dGrn’
Rapport E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R
-aanscherping
0
Onderzoek naar de levensduurkosten van
het verder aanscherpen van de isolatie-eisen
uit het Bouwbesluit 2012
Status: DEFINITIEF

F

Adviseurs voor bouw, industrie, verkeer, milieu en software
-

-

into@dgmr.nt
www.dgmrnl
06MB Bouw BV. Kr.

Van P&iandtstraat
to, Postbus 153
NL-6Soo AD Arnhem
T .r (0126 351 21 41
F +31 (o)ab i43 8 36

Casuarieutraat 5, Postbus 370
NL 2501 C) Den Haag
T +31 (0)70 35039 99
r
(o)i6 443 58 36

.9142407 0651K Industse. Verher nu Milieu BV. Kr. 090Or,ch 06138 Sainwaw BV. Kr.

Moor 2, Postbus 671
NL-9200 AR Drachten
T +31 (0)512 52 23 24
F *31 (0)26 443 58 36

Geerweg to. Postbus 640
NL 6130 AP Sittard
T 3i (0)46 411 39 30
F +o (0)26 443 58 36

051621,09 00MB Beheer BV. Kr cr91325uu 86MB Raadguuerrds-

‘

_SGS

e6urs BV. Kr. 09052991

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

dGmR

Colofon
Rapportnummer:

E.2012.0237.00.R003

Plaats en datum:

Arnhem, 11 juni 2012

Versie:

002

Opdrachtgever:

AgentschapNL

Status: DEFINITIEF

NL Energie en Klimaat
Postbus 17
6130AA SITTARD
Contactpersoon:
Telefoon:
Fax:
E-mail:

Uitgevoerd door:
Informatie:
E-mail:
Telefoon:
Fax:
Auteur(s):

0
Eindverantwoordelijke:

Verwerkt door:

RLOILVE

©DGMR Bouw B.V. Alle rechten voorbehouden. Wilt u (delen
van) dit rapport kopiëren of vermenigvuldigen, vraagt
u dan
schriftelijk toestemming daarvoor bij OGMR Bouw BV.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docX
11-06-2012

2

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffecliviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

Inhoudsopgave
1.

INLEIDING

2.

UITGANGSPUNTEN

R
dG 111
Pagina
4
5

2.1
2.2
2.3
3.

HR-niveau
Energiebesparing
Kostencalculatie

5
5
7

RESULTATEN
11
3.1
3.2

4.

Standaard scenario
Gevoeligheidsanalyse

11
13

AFSLUITEND
17

Bij lag en
Bijlage 1: Gehanteerde maatregelpakketten
Bijlage 2: Prijzen
Bijlage 3: Eenheidsprijzen meerinvesteringen en
investeringen per gebouw
Bijlage 4: Netto contante levensduurkosten bij disco
ntovoet van 5,5% en 8%
Bijlage 5: Netto contante levensduurkosten bij disco
ntovoet van 3%
Bijlage 6: Netto contante levensduurkosten bij disco
ntovoet van 3,5%, 4,0% en 6,5%

0

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.dOCX 11-06-

2012

3

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

L

—

Onderzoek naar levensduurkosten

dG in’

Inleiding
Bij de bespreking van het Bouwbesluit 2012
in de Tweede Kamer is een toezegging geda
an door
de minister van Binnenlandse Zaken en Konin
krijksrelaties om de R-waarde voor dichte delen
(verder) te verhogen naar 5,0 m
.K/W en de U-waarde voor ramen en deur
2
en (verder) te verlagen
naar het niveau van HR-glas, mits deze
maatregelen kosteneffectief zijn. In opdracht
van
AgentschapNL heeft DGMR een onderzoe
k uitgevoerd naar de kosteneffectiviteit van
deze
maatregelen.
In het onderzoek is gekeken naar de aanscher
ping van de eis uit het Bouwbesluit:
• Voor dichte delen van R 3,5 naar 5,0 m
.K/W en
2
• Voor transparante delen en deuren van
Uraam 2,2 naar 1,65 W/m
.K (het niveau dat bij
2
woningbouw bereikt wordt met HR-beglazing
met houten kozijnen).
Bij de bepaling van de kosteneffectiviteit zijn
de investeringskosten voor het treffen van de
verschillende maatregelen een belangrijk uitga
ngspunt. De investeringskosten voor dit onderzoe
k
zijn bepaald door Winket bv.
In hoofdstuk 2 wordt allereerst ingegaan op
de rekenwijze en de uitgangspunten die zijn
gehanteerd in dit onderzoek. De resultaten staan
vermeld in hoofdstuk 3 en samengevat in
hoofdstuk 4.

c

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.dOcX 11-06-

2012

4

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

2.

—

Onderzoek naar levensduurkosten

d( i’fl’’

Uitgangspunten
Onderstaand wordt ingegaan op de gehanteerde U-waarde voor het HR-niveau
en vervolgens
op de rekenwijze en gehanteerde uitgangspunten voor de energiebesparing
en voor de
kostencalculatie.

2.1

KR-niveau
Bij de uitwerking van de verlaging van de U-waarde naar het HR-niveau is
uitgegaan van een
Uraam van 1,65 W/m
.K.
2
Dit is gebaseerd op de methode uit de NEN 1068 waarbij Uraam wordt bepaald als
het maximum
van de situaties waarbij er sprake is van 20% en 30% kozijnoppervlak ten opzichte van
het totale
raamoppervlak (glas÷kozijnoppervlak).
Hierbij is het wezenlijk dat de bepaling in het Bouwbesluit van toepassing is op de U-waarde
van
de combinatie van glas en kozijn. Er is vanuit gegaan dat de in het Bouwbesluit genoemde
prestatie-eis voor de U-waarde niet (ook) van toepassing is voor alleen de kozijnen. In dat laatste
geval zou met de aanscherping van de U-waarde in het Bouwbesluit namelijk met de meeste
kozijnen niet meer voldaan kunnen worden.
Bij toepassing van:
• HR-beglazing met een Ugias van 1,1 W/m
.K.
2
• Een houten kozijn met een (forfaitaire) Ufr van 2,4 W/m
.K.
2
• Een Psi-waarde voor de glasrand van 0,06 W/m.K.
wordt een Uraam gerealiseerd van 1,64 W/m
.K. Bij een Psi-waarde voor de glasrand van
2
0,08 bedraagt Uraam nog steeds 1,69 W/m
.K.
2
In utiliteitsgebouwen wordt veel gebruikgemaakt van (thermisch onderbroken) aluminium
kozijnen. De forfaitaire waarde voor Ufme bedraagt 3,8 W/m
.K. De door verschillende
2
leveranciers berekende waarden voor standaard aluminium kozijnen hebben echter een Urame van
2,2-2,4 W/m
.K. Dit impliceert dat met aluminium kozijnen in combinatie met HR-beglazing ook
2
voldaan kan worden aan een Uraam van 1,65 W/m
.K.
2

2.2

Energiebesparing
De energiebesparing is in beeld gebracht met behulp van de EPG (NEN 7120). Hierbij is
gebruikgemaakt van ENORM (vO.8.0.2), het door DGMR ontwikkelde softwarepakket voor het
uitvoeren van energieprestatieberekeningen.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

5

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

d

Onderzoek naar levensduurkosten

De energiebesparing is bepaald voor vijf referentiegebo
uwen
drie
referentiewoningen en twee utiliteitsgebouwen:
• Rijtussenwoning.
• 2-onder-1 kapwoning.
• Appartementengebouw met 27 woningen.
• Referentie kantoor middeigroot met een gebruiksoppervlak van 4.800
.
2
m
• Referentie verpleeghuis met een gebruiksoppervlak van 4.000 m
.
2
-

R
2
,
1

SenterNovem

Per gebouw zijn vier maatregelpakketten bepaald:
• EPC 0,6 of E/E’ 1,0 met een HR-ketel.
• EPC 0,6 of E/E 1,0 met een elektrische warmtepomp.
• EPC 0,4 of E/E 0,667 met een HR-ketel.
• EPC 0,4 of E/E 0,667 met een elektrische warmtepomp.
Bij de woningen is gebruikgemaakt van een elektrische warmtepomp
met een gesloten
bodemwarmtewisselaar als bron. Voor de utiliteitsgebouwen van een elektrische
warmtepomp met
als bron grondwater of een aquifer.
Voor het verpleeghuis bleek het niet mogelijk om een E/E van 0,667 te
realiseren met alleen
maatregelen die leiden tot een besparing van de warmte- en/of koudevraag.
Een verdere
verlaging van de EPC is dan alleen nog mogelijk door energiebespar
ende maatregelen op het
gebied van ventilatoren, verlichting, tapwater of door opwekking van
elektriciteit.
Deze maatregelen zijn niet van invloed op de energiebesparing die gerealiseerd
wordt met
verbetering van de isolatie van de schil. Bij het verpleeghuis met een HR-ketel bleek
het zelfs
helemaal niet mogelijk om een lagere EPC te realiseren door maatregelen op het
gebied van
warmte- en/of koudevraag. Het maatregelpakket met een E/E van 0,667 met een HR-ketel
is voor
het verpleeghuis daarom niet meegenomen.
De samenstelling van de gehanteerde maatregelpakketten staat vermeld in bijlage 1.
Per maatregelpakket zijn de effecten in beeld gebracht van aanscherping van de isolatie-eisen
in
het Bouwbesluit. Hierbij is onderscheid gemaakt in de volgende varianten:
• Verlaging van Uraam van 2,2 naar 1,65 W/m
.K.
2
• Verhoging van de R., van 3,5 naar 5,0 m
.K/W.
2
• De combinatie van beide bovenstaande maatregelen.
Door verlaging van Uraam en/of verhoging van de R daalt de EPC of E/E van het maatregelpak
ket.
Er is in het onderzoek geen rekening gehouden met maatregelen die mogelijk zouden kunnen
vervallen bij gelijkblijvende EPC.

1

,

EPTOt t Ep;acjm;tot;nb voor

-.

een ‘pres;tot /i,-.
‘qpres;toel
,_‘

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

6

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

dG ni’

Door de te onderzoeken isolatiemaatre
gelen daalt de EPC dus. Bij woningbouw
gaat dit bij het
verhogen van de R (voor afronding
op 0,01) om 0,010 tot 0,045 afhankel
ijk van het
maatregelpakket en/of woningtype.
Per variant is de energiebesparing op
het elektriciteits- en gasverbruik bepa
ald ten opzichte van
de variant met Uraam van 2,2 W/m
.K en een R. van 3,5 m
2
.K/W.
2

2.3

Kostencalculatie
De calculatie is uitgevoerd als
financiële kostencalculatie met behu
lp van de
Europese bepalingsmethode (C(2011)
10050) die per 12 januari 2012 verplicht
is binnen de
EU-lidstaten.
Een paar kenmerken:
• De calculatie wordt inflatievrij uitgevoer
d.
• BTW wordt meegenomen.
Subsidies zijn in de calculatie buiten
beschouwing gebleven. Er is geen macr
o-economische
kostencalculatie uitgevoerd. Voor het
energieprijsscenario en de discontovoet
is een aantal
gevoeligheidsanalyses uitgevoerd.

0

De kosten van energiebesparende maat
regelen worden in de Europese bepalingsmeth
ode als
netto contante levensduurkosten bepaald. Er
wordt rekening gehouden met:
• Investeringskosten.
• Onderhoudskosten.
• Herinvesteringen en eventuele sloopkos
ten van de oude voorziening.
• Effecten op de energiekosten.
• Eventuele restwaarde.
De onderhoudskosten zijn voor deze stud
ie niet relevant omdat er alleen bouwkund
ige
maatregelen zijn onderzocht. Hierbij zijn
er geen onderhoudskosten. Het onderzoek naar
de
bouwkundige maatregelen is uitgevoerd bij versc
hillende installatietechnische maatregelpakkette
n.
De verschillende maatregelpakketten zijn
echter niet onderling vergeleken, waar
door
onderhoudskosten voor installaties buiten besc
houwing kunnen blijven.
De restwaarde is afhankelijk van de besc
houwingsperiode en de levensduur van de
doorgerekende maatregelen.
De levensduurkosten zijn bepaald voor de volgende
beschouwingsperiodes:
• Woningbouw: 30, 50 en 75 jaar.
• Utiliteit: 20, 30, 50 en 75.
De beschouwingsperiode van 30 jaar is voor
geschreven in de Europese bepalingsmethode.
Aanvullend is voor utiliteitsbouw ook 20 jaar voor
geschreven.
Voor de in deze studie beschouwde maatregelen zijn
de

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx
11-06-

2012

volgende levensduren gehanteerd:

7

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

•
•

—

R
dG 111

Onderzoek naar levensduurkosten

Isolatie: 75 jaar.
Ramen, deuren en kozijnen: in woningbouw 50 jaar, in utilitei

tsbouw 40 jaar.

Er is geen rekening gehouden met de levensduur van het
gebouw, anders dan door te kijken naar
verschillende beschouwingsperiodes voor de kostencalculatie.
Discontovoet
Bij de bepaling van de netto contante kosten wordt gebrui
kgemaakt van een discontovoet om de
kosten in de toekomst terug te rekenen naar het basisja
ar waarin de calculatie is uitgevoerd
(2012).
Standaard is uitgegaan van de volgende discontovoeten:
• Woningbouw 5,5%.
• Utiliteitsbouw 8,0%.
Daarnaast is in de gevoeligheidanalyses rekening gehouden met
de volgende discontovoeten:
• Woningbouw corporaties 3% en 3,5%.
• Woningbouw eigenaarbewoners en particulier verhuurders 3%
en 4,0%.
• Utiliteitsbouw 3% en 6,5%.
De discontovoet van 3% is gehanteerd in combinatie met een hoog
energieprijsscenario en de
discontovoet van 3,5%/4,0%/6,5% in combinatie met het
lage en het standaard
energieprijsscenario.
Bovengenoemde discontovoeten zijn aangereikt door de opdrachtgeve
r en tot stand gekomen in
overleg tussen AgentschapNL, ECN en Winket.

O

Energieprijs
Bij de bepaling van de effecten op de energiekosten is standaard rekenin
g gehouden met het
energieprijsscenario dat is opgesteld door ECN voor de periode 2010-2
040. Het scenario is
ontleend aan de notitie “Energieprijzen en disconteringsvoeten voor gebouw
eisen ten behoeve
van de EPBD” (ECN-N—11-025 met datum 20 september 2011). Voor
de periode na 2040 is het
energieprijsscenario rechtlijnig geëxtrapoleerd. Voor niet genoemde tussenl
iggende jaren in het
scenario is rechtlijnig geïnterpoleerd. Er is een apart scenario met energie
prijzen voor huishoudens
dat is gehanteerd bij de calculatie voor de woningen en een apart scenar
io met energieprijzen
voor diensten dat is gebruikt voor de utiliteitsgebouwen.

De prijsstijging in het scenario is voor de eerste 10-15 jaar hoger dan voor de
daarop volgende
periode. Gedurende de periode 2010-2040 is er sprake van een gemidd
elde stijging van de
elektriciteitsprijs van 1,0% en 1,5% per jaar voor woningen respectievelij
k utiliteit en van de
gasprijs van respectievelijk 2,O% en 1,8%.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

8

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

R
dG 11

In de gevoeligheidsanalyses is daarnaast rekening gehoud
en met een hoog en laag
energieprijsscenario. De berekening van de levensduurkosten
bij een discontovoet van 3% is
uitgevoerd bij een hoog energieprijsscenario met een energieprijssti
jging van 5% per jaar voor
zowel gas als elektriciteit.
De berekening van de levensduurkosten is bij een discon
tovoet van 3,5%, 4,0% en 6,5%
uitgevoerd bij twee energieprijsscenario’s:
• Een laag scenario met een energieprijsstijging van 0,5°h
per jaar voor zowel gas als
elektriciteit.
• Het standaard scenario zoals hierboven beschreven.
In zowel het hoge als lage energieprijsscenario is voor het jaar
2012 de basisprijs gehanteerd uit
het hiervoor besproken ECN scenario voor het jaar 2012.
Voor de energieprijzen is uitgegaan van de totaalprijzen voor de
variabele kosten voor energie per
eenheid (commodity+variabele tariefcomponenten+energiebelasti
ng÷SDE-toeslag+btw) exclusief
vaste kosten. De prijzen zijn reële prijzen exclusief inflatie.
De gehanteerde energieprijzen voor het lage, standaard en hoge scenar
io’s staan vermeld in
bijlage 2.
Investeringskosten
De investeringskosten voor de in deze studie beschouwde maatre
gelen zijn bepaald door
Winket bv. Bij de investeringskosten is rekening gehouden met standa
opslagen bovenop de
ard 2
directe bouwkosten. In de gehele kostencalculatie is rekening gehouden met btw.
De meerinvestering voor HR-beglazing (nodig voor Uraam = 1,65 W/m
.K) ten opzichte van
2
HR-beglazing (nodig voor Uraam = 2,2 W/m
.K) is zo gering (<1 euro/m
2
) dat deze buiten
2
beschouwing is gebleven.
De gehanteerde investeringskosten per gebouw zijn weergegeven in tabel 1.
De eenheidsprijzen
voor de meerinvestering en de omrekening naar gebouwprijzen zijn vermeld in bijlage
3.

2

Opslagen: 8% algemene bouw(plaats)kosten, 7% algemene bedrijfskosten, 4% winst & risico
en 15% bijkomende
kosten voor honoraria van architecten/adviseurs, heffingen, verzekeringen ed.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

9

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherpin
g

—

dG rn’’

Onderzoek naar levensduurkosten

Tabel 1
Meerinvesteringskosten voor het realiseren
van de genoemde maatregelen in een
aantal
referentiegebouwen in euro’s inclusief
btw en opslagen.
Uraaml,65
U=1,65
R 5 vloer
R 5 dak
R 5 gevel

Rijtussen
woning

2-onder-1 kap
woning

Appartementen
gebouw

Kantoor middel

Verpleeghuis

0
205
283
2.380
779

0
494
350
1.888
2.738

0
3.836
3.597
4.189
15.650

0
3.068
13.440
19.080
45.600

0
6.819
13.440
19.080
37.614

Bij de bepaling van de meerinve
stering voor R = 5 m
.K/W is rekening gehouden met
2
verschillende bouwkundige constructies
en waar nodig met bouwkundige aanpassin
gen.
Gegevens over de gehanteerde
bouwkundige constructies bij de
bepa
ling van de
meerinvesteringskosten staan in bijlage
3.
Bij de bepaling van de investeringskosten
is voor het middelgrote kantoor uitgegaan
van in totaal
24 m
2 dichte deuren en voor het verpleegh
uis van 80 m
2 dichte deuren. De overige deuren en
deurgedeeltes zijn voorzien van glas
en worden conform NEN 1068 beschouw
d als raam. Bij de
referentiegebouwen wordt dit ondersche
id niet 3
gemaakt
.
Het prijspeil van de investeringskosten is

0

1 januari 2011.

De investeringskosten bij herinvesteringe
n zijn bepaald door rekening te houd
en met een
prijsstijging van 1% per jaar.
Wanneer de levensduur van de maatrege
len langer is dan de beschouwingsperio
de van de
kostencalculatie
is
een
restwaarde
berekend.
Hierbij
wordt
conf
orm
de
Europese bepalingsmethode uitgegaan
van een lineaire jaarlijkse afschrijving
van de
investeringskosten over de levensduur van
de maatregel.
Zowel de kosten bij herinvestering als de
restwaarde zijn verdisconteerd naar het
basisjaar voor
de bepaling van de totale netto contante kost
en.

De oppervlakte van dichte deuren ligt niet vast
voor de referentiegebouwen. Er wordt veelal
uitgegaan van deuren die
vrijwel volledig bestaan uit glas. In verband met
de meerkosten die juist optreden bij dichte deuren
en deurdelen was dit
voor het onderzoek naar de levensduurkosten geen
reële aanname. Het oppervlak aan dichte deur
en is door Winket bv
en DGMR ingeschat.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r0
03-002.d

ocx 11-06-2012

10

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

3.

—

dGrn’

Onderzoek naar evensduurkosten

Resultaten
Voor de beschouwde maatregelpakketten en referentiegebouwen zijn de
netto contante kosten
bepaald voor een levensduur van 30, 50 en 75 jaar. Aanvullend is voor utiliteitsbouw
ook gekeken
naar 20 jaar. Bij de berekening van de netto contante kosten is
voor woningbouw een
discontovoet van 5,5% gehanteerd. Voor de utiliteitsgebouwen is gerekend
met een discontovoet
van 8,0%. Het standaard energieprijsscenario is gehanteerd. In een
gevoeligheidsanalyse is
rekening gehouden met afwijkende discontovoeten en energieprijzen.

3.1

Standaard scenario
In tabel 2 staan de netto contante kosten
4 vermeld van de doorgerekende maatregelpakketten per
referentiegebouw bij een beschouwingsperiode van 30 jaar en het standaard
energieprijsscenario.
Tabel 2
Netto contante kosten voor woningen en utiliteitsgebouwen over een beschouwing

speriode van

30 jaar bij het standaard energieprijsscenario.
Rijtussenwoning

HR 0,6

KR 0,4
-1.018

-921

Rc5

2.335

U1,65+Rc5

1.325

2.388
1.475

2onderlkapwoning

HR 0,6

U1,65
Rc5
Ul,65+Rc5

Rc5
U1,65+Rc5

HR 0,6

Kantoor

Verpleeghuis

WP 0,6

11.597
-14.850
IIR EEO,7

—

43.399
18.328

-790

-17.254
59.643
43.121
WP EE1,0

-

-

-

-298
3.595
3.306
WP 0,4

-15.590
14.578

WP EE1,0

-15.891
59.974
44.787

-462

WP 0,4

3.179

10.831

-26.114

2.170

2.362

HR EE1,0

U1,65

2.082

-364
3.537

-26.726

-18.341
58.207
40.071

2.625

WP 0,6

HR 0,4

KR EE1,0

WP 0,4
-519
2.595

-784
3.133

-27.836
-16.724

U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

Rc5
U1,65+Rc5

HR 0,4
-892
3.030
2.149

Appartementgebouw
ul,65

0

WP 0,6

Ul,65

-13.763
15.049
1.492
WP EEO,7
-10.503
64.251
54.542
WP EEO,7

-12.112

-11.186

53.642
41.720

53.623
43.013

De resultaten bij de overige beschouwingsperiodes zijn opgenomen in bijlage 4. Ook de berekende
energiebesparing voor de gebouwgebruiker is vermeld in bijlage 4.

8ij het standaard energieprjsscenario en een beschouwingsperiode van 30 jaar leidt een energiebesparing
van 1 euro
per maand bij woningen tot een verlaging van de netto contante kosten van circa 200-240 curo afhankelijk
van de
besparing op elektriciteit of gas.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

11

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit P-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

d

R
1

De aanscherping van alleen de U-waard
e leidt bij alle doorgerekende maat
regelpakketten en
beschouwingsperiodes tot een verlaging
van de netto contante levensduurkosten.
Uitgangspunt
hierbij is dat de prestatie-eis uit het Bouwb
esluit niet sec van toepassing is op de
U-w
aarde van
het kozijn. Daar is in deze studie geen reke
ning mee gehouden.
Bepalend voor de verlaging van de
levensduurkosten is het feit dat voor toep
assing van de
benodigde HR beglazing geen meerkost
en zijn meegenomen. De meerkosten van
de benodigde
HR-beglazing ten opzichte van HR-be
glazing zijn verwaarloosbaar. Door
de gerealiseerde
energiebesparing dalen de levensduurkos
ten.
De aanscherping van alleen de R-w
aarde leidt bij geen enke/doorgerekend maat
regelpakket bij
een beschouwingsperiode van 30 jaar tot
een verlaging van de netto contante leven
sduurkosten.
Ook bij de doorgerekende beschouw
ingsperiodes van 50 en 75 is er geen sprak
e van een
verlaging van de netto contante levensduu
rkosten.
De combinatie van de aanscherping
van de U-waarde en de R-waard leidt
e
bij de
rijtussenwoning, de 2-onder-1 kapwonin
g, het kantoorgebouw en het verpleeghuis
niet
tot
een
verlaging van de netto contante levensduu
rkosten. Alleen bij het appartementengebo
uw is er
sprake van een verlaging van de netto cont
ante levensduurkosten doordat de investeri
ngsk
osten
voor het verbeteren van de schil bij een appa
rtementengebouw als geheel relatief gering
zijn ten
opzichte van de investeringskosten bij gron
dgebonden woningen.
Type opwekking
Bij gebouwen met een HR-ketel is de berekend
e daling van de kosten groter dan bij gebouwen
met een elektrische warmtepomp. Wanneer er
sprake is van een stijging van de kosten dan
is
deze bij gebouwen met een HR-ketel kleiner dan
bij gebouwen met een elektrische warmtepomp.
In de gebouwen met een gasgestookte HR-ketel
is er dus sprake van hogere baten door de
gerealiseerde energiebesparing. Hierin spee
lt het verschil in energielasten tussen een
gasgestookte ketel (HR-ketel) en een elektrisch aang
edreven warmtepomp een rol. In Nederland
is de gasprijs ten opzichte van de elektricite
itsprijs relatief laag, waardoor een HR-ketel
(ondanks het slechtere rendement dan de warm
tepomp) op ongeveer dezelfde of lagere
energielasten uitkomt dan een warmtepomp met
een beter rendement. Daarnaast zijn in het
maatregelpakket met een warmtepomp ook ande
re (aanvullende) maatregelen toegepast dan in
het maatregelpakket met een HR-ketel (zie bijlage
1).
EPC niveau
Bij gebouwen met een EPC van 0,4 in plaats van 0,6
zijn de levensduurkosten van de maatregelen
groter en in het geval van levensduurbaten de baten
minder groot. Het verschil is indicatief 10%.
Dit wordt veroorzaakt doordat de energiebespa
ring door (aanvullende) isolatiemaatregelen bij een
EPC van 0,4 kleiner is dan bij een EPC van 0,6.
Dit is alleen het geval wanneer de maatregelen die zijn
getroffen voor het bereiken van een EPC
van 0,4 ook effect hebben op de warmte- en koud
ebehoefte. De resterende energiebehoefte, die
wordt verminderd door (aanvullende) isolatiemaatre
gelen, is dan kleiner geworden.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-062012

12

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

dGmR

Onderzoek naar levensduurkosten

Toepassing van verschillende maatregelen
die effect hebben op dezelfde energiebehoefte
leidt
daardoor tot een daling van de kosteneffectiviteit
per maatregelen.
Bij een maatregel als PV blijft de kosten
effectiviteit gelijk. De energiebesparing door
deze
maatregelen wordt niet beïnvloed door andere
getroffen maatregelen.
Voor realisatie van een lage(re) EPC zijn
altijd aanvullende maatregelen nodig. Deze
extra
maatregelen worden relatief steeds kostbaarder.

3.2

Gevoeligheidsanalyse
In de gevoeligheidsanalyse zijn de wonin
g- en utiliteitsgebouwen doorgerekend met
een
lage discontovoet van 3,0% in combinatie
met het hoge energieprijsscenario met een stijgin
g
van
5% per jaar enerzijds en met een discontovoet
die afhankelijk van het gebouwtype varieert tussen
3,5 en 6,5% anderzijds. Deze laatste situatie
is doorgerekend voor zowel het standaard als
lage energieprijsscenario.

Discontovoet 3% in combinatie met hoog ener
giep

rijsscenario

In tabel 3 staan de netto contante kosten vermel
d van de doorgerekende maatregelpakketten per
referentiegebouw bij een beschouwingsperiode van
30 jaar.
Tabel 3
Netto contante kosten voor woningen en utiliteitsgebo

uwen bij een discontovoet van 3,O%,
een beschouwingsperiode van 30 jaar en 5% energie
prijsstijging per jaar.

0

Rijtussenwoning
U1,65
Rc5
U1,65+P.cS

HR 0,6

2onderlkapwoning
Ul,65

HR 0,6

Rc5
U1,65+Rc5
Appartementgebouw
1J1,65
Rc5
U1,65+Rc5
Kantoor
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5
Verpleeghuis
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

HR 0,4

WP 0,6

WP 0,4

-2.412

-2.205

-1.570

1.108
-1.290

-1.430

1.221
-967

1.525

1.598

-31

185

HR 0,4

WP 0,6

WP 0,4

-2.471

-2.240

-1.604

861
-1.589

-1.441

1.081
-1.133

1.678

1.821
401

HR 0,6

HR 0,4

88
WP 0,6

WP 0,4

-65.901

-61.607

-43.882

-3.316
-68.616

-39.381

-1.676
-62.687

2.775
-40.560

3.934
-34.940

HR EE1,0

HR EEO,7

-54.885
14.539
-39.731

WP EE1,0

-48.047
19.547
-26.474

HR EE1,0

-36.113

15.821
-38.566

29.257
-4.446

WP EE1,0

-85.783

-

-10.561

-

-93.401

-

WP EEO,7

-56.056

WP EEO,7

-50.851

-48.039

15.421
-34.851

15.362
-30.925

De resultaten bij de overige beschouwingsperiodes zijn opgeno

men in bijlage 5.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

13

E2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

dG in’’

De aanscherping van alleen de U-waarde leidt net als in het standaard scenario
bij alle
doorgerekende maatregelpakketten tot een verlaging van de netto contante levensduurkosten.
De aanscherping van alleen de R-waarde leidt bij een discontovoet van 3,0% en
een
energieprijsstijging van 5,0% per jaar bij een deel van de doorgerekende situaties tot
een
verlaging van de netto contante levensduurkosten.
Bij een beschouwingsperiode van 30 jaar is dit het geval bij het appartementengebouw
en het
verpleeghuis
alleen voor het maatregelpakket met een HR1O7-ketel. Bij een
beschouwingsperiode van 50 jaar bij alle maatregelpakketten voor de utiliteitsgebouwen, voor het
appartementengebouw en de maatregelpakketten met een HR-ketel bij de 2-onder-1 kapwoning.
Bij een beschouwingsperiode van 75 jaar is er bij een discontovoet van 3,0% en
een
energieprijsstijging van 5,0% bij alle gebouwtypen en maatregelpakketten sprake van lagere
levensduurkosten.
-

In de gevoeligheidsanalyse met een discontovoet van 3% leidt de combinatie van
de
aanscherping van de U-waarde en de R-waarde in de volgende situaties tot een verlaging van de
netto contante levensduurkosten:
• Bij het appartementengebouw.
• Bij de rijtussen en 2-onder-1 kapwoning.
Echter niet in het geval van warmtepompen bij een beschouwingsperiode van 30 jaar bij de
rijtussenwoning met EPC 0,4 en bij de 2-onder-1 kapwoning.
• Bij de utiliteitsgebouwen.
Echter niet in het geval van het middelgrote kantoor met een warmtepomp en E/E 0,667 bij
een beschouwingsperiode van 20 jaar.
Bij het appartementengebouw zijn de kosten van de aanscherping van de R-waarde reeds lager
dan de energiebaten van de maatregel zelf. Alleen bij de maatregelpakketten met een
warmtepomp en een beschouwingsperiode van 30 jaar is dit echter niet het geval.
De baten van de aanscherping van de U-waarde zijn voor de rijtussen- en 2-onder-1 kapwoning
bij een beschouwingsperiode van 20 of 30 jaar groter dan de kosten van de aanscherping van de
R-waarde waardoor de combinatie leidt tot lagere levensduurkosten.
Bij een
beschouwingsperiode van 50 of 75 jaar wegen de baten van de aanscherping van de R-waarde
op tegen de kosten van de maatregel zelf.
Bij de utiliteitsgebouwen leidt de combinatie van maatregelen tot een verlaging van de netto
contante levensduurkosten. Bij een beschouwingsperiode van 20 of 30 jaar zijn de baten van de
aanscherping van de U-waarde groter dan de kosten van de aanscherping van de R.-waarde
waardoor de combinatie leidt tot lagere levensduurkosten. Bij een beschouwingsperiode van 50 of
75 jaar zijn de kosten van de aanscherping van de R-waarde lager dan de baten van de
maatregel zelf.

k:\doc\e\2O12\O237OO\e2O12O237OOrOO3OO2.docx 11-06-2012

14

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

Discontovoet van 3,5%, 4,0% en 6,5%

In deze gevoeligheidanalyse is afhankelijk van het gebouw
type rekening gehouden met de
volgende discontovoeten:
• Woningbouw corporaties 3,5%.
• Woningbouw eigenaarbewoners en particulier verhuurders 4,0%.
• Utiliteitsbouw 6,5%.
Bovengenoemde discontovoeten zijn doorgerekend met zowel
het lage als het standaard
energieprijsscenario.
In tabel 4 staan de netto contante kosten vermeld van de doorge
rekende maatregelpakketten per
referentiegebouw (voor woningen alleen van corporaties) bij
een beschouwingsperiode van
30 jaar en het standaard energieprijsscenario.
Tabel 4
Netto contante kosten voor woningen van corporaties en utiliteitsgebo

uwen over een
beschouwingsperiode van 30 jaar bij het standaard energieprijsscenario.

Rijtussenwoning

HR 0,6

U1,65
Rc5

HR 0,4
-1,349

U1,65+Rc5
2onderlkapwoning

1.831

-641
2.200

490

681

1.458

1.568

IIR 0,6

HR 0,4

WP 0,6

-1.278

-1.142

Rc5
U1,65+Rc5

2.209

2.340
1.213

Rc5
U1,65+Rc5
Kantoor

WP 0,4
-713
2.163

U1,65

Appartementgebouw
U1,65

0

WP 0,6
-1.227
1.897

944
HR 0,6

HR 0,4

WP 0,6

-36.885

-34.966

6.055
-30.474

7.023
-27.590

HR EE1,0

WP 0,4
-605
2.858
2.260

HR EEO,7

-522
2.930
2.419
WP 0,4

-20.726
10.843
-9.604
WP EE1,0

-18.431
11.434
-6.738
WP EEO,7

111,65

-21.570

-18.735

-20.298

Rc5
U1,65+Rc5

-12.487

53.242
31.908

55.287
37.366

54.914
35.465

60.245
48.676

Verpleeghuis
U1,65
Rc5
IJ1,65+Rc5

HR EE1,0
-31.361
37.668
7.515

WP EE1,0
-

-

-

WP EEO,7

-15.140
49.534
34.615

-14.068
49.511
-

36.110

De resultaten bij de overige beschouwingsperiodes, het lage energieprijssc
enario en de
aangepaste discontovoet voor eigenaarbewoners en particulier verhuurders zijn opgeno
men in
bijlage 6.
De aanscherping van alleen de U-waarde leidt net als in het standaard scenar
io bij alle
doorgerekende maatregelpakketten tot een verlaging van de netto contante levens
duurkosten.
Dit geldt zowel voor het standaard als het lage energieprijsscenario.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

15

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

R
1
dG fl

De aanscherping van alleen de R-waarde leidt bij geen enkel doorgerekend maatregelpakket tot
een verlaging van de netto contante levensduurkosten. Dit geldt zowel voor het standaard als het
lage energieprijsscenario.
De combinatie van de aanscherping van de U-waarde en de R.-waarde leidt bij de
rijtussenwoning, de 2-onder-1 kapwoning, het kantoorgebouw en het verpleeghuis bij de
doorgerekende maatregelpakketten, beschouwingsperiodes en energieprijsscenario’s niet tot een
verlaging van de netto contante levensduurkosten. Alleen bij het appartementengebouw is er door
de relatief geringe meerinvesteringkosten ten opzichte van de grondgebonden woningen sprake
een verlaging van de levensduurkosten. Dit geldt zowel voor het standaard als het lage
energieprijsscenario.
Daarnaast zijn er bij het standaard energieprijsscenario, alleen bij een beschouwingsperiode van
75 jaar nog twee maatregelpakketten waarbij de combinatie van maatregelen leidt tot een
verlaging van de netto contante levensduurkosten:
• Bij de rijtussenwoning en 2-onder-1 kapwoning met EPC 0,6 en HR-ketel (discontovoet 4%).
• Bij het verpleeghuis met een HR-ketel bij E/E 1,000.
Ten opzichte van het standaard energieprijsscenario zijn bij het lage energieprijsscenario de
eventuele levensduurbaten kleiner door de lagere energieprijzen en daaraan parallel zijn de
berekende levensduurkosten hoger bij de lagere energieprijzen. Hierdoor leidt het lage
energieprijsscenario niet tot andere resultaten en inzichten ten opzichte van het standaard
energieprijsscenario.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

16

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

4.

—

R
dG 1

Onderzoek naar levensduurkosten

Afsluitend
Voor een referentie rijtussenwoning, 2-onder-1 kapwoning, appartementengebouw, verpleeghuis
en middeigroot kantoor is het effect van aanscherping van de R- en U-waarde onderzocht op de
netto contante levensd uurkosten bij verschillende beschouwingsperiodes.
De aanscherping van alleen de U-waarde van U 2,2 naar 1,65 W/m
.K leidt bij alle
2
doorgerekende maatregelpakketten en beschouwingsperiodes tot een verlaging van de netto
contante levensduurkosten. Uitgangspunt hierbij is dat de prestatie-eis uit het Bouwbesluit niet
sec van toepassing is op de U-waarde van het kozijn, maar op het gemiddelde voor het gehele
raam (glas+kozijn). Doordat de toepassing van de benodigde HR-beglazing nauwelijks
meerkosten met zich meebrengt ten opzichte van HR-beglazing dalen de levensduurkosten.
De aanscherping van alleen de R.-waarde leidt in het standaard scenario bij geen enkel
doorgerekend maatregelpakket tot een verlaging van de netto contante levensduurkosten.
Ook niet bij langere beschouwingsperiodes van 50 of 75 jaar.
Uit de gevoeligheidsanalyse komt naar voren dat alleen wanneer er gerekend wordt met een
relatief hoge energieprijsstijging van 5% per jaar in combinatie met een relatief lage discontovoet
van 3% er bij beschouwingsperiode van 30 jaar of langer er afhankelijk van het gebouwtype
lagere levensduurkosten ontstaan.
-

-

De combinatie van de aanscherping van de U-waarde en de R-waarde leidt bij de meeste
doorgerekende gebouwen niet tot lagere netto contante levensduurkosten. Alleen bij het
appartementengebouw is er sprake van lagere netto contante levensduurkosten doordat de kosten
voor verhoging van de R-waarde bij een appartementengebouw relatief gering zijn. De baten van
de aanscherping van de U-waarde zijn in dat geval groter dan de kosten van de aanscherping van
de R.-waarde waardoor de combinatie van maatregelen leidt tot lagere levensduurkosten.
Uit de gevoeligheidsanalyse komt naar voren dat alleen wanneer er gerekend wordt met een
relatief hoge energieprijsstijging van 5% per jaar in combinatie met een relatief lage discontovoet
van 3% er bij een groot deel van de doorgerekende maatregelpakketten lagere levensduurkosten
ontstaan.
In het standaard scenario is gerekend met een discontovoet van 5,5% voor woningbouw en
8% voor utiliteitsgebouwen en het standaard energieprijsscenario. Uit de gevoeligheidsanalyse
komt naar voren dat pas bij een relatief lage discontovoet in combinatie met een relatief hoog
energieprijsscenarîo dit van invloed is op de resultaten. Het onderzochte lage energieprijsscenario
met een energieprijsstijging van 0,5% per jaar leidt niet tot andere inzichten.
DGMR Bouw B.V.
Arnhem, 11juni 2012

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

17

E.2012.0237OO.R003
Kosteneffectiviteit Ru-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

dGm’
Bijlage 1

Gehanteerde maatregelpakketten

1

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit Rv-aanscherpinq

—

Onderzoek naar levensduurkosten

Maatregelpakketten per gebouwtype

bal
F

=
=

balansventilatie
forfaitair

Rijtussenwoning
EPC
bouwkundig

verwarming

tapwater
koeling

ventilatie

PV-panelen
zonnecollector

Rc;vloer
Rc;gevel
Rc;dak
Uw;raam
Uw;deur
Qv;10spec
zonwering
toestel
temp.niveau
bron WP
aanvoertemp
afgiftesysteem
>5O
toestel

verwarming

twpwater
koeling
ventilatie

-

radiator/convector

MT / MA
D.2b2
8
0
2.26

Spv [Wp]
AcolI [m2]

-

0.60
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.700 [19
handmatig west
WP
LT
bodem
40-45
vloer/wand

-

toestel
systeem
syst.eemvariant
LIJKA
Spv [Wp]
Acoil [m2]

Rc;vioer
Rc;gevel
Rc;dak
Uw;raam
IJw;deur
Qv;1CI;spec
zonwering
toestel
temp.niveau
bron WP
aanvoertemp
afgiftesysteem
>50°
toestel
DWTW
toestel
systeem
systeemvariant

Warntepon bal
0.41
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.700 [f9
handmatig West
HR-107
LT

-

Dwrw

LUKA
PV-panelen
zonnecollector

-

x
kwal.verkl. [n = 0.775]
x

Z-onder-1 kapwonrng
EPC
bouwkundig

HR-107 bal
0.59
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.700 [F]
handmatig West
HR-107
HT

vloer/wand
-

-____________________

___

MT / MA
D.5a
8
720
2.26

1*1-107 bal
0.60
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.840 [F1
handmatig west
HR-107
1—fr
-

-

radiator/convector
x
kwal.verkl. [n = 0.775]
x
-

-

kwal.verkl. [n = 0.775]

-____________________
__

0.40
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.600
handmatig West
HR-107
LT
-

-

vloer/wand
-

kwal.verkl. [n = 0.775]
x
-

trr / MA

rTr / MA

D.4b
8
0
2.26

D.5a
8
1200
2.26

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

0.42
3.5
3.5
3,5
2.2
2.2
0.700 [19
handmatig west
WP
LT
bodem
30-35
vloer / wand
-

WP combi

WP combi

passief HT
MT / MA
D.2b2
8
0
0

assief [-IT
MT / MA
0.5e
B__________________
0
2.26

Warntepon bal
0.59
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.840 [F1
handmatig west
WP
LT
bodem
40-45
vloer/wand
-

-

0.42
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.600
handmatig wast
WP
LT
bodem
30-35
vloer / wand
-

WP combi
WP combi
x______________________ x______________________
oassief 1-IT
assief FIT
Tt / MA
MT / MA
D.2b2
D.5a
8
8
0
0
0
2.26

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit Rcaanscherping

Onderzoek naar levensduurkosten

ApparterTntengebouw

HR-i07 bal

EPC
bouwkundig

0.62
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2 (Rc = 0.3)
0.42 [F3
geen
HR-107
[-IT

verwarming

tapwater
koeling
ventflatie

P’I-panelen
onnecol!ector

Kantoor
L/
bouwkundig

Rc;vloer
Rc;gevel
Rc;dak
Uw; raam
Uw;deur
Qv;10;spec
zonwenng
toestel
temp.niveau
bron WP
aanvoertemp
afgiftesysteem
>50
toestel

verwarming

tapwater

koeling
ventilatie

-

-

MT / MA
D.Sa
B
24000!!!
0

Rc;vloer
Rc;gevel
Rc;dak
Uw;raam
Uw;deur

HR-107 bal
1.030
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2 (Rc = 0.3)

0.892
3.5
3.5
3.5
2.2

toestel

LT
bodem
40-45

-

MT / MA
D.4b
8
0
0

vloer/wand

vloer/wand

-

-

kwal.verkl. [n = 0.775]

-

400+ kg/m2
0.686 [F3
gesloten
automatisch
HR-107
LT
-

-

radiator/convector
-

el.keukenboiler
leidingen binnen 3m

0.41
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.42 [19
geen
WP
LT
bodem
30-35
vloer / wand

w

-

toestel
systeem
systeemvariant
LUKA
Spv [WpJ
AcolI [m21

temp.niveau
bron WP
aanvoertemp
afgiftesysteem
>50
toestel
afgifte

0.62
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.42 [FJ
geen

3.5
2.2
2.2
0.42 [F]
geen
HR-107
LT

Dwrw

-

WP combi

WP combi

oassief 1-IT
FIT / MA
D.2b2
8
0
0

nassief 1-IT
MT / MA
D.Sa
8
14400!!
0

Warntepon bal

2.2
400+ kg/m2
0.200
gesloten
utomaIisch
HR-107
LT
-

-

vloer/wand
-

el.keukenboiler
leidingen binnen 3w

DWTW______
toestel
compressie FIT
compressie FIT
verdampingscondensor FIT LT koudebron
systeem
MT / MA
MT / MA

1.031

3.5
3.5
35
2.2

0.823
3.5
3.5
3.5
2.2

2.2
400+ kg/m2
0.686 [F3
gesloten
iutomatisch
wP-fI-lR
FIT
grondwater/aquifer
50-55
vloer/wand
x
el.keukenboiler
leidingen binnen 3m

el.keukenboiler
leidingen binnen 3m

koudeopslag FIT

koudeopslag FIT

2.2
400+ kg/m2
0.200
open plafond
,utomatisch
wP+HR
1-IT
grondwater/aquifer
30-35
vloer / wand
-

MT / MA

MT / MA

D.2b2
8
warmtewiel
te openen ramen
forfaitair

D.5a
8

systeemvariant
LUKf

D.2b2
8

D.5a
8

wtw

HRwtw 90°!,
te openen ramen
forfaitair
aanwezigheidsdetectie
armatuurafzuiging

HRwtw 90%
te openen ramen
forfaitair
aanwezigheidsdetectie
‘Jeen armatuurafzuiging

0

0

0

0

0

0

0

0

spuiventilalie
ventilatoren
verlichting
PV-panelen
zonnecollector

Wamtepoe bal
0.41
3.5

radiator/convector
x
kwal.verkl. [n = 0.775]
x

interne capaciteit
Qv;10;spec
plafondtype
zonwering

0

—

Spv [wp]
AcolI [m2]

HRwtw 90%
te openen ramen
forfaitair

-

rmatuurafzuiging

qeen armatuurafzuiging

Beoogd was om een maatregelpakket samen te stellen met een E/E
5 (Erot

/ Ep;adrn;t;nb voorheen Qpres;tot / Qpres;t,e) van
1,000 en van 0,667. In bovenstaande varianten met een E/E < 1,000 zijn alleen die maatregelen opgenomen die van
invloed zijn op de warmte/koude-balans en daarmee op de energiebesparing door aanpassing van de R- of U-waarde.

Bij utiliteitsgebouwen wordt in de meeste gevallen niet gesproken over een EPC-waarde maar over de E/E

(Eprot / Ep;adm;tot;rb voorheen Qprs;tot/ Qpre;toe). Binnen utiliteitsgebouwen zijn vaak meerdere gebruiksfuncties aanwezig, die

allen een andere EPC-eis hebben. Er kan dan niet meer gesproken worden over de EPC van het gebouw, maar er wordt
dan gebruikgemaakt van de E/E-waarde. Deze E/E-waarde geeft aan in hoeverre het gebouw als geheel voldoet aan de
energieprestatie-eisen uit het bouwbesluit. Bij een E/E-waarde van 1,0 voldoet het gebouw precies aan de prestatie-eisen
uit het Bouwbesluit. Is de E/E-waarde bijvoorbeeld 0,667, dan betekent dit dat het gebouw 33% zuiniger is dan het
Bouwbesluit voorschrijft.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

Met aanvullende maatregelen op het gebied van warm tapwater, ventilatoren, PV-panelen
of verlichting is vervolgens een
lagere E/E te realiseren. Deze maatregelen zijn echter niet van invloed op de te onderzoeken energiebespa
ring.

VerpIeeghu
E/E
bouwkundig

verwarming

tepwater

Rc;vloer
Rc;gevel
Rc;dak
Uw;raam
Uw;deur
Qv;10;spec
interne capaciteit
plafondtype
zonwering
toestel
temp.niveau
bron WP
aanvoertemp
afgiftesysteem
>50
toestel
afgifte

1*107 bal
1.069
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2 (Rc = 03)
0.200
100-400 kg/m2
open plafond
cutomatisch
NR-107
LT
-

-

betonkernactivering

Warmtepomp bal
1.002
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.686 [19
100-400 kg/m2
open plafond
automatisch
WP-H-IR
LT
grondwater/aquifer
30-35
vloer/wand

-

toestel

ventilatie

systeem
systeemvariant
LIJKA
wtw
spsiventilaue

ventilatoren
verlichting
pv-panelen
zonnecollector

Spv (WpJ
AcolI [m2

-

voorraadvaten indirect
leidingen binnen 3w

voorraadvaten indirect
leidingen binnen 3m

voorraadvaten indirect
leidingen binnen 3m

coiopressie t-fr
LT koudebron
MT / MA
0,5e
B
HRwtw 90%
te openen ramen
forfaitair
aanwezigheidsdetectie
geen armatuurafzsiging

koudeopslag HT

knudeopslag 1-IT

MT / MA
D.2b2
B
l-lRwtw 90%
te openen ramen
forfaitair
aanwezigheidsdetectie
geen armatuurafzuiging

MT / MA
0.5e
B
HRwtw 90%
te openen ramen
forfaitair
aanwezigheidsdetectie
geen armatuurafzuiging

10

10

10

Iw

koeling

0.931
3.5
3.5
3.5
2.2
2.2
0.200
100-400 kg/m2
open plafond
automatisch
WP+l-IR
LT
grondwater/aquifer
30-35
betonkernactivering

Beoogd was om een maatregelpakket samen te stellen met een E/E (Emot Ep;azn,;tot;ns voorheen
/
Qpres;tot/ Qpres,toa) van 1,000
en van 0,667. In bovenstaande varianten met een E/E < 1,000 zijn alleen die maatregelen opgenomen die van invloed zijn
op de warmte/koude-balans en daarmee op de energiebesparing door aanpassing van de R- of U-waarde. Bij het
maatregelpakket met de HR1O7-ketel waren geen maatregelen beschikbaar die nog van invloed waren op de
warmte/koude-balans.
Met aanvullende maatregelen op het gebied van warm tapwater, ventilatoren, PV-panelen of verlichting is vervolgens een
lagere E/E te realiseren. Deze maatregelen zijn echter niet van invloed op de te onderzoeken energiebesparing.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

dGrn’
Bijlage 2

Energieprijzen

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

—

Onderzoek naar levensduurkosten

54
U
W
U

W
U
W
U

W
U
W
S

W
S
W
U

69,0
53,3
22,6
16,2

72.4
55,2
22,8
16,4

75,0
57,1
23,0
16,7

fl.4
58.8
23,4
16,3

75,0
60,5
23,0
17,1
82,2
62,1
24,2
17,4
64,6
63,8
24,6
17,6
07,0
65,5
25,0
17,9
64,0
65,9
25,0
18,1
09,0
66,4
25,0
18,3
90,0
66,9
25,0
18,6
91,0
67,4
25,0
18,8
92,0
67,8
25,0
19,0
93,0
68,8
25,2
19,3

94,0
69,7
25,4
19,5
95,0
70,7
25,6
15,8
96,0
71,6
25,8
20,0
97,0
72,6
26,0
20,2
07,6
72,8
26,4
20,5
98,2
73,1
26,6
20,7
90,8
73,3
27,2
20,3

99,4190,0190,0190,0190,0 190,0 180,0 101,2 102,5 103,7 104,9 106,1 107,4 113,6 109,8 111,0
73,5 73,8 73,8 73,8 73,0 73,8 73,0 747 755 76,4 fl3 78,1 79,0 79,9 80,8
81.6
27,6 28,0 28,2 28,4 28,6 28,8 29,0 25,2 29,5 29,7 29,9 30,1 30,4 30,6 30,0
31,0
21,2 21,4 21,7 21,9 22,1 22,4 22,6 22,8 23,1 23,3 23,6 23,8 24,0 24,3 24,5 24,0

67,5
51,7
22,5
15,0

67,9
51.9
22,6
16,1

68,2
52,2
22,7
16,2

68,6
52,4
22,3
16,3

63,9
52.7
23,0
16,3
69,2
53,0
23,1
16,4
69.6
53,2
23,2
16,5
69,9
53,5
23,3
16,6

70,3
53,5
23,4
16,7
70,6
54,0
23,5
16,8

71,0
54,3
23,7
16,0
71,3
54,6
23,5
16,9
71,7
54,9
23,9
17,0
72,1
55,1
24,0
17,1
72,4
55,4
24,1
17,2
72,8
55,7
24,3
17,3
73,1
56,0
24,4
17,4
73,5
56,2
24,5
17,4
73,9
56,5
24,6
17,5
74,2
56,0
24,7
17,6
74,6
57,1
24,9
17,7
75,0
57,4
25,0
17,8
75,4
57,7
25,1
17,9
75,7
57,9
25,2
15,0
76,1
53,2
25,4
18,1
76,5
53,5
25,5
18,2
76,9
58,8
25,6
18,2

fl,3
59,1
25,8
18,3

81,2
62,1
27,1
19,3

81,6
62,4
27,2
19,4

82,0
62,8
27,3
19,5

82,9
63,4
27,6
19,7

83,3
63,7
27,8
55,0
03,7
64,0
27,9
19,9
84,1
64,3
25,0
25,0
84,5
64,7
25,2
20,1
85,0
65,0
28,3
20,2

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

82,4
63,1
27,5
19,6
05,4
65,3
28,5
20,3
05,6
65,6
28,6
20,4

06,2
66,0
20,7
20,5
86,7
66,3
20,9
20,6

87,1
66,6
29,0
25,7
87,5
67,0
29,2
20,5
59,0
67,3
29,3
20,9
56,4
67,6
29,5
21,0
68,9
69,0
29,6
21,1
89,3
68,3
29,0
21,2
09,7
60.7
29,9
21.3
90,2
69,0
30,1
21,4

90,6
69,3
30,2
21,5

91,1
69,7
30,4
21,6

31,6
70,0
30,5
21,7

32,0
70,4
30,7
21,0

92,5
70,7
30,8
21,9

92,9
71,1
31,0
22,1

93,4
71,4
31,1
22,2

jaar
39
38
40
41
42
43
44
45
46
47
48
50
49
52
51
53
54
55
57
56
58
60
59
61
63
62
64
65
66
jaar 2050 2051 2052 2053 2054 2055 2055 2057 2058 2059 2060 2061 2062 2063 2064 2065 2066 2067 2068 2069 2070
2071 2072 2073 2074 2075 2076 2077 2078

67,2
51,4
22,4
15,9

70,0
59,7
26,5
18,5

78,4
65,0
26,1
18,6

75,8
65,3
26,3
18,7

79,2
60,6
26,4
18,8

79,6
60,9
26,5
15,9

80,0
61,2
26,7
19,0

50,4
61,5
26,8
19,1

93,9
71,8
31,3
22,3

94,3
72,2
31,4
22,4

94,0
72,5
31,6
22,5

65,3
72,9
31,8
22,5

95,8
73,3
31,9
22,7

96,2
73,6
32,1
22,0

96,7
74,0
32,2
22,9

97,2
74,4
32,4
23,1

67
63
69
70
71
73
72
74
2079 2060 2481 2482 2083 2084 2085 2086

77,7
59,4
25,9
18,4

55,9
61,8
26,9
19,2

jaar
1
0
2
4
3
5
6
7
9
8
10
11
12
13
14
15
16
17
18
20
19
21
22
23
24
25
26
28
27
29
30
31
32
33
34
36
35
37
jaar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033
2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049

112,3 113,5 114,7 115,3 117,2 116,4 119,6 120,8 122,1 123,3 124,5 125,7 127,0 126,2 129,4 535,6 131,9 133,1 134,3 135,5 136,8 138,0
139,2 140,5 141,7 142,9 144,1 145,4 146,6 147,8 149,0 150,3 151,5 152,7 153,3 155,2 156,4
82,5 83,4 84,3 85,1 86,0 86,0 87,7 90,6 89,5 90,4 91,2 92,1 93,0 93,9 94,7 95,6 96,5 97,3 98,2 99,1 190,0
100,8 101,7 102.6 103,5 104,3 105,2 106,1 106,9 107,8 108,7 109.6 110,4 111,3 112,2 113,1 113,9
31,3 31,5 31,7 31,9 32,2 32,4 32,6 32,0 33,1 33,3 33,5 33,7 34,0 34,2 34,4 34,6 34,9 35,1 35,3 35,5 35,0 36,0
36,2 36,5 36,7 36,9 37,1 37,4 37,6 37,8 38,0 38,3 38,5 38,7 39,9 39,2 39,4
25,0 25,2 25,5 25,7 25.9 26,2 26,4 26,7 26,9 27,1 27,4 27,6 27.8 28,1 28,3 28,6 28,8 25,0 29,3 29,5 29,8 30,0 30,2
30,5 30,7 30,9 31,2 31,4 31,7 31,9 32,1 32,4 32,6 32,8 33,1 33,3 33,6

jaar
39
38
40
42
41
44
43
45
46
47
45
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
63
82
64
85
66
67
63
69
70
71
72
74
73
jaar 2050 2051 2052 2053 2054 2055 2056 2057 2038 2059 2060 2061 2062 2063 2064 2065 2066 2067 2068 2069 2070
2071 2072 2073 2074 2075 2076 2077 2078 2079 20&) 2081 2082 2083 2084 2085 2086

67,2
51,4
22,4
15,9

jaar
1
0
4
3
2
5
7
8
9
8
11
10
12
13
14
15
16
17
19
18
2021
22
23
24
2526
2728
2930
313233
34
3637
35
jaar 28fl 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2026 2029 2030 2031 2032
20fl 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048
2049

W = prijs in geval van woningbouw
U = prijs in geval van utiliteitsbouw

ejektrjcjtrjt

gas

elrkrrjcjreit

gas

Scenarlolaag:0,S%/jr

ejektrjcjtejt

gas

ejektricjtejt

gas

Srandaardscenario

Energieprijsontwikkeling in eurocenten per kWh elektriciteit of per m
3 gas

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R.-aanscherping

0

W
U
W
U

gas

—

Onderzoek naar levensduurkosten

70,6
54,0
23,5
16,7

74,1
56,7
24,7
17,6

77,8
59,5
25,9
18,5

61,7
62,5
27,2
19,4

65,6
65,6
28,6
20,4

90,1
68,9
30,0
21,4
94,6
72,3
31,5
22,4

429
328
143
102

451
345
150
107

473
362
158
112

522
399
174
124

548
419
183
130

575
440
192
136
605
462
201
143

634
485
211
150
666
509
222
158

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

497
380
156
118
699
535
233
166

734
561
245
174
771
590
257
183
809
619
270
192

850
650
283
202
892
682
297
212
937
717
312
222

984 1033 1264 1139 1195 1255 1318 1384 1453 1526 1602 1582 1766 1655 1947 2045
2147 2254 2367 2485
752 790 830 871 915 960 1018 1059 1112 1167 1226 1287 1351 1419 1490 1564
1642 1724 1811 1951
328 344 361 380 398 418 439 461 484 509 534 561 589 618 649 682 715
751 789 828
233 245 257 270 284 298 313 328 345 352 380 399 419 440 462 485
509 535 582 595

59
61
60
52
43
54
66
65
67
68
69
70
71
73
72
74
2071 2072 2073 2074 2075 2076 2077 2078 2079 2080 2881 2082 2083 2084 2085 2086

99,3 104 109 115 121 127 133 140 147 154 162 170 176 147 197 206 217
226 239 251 263 277 290 305 320 336 353 371 369 409
76,0 79,8 83,7 87,9 92,3 90,9 102 107 112 118 124 130 135 143 150 158 166
174 183 192 202 212 222 233 245 257 270 284 299 313
33,1 34,7 36,5 38,3 40,2 42,2 44,4 46,6 48,9 51,3 53,9 56,6 59,4 62,4 65,5 68,8 72,2
75,9 79,6 83,6 67,8 92,2 96,8 102 107 112 118 124 130 136
23,6 24,7 25,0 27,3 28,5 30,1 31,6 33,2 34,8 35,5 38,4 40,3 42,3 44,4 44,6 49,0 51,4
54,0 55,7 59,5 52,5 55,5 58,9 fl.4 75,0 79,8 83,8 88,0 92,4 97,0

38
39
iaar
41
40
42
43
44
45
46
47
49
48
50
51
52
53
54
55
57
56
58
jaar 2850 2051 2052 2053 2854 2055 2056 2057 2858 2059 2060 2061 2062 2063 2064 2065 2066 2067 2068 2069 2070

67,2
51,4
22,4
15,9

jaar
0
1
2
3
4
6
S
7
8
9
11
10
12
13
15
14
16
17
16
19
20
21
22
23
24
25
26
27
26
29
30
31
32
33
35
34
36
37
jaar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033
2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047
2046 2049

W = prijs in geval van woningbouw
U = prijs in geval van utiliteitsbouw

ejektrici jojO

W
u

u

64

ejekjrjcjj&t

gas

Scenarlos%/jr

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

CE,

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

dGniR
—

Onderzoek naar levensduurkosten

Bijlage 3

Eenheidsprijzen meerinvesteringen en investeringen per gebouw

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

1 ucepa maavegeren
lI i
Bouwkundig

—

Onderzoek naar Ievensduurkosten

kergetallen per m2 element.(
tussen-woning tweeondereen kapwoning

apparte
menlen
(27 won)
6

1
3
Isolatie doer Rc=3,5 wordt 5,0
0,5.a*0,5 b
0,5 a+0,5
Isolatie dak Rc=3,5 wordt 5,0
c.
d.
Isolatie dak Rc=3,5 wordt 5,0
IJ-raam geen aanpassing
Isolatie geant Rc=3 5 wordt 5,0
0,5.j’r-O,S.k
0,5.j’i-0,5.k
0,5,j*0,5.k
NBs cassettegesel dicht (dichte delm we alu.diesgeuel(: uerbetenng niet haalbaar!
U-raam geen aanpassing

Vloer (beg.grond)
Hellend dak
Plat dak
Gesel
gese(opp minus glasopp
Glas
-ipp.gendoperengen raam
Deur
npp.ge%elopeningen deur

U-desrruun 2,0 wond 1,65

0,3 q+0,7 r

lnvesteringsbedragen per m2 element
Bouwkundig

Vloer ,eg grond)
Hellend dak
Plat dak

0.3.q*0,7.r

0,3.q*0,7

kantoor
middel

Vetpleeg- huis

9
b

10
b

0,5,f+0,5 g

0,5 f*0,5g

0,5,j+0,5 k

0,5j+0,5.k

0,3 q+O.
7r

0.3 q+0,7 r

Prijeil 51-01-2011 bouwkosten + btjkemerce rnsten volgens NEt 1 26 31 (inclusief BTW
tussen-woning tweeonderappartekantoor
Verpleeg- huis
een kapwoning
menten
middel
(27 won)
1
3
S
9
10
6,13
6,13
5,60
5,60
5,60
39,15
25,55
6,45
7,95
7,95

Isolatie door Rc=3,5 wordt 5,0
Isolatie dak Rc=3,5 wordt 5,0
Isolatie dak Rc=3,5 wordt 5,0
U-raam geen aanpassing
Isolatie geset Rc3.5 wordt 5.0
20,95
20,95
20,95
NB: cassettegesel dicht (dichte deN 1 uen aIu.u4iesgeuel( antbetering niet haalbaar!
U-raam geen aanpassing

De-el
3eselopp. minus glasapp.
Otas
-pp gese(openingen raam
Deur
p.geoelopeningen deur

U-deurser, 2,0 wordt 1,65

85,24

per een reid (woning ..n —...—,——1

85,24

85,24

20,85

20,95

85,24

85,24

fll.r Sslf

bouwkosten * blikomende kosten volgens NEP 1 26 1 (inclusief BTV
onderapparte
kantoor
Verpleeg- huis
een kapwoning
menten
middel
(27 won)
1
3
6
10
283
350
3.597
13.440
13 440
2.380
1.888
4 189
19 080
19 080

Bouwkundig

tussen-woning twee-

Vloer (beg.grond(
Hellend dak
Plat dak

Isolatie Voer Rc=3,5 wordt 5,0
Isolatie dak Rc=3,5 wordt 5,0
Isolatie dak Rc=3,5 wordt 5,0
U-raam geen aanpassing
Isolatie ge-el Rc=3.5 wordt 5.0
779
2738
15.650
NB: cassetlegesel dicht (dichte delE t ran alu diesgeanl), ,mrbetering niet haalbaar’
U-raam geen aanpassing

Gend
e-elopp. tninas glasopp.
Glas
rpp geselopeflingen raam
Deur
opp geaslopeningen deur

U-deurwn 2,0 wordt 1.65

205

494

3.836

grondgebonden

woning

46 354

37.614

2.046

6.815

Korte toelichting gehanteerde kostenkentaflen
Voor

de

begane

grondvloer

van

de

is

rekening

gehouden

met

50% ribcasettevloeren (a) en 50% kanaalpiaatvloeren (b). Het verschil in meerinvesteringskosten
tussen

beide

constructietype

is

circa

20%.

Voor

het

appartementencomplex

en

voor

de

utiliteitsgebouwen is uitgegaan van kanaalplaatvioeren.

Bij

hellende

dakelement (c)

daken

is

voor

en

voor

de

de

rijtussenwoning

2-onder-1

kapwoning

rekening

gehouden

met

prefab

een

met

maatwerk

een

sandwich

dakdoos

(d).

Voor rijwoningen worden

bij de gebruikte diktes over het algemeen de goedkopere sandwich

dakelementen toegepast.

Deze zijn goedkoper dan

prefab dakdozen

bij een ‘standaard’ kap.

Voor de 2-onder-1 kapwoning is uitgegaan van de duurdere maatwerkconstructie, omdat bij deze
woningen er vaker sprake is van afwijkende of complexe vormen. Dan is het toepassen van een
prefab maatwerk dakdoos vaak economischer.
De meerkosten voor het aanbrengen van extra isolatiemateriaal in een sandwich dakelement zijn
wel circa

50%

hoger dan

bij een

prefab maatwerk dakdoos, echter de totale prijs van een

sandwich dakelement is wel lager dan die van een prefab maatwerk dakdoos.

Voor het platte dak is

bij het appartementencomplex uitgegaan van

utiliteitsgebouwen van de gemiddelde prijs van EPS-isolatie

EPS-isolatie

(t). Bij de

(t) en van steenwolisolatie (g). Over

het algemeen is EPS-isolatie de goedkoopste oplossing voor de isolatie van een plat dak.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

Echter de keuze voor steenwol wordt ingegeven door het feit dat in sommige gevallen vanuit
brandveiligheidsoogpunt noodzakelijk is. Dat is de reden waarom in deze studie bij de
utiliteitsgebouwen ook rekening is gehouden met steenwolisolatie.
In de gevelconstructie is voor alle gebouwen rekening gehouden met 5O% metselwerkgeve!
(j) en
50% houtskeletbouw (k). Bij de metselwerkgevel
is uitgegaan van de meerkosten door toepassing
van een hoogwaardiger isolatiemateriaal zoals PIR. De meerkosten bij toepassing van een dikker
pakket steenwol en aanpassing van de aansluitingen bij de kozijnen zijn ongeveer gelijk.
Voor dichte deuren is rekening gehouden met 3O% deuren zonder glasopening (q) en
70% deuren met glasopening (r), zoals een achter/keukendeur. Deuren met meer dan
65% glasoppervlak worden beschouwd als ramen in NEN 1068.

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.doCx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherinq

dGmR
—

Onderzoek naar levensduurkosten

Bijlage 4

Netto contante levensduurkosten bij discontovoet van 5,5°h en 8%

0

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherjinq

—

Onderzoek naar levensduurkosten

STANDAARD ENERGIEPRIJSSCENAR
IO (ECN data)

Woningen, discontovoet 5,5%

Gebouwtjpe &
maatregelpakket
Rijtussenwoning
HRO6
U165
Rc5
U1,65+Rc5

Energiebesparing per jaar
kWh

m3

4

90

2
6

52
142

4
2

83
48

6

130

—

—

HRO4
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

—

wp06

Effect op Ievensduurkosten (Cg) bij beschouwing over ....jr
20
30
50
75
€
€
€
€

-1.018
2.335

-1.260
2.522

-1.363
2.531

1.325

1.271

1.154
-1.235
2600

-921

-1.142

2.388
1.475

2.586
1454

1352

U1,65
Rc5

185

0

-519

113

0

2.595

-649
2.841

U1,65+RcS

-693
2.880

297

0

2.082

2.200

2.171

U1,65

170
106
274

0
0

-462
2.625
2.170

-580

Rc5
U1,65+RcS

2.877
2305

-619
2.919
2285

101

-892

-1.141

-1.229

101
201

3.030
2.149

3.226
2.098

3.203
1.931

-784
3.133

-1.010
3.351

-1.087

2.362

2.356

-364
3.537

-494
3.849

3.179

3.362

—

WPO4

0

2-onder-1 kapwoning

—

—

HRO6D4b
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

4
4
9

—

HRO4D5a
U1,65

4

93

Rc5
U1,65+Rc5

4

93
185

8

WPOGD2b
U1,65

214

RcS
U1,65i-Rc5

220
433

WPO4 D5a
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5
Appartementengebouw

197
205
400

0
0
0

—

—

0

-298
3.595

0
0

—

3.306

-414
3.919
3.515

3.339
2.211
-521
3.886
3.317
-434
3.961
3.481

—

HROGD4b
U1,65

106

2,464

-27.836

Rc5

32
137

732

10.831
-16.724

U1,65+Rc5
HRO4 D5a
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

98
29

3.175

126

2.265
675
2.919

5.007

0

1.581

0
0

—

—

-34.455
11.017
-23.097

520

—.

-32.909
11.946
-20.625

-35.616
11.564
-24.119

-15.590
14.578

-19.234

-20.615

15.614

15.597

-790

-3.352

-5.163

-13.763
15.049

-17.029

-18.242

15.182

1.492

-598

16.208
-2.200

WPO4 D5a
01,65

4.529

RcS
U1,65+Rc5

1.458
5.932

0
0
0

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

—

10.556
-26.966

-26.726
11.597
-14.850

WPOG D2b
U1,65
RcS
U165+Rc5

-37.267

E2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherninq

—

Onderzoek naar levensduurkosten

STANDAARD ENERGIEPRI.JSSCENARIO
(ECN data)

Utiliteitsbouw, discontovoet 8,O%
Gebouwtype &

Energiebesparing per jaar

Effect op levensduurkosten (Cg) bij beschouwing
over ....jr

maatregelpakket
kWh

m3

—

20

30

50

75

€

€

€

€

Kantoor middel
—

HR1,03

U1,65

-755

2.862

-15.485

-18.341

-20.464

-21.066

23

2.070

52.879

-812

4.929

37.567

58.207
40.071

60.562
40.186

60.611
39.640

U1,65

-678

2.522

-13.400

-15.891

-17.742

-18.266

Rc5
U1,65+Rc5

-70
-843

1.867

54.382
41.580

59.974

62.528

62.634

44787

45,430

45.035

Rc5
U1,65+Rc5

-

HRO,892

4.325

-

WP1,03
U1,65

7,627

317

-14.496

-17.254

-19.374

RcS

-19.964

5.48S
13.884

317

54.144
40.277

59.643
43,121

62.082
43.371

62.162
42.884
-12.207

U1,65+Rc5

317

-

WPO,82
U1,65

5.669

0

8c5

4.499

0
0

U1,65+Rc5

9.808

-

Verpleeghuis
HR1,069

-8.765

-10.503

-11.840

58.057

64.251

67.220

67.450

49.965

54.542

56.127

56.017

-21.796
39,907
18.999

-26.114
43.399
18.328

-29.305
44,556
15.944

-30.196
44.332
14.863

-9.813
48.667
39.016

-12.112

-13.859

-14.324

53.642

55.869
41.756

55.958
41.387

-9.028
48.651

-11.186

-12.823
55.847
43.202

-13.257

-

U1,65

-193

Rc5
U1,65+Rc5

60
-159

4.318
2.917
7.107

-

HRxx
U165
Rc5
U1,65+Rc5
-

WP1,002
U165

8.510

0

Rc5
U1,65÷Rc5

5.583
14,007

0
0

8.090
5.592
13.420

0
0

-

41.720

WP 0,931
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

0

-

Rood = verhoging van de levensduurkosten
Blauw = berekende uitgangspunten voor energiebesparing

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700rtJ03-002.dOCx 11-06-2012

40.111

53.623
43.013

55.936
42.876

E.2012.0237.00R003
Kosteneffectviteit R<-aanscherpng

dGrnR
—

Onderzoek naar evensduurkosten

Bijlage 5

Netto contante levensduurkosten bij discontovoet van 3%

,

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11O6-2O12

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherpin
q

—

Onderzoek naar levens
duurkosten

HOGE ENERGIEPRLJSSC
ENAR

IO (ECN data

2012+5,0%

per jaar)

Woningen, discontovoet 3,0%
Gebouwtype &

Energiebesparing

maatregelpakket

m3

kWh

Rijtussenwoning
HRO6

= NCW bij beschouwing over ....jr

]
[

geen onderscheid tussen corporaties/woning-eigenaar
4

U1,65
RcS

90

2

U1,65+Rc5

6
4

Rc5

2
6

U1,65+Rc5
WPO6

30

50

75

€

€

€

€

-2412

-5.076

-9.974

52
142

1.108
-1.290

147
-4.900

-2.439
-12.432

83
48
130

-2.205
1.221
-967

-4.653
378
-4.240

-9.153
-1.991

-1.570
1.525
-31

-3.355
1.001
-2.325
-3.068
1.150

HRO4
1)1,65

20

-11.152

—

1)1,65
Rc5
U1,65+Rc5

185
113
297

0
0
0

—

WPO4
1)1,65

170

0

Rc5
IJ1,65+Rc5

-1.430

106

0

274

0

1.598
185

—

2-onder-1 kapwoning

-1.884

-6.638
-784
-7.441
-6.082
-494
-6.586

—

HRO6O4b
U1,65

4

101

Rc5

-2.471

4

U1,65+Rc5
HRO4 D5a

861

9

-5.402
-1.301

-10.795

102

201

-1.589

-6.659

-17.353

1)1,65

4
4

93
93
185

-2.240
-1.133

-4.930
-850
-5.727

-9.879
-5.585
-15.546

-1.604

-3.629

-7.358

1.678

370

88

-3.230

-3.220
-10.706

-1.441

-3.295
661

Rc5
IJ1,65+Rc5

8

WPO6D2b
U1,65
Rc5

220

0
0

U1,65+Rc5

433

0

197
205
400

0
0

214

—

1.081
—

—

WPO4 D5a

0

1)1,65
RcS
U1,65+Rc5

0

—

1.821
401

-2.592

-6.458

-6.711
-2.654
-9.469

Appartementengebouw
HRO6 D4b
1)1,65

106

2.464

Rc5

-65.901

-138.643

32

732

U1,65+Rc5
HRO4D5a
1)1,65
Rc5
U1,6S÷Rc5
WPO6 D2b

-3.316

137

-21.196

-272.361
-59.628

3.175

-68.616

-158.609

-331.678

98
29
126

2.265
675
2.919

-61.607
-1.676
-62.687

-128.670
-17.844
-145.294

-251.928
-53.131
-304.133

5.007
1.581
6.530

-43.882
2.775

-92.430

-181.678

0
0

-8.743

-35.488

-40.560

-100.055

-216.437

U1,65

4.529

0

Rc5

0

U1,65+Rc5

-39.381
3.934

-83.229
-6.374

-163.841

1,458
5.932

0

-34.940

-88.565

1)1,65
Rc5
U1,65+RcS

—

—

—

0

—

WPO4D5a

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

—

-30.896
-194.165

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherpinq

—

Onderzoek naar levensduurkosten

HOGE ENERGIEPRLJSSCENAR
IO (ECN data 2012+5,0%
per jaar)

Utiliteitsbouw, discontov
oet 3,0%

Gebouwtype &
maatregelpakket

Energiebesparing

Cg = NCW bij beschouwing over ....jr

kWh

m3

—

Kantoor middel

20

30

50

75

€

€

€

€

—

HR1,03
U1,55

-755

2.862

Rc5

-33.144

-54.885

23

-113.335

2.070

19.479

-812

14.539

-18.794

4.929

-98.827

-13.290

-39.731

-131.805

-319.164

-678

2.522

-28.970

-70

-48.047

-99.354

1.867

-194.741

22.536

19.547

843

-8.555

4.323

-78.978

-5.197

-26.474

-104.701

-266.625
-226.481

U1,65+Rc5

—

HRO,892

U1,65
RcS
U1,65+Rc5

—

WP1,03

-221.842

U1,65

7.627

317

Rc5

-33.859

-56.056

5.485

-115.728

317

20.261

15.821

13,884

-16.173

317

-93.747

-12.579

-38.566

-129.424

-314.549

-147.442

ul,65+Rc5

—

WPO,82
U1,65

5.669

0

Rc5

-21.685

-36.113

4.499

-74.954

0

28.463

29.257

9.808

11.296

-40.499

0

8.249

-4.446

-59.665

-179.325

U1,65+Rc5

—

Verpleeghuis
—

HR1,069
U1,65

-193

4.318

Rc5

-51.167

-85.783

-179.124

60

2,917

-354.379

2.982

-10.561

-159

-64.735

7.107

-180.968

-46.388

-93.401

-240.953

-526.794

-215.935

U1,65+Rc5

—

HRxx
U1,65
Rc5
U1,65+RcS
—

WP1,002
U1,65

8.510

0

Rc5

-29.843

-50.851

-107.705

5.583

0

18.842

14.007

15.421

-11.614

-77.995

0

-10.648

-34.851

-121.249

-294.750

U165

8.090

0

RcS

-28.127

-48.039

-101.956

5.592

-204.790

0

18.806

15.362

-11.735

13.420

-78.229

0

-8.252

-30.925

-113.222

-279.191

U1,65+Rc5
WPO,931

U165+Rc5

—

—

Rood = verhoging van de levensduurkosten
Blauw = berekende uitgangspunten voor energiebesparing

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
KosteneffecUviteit Rcaanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

dGm’
Bijlage 6

Netto contante levensduurkosten bij discontovoet van 3,5%, 4,0% en 6,5%

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar Ievensduurkosten

STANDAARD ENERGIEPR
IJSSCENARIO (ECN data)

Woningen

—

corporaties, discontovoet
3
,
5%

Gebouwtype &

Energiebesparing

Cg = NCW bij beschouwing over ....jr

maatregelpakket
kWh
Rijtussenwoning

m3

—

woningen - corporaties

20

30

50

75

€

€

€

€

-1.860
2.051

-2.201

203

-214

-1.227

-1.694

-2.004

1.897

2.141

2.140

681

461

92

-713
2.163
1.458

-988
2.507

-1.145

1.529

1.393

—

I-1R06
U1,65

4

90

Rc5

-1.349

2
6

52
142

1.831
490

U1,65+Rc5

-

HRO4

U1,65

4

83

Rc5

2

48

6

130

Rc5

185
113

0
0

U1,65+Rc5

297

0

170
106
274

0
0

U1,65+Rc5

-

WPOG
U1,65

-

WPO4
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

0

-

2-onder-1 kapwo ing

2.033

2.587

-641
2.200
1.568

-892

-1.033

2.557
1.677

2.646
1.566

-

HRO6D4b
U1,65

4
4

101

Rc5

-1.278

-1.810

-2.130

101

U1,65+8c5
HRO4 D5a

2.209

9

2.374

2,236

201

944

580

-19

4

93
93
185

-1.142
2.340

-1.626
2.550

-1.910
2.445

1.213

945

414

-605
2.858

-887
3.263
2.386

-1.010

U1,65
Rc5

4
8

U1,65+Rc5
WPO6 D2b
U1,65

214

Rc5
U1,65+Rc5

220
433

0

197
205
400

0
0
0

-

-

0
0
—

WPO4DSa

0

U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

2.260
-522
2.930
2.419

Appartementengebouw

-775
3.361

3.316
2.173

-879

2.600

3.431
2.423

—

HRO6 D4b
U1,65
Rc5
U1,65+RcS
HRO4D5a

106

2.464

32
137

732
3.175

-

-36.885
6.055
-30.474

-50.827

-60.162

5.289
-45.058

3.532
-57.686

U1,65

98

2.265

Rc5

-34.966

-47.957

29

675

U1,65+Rc5

7.023
-27.590

6.599
-40.881

-56.825
5.089
-52.300

-20.726
10,843

-28.404

-33.061

11.858
-16.172

11.504
-22.248

-25.322

-29.450

12.651
-12.324

12.434
-17.738

126

2.919

WPO6 D2b
U165

5,007

Rc5
U1,65+RcS

1.581
6530

0
0
0

-

-

WPO4D5a
U1,65
8c5
U165+Rc5

4.529
1.458
5932

0
0
0

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

-9.604
-18.431
11.434

—

-6.738

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

STANDAARD ENERGIEPRIJSSCENARIO (ECN data)
Woningen

—

particulier eigenaren/verhuurders, discontovoet 4,0%

Gebouwtype &
maatregelpakket
Rijtussenwoning
HRO6
U1,65

Energiebesparing
kWh
woningen eigenaar

m3

—

-

Rc5

4
2

U1,65+RcS

6

Cg = NCW bij beschouwing over ....jr
20
30
50
€
€
€

75
€

—

90

-1.254

-1.677

-1.929

52
142

1.982
736

2.200

2.195

534

230

-1.139

-1.526

2.045
915

2.282
769

-1.755
2.290

-657
2.293

-885
2.614

1.643

1.739

-999
2.682
1.645

-590
2.329
1,747

-797
2.660
1.874

2.734
1.799

—

HRO4
U1,65
Rc5
U1,65+RcS

4
2

83
48

6

130

U1,65

185

Rc5

113
297

0
0

—

502

WPD6

U1,65+Rc5

0

WPO4
U1,65

170

0

Rc5
U1,65+Rc5

106
274

0
0

2-onder-1 kapwoning
HRO6D4b

—

—

-899

—

U1,65

4

101

-1.167

-1.607

-1.838

RcS

4
9

101

2.454

2.641

2.550

1.299

1.050

616

-1.039
2.576
1.552

-1.438
2.802

-1.644
2.735

1.382

999

-536
3.062

-767
3.449
2.691

-852
3.500
2.544

-665
3.538
2.886

-735
3.602
2.767

U1,65+Rc5
HRO4 D5a
U1,65
Rc5

4
4

U1,65+Rc5

8

201

—

93
93
185

—

WPO6 D2b
U1,65

214

0

Rc5

220

U1,65+Rc5
WPO4DSa

433

0
0

U1,65

197

Rc5
U1,65+Rc5

205
400

0
0
0

Appartementengebouw
HRO6D4b
U1,65

3.175

U1,65

98

RcS

29
126

5.007
1.581

0
0

6.530

0

U1,65+Rc5
HRO4D5a

U1,65+Rc5
WPO6 D2b
U1,65
Rc5
U1,65+Rc5

-457
3.131
—

2.683

—

106
32
137

Rc5

2.533

2,464

-34.297
7.468
-26.496

-45.843

-52.735

7.070
-38.335

5.812
-47.696

2.265

-32.611

-43.376

-49.944

675
2.919

8,377
-23.902

8.264
-34.677

7.190
-43.139

-19.257

-25.614

-29.040

11.958
-7.035

13.038
-12.234

12.828
-16.709

-17.095
12.515
-4.336

-22.799

-25.829

13.763
-8.720

13.655
-12.700

732
—

-

-

WPO4 D5a
U1,65
Rc5

4.529

0

1.458

0

U1,65+Rc5

5.932

0

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

-

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherpin
g

—

Onderzoek naar evensduurkosten

STANDAARD ENER
GIEPRIJSSCENARIO
(ECN data)

Utiliteitsbouw, disco
ntovoet 6,5%

Gebouwtype &

Energiebesparing

Cg = NCW bij beschouwing over ....jr

aatregeIpakket

[

Kantoor middel
HR1,03
U1,65
RcS

U1,65+Rc5

kWh
m3
geen onderscheid tussen corporaties/woningeigenaar
-755
23

2862
2.070

-812

4.929

HRO,892
U1,65

-678

Rc5
IJ1,65+Rc5

-70
-843

WP1,03

-

2.522
1.867
4.325

-

20
€

30
€

50
€

75
€

-17.557
47.306

-21.570
53.242

-25.178
56.245

-26.564
56.207

29.943

31.908

31.099

29.690

-15.231
48.982

-18.735
55.287
37.366

-21.881
58.627
37.450

-23.089

-20.298
54.914

-23.898
58.060
34.886

-25.255

-12.427
60.245
48.676

-14.763

-15.615

64.288
50.356

49.941

-31.361

-36.812
38.754

34.418

1)1,65

7.627

317

Rc5

-16.416

5.485

317

U1,65+Rc5
WPO,82

13.884

317

48.741
33.031

-

U1,65

5.669

0

Rc5

-10.033

4.499

0
0

53.102
43.818

U1,65+Rc5
Verpleeghuis

9.808

-

35.465

58.718
36.386

58.094
33.613

64.664

-

HR1,069
1)1,65

-193

4.318

RcS
U1,65+Rc5

60
-159

2.917
7,107

-25.250
34.131
-

HRxx

9.871

37.668
7.515

-38.888

2.531

38.110
-113

-18.144
52.430
33.727

-19.250
52.501
32.707
-17.923

U1,65
Rc5
U1,65+Rc5
-

WP1,002
21,65

8.510

0

Rc5
U1,65+Rc5

-11.846

5.583
84.007

-15.140

0
0

43,927
32.261

49.534
34.615

-10.972
43.908

-14.068
49.511

-16.888
52,404

33.480

36.110

35.481

-

WP 0,931

0

U1,65
Rc5

8.090

0

5.592

0

U1,65+Rc5

13.420

0

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

-

52.473
34.559

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit Rr-aanscherping

—

Onderzoek naar evensduurkosten

LAGE ENERGIEPRIJSSC
ENARIO (ECN data
2012+O,5% per jaar)

Woningen

—

corporaties, discontovoet
3,5%

[Gebouwtype &

Energiebesparing

Cg = NCW hij beschouwing over ....jr

[!naatregelpakket

[

kWh
Rijtussenwoning

woningen

-

m3

—

corporaties

20

30

50

75

€

€

€

€

—

HROG
01,65

4

90

Rc5

-1.094

2

-1.445

-1.637

52

1.977

S

2.290

2.357

142

890

854

671

U1,65i-Rc5

—

HRO4
U1,65

4

83

RcS

-993

2

-1.312

-1.485

48

2.033

S

2.362

2.440

130

1.049

1.061

907

U1,65+Rc5
wpo6
U1,65

195

0

Rc5

113

-681

-907

-1.021

0

2,182

297

2.556

2.663

0

1.509

1.658

1.592

U1,65+Rc5

WPO4
—

U1,65

170

0

Rc5

-612

105

-818

-919

0

2.218

274

2.603

0

1.615

1.796

2.716
1.750

101

-994

-1.347

-1.500

101

2.494

2.837

2.866

1.511

1.504

1.236

U1,65+RcS

—

2-onder-1 kapwoning
—

HRO6 D4b
U1,65

4

Rc5

U1,65+Rc5

9

201

-

HRO4D5a
U1,65

4

93

Rc5

-880

4

-1.199

-1.331

93
185

2.602

2.978

3.027

1 735

1.795

1.570

U1,65+RcS

S

-

WPO6 02b
U1,65

214

0

Rc5

-568

220

-793

-866

0
1

2.896

3.359

3.464

2.335

2.575

2.463

-487
2.966

-689

-746

3.450

3.568

2.489

2.774

2.691

-44.761

U1,65+Rc5

433

-

WPO4D5a
01,65

197

0

RcS

205

0

400

0

U1,65+Rc5

—

Appartementengebouw
—

HRO6 D4b
U1,65

106

2.464

Rc5

-29.930

-39.497

32

732

8.123

137

8.656

8.109

3.175

-21.512

-30.457

-37.839

U1,65

98

2.265

Rc5

-28.573

-37.543

-42.670

29

675

8.929

9.703

9.308

126

2.919

-19.351

-27.460

-34.055
-29.707

U1,65+Rc5

—

HRO4D5a

U1,65+Rc5

—

WPO6 D2b
U1,65

5.007

0

Rc5

-19.859

-26.226

1 511
6.530

0

11.117

12.545

12.563

-8.473

-13.332

-17.873
-26.416

U1,65+Rc5

0

—

WPO4D5a

U1,65

4.529

0

Rc5

-17.646

-23.353

1.458

0

11.687

13.285

13.411

-5.710

-9.744

-13.764

U1,65+Rc5
—

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit Ru-aanscherping

—

Onderzoek naar levensduurkosten

LAGE ENERGIEPRIJSSCENARIO (ECN data 2012+O,5%
per jaar)

Woningen

—

Gebouwtype &

particulier eigenaren/verhuurders, discontovoet 4,O%

J Energiebesparing

Cg = NCW bij beschouwing over ....jr

maatregeIpaj

Rijtussenwoning
HRO6
U1,55
Rc5

j

kWh
woningen, eigenaar

U1,65+Rc5

HRO4
U1,65

4
2
6

m3

—

20

30

50

75

€

€

€

€

-1.016
2.119

-1.305
2.414

-1.445
2,473

1.109

1118

990

-920
2.171

-1.184

-1.310
2.547
1.201

—

90
52
142

—

-

Rc5
U1,65+Rc5

4

83

2
6

48
130

—

1.259

2.480
1.307

-627
2.322

-813
2.558

1.692

1.854

-562
2.346
1.792

-731

-803

2.701
1.980

2.794
1.954

-902
2.720

-1.191

-1.297

3.057

3.091

1.828

1.879

1.693

-1.146
3.235
1.991

wpo6
U1,65

185

RcS

113

U1,65÷Rc5

297

0
0
0

—

-895
2 746
1 813

WPO4
U1,65

170

0

Rc5

106

0

U1,65+Rc5

274

0

2-onder-1 kapwoning
HRO6D4b

—

—

U1,65

4

101

Rc5
U1,65+Rc5
HRO4D5a

4

101
201

9

—

lJ1,65

4

93

-795

-1.056

Rc5
U1,65+Rc5
WPO6 D2b

4
8

93
185

2.822
2.039

3.186
2.145

U1,65

214

Rc5

220

0
0

lJ1,65+Rc5

—

-500

-684

-731

3.098
2.605

3.534
2.859

3.625
2.789

433

0

WPO4 D5a
U1,65

197

0

-425

-589

-624

Rc5

205

0

3.618

3.718

U1,65+Rc5
Appartementengebouw
HRO6D4b
U1,65
RcS
U1,65i-Rc5
HRO4D5a

400

0

3.164
2.749

3.041

2.993

106
32
137

2.464
732
3.175

-27.798
9.399
-18.120

-35.679
10.091
-25.237

-39.520
-30.665

U165

98

2.265

-26.637

Rc5
U1,65+Rc5
WPO6 D2b

29

675

10.158

-34.034
11.049

-37.797
10.811

126

2.919

-16.203

-22.636

-27.484

5.007
1.581
6.530

0

-18.433

-23.677

-26.214

0
0

12.219
-5.961

13.650
-9.707

13.720
-13.024

4.529
1.458

-23.272

0

-16.349
12.755

-21.047

Rc5

14.327

14.477

U1,65+Rc5

5.932

0

-3.359

-6.424

-9.351

U1,65

Rc5
U1,65+RcS
WPO4D5a
U1,65

—

—

-

—

—

—

0

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

—

9.740

E.2012.0237.00.R003
Kosteneffectiviteit R-aanscherping

LAGE

—

Onderzoek naar levensduurkosten

ENERGIEPRI.1SSCENAR

Utiliteftsbouw, discon
tovoet

Gebouwtype &

IO (ECN data

2012+O,5% per jaar)

,6
5°Io

Energiebesparing

Cg = NCW bij beschouwing over ....jr

maatregelpakket
kWh
Kantoor middel

m3

—

€

€

geen onderscheid tussen corpor

€

€

aties/woning-eigenaar

HR1,03
U1,65

-758

2862

-15.130

Rc5

-18.040

-20.511

23

-21.384

2.070

49.111

55.902

-612

59.773

60.161

4.929

34.163

38.079

39.263

38789

2.522

-13.095

-15.628

-17.770

-18.530

1.867

50.602

57.669

61.780

62.251

38.110

42.756

44.577

44.322

-15.479
49.492

-18.453

-20.980

-21.872

56.355

60.287

60.696

34.510

38.490

39.730

39.275

U1,65+Rc5

—

HRO,892
U1,65

-678

Rc5

-70
-843

U1,65+Rc5

4.325

—

WP1,03
U1,65

7 627

317

Rc5

5,435
33.884

317
317

U1,65

5.669

Rc5
U1,65+Rc5

4 499
9.808

0
0

U1,65+Rc5

—

WPO,82

0

Verpleeghuis
HR1,069

—

-9.542

-11.418

-12.986

-13.549

53.492
44,668

61,094
50.526

65.672
53.407

66.303
53.515

—

01,65

-193

4.318

-21.508

Rc5

-25.857

-29.421

-30.726

60

2.917

36.676

41.422

43.734

43.691

16.044

16.603

14.675

13.376

-11.108

-13.535

-15.418

-16.147

44.411
33.475

50.587
37.257

54.149
38.145

54.535
37.812

-10.271
44,393

-12.543

-14.291

50.566

-14.973
54,510

34.643

38.642

54.125
39.718

U1,65+Rc5

-159

7.107

—

HRxx
U1,65
Rc5

U1,65+Rc5
—

WP1,002
01,65
Rc5

U1,65+Rc5

8.510
5.583
14.007

0
0
0

—

WP 0,931
01,65

8.090

0

Rc5

5.592
13.420

0
0

ul,65+Rc5

—

Rood verhoging van de levensduurkosten
Blauw = berekende uitgangspunten voor energiebesparing

k:\doc\e\2012\023700\e2012023700r003-002.docx 11-06-2012

39.450