurders voor de besluitvorming
over de maatregelen. Dit maakt het ook voorspelbaarder voor de
samenleving.

6

Kamerstuk 25 295, nr. 508

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

11

Wanneer welke maatregelen landelijk?
De inzet van instrumenten is waar mogelijk regionaal, waar nodig
landelijk. Zodra er meerdere regio’s het inschalingsniveau ernstig of veel
regio’s het niveau zorgelijk bereiken, kunnen maatregelen ook landelijk
worden genomen. Dit betekent dat dezelfde regionale instrumenten
«opgetild» worden tot landelijke maatregelen. Het kan ook zo zijn dat
vanwege waterbedeffecten maatregelen bovenregionaal of ook in
omliggende regio’s worden genomen. Dit vraagt om een goede motivatie.
Wat gebeurt er als de maatregelen onvoldoende effect hebben: niveau 4
Op een bepaald moment kan de situatie zo ernstig zijn dat veel regio’s al
in het niveau ernstig zitten en er een verdere oploop van besmettingen is.
Het zicht op verspreiding van het virus is sterk afgenomen en de druk op
de zorg en kwetsbaren is zo groot geworden dat reguliere zorg moet
worden afgeschaald. We lopen tegen de grenzen van de capaciteit aan en
de al ingezette maatregelen hebben onvoldoende effect om het tij te
keren. In het nieuwe niveau 4 is de situatie «zeer ernstig»: een niveau
waarbij de meest stevige maatregelen nodig zijn om de epidemiologische
situatie te keren. De zwaarste van die maatregelen zijn samen te typeren
als een lockdown.
Hoe zetten we welke instrumenten in?
Het karakter van de maatregel bepaalt hoe een maatregel kan worden
ingezet. Bij sommige maatregelen vraagt dat geen juridisch kader. Denk
daarbij aan gesprekken tussen GGD’en en instellingen over preventieve
maatregelen. Of aan gedragsregels die we communiceren. Sommige
maatregelen vragen om doorvertaling in de protocollen in sectoren. Voor
de invoering van andere instrumenten is een juridische basis nodig.
Daarvoor gelden nu de aanwijzingen en noodverordeningen. Na behandeling en aanname van de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 in de
Eerste Kamer zal deze wet als juridische grondslag dienen. Daarvoor
zullen ministeriële regelingen opgesteld worden.
Maatregelen laten werken
Bij de doorvertaling en invoering van een maatregel zijn veel partijen
betrokken. Elke maatregel kent een doorvertaling richting publiek, richting
sectoren en richting professionals en het publiek. In communicatieuitingen, handreikingen, protocollen en regelingen zien we de uitkomst
van gesprekken hierover en de praktische doorvertaling. Daarbij is het
zoeken naar een balans tussen maatwerk enerzijds en de wens tot
duidelijkheid aan de andere kant. Er zijn vaak goede redenen om
uitzonderingen te maken, maar uitzonderingen zorgen ook voor onduidelijkheid en onbegrip. We weten uit de gedragswetenschap dat het voor
mensen heel belangrijk is om te weten dat anderen ook meedoen. Ook
vragen mensen om duidelijke regels. Dat verhoogt de bereidheid om mee
te werken. Daarom willen we het aantal uitzonderingen beperken. Dat is
onderdeel van een voorspelbare routekaart. Ook zijn we met talrijke
koepels en organisaties in gesprek om meer eenduidigheid te krijgen in de
doorvertaling van de maatregelen.
Het proces ziet er samengevat als volgt uit:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

12

Impact en proportionaliteit
Het OMT (bijlage 80e OMT advies COVID-19)7 zal maandag 20 oktober
advies uitbrengen over de invulling van de gereedschapskist. Belangrijke
aspect daarin is de verwachting over de effectiviteit van de instrumenten.
Maatregelen moeten voldoende effect hebben op het verlagen van het
reproductiegetal (de R-waarde), en daarmee ook het waarborgen van de
continuïteit van de zorg en het beschermen van kwetsbaren. Aan de
andere kant moeten we ook de maatschappelijke impact en kosten zo laag
mogelijk houden. Kortom, doen wat nodig is, maar ook niet teveel.
Met het systeem van de inschaling en de gereedschapskist proberen we
zo duidelijk en goed mogelijk in beeld te brengen wat er gaat gebeuren in
verschillende fasen van de epidemie. Die logica en voorspelbaarheid is
belangrijk. Maar het is geen honderd procent automatisme. Het nemen
van maatregelen vraagt echter ook altijd om een brede bestuurlijke
weging, waarin de bredere impact van maatregelen een rol speelt. Dit
geldt met nadruk voor de maatregelen die in de categorie «te overwegen»
vallen. Het brede afwegingskader waarover ik u ook schreef in de lessons
learned brief is daarbij relevant.
Zicht op en inzicht in het virus
Zoals ik de inleiding reeds heb gememoreerd, is het krijgen van zicht op
en inzicht in het virus een belangrijk ankerpunt voor de aanpak. Hieronder
volgt de stand van zaken omtrent onderwerpen die hierop zien.
2. Verdere ontwikkeling van het dashboard
Sinds 15 september is het nieuwe ontwerp van het coronadashboard
zichtbaar. Lokale en regionale cijfers zijn hierdoor inzichtelijker geworden.
In mijn brief van 21 september jl.8 heb ik uw Kamer geschreven over het
steeds belangrijker worden van de regionale en lokale cijfers. Aanvullend
zijn inmiddels ook verpleeghuisgegevens en het percentage positief
geteste mensen op regionaal niveau zichtbaar geworden. Ik vind deze
toevoegingen erg belangrijk, zeker nu de besmettingen fors oplopen,
omdat hierdoor de verspreiding en effecten van het virus veel preciezer
inzichtelijk zijn.
Onderdeel van de strategie (ankerpunt) van het kabinet is het voorkomen
dat de zorg overbelast raakt. Hiervoor is het van belang om tijdig inzicht te
hebben in de situatie waarin ziekenhuizen zich bevinden. Sinds 13 oktober
is daarom naast het aantal nieuwe ziekenhuis en intensive care opnames,
ook inzichtelijk wat de bedbezetting is van COVID-19 patiënten op de IC en
op de verpleegafdelingen in ziekenhuizen.

7
8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 25 295, nr. 543

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

13

Ook toont het dashboard sinds 13 oktober op landelijk niveau de Stichting
NICE data voor ziekenhuisopnames. Het doel is om zo snel mogelijk over
te stappen naar Stichting NICE data op regionaal niveau, hiervoor moet de
juridische grondslag echter eerst goed geregeld worden De overstap van
Osiris/ GGD data naar Stichting NICE data op regionaal niveau zorgt voor
actuelere data, op deze manier blijven we werken aan het verbeteren van
de informatie op het dashboard.
Eerder heb ik aangekondigd in te zetten op een communicatiestrategie.
Onderdeel daarvan was een bijeenkomst met experts uit het veld, deze
heeft 8 oktober jl. plaatsgevonden. De rode draad van de inbreng van de
experts was het advies om de cijfers op het dashboard begrijpelijker en
toegankelijker maken voor het algemeen publiek. Een koppeling van de
inschalingsniveaus aan de daarbij behorende maatregelen moet daarbij
gaan helpen. Wat ook inzichten biedt, is het onderzoek dat Amsterdam
UMC heeft uitgevoerd waarbij 160 internationale dashboards geanalyseerd zijn. Komende periode zal het dashboard verder ontwikkeld worden,
waarbij de input van de experts, passend bij de Nederlandse situatie,
wordt meegenomen.
Vooruitblik dashboard
Het dashboard is constant in ontwikkeling. In september is de afvalwatersurveillance opgeschaald naar 300+ locaties, dit is een landelijk dekkende
monitoring. Deze locaties worden nu wekelijks bemonsterd. Het RIVM
verwacht binnen enkele weken de duiding op deze bemonstering gereed
te hebben, zodat preciezer kan worden aangegeven wat de resultaten
betekenen en hoeveel mogelijke besmettelijke personen zich bevinden in
het verzorgingsgebied van één installatie. Ik ben daarnaast intensief met
RIVM en de waterschappen in gesprek over het verder intensiveren van
deze metingen naar uiteindelijk dagelijkse bemonstering. Ook wordt
gewerkt aan een nauwkeurigere koppeling van rioolzuivering locaties naar
veiligheidsregio en gemeenten. Naar verwachting zal dit half november
doorgevoerd worden in het dashboard.
Naast het verder uitbreiden van de rioolwaterdata, wordt permanent
gewerkt aan het toevoegen van nieuwe databronnen om de kwaliteit van
het dashboard te verbeteren. Zo verken ik momenteel de mogelijkheden
om gedragsindicatoren (op basis van lopend onderzoek van de
RIVM-gedragsunit) en de setting of de aard van de besmettingen weer te
geven op het coronadashboard.
Naast het dashboard is het van belang dat mensen die besmet zijn zo snel
mogelijk getraceerd kunnen worden en mensen met klachten getest
kunnen worden zodat ze snel weten of ze het virus hebben opgelopen en
maatregelen kunnen nemen. Hierdoor krijgen we er ook steeds beter zicht
op hoe de situatie er voor staat en waar extra maatregelen nodig zijn.
Hieronder ga ik in op de stand van zaken van het testen en traceren van
het virus.
3. Testen en traceren
Het beleid rond testen en traceren is volop in beweging. Samen met de
GGD’en en het LCDK wordt de testcapaciteit deze en komende weken fors
opgehoogd, verschillende typen sneltesten komen eraan en zullen een
plek krijgen in het testbeleid en ik zet stappen om de regie op de keten van
testen en traceren te versterken. Verder schalen de GGD’en hun capaciteit
voor traceren maximaal op deze winter. In mijn brief van 28 augustus over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

14

«Testen en traceren»9 heb ik u geschetst welke doelen we nastreven:
voldoende effectieve en toegankelijke testcapaciteit, voldoende
BCO-capaciteit en effectieve uitvoering van het BCO en verhogen van de
testbereidheid en zicht houden op de performance van testen en traceren.
Ik zal u hieronder schetsen waar ik sta. Bovendien ga ik in op een reeks
gepubliceerde rapporten, alsmede vragen, moties en toezeggingen vanuit
dan wel aan uw Kamer.
Verhogen van de testbereidheid en zicht houden op de performance van
testen en traceren
Op dit moment ligt de testbereidheid in Nederland op 32% volgens het
Gedragsonderzoek van het RIVM (4). Hierin zien we een stijgende lijn.
Voor wat betreft de performance van het testen en traceren vind ik de
volgende indicatoren van belang:
Indicator
Omvang
Totaal aantal afgenomen COVID-19 testen
(GGD-teststraten en overige/kritieke zorg)1
Totaal aantal afgenomen COVID-19 testen
alleen bij de GGD teststraten1
Het aantal meldingen positieven en percentage positieve testresultaten1 en 2
Aantal en percentage opgestarte en afgeronde
BCO2

Percentage mensen met klachten dat bereid is
zich te laten testen3
Effectiviteit
Gemiddelde tijd tussen het inplannen van een
afspraak en de testafname4
Gemiddelde tijd tussen de testafname en
testuitslag4
Gemiddelde tijd tussen het inplannen van een
afspraak en testuitslag voor prioritair testen
(zorgpersoneel en onderwijs via
GGD-testlocaties)4

Week 41 (6/10–13/10)

387.800 totaal per week
55.400 gemiddeld per dag
282.100 testen per week
40.300 gemiddeld per dag
43.903 meldingen bij het RIVM
36738 uit de GGD-teststraten
13,8% positieven in de GGD-teststraten
73% van de contactinventarisaties i.h.k.v. BCO
is uitgevoerd, 29.353 in totaal. Dit loopt
gedurende week op in verband met registratie
achterstanden.
32% (onderzoek tussen 19 en 23 augustus)

49 uur (van 2/10 tot 8/10)
35,7 uur (van 2/10 tot 8/10)
40,8 uur (van 5/10 tot 11/10)

1

Bron: CoronIT en LCDK lab-uitvraag.
Bron: Epidemiologische situatie Nederland, RIVM (06/10/2020)
3
Bron: Gedragsonderzoek RIVM & GGD via https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelenwelbevinden
4
Bron: GGD-GHOR Corona Monitor. Week 40 is hier 2/10 t/m 8/10.
2

Voldoende effectieve en toegankelijke testcapaciteit
Opschaling laboratoriumcapaciteit
In mijn brief van 11 september10 heb ik u gemeld dat we er alles aan doen
om de krapte met betrekking tot de testcapaciteit op te lossen. Met ingang
van deze week is er laboratoriumcapaciteit voor in totaal 60.400 COVID-19
testen per dag. Ik verwacht dat er eind oktober analysecapaciteit is voor
meer dan 70.000 COVID-19 testen per dag. In november verwacht ik
voldoende analysecapaciteit te hebben voor meer dan 90.000 COVID-19
testen per dag. Dit kan verder oplopen, maar is afhankelijk van de mate
waarin pooling ingezet kan worden. Dit hangt namelijk samen met de
prevalentie. Voor de toekomst streef ik ernaar om meer laboratorium
9
10

Kamerstuk 25 295, nr. 510
Kamerstuk 25 295, nr. 537

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

15

capaciteit te contracteren. Daarnaast voorzie ik een testlandschap waarin
grotere volumes van PCR testen door hoogvolume labs worden uitgevoerd en regionale labs met name worden ingezet op basis van hun
expertise en nabijheid bij de teststraten, bijvoorbeeld in uitbraaksituaties.

Opschaling afnamecapaciteit PCR testen door de GGD’en
Op dit moment zijn als gevolg van het tekort aan testcapaciteit in de
afgelopen weken de doorlooptijden van het maken van een afspraak tot
de testafname, en van testafname tot uitslag ver boven de norm gestegen:
in plaats van de streefnorm van 2x24 uur zitten we momenteel gemiddeld
op 49 respectievelijk 35,7 uur. De GGD’en zijn momenteel hard aan het
werk om de testafnamecapaciteit te laten aansluiten bij de nu beschikbare
laboratoriumcapaciteit. Ook kan ik u melden dat de GGD’en zich maximaal
voorbereiden op de hogere testvraag in de maanden oktober, november
en december.
De GGD’en geven in hun «Roadmap testen en traceren» (bijlage brief
GGD GHOR Nederland en Roadmap Testen en traceren)11 de inschatting
dat ze op basis van het huidige testbeleid (het testen van mensen met
klachten middels een PCR-test) kunnen begin november opschalen naar
minimaal 60.000 testen per dag en eind december naar minimaal 80.000
testen per dag. De GGD’en zijn voornemens om hun afnamecapaciteit via
de volgende acties te vergroten: 1) Versnellen in de GGD regio’s in de
bestaande teststraten; 2) Versterken van het fijnmazige netwerk; 3)
Verkenning landelijke (XL) locaties met externe (markt) partijen. Met deze
acties zullen de GGD’en in staat zijn om de testvraag zoals geschat door
het RIVM, gebaseerd op het testen van mensen met klachten, ruimschoots
te bedienen.
Ik heb afgesproken dat de GGD’en de schatting van de vraag naar testen
periodiek zullen herijken in LCT verband. De testvraag is uiteraard ook
afhankelijk van de keuzes die in het testbeleid worden gemaakt.
Bovendien kijken de GDD’en samen met VWS en anderen naar het
inzetten van sneltesten zoals de LAMP-test en de antigeen testen om de
testcapaciteit te vergroten. Omdat sneltesten een grote rol spelen in het
toekomstige testlandschap ga ik daar hieronder nader op in.

11

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

16

Implementatie van sneltesten
Momenteel steunt het testbeleid op de PCR-test. Deze is erg gevoelig en
specifiek maar er zijn gespecialiseerde medische laboratoria en goed
getraind personeel nodig om de test uit te voeren en om de uitslag juist te
interpreteren. Daarnaast zorgen transport van de afgenomen materialen
en de relatief lange duur van de test ervoor dat mensen vrij lang op een
uitslag wachten. Door veel bedrijven en kennisinstellingen wordt daarom
hard gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe snelle testmethoden, die de
PCR-test in bepaalde situaties kunnen vervangen en binnen of buiten de
huidige teststraten ingezet kunnen worden. De ontwikkelingen op dit
gebied gaan hard en mijn ministerie is actief betrokken bij de ontwikkeling, validatie en uitrol van een aantal veelbelovende sneltesten. Mijn
belangrijkste inzet is dat deze nieuwe testmethoden snel en veilig ingezet
kunnen worden. Ik informeer u hier graag nader over een aantal veelbelovende initiatieven en de aanpak om de implementatie van sneltesten te
versnellen.
Antigeentesten:Op dit moment worden een aantal testen van verschillende fabrikanten getest in GGD-testlocaties. De eerste resultaten laten
zien dat de testkarakteristieken van de antigeen(snel)testen goed zijn, met
name wanneer de test wordt uitgevoerd binnen een week nadat iemand
klachten heeft gekregen. Antigeen(snel)testen kunnen de druk op de
PCR-testcapaciteit verlagen, maar vragen wel meer personele inzet.
Het OMT volgt de ontwikkeling van de antigeen(snel)testen, en geeft in
haar advies van 13 oktober aan dat deze testen van meerwaarde kunnen
zijn. Op dit moment worden de testuitslagen als onderdeel van de
validatie nog bevestigd met een reguliere PCR-test. De testen lijken echter
van een dermate goede kwaliteit en de validatie gaat dusdanig snel dat
het OMT verwacht dat deze bevestiging in november niet bij iedereen
meer nodig zal zijn, mits uitgevoerd door voldoende geschoold personeel.
Het OMT adviseert de sneltesten in eerste instantie in te zetten voor
mensen met klachten. Voordat de antigeen(snel)testen op grote schaal
ingezet kunnen worden, adviseert het OMT om een aantal zaken verder uit
te zoeken. Ook is een implementatieplan nodig dat de toepassingen en
consequenties in kaart brengt. In het advies van 13 oktober geeft het OMT
nadere invulling door alvast enkele implementatievragen te stellen (zie
bijlage – Advies 80e OMT COVID-19)12.
Inmiddels heb ik heb 4,7 miljoen sneltesten gekocht, die medio november
geleverd zullen zijn, en waarvan eind oktober 1,3 miljoen testen geleverd
zullen zijn. Van de reeds gevalideerde testen heb ik een grote bestelling in
gang gezet voor leveringen tot aan de zomer van 2021.
Mijn streven is om begin november te starten met een gefaseerde uitrol
van deze antigeentesten. In eerste instantie wil ik komen tot een
gefaseerde uitrol aan de hand van het implementatieplan. In dit plan
worden kaders gesteld die bepalend zijn voor de uitrol per doelgroep en
de locatie. Op die manier kan worden gemonitord of de uitrol zinvol is en
kan worden gecontinueerd.
De LAMP-test: Deze door TNO ontwikkelde test is vergelijkbaar met de
reguliere PCR-test, maar kent een versneld protocol, waardoor het
resultaat al binnen een uur bekend is. De reagentia zijn bovendien
goedkoper en kunnen op termijn allemaal in Nederland gemaakt worden.
Verder is het mogelijk om de analyse in een mobiel laboratorium uit te
voeren, zodat deze op de plek van afname kan staan. Op dit moment
12

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

17

wordt de test klinisch en praktisch gevalideerd bij de teststraat van de
GGD Amsterdam. Ook wordt gekeken hoe de LAMP PCR-test bij andere
bestaande testlocaties kan aansluiten en wordt bepaald welke tranche
testlocaties als eerste aan bod komen, waarbij wij denken aan de vijf grote
steden. Daarna volgt de uitrol naar andere plekken in Nederland. Rekening
houdend met het aantal testen dat per uur afgenomen en geanalyseerd
kan worden streef ik er naar om in de loop van november zo’n 10.000
testen met een LAMP-test uit te kunnen voeren.
Andere innovatieve testen: Andere testen die ik actief volg zijn de
ademtest en testen die gebruik maken van Raman-spectrometrie en
massa-spectrometrie. Bij de ademtest wordt op basis van uitgeademde
stoffen geanalyseerd of een persoon besmet is. De validatie van de
laatstgenoemde testen zijn minder ver gevorderd. Voor de ademtest geldt
dat de eerste validatie bijna is afgerond. Afhankelijk van de resultaten kan
deze test mogelijk ook al snel verder uitgerold worden.
Hulp bedrijfsleven bij invoering sneltesten
Mijn collega van EZK, de GGD GHOR en ik hebben op 9 oktober jl. samen
met VNO- NCW gesproken over een plan van het samenwerkende
bedrijfsleven om op zeer korte termijn een (op GGD PCR-teststraten)
aanvullende infrastructuur voor grootschalig sneltesten neer te zetten,
vanuit twee doelen: het bestrijden van de infectieziekte uitbraak en het
zoveel mogelijk open houden van (cruciale onderdelen van het)
maatschappelijk en economisch verkeer. Wij hebben waardering geuit
voor dit plan en de proactieve en helpende houding die het bedrijfsleven
hiermee laat zien. We hebben gezamenlijk uitgesproken dat we voordat de
infrastructuur in praktijk kan worden vormgegeven en kan starten we op
zeer korte termijn een aantal inhoudelijke vragen dienen te beantwoorden13, dit zullen we in gezamenlijkheid doen onder de coördinatie
van LCT. De LCT bewaakt namens de deelnemende partijen de
samenhang met het reguliere testbeleid, en met de andere nationale
sneltest programma’s. Het kabinet bekostigt de op te zetten infrastructuur
en draagt de kosten van bovengenoemde sneltesten.
Met het oog op bovengenoemde ontwikkelingen heb ik besloten om een
brede Stuurgroep sneltesten in te stellen, waarin VWS, GGD GHOR, LCDK,
EZK, RIVM en een medisch microbioloog zijn vertegenwoordigd. De
Stuurgroep valt onder de Landelijke Coördinatiestructuur Testcapaciteit
(LCT). De ambitie van de Stuurgroep is dat al deze maand op verschillende plaatsen in het land meerdere typen sneltesten worden ingezet.
Voor 1 november neem ik een besluit over een meer structurele inzet van
innovatieve testmethoden en sneltesten. Ik houd uw Kamer op de hoogte
van de voortgang.
Schatting testvraag risicogericht testen van mensen zonder klachten
Naar aanleiding van de ontwikkeling van de testvraag in relatie tot de
testcapaciteit heb ik het RIVM gevraagd te reflecteren op de tot nu toe
gehanteerde schatting van de testvraag. Er zal met name aandacht
worden gegeven aan de impact van het toevoegen van risicogericht
testen van mensen zonder klachten. Ik heb de LCT gevraagd om op basis
van schattingen van het RIVM en op basis van het actuele inzicht in de
13

Vragen als: welke sneltesten voor welke groepen of situaties geschikt zijn, voor wie de
sneltesten worden ingezet (prioritering van uitrol incl voorrangsgroepen gelet op de twee
doelen), hoe de afname van de test fysiek dient te gebeuren en welke kwaliteitseisen daarbij
aan de orde zijn, hoe wordt omgegaan met de testuitslagen (mn positieve uitslagen),
informatievoorziening naar burgers en de nazorg en registratie en dataverzameling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

18

oploop van de testcapaciteit, inclusief de sneltesten, mij te adviseren
wanneer er ruimte ontstaat om het testbeleid uit te breiden met deze
doelgroepen.
Versterken van de regie op de keten van testen en traceren
Ik heb besloten de regie op de testketen te versterken. Daartoe heb ik een
aantal stappen ondernomen.
– Ik heb op 5 oktober jongstleden voormalig directeur-generaal van het
RIVM André van der Zande gevraagd of hij per direct het voorzitterschap van de Landelijke Coördinatieketen Testcapaciteit (LCK) wil
vervullen. Daarbij heb ik hem de opdracht gegeven om 1) stevigere
regie op de testketen te realiseren door de rollen van betrokken
partijen helder te maken en hen in positie te brengen, 2) partijen actief
aan te spreken op hun rol bij de uitvoering van de gemaakte afspraken,
3) te zorgen voor voldoende en stabiele testcapaciteit en informatievoorziening daarover.
– Van het LCDK maak ik een dienstonderdeel van de rijksoverheid zodat
er een robuuste en toekomstbestendige organisatie ontstaat.
– Ik maak bestuurlijke afspraken om het LCT mandaat te geven over de
sturing op de teststromen.
– Herinrichten van het testlandschap waarin grotere volumes van PCR
testen door hoogvolume labs worden uitgevoerd en regionale labs
met name worden ingezet op basis van hun expertise en nabijheid bij
de teststraten, bijvoorbeeld in uitbraaksituaties.
– Regie op de implementatie van de sneltesten en innovatieve testmethoden in het testlandschap.
Voldoende BCO-capaciteit en effectieve uitvoering van het BCO
Risicogestuurd BCO
Zoals ik heb toegelicht in mijn Kamerbrief van 22 september jongstleden14, zijn veel GGD’en overgegaan op het risicogestuurd BCO. Op dit
moment is de besmettingsdruk dusdanig hoog dat in verschillende regio’s
het BCO verder wordt beperkt. Met deze vorm van BCO wordt de
besmette persoon gebeld en hem of haar worden handelingsopties
geboden. Zowel voor het eigen handelen (thuisquarantaine) als voor het
waarschuwen van contacten. Met de hoge aantallen besmettingen van de
afgelopen dagen heeft de GGD aangegeven dat tijdig contact opnemen
met de besmette persoon onder druk staat.
Met de kamerbrief van maandag 12 oktober heb ik uw Kamer het advies
naar aanleiding van het 78e OMT COVID-19, deel 2, – gestuurd15. Dit
advies gaat in op de uitvoering van het risicogestuurd BCO, met name
waar de prioriteit moet liggen in de uitvoering ervan. Tevens kondigt het
OMT aan dat een werkgroep een verdere uitwerking zal maken van de
wijze waarop ook met risicogestuurd BCO een landelijk representatief
beeld in de verspreiding van het virus kan worden gegeven. Het OMT
geeft aan dat risicogestuurd BCO een tijdelijke situatie moet zijn en dat het
BCO weer volledig opgepakt moet gaan worden zodra het aantal
meldingen weer enigszins is gedaald. Naarmate er minder regulier BCO
wordt uitgevoerd, neemt het zicht op het virus namelijk af. Door te kiezen
voor risicogestuurd BCO spelen de GGD’en wel capaciteit vrij om meer
BCO op te kunnen starten. In het risicogestuurd BCO wordt er door de
GGD-medewerker aan de hand van contactinventarisatie en brononderzoek bepaald of een BCO in één van de risicocategorieën valt. Dit is
14
15

Kamerstuk 25 295, nr. 543
Kamerstuk 25 295, nr. 624

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

19

bijvoorbeeld het geval als de besmette persoon in de zorg of op school
werkt, een risico loopt op een ernstig verloop van de infectie, of een taalof cultuurbarrière heeft. In dergelijke gevallen voert de GGD het BCO op
reguliere wijze uit. Bij alle andere BCO voert de GGD-medewerker de
contactinventarisatie en het brononderzoek uit en wordt de besmette
persoon vervolgens geïnstrueerd hoe zijn of haar contacten geïnformeerd
dienen te worden. Hiertoe reikt de GGD de benodigde informatiematerialen aan.
Mede dankzij het uitvoeren van risicogestuurd BCO zijn de GGD’en in
staat gebleven om in week 41 ondanks de toenemende besmettingsdruk
in ongeveer 73% van de gevallen de contactinventarisatie af te ronden.
Omdat de registratie over week 41 nog niet is afgerond zal dit percentage
nog verder gaan stijgen. In de weken 40 en 39 lag dit percentage op
respectievelijk 82% en 85%.
Op dit moment hebben de GGD’en en GGD GHOR Nederland BCO-capaciteit voor ongeveer 1.500 volledige BCO per dag klaar staan. Dat komt
neer op 3.350 fte. Gezien de geringere duur van risicogestuurd BCO
kunnen met deze capaciteit op dit moment grotere aantallen BCO per dag
uitgevoerd worden. Namelijk ongeveer 3.000 risicogestuurd BCO, en
ongeveer 5.000 BCO waarbij alleen de besmette persoon wordt
geïnstrueerd. Daarboven belt de GGD de besmette persoon voor de
uitslag. Hiermee roeien de GGD’en momenteel met de riemen die ze
hebben. Zowel de GGD’en als GGD GHOR blijven voorlopig op maximale
snelheid opschalen. Dit betekent dat de BCO-capaciteit wekelijks ongeveer
met 340 fte (regionaal en landelijk) wordt uitgebreid en dat de
verwachting is dat eind oktober capaciteit klaarstaat voor 1.900 volledige
BCO per dag. Hierbij wordt uitgegaan van 8 uur per BCO in de meeste
regio’s en 12 uur per BCO in de regio’s met een hoge bevolkingsdichtheid
en met veel verkeer.
Met het hierboven geschetste beeld over testen en traceren én het verloop
van de opschaling, heb ik in deze voortgangsbrief invulling gegeven aan
de motie van de leden Asscher en Jetten16 die de regering verzoekt de
kamer op de hoogte te stellen van de testcapaciteit, doorlooptijd, stand
van zaken rond het BCO en de concrete inspanningen die zijn verricht om
testen op voldoende niveau te krijgen. Ik blijf u hierover informeren.
Opschaling BCO
Op 13 oktober jl. heb ik het opschalingsplan van de GGD GHOR Nederland
ontvangen voor de verdere opschaling van de capaciteit voor testen en
traceren voor de komende paar maanden. Het opschalingsplan, genaamd
roadmap testen en traceren (zie Brief GGD GHOR Nederland en Roadmap
Testen en Traceren) bijlage), beschrijft de ambities, de uitvoering, de
risico’s en de afhankelijkheden voor de hele keten. Met de roadmap heeft
GGD GHOR Nederland een solide plan gepresenteerd dat blijk geeft van
geleerde lessen uit de afgelopen paar maanden en dat tegelijkertijd
aansluit bij de bredere strategie van het kabinet voor de bestrijding van
deze crisis.
Het bron- en contactonderzoek is cruciaal in het doorbreken van de keten
van besmettingen, en in het zicht houden op de verspreiding van het
virus. De basis in de bestrijding van het virus vormen de (nationale en/of
regionale) maatregelen en natuurlijk de mate waarin wij ons allemaal aan
deze maatregelen houden. BCO en maatregelen zijn communicerende

16

Kamerstuk 25 295, nr. 547

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

20

vaten: in de bestrijding van het virus is de balans tussen die twee van
groot belang.
In de nieuwe roadmap geven de GGD’en aan een signaalwaarde te
hanteren om een compleet zicht op het virus te kunnen behouden. Deze
ligt op 1.200 positief geteste personen per dag die allen zullen worden
opgevolgd met volledig BCO. GGD’en gaan ervan uit dat bij het bereiken
van de signaalwaarde (landelijke en of regionale) maatregelen getroffen
worden. Na het treffen van deze maatregelen zullen de besmettingen nog
enige tijd oplopen. Om deze toename in besmettingen aan te kunnen,
schalen de GGD’en en GGD GHOR Nederland verder op. Waarbij half
december met 6.840 FTE, 2.720 regulier BCO per dag kan worden
uitgevoerd. Met deze capaciteit zijn GGD’en in staat om indien nodig 5.500
risicogestuurd BCO uit te voeren en 10.000 BCO waarbij alleen de
besmette persoon wordt geïnstrueerd. Hiermee zijn GGD’en ook na het
overstijgen van de signaalwaarde van 1.200 in staat om regulier BCO uit
te voeren. Deze begrenzing van 2.720 BCO per dag is enerzijds gebaseerd
op inzichten uit de infectieziektenbestrijding waarbij de remmende
werking van BCO in de verdere verspreiding van het virus afneemt, en
anderzijds op de beschikbare capaciteit (en opschaling) aan medische
supervisie.
In de nieuwe roadmap testen en traceren wordt ook toegelicht dat als de
besmettingsdruk opnieuw oploopt, GGD’en tijdelijk kunnen overgaan op
risicogestuurd BCO. Bij de regionale afweging voor de overstap van
regulier BCO naar risicogestuurd BCO spelen de factoren van toenemende
besmettingsdruk en beschikbare capaciteit een belangrijke rol. Regionaal
heeft de directeur Publieke Gezondheid van de GGD de professionele
ruimte om na overleg met de betrokken IZB-artsen, op risicogestuurd BCO
over te gaan. Hierbij wordt wel overlegd met de voorzitter van de
veiligheidsregio. Deze overstap kan plaatsvinden in specifieke regionale
situaties zoals bijvoorbeeld een brandhaard (denk aan een uitbraak onder
medewerkers van slachthuizen, of onder bewoners van asielzoekerscentra). In dergelijke situaties wordt de uitvoering van BCO in de regio
tijdelijk risicogestuurd zodat er voldoende capaciteit beschikbaar is om de
brandhaard te begrenzen en in te dammen. De voorzitter van de veiligheidsregio kan beslissen of aanvullende maatregelen in de regio nodig
zijn.
De gepresenteerde signaalwaarde van 1.200 BCO per dag correspondeert
met de waarde van 50 positieve testen per 100.000 per week uit de
routekaart bij het landelijke risiconiveau zorgelijk. Het bereiken van deze
signaalwaarde vormt daarmee belangrijke input voor de vaststelling van
het risiconiveau van veiligheidsregio’s en een indicator voor het nemen
van (aanvullende) maatregelen op regionaal en/of landelijk niveau. Zoals
elders in deze brief toegelicht vindt de vaststelling van het risiconiveau
plaats na overleg tussen veiligheidsregio’s, GGD GHOR NL en betrokken
rijksorganisaties. De basis hiervoor vormt duiding van het RIVM en de
GGD’en. GGD’en zijn, zoals in de wet Publieke Gezondheid en de opdracht
aan de GGD voorzien, verantwoordelijk voor de advisering van hun
voorzitter veiligheidsregio in de signalering van de regionale epidemie
inclusief knelpunten in de uitvoering en de timing van aanvullende
maatregelen.
Als de signaalwaarde wordt overstegen, komt niveau 2 (zorgelijk) in beeld.
Zoals gezegd, kunnen GGD’en tot 2.720 besmettingen per dag het BCO
volledig uitvoeren. Daarna stappen de GGD’en over op risicogestuurd
BCO om de piek van besmettingen verder op te kunnen vangen. Bij
verdere oploop van de besmettingen is in risiconiveau 3 (ernstig), in het
uiterste geval, een vorm van BCO mogelijk waarbij alleen de besmette

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

21

persoon wordt gebeld en hem of haar uitgebreid de handelingsopties
worden toegelicht, zowel voor eigen handelen als voor waarschuwen van
contacten. Dit geldt ook voor het niveau 4 (zeer ernstig). Risicogestuurd
BCO in de niveaus zorgelijk, ernstig en zeer ernstig betekent tijdelijk
minder zicht op het virus. Dit moet dan ook een tijdelijke situatie zijn
waarin de effecten van de aanvullende maatregelen moeten resulteren in
een daling van het aantal besmettingen. Zo gauw de situatie het toelaat,
wordt het BCO weer regulier uitgevoerd. De IZB-arts zal hierover
adviseren en de directeur Publieke Gezondheid van de GGD neemt
hierover het besluit. De voorzitter van de veiligheidsregio wordt hierover
geïnformeerd.
Schematisch ziet deze werkwijze er zo uit:
Risico niveau veiligheidsregio

Waakzaam
<50/100.000 per week

Zorgelijk >50/100.000 per
week, e/o >5% positieven

Ernstig >150/100.000 per
week, e/o >10%
positieven

Zeer ernstig
>250/100.000 per week én
>20 IC/ dag voor 3 dagen
én >120 ziekenhuisopnamen

Maatregelen
Uitvoering BCO

Basismaatregelen
Regulier BCO
Uitvoering door regionale
BCO capaciteit

Aanvullende maatregelen
Bij >2.720 BCO/ dag
overstappen op risicogestuurd BCO
Met capaciteit voor
random selectie voor
regulier BCO
Landelijke schil BCO
springt bij

Aanvullende maatregelen
Bij >4.290 BCO/ dag
verdere prioritering
binnen risicogestuurd
BCO (uiterste geval:
minimaal besmette
persoon bellen)
Met capaciteit voor
random selectie voor
regulier BCO

Aanvullende maatregelen
Risicogestuurd BCO met
alleen besmette persoon
bellen
Met capaciteit voor random
selectie voor regulier BCO

Voor het nemen van maatregelen is zicht op de verspreiding van groot
belang. Het OMT heeft in haar advies naar aanleiding van het 78e OMT
COVID-19, deel 2 het belang van registratie óók in periode van risicogestuurd BCO geduid (niveaus 2, 3 en 4). Zij adviseert om altijd bij een
random selectie van besmette personen het volledig BCO te blijven
uitvoeren ten behoeve van het behouden van een landelijk representatief
beeld in de verspreiding van het virus. Ook hier houden GGD’en rekening
mee in de inzet van de capaciteit.
Toezeggingen aan uw Kamer, antwoorden op Kamervragen en
reactie op onlangs gepubliceerde rapporten inzake testen en
traceren
Besmettingen in de horeca
In het debat met uw Kamer op 22 september jongstleden heb ik de heer
Wilders toegezegd om in deze voortgangsbrief nader in te gaan op de
besmettingen in de horeca. Gezien de alsmaar toenemende besmettingsdruk is het van belang (geweest) om maatregelen te treffen die het
virus het hardst raken en de samenleving het minst. Eén van de onderdelen daarvan is om maatregelen te treffen daar waar het virus zich
verder kan verspreiden. Op dit moment zien we dat de thuissituatie de
meest voorkomende setting van besmetting is, namelijk in meer dan de
helft van de gevallen. In het wekelijks rapport van het RIVM met daarin de
epidemiologische situatie COVID-19 in Nederland van 13 oktober jl.17 staat
weergegeven dat naast de thuissituatie veelvoorkomende mogelijke
settings van besmetting de werksituatie, overige familie, ziekenhuis,
verpleeghuis, vrijetijdsbesteding, kennissen en vrienden, school en de
horeca zijn. De afgelopen tijd is het percentage besmettingen met de
setting horeca afgenomen. Dit heeft te maken met de eerder omschreven
17

Bron Epidemiologische situatie COVID-19 in Nederland, RIVM, d.d. 13-10-2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

22

registratieachterstanden bij de GGD’en als gevolg van de beperkingen in
het BCO.
Om de verspreiding van het virus tegen te gaan worden gerichte
maatregelen getroffen. Zo ook worden er maatregelen getroffen rondom
de horeca, met name vanwege de volgende redenen:
• In het RIVM rapport staat dat de meeste besmettingen plaatsvinden in
de leeftijdscategorie 20–24. Vandaar dat maatregelen gericht op deze
leeftijdsgroep het grootste effect hebben. Uit navraag bij het RIVM
blijkt dat in deze leeftijdscategorie vooral de settings horeca en de
werksituatie als bron worden geregistreerd. Dat betekent dat in deze
groep een infectie het huishouden binnenkomt voornamelijk via
horeca of werk.
• Daarnaast staat in dit rapport dat sprake is van een stijging van
horecamedewerkers die een positieve testuitslag krijgen. In week 40
(30 september tot 6 oktober) is dit percentage 13,6%. Dit is na de groep
mensen die zich laat testen in het kader van BCO, het hoogste
percentage van alle geregistreerde groepen (zoals zorgmedewerkers,
onderwijzers of mensen in een contactberoep).
• Van de ongeveer 633 actieve clusters op 5 oktober jl. die niet aan de
thuissituatie zijn gerelateerd, zijn er 54 gerelateerd aan de horeca. Het
aandeel van clusters dat is gerelateerd aan de horeca nam tot eind
september toe. De gemiddelde grootte van de clusters in de horeca
(14,9 besmettingen per cluster) ligt hoger dan die in andere settings,
zoals de thuissituatie (3,6), werksituatie (4,5) of het verpleeghuis (11,7).
Van alle clusterbesmettingen is ongeveer 10% gerelateerd aan de
horeca.
• Besmettingen in het huishouden vinden hun oorsprong daarbuiten,
waarbij de horeca een belangrijke rol speelt.
• In de horeca is er, evenals in de thuissituatie, ook sprake geweest van
een afname in het onderling afstand houden ten opzichte van de
eerdere meting in april. Die afname gaat samen met het moment
waarop het aantal toegestane bezoekers werd verruimd van 30 naar
100 personen. Dit blijkt uit onderzoek van de gedragsunit van het
RIVM.
De heer Wilders vroeg eveneens na in welk type horecagelegenheden de
besmettingen het meest plaatsvinden. Uit navraag bij het RIVM blijkt dat
de meeste horecaclusters gerelateerd zijn aan cafés (49%) en restaurants
(27%). In mindere mate zijn deze clusters gerelateerd aan andere
horecagelegenheden zoals speelhallen/casino’s. In de media zijn excessen
gemeld, waarbij enkele dragers van het virus een café bezochten waaruit
tientallen nieuwe besmetting zijn voortgekomen.
Van de GGD’en begrijp ik dat, ondanks dat het merendeel van de horeca
het goed op orde heeft, er knelpunten zijn bij het BCO. Zo willen enkele
horecagelegenheden niet meewerken aan het BCO en worden mensen
met klachten niet geweerd op de werkvloer. Daarnaast vindt de registratie
van contactgegevens van de bezoekers niet altijd volledig plaats wat het
BCO door de GGD bemoeilijkt. Tot slot kan de anderhalve meter niet altijd
gegarandeerd worden (bijvoorbeeld in de bediening of in de keuken).
PCR-test
De leden van Gerven18 (SP) en Van Haga19 (Groep-Van Haga) hebben
schriftelijke vragen gesteld over de PCR test. Gezien de technische aard
van deze vragen heb ik het RIVM gevraagd om deze vragen van
18
19

2020Z17703
2020Z16256, 2020Z15481, 2020Z14800, 2020Z16247

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

23

antwoorden te voorzien. U vindt ze in de bijlage20. Hiermee doe ik ook de
toezegging gestand die ik in het debat van 22 september heb gedaan dat
er een brief komt naar aanleiding van de toezegging van de heer van
Dissel aan de heer Van Haga over de PCR-testen. (zie bijlage – Toelichting
PCR_RIVM)21
Toegankelijkheid van testen voor mensen met beperkte mobiliteit en
zelfredzaamheid
Het kabinet hecht veel waarde aan voldoende testafname mogelijkheden
voor mensen met beperkte mobiliteit en zelfredzaamheid door middel van
het afnemen van testen bij mensen thuis. Op 6 oktober jl. is de motie van
het lid Azarkan22 (DENK) aangenomen de motie waarin wordt opgeroepen
om testen voor mensen met beperkte mobiliteit en zelfredzaamheid
gemakkelijker te maken. Ik hoor uit het land veel signalen en initiatieven
van waar dit goed loopt. Een voorbeeld hiervan is de GGD-regio West en
Zuid-Oost-Brabant waar de wijkverpleging testen afneemt bij mensen die
zelf niet naar de teststraten kunnen komen. Ook de huisartsen hebben
hierin een rol, zij nemen testen af bij hun eigen patiënten die te ziek zijn
om naar de praktijk te komen. Ik wil iedereen die zich bezighoudt met het
testen van mensen die niet naar de GGD kunnen komen, vragen door te
gaan met deze manier van het afnemen van testen bij mensen thuis.
Daarnaast zijn er meer en ook nog andere partijen, vaak regionaal
georganiseerd, die de GGD kunnen ondersteunen in het fijnmaziger
maken van het netwerk van afname(punten). Ik heb de GGD’en de
afgelopen zomer aangemoedigd om met partijen in de regio hier
afspraken over te maken. Om dit mogelijk te maken heb ik duidelijkheid
geboden in welke tarieven de GGD’en kunnen vergoeden aan de partijen
die zij inschakelen om hen bij deze taak te helpen. De GGD’en zijn hard
aan het werk om naast het opschalen van de reguliere testcapaciteit ook
werk te maken van het thuis of dichter bij huis testen van mensen.
Belang van serologische testen
Naast de sneltesten zijn er in Nederland ook serologische testen
beschikbaar. Het lid Van Haga (Groep-Van Haga)vroeg hier ook al naar.23
Met deze testen kan aangetoond worden of het bloed antistoffen tegen
het virus bevat. Het maken van antistoffen gebeurt relatief laat na een
besmetting, waardoor deze testen pas toe te passen zijn vanaf dag 10 tot
14 na start van de klachten. Vanaf zo’n drie weken na de start van de
klachten zijn deze testen optimaal gevoelig. Dit maakt serologische testen
niet geschikt om actuele besmettingen vast te stellen. Op dit moment
worden deze testen daarom alleen toegepast voor patiëntendiagnostiek in
bijzondere situaties en voor serosurveillance studies. Dit is lijn met de
conclusies van de taskforce serologie24 en de IDSA25. Als vastgesteld is
dat iemand besmet is, dan is quarantaine een maatregel die voorkomt dat
meer mensen besmet worden. Hierover wordt uitgelegd hoe het
quarantainepakket, waarmee iedereen geholpen wordt zich aan de regels
te houden, er uit ziet. Ook wordt nader ingegaan op beleid voor reizigers.
Als mensen besmet zijn met het coronavirus is het belangrijk dat zij
maatregelen nemen om te voorkomen dat andere mensen besmet
worden. Dit geldt ook voor de mensen met wie zij in contact zijn geweest
20

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
22
Kamerstuk 25 295, nr. 608
23
2020Z16247
24
Taskforce serologie, 15 juli 2020, status of the validation of ELISA and auto-analyser antibody
tests for SARS-CoV-2 diagnostics
25
IDSA, 18 augustus 2020, Infectious Diseases Society of America Guidelines on the Diagnosis
over COVID-19
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

24

zoals huisgenoten. Hieronder wordt uitgelegd wat het quarantainepakket
inhoudt.
Testen van doelgroepen met prioriteit
Vanwege de lange doorlooptijden heeft uw Kamer mij verzocht verschillende doelgroepen voorrang te verlenen in teststraten. Sinds
21 september jl. kunnen zorgmedewerkers en leraren met prioriteit getest
worden. Ik zal hieronder de stand van zaken van deze regeling toelichten.
Ik reageer hiermee ook op de vragen van het lid Hijink26 (SP) over dit
onderwerp. De regionale GGD’en hebben er, in samenwerking met andere
partijen, voor gezorgd dat op zeer korte termijn 43 zogeheten fastlanes
zijn ingericht waarin met prioriteit getest wordt. De vraag naar testen met
prioriteit is groot. In de prioriteitteststraten duurt zit er gemiddeld 40,8 uur
tussen het inplannen van een afspraak en het ontvangen van de uitslag.
Dit is een gemiddelde dat per regio kan verschillen. De prioriteitsregeling
is in principe een tijdelijke maatregel. Er zijn forse stappen gezet en de
testcapaciteit is inmiddels, zoals ik hierboven beschrijf, flink uitgebreid en
zal de komende tijd verder groeien. Daarnaast zijn de ontwikkelingen
rondom sneltesten verwachtingsvol. De cijfers over de doorlooptijden in
de prioriteitteststraten én de snelle ontwikkelingen rondom de algemene
testcapaciteit en sneltesten maken dat het nu niet voor de hand ligt om
meer groepen met prioriteit te laten testen. Daarom zal ik eind oktober de
balans opmaken of testen met prioriteit, en zo ja voor wie, nog aan de
orde is.
Er doen zich twee probleem voor met betrekking tot de prioriteitsregeling.
Er zijn signalen dat mensen die niet voldoen aan de voorwaarden om
voorrang te krijgen een beroep willen doen op de prioriteitsregeling.
Tegelijkertijd hoor ik ook dat het mensen die wél in aanmerking komen
voor een plek in de prioriteitsteststraat niet lukt om een afspraak te
maken. In contact met (koepels van) werkgevers uit het zorgveld en in de
communicatie op rijksoverheid.nl (www.rijksoverheid.nl/testen-onderwijsen-zorg) is nogmaals gevraagd prudent met de regeling om te gaan. En
alleen gebruik te maken van de regeling als zorgmedewerkers, die
klachten ervaren, essentiële zorg leveren en zich niet kunnen laten
vervangen. Om het voor zowel de zorgmedewerkers zelf als voor de
GGD’en duidelijker te maken wie in aanmerking komt is een lijst opgesteld
van beroepen/specialisaties die in ieder geval in aanmerking kunnen
komen voor de voorrang voor het testen bij klachten. Uiteraard blijft
gelden dat zij aan de overige voorwaarden moeten voldoen. Voor meer
informatie verwijs ik naar de communicatie op www.rijksoverheid.nl/
testen-onderwijs-en-zorg.
Het Lid Hijink (SP) vroeg mij of het klopt dat een zorgverlener die niet via
het prioriteitsnummer terecht kan niet doorverbonden kan worden naar
het reguliere nummer en of ik wil voorkomen dat dit gebeurt. Het klopt dat
er twee lijnen zijn. Als iemand niet in aanmerking komt voor het testen
met prioriteit dan vraagt de GGD inderdaad om contact op te nemen met
het reguliere nummer (0800–1202) of om online een afspraak te maken.
Het is niet bekend hoe vaak het voorkomt dat iemand doorverwezen
wordt naar het reguliere nummer. Dit wordt niet geregistreerd. De GGD
geeft aan dat zij niet doorverbinden omdat dit het risico met zich
meebrengt dat mensen het prioriteitsnummer bellen om zo een wachttijd
bij het reguliere nummer te ontlopen.

26

2020Z17242

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

25

Onderzoek op Schiphol
Uit dit onderzoek (zie bijlage Notitie Reizigers)27 naar voren dat van de
19.119 reizigers uit risicogebieden die zich op Schiphol hebben laten
testen, 1,7% positief getest is. In dezelfde periode werd in de
GGD-teststraten 3% positief getest. Hieruit concludeert het RIVM dat het
testen van reizigers, waarvan onbekend was welke mensen wel/geen
klachten hadden, minder efficiënt is in het opsporen van positieve mensen
dan het testen van mensen met klachten in de GGD teststraten.
Vanwege de relatief korte doorlooptijd van het onderzoek en een beperkte
dataset met variabelen kunnen er op basis van dit onderzoek geen
eenduidige conclusies worden verbonden aan de meerwaarde van het
testen van reizigers op Schiphol. Op dit moment kan er ook nog geen
dekkend testbeleid gerealiseerd worden op de luchthavens vanwege de
druk op de laboratoriumcapaciteit, en het feit dat andere groepen meer
prioriteit hebben dan reizigers. Pas wanneer die druk afneemt, en
wanneer meer duidelijkheid bestaat over de mogelijkheid om innovatieve
testmethoden in te zetten, kan ik een besluit nemen of er weer getest zal
worden op luchthavens. Hiermee heb ik de motie van het lid Paternotte28
(SP) om te komen tot een dekkend testbeleid op de luchthavens wanneer
dit niet meer ten koste gaat van het testen van groepen die prioriteit
hebben, afgedaan. De motie van het lid Lacin29(SP) dat werknemers van
Schiphol met klachten, ook getest zouden moeten worden (na
heropening) in de teststraat van Schiphol. Ook hierop kan ik u nog geen
antwoord geven vanwege het feit dat de teststraat op Schiphol nog
gesloten is, en vanwege het feit dat de laboratoriumcapaciteit nog onder
druk staat. Hiermee heb ik de motie van het lid Lacin afgedaan. Daarnaast
is er een motie aangenomen van het lid Paternotte30 om een overzicht te
geven van best practices en een beoordeling van de mogelijkheid deze in
Nederland te benutten. Ik heb dit in gang gezet en zal hier later op terug
komen.
Reactie rapport Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd – Toezicht op testen
en testbeleid
Op 2 oktober jl. heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) haar
rapport rondom het onderzoek31 naar het testen en het testbeleid
afgerond. Dit onderzoek is een verdieping op het eerdere onderzoek dat
de IGJ heeft uitgevoerd en dit onderzoek richtte zich met name op de
beschikbaarheid en de kwaliteit van corona testen.
Ook in dit rapport spreekt de IGJ haar waardering uit, dit keer richting alle
laboratoria die een indrukwekkende prestatie geleverd hebben en nog
steeds doen in het opschalen van de testcapaciteit. De IGJ geeft een
viertal aanbevelingen waarmee het testbeleid verbeterd kan worden.
• Het is mogelijk het tekort aan beschikbare testcapaciteit te verminderen. Hiervoor is een strakke regie op de testketen nodig.
• Voorrangsbeleid is onwenselijk maar nodig bij een tekort aan
testcapaciteit. Testen die bijdragen aan de publieke gezondheid en
gezondheidszorg verdienen voorrang.
• Alternatieve testmethoden dienen zo snel mogelijk ingezet te worden
om de testcapaciteit te vergroten, maar zonder afbreuk te doen aan de
kwaliteit.

27

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 25 295, nr. 569
Kamerstuk 25 295, nr. 568
30
Kamerstuk 25 295, nr. 571
31
https://www.igj.nl/actueel/nieuws/2020/10/02/ruimte-voor-vergroting-testcapaciteit-covid-19
28
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

26

•

Het veranderend testbeleid vereist een wendbaar en geïntegreerd
toezicht op kwaliteit en veiligheid van SARS-CoV-2 testen32.
Ik kan mij goed vinden in de aanbevelingen van de IGJ. Met de meeste
aanbevelingen ben ik, samen met de betrokken partijen, al aan de slag.
Het advies van de IGJ over het voorrangsbeleid is in lijn met het huidige
beleid. Het is tijdelijk en de insteek is primair dat het bijdraagt aan
publieke gezondheid en de gezondheidszorg. Zodra de testcapaciteit weer
in de pas loopt met de testvraag en de doorlooptijden afgenomen zijn, is
met voorrang testen van bepaalde groepen niet meer nodig. Eerder in
deze brief heeft u al kunnen lezen wat er momenteel gebeurt op het
gebied van alternatieve testmethoden. Uiteraard houd ik daarbij oog voor
de kwaliteit. Tenslotte vind ik het goed om te horen dat de IGJ het toezicht
op testketen wil intensiveren en beter wil laten aansluiten op de
dynamische situatie. De IGJ zoekt hierin nauwe afstemming met de Raad
voor Accreditatie en het centrale expertisecentrum.
Reactie rapport Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer heeft een onderzoek ingesteld naar het
testbeleid tijdens de coronacrisis tot 1 juni. (Kamerstuk 25 295, nr. 614). Dit
is gedaan om bij te dragen aan de lessen die geleerd kunnen worden voor
de verspreiding van het virus in het najaar. De Algemene Rekenkamer
constateert dat er mogelijk meer getest had kunnen worden in het
voorjaar doordat er een aantal laboratoria zijn die claimen ongebruikte
capaciteit te hebben gehad in het voorjaar. Dit is naar oordeel van de
Algemene Rekenkamer deels een overschatting van capaciteit door
optimisme over de levering van testmaterialen. Daarnaast waren er nog
operationele verliezen en noodzakelijke kwaliteitscontroles. Ook kende
Nederland in het voorjaar een minder ruim testbeleid dan sommige
andere landen. Daardoor heeft Nederland een minder groot aandeel van
de schaarse middelen toebedeeld gekregen van de wereldwijde leveranciers. Tevens hebben zorgmedewerkers en andere groepen die zich
mochten laten testen voor 1 juni minder testen afgenomen dan waar
capaciteit voor was. Tenslotte is er laboratoriumcapaciteit vrijgekomen
door de terugloop van reguliere zorg. Belangrijk om daarnaast te
vermelden is dat er gedurende het onderzoek een aantal zaken aan het
licht kwamen die de testcapaciteit in het voorjaar onder druk hebben
gezet. Al deze bevindingen heb ik tot mij genomen en ga ik zo mogelijk
gebruiken in de vorming van het verdere testbeleid.

4. Quarantainepakket
Quarantaine is een essentieel onderdeel van de huidige aanpak van de
bestrijding van COVID-19: het doorbreekt de keten van besmettingen. Uit
praktijkonderzoek van bureau Berenschot blijkt dat veel mensen hun
verantwoordelijkheid nemen en er zo samen ervoor zorgen dat het virus
niet verder wordt verspreid. Naar inschatting lijken 10% van de besmette
mensen en 15% van de nauwe contacten van besmette mensen de
adviezen niet of niet geheel op te volgen. Dit vormt een groot risico op
verdere verspreiding, zeker als nu het aantal besmettingen blijft
toenemen. Ik vind het daarom belangrijk om mensen ondersteuning te
bieden bij het opvolgen van de GGD-adviezen. In mijn brief van
18 augustus 202033, heb ik een uitgewerkt quarantainepakket toegezegd.
Hieronder licht ik dit pakket toe langs drie sporen: ondersteuning bij
quarantaine, wettelijke mogelijkheden voor verplicht opleggen en de
aanpak voor reizigers uit risicogebieden. In de bijlage is een uitgebreide
toelichting op deze drie sporen opgenomen.
32
33

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 25 295, nr. 504. Met als bijlage het OMT-advies van 17 augustus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

27

Quarantaineondersteuning
De afgelopen weken heb ik onderzocht hoe we tot een breed beschikbaar
en gedegen ondersteuningspakket komen voor quarantaine. Iedereen die
geadviseerd wordt om in quarantaine te gaan, krijgt via de GGD,
gemeente of bij de informatieverstrekking aan de reizigers (een link naar)
de quarantainegids. De quarantainegids is te vinden op
www.rijksoverheid.nl/quarantainegids.nl. In deze gids staat waar men
tijdens quarantaine terecht kan voor ondersteuning zoals (psycho-)sociale
hulp, praktische hulp, zorg en ondersteuning, inkomensondersteuning,
verblijf, dag invulling, sport en bewegen en digivaardigheden. De
quarantainegids wordt breed verspreid en verwijst mensen naar
gemeenten waar men met (praktische) hulpvragen terecht kan. Ook heb ik
met de VNG afgesproken dat gemeenten hun vrijwilligersorganisaties en
hun toegang/informatiepunten in stelling gaan brengen om de mensen in
quarantaine die het niet zelf redden, ondersteuning te bieden. Gemeenten
hebben een bedrag van 4 miljoen ontvangen voor eventuele meerkosten
door een toename van de vraag en een snellere afhandeling daarvan.
Vanuit de VNG wordt een ledenbrief gestuurd met daarbij een handreiking
voor gemeenten om dit op te pakken. Tenslotte heb ik met het Rode Kruis
afgesproken dat de landelijke hulplijn van het Rode Kruis en de coördinatie van vrijwilligers weer wordt opgeschaald om praktische hulp te
kunnen bieden.
Financiële gevolgen quarantaine
Het is niet voor iedereen mogelijk het werk vanuit huis voort te zetten
wanneer men niet ziek is, maar op dringend advies van het RIVM thuis
moet blijven. In veel van die gevallen biedt het bestaande stelsel van
arbeidsrecht en sociale zekerheid uitkomst. Het kabinet is zich ervan
bewust dat desondanks niet alle werkenden tijdens quarantaine op een
inkomensondersteunende regeling kunnen terugvallen en dat quarantaine
voor sommige mensen een verlies van inkomen kan betekenen. Dat geldt
bijvoorbeeld voor sommige oproepkrachten en zelfstandigen. Ook voor
werkgevers die loon moeten doorbetalen aan werknemers die thuis
moeten blijven en niet vanuit huis kunnen werken, brengt quarantaine
kosten met zich mee. Met name voor het midden- en kleinbedrijf kunnen
deze kosten moeilijk te dragen zijn.
Het kabinet is in gesprek met sociale partners over goede naleving van
zowel de regels omtrent quarantaine als de algemene coronamaatregelen.
Als onderdeel van deze gesprekken heeft het kabinet de mogelijkheden
voor een aanvullende regeling om werkgevers en werkenden te compenseren voor de financiële gevolgen van de quarantaine verkend. Dit is
echter geen begaanbare route gebleken, omdat het voor werkgevers en
een uitvoerder van de regeling niet mogelijk is te controleren of een
werknemer daadwerkelijk in quarantaine gaat en of thuiswerken echt geen
optie is.
Daarnaast wordt verkend of een meer generieke compensatie kan worden
geboden voor werkgevers die werkenden doorbetalen tijdens quarantaine. Daarbij is het echter niet goed mogelijk om rekening te houden met
de specifieke situatie van de werkgever, waardoor relatief te veel of te
weinig compensatie kan worden geboden. Daarnaast is er nog geen
uitvoerder gevonden die binnen afzienbare tijd een compensatieregeling
kan uitvoeren. Dat heeft er onder meer mee te maken dat de uitvoering
van de verschillende crisismaatregelen een groot beslag heeft gelegd op
de capaciteit van de verschillende uitvoerders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

28

Het kabinet heeft met sociale partners afgesproken in gesprek te blijven,
om te onderzoeken hoe we de lasten van quarantaine zo eerlijk mogelijk
delen.
Wettelijke mogelijkheden verplicht opleggen quarantaine
Pas in een uiterste situatie, als mensen willens en wetens quarantaine
weigeren, zal ik overgaan tot bijvoorbeeld de mogelijkheid van het
verplicht opleggen van quarantaine met als sancties een bestuurlijke
boete (deze optie is nog niet mogelijk, maar wordt momenteel onderzocht) of een passende strafmaat op grond van de bestaande mogelijkheden binnen de Wet publieke gezondheid. Het verplicht opleggen van de
quarantainemaatregelen is een uiterste stap en fungeert als spreekwoordelijke stok achter de deur. Bij het verplichten tot quarantaine zijn er twee
opties die ik verken.
De eerste is een bestuursrechtelijk traject. Het bestuurlijk instrumentarium
is belangrijk met het oog op een effectieve handhaving en meer passend
op een continuüm van een dringend advies tot aan strafrechtelijke
handhaving. Daarom ben ik met de Minister van Justitie en Veiligheid de
modaliteiten aan het verkennen voor introductie van bestuursrechtelijke
handhaving van de bestaande quarantaine- en isolatieverplichting uit de
Wet publieke gezondheid (Wpg). Uit de eerste verkenning blijkt dat met
name de praktische invulling nadere uitwerking vergt. Over enkele weken
verwacht ik de verkenning gereed te hebben en u te kunnen informeren
over de vervolgstappen en de planning.
De tweede optie is de huidige Wpg (art. 35 Wpg). Als blijkt dat iemand niet
bereid is om vrijwillig thuis te blijven en een ernstig gevaar voor de
volksgezondheid bestaat door de verspreiding van de infectieziekte, kan
de voorzitter van de veiligheidsregio op advies van de GGD een
beschikking tot gedwongen quarantaine uitvaardigen. In een praktische
handreiking voor de voorzitters van de veiligheidsregio’s is nader
uitgewerkt in welke gevallen de quarantainemaatregel toepasbaar is en
hoe het proces verloopt. Afhankelijk van het resultaat van deze tweede
optie bekijk ik of er een nieuwe aanwijzing – op grond van artikel 7 Wpg –
komt aan de voorzitters van de veiligheidsregio’s om bij de bestrijding van
deze epidemie gebruik te maken van het instrument van quarantaineplicht
Naast het opvolgen van het quarantaineadvies is het eveneens van groot
belang dat mensen hun medewerking verlenen aan het bron-en contactonderzoek (BCO). Er zijn geluiden dat er een kleine groep is die niet of niet
volledig wil meewerken. Ik ben met de GGD’en in gesprek gegaan over de
grootte van deze groep en wat de aard van het probleem is. Op basis van
deze gesprekken en verkenning concludeer ik dat het verplicht stellen van
deelname aan het BCO op dit moment meer nadelen dan voordelen kent.
Ik zie daarom voorlopig af van een verplichting, maar blijf wel alert op de
omvang van de groep die helemaal niet mee wil werken en het daarmee
gepaard gaande gevaar voor de volksgezondheid.
Aanpak voor reizigers uit risicogebieden
Voor reizigers uit gebieden waarvoor vanwege de verspreiding van het
COVID-19 virus een oranje of rood reisadvies geldt, is het dringende
advies tot 10-daagse thuisquarantaine een belangrijke maatregel om
import van COVID-19 uit het buitenland tegen te gaan. Een goede
naleving van de quarantainemaatregel voor reizigers uit deze gebieden is
essentieel. Reizigers worden hier op verschillende manieren over
geïnformeerd. Zo ontvangen reizigers uit hoogrisicogebieden een brief in
het vliegtuig en staan er langs de weg bij de grensovergangen matrixborden. Ook op websites zoals Wijsopreis en het RIVM worden reizigers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

29

op de hoogte gesteld van de thuisquarantaine na terugkomst uit een
hoogrisicogebied.
Het is wenselijk dat mensen telefonisch worden geïnformeerd over het
belang van de thuisquarantainemaatregel en de bestaande ondersteuning. Het kabinet verkent daarom op dit moment de mogelijkheden
voor het opzetten van een integraal digitaal registratiesysteem voor
reizigers uit risicogebieden voor alle vervoersmodaliteiten. Uitgangspunt
is dat de verantwoordelijkheid van de registratie bij de reiziger zelf komt te
liggen. Uw Kamer wordt hierover zo spoedig mogelijk nader geïnformeerd. Uit een verkenning is gebleken dat aan het verplichten van
reizigers uit hoog-risicogebieden om in quarantaine te gaan op basis van
de Wpg nog juridische haken en ogen zitten.
Steekproefsgewijze toets op de gezondheidsverklaring
Op 24 september heeft mevrouw Van Brenk (50PLUS) tijdens het debat
over coronaverspreiding in relatie tot het internationaal personenverkeer
om meer informatie gevraagd over de steekproefsgewijze toets (inclusief
aantallen) die op luchthavens wordt uitgevoerd naar de gezondheidsverklaringen. Minister van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat)
heeft toen toegezegd bij mij na te gaan of hier een brief over kon komen.
In deze brief geef ik deze informatie.
Sinds 1 juli geldt dat alle passagiers die van of naar Nederland vliegen
een gezondheidsverklaring in moeten vullen. Dat is vastgelegd in een
aanwijzing aan de Veiligheidsregio’s van 30 juni jl. Met het invullen van dit
document verklaart de passagier dat hij/zij recent niet in contact is
geweest met iemand die (vermoedelijk) besmet is met COVID-19, hij/zij
geen klachten ervaart die passen bij COVID-19 en zelf niet positief getest is
op het coronavirus. Indien de passagier ergens «ja» invult, of geen
verklaring kan overleggen, kan de luchtvaartmaatschappij de passagier
weigeren op de vlucht.
In de afgelopen maanden is er door de luchtvaartmaatschappijen gewerkt
aan een online variant op de papieren gezondheidsverklaring. Alle vier de
Nederlandse luchtvaartmaatschappijen (KLM, Transavia, TUI en
Corendon) en EasyJet hebben inmiddels de gezondheidsverklaring
verwerkt in hun incheckproces. Dit wil zeggen dat je als passagier pas een
boardingcard krijgt wanneer je digitaal antwoord hebt gegeven op de
gezondheidsvragen en dus hebt aangegeven gezond te zijn en in de
afgelopen twee weken geen contact hebt gehad met iemand met
COVID-19.
Sinds 1 juli wordt op de luchthavens steekproefsgewijs gecontroleerd of
passagiers de gezondheidsverklaring hebben ingevuld en of zij op de
hoogte zijn van de in Nederland geldende maatregelen. In de aanwijzing
aan de veiligheidsregio waarin de maatregelen uiteengezet zijn is
opgenomen: «U dient ervoor te zorgen dat er bij op de luchthaven
arriverende passagiers wordt gecontroleerd of bovengenoemde maatregelen inderdaad zijn toegepast, waarbij ook (steekproefsgewijs) gevraagd
wordt de gezondheidsverklaring te tonen. Bij het opvragen hiervan
worden reizigers, op basis van uitgereikt handelingsprotocol, geïnformeerd over de geldende maatregelen in Nederland.» Afhankelijk van de
luchthaven kan deze steekproefsgewijze controle door de luchthaven
worden uitgevoerd of door/ in samenwerking met personeel van de
veiligheidsregio. Deze steekproef richt zich met name op reizigers uit
hoog-risicogebieden.
Sinds de uitbraak van COVID-19 is er een enorme afname te zien in het
aantal vliegbewegingen, dit geldt zowel voor het aantal vluchten dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

30

wordt uitgevoerd als voor het aantal passagiers dat op deze vluchten zit.
De afgelopen maanden is op de luchthavens in Nederland dagelijks een
aantal vluchten geselecteerd waarvan passagiers zijn gecontroleerd op
het bij zich dragen van de gezondheidsverklaring.
• Voor Eindhoven Airport geldt dat op sommige dagen 28 vluchten
gecontroleerd zijn en op andere dagen 3 vluchten. Gemiddeld ligt het
aantal boven de 15 gecontroleerde vluchten per dag. Het overgrote
deel van de passagiers heeft de gezondheidsverklaringen op deze
vluchten ingevuld, er vliegen drie luchtvaartmaatschappijen op
Eindhoven Airport. Algemene informatie over de maatregelen in
Nederland ligt op verschillende plekken op de luchthaven, ook in de
vorm van een informatiefolder. Daarmee worden ook passagiers van
niet gecontroleerde vluchten geïnformeerd over de maatregelen in
Nederland.
• In de periode van 1 juli t/m 1 oktober zijn er ruim 90.000 passagiers
aangekomen op Rotterdam The Hague Airport. Dit gaat om het totaal
aantal passagiers, dus niet alleen passagiers uit risicogebieden. Van de
90.000 passagiers is ongeveer 20% gecontroleerd op het tonen van een
ingevulde gezondheidsverklaring en het wijzen op de regels in
Nederland.
• Voor Maastricht Aachen Airport geldt dat in de periode van juni tot
1 oktober alle vluchten uit risicogebied steekproefsgewijs zijn
gecontroleerd. Dit betreft 26 vluchten met in totaal ongeveer 2.500
passagiers. In totaal zijn er in deze periode 191 vliegtuigen op het
vliegveld geland.
• Vanaf Groningen Airport Eelde (GAE) is op twee bestemmingen met
oranje reisadvies gevlogen, Palma de Mallorca (tot 2 september) en
Heraklion (tot 24 september). Dit gaat in totaal om 10 vluchten. Bij al
deze vluchten is het team Infectieziektebestrijding van GGD Drenthe
aanwezig geweest op de luchthaven en heeft contact gehad met alle
inkomende passagiers inzake alle geldende richtlijnen en maatregelen.
Op dit moment zijn er geen internationale vluchten meer vanaf
Groningen Airport.
• Op Schiphol arriveren en vertrekken uiteraard meer vluchten dan op
de andere Nederlandse luchthavens. Hier wordt de dagelijkse
screening dan ook uitgebreider aangepakt. Elke dag selecteert een
team van de Veiligheidsregio Kennemerland de vluchten waarop
screening plaats zal vinden. Dit team controleert steekproefsgewijs op
de aanwezigheid van gezondheidsverklaring, voert visuele observatie
over fitheid uit en voorziet van actieve informatievoorziening over
quarantaineplicht en belang om bij geringste klachten zich te laten
testen (bij vluchten uit oranje en rode gebieden). In de maand
september zijn er per week gemiddeld 189 vluchten uit risicogebieden
gecheckt, dit is variërend tussen de 34 tot 41 procent van de risicovluchten die op Schiphol aankomt. Gemiddeld is per week in september met 9847 passagiers gesproken over de (quarantaine)maatregelen
en is gecheckt of de gezondheidsverklaring goed is ingevuld.
Nu passagiers van de vier Nederlandse luchtvaartmaatschappijen en
EasyJet de gezondheidsverklaring hebben geïncorporeerd in het
incheckproces, hoeven vluchten van deze maatschappijen niet langer
getoetst te worden op de aanwezigheid van een gezondheidsverklaring.
Omdat deze passagiers een boardingcard hebben, is bekend dat zij de
gezondheidsverklaring hebben ingevuld. Het is daarom mogelijk dat de
luchthavens ervoor kiezen om vooral steekproefsgewijs te controleren op
andere vluchten uit risicogebieden. Wel blijft het van belang dat er goede
informatie over de maatregelen bij iedereen bekend is. Daarvoor is, naast
informatie online en op de luchthavens zelf, ook een brief die luchtvaartmaatschappijen uitdelen (al dan niet digitaal) aan passagiers op een
vlucht uit een land met een oranje of rood reisadvies vanwege corona.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

31

Dus ook bij de vluchten die niet in een steekproef zitten zijn en worden
passagiers op de maatregelen in Nederland gewezen. Dat geldt voor alle
internationale luchthavens in Nederland.
5. CoronaMelder (app)
Afgelopen zaterdag 10 oktober is CoronaMelder landelijk geïntroduceerd.
Dit betekent dat alle Nederlanders nu gebruik kunnen maken van de app
en de ondersteuning van de app door de GGD. Het aantal downloads van
de app is inmiddels opgelopen naar 2.872.669 op dinsdagochtend
13 oktober. Het aantal mensen dat sinds de start van de praktijktest
melding gemaakt heeft van besmetting en daarmee andere mensen heeft
gewaarschuwd dat zij mogelijk ook besmet zijn ligt op 1.566. Zoals ik in
mijn brief van 8 oktober jl.34heb toegezegd, zal ik u maandelijks informeren over CoronaMelder en de inzichten uit de doorlopende evaluatie.
Enorm belangrijk voor de aanpak van het virus is weten wanneer we met
behulp van vaccin en/of medicijnen een einde kunnen maken aan deze
periode. We houden u daarom terugkerend in de stand van zakenbrieven
op de hoogte hiervan. De ontwikkelingen gaan snel, en toch moeten we
ook nog geduld betrachten. Hieronder volgt de stand van zaken van dit
moment.
Met behulp van een vaccin en/of medicijnen willen we een einde kunnen
maken aan deze periode. Hieronder wordt de stand van zaken beschreven
rond de ontwikkeling van het vaccin tegen COVID-19.
6. Vaccin
Natuurlijk hopen we dat er zo snel mogelijk een veilig en effectief vaccin
tegen COVID-19 beschikbaar komt. Een goedwerkend vaccin kan immers
een fundamentele rol spelen in het beëindigen van deze pandemie. Op
23 september jl. heb ik u, mede namens de Staatssecretaris van VWS, via
een Kamerbrief geïnformeerd over de wijze waarop we ons voorbereiden
op de komst van een COVID-19 vaccin35. Vanzelfsprekend houden we
hierbij rekening met de snelst mogelijke termijn waarop vaccins
beschikbaar kunnen komen. In mijn brief van 8 oktober jl.36 heb ik een
indicatieve planning gegeven met daarin de momenten waarop vaccinproducenten verwachten hun aanvraag voor toelating in te dienen bij het
Europees Geneesmiddelenbureau (EMA).
In mijn brief over de vaccinatiestrategie van 23 september jl. ben ik
ingegaan op thema’s als de opslag, distributie, registratie en uitvoering
van de vaccinatie. Waar mogelijk worden voorbereidingen getroffen door
het RIVM en andere betrokken partijen, zo voeren we bijvoorbeeld al
gesprekken met verschillende uitvoerende partijen. De grote urgentie
vraagt om snelle implementatie en daarvoor moeten we zoveel mogelijk
gebruik maken van reeds bestaande uitvoeringsroutes. Ik reken op de
betrokkenheid en inzet van diverse partijen om de uiteindelijke vaccinatiecampagne in goede banen te leiden. Besluitvorming met betrekking tot de
prioritering van de verschillende doelgroepen vindt plaats na advisering
van de Gezondheidsraad (beoogd begin november). Zodra hier meer over
bekend is zal ik uw Kamer nader informeren.

34

Kamerstuk 25 295, nr. 620
Kamerstuk 25 295, nr. 565
36
Kamerstuk 25 295, nr. 621
35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

32

Bij alle stappen die we zetten speelt goede en duidelijke communicatie
een belangrijke rol. De ontwikkelingen volgen elkaar snel op, en ik begrijp
goed dat in dit kader vragen en zorgen leven. Informatie over de ontwikkeling, toelating, toepassing en mogelijke bijwerkingen van COVID-19
vaccins moet daarom voor iedereen te begrijpen en goed vindbaar zijn. In
mijn brief van 23 september jl. heb ik toegelicht op welke manieren we
hierop inzetten.
Van belang is dat niet alleen gefocust wordt op de ontwikkeling van een
vaccin maar ook kijken naar welke andere mogelijkheden er zijn om het
virus te bedwingen. Hieronder volgt de stand van zaken met betrekking tot
innovatieve behandelingen en de beschikbaarheid van de medicatie
Remdesivir.
7. Innovatieve behandelingen
Een veilig en werkzaam vaccin tegen het coronavirus kan een belangrijke
bijdrage leveren aan het einde van deze pandemie. In mijn brief van
23 september jl. (Kamerstuk 25 295, nr. 565) heb ik uiteengezet op welke
manieren ik samen met het RIVM, het College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen, en andere partijen werk aan de vaccinatiestrategie.
Omdat we nog niet zeker weten óf en wanneer een werkzaam en veilig
vaccin beschikbaar komt, kijken we ook naar andere opties. Het verbeteren van de behandeling van coronapatiënten is een tweede belangrijk
spoor in de bestrijding van COVID-19. Zolang het coronavirus nog onder
ons is, zijn er mensen die daar ziek van worden. Als zij ernstig ziek
worden, moeten ze worden opgenomen in een ziekenhuis. Het is van
groot belang dat zij daar de meest optimale behandeling kunnen krijgen.
Waardoor ze sneller herstellen en er minder complicaties optreden.
Remdesivir
Door de toegenomen ziekenhuisopnames van coronapatiënten loopt de
vraag naar het medicijn remdesivir in Nederland hard op. Ook in andere
Europese landen en wereldwijd is er veel vraag naar het middel.
Remdesivir is een antiviraal middel, dat is goedgekeurd door de Europese
geneesmiddelenautoriteit (EMA) en tot de markt is toegelaten als
behandeling voor in het ziekenhuis opgenomen coronapatiënten.
Remdesivir is nu nog wereldwijd schaars en is door de Europese
Commissie (EC) ingekocht en daarna door de EC via een verdeelsleutel
toebedeeld aan EU-landen. De verdeelsleutel is gebaseerd op het aantal
patiënten in ziekenhuizen in de landen. De gezamenlijke vraag naar
remdesivir is hoger dan de bij de EC beschikbare volumes van het
medicijn. De voorraad die door de Europese Commissie aan de lidstaten –
en daarmee ook aan Nederland – tot vorige week werd toebedeeld, was
daarmee beperkt. Juist de afgelopen weken liep de vraag in Nederland
sterk op en ontstonden er tijdelijke tekorten. Ook in sommige andere
Europese landen was er een nijpende situatie en sprake van tekorten.
Daarom is er afgelopen weken (vanuit het Ministerie van VWS en het
RIVM) veelvuldig en op hoog niveau intensief contact geweest over de
levering van remdesivir aan Nederland, met zowel de Europese
Commissie als de fabrikant van het medicijn. Wij hebben in de afgelopen
weken aangedrongen op mogelijke herverdeling tussen de EU-landen. Zo
heeft Nederland de afgelopen weken – op ons verzoek – enkele malen
extra voorraad geleverd gekregen.
De toebedeling van remdesivir vanuit de EC zoals hierboven beschreven
liep tot afgelopen week via het zgn. Emergency Support Instrument (ESI
programma) van de EU. Sinds eind vorige week is er sprake van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

33

nieuwe situatie die naar verwachting meer perspectief biedt ten aanzien
van de leveringszekerheid van remdesivir. De EC heeft eind vorige week
via een zogenaamde Joint Procurement procedure een overeenkomst
gesloten met de fabrikant Gilead. Waarmee Nederland en de andere
EU-lidstaten vanaf deze maand structureel verzekerd zijn van maandelijkse leveringen remdesivir. Nederland heeft in het kader van die
procedure vervolgens direct een landspecifiek contract met de fabrikant
afgesloten, waardoor we vanaf nu structureel maandelijks een voorraad
remdesivir krijgen toebedeeld. Ook in deze opzet is er sprake van een
toebedeling via de EC van aantallen remdesivir aan de landen via een
verdeelsleutel. Nederland heeft voor de maand oktober ruim 24.000 doses
(goed voor ruim 4.000 patiënten) toegewezen gekregen, wat voldoende
zou moeten zijn voor het aantal in het ziekenhuis opgenomen coronapatiënten, inclusief een lichte stijging daarvan. De precieze verdeling van de
leveringen remdesivir onder de EU-lidstaten is voor de daaropvolgende
maanden nog niet bekend. De gezamenlijke overeenkomst van de EC
voorziet in ieder geval vanaf januari in de mogelijkheid om meer dan
880.000 doses per maand aan te kopen.
Afgelopen weekend is een eerste vervroegde levering van 2.000 doses
remdesivir gearriveerd in Nederland. Wanneer de overige 22.000 doses
voor de maand oktober geleverd zullen worden, is nog niet bekend.
Volgens de fabrikant zal er de komende weken nog sprake zijn van
beperkte toevoer. Daarmee zijn tijdelijke tekorten in deze periode nog niet
volledig uitgesloten. Zowel het Ministerie van VWS als het RIVM hebben
nauw contact met de fabrikant om eventuele nieuwe tekorten te
voorkomen. De fabrikant geeft aan hard te werken aan een verhoging van
de productie en verwacht later deze maand voldoende capaciteit te
hebben om aan de (oplopende) wereldwijde vraag te kunnen voldoen.
Er zijn meerdere behandelingen mogelijk voor coronapatiënten in het
ziekenhuis. In de dagen dat er mogelijk geen remdesivir aan ziekenhuizen
geleverd kan worden, blijven de overige behandelopties voor artsen
beschikbaar. Voor in het ziekenhuis opgenomen patiënten gebruiken
artsen bij groot een deel van de patiënten het medicijn dexamethason. Dit
is een bestaande ontstekingsremmer die onlangs ook voor de behandeling van COVID-19 is geregistreerd. Daarvan is er voldoende voorraad.
Het Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG) heeft samen
met de commissie SWAB (die behandeladviezen opstelt voor COVID-19
medicatie) behandelaren en ziekenhuizen geïnformeerd hoe om te gaan
met eventuele schaarste aan remdesivir. Hiervoor hebben zij een
behandeladvies uitgebracht.
Meer kansrijke behandelingen
Om innovatieve behandelingen te stimuleren en sneller naar de patiënt te
brengen, heeft het kabinet breed geïnvesteerd in corona-gerelateerd
onderzoek voor een bedrag dat inmiddels is opgelopen naar ruim € 83
miljoen. Waaronder het COVID-19 onderzoeksprogramma, dat wordt
uitgevoerd door ZonMw. Onderdeel van dit onderzoeksprogramma is het
aandachtsgebied «diagnostiek en behandeling» waarbinnen inmiddels
tien wetenschappelijke studies naar innovatieve behandelingen van start
zijn gegaan. Ook via de topsector LSH financiert het Rijk PPS-onderzoeken
naar innovatieve behandelingen voor COVID-19. Tegelijkertijd adviseert
het onafhankelijke Adviespanel Innovatieve Behandelingen mij sinds juni
over de laatste ontwikkelingen op dit gebied en geeft aan waar ik kan
helpen om specifieke kansrijke behandelingen/ontwikkelingen te
ondersteunen en/of te versnellen. Zo hebben zij zich gebogen over
middelen als dexamethason, remdesivir en bijvoorbeeld het BCG-vaccin.
Hiermee laten we geen kans onbenut om nieuwe inzichten in behandelmethodes zo snel mogelijk naar de patiënt te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

34

Zijn er (nieuwe) COVID-19 medicijnen, dan zetten we alles op alles om
ervoor te zorgen dat er genoeg van beschikbaar is voor Nederland. Denk
aan een check op voorraden dexamethason, en bijvoorbeeld het anticiperen op een nieuw plasma-medicijn – door Sanquin de opdracht te
geven om plasma in te zamelen. Maar ook extra inzet en acties richting de
Europese Commissie en de fabrikant, om de voorraad remdesivir zoveel
mogelijk op peil te kunnen houden. Tevens financieren we het onderzoek
(via ZonMw) naar bijvoorbeeld de inzet van plasma en het BCG-vaccin.
Zijn er potentiële medicijnen die kunnen worden ingezet bij de behandeling van coronapatiënten, en dreigt er een tekort, dan vragen we
groothandels en/of apothekers om hierop te acteren. Voorraden worden
zo veiliggesteld en indien nodig vragen we het RIVM dit centraal te
coördineren, zoals nu bij remdesivir.
Snelle beschikbaarheid voor de patiënt
Het Adviespanel heeft aangegeven dat de focus moet liggen op de meest
kansrijke behandelingen op dit moment – waarbij snelle beschikbaarheid
voor de patiënt, met oog voor verschillende doelgroepen – van het
grootste belang is. Toepassing van bestaande middelen verdient daarbij
de meeste aandacht, aangezien deze sneller in de praktijk gebruikt kunnen
worden.
Met deze focus volgen we de lopende onderzoeksprojecten nu dan ook
nauwlettend, samen met ZonMw en Health Holland. We brengen op dit
moment in kaart wat er nodig is om de opgedane kennis te vertalen naar
de praktijk van de ziekenhuizen. Zijn er positieve onderzoeksresultaten?
Dan willen we snel en zorgvuldig door kunnen pakken waar dat nodig is.
Het kan dan bijvoorbeeld gaan om aanvullend (vervolg)onderzoek of het
stimuleren en ondersteunen van nieuwe samenwerkingsverbanden. Of
stimuleren dat er ook snel door de juiste instanties nieuwe protocollen
worden ontwikkeld, geneesmiddelen worden geproduceerd of geregistreerd. Ik heb hiervoor (onderzoeks-)budget gereserveerd van 25 miljoen
euro voor 2021.
COVID-19 clinical trial network
Onze meest actieve ondersteuning gaat op dit moment naar behandelingen die worden ontwikkeld door publieke onderzoekers, of door
publiek-private samenwerkingsinitiatieven. Om ook private partijen die
innovatieve behandelingen ontwikkelen meer te ondersteunen, verkennen
we in samenwerking met de UMC’s de mogelijkheid om een COVID-19
clinical trial network op te zetten. Het gaat dan om een infrastructuur
waarbinnen snel en gecoördineerd klinische testen naar veiligheid en
effectiviteit van behandelingen kunnen worden uitgevoerd in Nederland.
Behandelingen kunnen zo direct met elkaar worden vergeleken, patiënten
kunnen effectiever worden verdeeld tussen de lopende klinische onderzoeken en beschikbaarheid kan worden bevorderd. Ook voor private
partijen kan zo’n netwerk van waarde zijn, ook voor geneesmiddelen die
niet COVID-gerelateerd zijn. Daarmee versterken we tevens onze
infrastructuur voor therapieontwikkeling.
Samenvattend, zet ik mij naast de vaccinatiestrategie ook intensief in voor
de uitbreiding en verbetering van de behandelmethoden voor COVID-19.
Vanwege de oplopende aantallen coronapatiënten, ligt mijn focus op wat
kansrijk is en snel beschikbaar kan komen voor de patiënt. Ik investeer
vooral in (aanvullend) onderzoek en in de noodzakelijke randvoorwaarden
om nieuwe behandelmethoden snel in de praktijk in te kunnen zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

35

COVID-19 en de zorg
8. Zorg voor patiënten in de curatieve sector
Na de eerste golf in de COVID-19 pandemie is de inzet van het kabinet
erop gericht geweest om – naast de benodigde zorg voor COVID-19
patiënten – de reguliere zorg weer zo snel mogelijk op het normale niveau
te brengen en te houden; en tegelijkertijd om extra zorgcapaciteit te
organiseren met het oog op een volgende golf in de pandemie. Daarvoor
is het Opschalingsplan van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ)
opgesteld en hebben zorgaanbieders hun eigen plannen geactualiseerd.
Aan de uitvoering daarvan is de afgelopen maanden hard gewerkt door
alle betrokken partijen in de zorgsector. Zo is de extra buffer aan beddencapaciteit uit het Opschalingsplan (200 intensive care-bedden en 400
klinische verpleegbedden extra per 1 oktober) gerealiseerd.
Inmiddels is de tweede golf in de COVID-19 pandemie een feit. Met de
snelle stijging van het aantal COVID-19 besmettingen neemt ook het
aantal COVID-19 patiënten in de ziekenhuizen dagelijks toe en uit de
prognoses volgt dat deze toename nog aanzienlijk lang zal doorgaan in de
komende weken. De extra buffercapaciteit uit het Opschalingsplan is
volgelopen en met de huidige toenemende druk is het niet meer mogelijk
om de reguliere zorg op alle vlakken op niveau te houden. De zorgsector
moet en gaat zich nu richten op de organisatie van de medische zorg voor
COVID- en non-COVID patiënten in de komende fase. Daarin is uitstel van
planbare reguliere zorg aan de orde, zullen aanvullende maatregelen in de
ziekenhuizen en de zorgketen genomen moeten worden – onder meer om
continuïteit in de zorgverlening op de acute as te houden – en worden de
acties en maatregelen uit het Opschalingsplan zo goed mogelijk verder
uitgevoerd. Ik wil hierbij benadrukken dat de zorg hoe dan ook toegankelijk blijft en roep mensen met klachten dan ook op om contact te
(blijven) opnemen met hun zorgverlener.
De ontwikkelingen gaan hard en de huidige omstandigheden zijn soms
wel, maar vaak niet vergelijkbaar met die tijdens de eerste golf. Dat vraagt
wederom ontzettend veel inzet, creativiteit, samenwerking en doorzettingsvermogen van de zorgsector. De zorgprofessionals, ondersteuners en
zorgbestuurders zetten alles op alles om de zorg voor álle patiënten in
Nederland zo goed mogelijk te verlenen.
Het is niet reëel om ervan uit te gaan dat er een oneindig beroep kan
worden gedaan op deze mensen. De zorg doet wat ze kan en doet wat ze
heeft beloofd. Ik wil daarbij benadrukken dat er grenzen zijn aan de
inzetbaarheid en maakbaarheid van de zorg. Bij onze kijk op en beleving
van het virus moeten we daar ten zeerste rekening mee houden. In plaats
van te vragen wat de zorg nu nog meer kan doen, moeten we ons als
samenleving allereerst afvragen wat we zelf kunnen doen. Daarom is het
zo belangrijk dat iedereen zich aan de maatregelen houdt, om besmettingen van zichzelf en van anderen te voorkomen. Dat is een verantwoordelijkheid van ons allemaal. En het is ook in het belang van ons allemaal.
Want als de reguliere zorg te veel onder druk komt, kan dat iedereen
raken.
In dit deel van de brief wil ik het actuele beeld uit de curatieve zorg nader
toelichten en ingaan op de acties gericht op het behoud van de zorg voor
patiënten (COVID- en non-COVID) in deze fase. Hiermee geef ik tevens
invulling aan het verzoek van de vaste commissie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 7 oktober jl. om een reactie op de uitvoering motie
Jetten-Heerma over het zo goed mogelijk continueren van reguliere zorg
bij een tweede coronagolf. Tevens geef ik hiermee invulling aan het
verzoek van het lid Agema (PVV) uit de procedurevergadering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

36

vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport d.d.
23 september jl. om een stand van zakenbrief over de herstart van de
ziekenhuiszorg te ontvangen voor de begrotingsbehandeling.
9. Stand van zaken in de curatieve zorg
Actueel beeld
In de huidige situatie is – net als bij de eerste golf in het voorjaar van 2020
– sprake van een toenemend aantal COVID-patiënten die ziekenhuiszorg
nodig hebben. De cijfers rondom de patiëntenaantallen veranderen met
de dag. In deze brief baseer ik mij op de informatie die ik op 13 oktober
2020 van het Landelijk Centrum Patiënten Spreiding (LCPS) heb
ontvangen:
• Op dit moment zijn er totaal 1.410 patiënten met COVID-19 in de
ziekenhuizen opgenomen, dat is een stijging van 112 ten opzichte van
de dag ervoor. Hiervan zijn 1.133 patiënten opgenomen in klinische
setting. De totale IC-bezetting bedraagt 819 patiënten, waarvan 277
COVID en 542 non-COVID patiënten.
• Het LCPS gaat in haar prognoses uit van een verdere toename van het
aantal COVID-19 patiënten in de komende weken. Het beeld is dat er
eind oktober naar verwachting circa 2.500 COVID-19 patiënten in het
ziekenhuis liggen, waarvan 500 op de IC en 2.000 in de kliniek.
• Het landelijke beeld is gedifferentieerd. In de regio’s in West-Nederland
is sprake van aanzienlijk grotere aantallen COVID-19 patiënten dan
elders in Nederland, maar ook daar neemt het aantal COVID-19
patiënten toe. Er wordt geprobeerd om de COVID-19 patiënten zo goed
mogelijk te spreiden over de Nederlandse ziekenhuizen, conform de
afspraken uit het LNAZ-opschalingsplan. In de afgelopen 24 uur zijn 19
COVID-19 patiënten supraregionaal overgeplaatst naar een ander
ziekenhuis, waarvan 6 patiënten op een IC-afdeling.
• In de meeste regio’s raken de ziekenhuizen aan of over de grenzen van
capaciteit. Daar is een start gemaakt met afschaling (uitstel) van
behandelingen in de planbare klinische zorg. In de ziekenhuizen in
West-Nederland vindt afschaling van reguliere zorg plaats om de zorg
aan de toenemende groep COVID-patiënten te kunnen blijven
verlenen; in de rest van het land vindt afschaling van reguliere zorg
plaats om – naast opvang van COVID-19 patiënten uit de eigen regio –
ook nog ruimte te maken voor overgeplaatste COVID-patiënten uit
West-Nederland.
• In de andere onderdelen van de ziekenhuiszorg (zoals de spoedzorg,
IC-zorg, poliklinische behandeling en diagnostiek) alsmede in de
huisartsenzorg is op dit moment landelijk (nog) geen sprake van
afschaling. Op specifieke afdelingen in individuele ziekenhuizen kan er
vanwege lokale bijzondere omstandigheden (bijvoorbeeld vanwege
ziekte van personeel) wel al sprake zijn van tijdelijke afschaling, die
vanwege COVID-19 vaker voorkomt dan normaliter het geval is.
Omstandigheden anders dan bij eerste golf
Na de eerste golf zijn er samen met partijen in de zorgsector belangrijke
lessen getrokken over de wijze waarop de zorgverlening het beste
gecontinueerd kan worden in tijden van een nieuwe golf. Deze lessen zijn
waar mogelijk opgepakt en in uitvoering gebracht. Inmiddels is het beeld
in de curatieve zorg dat de huidige situatie op een aantal vlakken anders is
dan tijdens de eerste golf:
• In de eerste golf was er sprake van een uitbraak in Zuid-Nederland, en
de patiëntengroep bleef voor een belangrijk deel tot die regio beperkt.
Andere regio’s konden toen goed bijspringen om patiënten over te
nemen, mede door het afschalen van planbare zorg in alle ziekenhui-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

37

•

•

•

•

•

zen. In de huidige situatie is de golf weliswaar begonnen in de grote
steden in West-Nederland, maar is inmiddels een bredere spreiding
van het virus in alle landsdelen aan de orde. Dat is ook bepalend voor
de mate waarin ziekenhuizen elkaar kunnen helpen.
In de eerste golf gaf met name het relatief grote aantal COVID-19
patiënten op de IC, druk op de ziekenhuiszorg. In de huidige situatie
zien we dat er vooral druk op de klinische verpleegbedden ontstaat. De
gemiddelde opnameduur in de ziekenhuizen is momenteel korter dan
tijdens de eerste golf, wat een hogere doorstroom («turn over») geeft
en daarmee ook extra druk voor het zorgpersoneel.
In de eerste golf is men in alle sectoren tot afschaling van reguliere
zorg overgegaan. Dat had gevolgen voor grote groepen non-COVID
patiënten. De insteek van de zorgprofessionals op de voorbereiding op
een mogelijke tweede golf was dan ook om de reguliere zorg zoveel
mogelijk op het normale niveau te houden, vanuit het perspectief dat
alle patiënten zo passend mogelijke zorg moeten blijven ontvangen.
Omdat in de huidige situatie de zorg voor COVID-19 patiënten eerder
dan verwacht en zo fors toeneemt, geeft dat capacitaire, organisatorische en logistieke knelpunten in de ziekenhuizen. Maar ook bijvoorbeeld in het verplaatsen van patiënten tussen ziekenhuizen, waar
ambulances ook hun reguliere ritten hebben.
In de eerste golf had de medische wereld te maken met een voor hen
nog onbekend virus. De beperkte kennis over de gevolgen voor de
gezondheid en het menselijk lichaam maakte dat de behandelmogelijkheden toen nog gering waren. Inmiddels is deze kennis, de mogelijkheden en daarmee het behandelperspectief behoorlijk toegenomen. Dat
is positief voor de patiënt: er zijn effectievere behandelingen gekomen,
ook voor patiëntengroepen waar tijdens de eerste golf nog geen goede
mogelijkheden waren, en de kansen op goed herstel zijn toegenomen.
Vanwege de afschaling van de reguliere zorg kwam er in de eerste golf
veel extra personeel beschikbaar voor COVID-zorg. In de huidige
situatie loopt de reguliere zorg zoveel mogelijk door, waardoor geen
beroep op deze extra personeelscapaciteit kan worden gedaan. Daarbij
zijn nog niet alle zorgmedewerkers hersteld van hun inspanningen
tijdens de eerste golf. En ook hebben de ziekenhuizen nu – veel meer
dan tijdens de eerste golf – te maken met personeel dat zelf besmet
raakt met COVID-19 of vanwege verdenking daarvan in quarantaine is.
Dit gaan ten koste van de totale beschikbare personeelscapaciteit.
Een bijkomend gevolg van de lock down-maatregelen, die tijdens de
eerste golf van kracht waren, was dat er minder ongelukken en
incidenten (waaronder verkeers- en arbeidsongevallen, sportblessures)
waren waardoor er minder (reguliere) acute zorg-patiënten hoefden te
worden opgenomen. In de huidige situatie is speelt dit gevolg niet,
waardoor het totale aantal acute zorg-patiënten nu hoger is dan toen.

Al deze nieuwe inzichten maken dat een voortdurende actualisering van
plannen, draaiboeken en afspraken nodig is om de kwaliteit en de
continuïteit van zorg voor alle patiëntgroepen zo goed mogelijk te borgen.
Dit vraagt – bovenop alle inzet in de zorgverlening – om een extra
inspanning van de zorgprofessionals, bestuurders en alle andere mensen
die in de zorg werken.
Samen met hen bezie ik momenteel welke aanvullende acties nodig zijn
om de zorgverlening in de komende maanden zo goed mogelijk overeind
te houden. Ik zal u hierover op korte termijn nader informeren.
Acties instandhouding curatieve zorg
Ook nu we het aantal besmettingen zien oplopen is en blijft het
uitgangspunt dat de totale zorgverlening – zowel COVID-zorg als alle
andere, reguliere zorg – zo goed mogelijk en op een acceptabel kwaliteits-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

38

niveau in stand gehouden wordt. De maatregelen die we nu nemen zijn
bedoeld om afschaling van de reguliere zorg op korte termijn te
voorkomen. Dit vraagt van alle betrokken partijen dat ze maximaal
samenwerken, binnen hun verantwoordelijkheden al het mogelijke doen
om de zorg overeind te houden en daarbuiten ook tot aanvullende
creatieve oplossingen komen in deze extreme situatie voor patiënt en
zorgprofessional.
Samenwerken aan kwaliteit en continuïteit voor de patiënt
In deze tijd is goede samenwerking tussen alle partijen cruciaal. Naast de
reguliere samenwerking vraagt een crisis van alle betrokkenen dat we
soms – aanvullend op de bestaande rollen, taken en verplichtingen – extra
verantwoordelijkheid nemen. Samen geven tal van betrokken partijen
daar invulling aan, waaronder:
• Ziekenhuizen en andere zorgaanbieders in de keten (zoals huisartsen,
wijkverpleging en de ouderenzorg): de verantwoordelijkheden van
zorgaanbieders voor het organiseren van goede zorg zijn vastgelegd in
de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). In artikelen 2 en
3 van de Wkkgz is opgenomen dat zorgaanbieders goede zorg moeten
aanbieden, die van goede kwaliteit en van goed niveau is dusdanig dat
zij in ieder geval veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht is, en
dat de zorg zodanig is georganiseerd dat een en ander redelijkerwijs
moet leiden tot het verlenen van goede zorg. Op basis van deze
bepaling zijn zorgaanbieders ook verplicht zich voor te bereiden op
incidenten en crises die de zorgaanbieder kunnen treffen. En dat doen
ze nu ook, binnen hun mogelijkheden bij zo’n grote crisis als de
COVID-pandemie.
• ROAZ en LCPS: Van aanbieders van acute zorg wordt verwacht dat een
vertegenwoordiger deelneemt aan een van de regionale overleggen
acute zorg (ROAZ). In deze overleggen wordt het aanbod van acute
zorg in de regio afgestemd op de vraag naar acute zorg in de regio. De
instelling van het ROAZ is geregeld in de Beleidsregels Wet toelating
zorginstellingen 2017. Voor de praktische invulling van het ROAZ
wordt inmiddels ook gebruik gemaakt van de concept algemene
maatregel van bestuur acute zorg (amvb acute zorg), waarvan de
Tweede Kamer in oktober 2019 de laatste actualisatie heeft ontvangen.
In de concept amvb is opgenomen dat deelnemers een verplichting
hebben om de gezamenlijke afspraken in het ROAZ na te komen. Het is
ook belangrijk dat de instellingen voor langdurige zorg goed vertegenwoordigd zijn in de ROAZ. Het LCPS is op verzoek van het Ministerie
van VWS en in opdracht van het LNAZ in de eerste golf opgericht. Het
LCPS heeft als doel om de werklast van de COVID-zorg in de Nederlandse ziekenhuizen tijdens de crisis te spreiden, zodat landelijk de
totale patiëntenzorg zo effectief mogelijk kan doorgaan.
• Veiligheidsregio’s (GGD-en): In geval van een ziekte die is ingedeeld in
groep A, waaronder COVID-19, zijn veel bevoegdheden voor de aanpak
van deze ziekte belegd bij de voorzitter van de veiligheidsregio. In art.
33 en 34 van de Wet Veiligheidsregio’s (Wvr) is opgenomen dat het
bestuur van de veiligheidsregio afspraken maakt met geneeskundige
hulpverleners over de inzet bij rampen en crises en de voorbereiding
daarop. Het is daarbij van belang dat zorgaanbieders moeten kunnen
instaan voor de goede zorg aan alle patiënten die aan hen zijn
toevertrouwd, conform de Wkkgz. De taak van de directeur publieke
gezondheid is om er tijdens een crisis samen met de zorgaanbieders
voor te zorgen dat de beschikbare geneeskundige hulpverlening
optimaal wordt ingezet.
• Koepelorganisaties: vertegenwoordigen de belangen van hun leden.
Zij zijn een essentiële gesprekspartner voor het Ministerie van VWS
doordat zij de zienswijzen vanuit hun specifieke context kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

39

•

•

•

•

•

inbrengen in de beleidsontwikkeling. Vanaf de eerste golf tot op heden
is er wekelijks overleg met de koepelorganisaties om de signalen uit
hun achterban te horen; om hen mee te nemen in de maatregelen en
beslissingen die in het kader van de crisisaanpak genomen worden
zodat zij hun leden daarover weer goed kunnen informeren; en om
samen te werken aan gedragen oplossingen voor de crisisgerelateerde
vraagstukken in de sector.
Zorgverzekeraars: zijn in het kader van hun zorgplicht verantwoordelijk
voor het toegankelijk en tijdig beschikbaar zijn van zorg, zodat
verzekerden binnen een redelijke tijd en reisafstand toegang hebben
tot alle zorg uit het basispakket. In de afgelopen periode hebben zij met
verschillende regelingen bijgedragen aan de financiële continuïteit van
de zorgaanbieders tijdens deze crisis. Zo zijn afspraken gemaakt over
hulp aan ziekenhuizen die mogelijk door COVID-19 in de financiële
problemen komen. Deze afspraken zijn een aanvulling op het gebruikelijke proces van het inkopen van zorg door zorgverzekeraars voor hun
verzekerden.
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa): is de toezichthouder die vooral kijkt
naar de beschikbaarheid en continuïteit van zorg. Vanuit die rol heeft
de NZa op verzoek van de toenmalige Minister voor MZS in april de
opstart van de reguliere zorg gemonitord. Vanuit die rol neemt de NZa
op dit moment de coördinatie en monitoring op zich van de ontwikkeling van de COVID-zorg en (uitstel van) reguliere zorg. Dat doet de NZa
samen met ziekenhuizen, zorgverzekeraars en het LCPS. Ook monitort
de NZa de toegang voor patiënten tot de reguliere zorg.
Inspectie Gezondheidszorg en jeugd (IGJ): is de toezichthouder die de
veiligheid en kwaliteit van de zorg bewaakt en bevordert. De IGJ heeft
vanaf de eerste golf veelvuldig met de zorgaanbieders contact gehad
om met hen te spreken over de specifieke risico’s die men zag en over
hoe die te beheersen in de praktijk. En ook is de IGJ met hen in
gesprek over hoe je onder deze moeilijke omstandigheden nog
menslievende zorg kan geven aan de patiënt. De IGJ heeft ook
doorlopend aandacht voor het welzijn van de zorgverleners en de mate
waarin zij zich nog toegerust voelen om goede en veilige zorg te
geven. Daarnaast kijkt de IGJ ook naar hoe zorgaanbieders in ketens
en netwerken met elkaar samenwerken en heeft ze contact met
patiënten en patiëntenorganisaties.
Minister van VWS: de Wet publieke gezondheid (Wpg) regelt dat de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) leiding geeft
aan de bestrijding van een uitbraak van een infectieziekte uit groep A,
waaronder COVID-19. In de Wpg zijn geen bepalingen opgenomen
over de organisatie van de zorg.
Minister voor MZS: De stelselverantwoordelijkheid van de Minister
voor MZS blijft ook tijdens deze coronacrisis gelden. Zij zorgt er samen
met zorgaanbieders, zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties voor
dat er genoeg voorzieningen zijn en dat mensen voldoende keuzemogelijkheid hebben. Hierbij hoort dat zij er zorg voor draagt dat
zorgaanbieders en zorgverleners maximaal comfort hebben over de
financiële gevolgen van de pandemie. De toezichthouders rapporteren
aan de Minister over hun bevindingen.

Wat betreft de toelichting op de verantwoordelijkheidsverdeling en
beslissingsbevoegdheid bij een grote uitbraak van een infectieziekte
verwijs ik u graag naar de brief37 van 24 maart 2020.

37

Kamerstuk 25 295, nr. 199

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

40

10. Reguliere zorg
Spreiding van patiënten om reguliere zorg te continueren
Om in de regio’s in het westen ruimte voor de reguliere zorg te blijven
houden is het belangrijk dat mensen met COVID-19 verspreid worden over
het land. Het LCPS inmiddels overgegaan tot het landelijk spreiden van
COVID-19 patiënten, met name door verplaatsingen vanuit de grote
steden in West-Nederland naar elders in het land. De ROAZ-regio’s
hebben afspraken gemaakt over de verdeling van COVID-19 patiënten.
Een evenwichtige verdeling van COVID-19 patiënten is een randvoorwaarde om te borgen dat de reguliere zorg in regio’s die zwaar door
COVID-19 worden getroffen in deze tweede golf toegankelijk blijft. De NZa
monitort samen met LCPS de spreiding en is continu in gesprek met
partijen uit de ROAZ’en om dit proces zo goed mogelijk te laten verlopen.
Ze zijn hierbij alert op signalen en meldingen van knelpunten.
Contractering en financiële zekerheid
Om de uitvoering van de reguliere zorg verder te ondersteunen en
toekomstbestendig te maken is het belangrijk dat de contractering tussen
zorgverzekeraars en ziekenhuizen voor 2021 zo voorspoedig mogelijk
verloopt. Verzekeraars en aanbieders zijn in gesprek om te waarborgen
dat de reguliere zorg zoveel als mogelijk doorgang vindt naast de zorg
voor COVID-19-patiënten, en om de reguliere inkoopafspraken te
complementeren met een set van maatregelen om bedoeld comfort te
verschaffen. Dit gaat om afspraken die ook over 2021 een vangnet bieden
voor zorgaanbieders die als gevolg van COVID-19 door onverhoopte
vraaguitval in financiële problemen komen en om afspraken over de
meerkosten die de COVID-19-pandemie in 2021 met zich mee kan
brengen. Verzekeraars wijzen hierbij overigens ook op de verantwoordelijkheid van zorgaanbieders zelf, banken en de overheid bij het opvangen
van extra kosten door COVID-19. Voor 2020 lopen er reeds regelingen
tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders betreffende continuïteitsbijdrages en meerkosten door COVID-19. De Minister van Medische Zorg en
Sport staat hierover in contact met de partijen waaronder ZN.
Toegankelijkheid van reguliere zorg
De NZa heeft sinds de oplopende besmettingen de coördinatie op de
toegankelijkheid van reguliere zorg geïntensiveerd. Zij trekt nauw op met
de IGJ om zowel de ontwikkelingen in de toegankelijkheid als de kwaliteit
van zorg te kunnen volgen. Daarnaast werkt de NZa aan gezamenlijke
afspraken met zorgaanbieders en zorgverzekeraars om proactief naar
zorgbemiddeling te kijken om de reguliere zorg elders door te laten gaan
wanneer dat niet bij de eigen zorgaanbieder kan. Mocht hiervan sprake
zijn, dan is het belangrijk dat mensen weten wat de mogelijkheden zijn.
Daarom start ik met de NZa, de Patiëntenfederatie en het RIVM een
gezamenlijke communicatieaanpak waarin zorgprofessionals en het
algemeen publiek geïnformeerd en gewezen worden op de mogelijkheid
van zorgbemiddeling.
Daarnaast wordt de eerder ontwikkelde informatiekaart aangepast naar de
huidige situatie. Deze informatiekaart «Toegang tot zorg tijdens corona:
hoe informeer ik mijn patiënten?» is bedoeld voor zorgprofessionals en
zal verspreid worden onder beroeps- en brancheorganisaties. Doel van de
informatiekaart is om zorgprofessionals te helpen bij communicatie naar
hun patiënten en de mogelijkheden van zorgbemiddeling onder de
aandacht brengen. Ook blijf ik samen met deze partijen mensen oproepen
om bij klachten contact op te nemen met de eigen zorgverlener. Samen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

41

met de zorgverlener kan worden gekeken naar passende zorg. Dit kan
mogelijk ook in een andere vorm zijn, bijvoorbeeld door middel van zorg
op afstand.
Handreiking afschalen van de reguliere zorg
Op 3 juni jl. heb ik aan uw Kamer gemeld dat branche- en beroepsverenigingen zelf ook het nodige in gang zetten wat betreft het veilig kunnen open afschalen van reguliere zorg. Zo heeft de Federatie Medisch Specialisten (FMS) samen met de NHG, LHV en de Patiëntenfederatie eerder al
een handreiking gemaakt voor het opstarten van poliklinische non-COVID
zorg. De FMS is samen met partijen nu bezig om deze handreiking te
herschrijven naar het verantwoord afschalen van zorg. De handreiking
biedt handvatten aan ziekenhuizen om ten tijde van schaarste reguliere
poliklinische zorg zoveel mogelijk te behouden en/of af te schalen.
Maatwerk en flexibiliteit zijn de belangrijkste uitgangspunten voor
zorgvuldige besluitvorming over het afschalen van bestaande zorg. De
besluiten om al dan niet zorg uit te stellen worden uiteindelijk in de
ziekenhuizen en instellingen zelf genomen. Medisch specialisten en
ziekenhuizen/instellingen stemmen in gezamenlijkheid af welke zorg wel
of niet verantwoord uitgesteld kan worden en hoe dat vorm te geven. De
handreiking kan hen hierin ondersteunen.
Opschaling van tijdelijke zorgcapaciteit buiten het ziekenhuis
Ik heb aan de directeuren Publieke Gezondheid (DPG-en) van de Veiligheidsregio’s gevraagd te borgen dat er voldoende tijdelijke zorgcapaciteit
gerealiseerd wordt voor COVID-patiënten voor wie opname in het
ziekenhuis niet (langer) gewenst, mogelijk of medisch zinvol is; of voor
wie zorg in de thuissituatie niet veilig of efficiënt is. Deze plekken worden
overwegend door instellingen in langdurige zorg gerealiseerd.
Ter voorbereiding op een tweede golf hebben de DPG-en op mijn verzoek
een ramingsmodel ontwikkeld. Het gaat landelijk om minimaal 300
plekken die direct beschikbaar moeten zijn, 550 extra plekken die binnen
72 uur in gebruik genomen moeten kunnen worden en 1.150 plekken die
binnen 2 weken kunnen worden gerealiseerd. Momenteel zijn er circa 250
van deze bedden in gebruik. De financieringsafspraken zoals gemaakt met
betrokken partijen op 10 april jl. gelden onverkort. ZN en ActiZ hebben
besloten tot eind 2020 het tarief voor de feitelijk bezetting van de
cohortverpleging naar € 507 per dag te verhogen. Kosten voor beschikbaarheid en eventuele andere meerkosten blijven ex-post verrekend
worden via de NZa-prestatie continuïteitsbijdrage en meerkosten.
Uitvoering van het Opschalingsplan COVID-19
Op verzoek van de toenmalige Minister voor Medische Zorg en Sport
heeft het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) het «Opschalingsplan
COVID-19» opgesteld voor de opschaling van IC- en klinische capaciteit.
Het plan is op 30 juni 2020 aan de Tweede Kamer verzonden en is nu
volop in uitvoering.
Uitbreiding IC- en klinische beddencapaciteit
Het opschalingsplan is momenteel in uitvoering en een deel is al
gerealiseerd. Op basis van het «Opschalingsplan COVID-19» is er per
1 oktober 2020 een uitbreiding van 1.150 naar 1.350 IC-bedden en
aanvullend ook 400 extra klinische COVID-bedden gerealiseerd. Het plan is
verder dat per 1 januari 2021 nog een aanvullende opschaling zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

42

plaatsvinden met 350 flexibele IC-bedden (tot een totaal van 1.700
IC-bedden) en 700 extra flexibele klinische bedden.
We zijn ver gevorderd met een subsidieregeling waarmee de bekostiging
van de opschaling van de IC-bedden en bijbehorende klinische bedden zal
plaatsvinden. De subsidieregeling zal meerdere aspecten van de
opschaling dekken: het feitelijke opschalen door aanschaf van medische
inventaris en aanpassingen in de huisvesting, het beschikbaar houden van
bedden en personeel, het opleiden van huidige en nieuwe medewerkers
en het aanleggen van een crisisvoorraad geneesmiddelen. De uitgangspunten van deze subsidieregeling worden momenteel afgestemd met de
ziekenhuizen en de ROAZ-voorzitters. Zo is er op 9 oktober 2020 een
webinar geweest om de subsidieregeling toe te lichten aan de ziekenhuizen. Via deze subsidieregeling wordt geld beschikbaar gesteld tot en
met 2022. De subsidieregeling is tijdelijk van aard, en wordt afgebouwd
wanneer er een werkend vaccin of geneesmiddel is, of wanneer COVID
nagenoeg niet meer van invloed is op de ziekenhuiszorg. Om de duur van
de subsidieregeling voor de periode t/m 2022 mogelijk te maken, is een
nota van wijziging in voorbereiding, die we nog voor de behandeling van
de VWS-begroting willen indienen.
Vervoer en coördinatie
Naar aanleiding van het plan zijn in alle regio’s voorbereidingen getroffen
voor flexibele opschaling van het patiëntenvervoer zoals Mobiele
Intensive Care Units (MICU’s), begeleid IC-transport en de inzet van een
helikopter voor IC-vervoer. Wat betreft de coördinatie is het Landelijk
Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) sinds 23 september weer
gestart met het bovenregionaal spreiden van patiënten. Dit doen zij vanuit
de locatie van de Landelijke Meldkamer Samenwerking in Zeist. Ten
behoeve van de monitoring van de actuele bedbezetting in de ziekenhuizen en het in kaart brengen van de mogelijkheden voor spreiding werkt
het LNAZ aan een voorstel voor actueel en betrouwbaar inzicht in bezette
en beschikbare acute bedden, op de IC en in de kliniek.
Duitsland en België
Met de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen is afgesproken dat het, op
basis van wederkerigheid, in geval van nood bereid blijft om Nederland
bij te staan. Op basis van deze afspraken met Noordrijn-Westfalen mag
Nederland wederom een beroep doen op IC-bedden in NoordrijnWestfalen. Gezien de ontwikkelingen van ook stijgende besmettingen in
Duitsland zijn de afspraken van toepassing op voorwaarde dat de Duitse
capaciteit dit toelaat. Onderkend is dat overbrenging van patiënten naar
Duitse ziekenhuizen tijdig moet gebeuren. De logistieke mogelijkheden
zijn immers begrensd vanwege de vaak lange reisafstand.
Met België wordt momenteel verkend of een soortgelijke afspraak
mogelijk is. De afspraak zal dan zijn op basis van de beide patiënt
spreidingssystemen, wederkerigheid en mits de Belgische en Nederlandse
capaciteit het toelaat om patiënten over te nemen.
Stand van zaken omtrent code zwart
Onverhoopt en onverwacht zou een situatie kunnen ontstaan dat de
intensive care capaciteit tekortschiet ten opzichte van het aantal patiënten.
Het kabinet en alle betrokken partijen in de zorg doen er alles aan om dit
te voorkomen, maar het is goed om voorbereid te zijn op het onverwachte. Om in zo’n situatie de druk van een keuze niet bij de individuele
zorgverlener te leggen, is een Draaiboek Triage ontwikkeld door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

43

artsenfederatie KNMG en de FMS. Hierover heeft de Minister voor
Medische Zorg en Sport op 2 oktober jl. een brief gestuurd38. De IGJ heeft
contact met de FMS en de KNMG over de voltooiing van het Draaiboek en
zal deze partijen desnoods vragen hier versnelling in aan te brengen.
11. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)
«Gisteren heb ik uw Kamer via een brief39 geïnformeerd over de
uitkomsten van het onderzoek naar de voorraden persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en de acties die ik hiervoor onderneem. Uit het
onderzoek is gebleken dat er voldoende PBM zijn in geval van een tweede
COVID-19 golf inclusief regulier en preventief verbruik. Ook tijdens een
onverhoopte derde COVID-19 golf zijn er voor de meeste PBM voldoende
voorraden beschikbaar.
Internationaal PBM
Op 19 maart jl. heeft de Europese Commissie (EC) besloten om een
Europese medische voorraad, zogeheten rescEU medical stockpile, aan te
gaan leggen in de context van COVID-19 en Ebola (en toekomstige
grensoverschrijdende gezondheidsrisico’s). Lidstaten kunnen zich bij de
EC aanmelden om voorraden van – bijvoorbeeld – beschermend materiaal
en apparatuur te (laten) ontwikkelen en deze te beheren voor de EC. In de
Kamerbrief van 4 juni jl.40 heeft mijn ambtsvoorganger al eerder
aangegeven dat Nederland voornemens was om zich als gastland aan te
melden voor een RescEU voorraad. In formele terminologie betekent dit
dat Nederland de rol van beheerder van een RescEU medische capaciteit
op zich zou nemen. Als beheerder ben je verantwoordelijk voor de inkoop,
opslag, het beheer en de distributie van de voorraad. De kosten daarvan
zijn voor de EC. Het is ook de EC die uiteindelijk – in tijden van crisis –
bepaalt welke producten naar welke lidstaat worden gedistribueerd.
Nederland heeft eind september een voorstel bij de EC ingediend. De EC
beoordeelt op dit moment alle ingezonden voorstellen. De aanmelding
van Nederland laat de solidariteit van Nederland zien om de coronacrisis
(en toekomstige crisissen) gezamenlijk aan te pakken. Het is tegelijkertijd
ook een bijdrage om onze (Europese) afhankelijkheid van productie ver
van huis te verminderen. Duitsland, Roemenië, Denemarken, Griekenland,
Hongarije en Zweden zijn – naar aanleiding van eerdere aanmeldrondes –
al geselecteerd als gastland voor de RescEU voorraden.
Naast het aanleggen van een RescEU voorraad, is het ook van belang dat
we op Europees en nationaal niveau de samenwerking op andere
gebieden blijven zoeken. Bijvoorbeeld om onze eigen Europese sectoren
structureel weerbaarder te houden en de leveringszekerheid van
geneesmiddelen en medische hulpmiddelen te borgen. In mijn reactie op
de Initiatiefnota van Veldman41, ga ik verder op dit onderwerp in.
Leveringszekerheid van medische producten, zoals medische hulpmiddelen (waaronder persoonlijke beschermingsmiddelen) en geneesmiddelen, is van groot belang. In Europees verband wordt in dit kader ingezet
op verdere versterking van de strategische autonomie en weerbaarheid en
versterking van de EU positie in internationale waardeketens. Voor
geneesmiddelen wordt ook ingezet op een stevige en concrete geneesmiddelenstrategie.

38

Kamerstuk 25 295, nr. 617
Kamerstuk 25 295, nr. 624
40
Kamerstuk 25 295, nr. 386
41
Kamerstuk 35 537, nr. 2
39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

44

De Europese Raad van 2 oktober jl. heeft de Europese Commissie
gevraagd strategische afhankelijkheden in kaart te brengen, met name in
de meest gevoelige industriële ecosystemen zoals gezondheidszorg, en
maatregelen voor te stellen om deze afhankelijkheden te verminderen,
onder meer door de productie- en toeleveringsketens te diversifiëren,
voor strategische voorraden te zorgen en productie en investeringen in
Europa te bevorderen. Het is van belang om te blijven inzetten op het
functioneren van de Interne Markt en het tegengaan van (disproportionele) handelsbeperkingen, ook ten tijde van een volgende (gezondheid)crisis. Een deel van de tekorten tijdens de eerste golf van de COVIDpandemie werd immers veroorzaakt doordat lidstaten hun grenzen sloten
of producten op eigen grondgebied vorderden. De Europese Commissie
heeft ten aanzien van de handel met derde landen ook enkele voorstellen
gedaan die momenteel verder worden uitgewerkt.
Tot slot heeft Nederland – in het kader van de Europese samenwerking –
ook ambtelijk en/of ministerieel contact gehad met een aantal lidstaten.
Het doel van deze gesprekken was o.a. om lessons learned en ervaringen
gedurende de coronacrisis uit te wisselen. Nederland blijft zich inzetten op
actieve samenwerking en het uitwisselen van good practices en
ervaringen.
Bescherming van mensen met een kwetsbare gezondheid
Met het sterk oplopend aantal besmettingen is de kans groter om zelf ook
ziek te worden. Die kans lopen we allemaal, maar bij de één zijn de
gevolgen groter dan voor de ander. Het is niet een kwestie van «als de ene
groep zich even terugtrekt, kan de andere groep zijn gang gaan». We
kunnen allemaal ziek worden, we willen allemaal meedoen en van
betekenis zijn voor elkaar. Kwetsbare ouderen, mensen met een handicap,
mensen met een longziekte, mensen met een psychische aandoening, en
andere mensen met een kwetsbare gezondheid.
12. Kwetsbare ouderen in verpleeghuizen
Huidige situatie ten aanzien van het aantal COVID-19 besmettingen en
COVID-19 sterfte in verpleeghuizen is op dit moment als volgt:
• Het RIVM (peildatum 12 oktober 2020) schat dat sinds het uitbreken
van de crisis bij bijna 10.600 bewoners van verpleeghuizen een
COVID-19-besmetting is bevestigd, waarvan ruim 3.140 mensen als
overleden zijn gemeld., 42 43 Een groot deel van de mensen herstelt
gelukkig, mede door de goede verzorging die zij ontvangen.
• Ook de cijfers van Verenso laten een toename zien van het aantal
besmettingen in verpleeghuizen. Verenso meldt dat cumulatief 13.877
bewoners zijn geregistreerd met (mogelijk) COVID-19 in verpleeghuizen (peildatum 13 oktober).44 Dit is een toename van 723 patiënten in
vergelijking tot de week ervoor. Dit zijn 427 patiënten met een
verdenking op COVID-19 en 296 patiënten waarbij COVID-19 middels
een test is vastgesteld.
42

Doordat tot april 6 na 1 of 2 positief geteste patiënten per afdeling/unit/woongroep niet breder
getest werd, is er waarschijnlijk een aanzienlijke onderrapportage ten opzichte van het
werkelijke aantal personen met een bevestigde COVID-19 besmetting.
43
Alle bevestigde COVID-19 besmettingen worden geregistreerd. Voor de verpleeghuizen
gebeurt dit door de specialisten ouderengeneeskunde, die het melden bij de GGD. De GGD
geeft de cijfers door aan het RIVM. Het RIVM beschikt niet over het aantal verdenkingen van
een COVID-19 besmetting.
44
Verenso baseert haar cijfers op wat wordt vastgelegd in elektronische cliëntdossiers (ECD’s)
van de verpleeghuizen. Naast het aantal vastgestelde besmettingen wordt in de ECD’s ook het
aantal verdenkingen registreert. Omdat niet alle zorgaanbieders zijn aangesloten op deze
registratie, ligt het aantal vastgestelde besmettingen lager.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

45

•

•

•

•

•

Op 1 januari 2020 woonden circa 120.000 zeer kwetsbare mensen in
een verpleeghuis. Dit betekent dat bij bijna 9% van de bewoners
COVID-19 is bevestigd en ruim 2,5% van de bewoners is overleden.
Het aantal locaties waar over de gehele periode sprake is (geweest)
van een bevestigde besmetting van 1 of meer personen is 1.243.45 Dit
is ongeveer 50% van het totaal aantal verpleeghuislocaties in
Nederland.
Het RIVM schat dat op dit moment bij ongeveer 308 verpleeghuislocaties sprake is van een vastgestelde COVID-19 besmetting. Dit getal is
een schatting op basis van het aantal verpleeghuislocaties waar in de
afgelopen 28 dagen sprake is van tenminste één vastgestelde
COVID-19 besmetting op basis van een positieve test. Dit aantal is
vergelijkbaar met aantal locaties aan het begin van de eerste golf
medio maart jl.
Op dit moment (peildatum 12 oktober 2020) staan er 131 clusters (in
verpleeghuizen geregistreerd in Osiris. De gemiddelde clustergrootte
is 11,6, maar deze verschilt van 3 tot 131. In de GGD-regio’s RotterdamRijnmond (21), Haaglanden (16), Amsterdam (14), Hart voor Brabant
(11) en West-Brabant (11) komen de meeste clusters voor. De cijfers
van het RIVM en Verenso laten zien dat ook in de verpleeghuizen het
aantal bewoners met een vastgestelde COVID-19 besmetting snel
toeneemt.
Deze sterke toename is ook te zien in aantal verpleeghuislocaties waar
de afgelopen 28 dagen minimaal één COVID-19 besmetting is
bevestigd: in de afgelopen maand is het aantal locaties met besmettingen met meer dan 40 procent per week gestegen en ligt nu op een
niveau dat vier keer zo hoog is als een maand geleden. Het aantal
bewoners waarbij COVID-19 is vastgesteld en is overleden stijgt licht;
een groot deel van de mensen herstelt zich. In de vergelijking met de
cijfers voor het voorjaar is relevant dat er nu veel meer getest wordt.

In onderstaand figuur is de ontwikkeling vanaf 1 maart 2020 weergegeven.

45

Vanaf 1 juli wordt bij een bij de GGD gevraagd of de patiënt in een instelling woont. Dit geeft
een meer betrouwbare schatting van het aantal gevallen besmettingen in verpleeghuizen. Om
na te gaan welke locaties een besmetting hebben, wordt de postcode van de melding
gekoppeld aan de lijst van instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

46

Ontwikkelingen m.b.t. besmettingen
Als de besmettingsgraad in een regio oploopt, is de kans steeds groter dat
het virus via personeel en bezoek ook vat krijgt op bewoners van
verpleeghuizen. Dat zien we helaas ook in toenemende mate gebeuren.
Verpleeghuizen nemen, wanneer zij te maken hebben met besmettingen,
maatregelen die passen bij hun specifieke situatie. Alle verpleeghuizen
hebben met behulp van de door de sector opgestelde handreiking voor
bezoek en sociaal contact een plan opgesteld. In dat plan is aandacht voor
bezoek en sociaal contact tijdens een uitbraak op een locatie: voor ieder
inschalingsniveau (waakzaam-zorgelijk-ernstig) is opgenomen wat dat
betekent voor bezoek en sociaal contact. Voor iedereen, maar zeker voor
bewoners van verpleeghuizen, geldt dat menselijk contact essentieel is
voor het welbevinden. Gelukkig is dit in veruit de meeste verpleeghuizen
weer mogelijk. Als in een verpleeghuis sprake is van één of meer
besmettingen, zal de bestuurder maatregelen treffen om verspreiding van
het virus tegen te gaan. Dit kan betekenen dat bezoek tijdelijk wordt
beperkt. Zodra de situatie het toelaat, zal bezoek weer mogelijk zijn.
Als de besmettingsgraad in de omgeving oploopt, worden verpleeghuizen
hierover geïnformeerd door de directeur Publieke Gezondheid (PG) van de
betreffende regio. Tevens bespreekt de PG welke maatregelen de
verpleeghuizen kunnen treffen die passen bij de lokale situatie. Deze
maatregelen, die ook zijn opgenomen in de routekaart, hebben betrekking
op:
• het (strikter) uitvoeren van een gezondheidscheck en de registratie bij
bezoek;
• het frequenter testen van bewoners en zorgmedewerkers, in geval er
sprake is van een uitbraak op de locatie;
• het preventief gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen door
personeel en door bezoekers;
• het gericht beperken van sociaal contact en bezoek met oog voor het
belang voor mensen om hun naasten te kunnen blijven ontmoeten;
• het verkleinen van dagbestedingsgroepen of het scheiden van groepen
van bewoners en groepen van mensen die thuis wonen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

47

Vervolg geleerde lessen en aanpak verpleeghuizen
In mijn brief van 16 juli jl. over «Lessen verpleeghuizen met het oog op
een eventuele tweede golf»46 ben ik ingegaan op hoe we ons voorbereiden op de tweede golf. Belangrijk daarbij is dat de verpleeghuizen
ervoor zorgen dat zij zijn voorbereid (bijvoorbeeld crisisdraaiboeken en
(hygiëne)protocollen op orde, bezoekbeleid uitgewerkt), dat er voldoende
testcapaciteit is en er voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen
beschikbaar zijn.
De Academische Werkplaatsen doen op mijn verzoek sinds eind maart
onderzoek naar deze voorbereiding (inhoud en proces) en gebruiken
hierbij de crisisdagboeken die verpleeghuizen bijhouden. Uit dit
onderzoek blijkt dat de deelnemende verpleeghuizen zich – zonder
uitzondering -hebben voorbereid op een tweede golf. Daarnaast evalueren
de Academische Werkplaatsen de ervaringen met de versoepelingen van
de eerdere bezoekregeling. De planning is dat het evaluatierapport half
oktober verschijnt en dan aan Uw Kamer wordt gezonden.
Voorts neemt VWS zelf contact op met verpleeghuizen waarvan wij
vernemen dat sprake is van een behoorlijke uitbraak. In deze gesprekken
vragen wij naar de voorbereidingen die zij al getroffen hebben. Tot nu toe
blijkt dat zij een plan hebben en deze gebruiken bij een uitbraak, bijvoorbeeld om besmette cliënten te cohorteren en met vaste teams van
medewerkers op deze groep te werken.
Hoe goed de verpleeghuizen zich ook hebben voorbereid, de situatie baart
zorgen (zie cijfers hierboven). Tegelijkertijd geven de zorgaanbieders aan
dat de situatie belangrijk anders is dan tijdens de eerste golf:
• Er is meer bekend over het virus waardoor mogelijk besmette
bewoners eerder worden herkend;
• Er wordt snel en veelvuldig getest, waardoor uitbraken sneller in beeld
zijn en kunnen worden beheerst o.a. door middel van cohorten;
• Zorgaanbieders zetten preventief PBM in, zowel voor zorgverleners als
voor bezoekers, zodat de kans op besmetting kleiner wordt.
• In geval van een uitbraak wordt de mogelijkheden voor bezoek beperkt
voor het deel van de locatie waar de uitbraak zich voordoet. Bovendien
worden dan, in lijn met het OMT-advies worden bewoners en
zorgverleners veelvuldig getest om zo goed zicht te hebben op de
uitbraak en de uitbraak te kunnen indammen.
• Ook noemen zorgaanbieders de betere samenwerking in ROAZ
verband en met de GGD’en als steun in de rug.
Hierdoor hebben de zorgaanbieders meer grip op het voorkomen van
uitbraken en het beheersen ervan. De voornaamste zorg is het
beschikbaar hebben van voldoende zorgverleners. Tijdens de eerste golf
waren meer zorgverleners beschikbaar, bijvoorbeeld omdat de dagbesteding en andere activiteiten waren afgeschaald, terwijl nu juist enorm
wordt ingezet om deze door te laten gaan. Ook vragen de «overloop»
bedden (tijdelijke zorgcapaciteit buiten het ziekenhuis) om extra
bemensing. Daarnaast speelt dat veel van de zorgverleners, die zich
hebben ingespannen tijdens de eerste golf, daarvan nog niet geheel zijn
hersteld. Ook verlangen vele zorgverleners terug naar de periode dat zij
zonder COVID-19 persoonsgerichte zorg konden bieden.
Het is belangrijk dat de zorgaanbieders aandacht geven aan het vitaal en
gemotiveerd houden van medewerkers en er zijn inmiddels vele mooie
voorbeelden van hoe zorgaanbieders dat doen, zoals het organiseren van

46

Kamerstuk 25 295, nr. 461

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

48

goede teamreflecties.47 Ook zien we dat zorgaanbieders samenwerken om
over voldoende zorgverleners te beschikken, bijvoorbeeld door zorgverleners uit te wisselen.
Hoewel de verpleeghuizen meer grip hebben dan tijdens de eerste golf,
vind ik het – met de partijen in de sector – van groot belang om de
ontwikkeling nauwgezet te volgen en ondersteuning te organiseren daar
waar dat nodig is.
Daarnaast houdt de IGJ richtinggevend, stimulerend toezicht op zorgaanbieders. Zij is aanhoudend in contact met de verpleeghuizen en thuiszorgorganisaties bijvoorbeeld door middel van belrondes op specifieke
thema’s. De inspectie verwacht van zorgaanbieders dat zij zicht hebben op
de geleerde lessen uit de eerste golf en deze toepassen in hun organisatie.
En bij een eventuele tweede golf van besmettingen met het COVID-19 in
de instelling de kwaliteit en veiligheid van de zorg voldoende kunnen
garanderen.
De inspectie verwacht dat de zorgaanbieders de inspectie actief informeren bij besmetting(en) van cliënt(en) met het COVID-19 in verpleeghuizen die leiden tot risico voor de kwaliteit, veiligheid of continuïteit van
de zorg voor cliënten. Daar waar signalen zijn van grote risico’s op
zorgtekorten voor cliënten, gaat zij op bezoek. Dit geldt niet alleen voor
situaties waar risico’s zijn als gevolg van een grote virusuitbraak. Maar
voor alle situaties waar veilige zorg onder druk staat. De inspectie grijpt in
als er sprake is van een situatie waarbij de kwaliteit en continuïteit van de
zorg of veiligheid van cliënten onder de maat is.
Preventief testen in verpleeghuizen
Uit het onderzoek van Buurman en Hertogh van 29 augustus jl.48 volgt het
advies om pre-emptive testing te introduceren voor bewoners en
medewerkers als de omgevingsprevalentie stijgt, maar er nog geen
uitbraak in het verpleeghuis is. Er wordt wekelijks een steekproef getest.
Het OMT heeft op 27 augustus jl. in zijn advies aangeven dat het advies
over de inzet pre-emptive testing nog verder wordt uitgewerkt. Op
1 oktober is het OMT weer bij elkaar gekomen en heeft het onderstaande
advies gegeven:
Bij oplopende incidentie van COVID-19 in de omgeving van het
verpleeghuis, wordt geadviseerd aanvullende maatregelen te nemen,
zoals het preventief gebruik van mondneusmaskers door bezoekers en
medewerkers om de introductie in het verpleeghuis te voorkomen. In
aanvulling op deze maatregelen, heeft het OMT zich gebogen over de
optie van preventief periodiek testen van personeel en/of bewoners in een
situatie met toenemende omgevingsincidentie, maar zonder vastgestelde
COVID-19 in het verpleeghuis. Volgens het OMT is er op dit moment
onvoldoende onderbouwing om preventief periodiek testen van
medewerkers en/of bewoners van verpleeghuizen te adviseren. Het is niet
duidelijk wat de toegevoegde waarde hiervan is bovenop de reeds
ingestelde maatregelen om introductie te voorkomen en transmissie
tegen te gaan.
Het OMT adviseert daarom om een pilotonderzoek uit te voeren naar de
effectiviteit van preventief periodiek testen en daarbij verschillende
scenario’s te vergelijken:
1) het periodiek testen van bewoners;
47
48

https://www.waardigheidentrots.nl/praktijk/teamreflectie-na-corona/
https://unovumc.nl/covid-19/conclusie-en-aanbevelingen-covid-19-verpleeghuisstudie/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

49

2)
3)

het periodiek testen van medewerkers;
het periodiek testen van zowel bewoners als medewerkers.

Het pilotonderzoek zou plaats moeten vinden in een situatie waar nog
geen introductie van COVID-19 is vastgesteld en preventief gebruik van
mondneusmaskers wordt toegepast. Een werkgroep onder leiding van
een van de OMT-leden werkt dit verder uit.
Naast het testen van personen zouden besmettingen in het verpleeghuis
ook in het rioolwater kunnen worden aangetoond. Er is door het RIVM een
pilotstudie in gang gezet om uit te wijzen of rioolmetingen bij verpleeghuizen doelmatig zijn en op welke schaal deze zouden kunnen worden
ingezet. Grootschalige toepassing is echter voorlopig niet haalbaar. Het
BAO onderschrijft het OMT-advies op beide onderwerpen en heeft geen
verdere aandachtspunten.
Steekproefsgewijs testen bij verhoogde omgevingsprevalentie (irt motie
Jetten)
Naast het preventief gebruik van medische mondneusmaskers, gaan de
maatregelen waar de motie Jetten aandacht voor vraagt ook in op
steekproefsgewijs testen bij een verhoogde omgevingsprevalentie.
Nu het OMT heeft geadviseerd eerst een pilotonderzoek uit te voeren naar
de effectiviteit van preventief periodiek testen in een situatie waar nog
geen introductie van COVID-19 is vastgesteld (zie hierboven) en preventief
gebruik van mondneusmaskers wordt toegepast, wacht ik de uitkomsten
van deze pilot af voordat ik deze maatregel ook invoer in andere sectoren.
Tot slot hebben de maatregelen voor verpleeghuizen betrekking op het
hoogfrequent testen van bewoners en medewerkers in geval van een
uitbraak. Omdat het OMT voor een aantal specifieke groepen, namelijk de
verblijfsafdelingen voor ouderenpsychiatrie en geriatrische afdelingen
binnen instellingen voor verstandelijk gehandicapten, heeft geconcludeerd dat het risico waarschijnlijk meestal vergelijkbaar is met verpleeghuizen, zal ook het beleid ten aanzien van hoogfrequent testen voor die
groepen gelijkgeschakeld moeten worden met het beleid in verpleeghuizen. Uiteraard zal dit per locatie worden afgewogen en in nauw overleg
met de GGD plaatsvinden.
Preventief gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen in verpleeghuizen
•

•

•

In verpleeghuizen wonen mensen bij wie sprake is van een opeenstapeling van risicofactoren voor ernstig beloop en/of snelle verspreiding
van COVID-19.
Daarom is door het OMT naar aanleiding van het advies van Buurman
en Hertogh op 27 augustus geadviseerd om bij een verhoogde
COVID-19-prevalentie preventief mondneusmaskers te gebruiken door
zorgmedewerkers en bezoekers om introductie van het virus te
voorkomen. Dit is bevestigd in het OMT-advies van 28 september.
Dit advies is door Verenso en de NVAVG vertaald in hun behandeladvies (laatste versie van 6 oktober) om in ieder geval in regio’s waar de
situatie als zorgelijk wordt beoordeeld over te gaan tot preventief
gebruik van chirurgische neusmondmaskers door medewerkers en
bezoekers. Dit betreft een professionele afweging, waarbij ook de
kwaliteit van de zorgverlening een rol kan spelen. Dat is ook de kern
van het statement dat de bonden met V&VN op 12 oktober naar buiten
hebben gebracht. In mijn brief van 12 oktober heb ik u reeds geïnformeerd over het meest recente OMT-advies over het gebruik van PBM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

50

•

in andere delen van de (langdurige) zorg en de toereikendheid van de
voorraden PBM in de komende periode.
De directeur Publieke Gezondheid neemt vanaf niveau «zorgelijk»
contact op met de instelling voor verpleeghuiszorg over het nemen
van extra maatregelen zoals het preventief gebruik van PBM. De
doorrekening van de verschillende scenario’s in het onderzoek van
Accenture waarover ik u op 12 oktober informeerde, laat zien dat ook
wanneer PBM preventief worden ingezet in de zorg de benodigde pbm
hiervoor de komende periode naar verwachting voldoende beschikbaar zijn.

Tijdens het debat over de ontwikkelingen rondom het Coronavirus van
22 september is toegezegd om het RIVM te vragen in de volgende stand
van zakenbrief in te gaan op welke wijze de wijziging in WHO-richtlijnen is
betrokken bij de LCI-richtlijn van het RIVM. Bijgevoegd vindt u de reactie
van het RIVM (bijlage RIVM WHO bij kamerbrief over PBM).
Op 7 oktober heeft de vaste Kamercommissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport verzocht om een kabinetsreactie op het nieuwsbericht
«Mondkapjesbeleid verpleeghuizen was vooral ingegeven door
schaarste». Ik verwijs voor mijn reactie naar mijn brief van 22 september49
waarin ik reageer op het verzoek van de vaste commissie voor VWS op
het nieuwsbericht «Mondkapjesrichtlijn RIVM voor ouderenzorg tóch
gebaseerd op schaarste». Het beeld in de media is ontstaan is onjuist.
Kwetsbare ouderen thuis
De stand van het aantal COVID-19 besmettingen en COVID-19 overlijden
van ouderen thuis boven de 70 jaar is op dit moment als volgt: Het RIVM
(peildatum 12 oktober) schat dat tot nu toe bij bijna 15.400 ouderen van
boven de 70 jaar en die thuis wonen50 een COVID-19-besmetting is
bevestigd, waarvan ongeveer 2.680 mensen als overleden zijn gemeld.51
Hoeveel van deze ouderen in een kwetsbare gezondheid verkeerden of
een vorm van zorg of ondersteuning thuis ontvingen, is niet bekend.
Het aantal nieuwe meldingen van COVID-19-besmettingen bij ouderen, die
ouder zijn dan 70 jaar en thuis wonen, neemt de laatste weken snel toe.
Vanaf week 37 neemt het aantal besmettingen steeds met meer dan de
helft toe ten opzichte van de week ervoor. Het aantal sterfgevallen blijft op
dit moment gelukkig nog achter op deze toename van het aantal
besmettingen. In onderstaand figuur is deze ontwikkeling weergegeven
vanaf 1 maart 2020. In de vergelijking met de cijfers voor het voorjaar is
relevant dat er nu veel meer getest wordt.

49

Kamerstuk 25 295, nr. 564
Thuis wonen betekent dat mensen niet in een verpleeghuis of een gehandicaptenzorginstelling wonen.
51
Sinds 1 juni kan iedereen zich met klachten laten testen. Toch is het aannemelijk dat niet alle
COVID-19 patiënten getest worden. De werkelijke aantallen in Nederland zijn daarom
waarschijnlijk hoger dan de aantallen die hier genoemd worden. Het werkelijke aantal
COVID-19 patiënten opgenomen in het ziekenhuis of overleden is hoger dan het aantal
opgenomen of overleden patiënten gemeld in de surveillance, omdat de surveillance
gebaseerd is op de informatie op het moment van melding.
50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

51

Ontwikkelingen m.b.t COVID-19 strategie voor ouderen
De uitbraak van COVID-19 en de maatregelen die naar aanleiding daarvan
worden genomen, zijn ingrijpend voor ouderen thuis, hun mantelzorgers
en naasten. Het leven in de periode waarin wij ons bevinden, moet
werkbaar zijn voor iedereen en dus ook voor thuiswonende ouderen. Om
hierover structureel het goede gesprek te kunnen voeren met elkaar, is
een COVID-19-strategie nodig, voor zowel de kortere als langere termijn.
Zoals aangekondigd in de vorige stand van zaken brief52 stuur ik u
bijgevoegd de uitgangspunten voor deze strategie (bijlage Strategie
ouderen thuis)53.
Deze uitgangspunten zullen tot medio 2021 door het RIVM ieder kwartaal
worden gemonitord. De uitkomsten worden gebruikt in de gesprekken
met de landelijke vertegenwoordiging van gemeenten, verzekeraars,
mantelzorgers, professionals, aanbieders, cliënten en seniorenorganisaties om te kijken of en waar bijsturing wenselijk is. Dit is tevens één van
de belangrijke lessen uit de eerste golf.
Rekening houden met verscheidenheid
Tijdens de eerste corona golf zijn ingrijpende maatregelen genomen voor
mensen in de risicogroepen. Dit gold daarmee ook voor de groep ouderen
boven de 70 jaar. Vanuit seniorenorganisaties kwam kritiek dat de
maatregelen en adviezen voorbij gaan aan de diversiteit van de groep
ouderen. Een groot deel van hen is vitaal en zou, gegeven algemene
maatregelen en met inachtneming van hun eigen gezondheid en dat van
bezoekers, meer kunnen blijven participeren in het nieuwe normaal.
Bovendien is sociaal contact heel belangrijk en helpt het als de mogelijkheden hiertoe zoveel als mogelijk in stand kunnen worden gehouden.
Overigens is door het OMT op het eerdere advies over bezoekregeling
voor ouderen een uitzondering gemaakt voor ouderen die in een sociaal
isolement dreigden te raken. Voor hen werd geadviseerd 1 tot 2 mensen
te zoeken die contact met hen kan onderhouden, waarvan ook bezoek aan
huis onderdeel was om een goed beeld te krijgen hoe het met de oudere
gaat.

52
53

Kamerstuk 25 295, nr. 543
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

52

Leden Laan-Geselschap en Bergkamp hebben in een motie54 gevraagd of,
richting een tweede golf, in de adviezen rekening kan worden gehouden
met de verschillen binnen de grote groep ouderen. Ik heb prof. Hertogh
gevraagd hier een advies over te geven, in samenwerking met andere
leden van het OMT. Dit advies heeft VWS onlangs ontvangen. In het
advies wordt onderscheid gemaakt tussen ouderen die vitaal zijn of – om
meerdere redenen – kwetsbaar. Uw Kamer ontvangt met deze brief een
vertaling van het advies. Voor het brede publiek zal deze vertaling
(opgemaakt naar voorbeeld van de routekaart) op korte termijn als
afzonderlijke publicatie beschikbaar zijn. Het gaat in op mogelijkheden
voor bezoek, het doen van boodschappen en het deelnemen aan het
dagelijks leven, in aanvulling op algemeen geldende maatregelen. De
adviezen zijn ingeschaald naar escalatieniveau. Om de adviezen te
illustreren zijn voorbeelden gegeven hoe de adviezen voor ouderen thuis
zijn te interpreteren. Dit is ook verwerkt in een overzicht wat te doen in
verschillende situaties (zie bijlage: «Aanvullende corona-adviezen aan
zelfstandig wonende ouderen»)55. Ik heb hiermee invulling gegeven aan
de motie.
Catshuissessie ouderen
Kort voor het vorige debat heeft de Minister-President gesproken met een
delegatie van ouderen. Uw Kamer had hier ook om gevraagd. De ouderen
waren uitgenodigd vanwege hun persoonlijke ervaringen tijdens de eerste
corona golf. Het waren ouderen met een diverse achtergrond die
zelfstandig thuis wonen en allemaal hun eigen schrijnende ervaringen
met de MP hebben gedeeld. Het waren indrukwekkende verhalen waarin
de grote gevolgen van de coronacrisis duidelijk werden. Zij waren vaak
verstoken van veel persoonlijk contact, bezigheden waren weggevallen –
veel van deze ouderen waren voor corona nog bijzonder actief – en
bezoek in het verpleeghuis was geruime tijd niet mogelijk. Eén van de
deelneemsters stond nog vol in het werkzame leven. Ze had andere
manieren gevonden haar werk uit te oefenen, maar voelde zich meer
afhankelijk dan voorheen. Opvallend was dat ondanks alle heftige
ervaringen en beperkingen waar men mee te maken had gekregen,
iedereen over het algemeen positief was ingesteld: er werd gezocht naar
nieuwe mogelijkheden het leven vorm te geven en gebruik te maken van
digitale mogelijkheden. De hoop was er uiteraard wel dat de ernstige
beperkingen die noodzakelijk waren in de eerste golf zich niet zouden
herhalen. De MP vroeg ook naar de lessen die uit de eerste golf konden
worden getrokken en welk advies aan het kabinet kon worden meegegeven. De volgende adviezen zijn gedeeld:
• meer maatwerk in verpleeghuizen zodat bezoek in een passende vorm
altijd mogelijk blijft waarbij bezoekers en zorgverleners goed
beschermd zijn;
• aandacht voor migranten ouderen zodat ook zij boodschappen en
maatregelen goed begrijpen en cultuurspecifieke zorg;
• aandacht voor voldoende activiteiten en goede begeleiding;
• het goede gesprek moet met ouderen gevoerd worden over zinnige
zorg, waarbij de kwaliteit van leven centraal zou moeten staan.
Eenzaamheid
Zoals ik in mijn vorige stand van zakenbrief heb aangegeven is de groep
die zich emotioneel eenzaam voelt toegenomen tijdens deze corona
periode. Van 1-8 oktober vond de 11e Week tegen eenzaamheid plaats –
dit keer met name digitaal. Ondanks dat veel geplande activiteiten voor
54
55

Kamerstuk 25 295, nr. 287
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

53

ontmoeting afgelast moesten worden, was de aandacht voor het thema
enorm groot. Tal van voorbeelden van gemeenten, bedrijven, lokale
ondernemers, wetenschappers, radio- en tv-omroepen, musea, sportbonden, vrijwilligers, buren, vrienden en familieleden hebben laten zien
hoe zij verschil willen en kunnen maken in het doorbreken van de
eenzaamheid. Vanuit het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid is de
afgelopen twee jaar gebouwd aan een stevige infrastructuur met een
Nationale Coalitie tegen eenzaamheid en in zo’n 200 gemeenten een
lokale evenknie daarvan. De samenwerking daarbinnen en tussen heeft nu
een essentiële rol in het opvangen en verzachten van de negatieve sociale
gevolgen van deze crisis. Deze infrastructuur zal ik blijven ondersteunen.
Met de huidige publiekscampagne op radio en televisie wordt iedereen
ook opgeroepen tot het maken van een klein gebaar dat het verschil kan
maken. We hopen dat hier groot gevolg aan wordt gegeven.
Mensen met een beperking in gehandicaptenzorginstelling of
thuis
De situatie ten aanzien van het aantal COVID-19 besmettingen en
COVID-19 sterfte in instellingen voor gehandicaptenzorg is op dit moment
als volgt:
• Het RIVM (peildatum 12 oktober) schat in dat tot nu toe bij 1.877
bewoners van instellingen sprake is van een bevestigde COVID-19
besmetting, waarvan 256 mensen zijn overleden.56 Dit betekent dat bij
2,5% van de bewoners COVID-19 is bevestigd en ongeveer 0,3% van de
bewoners is overleden.
• Het aantal gehandicaptenzorglocaties waar sinds de start van crisis
sprake is (geweest) van ten minste één bevestigde COVID-19 besmetting bedraagt cumulatief 600.57Dit is ongeveer 24% van het totaal
aantal locaties.
• Het RIVM schat dat momenteel bij 249 instellingen, dat is ongeveer
10%, voor gehandicaptenzorg sprake is van een vastgestelde COVID-19
besmetting. Dit getal is een schatting op basis van het aantal gehandicaptenzorginstellingen waar in de afgelopen 28 dagen sprake is van
tenminste één vastgestelde COVID-19 besmetting op basis van een
positieve test.
Net als bij de verpleeghuizen geldt bij de instellingen voor gehandicaptenzorg dat het aantal nieuwe meldingen van COVID-19-besmettingen en
het aantal meldingen van «nieuwe locaties» met minimaal één vastgestelde COVID-19 besmetting stijgt. Dit geldt gelukkig niet voor het aantal
mensen dat is overleden, dat laag is en zeer beperkt is gestegen. In
onderstaand figuur is deze ontwikkeling vanaf 1 maart 2020 weergegeven.
Ook hier is relevant dat nu meer getest wordt.

56

Doordat tot april 6 na 1 of 2 positief geteste patiënten per afdeling/unit/woongroep niet breder
getest werd, is er waarschijnlijk een aanzienlijke onderrapportage ten opzichte van het
werkelijke aantal personen met een bevestigde COVID-19 besmetting.
57
Vanaf 1 juli wordt bij een bij de GGD gevraagd of de patiënt in een instelling woont. Dit geeft
een meer betrouwbare schatting van het aantal gevallen besmettingen in gehandicaptenzorginstellingen. Om na te gaan welke locaties een besmetting hebben, wordt de postcode van
de melding gekoppeld aan de lijst van instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

54

Catshuissessie mensen met een beperking

Op 12 oktober heeft een digitale Catshuissessie plaatsgevonden met
mensen met een beperking of chronische ziekte. In overleg met cliëntenorganisaties zijn acht mensen uitgenodigd om hun persoonlijke ervaringen
rondom corona te bespreken met de Minister-President en de Minister
voor Medische Zorg en Sport. Er is gesproken over mensen die vanwege
een verhoogd risico op een ernstig beloop, als zij besmet raken, sinds de
start van de coronacrisis niet of nauwelijks buiten de deur komen, over
het belang van contact met naasten en behoud van structuur en over het
belang van solidariteit tussen groepen met en zonder verhoogd gezondheidsrisico. De gedeelde ervaringen worden meegenomen in de
uitwerking van de acties en maatregelen die al lopen of die op basis van
de ontwikkelingen moeten worden ingezet.
Preventief gebruik (medische) mondneusmaskers door kwetsbare
groepen
Zoals in de brief van 21 september jl. aangegeven58 wordt nadere
uitwerking gegeven aan het OMT advies over preventief gebruik van
medische mondmaskers door kwetsbare groepen zelf. Op dit moment
wordt overlegd met de Landelijke Huisartsenvereniging, de Federatie van
Medisch Specialisten en het Nederlands Huisartsengenootschap over de
rol die artsen kunnen en willen spelen bij het afgeven van een indicatie.
Het gaat dan om het in overleg tussen arts en patiënt in individuele
gevallen, op basis van een professionele afweging, bezien of het gebruik
van medische mondneusmaskers geadviseerd moet worden. Ik verwacht
u bij de volgende stand-van-zaken-brief nader te kunnen informeren over
de uitkomsten van dit overleg.
Ontwikkelingen m.b.t vindbare en gevalideerde informatie voor mensen
met een verhoogd risico
Uit diverse overleggen met vertegenwoordigers van cliënten- en
ouderenorganisaties is naar voren gekomen dat ouderen en mensen met
een beperking of chronische ziekte en hun naasten behoefte hebben aan
begrijpelijke en toegankelijke informatie over de gevolgen van COVID-19
voor hun persoonlijke leven. Er is al veel informatie beschikbaar, maar
deze informatie is veelal versnipperd, moeilijk vindbaar of lastig te
58

Kamerstuk 25 295, nr. 543

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

55

begrijpen. Zodoende is er vraag naar het verzamelen, valideren en
toegankelijk maken van deze informatie op één website, zodat ouderen,
mensen met een beperking of chronische ziekte en hun naasten goede
afwegingen kunnen maken en handelingsperspectief hebben om weer
deel te nemen aan de samenleving. Daarnaast is het doel van de website
om professionals te voorzien van informatie die zij kunnen gebruiken om
vragen van cliënten te beantwoorden en hen handelingsperspectief te
bieden.
VWS heeft Vilans gevraagd om een op de doelgroep toegespitste
vertaalslag te maken van de generieke adviezen die worden gegeven door
o.a. Rijksoverheid, het RIVM en de koepelorganisaties. Inmiddels is Vilans
aan de slag met het beantwoorden en valideren van de eerste vijf, door
cliëntenorganisaties als prioritair aangemerkte thema’s. Ouderen- en
cliëntenorganisaties nemen deel aan de werkorganisatie. Het streven is
dat de website half oktober in functie is.
Dak- en thuisloze mensen
Het Ministerie van VWS heeft de Nederlandse Straatdokters Groep (NSG)
en het Radboud UMC opdracht gegeven het aantal besmettingen onder
daklozen te monitoren. In de 8 aan het onderzoek deelnemende steden
zijn 441 dakloze mensen met klachten gezien door straatdokters in de
periode maart tot september 2020. Van deze groep zijn er 35 mensen
positief getest op COVID-19. Gezien de kwetsbaarheid van deze doelgroep
was de verwachting dat dit percentage hoger zou liggen dan nu het geval
blijkt. De onderzoekers geven aan dat dit waarschijnlijk te danken is aan
het snelle handelen door gemeenten en opvanginstellingen in de eerste
periode van de crisis. De NSG en Radboud UMC zullen de ontwikkelingen
de komende maanden blijven monitoren.
Op vrijdag 9 oktober is een nieuwe richtlijn voor de opvang van dak- en
thuisloze mensen gepubliceerd. Met deze richtlijn worden gemeenten
gevraagd om dit jaar een coronabestendig winterkouderegeling te
organiseren, zodat ook dit jaar mensen veilig binnen kunnen slapen als de
temperaturen op of onder het vriespunt liggen. Daarnaast staat in de
richtlijn een aantal zaken die gemeenten en opvanginstellingen moeten
organiseren nu het aantal besmettingen weer toeneemt, zoals het
inrichten van voldoende quarantaine plekken voor zieke dak- en thuisloze
mensen.
Cliënten in de ggz
Zoals eerder aan Uw Kamer gemeld werken partijen in de ggz samen om
de continuïteit van zorg te borgen, ook nu de coronamaatregelen zijn
aangescherpt. In dit kader hebben betrokken partijen – cliënt-/
naastenperspectief, professionals, zorginstellingen – gezamenlijk de
richtlijn «GGZ en corona» herzien, onder regie van kwaliteitsorganisatie
Akwa ggz. De zevende versie van de richtlijn is op 2 oktober jl. gepubliceerd.59 Deze versie gaat onder meer in op de inzet op mondneusmaskers en test- en quarantainebeleid voor (zorg)professionals.
Het Trimbos-instituut bracht op 9 oktober zijn tweede rapport uit over de
impact van de coronacrisis op mensen met ernstige psychische aandoeningen. Hieruit komt naar voren dat de ervaren kwaliteit van leven voor
deze groep na een daling weer bijna op het niveau van vóór corona zit.
Met het toenemen van face-to-face contact met hulpverlening, nam ook
de tevredenheid over de zorg toe ten opzichte van april. Het borgen van
59

https://akwaggz.nl/richtlijn-ggz-en-corona-versie-7/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

56

dagstructuur en de wijze van contact tussen hulpverleners en cliënten
blijven aandachtspunten. De observaties van het Trimbos-instituut leveren
een bijdrage aan het kunnen nemen van de juiste maatregelen door de
Staatssecretaris en mij, in samenwerking met de partijen in de ggz.
Periodiek vindt op initiatief van VWS breed overleg plaats tussen
ggz-partijen, waarin signalen en ontwikkelingen worden gedeeld met
betrekking tot actualiteit op het vlak van COVID-19 en de ggz. Het beeld
van de Staatssecretaris van VWS is dat de sector op basis van de eerder
opgedane ervaringen en inzichten, adequaat omgaat met de huidige
aanscherping van maatregelen en de risico’s die samenhangen met het
coronavirus. Hierbij gaat het zowel de inzet op de continuïteit van zorg
voor cliënten en het welzijn van medewerkers. Uiteraard blijven we met
de veldpartijen een vinger aan de pols houden.
Ventilatiesystemen langdurige zorg
Het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap heeft een onderzoek
uitgevoerd naar de ventilatiesystemen binnen scholen. Naar aanleiding
hiervan is er in de langdurige zorg nogmaals navraag gedaan naar de
vraag in hoeverre ventilatiesystemen in zorginstellingen voldoen aan de
daaraan te stellen eisen van het bouwbesluit. In augustus jl. speelde deze
vraag ook binnen de zorginstellingen, naar aanleiding van een onderzoek
naar het ventilatiesysteem in een verpleeghuis in Maassluis. Uit dit
onderzoek blijkt niet dat het ventilatiesysteem een rol van betekenis heeft
gespeeld in de verspreiding van het virus. Wel heeft het de veldpartijen
alert gemaakt en heeft ActiZ medio augustus een uitvraag gedaan onder
haar leden. In diezelfde tijd heeft het RIVM een advies geschreven hoe
ventilatie goed moet worden toegepast, o.a. in verpleeghuizen.
ActiZ heeft bij haar leden gevraagd of er naar aanleiding van de adviezen
van het RIVM onduidelijkheden zijn rondom ventilatie. Tevens heeft zij de
leden gevraagd een risico inschatting te maken van de zorglocaties en het
ventilatiesysteem, met name daar waar gebruik wordt gemaakt van
recirculatie. Er is een diepere uitvraag gedaan bij de vastgoedmanagers,
o.a. welke aanpassingen er zijn gedaan en welke experts zijn geraadpleegd. Op basis hiervan heeft ActiZ een checklist gemaakt met aanvullende informatie. ActiZ geeft aan dat haar leden de ventilatiesystemen
hebben gecheckt en dat waar nodig aanpassingen zijn verricht.
Voor de gehandicaptenzorg bestaat dezelfde vraag. Recent heeft de VGN
in de eigen coronawerkgroep extra aandacht gevraagd voor het ventilatievraagstuk. Vooralsnog heeft zij geen melding van problemen en/of
knelpunten gekregen. Ook heeft zij geen signalen ontvangen dat de
adviezen van het RIVM onduidelijkheden opleveren.
13. Arbeidsmarktbeleid
Met het opkomen van de tweede golf zien we dat de druk op het
personeel weer toeneemt. Het ziekteverzuim – hoewel de afgelopen
maanden gedaald – is nog altijd hoger dan regulier rond deze tijd. Ten
opzichte van 2018 en 2019 is het ziekteverzuim in augustus voor de
branches ziekenhuizen, gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg,
de verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg gemiddeld ruim
0,4%-punt hoger (5,7%). Er zijn verschillen tussen branches. In de
ziekenhuizen is het verzuim in augustus ongeveer 0,25%-punt hoger dan
in 2019 met 4,7%, in de VVT is het 0,75%-punt hoger met 6,8%.60 Dit is
deels verklaarbaar door het feit dat personeel, in geval van besmetting of
als het getest wordt; soms voor langere periode logischerwijs niet aan de
slag kan.
60

Bron: Vernet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

57

Het tekort aan verpleegkundigen is de grootste uitdaging. Zeker gezien de
korte termijn waarop de inzet van meer verpleegkundigen gewenst is en
het feit dat de bijvoorbeeld de opleiding tot IC-verpleegkundige 18
maanden duurt. Het LNAZ schreef in hun Opschalingsplan COVID-19 dat
wanneer op korte termijn (1 januari 2021) opschaling naar 1.700 bedden
noodzakelijk is met behoud van de reguliere zorg, dat alleen (voor een
beperkte periode) met de inzet van ongeveer 5.200 fte aan ondersteunende verpleegkundigen mogelijk is. In het plan zijn daarom ook diverse
andere oplossingsrichtingen genoemd waaronder het maximaal inzetten
op het aantrekken en behoud van IC-verpleegkundigen, het organiseren
van de tijdelijke inzet van voormalig (IC)-verpleegkundigen, de uitbreiding
van contracturen, het (roulerend) inzetten van verpleegkundigen van
andere afdelingen, het inzetten van ondersteunend personeel en het
verminderen van de administratieve lasten. Op mijn verzoek hebben de
ziekenhuizen die deelnemen aan de opschaling van de IC- en klinische
capaciteit in het kader van COVID-19 hun opleidingsplannen toegestuurd
en zijn zij gestart met de uitvoering van deze plannen. Op dit moment
hebben wij geen landelijke overzicht omtrent het aantal reeds (extra)
opgeleide zorgverleners voor de IC-opschaling. Dit is aan organisaties zelf
om te monitoren. In de wekelijkse overleggen met de ROAZ voorzitters
zullen wij vinger aan de pols houden.
Als gevolg van de personeelstekorten zien we het aantal organisaties dat
een aanvraag indient voor hulp bij personeelstekorten als gevolg van
COVID-19 bij het platform www.extrahandenvoordezorg.nl toeneemt.
Intussen zijn er ruim 100 organisaties die een aanvraag hebben gedaan.
Het netwerk Extra Handen voor de Zorg koppelt mensen die bereid zijn
om – naast of vanuit hun reguliere baan – bij te springen aan organisaties
waar de nood als gevolg van de covid-19 crisis hoog is. Extra Handen
voor de Zorg en de Nationale Zorgklas zijn niet bedoeld als dé oplossing
voor het personeelstekort. Het doel is echt het verlichten van de grootste
knelpunten als gevolg van covid-19. Er was immers al een tekort aan
verzorgenden en verpleegkundigen voor de crisis en dat is tijdens de
crisis nog pregnanter naar voren gekomen. Over de acties die in gang
gezet worden om de tekorten op middellange termijn aan te pakken, heb
ik u recent een brief gestuurd getiteld Breed pakket voor werken in de zorg
d.d. 15 september jl. (Kamerstuk 29 282, nr. 411) en maken we ook voor na
deze kabinetsperiode vast middelen vrij.
Om op korte termijn de organisaties, die als gevolg van COVID-19 met
acute knelpunten zitten te ondersteunen, kijken we nog creatiever naar
hoe we deze organisaties in deze moeilijke tijden kunnen helpen. Dat doen
we door – naast de individuele inzet zoals we die in de eerste golf hadden
– in Extra Handen voor de Zorg nu ook teams te formeren van mensen
zonder zorgachtergrond. Voorafgaand aan de inzet bij een zorgorganisatie, doorlopen deze mensen gezamenlijk een opleidingstraject tot
crisishulp in de Nationale Zorgklas. Deze teams willen we laten
begeleiden door meer ervaren krachten (bij voorkeur verpleegkundigen of
verzorgenden), zodat we deze mensen zelf de benodigde begeleiding
kunnen bieden en organisaties op die manier kunnen ontzien. Om snel op
te kunnen schalen hebben we eerder al afspraken gemaakt met de KLM en
het Rode Kruis. Momenteel zijn we in gesprek met Vebego als ondersteunend, faciliterende organisatie, ook in de zorg actief. De ambitie is om
op korte termijn binnen de Nationale Zorgklas 50–100 teams te kunnen
formeren, op te leiden en waar nodig snel in te kunnen zetten bij
organisaties waar de nood als gevolg van COVID-19 hoog is.
Naast deze inzet gericht op de korte termijn en de bedden in ziekenhuizen
wordt op dit moment in het kader van extra handen ook gekeken naar de
langdurige zorg van COVID-19 patiënten waarbij ook zorgprofessionals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

58

ingezet moeten kunnen blijven worden. In verschillende regio’s wordt
nagedacht over de concrete invulling van COVID centra.
Extra handen kijkt ook verder dan alleen handen aan het bed, bijvoorbeeld
naar de laboranten die bij de bestrijding van COVID-19 ook broodnodig
zijn. Maar we kijken ook naar andere ondersteunende functies. Hierbij kan
gedacht worden aan de KLM-steward(ess) die ondersteuning biedt op de
dagbesteding.
Voor het personeelstekort in de acute keten moet er een aantal zaken in
gang worden gezet. Ten eerste moet er een heldere analyse komen die
inzichtelijk maakt aan welke verpleegkundige, verzorgende, helpende en
mogelijke andere professionals er een tekort is. Dit voor zowel de acute
zorg van de ziekenhuizen, als bij de afdelingen van de reguliere zorg die
momenteel afgeschaald worden. Wij vragen de LNAZ om met scherp
geformuleerde profielen te komen die niet gebaseerd zijn op basis van
diploma’s en vastomlijnde functies, maar op kennis, vaardigheden en
competenties voor specifieke (groepen) handelingen. Ten tweede kijken
wij op basis van die profielen met de Nationale Zorgklas wat er nodig is
om korte, modulaire opleidingen te ontwikkelen die aan die vraag
voldoen. Net als dit voorjaar in gang is gezet met de functie en bijbehorende opleiding van crisishulp. Ten derde kijken we, naar organisaties of
sectoren elders in de economie waar mensen werken die over competenties, kennis en vaardigheden beschikken die, dichtbij wat er gevraagd
wordt, liggen en die vanwege de economische situatie mogelijk
beschikbaar zijn en interesse hebben om tijdelijk in te springen. Die
mensen kunnen de korte opleidingen van de Nationale Zorgklas
doorlopen en via Extra Handen voor de Zorg worden gekoppeld – al dan
niet in teamverband onder leiding van meer ervaren mensen – aan
ziekenhuizen. Daarnaast wordt gesproken met commerciële partijen die
een rol zeggen te kunnen spelen bij personeelswerving en -plaatsing.
Onze rol is met name een bemiddelende, de uiteindelijke beslissing om
hiervan gebruik te maken is aan de ziekenhuizen.
Maatregelen in het kader van de Wet BIG
Voor de volledigheid wijs ik u ook op de twee tijdelijke maatregelen die in
maart 2020 zijn genomen om het zorgpersoneel te ontzorgen en de
continuïteit van zorg te blijven borgen.
Allereerst is samen met de representatieve beroepsverenigingen en de
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) een kader met voorwaarden
opgesteld, om zo tijdelijk voormalig zorgpersoneel (te weten artsen
niet-praktiserend en verpleegkundigen niet-praktiserend) weer zelfstandig
in te zetten in de zorg. Achtergrond hierbij is dat door de COVID-19
pandemie een punt kan worden bereikt waarin door overmacht grote
tekorten aan personeel ontstaan, terwijl hulp dringend nodig is. Hierdoor
kan sprake zijn van een noodsituatie. Het voornoemde kader speelt hier
op in en geldt tot nader order61. Ik treed op korte termijn in overleg met de
beroepsvereniging van verpleegkundigen om te bezien of en op welke
manier maatregelen uit dit kader aangepast kunnen worden, zodat in
potentie een grotere groep voormalig verpleegkundigen bereikt kan
worden.
Ten tweede is de herregistratie-verplichting voor alle artikel 3 Wet
BIG-beroepsbeoefenaren opgeschort tot nader order. Achtergrond hierbij
is dat voorkomen moet worden dat in deze noodsituatie zorgverleners uit
61

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2020/03/17/aanvullende-maatregeleninzet-voormalig-zorgpersoneel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

59

het BIG-register worden gehaald en daardoor hun bevoegdheden
verliezen of in deze tijd worden belast met uitstelbare administratieve
lasten. Ik heb sinds 17 maart 2020 geen inschrijvingen van zorgverleners
in het BIG-register doorgehaald. Deze opschorting geldt tot nader order.
Tot slot krijg ik regelmatig signalen dat buitenslands gediplomeerde
artsen graag bijspringen in de COVID-19 zorg. Dat vind ik hartverwarmend. Zodra buitenlands gediplomeerden artsen de erkenningsprocedure succesvol hebben doorlopen staat hun bevoegdheid en
bekwaamheid vast en kunnen zij zelfstandig aan de slag.
Als dit niet het geval is – omdat zij bijvoorbeeld de erkenningsprocedure
nog moeten starten of doorlopen – kunnen zij nog steeds helpen. Zo
kunnen zij dan onder supervisie werken van een BIG-geregistreerde arts,
mits de betreffende bekwaamheid is vastgesteld tot op het niveau van de
verrichting. Het vaststellen van de bekwaamheid is een professionele
afweging ter plaatse, bijvoorbeeld in het ziekenhuis. Daarnaast kan deze
groep door zorgaanbieders, bijvoorbeeld ziekenhuizen of verpleeghuizen,
binnen die kaders van goede zorg van de Wkkgz ter ondersteuning van de
professionele zorgverleners worden ingezet.
Tegengaan agressie richting zorgpersoneel
Helaas is met de uitbraak van COVID-19 ongewenst gedrag, zoals agressie
en intimidatie, richting zorgpersoneel ook toegenomen. Uit een recente
ledenpeiling van werknemersorganisatie NU’91 onder 1.200 zorgverleners
blijkt dat 60% aangeeft de afgelopen maanden meer agressie en boosheid
te ervaren op de werkvloer. Van de ondervraagde leden geeft zelfs 24%
aan fysiek geweld te hebben ervaren, zoals slaan, bijten of schoppen. Bij
overplaatsing van coronapatiënten naar een ander ziekenhuis komt het
geregeld voor dat familieleden boos reageren en de overplaatsing niet
accepteren. Deze teleurstelling is begrijpelijk, maar alleen agressief
gedrag is richting zorgverleners is te allen tijde onacceptabel. Hoe lastig
het ook is, alle inspanningen die medewerkers in de gezondheidszorg
leveren, verdienen ons respect en onze steun.
Vanuit de Arbowet ligt de verantwoordelijkheid voor het aanpakken van
agressie en geweld op de werkvloer in eerste instantie bij de werkgever.
Ziekenhuizen moeten hun werknemers tegen agressie te beschermen.
Wanneer het toch voorkomt, dan is het essentieel dat zorgverleners goed
worden opgevangen, dat de nazorg goed is ingericht en de dader een
passende en duidelijke reactie krijgt op zijn grensoverschrijdend gedrag.
In het kader van het programma Veilige Publieke Taak zijn samen met
politie en OM eenduidige landelijke afspraken gemaakt om zorgverleners
optimaal te beschermen. Er is onder meer afgesproken dat werkgevers
aangifte kunnen doen van agressie tegen hun medewerkers, dat het OM
zoveel mogelijk lik-op-stuk beleid hanteert en hoge prioriteit geeft aan de
vervolging van agressie en geweld tegen publieke functionarissen zoals
zorgverleners. In het licht van deze afspraken is van groot belang dat ook
echt aangifte wordt gedaan, zodat de agressiepleger hierop daadwerkelijk
kan worden aangesproken.
De huidige situatie vraagt om blijvende inzet op dit vlak bij werkgevers en
zorgverleners. We werken daarom met sociale partners aan de ontwikkeling van een meerjarig programma dat enerzijds is gericht op de
bevordering van veilig en weerbaar werken in zorg en welzijn en
anderzijds ook aandacht schenkt aan het belang van het doen van
aangifte. De boodschap blijft om -ondanks het begrip voor de teleurstelling en frustratie om coronamaatregelen- echt aangifte te doen
wanneer er sprake is van grensoverschrijdend gedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

60

14. Actuele situatie in het Caribisch deel van het Koninkrijk
Ook in het Caribische deel van het Koninkrijk is een COVID-19 uitbraak
gaande. Hieronder wordt de stand van zaken beschreven.
De laatste gegevens van 12 oktober 2020 van het Caribisch deel van het
Koninkrijk laten het volgende besmettingsbeeld zien:
Tabel 1

Aantal actieve COVID patiënten (cumulatief)
Aantal actuele ziekenhuisopnamen (op de
IC)
Aantal patiënten overleden

Bonaire

St. Eustatius

Saba

Curaçao

Aruba

Sint Maarten

38 (131)

4 (14)

0 (5)

267 (583)

393 (4.194)

66 (710)

2 (0)
2

0
0

0 (1)
0

2 (1)
1

10 (4)
33

2 (0)
22

Op Bonaire is sinds half september een uitbraak gaande. Er is direct een
aantal strenge maatregelen afgekondigd die inmiddels ook al weer deels
zijn versoepeld. Het reisadvies is nog wel oranje. Het lokale gezag van
Bonaire en het RIVM beoordelen doorlopend of dit nog wenselijk is.
Er is sinds deze week op Aruba eindelijk een forse daling zichtbaar in het
aantal positief geteste casussen en actieve besmettingen. De genomen
maatregelen hebben effect. Het Ministerie van VWS heeft aanvullend
bijstand geleverd zodat Aruba lokaal de capaciteit voor bron- en contactonderzoek heeft kunnen uitbreiden. De druk op de zorg blijft aanwezig
maar stabiliseert zich ook.
Op Sint-Maarten blijft de situatie zorgwekkend. Het aantal besmettingen is
weliswaar klein, maar dit heeft onder andere te maken met de beperkte
schaal waarop op Sint Maarten wordt getest. Met Sint-Maarten worden
afspraken gemaakt over het uitbreiden van de testcapaciteit.
COVID-19 zet natuurlijk ook de eerstelijnszorg op Sint Maarten onder druk.
Tijdens de begrotingsbehandeling Koninkrijksrelaties van 6 oktober jl.
(Handelingen II 2020/21, nr. 10, debat over de begroting Koninkrijksrelaties
2021) werd door het lid Bisschop een motie ingediend waarin de regering
wordt gevraagd om in samenspraak met de Landelijke Huisartsenvereniging te bezien in hoeverre er mogelijkheden zijn om bij te dragen aan
beschikbaarheid van voldoende huisartsen op Sint Maarten vanwege een
mogelijk dreigend tekort (Kamerstuk 35 570 IV, nr. 12). De huisartsenzorg
is een verantwoordelijkheid van het land Sint Maarten. Het Ministerie van
VWS is bereid met de overheid van Sint Maarten mee te denken en
eventueel op grond van een verzoek daartoe door de lokale overheid
bijstand te verlenen. De Koninkrijksverhoudingen laten het niet toe om
eigenstandig de zorg op Sint-Maarten te versterken.
Inmiddels zijn op Bonaire, Curaçao, Aruba en Sint Maarten de lokale
diensten publieke gezondheid elk versterkt met een arts en 2 verpleegkundigen. De IC’s op deze eilanden zijn ook operationeel en de personele
IC-capaciteit is de komende periode op peil. Er zullen nog 10 extra
beademingsapparaten worden aangeleverd als noodvoorraad voor het
gebied.
Zoals stond opgenomen in de Kamerbrief van 23 september jl.62, wordt
voor de uitvoering van de COVID-19-vaccinatie door het RIVM ook
gekeken naar de uitvoering in het Caribisch deel van het Koninkrijk. De
eerste gesprekken tussen VWS, het RIVM en de contactpersonen in
Caribisch Nederland en in de Landen worden gevoerd om te komen tot
een plan van aanpak. Voor Caribisch Nederland geldt dat kan worden
62

Kamerstuk 25 295, nr. 565

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

61

aangesloten bij de infrastructuur die aanwezig is in verband met het
rijksvaccinatieprogramma.
15. Aandacht voor elkaar
In het kader van de «Aandacht voor elkaar», waarin mensen in Nederland
worden uitgenodigd om ervaringen te delen, met elkaar in gesprek te
gaan over de gevolgen van COVID-19 en aandacht te hebben voor elkaar
zal o.a. een herdenkingsdag corona worden georganiseerd. Hieronder
wordt hierover de stand van zaken toegelicht.
Op 6 oktober hebben de Minister-President en ik de aftrap gegeven van
«Aandacht voor elkaar». Dit hebben we in Den Bosch gedaan waar we in
gesprek zijn gegaan met mensen die zelf ziek zijn geweest, die de ziekte en
zelfs overlijden van dierbaren hebben gemaakt of die op een andere te
maken hebben gehad met de gevolgen van de maatregelen die we
hebben genomen. We hebben ook mooie verhalen gehoord van mensen
die het initiatief hebben genomen om het licht te zijn in op de donkere
dagen in het leven van anderen. De Minister-President en ik waren zeer
onder indruk van deze verhalen en met ons vele kijkers van het
programma «Tijd voor Max» die in Den Bosch een programma hebben
gemaakt met deze verhalen.
Dit delen van verhalen is ongelooflijk belangrijk. Door met elkaar te praten
helpen we elkaar om door deze moeilijke tijd heen te komen. Juist nu
heeft het kabinet gemeenten en maatschappelijke organisaties
(waaronder zorg- en uitvaartorganisaties) opgeroepen om de komende
tijd activiteiten te initiëren in het kader van «Aandacht voor elkaar». Van
een online verhalenavond tot regionale burgerinitiatieven waarin mensen
in het zonnetje gezet worden die iets moois doen. We stimuleren
gemeenten en maatschappelijke organisaties verhalen te delen. Wij halen
ook zelf actief de verhalen op in de samenleving. Een deel daarvan wordt
via sociale media en traditionele media gedeeld. Diverse nationale,
regionale en lokale media besteden hier de komende maanden aandacht
aan. We verwachten dat we op deze manier een bijdrage kunnen leveren
aan het verwerken van het verdriet uit de eerste golf en het verdriet dat in
de komende maanden zal ontstaan.
Het is belangrijk dat mensen in Nederland goed op de hoogte kunnen zijn
van de ontwikkelingen van COVID-19, de adviezen en de genomen
maatregelen. Hieronder wordt beschreven hoe de publiekscommunicatie
vormgegeven wordt.
16. Publiekscommunicatie
Uw Kamer heeft aan het kabinet gevraagd om met een vaste regelmaat
persconferenties te houden. Al sinds augustus vindt er zo’n twee keer per
maand een persconferentie plaats. Dit zetten we door. Het kabinet is
voornemens om elke twee weken een persconferentie te geven. Met deze
persconferenties sluiten we aan bij het achtdaagse beleidsritme dat is
afgesproken. Mocht de actualiteit dat vragen, dan organiseert het kabinet
vaker een persconferentie.
Zoals eerder gemeld intensiveert het kabinet de communicatie. Naar
aanleiding van de motie van het lid Azarkan63 kan ik melden dat we vanaf
het begin van de crisis gedragsinzichten van wetenschappers en
communicatiedeskundigen hebben betrokken. Dat blijven we doen, en we
onderzoeken continu nieuwe wegen om dat te versterken. Verschillende
63

Kamerstuk 25 295, nr. 607

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

62

sectoren hebben we gevraagd om de protocollen weer nader na te leven.
Via deze weg doe ik de motie af.
Besloten is om het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC) te
activeren per 14 oktober 2020. Het fungeert als informatieknooppunt
vanuit de rijksoverheid op het gebied van pers- en publiekscommunicatie.
Het NKC maakt onderdeel uit van de nationale crisisstructuur en kent z’n
basis bij de NCTV. De structuur ondersteunt de interdepartementale
afstemming en biedt extra slagkracht in de communicatie over de aanpak
van het coronavirus vanuit de overheid. De overige onderdelen van de
nationale crisisstructuur (zoals de vergaderstructuur met een ICCB en
MCCB) zijn niet in werking gesteld.
Naast de algemene communicatie en informatie over de gedragsregels en
maatregelen, richt de inzet van het kabinet zich op specifieke corona
gerelateerde onderwerpen. Hieronder geef ik uw Kamer een overzicht van
deze inspanningen.
CoronaMelder app
De Eerste Kamer stemde in met de «tijdelijke wet notificatieapplicatie
COVID-19» (Kamerstuk 35 538) (Handelingen I 2020/21, nr. 4, item 6) en de
CoronaMelder app is op zaterdag 10 oktober landelijk geïntroduceerd. De
app is een aanvulling op het reguliere bron- en contactonderzoek van de
GGD en is een middel om de verspreiding van het virus tegen te gaan.
CoronaMelder stuurt iemand een melding nadat deze in de buurt is
geweest van iemand die met corona besmet is. Met deze kennis kan de
ontvanger van het bericht maatregelen treffen en verdere verspreiding
van het virus beperken.
De lancering van de app ondersteunt het kabinet met een deelcampagne
onder de «Alleen samen» campagne. De campagne geeft informatie over
het gebruik van de app, overtuigt mensen van het nut en stimuleert hen
daarmee de app te downloaden en te gebruiken. Het uitgangspunt is een
groot draagvlak te realiseren. De campagne richt zich daarom ook op
gebruiksvriendelijkheid, doelmatigheid, privacy en veiligheid. Ook is in
communicatie aandacht voor vrijwilligheid; mensen mogen nooit, direct
dan wel indirect, door wie dan ook worden gedwongen tot het gebruik
van de app. Een groot aantal organisaties in Nederland ondersteunt de
app door CoronaMelder onder de aandacht te brengen van het publiek;
denk aan zorg- en welzijnsinstanties, sportbonden, diverse brancheorganisaties en ook verenigingen en organisaties in de culturele sector. Externe
partijen ontvangen hiervoor een toolkit om hun eigen communicatie in te
kunnen richten. Voor voorlichting gebruiken wij de website coronamelder.nl. Ook is een telefonische helpdesk ingericht: 0900–1280. In veel
bibliotheken in het land kunnen mensen ondersteuning krijgen bij het
installeren van de app.
Testen, traceren en thuisquarantaine
De testcapaciteit wordt steeds verder uitgebreid. De communicatie blijft
zich de komende tijd richten op deze uitbreidingsmogelijkheden. Als er
onverhoopt wachttijden ontstaan, geven we hier uitleg over en vertellen
wij wat wij daar aan doen. Ook is de communicatie-inzet gericht op het
informeren van het publiek over innovatieve testmethoden en de
sneltesten die momenteel worden ontwikkeld.
Daarnaast is er extra communicatie-inzet over het belang van thuisquarantaine. Het is belangrijk dat mensen in afwachting van hun testafspraak
en testuitslag thuis blijven. Er zijn signalen dat niet iedereen zich hier aan
houdt. Om mensen te stimuleren om in quarantaine te gaan en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

63

thuisblijven vol te houden, is er een quarantainegids ontwikkeld. Deze
gids is gemaakt in samenwerking met het Rode Kruis en de VNG, en biedt
hulp en ondersteuning. Daarnaast ontwikkelt het kabinet ook andere
communicatiemiddelen, zoals een uitlegvideo en infographics om meer
duidelijkheid te geven over de quarantaineregels. Ook komen er radiospots die het belang van thuisquarantaine onderstrepen. En het belang
van quarantaine krijgt ook een plek in de algemene corona campagnestrategie voor het najaar. Het Ministerie van VWS, het RIVM en de GGD’en
hebben afspraken gemaakt met betrekking tot afstemming van de
communicatie over dit onderwerp, zodat alle communicatie zo eenduidig
mogelijk is.
Tot slot zal er in de communicatie de komende tijd aandacht zijn voor
risico gestuurd bron- en contactonderzoek (BCO). Gezien de huidige
besmettingsdruk wordt deze vorm van BCO breed ingezet. Bij risico
gestuurd BCO wordt per casus bekeken of de GGD de contacten benadert
of dat de coronapatiënt zelf aan zet is. Het is belangrijk om dit heel
duidelijke uit te leggen. Dit is een gedeelde communicatietaak van het
Ministerie van VWS en de GGD’en.
Mondkapjes
Sinds het Kamerdebat van 30 september jl. adviseren wij dringend
mondkapjes te gebruiken in de publieke binnenruimte. Met een deelcampagne van de campagne «Alleen samen», verstrekken we informatie én
handelingsperspectief over het juiste gebruik van niet-medische
mondkapjes in de publieke binnenruimte. In de campagne leggen we een
link met de basisregels, waaronder: «houd anderhalve meter afstand» en
«vermijd drukte». Ook zijn de mondkapjes toegevoegd aan de opsomming
van de basisregels voor iedereen in alle communicatie-uitingen.
Uitgebreide en actuele informatie over het gebruik van mondkapjes (waar,
hoe en waarom) is te vinden op de webpagina rijksoverheid.nl/
mondkapjes. De boodschap wordt verder verspreid met een radiospot, via
displays, met visuals en animatiefilmpjes op sociale media en via
geotargetting (bezoekers van drukke winkelstraten). Ook is er een toolkit
ontwikkeld voor gemeenten, winkeliers en andere publieke ruimtes met
posters en factsheets. Via de vakdepartementen worden de sectoren
geïnformeerd over het advies. Het gaat om SZW (werknemers), OCW
(onderwijs), BZK (overheden als werkgever), EZK (werkgevers) en I&W
(OV).
Coronadashboard
Via het coronadashboard, https://coronadashboard.rijksoverheid.nl,
communiceert het kabinet de belangrijkste coronacijfers op landelijk,
regionaal en gemeentelijk niveau. De inschaling van veiligheidsregio’s op
de risiconiveaus is prominent zichtbaar, waardoor in één oogopslag de
situatie in de veiligheidsregio’s duidelijk is. Ook is het proces van op- en
afschalen van risiconiveaus nu nog duidelijker en uitgebreider toegelicht.
Het dashboard wordt voortdurend verder ontwikkeld door het toevoegen
van nieuwe cijfers. Ook worden de inhoudelijke uitleg bij de cijfers, de
indeling en leesbaarheid verbeterd. Meer informatie hierover leest u
onder punt 3 van deze brief, betreffende «»doorontwikkeling van het
coronadashboard»».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

64

Toerisme en reizen
Communicatie is een belangrijk instrument om mensen te informeren
over de reisadviezen en vakantiereizen naar gebieden met een oranje
reisadvies te ontmoedigen. Voorbeelden van de communicatie-inzet zijn:
een visual in aanloop naar de herfstvakantie die is gedeeld via social
media, boodschappen op nederlandwereldwijd.nl en rijksoverheid.nl,
berichtenvia een navigatiesysteem, en verwijzingen naar de reisadviezen
op de websites van relevante stakeholders.
Mensen met een verhoogd risico op een ernstig beloop
Ten aanzien van mensen met een verhoogd risico op een ernstig beloop
van het coronavirus, ontwikkelen we in samenwerking met Vilans een
online omgeving waar specifieke informatie voor deze doelgroep
beschikbaar komt. Daarbij wordt gewerkt aan communicatiemiddelen die
inspiratie en informatie bieden over de vraag hoe mensen met een
verhoogd risico op een ernstig beloop van het coronavirus, de maatregelen op een verantwoorde manier kunnen toepassen in het dagelijks
leven. Meer informatie hierover is opgenomen onder punt 13,
Bescherming van mensen met een kwetsbare gezondheid.
Reguliere zorg
De NZa, Patiëntenfederatie en het RIVM starten een communicatietraject
over mogelijkheden voor patiënten als zij te maken krijgen met uitstel van
reguliere zorg. Het doel is hen te wijzen op de alternatieven die er zijn.
Bijvoorbeeld voor het vinden van een andere zorgverlener. Hierover heb ik
u geïnformeerd in de aparte brief over de Curatieve zorg.
17. Overig
Hieronder komen, als afsluiting van deze brief, de financiële afspraken
rondom meerkosten in het sociaal domein aan de orde.
Financiële afspraken rondom de meerkosten in het sociaal domein
De VNG en het Rijk hebben in maart, kort na het uitbreken van de
coronacrisis, afspraken gemaakt over het bieden van financiële zekerheid
en ruimte aan zorgorganisaties en professionals binnen de Jeugdwet en
Wmo 2015. De afspraken zijn gericht op het zo goed mogelijk organiseren
van continuïteit van zorg voor cliënten en het borgen van het zorgstelsel
voor de langere termijn.
Onderdeel van de afspraken met gemeenten is onder meer dat meerkosten als gevolg van de coronacrisis door het Rijk worden vergoed aan
gemeenten. Nadat in mei een voorschot voor compensatie van € 144
miljoen is verleend aan gemeenten, is in opdracht van de ministeries van
VWS, FIN, BZK en de VNG een onderzoek naar de omvang van de totale
meerkosten in het sociaal domein uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek
is de totale hoogte van de compensatie m.b.t. de Jeugdwet en Wmo 2015
in het bestuurlijk overleg van 23 september jl. gezamenlijk vastgesteld op
€ 170 miljoen. Deze compensatie betreft een afrondende afspraak voor
meerkosten (inclusief mogelijke inhaalzorg) over 2020. Dit betreft een
definitief totaalpakket, er zal dan ook na afloop van 2020 geen nacalculatie
meer plaats vinden. Dat neemt niet weg dat als er evident aanleiding is
om te veronderstellen dat gemeenten door covid-19 in financiële
problemen komen, of als er onvoorziene ontwikkelingen optreden, Rijk en
gemeenten daarover met elkaar in gesprek zullen gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

65

Het verleende voorschot wordt met de nu vastgestelde € 170 miljoen aan
compensatie verrekend. Bij decembercirculaire wordt er dus € 26 miljoen
extra toegevoegd aan het al door gemeenten ontvangen voorschot van
€ 144 miljoen. De verdeling van de middelen over de verschillende
domeinen is tot stand gekomen in gezamenlijk overleg tussen VWS, BZK
en VNG.
In gesprek blijven met de getroffen sectoren en bezien of nieuwe en
gerichte steunmaatregelen nodig zijn (Motie Asscher64)
De motie van het lid Asscher c.s. vraagt om in gesprek te blijven met
getroffen sectoren en te bezien of nieuwe en gerichte steunmaatregelen
nodig zijn. Ook de motie Stoffer verzoekt de regering, in gesprek te blijven
met de betrokken sectororganisaties en te bezien welke oplossingen
mogelijk zijn om onnodige faillissementen te voorkomen65. Het kabinet
voert in wisselende afvaardigingen regelmatig gesprekken met verschillende sectoren die geconfronteerd worden met de gevolgen van de
coronacrisis. Naar aanleiding van deze moties is het gesprek met de
sectoren geïntensiveerd.
Zo is recent gesproken met de evenementensector over hun plan om weer
veilig en verantwoord evenementen te organiseren. Om meer kennis op
het gebied van risicobeheersing van evenementen te verzamelen en
toepasbaar te maken, zijn het Fieldlab Evenementen en het Smart
Distance Lab in voorbereiding. Gesprekken heeft het kabinet gesprekken
ook gevoerd met onder andere de gastvrijheidssector, de horeca en de
culturele sector. Het doel van deze gesprekken is om te horen waar deze
partijen tegen aan lopen, maar ook om te zien welke oplossingen mogelijk
zijn. Dergelijke gesprekken zet het kabinet voort, conform deze moties.
Het kabinet heeft met het steun- en herstelpakket op 28 augustus
(Kamerstuk 35 420, nr. 105) een stevig pakket voor negen maanden
gepresenteerd dat rekening houdt met een grillig verloop van de
pandemie en de economische gevolgen daarvan. De maatregelen in het
steun- en herstelpakket zijn zo ingericht dat ze mee ademen met het
omzetverlies dat wordt geleden. Indien de omzet daalt, neemt de hoogte
van de subsidie uit de NOW en TVL toe. Voor zelfstandigen blijft de Tozo
bestaan, waarbij de beperkte vermogenstoets per 1 april 2021 wordt
ingevoerd. Bovenop deze steunmaatregelen wordt € 482 miljoen extra
voor de culturele sector uitgetrokken, bovenop de algemene steunmaatregelen die ook beschikbaar zijn voor de culturele sector.
Het kabinet blijft de economische ontwikkelingen op de voet volgen.
Hierbij voert het kabinet op reguliere basis overleg met sociale partners.
Indien deze ontwikkelingen vragen om aanpassing, is het kabinet
uiteraard bereid daarnaar te kijken. Het kabinet informeert uw Kamer
uiterlijk december over de voorzetting van het steun- en herstelpakket
conform motie van het lid Asscher66 of indien er aanpassingen komen in
het pakket.
Tot slot
We gaan in een gedeeltelijke lockdown. En deze gedeeltelijke lockdown
zullen we in ieder geval vier weken moeten volhouden. Als het niet goed
genoeg is, dan is een totale lockdown onvermijdelijk. We hebben dit zelf
in de hand. De snelste manier om van de maatregelen af te komen, is
64

Kamerstuk 25 295, nr. 612
Kamerstuk 35 420, nr. 129
66
Kamerstuk 35 420, nr. 110
65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

66

door ons eraan te houden. Ons eigen gedrag is daarbij cruciaal. Uiteindelijk hebben wij samen in de hand of we onze vrijheden kunnen
herwinnen, of dat we ze verder moeten inleveren. In het voorjaar is het
ons gelukt om het virus eronder te krijgen. Dit is wederom nodig. Juist
door afstand te houden, beschermen we elkaar. We weten inmiddels dat
het niet altijd makkelijk is. Maar we weten ook dat we het kunnen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 656

67