6
Vragenuur
Vragen�van�het�lid�Van�Meenen�aan�de�staatssecretaris
van�Onderwijs,�Cultuur�en�Wetenschap�over�het�bericht
dat�kostbare�plannen�van�de�KNAW�het�einde�van�het
NIOD�zouden�betekenen.

De�heer�Van�Meenen�(D66):
Voorzitter.�De�toekomst�van�het�NIOD�Instituut�voor�Oorlogs-,�Holocaust-�en�Genocidestudies�staat�op�het�spel.
Het�is�een�nationaal�en�internationaal�gerenommeerd�instituut�met�vooraanstaande�wetenschappers�en�een�zeer
belangrijke�collectie.�Uiteraard�begon�het�na�de�Tweede
Wereldoorlog,�ook�met�onderzoek�daarnaar.�Daarna�was
er�onder�andere�onderzoek�naar�de�val�van�Srebrenica.�Er
werd�medewerking�verleend�aan�het�onderzoek�naar�de
politieke�steun�van�Nederland�aan�de�oorlog�in�Irak.�Het
NIOD�kreeg�opdracht�van�het�ministerie�van�VWS�om�de
resultaten�van�het�door�dit�ministerie�gefinancierde�programma�Erfgoed�van�de�Oorlog�te�beheren�en�toegankelijk�te�maken�voor�een�breed�publiek.�Ook�is�het�instituut�betrokken�bij�het�onderzoek�naar�onze�geschiedenis
in�Nederlands-Indië,�dat�aan�de�vooravond�staat�van�zijn
start.�Dat�onderzoek�is�genaamd:�Van�Indië�tot�Indonesië.�Ook�internationaal�was�het�NIOD�coördinator�bij�het
tot�stand�brengen�van�digitale�toegang�tot�de�Holocaustarchieven�in�heel�Europa,�Israël�en�de�Verenigde�Staten.
Met�het�NIOD�durft�Nederland�te�kijken�naar�de�zwarte
randen�van�zijn�geschiedenis.�Het�is�uniek,�ligt�midden�in
Amsterdam�en�is�voor�iedereen�toegankelijk.
Er�zijn�nu�grote�zorgen�over�de�zelfstandige�positie�van
het�NIOD. Mijn�telefoon�en�mailbox�overstroomden�de�afgelopen�dagen�met�berichten.�Zojuist�trok�het�Nederlands
Auschwitz�Comité�nog�aan�de�bel,�want�het�NIOD�dreigt
te�worden�samengevoegd�met�een�aantal�andere�instituten�in�een�zogeheten�Humanities�Centre.�Daarbij�worden
onderzoekers�en�hun�collectie�van�elkaar�gescheiden.�In
de�ogen�van�mijn�fractie�is�dit�een�zeer�beheersmatige�benadering,�een�managersbenadering�in�plaats�van�een�wetenschappelijke�benadering.�Ik�vraag�de�staatssecretaris
of�hij�mij�kan�vertellen�of�deze�berichtgeving�klopt.�Kan
hij�mij�vertellen�hoe�hij�aankijkt�tegen�dit�idee�ten�aanzien
van�de�gerenommeerde�naam�en�positie�van�het�NIOD?
Geven�wij�die�op?�Waarom�valt�het�NIOD�eigenlijk�onder
de�KNAW?�Hoe�kijkt�de�staatssecretaris�naar�het�voorstel
om�wetenschappers�en�hun�collecties�te�scheiden?

Staatssecretaris�Dekker:
Voorzitter.�Ik�begrijp�de�zorg�van�de�heer�Van�Meenen�heel
goed�als�hij�zich�zorgen�maakt�over�de�zelfstandige�en�onafhankelijke�positie�van�het�NIOD. Laat�ik�direct�voor�alle
duidelijkheid�een�misverstand�uit�de�wereld�helpen.�Het
NIOD�wordt�niet�opgeheven.�De�identiteit�van�het�instituut�blijft�bestaan.�Dat�geldt�ook�voor�de�wetenschappelijke�autonomie�van�het�instituut.�Het�gaat�om�een�plan�van
de�KNAW,�dat�overigens�niet�bedacht�is�door�managers,
maar�door�de�grootste�topwetenschappers�die�wij�in�Nederland�kennen.�Robbert�Dijkgraaf�heeft�dit�plan�destijds
als�voorzitter�van�de�KNAW�met�zijn�bestuur,�waarin�ook

Tweede�Kamer

Vragenuur

een�hoop�wetenschappers�zitten,�bedacht�en�voorgelegd
aan�de�instituten�voor�geesteswetenschappen�om�juist
een�impuls�te�bieden�aan�de�geesteswetenschappen.
Het�gaat�nu�om�zeven�instituten�die�los�van�elkaar�functioneren.�Wat�zou�er�mooier�zijn�dan�om�die�instituten
meer�bij�elkaar�te�brengen�en�hun�collecties�meer�bij�elkaar�te�brengen?�Dat�is�wat�het�plan�behelst.�De�kosten
daarvan,�een�bedrag�van�zo'n�15�miljoen,�is�een�extra�investering�in�de�geesteswetenschappen�om�ervoor�te�zorgen�dat�die�ook�op�internationaal�niveau�blijven�meedraaien.�Laat�ik�een�voorbeeld�geven.�Een�van�de�dingen
waarin�Nederland�achterloopt,�bijvoorbeeld�ten�opzichte
van�landen�als�Engeland�en�Duitsland,�is�het�digitaliseren
van�collecties.�Dat�is�heel�belangrijk�voor�onderzoekers,
maar�ook�voor�het�publiek�en�voor�onderzoekers�wereldwijd.�We�hebben�al�vaker�gesproken�over�bijvoorbeeld
Open�Access,�het�belang�dat�datgene�wat�met�publieke
middelen�is�gefinancierd,�ook�publiek�toegankelijk�is�voor
een�grote�groep.�Momenteel�is�slechts�3%�van�de�collectie�van�het�NIOD�gedigitaliseerd.�Als�je�dat�met�een�aantal
andere�instituten�in�de�geesteswetenschappen�gezamenlijk�zou�oppakken,�door�die�collecties�meer�samen�te�brengen�en�de�expertise�op�dat�terrein�meer�bijeen�te�brengen,
dan�kun�je�echt�een�slag�maken.�Daarmee�wordt�de�publieksfunctie�van�het�NIOD�niet�slechter,�alleen�maar�beter.
De�heer�Van�Meenen�(D66):
Publieke�toegankelijkheid�is�niet�alleen�digitale�toegankelijkheid.�Het�is�ook�de�heel�tastbare�toegankelijkheid,�met
name�van�collecties�uit�bijvoorbeeld�de�Tweede�Wereldoorlog.�Dat�moet�heel�zichtbaar�blijven.�Dat�kun�je�niet�alleen�maar�digitaal�doen.
De�staatssecretaris�stelt�dat�het�een�idee�van�de�wetenschappers�is.�Daarbij�refereert�hij�ongetwijfeld�aan�het�feit
dat�de�KNAW�een�academie�van�wetenschappers�is.�Dat
is�natuurlijk�ook�zo.�Toevallig�ken�ik�de�vorige�drie�voorzitters�persoonlijk.�Eén�van�hen�heb�ik�dit�weekend�nog
gesproken.�Ja,�er�wordt�wel�"Zo!"�geroepen,�maar�het�is
niet�anders.�Daardoor�win�je�natuurlijk�ook�zo'n�geschiedenisquiz,�maar�dat�terzijde.�Hier�wreekt�zich�het�feit�dat
er�een�academie�voor�wetenschappers�is.�We�hebben
hier�te�maken�met�een�beheersmatige�maatregel.�Wat�de
staatssecretaris�daar�ook�over�zegt,�hij�moet�dat�niet�uit
het�oog�verliezen.�Juist�de�wetenschappers,�en�ook�gerenommeerde�instituten�om�de�KNAW�heen,�wijzen�met
enorm�veel�passie�op�de�noodzaak�van�het�voortbestaan
van�het�NIOD�als�zelfstandig�instituut�en�niet�als�onderdeel�van�het�Humanities�Centre.�Ziet�de�staatssecretaris
van�die�kant�nog�enige�bemoeienis�hiermee?�Hij�geeft�enkele�garanties.�Juist�die�garanties�wil�mijn�fractie�inderdaad�horen.�Er�moet�een�zelfstandige�herkenbaarheid�van
het�NIOD�blijven.�Het�mag�niet�zo�zijn�dat�die�collecties�alleen�nog�maar�voor�wetenschappers�of�alleen�nog�maar
digitaal�toegankelijk�zijn.�Ze�moeten�echt�tastbaar�toegankelijk�blijven�voor�het�publiek.
Mijn�laatste�vraag�is�deze:�wat�betekent�dit�voor�de�internationale�beeldvorming�van�ons�land?�Als�een�van�de
weinige�landen�in�de�wereld�durven�wij�te�kijken�naar�onze�zwarte�randen.�Is�deze�beweging�niet�een�signaal�dat
we�daar�langzaam�afstand�van�willen�nemen?
Staatssecretaris�Dekker:
Ik�deel�de�stelling�van�de�heer�Van�Meenen�dat�het�belangrijk�is�dat�collecties�niet�alleen�maar�digitaal�of�alleen
maar�voor�wetenschappers�beschikbaar�zijn,�maar�juist

21 mei 2013
TK�84

84-6-11

Dekker
ook�voor�het�publiek.�De�plannen�van�de�KNAW�zijn�er
juist�ook�voor�bedoeld�om�dat�te�doen.�Er�zijn�nu�zeven
afzonderlijke�collecties,�bij�zeven�instituten,�dus�vrij�versnipperd.�Door�die�samen�te�brengen,�ook�op�één�plek,
ontstaan�er�veel�meer�mogelijkheden�om�de�publieke�toegankelijkheid�daarvan�te�vergroten.�Ik�kan�verwijzen�naar
de�strategische�contourennota�van�de�KNAW,�waarin�dit,
ook�in�die�woorden,�goed�beschreven�en�uitgelegd�staat.
Dat�is�de�achterliggende�idee,�de�bedoeling.�Daarom�ook
heeft�mijn�voorganger,�Halbe�Zijlstra,�destijds�gezegd�dat
hij�zich�in�die�plannen�kan�vinden.�Daarnaast�is�meer�en
betere�samenwerking�tussen�deze�instituten�voor�geesteswetenschappen�ervoor�bedoeld�om�ook�internationaal
gezien�goed�mee�te�kunnen�blijven�draaien.�Dat�betekent
niet�dat�het�NIOD�opgaat�in�een�groter�geheel�of�dat�er
één�grote�organisatie�voor�geesteswetenschappen�ontstaat.�Het�blijven�instituten�met�elk�een�eigen�identiteit
en�met�een�eigen�aansturing.�Maar�door�samenbrengen
van�die�wetenschappers�–�dat�zie�je�ook�in�landen�als�Engeland�en�Duitsland�–�ontstaan�nieuwe�en�bredere�vraagstellingen.�Er�ontstaan�ook�mogelijkheden�als�je�collecties
meer�digitaliseert.�Ik�denk�aan�de�belangrijke�ontwikkeling
in�de�geesteswetenschappen�van�de�eHumanities.�Daarin�wordt�op�een�andere�manier�met�documenten�omgegaan.�Er�wordt�meer�aan�datamining�gedaan.�Dat�levert
belangrijke�bevindingen�op,�ook�in�de�internationale�wetenschappelijke�journals.�Het�is�op�dit�moment�niet�mogelijk,�maar�straks�ontstaan�kansen�om�het�wel�te�doen.
De�heer�Bosma�(PVV):
Het�NIOD�is�natuurlijk�een�gezaghebbend�instituut�dat�al
heel�lang�heel�goed�werk�doet.�Laten�wij�hopen�dat�het
behouden�blijft.�Recentelijk�heeft�het�NIOD�een�bijeenkomst�georganiseerd�en�betaald�–�betaald�met�belastinggeld�–�waarin�mijn�partij,�de�Partij�voor�de�Vrijheid,�in�verband�werd�gebracht�met�het�nationaal-socialisme.�Dat�is
natuurlijk�bizar.�Is�het�een�taak�van�het�NIOD�om�partijen
in�verband�te�brengen�met�het�nationaal-socialisme?�Daar
betalen�wij�toch�geen�belasting�voor?�Het�NIOD�is�toch
geen�partijpolitieke�organisatie?

gloedvol�pleidooi�kan�houden�om�het�NIOD�te�integreren
in�een�veel�groter�instituut,�terwijl�de�betekenisvolle�taak
van�het�NIOD,�namelijk�onderzoek�doen�naar�oorlog,�oorlogsmisdaden�en�genocide�–�ik�denk�ook�aan�de�Armeense�genocide�en�aan�de�Holocaust,�die�in�toenemende�mate�in�ons�land�lijkt�te�worden�ontkend�–�alleen�maar�betekenisvoller�wordt.�Is�de�staatssecretaris�het�met�mij�eens
dat�dat�eigenlijk�een�beetje�op�gespannen�voet�met�elkaar
staat?
Staatssecretaris�Dekker:
Ik�ben�dat�niet�met�de�heer�Bisschop�eens,�met�name�omdat�het�NIOD�niet�wordt�opgeheven.�Het�NIOD�verdwijnt
niet�en�gaat�niet�op�in�een�grotere�organisatie.�Het�achterliggende�idee�van�dit�plan�is�om�de�onderzoekers�van
de�zeven�organisaties�die�alle�zeven�actief�zijn�op�het�vlak
van�de�geesteswetenschappen,�meer�bijeen�te�brengen.
Nu�is�het�vrij�versnipperd:�het�zijn�zeven�losse�organisaties�die�alle�hun�ding�doen.�Op�zich�is�dat�best�goed,�maar
als�je�internationaal�wilt�blijven�meedraaien�en�als�je�ook
wat�wilt�doen�aan�die�publieke�toegankelijkheid�waar�ook
de�heer�Van�Meenen�zo�veel�belang�aan�hecht,�dan�is�het
soms�goed�om�het�samen�te�brengen.�Dat�is�uiteindelijk
de�driver�van�dit�plan.
De�voorzitter:
Ik�dank�de�heer�Van�Meenen�voor�het�stellen�van�de�vragen�en�ik�dank�de�staatssecretaris�voor�zijn�komst.�Daarmee�is�een�einde�gekomen�aan�het�mondelinge�vragenuur.

Staatssecretaris�Dekker:
Ik�ken�het�geval�dat�de�heer�Bosman�aandraagt�niet.
De�voorzitter:
De�heer�Bosma.
Staatssecretaris�Dekker:
De�heer�Bosma,�sorry.�Het�is�in�het�algemeen�goed�als
men�in�wetenschappelijke�instituten�bezig�is�met�empirische�wetenschap.�Dat�is�uiteindelijk�waar�wij�instituten
voor�betalen.
De�heer�Bosma�(PVV):
Ik�ben�blij�met�dit�antwoord.�De�staatssecretaris�keurt�het
partijpolitieke�gedrag�van�het�NIOD�dus�af.�Ik�ben�daar
heel�blij�mee,�want�het�NIOD�is�een�instituut�met�gezag
en�moet�niet�ons�belastinggeld�gebruiken�om�één�partij�in
verband�te�brengen�met�het�nationaal-socialisme,�en�zeker�niet�een�partij�die�juist�gekant�is�tegen�elke�vorm�van
socialisme,�zoals�de�PVV.
De�heer�Bisschop�(SGP):
Als�het�NIOD�niet�bestond,�dan�zou�het�moeten�worden
opgericht.�Ik�neem�aan�dat�de�staatssecretaris�dat�met
mij�eens�is.�Dat�gezegd�zijnde,�vraag�ik�mij�af�hoe�hij�een

Tweede�Kamer

Vragenuur

21 mei 2013
TK�84

84-6-12