Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

28 676

NAVO

Nr. 116

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 oktober 2010
Graag bieden wij u hierbij als bijlage de geannoteerde agenda aan ten
behoeve van de ministeriële bijeenkomst van de Noord-Atlantische Raad
(NAR) te Brussel op 14 oktober a.s.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

kst-28676-116
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 676, nr. 116

1

Agenda
Op 14 oktober a.s. vindt te Brussel een formele bijeenkomst plaats van de
Noord-Atlantische Raad (NAR) in de samenstelling van ministers van
Buitenlandse Zaken en ministers van Defensie. De ministeriële NAR is in
zijn geheel gericht op de voorbereiding van de NAVO-top die op 19 en
20 november a.s. in Lissabon zal worden gehouden.
De ministers van Defensie zullen allereerst met elkaar spreken over
hervormingen binnen de NAVO. Het gaat vooral om hervorming van de
NAVO- commandostructuur en van de agentschappen van de NAVO. De
ministers van Defensie zullen tevens spreken over de meest urgente
capaciteitsbehoeften van het bondgenootschap en de rol van de NAVO in
de geïntegreerde benadering van crisisbeheersing. Vanaf het middaguur
vergaderen de ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
gezamenlijk over het nieuwe Strategisch Concept voor de NAVO en over
raketverdediging. Daarna zullen de ministers van Buitenlandse Zaken met
elkaar vergaderen over onder andere partnerschappen, de relatie met
Rusland, de NAVO-EU samenwerking en de rol van de NAVO in de
geïntegreerde benadering van crisisbeheersing. Het ligt voor de hand dat
ter voorbereiding van de topontmoeting met niet-NAVO ISAF partners in
Lissabon tijdens deze formele ministeriële ook over de operatie in
Afghanistan zal worden gesproken. Formeel staan de operaties echter niet
op de agenda.
NAVO-hervormingen
Ten aanzien van de hervormingen worden tijdens de aankomende
bijeenkomst twee onderwerpen besproken, te weten de reorganisatie van
de commandostructuur en de hervormingen van de agentschappen.
Zoals gemeld in het verslag van de formele bijeenkomst van
NAVO-ministers van Defensie op 10 en 11 juni 2010 (kamerstuknummer
28 676, nr. 112) is destijds besloten om een groep hoge ambtenaren
(Senior Officials Group) uit de hoofdsteden een generiek model voor een
nieuwe commandostructuur te laten uitwerken voor de bijeenkomst op
14 oktober. Het nu voorliggende voorstel voor een generiek model voor
de commandostructuur werd op ambtelijk niveau breed gedragen en
voorziet in een aanzienlijke reductie van het aantal hoofdkwartieren en de
aantallen personeel, onder gelijktijdige verbetering van het expeditionaire
vermogen van de commandostructuur. Het generieke model kent een
plafond van 8 950 voltijdse eenheden (vten), met een aanvullend doel
om het aantal vten in de commandostructuur door additionele maatregelen, die nog verdere uitwerking behoeven, verder te reduceren tot 8500.
Het aantal hoofdkwartieren wordt teruggebracht van elf naar zes.
Daarmee voldoet het voorstel aan de opdracht die destijds is gegeven
door de ministers van Defensie en vormt het een belangrijke stap in de
hervormingen van de NAVO. Het Militair Comité zal de komende week een
advies over de militaire haalbaarheid van het voorgestelde model
uitbrengen. Het streven blijft om tijdens de NAVO-top in Lissabon een
besluit te nemen over dit generieke organisatiemodel. Een uitspraak over
het meest gevoelige punt, namelijk de geografische verdeling van de
hoofdkwartieren, wordt tijdens de NAVO-top nog niet verwacht, maar
wordt naar verwachting medio 2011 moeten genomen. Nederland zal het
voorliggende voorstel steunen en aandringen op spoedige besluitvorming
over de geografische verdeling na de top in Lissabon.
Tijdens de bijeenkomst in juni jl. werd tevens besloten om de agentschappen te reorganiseren langs een beperkt aantal programmatische
lijnen. De doelstelling is te komen tot kostenbesparingen en de controle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 676, nr. 116

2

door de deelnemende landen te verstevigen. Een concreet reorganisatievoorstel wordt momenteel nog uitgewerkt door een NAVO-werkgroep.
Over de exacte inhoud kan derhalve op dit moment nog weinig worden
gezegd. De signalen die Nederland tot op heden heeft ontvangen wijzen
op een zeer innovatieve benadering waarbij in ieder geval wordt gedacht
aan het samenvoegen van ondersteunende diensten in een shared service
centre, analoog aan de wijze waarop het ministerie van Defensie deze
heeft ingericht. Onder voorbehoud van de uiteindelijke uitkomst van de
werkgroep heeft Nederland een positieve grondhouding ten opzichte van
hervormingen en efficiency-voorstellen.
Capaciteiten
Tijdens de formele bijeenkomst van NAVO-ministers van Defensie in juni
2010 is een voorstel van de VS om te komen tot een Capabilities Initiative
voor de NAVO-top in Lissabon unaniem aangenomen. Dit initiatief, waarin
de meest urgente behoeften op het gebied van capaciteitsopbouw worden
geïdentificeerd, zal in eerste aanleg tijdens de bijeenkomst op 14 oktober
worden besproken. Het onderkennen van prioriteiten steunt de eerder
door Nederland voorgestane lijn om kritisch te kijken naar de financiële
consequenties. De in het nu voorliggende concept-document genoemde
prioriteiten strekken zich uit van het verder ontwikkelen van het Afghan
Mission Network (het command and control-systeem dat ISAF hanteert),
het in multinationaal kader uitbreiden van de strategische en tactische
luchttransportcapaciteit, tot reserveringen voor nieuwe capaciteiten die
kunnen voortvloeien uit toekomstige politieke besluiten, zoals civielmilitaire planningscapaciteit en territoriale raketverdediging. Nederland
steunt de prioriteiten, die grotendeels al waren opgenomen in het
NAVO-investeringsbudget en deels voortvloeien uit mogelijke nieuwe
taken van de NAVO. Een positief politiek besluit over nieuwe taken is
uiteraard voorwaardelijk voor het instemmen met de in dit initiatief
genoemde capaciteiten. In lijn met de vooruitstrevende positie van
Nederland ten aanzien van financiële hervormingen en bezuinigingen zal
worden betoogd dat dit initiatief niet mag leiden tot oplopende budgetten
of extra uitgaven in de komende jaren. Dit betekent dat er stringente
prioriteitenstelling moet plaats vinden.
Strategisch Concept
Wij informeerden u op 31 maart (kamerstuk 28 676 nr. 104) en op
6 september jl. (kamerstuk 28 676 nr. 113) over de inzet die Nederland
voorstaat in de discussies over het NAVO Strategisch Concept, over de
belangrijkste adviezen van de Groep van Experts aan de SecretarisGeneraal van de NAVO en over de wijze waarop het proces richting de
beoogde goedkeuring van het nieuwe Strategisch Concept tijdens de
NAVO-top in Lissabon verloopt. In de maand september heeft de Noord
Atlantische Raad informeel overlegd over nieuwe en toekomstige
dreigingen waaraan het Bondgenootschap het hoofd moet bieden. Daarbij
is ondermeer gesproken over de proliferatie van massavernietigingswapens, over toenemende conventionele bewapening in bepaalde regio’s
van de wereld, over cyberaanvallen en over terrorisme. Voor de zomer zijn
andere onderwerpen gerelateerd aan het nieuwe Strategisch Concept al
informeel besproken.
Op 28 september presenteerde de Secretaris-Generaal een eerste
tekstvoorstel aan de Noord Atlantische Raad. In algemene zin komt deze
tekst dichtbij de lijn zoals beschreven in onze bovengenoemde Kamerbrieven, en uitgedragen in formeel en informeel overleg in de afgelopen
maanden. In hun eerste, algemene reacties uitten de 28 Bondgenoten zich
zonder uitzondering positief over het voorstel van de Secretaris-Generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 676, nr. 116

3

Het gaat er nu om de goede punten in de tekst te behouden en een aantal
elementen verder te versterken. Zoals aan u gemeld in de brief van
6 september, gaat onze aandacht onder meer uit naar een groter gewicht
voor politieke instrumenten ter vergroting van de collectieve veiligheid, de
NAVO-partnerschappen, de EU-NAVO samenwerking, de geïntegreerde
benadering, de relatie met Rusland, het NAVO-kernwapenbeleid,
raketverdediging en de hervormingen. Tijdens het Algemeen Overleg ter
voorbereiding op de ministeriële bijeenkomst van 14 oktober en in de
aanloop naar de NAVO-top zullen wij u informeren over het verdere
verloop van de besprekingen.
Raketverdediging
De verwachting is dat de NAVO in Lissabon tot besluitvorming komt over
raketverdediging en de rol van de NAVO hierin. De Secretaris-Generaal zal
deze besluitvorming tijdens de ministeriële NAR op 14 oktober willen
voorbereiden. Naar aanleiding van de NAVO-ministeriëles in Tallinn (22 en
23 april jl.) en Brussel (10 en 11 juni jl.) hebben wij u geïnformeerd over de
benadering die Nederland tot nu toe heeft uitgedragen (Kamerstukken
28 676 nr. 105 en nr. 106, nr. 108 en nr. 112).
Wij menen dat het in Lissabon van belang is een gezamenlijk besluit te
nemen over raketverdediging als NAVO-taak. Een besluit versterkt de
cohesie van het Bondgenootschap. Artikel 5 van het Noord Atlantisch
Verdrag en de collectieve verdediging van het NAVO grondgebied blijven
hierbij leidend. De Nederlandse beleidslijn blijft dat raketverdediging een
wezenlijke bijdrage kan leveren aan de veiligheid van NAVO-landen, mits
de verschillende programma’s en systemen goed op elkaar worden
afgestemd. In de benadering die Nederland tot nu toe altijd heeft
uitgedragen past dit ook: voortbouwen op reeds bestaande middelen en
structuren om zo op kostenefficiënte wijze een adequate raketverdedigingscapaciteit te ontwikkelen.
Zoals op 9 september jl. aan u gemeld (Kamerstuk 28 676, nr. 114),
verdient het vooralsnog de voorkeur dat het volgende kabinet zijn visie op
een mogelijk besluit over raketverdediging met de Tweede Kamer deelt in
voorbereiding op de NAVO-top.
Partnerschappen
Wij schreven u op 31 maart jl. (kamerstuk 28 676 nr. 104) dat de NAVO een
actieve speler moet zijn ter versterking van een breed internationaal
veiligheidsnetwerk. Bilaterale en multilaterale partners zijn nodig bij het
voorkomen van conflicten en om beter te anticiperen op dreigingen.
Partners kunnen ook capaciteiten leveren in operaties.
Er lijkt grote mate van eensgezindheid onder bondgenoten dat de NAVO
daarom meer en meer moet inzetten op versteviging van bestaande en
het aangaan van nieuwe partnerschappen. Dit heeft alles te maken met de
toegenomen complexiteit van veiligheidsvraagstukken, het belang van
een civiel-militaire aanpak van crisisbeheersing en de groeiende
overtuiging dat de NAVO niet de rol van wereldwijde politieagent kan en
wil spelen. Verwachting is dat de NAVO-top in Lissabon de opdracht zal
geven tot verdere intensivering van het beleid op dit terrein.
Rusland
Bondgenoten zullen met elkaar van gedachten wisselen over de wijze
waarop de relatie tussen de NAVO en Rusland het best kan worden
vormgegeven in het nieuwe Strategisch Concept. Wij informeerden u op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 676, nr. 116

4

31 maart (kamerstuk 28 676 nr. 104) en op 6 september jl. (kamerstuk
28 676 nr. 113) over de Nederlandse positie en het krachtenveld in deze.
Met het oog op een mogelijke NAVO Rusland top in Lissabon
(19 november a.s.) zullen ministers naar verwachting spreken over de
gemeenschappelijke dreigingsanalyse, de hervorming van de NAVO
Rusland Raad en het werkplan voor 2010, waartoe zij in december 2009
met Rusland hebben besloten.
De grootste uitdaging voor een mogelijke NAVO Rusland top is
gezamenlijk een stap vooruit te zetten op het gebied van conventionele
wapenbeheersing in Europa. Bij een mogelijk positief besluit in Lissabon
over raketverdediging als NAVO taak, is het tevens van belang met
Rusland te blijven streven naar nauwe samenwerking op dit terrein.
Daarnaast is het van belang om op basis van de gemeenschappelijke
dreigingsanalyse te komen tot concrete initiatieven voor praktische
samenwerking. Ter voorbereiding heeft de informele ministeriële NAVO
Rusland Raad op 22 september jl. en marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York plaatsgevonden.
NAVO-EU
Wij informeerden u reeds eerder over het belang van samenwerking
tussen de NAVO en de EU bij crisisbeheersing en de noodzaak deze
samenwerking te verstevigen (meest recentelijk in kamerstuk 28 676
nr. 113 en 21 501-02). Dit belang en deze noodzaak zijn nogmaals
bekrachtigd door de Europese Raad van 16 september jl. Nederland steunt
het streven van de Secretaris-Generaal van de NAVO en de Hoge
Vertegenwoordiger van de EU om door middel van informele ontmoetingen en verdere praktische samenwerking de relatie tussen de NAVO en
de EU te verstevigen.
De geïntegreerde benadering
Ten aanzien van NAVO’s rol in de geïntegreerde benadering schreven wij
u op 31 maart (kamerstuk 28 676 nr. 104) en op 6 september jl. (kamerstuk
28 676 nr. 113) over de Nederlandse positie. Kern van onze inzet is dat de
NAVO zich binnen de geïntegreerde benadering van veiligheidskwesties
moet blijven concentreren op de politiek-militaire dimensie. Op dat terrein
ligt de kracht van de NAVO. Wel moet de NAVO in staat zijn om in de
planning vanaf het allereerste begin van een operatie rekening te houden
met de niet-militaire aspecten van crisisbeheersing en moet zij nauw
kunnen samenwerken met civiele partners. In uitzonderlijke gevallen kan
dit betekenen dat de NAVO tijdelijk zelf civiele activiteiten ontplooit.
Operaties
Formeel staan operaties niet op de agenda van deze ministeriële NAR. De
verwachting is evenwel dat ministers zullen spreken over Afghanistan en
de mogelijkheden voor transitie van ISAF naar Afghaanse verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het land. De implementatie van het
transitieproces zal zorgvuldig moeten worden vormgegeven en gewaakt
moet worden voor een te overhaaste transitie die de geleverde inspanningen teniet zal doen. De beslissing tot overdracht van verantwoordelijkheden zal per provincie moeten worden afgewogen op basis van
voortgang op het gebied van veiligheid, ontwikkeling en goed bestuur.
De ministers zullen mogelijk ook spreken over de lange termijn NAVO
samenwerkingsrelatie met Afghanistan. Instrumenten uit het Partnerschap
voor Vrede programma van de NAVO kunnen daaraan een bijdrage
leveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 676, nr. 116

5