Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2978
Vragen van het lid Futselaar (SP) aan de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over de kabinetsmaatregelen rondom stikstof (ingezonden
8 mei 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 2 juni 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met de deskundigenmemo van dr. ir. A.B. Van den Burg en dr.
R. Bobbink «Deskundigenadvies Stikstof in perspectief» van 31 maart 2020?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat de policy-brief d.d. 19 december 2019 van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de technische briefing d.d.
28 januari 2020 door het PBL aan de vaste commissie voor Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit onduidelijkheid hebben opgeroepen over het belang van
het niet meer overschrijden van de (wetenschappelijk onderbouwde) kritische
depositiewaarden (KDW) bij alle Natura 2000-gebieden om een gunstige staat
van instandhouding te bereiken?2
Antwoord 2
De wetenschappelijke betekenis van de KDW’en wordt door het kabinet
erkend. In de Kamerbrief waarin het kabinet de structurele aanpak presenteert
(Kamerstuk 35 334, nr. 82), wordt onder meer, via de streefwaarde, ingezet op
het niet meer overschrijden van de KDW en daarnaast wordt tevens is gezet
op maatregelen gericht op natuurversterking en -herstel. Daarmee is de
aanpak in lijn met de policy-brief van het PBL en wordt de definitie van de

1

Stichting BioSFeer, 31 maart 2020, «Betreft: deskundigenadvies «Stikstof in perspectief»»
(https://w-ja.nl/cms/wp-content/uploads/Notitie_reactie_rapport_PBL_AvdBRB.pdf)
2
Planbureau voor de Leefomgeving, 13 december 2019, «Stikstof in perspectief»

ah-tk-20192020-2978
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

KDW, zoals gehanteerd door Van Dobben e.a. (2012)3, onderschreven. Of de
technische briefing van het PBL onduidelijkheid heeft opgeroepen, kan ik niet
beoordelen.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het onderschrijden van kritische depositiewaarden een
noodzakelijke voorwaarde is voor het bereiken van een gunstige staat van
instandhouding en dus niet uitruilbaar is met maatregelen gericht tegen
verdroging of versnippering? Zo nee, kunt u aangeven op grond van welk
wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dit geen noodzakelijke voorwaarde zou
zijn?
Antwoord 3
Realisatie van de doelen van de Vogel- en de Habitatrichtlijn, het in een
gunstige staat van instandhouding brengen en het houden van beschermde
soorten en habitats vraagt om meer maatregelen dan alleen het terugdringen
van de stikstofdepositie. Daarom zijn integrale oplossingen nodig, zoals ik in
mijn brief van 24 april jl. (Kamerstuk 35 334, nr. 82) heb aangegeven. Dit
betekent echter naar mijn oordeel niet dat maatregelen om de stikstofdepositie terug te dringen vervangen kunnen worden door andere maatregelen.
In beginsel is het bereiken van de KDW vanuit het natuurperspectief altijd
positief. Dan is immers met wetenschappelijke zekerheid te stellen dat er
geen sprake is van aantasting van de natuurlijke kenmerken van een gebied
als gevolg van stikstofdepositie. Momenteel wordt, met inschakeling van dr.
Bobbink, onderzoek gedaan naar de vraag of (duurzame) natuurmaatregelen
soelaas kunnen bieden voor het bereiken van de instandhoudingsdoelstellingen in die situaties waar de KDW (nog) niet wordt onderschreden. Als de
resultaten beschikbaar zijn, zal die worden betrokken in de aanpak van de
stikstofproblematiek.
Vraag 4
Is het juist dat de structurele aanpak stikstof, waarover u de Kamer op
24 april 2020 hebt geïnformeerd, op het onderdeel «stikstofdepositiereductie
door middel van bronmaatregelen» een streefwaarde ten doel stelt die
inhoudt dat het oppervlak van Natura 2000-gebieden dat overbelast is met
stikstof af zal nemen van ongeveer 78% nu naar 50% in 2030?4
Antwoord 4
Ja, dit is juist. Op basis van de tabel «Depositie per gebied (Aerius 2018)»5
kan worden geconcludeerd dat in 2018 op circa 78% van de hectares met
stikstofgevoelige habitats sprake was van een overschrijding van de KDW.
Het kabinet streeft er inderdaad naar om in 2030 op ten minste 50 procent
van de hectares met stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden de
stikstofdepositie onder de kritische depositiewaarden (KDW) te brengen.
Vraag 5
Klopt de inschatting dat de gemakkelijkste manier om dit doel te bereiken te
bereiken, het verlagen van depositie op de plekken waar op dit moment de
KDW weinig wordt overschreden is, waarbij de weinig belaste plekken door
dit beleid zullen opknappen, maar de zwaarst getroffen gebieden nauwelijks
profiteren en ernstig gevaar lopen om onomkeerbaar te verslechteren?
Antwoord 5
Het maatregelenpakket uit de brief van 24 april (Kamerstuk 35 334, nr. 82)
leidt tot een brede reductie van stikstofdepositie: in alle gebieden zal de
stikstofdepositie dalen. Zowel ammoniak als stikstofoxiden leggen behoorlijke
afstanden af, waardoor bronmaatregelen per definitie de stikstofdeken
verlagen en daarmee tot (substantiële) stikstofvermindering in alle Natura
2000-gebieden leiden. De genomen maatregelen hebben dus ook positieve
3

Van Dobben, H.F., Bobbink, R., Bal, D. en Van Hinsberg, A., Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000. Alterra
Wageningen UR, 2012.
4
Voortgang stikstofproblematiek: structurele aanpak, 24 april 2020 (2020D15979)
5
https://www.aerius.nl/files/media/publicaties/documenten/
depositie_per_gebied_aerius_2018.xlsx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

effecten op gebieden die in 2030 niet onder de KDW gebracht kunnen
worden. Ook voor deze gebieden wordt goed in kaart gebracht welke
combinatie van natuur(herstel)maatregelen en aanvullende stikstofreductiemaatregelen nodig zijn om verslechtering te voorkomen en te komen tot het
dichterbij brengen van realisatie van de instandhoudingsdoelen. Daarnaast
geldt dat de inzet van de structurele aanpak niet na 2030 niet stopt. Als
onderdeel van de reguliere monitoring en bijstellingssystematiek zal periodiek
bepaald worden welke maatregelen er nodig zijn om ook na 2030 te werken
aan natuurherstel en -versterking en reductie van stikstofdepositie.
Vraag 6
Erkent u dat bovenstaande insteek uitdrukkelijk niet is toegestaan binnen de
Habitatrichtlijn? Kunt u, wetenschappelijk onderbouwd, aannemelijk maken
dat dit scenario, dat duidelijk in strijd is met de Habitatrichtlijn, niet gaat
optreden? In hoeverre zorgt u ervoor dat voorkomen wordt dat deze insteek
in de praktijk zal optreden in de lopende gebiedsprocessen?
Antwoord 6
De structurele aanpak verlaagt de stikstofdepositie in alle gebieden. Er vindt
in veel gebieden ook herstel plaats, wat eraan bijdraagt dat de stikstofgevoelige natuur in een gunstige staat van instandhouding wordt gebracht.
Daarmee is deze aanpak niet in strijd met de Habitatrichtlijn. Ook wordt zo
voorkomen dat de gesuggereerde insteek in de gebiedsgerichte aanpak zal
optreden. Met een monitorings- en bijsturingssystematiek wordt bovendien
bijgehouden of de condities voor behoud en herstel van instandhouding
worden behaald en of het maatregelenpakket of de streefwaarde bijstelling
behoeven.
Vraag 7
Kunt u toelichten wat u verstaat onder «streefwaarde»? Wordt hiermee
bedoeld enkel een bestuurlijke inspanningsverplichting zonder gevolgen
indien de streefwaarde niet wordt gerealiseerd, of zal dit een juridisch
bindende norm zijn? Indien het enkel een inspanningsverplichting betreft,
welke zekerheid kan dan aan die waarde worden ontleend en hoe verhoudt
dit zich dan tot de eisen die voortvloeien uit de uitspraak van de Raad van
State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS)?
Antwoord 7
Het klopt dat de formulering «streefwaarde» aangeeft dat de depositiedoelstelling geen resultaatsverplichting maar een inspanningsverplichting betreft,
waarbij deze zo zal worden vormgegeven dat deze gericht is op het doel tot
het reduceren van stikstofdepositie op daarvoor stikstofgevoelige habitats in
Natura 2000-gebieden. Het hanteren en in regelgeving vastleggen van een
streefwaarde is naast een bewerkstelliging van de verplichtingen die volgen
uit de Vogel- en Habitatrichtlijn ook een belangrijke stip aan de horizon voor
stikstofuitstotende sectoren. Het geeft richting aan het ambitieniveau van het
programma en biedt zo ook duidelijkheid over de langjarige inzet van het
kabinet. Dat er geen resultaatsverplichting is, betekent niet dat de inspanning
ook minder zal zijn. Sterker nog: door wettelijke verankering ontstaat er de
verplichting om continu te bezien of de verwachting blijft dat de streefwaarde
wordt behaald. Als dat niet het geval is, dienen hier extra maatregelen voor
genomen worden. Met een robuust en geloofwaardig pakket van maatregelen
zet het kabinet volop in om de streefwaarde te realiseren.
Aan de streefwaarde als zodanig is niet het identificeren en uitgeven van
ruimte voor economische ontwikkelingen gekoppeld of een verdeling van
ontwikkelruimte die ontstaat wanneer overbelasting van stikstofdepositie
wordt teruggebracht. Ook hierdoor verschilt de huidige aanpak wezenlijk met
die van het PAS.
Vraag 8
Kunt u de antwoorden geven voordat het debat over de Kamerbrief van
24 april en de kabinetsmaatregelen omtrent stikstof plaatsvinden?
Antwoord 8
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3