Werkplan

2010
Vertrouwen en verifiëren

Utrecht, december 2009

IGZ09-71; oplage 1.000

Inhoud
Voorwoord Inspecteur-generaal

5

1

Dit is de inspectie

7

1.1
1.2
1.3

7
8
10

2

3

Doel handhaving: veilige zorg van goede kwaliteit
Werkwijze
Tussenbalans Meerjarenbeleidsplan 2008-2011:
moderne handhavingsorganisatie in wording

Ontwikkelingen in de omgeving en consequenties voor handhaving

23

2.1
2.2
2.3
2.4

23
24
25
26

Te verwachten wet- en regelgeving
Balanceren tussen vertrouwen en verificatie
Verhouding horizontaal – verticaal toezicht
Verwachtingen soms te hoog

Dit gaan we doen in 2010

29

3.1
3.2
3.3

29
29
31

Verder aan de slag met het IGZ-handhavingskader
Ontwikkeling (veiligheids)normen
Rol IGZ in bestuur en toezicht met betrekking tot kwaliteit
en veiligheid en fusietoezicht
3.4 Gefaseerd toezicht
3.5 Optimaliseren meldingenproces
3.6 Zichtbare Zorg en kwaliteit transparantie
3.7 Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording
3.8 Samenwerkende toezichthouders binnen het domein
gezondheidszorg
3.9 Internationale ontwikkelingen
3.10 Ondersteuning inspecties Curaçao, St. Maarten en BES-eilanden
3.11 Ontwikkeling bureau Opsporing
3.12 Tijdelijke Raad van Advies IGZ
4

32
33
34
35
36
37
38
39
39

Inspectieprogramma’s

41

4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7

41
44
46
48
52
55
58

IGZ-brede domeinoverstijgende projecten
Gezondheidsbevordering
Gezondheidsbescherming
Eerstelijnsgezondheidszorg
Specialistische somatische zorg
Gehandicaptenzorg
Ouderenzorg
Werkplan 2010

3

4.8
4.9
4.10
4.11
5

Zorg thuis
Geneesmiddelen
Geestelijke gezondheidszorg
Medische technologie

Zo gaan we het organiseren

77

5.1
5.2
5.3

77
78
82

Bestedingsplan
Activiteiten stafafdelingen
IGZ-loket

Bijlagen
1
2
3
4

4

60
62
68
71

83
Doelstellingen Meerjarenbeleidsplan 2008-2011
Voor gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg
Bestedingsplan
Formatie primair proces handhaving
Lijst van afkortingen

Inspectie voor de Gezondheidszorg

83
84
85
86

Voorwoord
De zorgsector is een uitdagende, boeiende en dynamische sector. Er is in het algemeen
goede zorg die verantwoord is – dat is in Nederland de meeste zorg –, er is risicovolle zorg
die de veiligheid bedreigt – die komt nog te veel voor – en er is nepzorg – met name bij
sommige alternatieve behandelaren en via de (internet)handel in geneesmiddelen. De
inspectie heeft met alle drie soorten zorg te maken, maar haar grootste zorg zijn de risico’s
op onveilige zorg die patiënten en cliënten schade opleveren. Daarom – en omdat de
capaciteit beperkt is – werkt de inspectie risicogestuurd.
Met de staat van de volksgezondheid duiden we in Nederland aan hoe het met de
gesteldheid van de bevolking is. In de volksgezondheid zien we uitdagingen ‘Hoe kunnen
we de gezondheid van de burgers verbeteren’ en zien we bedreigingen ‘Hoe kunnen we
risico’s tegengaan’. Aan die uitdagingen en bedreigingen werken drie partijen. De overheid
beïnvloedt de staat van de volksgezondheid met beleid, veelal met behulp van wet- en
regelgeving. Dat beleid is voor de preventiewerkers, leveranciers van medische producten
en zorgaanbieders het kader waarbinnen zij zorg verlenen, veelal op basis van (beroeps-)
normen en richtlijnen. Zij beïnvloeden de staat van de volksgezondheid met de (zorg-)
producten die zij leveren. De totale gezondheidszorg (openbare gezondheidszorg, curatieve
zorg, langdurige zorg, productie van geneesmiddelen en medische technologie) is het
werkveld van de inspectie. Zij levert een onafhankelijk oordeel via toetsing van de kwaliteit
van zorg aan de wet- en regelgeving van de overheid, aan de (beroeps-)normen en
richtlijnen van de zorgaanbieders en betrekt daar klantervaringen bij. Met die oordelen
adviseert ze de bewindslieden over de uitwerking van wet- en regelgeving op de kwaliteit
van zorg, adviseert en stimuleert ze zorgaanbieders om tot betere kwaliteit van zorg te
komen, treft ze sancties bij uitblijven van verbetering en grijpt ze hard in als de kwaliteit
echt onder de maat is; bijvoorbeeld door sluiting van een instelling of het aanbrengen van
een disfunctionerende arts bij de tuchtrechter.
Beleid ontwikkelen, zorg verlenen en handhaven zijn op elkaar betrokken en daarom dreigt
af en toe rolvermenging. Met name handhaven mag zich in een groeiende belangstelling
verheugen. Dat geeft de maatschappelijke relevantie van het inspectiewerk aan. Maar een te
grote bemoeienis van de omgeving kan de onafhankelijkheid van de inspectie in gevaar
brengen. Dat moet niemand willen.
Ook in 2010 concentreert de inspectie zich op handhaven, dat is haar opdracht. Dat niet
alles kan wat wellicht moet, is evident. Maar binnen onze mogelijkheden werken we er met
hart en ziel aan dat iedereen gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg kan hebben.

Prof. dr. Gerrit van der Wal,
Inspecteur-generaal voor de Gezondheidszorg

Werkplan 2010

5

Te midden van steeds
snellere ontwikkelingen
zoekt de inspectie vanuit
haar handhavingsopdracht
constant naar een
effectieve bijdrage aan de
kwaliteit en veiligheid van
zorg.

1

Dit is de inspectie

1.1

Doel handhaving: veilige zorg van goede kwaliteit

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft een uitdagende en boeiende positie in de
Nederlandse zorgsector, ook internationaal. Het uitdagende zit vooral in de verwachtingen
die de maatschappij van de inspectie heeft, in de delicate balans tussen vertrouwen en
veriﬁcatie bij zorgaanbieders en in het vergroten van de eﬀectiviteit van haar werk. Het
boeiende zit in de voortdurende interactie tussen beleid, uitvoering en toezicht. Te midden
van steeds snellere ontwikkelingen zoekt de inspectie vanuit haar handhavingsopdracht
constant naar een eﬀectieve bijdrage aan de kwaliteit en veiligheid van zorg. Die moet
uiteindelijk leiden tot meer ‘gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg’.
Veranderende verhouding beleid, uitvoering, toezicht
De driehoek beleid-uitvoering-toezicht impliceert in de zorg een complex samenspel tussen
het departement van VWS als beleidsmaker, de zorgaanbieder als private uitvoerder en de
inspectie als handhaver. Dat samenspel vindt plaats in een veranderende samenleving
waarin nu eens ruimte en regelarmoede heersen en dan weer normering en controle. De
inspectie beweegt vanuit haar handhavingsrol mee met de wisselende getijden in de
maatschappij. Tegelijkertijd wil ze een stabiele factor zijn: wat de bewegingen ook zijn, haar
focus blijft de kwaliteit en veiligheid van zorg en ze kiest steeds de meest eﬀectieve attitude
en maatregelen om haar doel te realiseren.
Omdat de inspectie vanuit een oogpunt van transparantie alle handhavingsresultaten actief
openbaar maakt, is zij zeer zichtbaar voor de samenleving en de politiek. Hierdoor is er
gevaar voor de onafhankelijke positie van de inspectie. Haar onafhankelijkheid – dat wil
zeggen haar van politiek, commercie en andere belangen onafhankelijke oordeelsvorming
– is en blijft haar hoogste goed en moet ook gekoesterd worden door eenieder die de
volksgezondheid en de patiënt echt centraal stelt. Haar risicogerichte benadering is in deze
tijden van formatiebeperking pure noodzaak; niet alles wat de inspectie en de politiek
willen, kan de inspectie binnen de bestaande mogelijkheden realiseren. De inspectie moet
daarom kiezen voor toezicht op de grootste risico’s voor de kwaliteit van zorg en de
patiëntveiligheid. Prioriteit blijft de aanpak van de grootste risico’s.
De inspectie hoort organisatorisch weliswaar tot het ministerie van VWS, maar is geen
beleidsontwikkelaar. Als ze zich meer op beleidsontwikkeling zou richten, zou ze ongetwijfeld in problemen komen bij de handhaving. Want welke slager is objectief genoeg om
in zijn rol van keurmeester zijn eigen vlees af te keuren? Wel is vóór vaststelling van beleid
een handhavingstoets van de inspectie nodig. Die gaat dan uitsluitend over de handhaafbaarheid. Ook zijn de inzichten en resultaten van de inspectie zeer van belang voor de
beleidsontwikkeling; daar adviseert de inspectie de bewindslieden dan ook over.

Werkplan 2010

7

Het gros van de inspecteurs en toezichtmedewerkers heeft een zorg-professionele achtergrond. Daarom hebben ze verstand van de uitvoering. Eén van de manieren om de kwaliteit
van zorg te verbeteren, is het adviseren en stimuleren van zorgaanbieders om de best
mogelijke kwaliteit te leveren. Maar er zijn grenzen aan de advies- en stimuleringsrol van de
inspectie. Als zorg onder de maat is, als er risico’s zijn, als veilige zorg niet geborgd is, dan
volgen corrigerende, bestuursrechtelijke, tuchtrechtelijke en strafrechtelijke maatregelen.

1.2

Werkwijze

De inspectie ontwikkelt zich meer en meer in de richting van een moderne handhavingsorganisatie. Handhaving is gericht op het naleven van wettelijke regels en normen door de
onder toezicht gestelden. Daartoe beschikt de inspectie over een breed scala aan instrumenten: van advies via stimulering en drang tot dwang. Aan dat scala worden op korte
termijn als de Eerste Kamer het wetsvoorstel goedkeurt de instrumenten bestuurlijke boete
en last onder dwangsom toegevoegd op grond van de Wet uitbreiding bestuurlijke
handhaving volksgezondheidswetgeving (WUBHV). De inspectie beschikt dan op grond van
diezelfde wet ook over de bevoegdheid om in bepaalde gevallen zorgdossiers in te zien,
zonder toestemming van de betrokken patiënt. Daarmee heeft de inspectie een breder
arsenaal aan middelen voor de uitoefening van haar handhaving gekregen.
Soorten handhaving
De inspectie onderscheidt vier soorten handhaving:
1 Incidententoezicht (IT – toezicht op basis van meldingen en signalen).
2 Thematisch toezicht (TT – toezicht op een bepaald onderwerp in instellingen of bij
beroepsbeoefenaren).
3 Gefaseerd toezicht (GT – toezicht op basis van brede informatieverzameling met
risicoanalyse).
4 Opsporing van strafbare feiten.
De inspectie houdt vooral daar toezicht waar risico’s in de zorg het grootst zijn en waar zij
een eﬀectieve bijdrage kan leveren aan de vermindering ervan. Hiervoor maakt de inspectie
met name gebruik van het systeem van gefaseerd toezicht. Het veld bepaalt kwaliteitskaders, professionele normen en kwaliteitsindicatoren voor de invulling van verantwoorde
zorg. Met behulp van de uitkomsten van de indicatoren en normen verkrijgt de inspectie
inzicht in de risicogebieden van de zorg. De inspectie hanteert deze ‘veldnormen’ zoveel
mogelijk als handhavingsnormen. Als het veld niet zelf de norm voor de kwaliteit van zorg
bepaalt, dan bepaalt de inspectie op basis van haar expertise in het publieke belang de
handhavingsnorm. De minister van VWS hecht eraan dat er veiligheidsnormen voor de
kwaliteit van zorg tot stand komen op basis waarvan de inspectie kan toetsen. Dat geldt
zorgbreed: curatieve zorg, langdurige zorg (waaronder chronisch zieken), openbare
gezondheidszorg en veilige producten. Het komende jaar geeft de inspectie nadere
invulling aan haar ondersteunende rol bij het vaststellen door veld en ministerie van wat
verantwoorde zorg is.
8

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Ook in 2010 gaat de inspectie verder met het regisseren van de ontwikkeling van kwaliteitskaders en indicatoren, zodat zij haar methodiek zorgbreed kan inzetten. Daar waar deze
risico’s het grootste zijn of waar sprake is van meldingen over een ernstig falen, neemt de
inspectie op basis van nader onderzoek maatregelen. Welke maatregelen de inspectie in
welke situatie neemt, werkt zij nader uit op basis van het handhavingskader. Zodoende
krijgt de zorgaanbieder meer inzicht in wat hij van de inspectie mag verwachten. De
inspectie maakt haar eigen handelen transparanter door duidelijk te zijn over de maatregelen die zij kan en zal inzetten.
De werkwijze van de inspectie is weergegeven in onderstaande handhavingscyclus.
Zorg / Volksgezondheid /
Medische producten

Selecteren

Toepassen
maatregelen verifiëren

Toezicht-onderwerpen

Prioriteiten

Objecten /
Aandoeningen
Informatie
verzamelen
Strafmaatregel

Bestuursrechtelijke
maatregel

Corrigerende
maatregel
Risico-analyse

Advies /
Stimulans

Bevindingen
+
Oordeel
+
Bepalen soort
maatregel

Werkplan 2010

Verdiepende
informatie
verzamelen

9

1.3

Tussenbalans Meerjarenbeleidsplan 2008-2011:
moderne handhavingsorganisatie in wording

In het Meerjarenbeleidsplan 2008-2011 Voor gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg
heeft de inspectie doelen geformuleerd en de koers uitgezet waarlangs ze die wil bereiken.
Uitgangspunt is dat de inspectie zich wil ontwikkelen van een traditionele toezichthouder
tot een moderne handhavingsorganisatie. Een moderne handhavingsorganisatie is
proactief, initiëert zorgbrede transparantie, maakt handhavingsresultaten actief openbaar,
bevordert internationale samenwerking, innoveert handhavingsmethoden op basis van
eﬀectiviteitsonderzoek en zoekt samenwerking met andere inspecties.
Halverwege de looptijd is het tijd voor een tussenbalans om te kunnen beoordelen wat de
inspectie in 2010 en 2011 nog moet doen om haar doelen te realiseren (zie bijlage 1 voor
prioritaire doelen, aandachtspunten, transitiestappen en organisatorische doelen).
Doelstellingen horen in het algemeen speciﬁek, meetbaar, actief, realistisch en
tijdgebonden (smart) geformuleerd te zijn. De inspectie heeft er bewust voor gekozen om
haar doelstellingen in haar meerjarenbeleidsplan in termen van richtinggevende
streefbeelden te verwoorden. De prioritaire doelen zijn zogenoemde ‘-er’ doelen: veiliger
zorg, eﬀectievere preventie, transparantere zorg, meer en gerichter aandacht voor
kwetsbare groepen. Deze doelen zijn veel langer houdbaar en nastreefbaar dan de looptijd
van het meerjarenbeleidsplan. Ze zijn van alle tijden. Omdat op het terrein van deze
prioritaire doelen meer partijen actief zijn, is de precieze bijdrage van de inspectie niet zo
eenvoudig vast te stellen. Dat heeft tot gevolg dat het opmaken van een tussenbalans niet
een kwestie is van afvinken van producten, maar veeleer van de vraag of de inspectie door
haar handhavingsactiviteiten de doelen dichterbij heeft gebracht.

Input

Troughput

Inspectie

Output

Outcome

Final
Outcome

Onder toezicht
staande

Volksgezondheid

Effectketen
Input:
Troughput:
Output:
Outcome:

de menskracht en de middelen van de inspectie
de feitelijke inspectieactiviteiten
de resultaten van de inspectieactiviteiten in termen van productie
de invloed, op proces- en structuurniveau, van de inspectieactiviteiten op de
onder toezicht staande
Final Outcome: de uiteindelijke impact van de inspectieactiviteiten op de volksgezondheid

10

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Tussenbalans halverwege: niet ontevreden en nog veel te doen
In het algemeen mag de inspectie niet ontevreden zijn over wat ze de afgelopen 2 jaar in
gang heeft gezet en al bereikt heeft: ontwikkeling van haar wijze van handhaving, een
aantoonbare bijdrage aan veiliger zorg – onder meer door alerter en zakelijker
proportioneel ingrijpen – en een goede start van haar transitie tot moderne
handhavingsorganisatie. Kort samengevat:
– De prioritaire doelen liggen redelijk op schema.
– De aandachtspunten zijn gehonoreerd.
– De transitiestappen krijgen inhoud.
– De organisatorische doelen komen gestaag dichterbij.
De jaren 2010 en 2011 zullen opnieuw veel van de inspectie vragen. Naast haar reguliere
werkzaamheden zijn er nieuwe ontwikkelingen op de zorgmarkt, zoals de nieuwe toetreders die toenemende aandacht van de inspectie vragen, en is de positie van de inspectie
in nieuwe wetgeving vergroot. De inspectie zal een beperkte formatiekrimp moeten
opvangen, zij wil de primaire werkprocessen verder professionaliseren, de informatiehuishouding digitaliseren en haar personeelsbeleid moderniseren. Dat zijn allemaal
voorwaarden waaronder de inspectiemedewerkers nog beter in staat zullen zijn hun werk
resultaatgericht, doelmatig en met plezier te doen.
Prioritaire doelen redelijk op schema
Gemiddeld genomen kan de inspectie concluderen dat het met het realiseren van de
prioritaire doelen goed gaat. Het hoofdaccent heeft vooral gelegen op het bevorderen van
de kwaliteit van zorg en het verminderen van risico’s voor burgers, patiënten en cliënten.
Ook aan de andere doelstellingen is hard gewerkt. Deze krijgen de komende jaren extra
aandacht.
Kwaliteit van zorg bevorderen
Deze doelstelling overkoepelt als het ware alle vier prioritaire doelen. De inspectie vindt
dat ze zeker stappen vooruit heeft gezet, zowel in de curatieve en langdurige zorg, als in
de publieke gezondheidszorg en de veiligheid van geneesmiddelen en medische
technologie. Groot winstpunt is dat Raden van Bestuur van instellingen zich nadrukkelijker bewust geworden zijn van hun eindverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van zorg
die hun instellingen leveren. Vooral de attitude van de inspectie en de handhavingsresultaten hebben daaraan bijgedragen (door middel van het verder doorvoeren van
gefaseerd toezicht, incidentenonderzoek, thematisch onderzoek, instellen van verscherpt
toezicht, regelmatig inzetten van bestuurs-, tucht- en strafrechtelijke maatregelen en
systematisch volgen van uitvoering van opgelegde maatregelen). Die bewustwording is
een uiterst belangrijk tussenresultaat, maar slechts een eerste stap. Eﬀecten moeten de
komende jaren zichtbaar worden. Winstpunt is ook dat de veldpartijen in curatieve en
langdurige zorg, mede door toedoen van de inspectie, concrete afspraken hebben gemaakt
over veilig werken, veilig incidenten melden en terugdringen van vrijheidsbeneming.
De inspectie blijft de resultaten nauwgezet volgen.

Werkplan 2010

11

Er zijn vorderingen, maar de inspectie beseft ook terdege dat er nog een wereld te winnen
valt bij deze belangrijke doelstelling en dat handhaving daaraan kan bijdragen. Belangrijke
accenten bij handhaving de komende jaren:
– Verder doorvoeren en systematisch uitvoeren van gefaseerd toezicht, vooral in de
openbare gezondheidszorg, bij GGD’en, in de eerstelijnszorg (waaronder mondzorg en
huisartsen), in privéklinieken, in gehandicaptenzorg, ouderenzorg en thuiszorg en in de
geestelijke gezondheidszorg.
– In alle gezondheidszorgsectoren blijvende aandacht voor patiëntveiligheid en voorkómen van vermijdbare schade, ook in eerstelijnszorg en extramurale zorg. De vorderingen met de veiligheidsprogramma’s van het veld zal de inspectie nauwlettend volgen.
Medicatieveiligheid in de eerstelijnszorg, gehandicaptenzorg, ouderenzorg, zorg thuis
en geestelijke gezondheidszorg.
– Meldingsbereidheid van calamiteiten door instellingen, in ieder geval bij de huisartsendienstenstructuren, in de gehandicaptenzorg, de ouderenzorg en de zorg thuis en het
stimuleren van eigen onderzoek door instellingen
Er zijn ook subdoelstellingen waaraan de inspectie niet de gewenste prioriteit kon geven.
Die liggen hoofdzakelijk in de voorwaardenscheppende sfeer: zorgopleidingen, competenties van medewerkers in de directe zorg en het terugdringen van instroom-, doorstroom- en wachttijden. In de eerstelijnszorg en de thuiszorg zal de inspectie de komende
jaren aandacht besteden aan de bekwaamheid en kwaliteit van zorgverleners waarbij
scholing, kennis van beroepsnormen en kwaliteitsmanagementsystemen aandachtspunten
zijn.
Preventie eﬀectiever maken
Deze doelstelling krijgt gestalte in de handhavingsprogramma’s ‘Gezondheidsbevordering’
en ‘Gezondheidsbescherming’. Deze programma’s impliceren ook veel aandacht voor
kwetsbare groepen, met name kinderen, jeugd en asielzoekers.
De gemeenten in Nederland voeren gezondheidsbeleid. De inspectie wil er door haar wijze
van handhaving (met name door advisering, stimulering en toetsing) aan bijdragen dat het
gemeentelijk gezondheidsbeleid een groter eﬀect sorteert op de gezondheid op populatieniveau. Deze doelstelling ligt goed op schema, vooral door het doorvoeren van gefaseerd
toezicht in de openbare gezondheidszorg en de lopende onderzoeken
‘Gezondheidsbevordering integraal beleid’, ‘Eﬀecten van gemeentelijk gezondheidsbeleid
in wijken met de slechtste gezondheidstoestand van de bevolking’ en ‘Psychosociale
problemen bij jeugd’.
In 2010 wijdt de inspectie haar Staat van de Gezondheidszorg (SGZ) aan de openbare
gezondheidszorg. Uit lopend onderzoek hiervoor blijkt dat de preventiecyclus op het terrein
van de rijksspeerpunten roken, overgewicht, overmatig alcoholgebruik en depressie (nog)
onvoldoende werkt.
Op het terrein van gezondheidsbescherming ligt het accent de komende jaren op infectieziektebestrijding, het functioneren van private laboratoria en de kwaliteit van het operatio12

Inspectie voor de Gezondheidszorg

neel presterend vermogen van de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen.
De zorgbrede campagnes ‘Voorkom schade, werk veilig’ en ‘Zorg voor vrijheid’ hebben sterk
preventieve kanten. Het blijft ook de komende jaren een uitdaging voor de inspectie om
preventieve activiteiten te bevorderen in de publieke, curatieve, langdurige en geestelijke
gezondheidszorg. Deze subdoelstelling heeft de komende jaren nog veel aandacht nodig.
De SGZ 2010 zal daar zeker een impuls aan geven.
Transparantie van geleverde kwaliteit van zorg vergroten
Deze doelstelling krijgt tot nu toe langs drie lijnen vorm:
– Door het project Zichtbare Zorg (voorheen Zorgbrede Transparantie van Kwaliteit).
– Door de actieve openbaarmaking van de handhavingsresultaten van de inspectie in de
vorm van publicatie van alle rapporten, instelling van verscherpt toezicht en
bestuursrechtelijke maatregelen op de IGZ-website.
– Door publiekswaarschuwingen van de inspectie op haar website.
Het project Zichtbare Zorg is van start gegaan met de ondersteuning van sectorgewijze
stuurgroepen (samengesteld uit vertegenwoordigers van VWS, zorgaanbieders, patiëntenorganisaties, verzekeraars en inspectie) voor het ontwikkelen van kwaliteitsindicatoren.
Zichtbare Zorg biedt een hulpstructuur voor zorgaanbieders die de kwaliteit van hun zorg
transparant moeten maken. Hiermee werkt Zichtbare Zorg aan de mogelijkheid voor
burgers om hun zorgaanbieder te kiezen en krijgen verzekeraars de mogelijkheid zorg in te
kopen op basis van kwaliteitsscores. De informatie over kwaliteit van geleverde zorg die
Zichtbare Zorg verzamelt, is een aanvulling op de speciﬁeke toezichtinformatie die de
inspectie nodig heeft.
In de eerste jaren heeft het project zich hoofdzakelijk gericht op het ontwikkelen, meten,
openbaar maken en evalueren van kwaliteitsindicatoren en op de secretariële ondersteuning van de stuurgroepen. Het komende jaar krijgt het project een andere organisatorische inbedding, buiten de inspectie. Zichtbare Zorg richt zich in 2010 naast de
ontwikkeling van kwaliteitsindicatoren ook op digitalisering van indicatoren en de
ontwikkeling van een beheersstructuur voor de kwaliteitsinformatie.
De inspectie maakt haar handhavingsresultaten actief openbaar. Onder andere via de
rapporten kunnen burgers, zorgaanbieders en verzekeraars kennis nemen van het oordeel
van de inspectie over de kwaliteit van zorg in speciﬁeke instellingen en op geaggregeerd
niveau.
De inspectie kan waarschuwingen uitgeven in gevallen van risico’s in de zorg. In de
afgelopen periode betrof dat bijvoorbeeld een waarschuwing voor de risico’s bij het gebruik
van permanente rimpelvullers en een waarschuwing voor het op de markt verschijnen van
vervalste insulinenaaldjes. De inspectie licht bij dit soort risico’s actief voor, zowel via de
media als via haar website.
De inspectie constateert dat transparantie van kwaliteit van zorg meer vanzelfsprekend is
geworden. Het is niet meer de vraag of kwaliteitsinformatie beschikbaar komt, maar hoe.
Werkplan 2010

13

Via het project Zichtbare Zorg heeft de inspectie hieraan een duidelijke impuls gegeven. De
komende jaren blijft de inspectie actief betrokken bij het project Zichtbare Zorg en zet ze
actieve openbaarmaking en publiekswaarschuwingen waar nodig voort. De inspectie zet in
op het in 2011 actief openbaar (laten) maken van de Hospital Standard Mortality Rate
(HSMR), een indicator voor de kwaliteit van zorg in een ziekenhuis.
Meer en gerichter aandacht besteden aan kwetsbare groepen
Het is een klassieke overheidsverantwoordelijkheid om op te komen voor de kwetsbare
groepen in de maatschappij. Deze doelstelling krijgt in bijna alle handhavingsprogramma’s
van de inspectie vorm. De doelstelling ligt weliswaar goed op schema, maar het is altijd de
vraag of je voldoende doet.
De inspectie heeft haar handhavingsactiviteiten de afgelopen jaren – naast algemene
aandacht voor de gehandicapten-, ouderen- en geestelijke gezondheidszorg – speciﬁek
gericht op kinderen (signalering kindermishandeling en incidentenonderzoek naar onder
verdachte omstandigheden overleden kinderen) en jeugd.
Ook heeft het terugdringen van vrijheidsbeperking in de langdurige zorg een prominente
plek op haar agenda gekregen. Samen met het veld heeft de inspectie in 2008 een
intentieverklaring ondertekend om de komende 3 jaar het aantal vrijheidsbeperkende
maatregelen fors te verminderen.
De komende jaren besteedt de inspectie speciﬁek aandacht aan de kwaliteit van de
medische zorg aan asielzoekers, gevangenen en kinderen (signalering kindermishandeling,
risico’s bij radiologie, klinisch onderzoek en bijwerkingen van geneesmiddelen).
Aandachtspunten gehonoreerd
Bij het opstellen van het meerjarenbeleidsplan heeft de inspectie naast vier prioritaire
doelen drie aandachtspunten geformuleerd. Deze aandachtspunten hebben niet de status
van prioriteit, maar speciﬁeke activiteit was en is nodig. De doelstelling ligt op alle drie
onderdelen op schema. Het gaat om de volgende aandachtspunten:
1 Samenwerkende inspecties.
2 Internationale samenwerking.
3 Opsporing.
Samenwerkende inspecties
De inspectie weet collega-inspecties inmiddels moeiteloos te vinden. Dat komt enerzijds
door het formeren van een Inspectieraad – waarin de Inspecteur-generaal zitting heeft –
met onderliggende gemeenschappelijke werkgroepen, maar ook doordat samenwerking op
speciﬁeke terreinen eﬀectief en eﬃciënt kan zijn. De Inspectieraad is tot stand gekomen om
de door de politiek gewenste reductie van vermijdbare toezichtlast te regisseren. Dat is in
bepaalde domeinen goed gelukt. De oriëntatie van de Inspectieraad zal verplaatsen van
‘minder last’ naar ‘meer eﬀect’. De inspectie is daar blij mee. Er zijn gemeenschappelijke
werkgroepen voor onder andere eﬀectiviteit van toezicht, voorlichting en publiciteit,
automatisering. De inspectie investeert in deze werkgroepen. Naast deze gemeenschappe14

Inspectie voor de Gezondheidszorg

lijke werkgroepen en het gemeenschappelijk inspectieloket voor ziekenhuizen zijn er
lopende samenwerkingsverbanden:
– Met de Inspectie jeugdzorg en de Inspectie van het Onderwijs in het project Integraal
Toezicht Jeugd.
– Met de Inspectie voor de Sanctietoepassing voor het toezicht op zorg in penitentiaire
inrichtingen.
– Met de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid voor de kwaliteit van het presterend
vermogen van de GHOR en voor de kwaliteit en veiligheid bij grote evenementen.
– Met de Arbeidsinspectie voor agressie-incidenten in de gehandicaptenzorg en de
arbeidsomstandigheden voor het personeel en de relatie met kwaliteit.
– Met onder andere de VROM-Inspectie op het terrein van brandveiligheid van
zorginstellingen.
– Met de Voedsel en Waren Autoriteit op het terrein van de kwaliteit van afdelingskeukens
in ziekenhuizen.
De geneesmiddelenketen is in Nederland anders georganiseerd dan in alle andere landen:
de verantwoordelijkheid voor klinisch onderzoek (belegd bij de CCMO), voor registratie van
geneesmiddelen (belegd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen), voor de
productie, distributie en gebruik van geneesmiddelen (belegd bij de Inspectie voor de
Gezondheidszorg) en voor de bijwerkingenregistratie (belegd bij Lareb).
De inspectie is initiatiefnemer geweest om alle partners in de geneesmiddelenketen, te
weten CCMO, CBG, IGZ, Lareb en RIVM, bij elkaar te brengen en te bezien op welke manier
de keten beter en slimmer, met behoud van de verantwoordelijkheden, georganiseerd kan
worden. Onder voorzitterschap van het ministerie van VWS worden bijeenkomsten
gehouden. De inspectie verwacht dat ook de samenwerking voor externe partijen vruchten
zal afwerpen.
Internationale samenwerking
De afgelopen jaren heeft de inspectie zich erg ingespannen om te komen tot een internationaal netwerk van inspecties in de EU-landen, het European Platform of Supervisory
Organisations (EPSO). Dat is gelukt. Daarnaast benut de Inspecteur-generaal zijn functie van
Nederlandse Chief Medical Oﬃcer (CMO) voor internationale contacten en vervult de
Hoofdinspecteur voor het domein Verpleging en chronische zorg de rol van Chief Nursing
Oﬃcer (CNO). Internationale contacten vinden vooral plaats op de CMO-bijeenkomsten
(tweemaal per jaar). Daar vindt uitwisseling van activiteiten plaats en discussie over
gemeenschappelijke aanpak van gemeenschappelijke problemen. De doelstelling om
internationaal georiënteerd te zijn, ligt vooral op schema door de revitalisering van het
EPSO, maar zeker ook door de investering van de inspectie in internationale samenwerking
op het terrein van geneesmiddelen en medische technologie. De inspectie heeft in het
European Medicines Agency (EMEA) een invloedrijke positie en voert ook inspecties in het
buitenland uit. Ze gebruikt haar positie vooral om niet geheel bonaﬁde organisaties en hun
producten te weren en daar op Europees niveau afspraken over te maken.

Werkplan 2010

15

In mondiaal verband participeren de inspectie en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen in de top van de Heads of Medicines Agencies, een informeel overleg van
bevoegde autoriteiten op het gebied van geneesmiddelen. In dit overleg wordt een netwerk
opgebouwd en kennis uitgewisseld. Het initiatief blijkt in toenemende mate goed te
functioneren nu de productie van grondstoﬀen en farmaceutische eindproducten in
toenemende mate globaliseert. Een voorbeeld daarvan is de snelle uitwisseling van
standpunten en acties als een geneesmiddel dat is geproduceerd in India, niet voldoet aan
de eisen en er snelle actie is vereist om het in alle landen waar het op de markt is, terug te
roepen.
De inspectie is voorzitter van de Nederlandse Farmacopee Autoriteit en is lid van de
Europese Farmacopee Commissie. De Europese Farmacopee stelt eisen aan farmaceutische
grondstoﬀen en toedieningsvormen. In Europa en in grote delen van de wereld is de
geneesmiddelenwetgeving verankerd met de eisen in de Farmacopees.
Binnen de Raad van Europa participeert de inspectie in het expertcomité op het gebied van
farmaceutische vraagstukken en volksgezondheid. Onderwerpen als patiëntveiligheid maar
ook indicatoren en kleinschalige bereidingen in gezondheidszorginstellingen worden daar
besproken en op elkaar afgestemd.
Medische hulpmiddelen is een dynamisch en zeer internationaal veld. De bevoegde
autoriteiten op het gebied van de medische hulpmiddelen vergaderen twee keer per jaar.
De inspectie levert haar bijdrage aan het tot stand komen van nieuwe regelgeving en is
actief in het coördineren van speciﬁeke onderwerpen. Heel concreet betekent het ook
inhoudelijke afstemming over zaken, zoals meldingen, status van bepaalde producten en
vervalsingen.
De Europese databank Eudamed heeft als doel om alle fabrikanten en medische hulpmiddelen te bevatten. Tevens moeten de 27 lidstaten op enige termijn ook alle meldingen
in Eudamed registreren. De inspectie levert haar bijdrage aan de totstandkoming van
Eudamed.
Opsporing
De inspectie heeft in haar meerjarenbeleidsplan handhaving gedeﬁnieerd als toezicht en
opsporing. Gezien de zichtbare ontwikkelingen in de omgeving van de inspectie vond de
inspectie versterking van de opsporingsfunctie nodig. Deze doelstelling is door de
versterking en betere positionering van het bureau Opsporing deels gerealiseerd. De
borging van het bureau krijgt steeds meer vorm en daarmee de verbinding met de
toezichtactiviteiten in de tien handhavingsprogramma’s, waarbij de verbinding het meest
stevig is met de programma’s geneesmiddelen en medische technologie. Op casusniveau
vindt samenwerking plaats. Het bureau Opsporing biedt gevraagd en ongevraagd advies
en ondersteuning. Ook op strategisch niveau is dit bureau beter gepositioneerd.

16

Inspectie voor de Gezondheidszorg

De samenwerking met externe partners (douane, FIOD-ECD, politie, VWA) is onverminderd
goed. De inspectie heeft een convenant met het Openbaar Ministerie. De praktische
samenwerking met het Openbaar Ministerie heeft vorm gekregen door inbedding binnen
het Functioneel Parket van het OM.
De eerste stappen naar het verder aanhalen van de banden met de politie teneinde de
bekendheid met het werk van inspectie te verbeteren, zijn gezet.
Bovenstaande drie aandachtspunten uit het meerjarenbeleidsplan komen in hoofdstuk 3
over de activiteiten van de inspectie in 2010 nader aan de orde.
Transitiestappen krijgen inhoud
De in het meerjarenbeleidsplan geformuleerde transitiestappen zijn bedoeld om de
inspectie als moderne handhavingsorganisatie vorm te geven. Ze zijn zowel in- als extern
gericht en hebben in het algemeen een langere doorlooptijd. De meeste stappen hebben in
de afgelopen 2 jaar niet alleen handen en voeten gekregen, maar leveren ook eﬀect op.
Daarmee is de inspectie goed op weg om de gewenste moderne handhavingsorganisatie
‘smoel’ te geven.
Naast reactief ook proactief handhaven
Van oudsher maakt de reactie op meldingen van niet-verantwoorde zorg een groot deel uit
van de werkzaamheden van de inspectie. Dat zal ook zeker zo blijven, zij het dat de inspectie
het meldingenproces verder aan het stroomlijnen is in de verwachting daardoor eﬃciënter
te kunnen werken.
De ontwikkeling van de inspectie naar een proactieve toezichthouder krijgt steeds meer
vorm en inhoud. De toevoeging van proactieve elementen in de handhaving krijgt vooral
gestalte in het anticiperen op risicovolle situaties. Als uit een thematisch onderzoek blijkt
dat de luchtkwaliteit in operatiekamers onvoldoende is, onderneemt de inspectie zo snel
mogelijk actie in plaats van af te wachten tot het rapport is afgerond. Proactief handhaven
zit ook in de communicatie tussen inspecteur en zorgaanbieder. Wanneer een inspecteur
risico’s voor bijvoorbeeld de patiëntveiligheid constateert, is de eerste vervolgstap het
informeren van de zorgaanbieder over de gevolgen wanneer hij deze risico’s niet elimineert.
De opbouw van druk op de zorgaanbieder om zaken te verbeteren, is zakelijk en open. De
inspectie geeft duidelijker grenzen aan. Proactiviteit manifesteert zich ook in het alerter
oppikken van signalen uit media en maatschappij, vermoede misstanden snel onderzoeken
en maatregelen nemen als die nodig zijn. De inspectie opereert daarin transparant,
voorspelbaar en niet vrijblijvend.
Proactief handhaven vergt nog meer alertheid en een zakelijker attitude van de inspecteur.
Daar waar hij vroeger gewend was om vooral – als oud-collegaprofessional – te adviseren, is
hij nu sterker gericht op het nemen van maatregelen om risico’s te elimineren. De attitudewijziging is niet voor alle inspecteurs even gemakkelijk. Daarom zal deze doelstelling ook
de komende jaren nog de nodige aandacht vragen.

Werkplan 2010

17

Zorgaanbieders stimuleren naar de best mogelijke kwaliteit
In het meerjarenbeleidsplan heeft de inspectie aangegeven geleidelijk meer nadruk te
willen leggen op stimulans van zorgaanbieders om tot kwaliteitsverbetering te komen. De
inspectie stelt bij haar handhavingsactivteiten de kwaliteit van de bestpresterende instellingen ten voorbeeld aan zorgaanbieders die op minimumniveau presteren. Daarmee
appelleert de inspectie aan de ambitie van de zorgaanbieder om zijn verantwoordelijkheid
voor het leveren van verantwoorde zorg waar te maken.
De vraag naar het niveau van handhaving door de inspectie steekt met enige regelmaat de
kop op en is niet eenvoudig te beantwoorden. Moet handhaving bijvoorbeeld gericht zijn
op het realiseren van minimumkwaliteit of moet handhaving zich richten op consequente
verbetering van de kwaliteit aan de hand van best practices?
De inspectie vindt ook stimulans naar best mogelijke kwaliteit een belangrijk element bij
het realiseren van haar motto: voor gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg.
Daarom zal ze zich de komende jaren ook blijven inzetten om de achterblijvers naar de
middenmoot te krijgen en de middenmoot naar de koplopers en streven naar continue
verbetering van de zorg. Een van de middelen die zij daarvoor gebruikt is de ZorgVeiligPrijs.
Zowel aanbieders van zorg als medische producten of preventie komen hiervoor in
aanmerking. De inspectie reikt de prijs jaarlijks uit op haar congres voor patiëntveiligheid.
Regisseren van transparantie
De doelstelling om transparantie van kwaliteit van zorg door zorgaanbieders te regisseren,
heeft de inspectie aangevat door de opzet van het project Zichtbare Zorg (voorheen
Zorgbrede Transparantie van Kwaliteit). Daarnaast heeft de inspectie haar contacten met de
veldpartijen benut om deze regiefunctie inhoud te geven. Het lijkt wellicht een wat
oneigenlijke taak voor een handhavingsorganisatie, maar het heeft wel bijgedragen aan een
veranderend klimaat onder zorgaanbieders. Nu transparantie van kwaliteit van zorg door
zorgaanbieders meer vanzelfsprekend is geworden, concentreert de inspectie zich de
komende jaren op speciﬁeke elementen in de zorg waarvan de resultaten openbaar zouden
moeten zijn (zie ook prioritaire doelen, pag. 11 t/m 14). Daarnaast wil de inspectie ook haar
eigen transparantie over handhavingswijzen en -resultaten vervolmaken. Dat stelt hoge
eisen aan de kwaliteit van de inspectieproducten. Verbetering daarvan staat voor 2010 op
het programma.
Ontwikkelen van silent service tot public service
De inspectie is veel in het nieuws. Ze laat vaak via publieksmedia en vaktijdschriften van
zich horen aan de hand van handhavingsacties en -resultaten. Ze gebruikt ook publiciteitsmiddelen om waarschuwingen over risico’s in de zorg uit te geven voor algemeen publiek
als die nodig zijn. Deze doelstelling ligt prima op schema: de inspectie is zichtbaarder
geworden. De komende jaren ligt het accent op het verbeteren van de toegankelijkheid van
inspectie-informatie via de website. De inspectie zet haar actieve publiciteitsbeleid voort.
Openbaarmaking van rapporten houdt echter ook een risico in. Externen kunnen onderzoeksbevindingen namelijk anders interpreteren dan de inspectie bedoeld heeft. Hierdoor
kunnen onderzoeksresultaten – ongewenst – uit hun context worden gehaald.

18

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Naast objectgerichte handhaving ook aandoeninggerichte handhaving verkennen
Van oudsher richt de inspectie haar handhaving op objecten (zorginstellingen). Uit
verschillende onderzoeken blijkt dat waar ketenzorg nodig is, de schakels daarvan veelal
niet goed op elkaar aansluiten. Daarom heeft de inspectie zich ten doel gesteld om bij een
aantal chronische ziekten aandoeninggericht te handhaven (onder andere diabetes, COPD,
cardiovasculair risicomanagement). De inspectie wil haar toezicht laten aansluiten op
beleidsontwikkelingen. In 2010 wordt gestart met de zorgverlening volgens zorgstandaarden gekoppeld aan een functionele (integrale) bekostiging. In 2010 gaan zorgaanbieders
van chronische zorg kwaliteitsinformatie registeren. De inspectie maakt een handhavingsplan waarin zij aangeeft op welke wijze zij toezicht gaat houden op de aanbieders, zodat ze
met haar toezicht kan bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit van zorg aan chronisch
zieken.
Organisatorische doelen komen gestaag dichterbij
De drie organisatorische doelen zijn geen kortetermijndoelstellingen en vergen een langere
adem. Niet alle eﬀecten zijn ook meteen zichtbaar. Het is een kwestie van blijven
investeren, blijven onderzoeken en elkaar blijven aanspreken. De komende jaren werkt de
inspectie verder aan het vervolmaken van de interne overlegstructuur, het strakker sturen
op werkprocessen en werkplanning, het zorgvuldig implementeren van verbeteringen en
het uitvoeren van een HRM-agenda en informatieplan.
Investeren in op hun taak berekende medewerkers
Medewerkers zijn het menselijk kapitaal en het visitekaartje van de inspectie. Hun deskundigheid, kennis, uitstraling en attitude moeten aansluiten bij de doelen en werkwijze van de
inspectie. Het investeren in medewerkers vindt plaats door de herziene inspecteursopleiding en de nieuwe toezichtmedewerkers- en programmamedewerkersopleiding van de
IGZ-academie. Daarnaast heeft de inspectie fors geïnvesteerd in goede inwerkprogramma’s,
projectmatig werken, coaching en begeleiding van projectopdrachtgevers en projectleiders.
Investering vindt ook plaats door bijvoorbeeld in functioneringsgesprekken medewerkers
bewust te maken van hun sterke en zwakkere kanten en de ontwikkelingsmogelijkheden.
De komende jaren gaat de inspectie voort op de ingeslagen weg. Het te moderniseren
personeelsbeleid via een zogenoemde HRM-agenda wordt de kapstok voor alle noodzakelijke investeringsactiviteiten in deze.
Inzicht krijgen in de eﬀectiviteit van handhaving
Deze doelstelling zal zeker doorlopen na de looptijd van het meerjarenbeleidsplan. De
inspectie vindt het uitermate belangrijk om te weten wat het eﬀect van haar werkzaamheden is, omdat dat van groot belang is voor het realiseren van de prioritaire doelen en de
aantoonbaarheid van haar meerwaarde. In haar eigen onderzoeksprogramma heeft zij veel
ruimte gemaakt voor onderzoek naar de eﬀectiviteit van handhaving. Wat levert handhaving op? Verbetert de kwaliteit van zorg erdoor? Draagt handhaving bij aan vermindering
van risico’s in de zorg? Welke maatregelen leveren het snelst het beoogde resultaat op?
Waar kan het slimmer en eﬃciënter zonder de zorgvuldigheid uit het oog te verliezen?
Omdat er in de zorg veel actoren zijn, is het lastig om in maat en getal uit te drukken wat
Werkplan 2010

19

precies de bijdrage van de inspectie is, maar de inspectie wil dat wel weten om steeds
eﬀectiever te kunnen zijn, ook omdat de menskracht gelimiteerd is.
Ook in Inspectieraadverband loopt een rijksbreed onderzoeksprogramma naar eﬀectiviteit
van handhaving. Nieuwe inzichten kunnen de inspectie helpen bij het beter richten van
haar activiteiten. Dit blijft ook de komende jaren een belangrijke activiteit.
Ontwikkelen van een prettige en professionele werkcultuur
Mensen die werk doen dat ertoe doet, die het naar hun zin hebben in hun werk, die zich
gewaardeerd voelen, die de professionele ruimte krijgen die nodig is maar ook ondersteuning krijgen in de vorm van goed uitgelijnde processen alsmede op hun taak berekende
medewerkers leveren meer rendement op. De doelstelling om tot een professionele
werkcultuur te komen, is er één van langere adem. De cultuuromslag waartoe de inspectie
zichzelf de opdracht heeft gegeven, wijzigt zich niet van de ene op de andere dag en het kost
tijd om te komen tot de aansprekende organisatie die de inspectie wil zijn. Aansprekend in
dubbel opzicht. Ten eerste door de belangrijke maatschappelijke bijdrage die de inspectie
levert. Ten tweede door de wijze waarop inspectiemedewerkers elkaar sterker maken door
elkaar feedback te geven en door verwachtingen helder te maken, waardoor de professionaliteit van de organisatie versterkt wordt.

20

Inspectie voor de Gezondheidszorg

De cultuuromslag
waartoe de inspectie zichzelf de opdracht heeft
gegeven, wijzigt zich niet
van de ene op de andere
dag en het kost tijd om
te komen tot de aansprekende organisatie
die de inspectie wil zijn.

De inspectie functioneert
altijd in een spanningsveld
tussen publiek, professie en
politiek.

2

Ontwikkelingen in de omgeving
en consequenties voor handhaving

De inspectie functioneert altijd in een spanningsveld tussen publiek, professie en politiek.
De omgeving van de inspectie verandert voortdurend. De inspectie houdt bij de invulling
van haar toezicht rekening met relevante ontwikkelingen in de omgeving. De belangrijkste
recente ontwikkelingen en de invloed die deze hebben op de handhaving door de inspectie
in 2010, staan hieronder beschreven.

2.1

Te verwachten wet- en regelgeving

De bewindslieden van VWS bereiden op een aantal punten wijzigingen van wet- en
regelgeving voor. Deze wijzigingen hebben naar verwachting in 2010 consequenties voor
het handhavingsbeleid van de inspectie. Met name de plannen op het terrein van de Wet
cliëntenrechten zorg, de Wet zorg en dwang en de wijziging van de Wet maatschappelijke
ondersteuning (WMO) vergen inzet van de inspectie. Ook zijn wijzigingen van de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg (BIG) in voorbereiding, onder andere vanwege
de opneming van de mogelijkheid tot taakherschikking in de Wet BIG, de Wet op de
jeugdzorg in verband met een verwijsindex en de Centra voor jeugd en gezin. Afhankelijk
van de voortgang van de ontwikkelingen krijgt de inspectie daar al in 2010 mee te maken.
In mei 2009 vond de plenaire behandeling van het voorstel van Wet uitbreiding bestuurlijke
handhaving volksgezondheidswetgeving (WUBHV) in de Eerste Kamer plaats. De Eerste
Kamer heeft de stemming over dit wetsvoorstel tot nader order aangehouden. Naar
verwachting krijgt de inspectie in 2010 met deze wet te maken.
De WUBHV breidt de handhavingsinstrumenten van de inspectie uit in een aantal wetten
waarop de inspectie toezicht houdt. De nieuwe handhavingsinstrumenten zijn de last onder
dwangsom en de bestuurlijke boete. Naast deze nieuwe instrumenten regelt de WUBHV de
bevoegdheid voor de inspectie om in het kader van het toezicht op de naleving van de
Kwaliteitswet zorginstellingen en de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg en de onderzoekstaak als bedoeld in de Gezondheidswet in bepaalde situaties (zonder
toestemming van de patiënt) patiëntendossiers in te zien. Een uitbreiding van bevoegdheden betekent dat de inspectie op voorhand inzichtelijk moet en zal maken wanneer zij
van deze verschillende bevoegdheden gebruikmaakt. Dit gebeurt door middel van de
ontwikkeling van speciﬁeke handhavingskaders. De WUBHV bevat ook een afgeleide
geheimhoudingsplicht. Dit betekent dat daar waar een beroepsbeoefenaar een geheimhoudingsplicht heeft (medisch beroepsgeheim), inspectiemedewerkers die ook hebben.
Vlak voor het zomerreces van 2009 stuurden de bewindslieden een brief aan de Tweede
Kamer met als onderwerp ‘Ruimte en rekenschap voor zorg en ondersteuning’. Deze brief
bevat belangrijke beleidswensen op het terrein van goed bestuur, continuïteit van zorg en
Werkplan 2010

23

samenwerkingsvormen in de zorg. Al deze onderwerpen hebben consequenties voor het
toezicht, zoals fusietoezicht, en vragen in 2010 inzet van de inspectie, al dan niet in
samenwerking met onder andere de Nederlandse Zorgautoriteit.
In 2009 verschenen daarnaast nog twee belangrijke rapporten welke invloed hebben op de
werkzaamheden van de inspectie in 2010. Het betreft het onafhankelijke advies van prof.
mr. J. Legemaate over de IGZ-rapportage in de kwestie van de neuroloog van het Medisch
Spectrum Twente[1] en het rapport van de Commissie Lemstra En waar was de patiënt…?:
een rapport van de externe onderzoekscommissie MST over het disfunctioneren van een
medisch specialist en zijn omgeving. Legemaate geeft een aantal belangrijke adviezen aan
de inspectie en beleid over zowel operationele als systeemtechnische verbeteringen om
adequaat op dergelijke risicosituaties te kunnen reageren of zelfs te voorkomen. Ook de
commissie Lemstra geeft de inspectie een aantal adviezen. Deze liggen met name op het
terrein van herkenning van signalen van mogelijk disfunctioneren. Samen met de brief over
‘ruimte en rekenschap’ hebben ook deze adviezen belangrijke consequenties voor het
toezicht en de handhaving van de inspectie in 2010.

2.2

Balanceren tussen vertrouwen en verificatie

In de zorg gaan innovaties langzaam. Verslechteringen van de kwaliteit van zorg op grond
van gevestigde praktijk verlopen vaak sluipend. De IGZ-inspecteurs zijn erop gericht om ook
naar de mechanismen achter de problemen te kijken. Is het onwetendheid, onkunde of
onwil om verbeteringen en innovaties door te voeren en verslechteringen tegen te gaan of
zijn er andere oorzaken zoals energieslurpende fusies, te weinig bestuurlijke aandacht of
dwarse professionals? De inspectie is in het algemeen geneigd te opereren vanuit
vertrouwen, omdat zorgaanbieders verantwoordelijk zijn voor het leveren van
verantwoorde zorg en die verantwoordelijkheid doorgaans ook waarmaken. Maar met een
zekere regelmaat beschamen zorgaanbieders dat. Dat scherpt en verbreedt de blik van de
inspecteurs, het maakt hen alert. Vertrouwen noodzaakt tot veriﬁcatie, bijvoorbeeld op de
werkvloer van op papier verstrekte gegevens. De balans tussen vertrouwen en veriﬁcatie rust
vooral op de kwaliteit van de verantwoording door de zorgaanbieder, en voorts op feiten die
de inspectie aantreft en op de deskundigheid en ervaring van de inspecteur. Hoe schat hij in
dat de zorgaanbieder de risico’s aanpakt? Geeft de zorgaanbieder daar prioriteit aan of
denkt hij dat het zo’n vaart niet loopt? Schat de inspecteur in dat het nodig is om een keer
onaangekondigd te gaan kijken? Dat laatste komt regelmatiger voor. Kookboektoezicht
bestaat niet in de zorg; het gaat om maatwerk: is het vertrouwen gerechtvaardigd of zijn er
risico’s die de zorgaanbieder niet beheerst en die direct ingrijpen noodzakelijk maken?
Daar waar risico’s voor de kwaliteit of de veiligheid van de patiënt het grootste zijn, of waar
de inspectie melding krijgt over een ernstig falen, neemt de inspectie op basis van nader
onderzoek maatregelen. Welke maatregelen dat in welke situatie zijn, ligt vast in het
handhavingskader. In 2010 maakt de inspectie verder werk van de ontwikkeling en

[1] Onafhankelijk advies IGZ-rapportage neuroloog MST.

24

Inspectie voor de Gezondheidszorg

uitwerking van een aantal speciﬁeke handhavingsprocedures. Paragraaf 3.1 gaat nader in op
de handhavingsprocedures.

2.3

Verhouding horizontaal – verticaal toezicht

Handhavingsorganisaties sluiten doorgaans waar mogelijk aan bij het interne en horizontale toezicht dat een onderneming of instelling zelf uitoefent. De toezichthouder hoeft dan
datgene wat de zorgaanbieder zelf al geborgd heeft niet nog eens over te doen. Het toezicht
kan zich dan meer beperken tot het systeemniveau en steekproefsgewijs het interne en
horizontale toezicht toetsen (extern en verticaal toezicht)[2].
In de gezondheidszorg waar de Raad van Toezicht het interne toezicht uitoefent, ligt dat
niet zo eenvoudig. In de toezichtpraktijk ziet de inspectie dat in de zorg de Raden van
Toezicht in eerste instantie gericht zijn op de ﬁnanciële gezondheid van een instelling en
veel minder op de kwaliteit van zorg. Raden van Toezicht komen voor de inspectie meestal
pas in beeld als vergaande correctieve interventie zoals het instellen van verscherpt toezicht,
noodzakelijk is. Het eerste aanspreekpunt voor de inspectie is altijd de directie of Raad van
Bestuur van de instelling. De inspectie pleit ervoor dat de Raad van Toezicht van een
zorginstelling zich nadrukkelijker gaat bemoeien met de borging van de kwaliteit en
veiligheid van zorg. Dat kan ook steeds beter nu kwaliteit en veiligheid in toenemende mate
meet- en zichtbaar worden, onder andere met behulp van kwaliteitsindicatoren. De Staat
van de Gezondheidszorg uit 2009 heeft de inspectie gewijd aan bestuur en toezicht met
betrekking tot kwaliteit en veiligheid in de zorg en in het verlengde daarvan de verhouding
tussen horizontaal en verticaal toezicht. Met haar brief ‘Ruimte en rekenschap voor zorg en
ondersteuning’ hebben de bewindslieden van het ministerie van VWS een aantal beleidsvoorstellen en toezeggingen gedaan om de ingezette trend naar meer ruimte en verantwoordelijkheid voor aanbieders van zorg en ondersteuning op een verantwoorde wijze door
te kunnen zetten. Beleid acht bestuur en toezicht in het algemeen en de rolverdeling tussen
Raad van Toezicht en Raad van Bestuur in het bijzonder van groot belang. In paragraaf 3.3
komt bestuur en toezicht nader aan de orde.
Goed bestuur van zorginstellingen is geregeld in de Wet toelating zorginstellingen (WTZi)
en in de komende Wet cliëntenrechten zorg (WCZ). Handhaving van deze wet ligt bij de
inspectie. De inspectie beziet in overleg met het departement wat het niveau van handhaving moet zijn. Naar aanleiding van eerdergenoemde brief over ruimte en rekenschap
ontving de inspectie in september 2009 een brief met nadere uitwerking van activiteiten en
deadlines. Het kerndepartement vraagt inzet en deskundigheid van de inspectie op de
onderwerpen bestuur en toezicht, early warning systeem, toezicht op fusies en bepaling van
cruciale zorgfuncties.

[2] In een rapport van de Algemene Rekenkamer is benadrukt dat het verticaal toezicht een wezenlijk ander
doelt dient dan horizontaal toezicht. Verticaal toezicht
dient uiteindelijk de ministeriële verantwoordelijkheid en
kan niet worden vervangen door intern horizontaal

toezicht of instrumenten van kwaliteitszorg. Bij intern
toezicht moet het leereffect voorop staan. In sommige
gevallen kan het verticale toezicht wel gebruikmaken van
de uitkomsten van intern toezicht.

Werkplan 2010

25

2.4

Verwachtingen soms te hoog

De inspectie is een relatief kleine organisatie met beperkte middelen, belast met toezicht op
een groot, zeer divers en snel veranderend veld, waar krachten als marktwerking ook
gevolgen hebben voor haar toezicht. Ze waakt over de kwaliteit van zorg en laat zich daarbij
leiden door haar motto: Voor gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg.
Maatschappij, politiek en bewindslieden hebben hoge verwachtingen van de inspectie.
Terecht, maar soms bestaat het beeld dat in de zorgsector de inspectie alom aanwezig is,
alles ziet, direct verbeteringen kan afdwingen als de kwaliteit van zorg onvoldoende is en
alle risico’s in de zorg kan uitbannen. Dat beeld is niet realistisch; de verwachtingen over de
mogelijkheden van de inspectie zijn te weinig gebaseerd op haar feitelijke opdracht en
verantwoordelijkheden. Bovendien: gezondheidszorg zonder risico’s bestaat niet en de
inspectie heeft geen ongelimiteerde formatie. Om alles te kunnen zien en weten is niet
alleen een disproportioneel aantal inspecteurs nodig, maar bovendien zouden die dan
gemakkelijk in de verantwoordelijkheid kunnen treden van de zorgaanbieder die de
wettelijke (en morele) plicht heeft om verantwoorde zorg en producten te leveren. De
inspectie constateert dat verreweg de meeste zorgaanbieders[3] die verantwoordelijkheid
serieus nemen. Waar dat niet zo is en de inspectie er weet van heeft, grijpt ze in.

[3] Onder zorgaanbieders verstaat de inspectie:
zorginstellingen (zowel commerciële als overheidsgefinancierde), individuele zorgaanbieders en
producenten van geneesmiddelen en medische
technologie.

26

Inspectie voor de Gezondheidszorg

De balans tussen
vertrouwen en verificatie
rust vooral op de kwaliteit
van de verantwoording
door de zorgaanbieder,
en voorts op feiten die de
inspectie aantreft en op de
deskundigheid en ervaring
van de inspecteur.

Handhavingsinstrumenten
codificeren de inzet van
de inspectie en geven daar
een professionele en
transparante invulling aan.

3

Dit gaan we doen in 2010

Onze werkzaamheden in het komende jaar baseren we net als in 2009 grotendeels op de
prioriteiten die in ons meerjarenbeleidsplan zijn genoemd. Aan deze prioriteiten geven we
invulling door in hoofdstuk 4 per programma de doorlopende en nieuwe zorginhoudelijke
projecten te benoemen. Ook vermelden we een aantal ambities voor wat betreft de organisatie van onze werkzaamheden. Meer en meer organiseren we onze reguliere inspectieactiviteiten via onze methodiek van gefaseerd toezicht en gericht thematisch toezicht.
Daarbij richten we ons op de grootste risico’s in de zorg waar we een eﬀectieve bijdrage aan
verantwoorde zorg kunnen leveren. Jaarlijks ontvangen we vele duizenden meldingen en de
verwachting is dat dit aantal onder invloed van grotere transparantie over de kwaliteit van
zorg nog steeds zal toenemen. Afhandeling van meldingen zal daarmee altijd een substantieel beslag leggen op de beschikbare formatie van onze medewerkers. We bevorderen dat
zorginstellingen onderzoek van meldingen van incidenten en calamiteiten grotendeels zelf
uitvoeren volgens een vast onderzoeksmodel (onder andere met de PRISMA-methode). Het
is onze verantwoordelijkheid te toetsen of dit onderzoek adequaat heeft plaatsgevonden en
doen zo nodig zelf (aanvullend) onderzoek. Het toetsen of zorginstellingen verbetermaatregelen ook daadwerkelijk doorvoeren, blijft een belangrijk element. We verhelderen wat
voor ons belangrijk is om te weten, we focussen op calamiteiten en we spannen ons in om
onderrapportage van calamiteiten door zorgaanbieders te verminderen.

3.1

Verder aan de slag met het IGZ-handhavingskader

Vanuit het oogpunt van transparantie en voorspelbaarheid hebben we een zogenoemd
handhavingskader ontwikkeld. In dit kader beschrijven we op basis van de handhavingscyclus uit het meerjarenbeleidsplan globaal welke toezichtinstrumenten we wanneer
inzetten en welke maatregelen we nemen op grond van welk soort bevindingen. We hebben
het handhavingskader verder uitgewerkt in speciﬁeke procedures per handhavingsinstrument (bevel op grond van de Wet BIG, bevel en aanwijzing op grond van de
Kwaliteitswet zorginstellingen, beleidsregels bestuurlijke boete, tuchtrecht en voordracht
aan het College voor Medisch Toezicht). Hierin beschrijven we wanneer we het betreﬀende
handhavingsinstrument inzetten, welke criteria bij de afweging tot het wel of niet inzetten
van het betreﬀende handhavingsinstrument we gebruiken en de afstemming met de andere
handhavingsinstrumenten. In 2010 implementeren we deze procedures verder in de
organisatie. Deze procedures codiﬁceren grotendeels de bestaande inzet van de inspectie,
maar geven daar een professionelere en transparante invulling aan.

3.2

Ontwikkeling (veiligheids)normen

Het vergroten van de patiëntveiligheid en dus het reduceren van vermijdbare schade is een
van de topprioriteiten van het beleid van de minister. In de ziekenhuizen is met het veiligWerkplan 2010

29

heidsprogramma ‘Voorkom schade, werk veilig’, dat in 2008 formeel van start is gegaan, dit
onderwerp ter hand genomen. Ook in de andere sectoren zijn initiatieven genomen.
Nog dagelijks lopen patiënten onnodig schade op. Schade die voorkomen had kunnen
worden, zeker daar waar veldnormen voorhanden zijn en voor zorgprofessionals klip en
klaar duidelijk is wat wel en niet kan. Zo is het zorgvuldig desinfecteren van de handen
volgens een bepaald protocol al sinds jaar en dag een vanzelfsprekendheid om het risico op
infecties te verminderen. Toch is bekend dat niet iedereen zich aan die regel houdt.
Niet voor alle riskante ingrepen/behandelingen en andere vormen van zorgverlening zijn
deze normen (helder) geformuleerd en is niet altijd voor iedereen even duidelijk dat
prestatie onder de betreﬀende norm onacceptabel is. Bepaalde gebruiken en gedragingen
in de zorg kunnen een negatieve invloed hebben op de veiligheid van de patiënt. Het
expliciet benoemen, beschrijven, in normen vastleggen die strikt worden nageleefd, kan
een grote bijdrage leveren aan de veiligheid van de patiënt.
We maken onderscheid tussen streefnormen en veiligheidsnormen. Streefnormen zijn met
name de resultaten van zorg die door de beste 10-20 procent van de zorgaanbieders
(professionals en zorginstellingen) zijn bereikt met in principe dezelfde kennis, en
beschikbare menskracht en middelen, die voor alle zorgaanbieders beschikbaar zijn. Dit
resultaatniveau is daarmee voor de overige 90-80 procent richtinggevend en normerend.
Het streven om dit optimale resultaat voor alle patiënten te bereiken is de inzet van het
kwaliteits- en veiligheidsbeleid. Veiligheidsnormen zijn minimumvoorwaarden voor het
leveren van verantwoorde zorg (structuur- en procesnormen) of geven het niveau van
resultaten aan, dat als ondergrens moet worden beschouwd om nog te kunnen spreken van
verantwoorde zorg. Veiligheidsnormen zijn voor de patiënt van belang als basis om zich
met vertrouwen te kunnen wenden tot de zorgaanbieders. Voor de zorgaanbieders moet het
leveren van zorg boven dit minimumniveau uitgangspunt zijn om van daaruit te streven
naar het voldoen aan de streefnormen, zoals hierboven beschreven.
Veiligheidsnormen zijn voor een deel vanzelfsprekend en worden in principe nu al door
elke zorgaanbieder (h)erkend, hetgeen overigens niet betekent dat ook iedere zorgverlener
zich daar ook daadwerkelijk aan houdt. Daarnaast zijn er ook voortdurend nieuwe ontwikkelingen in de zorg, waaruit nieuwe veiligheidsnormen kunnen worden gedestilleerd
en waarbij deze na een reële en redelijke implementatieperiode in het veld door ons
gehanteerd kunnen worden bij ons toezicht en onze handhaving.
Voor sommige ingrepen/behandelingen en voor sommige vormen van zorgverlening
ontbreken nog steeds deze veiligheidsnormen. Deze lacunes met betrekking tot veiligheidsnormen vinden we vanuit patiëntenbelang niet langer acceptabel. Bovendien kunnen
we onze toezichthoudende en handhavende functie niet goed vervullen zonder expliciete
normen (wettelijke normen en veldnormen).
Het is de logische en ook vanzelfsprekende taak en verantwoordelijkheid van zorgaanbieders en hun brancheorganisaties om hier het initiatief te nemen. We zullen hierbij
zoveel mogelijk ondersteuning bieden, met name om te verduidelijken waar we vanuit
patiëntenbelang als toezichthouder behoefte aan hebben. Daar waar het ontbreekt aan
noodzakelijke veiligheidsnormen, moeten deze alsnog worden ontwikkeld. Daarbij geldt
30

Inspectie voor de Gezondheidszorg

de volgende verantwoordelijkheidsverdeling. Het veld formuleert vanuit haar verantwoordelijkheid om verantwoorde zorg te leveren in ieder geval veiligheidsnormen (dat zijn
de minimumnormen). We hanteren bij de handhaving zowel de wettelijke normen als
deze veiligheidsnormen en zullen expliciteren welke normen dit betreft. In de langdurige
zorg zal de verdere doorontwikkeling van kwaliteitskaders leiden tot het formuleren van
absolute normen.
Daar waar veiligheidsnormen ontbreken, onvoldoende duidelijk of onvoldoende toetsbaar
zijn, of anderszins niet aanvaardbaar en de veldpartijen niet in staat zijn om tot eigen
veiligheidsnormen te komen en vanuit patiëntenbelang handhaving essentieel is, maken
we gebruik van onze wettelijke bevoegdheden en zetten we handhaving in binnen het
algemene kader van de Kwaliteitswet zorginstellingen. Het is vervolgens de verantwoordelijkheid van de minister deze normen al dan niet publiekrechtelijk te verankeren.
De minister van VWS heeft het veld gevraagd (meer) veiligheidsnormen te expliciteren. Het
ministerie heeft de regie in dit traject. We ondersteunen en adviseren het veld en het beleid
daar waar noodzakelijk. Op dit moment is het veld aan zet. Daar waar veiligheidsnormen
ontbreken, onvoldoende duidelijk of onvoldoende toetsbaar zijn (of anderszins niet
aanvaardbaar) en de veldpartijen niet in staat of niet snel genoeg zijn om tot eigen
veiligheidsnormen te komen en vanuit patiëntenbelang handhaving essentieel is, formuleren we zelf speciﬁeke handhavingsnormen. Indien nodig zullen we de minister verzoeken
om veiligheidsnormen publiekrechtelijk te verankeren om ons zo een steviger handhavingsgrond te bieden.

3.3

Rol IGZ in bestuur en toezicht met betrekking
tot kwaliteit en veiligheid en fusietoezicht

In 2009 zijn we een inspectiebreed project gestart met als centrale vraagstelling op welke
wijze bestuurders en interne toezichthouders hun verantwoordelijkheid voor kwaliteit en
patiëntveiligheid kunnen waarmaken (SGZ 2009). We hebben daartoe, ondersteund door
Twijnstra Gudde, in kaart gebracht wat we kunnen leren van het bestuur en het interne
toezicht van zorginstellingen die goed bekend staan, of van zorginstellingen die door een
diep dal zijn gegaan. Ook zijn tal van voortrekkers, experts en gezaghebbende personen
geïnterviewd en zijn de bevindingen besproken met experts en in een grote werkconferentie met alle geledingen uit de diverse sectoren in de gezondheidszorg. Dit heeft geleid
tot aansprekende voorbeelden, heldere principes en normen wat het sturen van en toezicht
houden op kwaliteit en veiligheid zou kunnen en moeten inhouden.
We hebben betrokken bestuurders en toezichthouders, hun brancheorganisaties en
stakeholders opgeroepen om te bezien hoe zij hieraan stimulans en ondersteuning kunnen
bieden. Dit heeft veel positieve respons opgeleverd.
We moeten krachtens de WTZi en vanaf 2011 ook krachtens de nieuwe Wet cliëntenrechten
zorg (WCZ) toezicht houden op het bestuur en toezicht van zorginstellingen. De bewindslieden hebben hun wensen aan ons op het onderwerp goed bestuur en continuïteit van zorg
Werkplan 2010

31

verwoord in de brief ‘Ruimte en rekenschap voor zorg en ondersteuning’. Mede op basis van
de SGZ 2009 zullen we in 2010 hieraan invulling geven. We leggen de ontwikkelde normen
en afspraken die via het SGZ 2009-traject zijn geformuleerd, vast in een toetsings- en
handhavingskader. Dit kader wordt in 2010 ontwikkeld en in een externe consultatieronde
voorgelegd aan externe partijen.
We gaan ook naar aanleiding van de brief over ruimte en rekenschap aan de slag met de
voorbereidingen voor de vormgeving van de fusietoets en de fusie-eﬀectrapportage en het
toezicht daarop, inclusief handhavingskaders. In 2010 treﬀen we ook voorbereidingen voor
een handhavingskader WCZ. We zullen de Nederlandse Zorgautoriteit ondersteunen bij de
ontwikkeling van een early warning systeem.

3.4

Gefaseerd toezicht

Het gefaseerd toezicht (GT) blijft ook in 2010 een van de belangrijkste instrumenten voor
het proactieve toezicht. Gefaseerd toezicht kent vier fasen:
1 Fase 0: ontwikkelen van een kwaliteitskader of risicomodel en de bijbehorende
indicatoren.
2 Fase 1: informatie verzamelen op basis van kwaliteitsindicatoren en informatie
analyseren op risico’s.
3 Fase 2: ter plekke controle of risico’s zich inderdaad voordoen (inspectiebezoek, tweede
fase bezoek).
4 Fase 3: maatregelen opleggen en de uitvoering ervan volgen.
Het gefaseerd toezicht heeft als doel om het toezicht eﬃciënter en transparant te maken.
Om dit te bereiken leggen we in 2010 meer de nadruk op de voorbereiding van de tweede
fase. Hierdoor wordt beter voorspelbaar welke signalen voor een inspecteur reden zijn voor
een tweede fase bezoek aan een instelling of zorgverlener en hoe hij in die fase zijn toezicht
uitvoert. Daarnaast gaan we gefaseerd toezicht en thematisch toezicht (TT) meer integreren
door het uitvoeren van een TT-project bij eerste fase signalen die een grote groep instellingen of zorgverleners betreﬀen en andersom door het ontwikkelen van indicatoren voor
de noodzakelijke follow-up van een TT. Bij het signaleren van risico’s krijgen trends in de
tijd meer aandacht.
Het belang van samenwerking met zorgaanbieders, zorgverzekeraars en patiënten- en
consumentenorganisaties bij het ontwikkelen van indicatoren met ondersteuning van het
bureau Zichtbare Zorg blijft daarbij onverminderd bestaan. Dit geldt ook voor de ontwikkelingen rondom de introductie van de zogenaamde ‘kwaliteitsaccountant’, een functie die
vergelijkbaar is met de accountant voor de ﬁnanciële huishouding.
In 2010 komt voor de openbare gezondheidszorg de tweede, vernieuwde, basisset met
indicatoren uit die in 2011 verzameld worden. Voor het bevolkingsonderzoek start in 2010
een pilot voor vijf soorten screeningen.
Voor de eerstelijnszorg brengen we in 2010 voor het eerst tweede fase bezoeken aan de
32

Inspectie voor de Gezondheidszorg

openbare apotheken en zijn de indicatoren voor acute hulp en voor eerstelijns verloskundepraktijken gereed voor een praktijktest. We zetten de ontwikkeling van indicatoren voor de
huisartsenzorg in samenwerking met Zichtbare Zorg voort. Voor het toezicht op de
ziekenhuizen komen in 2010 naast de indicatoren uit de basisset ook de indicatoren voor
het veiligheidsprogramma beschikbaar. We streven naar logistieke integratie van deze sets
met de set van Zichtbare Zorg. Voor het gefaseerd toezicht voor de privéklinieken, dat zijn
nut in 2009 bewees, is het compleet krijgen en houden van een adressenbestand een
knelpunt waarvoor we in 2010 een oplossing zoeken.
In de ouderenzorg, gehandicaptenzorg en kraamzorg leggen we de nadruk op de tweede
fase van ons gefaseerd toezicht. De gegevens van zorginhoudelijke aspecten (via kwaliteitsindicatoren) en cliëntervaringen (CQ-index) zijn bepalend voor welke instellingen we
bezoeken. We zullen deze gegevens ook gebruiken voor het verbeteren van onze methode.
Voor de GGZ-instellingen zullen naar verwachting de gegevens uit de indicatoren voldoende
compleet zijn om een tweede fase op te baseren. Een knelpunt voor het toezicht is het hoge
aggregatieniveau van de informatie in deze sector.
Naast de indicatoren vormen ook de meldingen die we ontvangen, een informatiebron
voor het risicogestuurde toezicht. Tenslotte maken we gebruik van de informatie waarover
inspecteurs in hun rol van accounthouder van één of meer zorginstellingen beschikken.
De accounthouder volgt op basis van indicatoren en meldingen de prestaties van een
zorginstelling. Dit geeft ons de mogelijkheid om proactief te handelen en te voorkomen
dat signalen omtrent een instelling zich opstapelen. Het accounthouderschap vormt zo
onderdeel van het systeem van gefaseerd toezicht.

3.5

Optimaliseren meldingenproces

We willen het komend jaar extra aandacht aan de afhandeling van meldingen besteden.
Eind 2010 willen we een verhoging van de kwaliteit van het afhandelen van meldingen
realiseren door voor alle onderscheiden programma’s een geformuleerd beleid te hebben,
waarin is aangegeven hoe we ten aanzien van de doelgroep van het betreﬀende programma
(instellingen/zorgaanbieders, burgers) het meldingenproces optimaliseren. Het beleid
verwoordt wat we willen bereiken met het afhandelen van meldingen en hoe het eﬃciënter
en eﬀectiever kan. Naast het verhogen van de kwaliteit wordt ook de eﬃciëntie verhoogd
door het benoemen van welke meldingen op gestandaardiseerde wijze afgehandeld kunnen
worden. De eﬀectiviteit wordt verhoogd door systematische informatieverzameling, analyse
en evaluatie van meldingen.
Uitvoering
Voor wat betreft de praktijk/de uitvoering gaat het in 2010 om verdere operationalisering
van de criteria van de Leidraad Meldingen, van het begrip ‘calamiteit’ en van de condities
waaronder de inspectie meldingen in het loket (front-oﬃce) of in de back-oﬃce afhandelt.
Belangrijk aandachtspunt is bijvoorbeeld de tijdige interne en externe opschaling van
problematische meldingen naar de hoofdinspecteur of programmaleider. We hanteren als
Werkplan 2010

33

uitgangspunt dat het beleid voor 2010 gebaseerd moet zijn op een integrale visie op inhoud,
bedrijfsvoering en uitvoering. Het protocol voor afhandeling van standaardmeldingen zal
in 2010 worden beschreven. De afhandeling van overige meldingen wordt in 2010 op
procesniveau beschreven. Ook beschrijven we in 2010 wat het beoogde resultaat van het
behandelen van meldingen is.
Aandachtspunten bij uitvoering
Bij inspecteurs bestaat een sterke behoefte aan meer praktijkkennis over wanneer op welke
wijze te handelen in geval van meldingen. Kwaliteit, eﬃciëntie en eﬀectiviteit van afhandeling van meldingen wordt daardoor vergroot. In 2010 formuleren we duidelijke criteria voor
wanneer een advies is aangewezen, wanneer strikte handhaving en wanneer een meer
algemene maatregel richting het veld zoals een circulaire geëigend is. In 2010 zetten we in
op verbetering van interne sturingsmogelijkheden waardoor we de kwaliteit in het
afhandelen van meldingen verder kunnen verbeteren.
Ook externe partijen geven aan dat zij een helder beeld van ons verwachten ten aanzien van
wat ze moeten melden, wanneer ze moeten melden, hoe ze moeten melden en wat ze in die
gevallen van ons kunnen verwachten. Op deze punten meer duidelijkheid verschaﬀen, is in
2010 een belangrijke stap richting de kwaliteitsverbetering van het behandelen van
meldingen. Als instellingen immers bij het eerste contact de juiste gegevens op de juiste
wijze verstrekken, winnen we tijd en capaciteit.

3.6

Zichtbare Zorg en kwaliteit transparantie

Het zichtbaar maken van kwaliteit en van kwaliteitsverschillen is essentieel voor het goed
functioneren van het stelsel. Wil de zorgmarkt kunnen werken, dan is transparantie van de
kwaliteit van geleverde zorg een vereiste. Zonder informatie over veiligheid, eﬀectiviteit en
klantgerichtheid van zorg is kiezen door de zorgconsument of contracteren op basis van
prestaties door de zorgverzekeraar niet mogelijk. Daarnaast kunnen we dit soort informatie,
in aanvulling op onze eigen informatie, ook gebruiken voor ons toezicht, het formuleren
van beleid door VWS en het verbeteren van kwaliteit door zorgaanbieders.
Voor het huidige kabinet is transparantie van kwaliteit een belangrijk speerpunt. Om dit te
realiseren hebben we in opdracht van het ministerie van VWS tijdelijk het bureau Zichtbare
Zorg opgericht. Het ondersteunt de sectoren bij het transparant maken van de kwaliteit en
verbindt de verschillende initiatieven. Daarnaast zet het bureau zich in om te waarborgen
dat kwaliteitsinformatie valide, betrouwbaar en vergelijkbaar is.
Zichtbare Zorg heeft in 2009 de stappen die idealiter doorlopen moeten worden om goede
kwaliteitsinformatie te realiseren, in een ‘raamwerk kwaliteitsindicatoren’ neergelegd.
Daarin worden de volgende stappen doorlopen (stap 1-6 periodiek opnieuw doorlopen):

34

Inspectie voor de Gezondheidszorg

1
2
3
4
5
6
7

Benoemen van uitgangspunten door een stuurgroep.
Programmeren welke indicatorensets zullen worden gemeten.
Deﬁniëren van heldere indicatorensets.
Invoeren van de ontwikkelde indicatorensets en zonodig aanpassing na een veldtest.
Registreren van de gegevens bij zorgaanbieders.
Data verzamelen en verwerken in de uiteindelijke indicatorwaarden.
Vrijgeven van de gemeten indicatorwaarden voor gebruikers.

Inmiddels zijn er 13 stuurgroepen actief. De positie in deze fasering kan daarbij fors
verschillen. In sommige sectoren worden de uitgangspunten nog benoemd, terwijl andere
sectoren, mede door een eerder startmoment, de cyclus al één of meerdere malen hebben
doorlopen.
In 2010 gaat Zichtbare Zorg naast de sectorale ontwikkelingen zoals beschreven in paragraaf
3.4 ook werken aan diverse bredere ontwikkelingen. Belangrijke projecten hierbij zijn:
1 Het verder verbeteren van de opzet van een data-infrastructuur, waarin aangeleverde
data worden verwerkt tot vergelijkbare indicatorwaarden. Hiervoor is in 2009 al een
traject gestart, waarbij één infrastructuur voor meerdere sectoren wordt opgezet.
2 Het borgen van betrouwbare kwaliteitsmeting. Hiervoor is in 2009 een startnotitie
gemaakt en wordt een inventarisatie van de situatie in de grote intramurale sectoren
opgeleverd. Op basis hiervan zetten we in 2010 verbeterstappen. Parallel wordt in
meerdere sectoren gewerkt met het geven van inzicht in de mate van betrouwbaarheid
van aangeleverde gegevens.
Gezien het belang van de activiteiten van Zichtbare Zorg, en de noodzaak van continue
doorontwikkeling, heeft VWS besloten om Zichtbare Zorg in 2010 structureel te gaan
verankeren. Hiertoe is in 2009 gestart met onderzoek om de juiste wijze van organisatie te
kunnen bepalen. Doel is om per juli 2010 Zichtbare Zorg buiten de inspectie te positioneren. Deze verzelfstandiging wordt zowel inhoudelijk als bedrijfsmatig zo goed mogelijk
begeleid om er voor te zorgen dat voldaan wordt aan de informatiebehoefte van de
inspectie.

3.7

Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording

Het is van belang dat zorgaanbieders zich maatschappelijk verantwoorden over de kwaliteit
van de door hen geleverde zorg. Hiertoe moeten zij kwaliteitsinformatie beschikbaar stellen
voor patiënten en consumenten, verzekeraars en overheid. We achten het van belang dat
instellingen deze gegevens over kwaliteit op tijd en volledig aanleveren. Net als in 2009
houden we daarom ook in 2010 actief toezicht op de verplichting tot het aanleveren van het
Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording aan het CIBG. Het niet (volledig) voldoen aan deze
verplichting leidt tot het opleggen van een last onder dwangsom.

Werkplan 2010

35

3.8

Samenwerkende toezichthouders binnen het
domein gezondheidszorg

De komende jaren zetten we de samenwerking zowel in Inspectieraadverband als met
individuele inspecties van harte voort. Doel is om selectiever en professioneler te inspecteren, waarbij waar mogelijk afgestemde/gezamenlijke inspectiebezoeken, oog en oor
hebben voor elkaar en één gezamenlijke rapportage belangrijke aandachtspunten zijn.
We verwachten eﬃciencyverhogende synergie van deze interinspectorale samenwerking.
De uitvoering van het rijksbrede programma Vernieuwing Toezicht is in volle gang. In de
loop van 2009 heeft de Inspectieraad besloten om de verantwoordelijkheid van de te
bereiken doelstellingen ‘meer eﬀect, minder last’, te weten een kwantitatief lagere en een
kwalitatief hogere toezichtlast, te leggen bij de belangrijkste inspectiedienst per domein.
De Inspectieraad zelf zal vooral aanbevelingen (gaan) doen op inspectiebrede onderwerpen,
zoals eﬀectmeting en professionaliteit van de inspecteurs. Voor het domein gezondheidszorg betekent dit dat wij het voortouw zullen nemen bij maatregelen gericht op het behalen
van genoemde doelstellingen.
Daarom zullen wij ook in 2010 nauw samenwerken met de andere vier rijksinspecties die
binnen de curatieve gezondheidszorg actief zijn: de Arbeidsinspectie, VROM-Inspectie,
Inspectie Verkeer en Waterstaat en de Voedsel en Waren Autoriteit.
Binnen het subdomein ziekenhuizen uit zich deze samenwerking onder andere in de vorm
van het opstellen van gezamenlijke jaarplannen. Dit gebeurt al vanaf 2006. In relatie
hiermee gaan we in 2010 verder met het ontwikkelen van de zogenaamde verbrede
signaleringslijsten, waarop inspectiegegevens van de vijf genoemde rijksinspecties, de NZa
en NVZ, en straks ook gegevens over meldingen, zijn verzameld.
In 2010 vullen we de rol van het IGZ-loket als front-oﬃce voor de samenwerkende rijksinspecties verder in. Het gaat dan om meer coördinatie van samenwerkingsprojecten (regisseursrol) en centrale beschikbaarheid van informatie, ook van de andere rijksinspecties.
Binnen het domein Verpleging en chronische zorg is 2010 het jaar waarin de samenwerking
met andere rijksinspecties wordt geïntensiveerd. Het gaat dan vooral om de samenwerking
met de Arbeidsinspectie en de VROM-Inspectie. Aandachtspunten hierbij zijn het vergroten
van de kennis bij de inspecteurs en het verlagen van de toezichtlast door een beter
afgestemde planning van inspectiebezoeken.
Verder werken we in het domein van de volksgezondheid nauw samen met de Inspectie
jeugdzorg, Inspectie van het Onderwijs, Inspectie Openbare Orde en Veiligheid, Inspectie
voor de Sanctietoepassing en de Inspectie Werk en Inkomen. Samenwerking is nodig omdat
in dit domein in toenemende mate het maatschappelijk probleem als vertrekpunt voor het
toezicht wordt genomen en niet zozeer het handelen van zorginstellingen of individuele
zorgverleners.
36

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Bij het Integraal Toezicht Jeugdzaken vervullen we in 2010 het projectleiderschap voor het
project Alcoholgebruik onder jongeren en het project Armoede. De samenwerkende
inspecties hebben besloten om bij het realiseren van het beoogde eﬀect bij deze projecten
de rol van het sectorale toezicht te versterken.
Op het gebied van de openbare geestelijke gezondheidszorg zijn we projectleider van twee
projecten waarbij we intensief samenwerken met andere inspecties. We proberen de
complexe zorg rond gezinnen met geringe sociale redzaamheid te verbeteren en op een
verantwoord niveau te brengen, en betrekken daarbij zorginstellingen, Bureau Jeugdzorg,
het speciaal onderwijs, gemeenten en woningbouwcorporaties.
Een tweede project samen met de Inspectie voor de Sanctietoepassing richt zich op de zorg
voor stelselmatige daders met psychische stoornissen. De inspecties willen de continuïteit
van zorg en de maatschappelijke opvang na detentie voor deze groep verbeteren.
In het kader van de geïntensiveerde samenwerking met de Inspectie jeugdzorg hebben
beide inspecties voor 2010 een gezamenlijk werkplan opgesteld. Beide inspecties hechten
grote waarde aan het gezond en veilig opgroeien van kinderen en willen een substantiële
bijdrage leveren aan de uitvoering van de beleidsagenda van het programmaministerie voor
Jeugd en Gezin. In het werkplan is een aantal projecten opgenomen. Deze betreﬀen onder
meer de aanpak van kindermishandeling, het toezicht op de gesloten jeugdzorg en de
gezamenlijke afhandeling van incidenten en calamiteiten. Ook op andere terreinen
versterken beide inspecties de samenwerking. Zo zal de Inspectie jeugdzorg op onderdelen
meer gebruik gaan maken van het IGZ-loket.
We werken intensief en uitstekend samen met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). We
hebben ook veel met elkaar van doen gezien de afspraak dat de NZa haar toezicht onder
andere richt op de prijs/kwaliteitverhouding van zorgaanbod, maar zelf geen activiteiten op
het terrein van kwaliteit onderneemt. In de samenwerkingsovereenkomst met de NZa is
opgenomen dat de NZa zich verlaat op ons oordeel als het om kwaliteit gaat. Verder vloeien
uit de brief van de bewindslieden over ruimte en rekenschap voor zorg en ondersteuning
diverse activiteiten voort waarin we met de NZa nauw moeten samenwerken. Voorbeeld is
de ontwikkeling van een zogenaamd Early Warning Systeem.

3.9

Internationale ontwikkelingen

We onderhouden contacten met toezichthouders in andere landen. De activiteiten die in
het verband van het European Partnership of Supervising Organisations in health care sinds
2008 weer zijn geïntensiveerd, bouwen we in 2010 verder uit. We schenken daarbij speciale
aandacht aan het opleiden van inspecteurs en de wijze waarop de toezichthouders met
indicatoren omgaan.
Mede naar aanleiding van een casus – waarbij een medisch specialist in het buitenland
werkzaam was, ondanks beperkingen die hem door de Nederlandse inspectie waren
opgelegd – beijveren wij ons in 2010 voor het uitbreiden van de mogelijkheden gegevens uit
te wisselen met andere toezichthouders. We willen voorkomen dat beroepsbeoefenaren,
Werkplan 2010

37

met wie we afspraken hebben gemaakt over beperkingen in het functioneren, bijvoorbeeld
vanwege problemen in het functioneren of bij ziekte, zich in het buitenland vestigen om
onder de afspraak met de inspectie uit te kunnen komen.
We maken ons zorgen over de gezondheidszorg in de grensstreken als er niet tevoren
duidelijkheid is over de wijze waarop omgegaan wordt met de wet- en regelgeving uit de
landen ter weerszijden van de grens. Wij wensen daarom in 2010 duidelijkheid over waar de
patiënt en de instellingen en professionals op kunnen rekenen, maar vooral waar zij zich
aan te houden hebben. Wanneer dat vooraf niet duidelijk is, kan dat achteraf voor de
patiënt allerlei nare gevolgen hebben. In 2010 bewaken wij de ontwikkelingen met speciale
aandacht.
Producten komen al jaren de grens over en de grenzen binnen Europa vervagen. Toezicht op
veilige geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, maar ook bloed en weefsel, vraagt een
inspectiedienst die even soepel in Nederland als binnen Europa opereert. Afstemming en
gelijkvormigheid zijn daarbij sleutelbegrippen om adequaat toezicht uit te kunnen voeren
en adequaat te kunnen optreden bij incidenten en recalls. In 2010 vervolgen wij de
samenwerking en informatie-uitwisseling tussen inspectiediensten in een proces van
continue verbetering.

3.10

Ondersteuning inspecties Curaçao, St. Maarten en
BES-eilanden

Op verzoek van de inspecties op de Antillen en Aruba bieden wij hen ondersteuning op het
terrein van toezicht en handhaving. Aruba en de Antillen vallen onder het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en daarmee formeel onder nationale aangelegenheden. We verwachten dat wanneer alles verloopt volgens de thans geldende afspraken
binnen het Koninkrijk, het land Antillen per 1 oktober 2010 verdwijnt om plaats te maken
voor twee nieuwe landen binnen het Koninkrijk: Curaçao en St. Maarten. Bonaire, Eustatius
en Saba (BES) worden elk als apart openbaar lichaam onderdeel van Nederland en daarmee
gaan zij behoren tot het territoir waar wij bevoegd zijn. Met ingang van 1 oktober 2010 zal
ons werk voor deze eilanden dus beginnen. Omdat de fysieke afstand tussen Nederland en
de BES-eilanden bijna onoverbrugbaar groot is, proberen we voor de BES gebruik te maken
van de ondersteuning door inspecteurs op Curaçao en Sint Maarten. Deze situatie is
omgekeerd aan de nu nog geldende verhoudingen.
Verder verwachten wij de Antilliaanse inspectie bij te kunnen staan bij het voltooien van de
nulmeting van de gezondheidsvoorzieningen opdat de mogelijke verbeteringen die onder
de nieuwe staatkundige verhoudingen hopelijk zullen optreden, goed vergelijkbaar zijn met
de uitgangssituatie. In 2009 is al begonnen met de ondersteuning van de opbouw van een
eigen inspectie voor St. Maarten door inzet van een IGZ-inspecteur daar ter plaatse. Deze
inspecteur rondt in 2010 zijn werkzaamheden af. Verder bestaat het voornemen om onder
de nieuwe staatkundige verhoudingen tot nieuwe, duidelijke samenwerkingsovereenkomsten te komen, ook met Aruba.

38

Inspectie voor de Gezondheidszorg

3.11

Ontwikkeling bureau Opsporing

De opsporing van strafbare feiten, gepleegd binnen de gezondheidszorgdomeinen, draagt
in belangrijke mate bij aan de veiligheid en eﬀectiviteit in alle zorgsectoren. Deze bijdrage
wordt in 2010 versterkt door een nog hechtere samenwerking tussen het bureau Opsporing
en de toezichtdomeinen. Bureau Opsporing voert de opsporingstaak uit met de inzet van
deskundige rechercheurs en vanuit een goede informatiepositie.
De opsporingsonderzoeken worden zelfstandig of met andere opsporingspartners
ingesteld. Bureau Opsporing onderhoudt hiertoe ook in 2010 nauwe contacten met het
Openbaar Ministerie, politie, FIOD-ECD en Douane. Voor de laatste dienst is het bureau
liaison voor de inspectie. De rechercheurs stellen processen-verbaal op die kunnen leiden
tot zowel strafvervolging als het opleggen van een bestuurlijke boete. Het bureau adviseert
en ondersteunt de programma’s als het gaat om in te zetten interventies, in de contacten
met het Openbaar Ministerie en de raakvlakken tussen toezicht en opsporing. De informatieanalisten rapporteren gevraagd en ongevraagd over ontwikkelingen in het veld van de
gezondheidszorg.

3.12

Tijdelijke Raad van Advies IGZ

Ook in in 2010 raadplegen we onze tijdelijke Raad van Advies wiens onafhankelijke
advisering wij zeer op prijs stellen[4]. Deze door de minister van VWS ingestelde raad richt
zich met name op strategieontwikkeling, de hoofdlijnen van inspectiebeleid, bevordering
van de IGZ-invulling van openbare verantwoording en bewaking van de onafhankelijkheid
van de inspectie. We stellen naast de inhoudelijke advisering ook de externe spiegelfunctie
van de raad zeer op prijs.
De zittingstermijn van de raad loopt in oktober 2010 af. De minister van VWS neemt in 2010
een beslissing over de voortzetting van de raad.

[4] De raad staat onder voorzitterschap van prof. dr. T.E.D.
van der Grinten (emeritus hoogleraar Beleid en Organisatie
met betrekking tot de gezondheidszorg, Erasmus
Universiteit Rotterdam). Leden zijn: drs. H. Feenstra
(Martini Ziekenhuis), mw. dr. M. Kaljouw (V&VN),
prof. dr. J.P. Mackenbach (Erasmus Medisch Centrum),
prof. dr. P.L. Meurs (Erasmus Universiteit Rotterdam),
mw. A. Schipaanboord (NPCF) en prof. dr. N. Urbanus
(Raad van Toezicht UVA en UMCU).

Werkplan 2010

39

Het onderzoek naar
meldingen is een van onze
kerntaken.

4

Inspectieprogramma’s

4.1

IGZ-brede domeinoverstijgende projecten

Wij gaan in 2010 in breed verband meerdere activiteiten ontplooien. We hebben drie hoofdthema’s gekozen waarbij bijna alle programma’s van de inspectie zijn betrokken. Daarnaast
gaan we ook in 2010 verder met inspectiebrede projecten die eerder zijn gestart. Ten slotte
kijken we domeinoverstijgend naar projecten die we in 2011 of later uit gaan voeren.

4.1.1

Hoofdthema 1: Staat van de Gezondheidszorg (SGZ)

SGZ 2009 Bestuur en toezicht met betrekking tot kwaliteit en veiligheid
in de zorg
Na afronding en publicatie van de SGZ 2009 over bestuur en toezicht met betrekking tot
kwaliteit en veiligheid in de zorg gaan we in 2010 tijd en aandacht besteden aan de uitrol en
follow-up. Op deze wijze willen we het gedachtegoed uitdragen en uniformiteit in
inspectieactiviteiten behalen. We presenteren de uitkomsten in het veld, publiceren over
de uitkomsten, bereiden een handhavingsstrategie voor en adviseren het ministerie van
VWS bij beleidsintenties.
SGZ 2010 Openbare gezondheidszorg
Met deze SGZ willen we met toezicht bevorderen dat preventie op lokaal niveau eﬀectiever
wordt en dat de zorg voor kwetsbare groepen verbetert. Verschillende partijen spelen een
rol bij de preventieve gezondheidszorg en zorg voor kwetsbare groepen. Voor goede zorg
moet gebruikgemaakt worden van omvangrijke en complexe netwerken. Verschillende
deelonderzoeken vormen de basis voor deze SGZ:
– We willen een toetsingskader ontwikkelen dat betere kwaliteit van zorg stimuleert voor
gezinnen met een geringe sociale redzaamheid en met dit toetsingskader bevorderen dat
de zorg ook daadwerkelijk verbetert.
– We willen betere afstemming en kwaliteit van zorg voor mensen met psychiatrische
problemen die veelvuldig met justitie in aanraking komen, bevorderen.
– We ontwikkelen een toetsingskader voor het beoordelen van eﬀectief gemeentelijk
beleid om sociaal-economische gezondheidsverschillen in achterstandswijken terug te
dringen en een gezonde leefstijl te bevorderen.
– We bevorderen de eﬀectiviteit van de collectieve preventieve op lokaal niveau. Dit is
primair gericht op de Preventiecyclus met de vier landelijke prioriteiten: roken, alcoholmisbruik, overgewicht en depressie.
– We gaan na welke interventies uit de zogenaamde leeﬂijnen bewezen eﬀectief zijn en
welke eﬀecten van deze interventies verwacht kunnen worden (RIVM voert dit onderzoek
uit).
– We kijken of de kwaliteit van de gemeentelijke nota’s gezondheidsbeleid is verbeterd ten
opzichte van 2005 (onderzoek door SGBO).

Werkplan 2010

41

SGZ 2011 ICT
We willen de kwaliteit en veiligheid van zorg bevorderen en onderzoeken of ICT daar een
bijdrage aan levert en aan welke voorwaarden ICT moet voldoen. In 2009 hebben we met
verschillende partijen oriënterende gesprekken gevoerd voor het plan van aanpak. In 2010
zullen de benodigde deelonderzoeken starten.
SGZ 2012 Etnische en sociaal-economische gezondheidsverschillen
De (etnische en) sociaal-economische gezondheidsverschillen in Nederland blijven even
groot, terwijl de regering als doel heeft om in 2020 de sociaal-economische gezondheidsverschillen met 25 procent te verminderen. Wij willen daaraan bijdragen met ons toezicht.
In 2009 en 2010 verkennen wij met de beschikbare registratiegegevens de (mogelijke)
sociaal-economische en/of etnische verschillen in uitkomsten van gezondsheidzorg, en
wat de rol van enkele mogelijke determinanten hierbij is. Vanwege het grote belang van
cardiovasculaire aandoeningen voor de in Nederland bestaande sociaal-economische en
etnische verschillen in levensverwachting, richt het onderzoek zich op deze ziektegroep.
Dit geeft bovendien een goede aansluiting op de kwaliteitsindicatoren die ziekenhuizen
rapporteren. We verkennen in 2010 met het NIVEL en het EMGO etnische verschillen in
onbedoelde zorggerelateerde schade bij ziekenhuisopnames in Nederlandse ziekenhuizen.
De hypothese is dat het risico op zorggerelateerde schade verhoogd is in patiëntengroepen
van allochtone herkomst. We doen deze exploratie om de juiste richting te bepalen voor
systematisch vervolgonderzoek ter kwantiﬁcering van etnische verschillen in patiëntveiligheid bij ziekenhuisopname. Daarnaast werken we samen met andere inspecties om
het boeken van voortgang te bevorderen bij de aanpak van maatschappelijke determinanten van sociaal-economische gezondheidsverschillen.

4.1.2

Hoofdthema 2: Meldingen

Het onderzoek naar meldingen is een van onze kerntaken. De burger en de politiek
verwachten op dit punt veel van ons. We vinden het belangrijk dat wij deze taak zo goed
mogelijk uitvoeren en gaan in 2010 de aanpak van de meldingen herzien. Deze aanpak is
zowel een strategische als een organisatorische herziening. We maken organisatiebreed
werkafspraken om uniform naar buiten te treden. Hierbij moet gedacht worden aan
werkafspraken tussen de verschillende functionarissen binnen de inspectie, maximale
doorlooptijden voor de behandeling van meldingen en de procesbewaking door het
management. Ieder programma zal een plan van aanpak maken, daarbij rekening houdend
met de eigenheid van dat programma. Hierbij gaan we in onze mensen investeren met
scholing en kijken naar onze interne procedures.
We gaan aan de slag met het advies van hoogleraar Legemaate. Op verzoek van VWS heeft
hij een advies geschreven dat betrekking heeft op beroepsbeperkende maatregelen, de
wettelijke instrumenten en bevoegdheden van de inspectie, de verantwoordelijkheid van
zorgaanbieders en van overige actoren. Dit advies zal gaan leiden tot een verscherping of
aanpassing van voor de inspectie relevante wetgeving.

42

Inspectie voor de Gezondheidszorg

4.1.3

Hoofdthema 3: Medicatieveiligheid

We gaan ons in 2010 voorbereiden op de handhaving van de richtlijn medicatieoverdracht.
Daarvoor gaan we een toezichtinstrument ontwikkelen en een pilot uitvoeren. In 2011 gaan
we dit instrument opnemen in ons regulier toezicht.
In de langdurige zorg stellen we op basis van de resultaten uit ons thematisch toezicht in
2009 naar medicatieveiligheid een handhavingsplan op. Hiermee gaan we de komende
jaren het aantal medicatiefouten verder terugdringen. Dit handhavingsplan zal de basis zijn
voor andere onderzoeken naar medicatieveiligheid in andere domeinen.
De aanbevelingen uit de HARM (Hospital Admissions Related to Medication)-studie gaan we
verder uitwerken, onder andere door het ontwikkelen van indicatoren.

4.1.4

Doorlopende activiteiten

Preventie in de zorg
Met behulp van thematisch toezicht en het organiseren van invitational conferences gaan
we de aandacht voor preventie in de zorg stimuleren op het gebied van roken, overgewicht
en lichamelijke inactiviteit vanuit de veronderstelling dat er nu in zorgcontacten systematisch te weinig aandacht aan preventie wordt besteed.
Kindermishandeling
In 2010 ronden wij de follow-up van het onderzoek naar de signalering van kindermishandeling bij de huisartsenposten (HAP) af om te kijken of de huisartsenposten aan de gestelde
norm voldoen. Daarnaast richten wij ons op de GGZ om ervoor te zorgen dat ook in die
sector kindermishandeling wordt gesignaleerd en adequaat wordt gehandeld als dit
vermoeden bestaat. Het gaat daarbij niet alleen om patiënten in de jeugd-GGZ, maar ook
om kinderen van patiënten in de volwassenen-GGZ. Daarnaast zullen wij in 2010 een
onderzoek laten uitvoeren naar de verwachtingen van de huisartsen en medewerkers van
het AMK als zij contact met elkaar hebben. Dit met het doel duidelijk te krijgen hoe die
verwachtingen beter op elkaar afgestemd kunnen worden, zodat minder misverstanden met
mogelijk ernstige of letale gevolgen voor het kind optreden.
Circulaire onrustband
We gaan onderzoeken hoe het veld in 2010 invulling geeft aan onze circulaire onrustband.
We kijken naar de zorginhoudelijke aspecten, maar bezoeken ook fabrikanten en importeurs om na te gaan of ze zich aan wet- en regelgeving houden.
Naleving verpleegkundige richtlijnen
We organiseren samen met de beroepsgroepen in 2010 een congres voor de verpleegkundigen van Nederland om het naleven van verpleegkundige richtlijnen te stimuleren.
We willen als resultaat bereiken dat minimaal 10 procent van de verpleegkundigen uit alle
sectoren de risico’s van het niet-naleven van richtlijnen kent.
Werkplan 2010

43

4.1.5

Voorbereidingen voor 2011

Integrale (keten)zorg chronische zieken
VWS start in 2010 met de implementatie van het beleid voor chronisch zieken en de
functionele bekostiging. Wij maken in 2010 een handhavingsplan voor het toezicht op de
integrale (keten)zorg voor chronisch zieken. In 2011 wordt dit plan uitgevoerd. Op deze
wijze willen we met ons toezicht een kwaliteitsverhogend eﬀect op de zorg aan chronisch
zieken bewerkstelligen en voor chronisch zieken de patiëntveiligheid vergroten en
samenhang in de geleverde zorg bereiken. Ook willen wij dat preventie meer in de zorg
wordt geïntegreerd.
Palliatieve zorg
We laten in 2010 onderzoeken welke risico’s patiënten ondervinden als zij palliatieve zorg
nodig hebben. Op basis van dit onderzoek bepalen we eind 2010 of de toetsing van
palliatieve zorg door ons noodzakelijk is.

4.2

Gezondheidsbevordering

4.2.1

Doelstellingen

In 2010 willen we preventie eﬀectiever maken. We laten zien dat de preventiecyclus nu
onvoldoende werkt voor wat betreft de rijksspeerpunten roken, overgewicht, overmatig
alcoholgebruik en depressie en dat verschillende maatregelen nodig zijn om de werking van
de preventiecyclus te verbeteren. Tevens stellen we samen met gemeenten een kader vast
waaraan lokaal gezondheidsbeleid moet voldoen om de gezondheid van mensen die in
achterstandswijken wonen, te verbeteren. De resultaten van de projecten die betrekking
hebben op de preventiecyclus, publiceren wij in de Staat voor de Gezondheidszorg (SGZ)
2010.
Daarnaast willen we bereiken dat de preventie beter is ingebed in de reguliere gezondheidszorg. Daarbij richten we ons op de onderwerpen roken en overgewicht (inclusief bewegen),
aangezien daar de meeste gezondheidswinst valt te behalen.
Net als in vorige jaren willen we in 2010 de signalering van kindermishandeling een impuls
geven om deze jonge kwetsbare groep beter te beschermen. Met deze actie bereiken wij dat
ook bij de huisartsenposten en de geestelijke gezondheidszorg de signalering van kindermishandeling is verbeterd, zoals we dat in voorgaande jaren in de jeugdgezondheidszorg en
spoedeisende hulpverlening in ziekenhuizen hebben gedaan.
Tenslotte stellen we in samenspraak met relevante veldpartijen in 2010 een herziene
indicatorenset vast voor het gefaseerd toezicht Publieke Gezondheid, zodat de gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD’en) zich tijdig kunnen voorbereiden op deze dataverzameling.

44

Inspectie voor de Gezondheidszorg

4.2.2

Knelpunten en risico’s

Preventie is een belangrijk onderwerp voor de volksgezondheid. Naast goede gezondheidszorg kan de gezondheid ook voor een groot deel verbeteren door een verandering van de
leefstijl en omgevingsfactoren. Wij leveren daar een bijdrage aan door ons niet alleen te
richten op de preventie binnen de public health, maar ook op de reguliere gezondheidszorg
en op factoren buiten de gezondheid. Daarom werken wij niet alleen binnen de inspectie
samen met alle andere programma’s, maar ook veel samen met andere inspecties zoals de
Inspectie jeugdzorg.

4.2.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up
Gefaseerd toezicht

Openbare gezondheidszorg
Wij komen medio 2010 met een herziene set indicatoren voor het gefaseerd toezicht op de
Publieke Gezondheidszorg. In 2012 moeten de GGD’en de gegevens aanleveren.
Gemeente
Samen met het veld en het bureau Zichtbare Zorg ontwikkelen wij indicatoren om de
kwaliteit van het gemeentelijk gezondheidsbeleid zichtbaar te maken. Een aantal van deze
indicatoren zullen wij voor ons toezicht gaan gebruiken.
Thematisch toezicht
Sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV)
Begin 2010 zijn de resultaten bekend van het project De maatschappelijke determinanten
van het SEGV. Op grond daarvan kijken we of en hoe een toezichttraject kan plaatsvinden
naar de maatschappelijke determinanten van de SEGV waar meerdere inspecties aan
meewerken.
Wijken met gezondheidsachterstanden
Het project Wijken met gezondheidsachterstanden uit 2009 krijgt in 2010 een vervolg. Met
dit onderzoek willen wij bevorderen dat gemeenten met achterstandswijken eﬀectief beleid
voeren om de gezondheidstoestand van de bevolking in deze wijken te verbeteren.

4.2.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Thematisch toezicht

Jeugdgezondheidszorg
Begin 2010 hebben wij een beeld in hoeverre de instellingen de plannen van aanpak die ze
op basis van de resultaten van het thematisch onderzoek naar de jeugdgezondheidszorg van
april 2009 hebben gemaakt, daadwerkelijk hebben uitgevoerd. Uiterlijk in 2011 moet de
Werkplan 2010

45

zorg aan de normen voor verantwoorde zorg voldoen. Wij zullen het thematisch onderzoek
in 2011 herhalen en zonodig tot het opleggen van sancties overgaan wanneer de zorg dan
nog niet op orde is. Eind 2010 starten we met de voorbereidingen van dit onderzoek.
Vooronderzoek integraal gezondheidsbeleid
Uit ons onderzoek naar de wettelijke taak van gemeenten om bij het nemen van bestuurlijke beslissingen de gezondheidsaspecten te bewaken en bij belangrijke gevolgen voor de
publieke gezondheidszorg advies in te winnen van de GGD, blijkt dat dit voor verbetering
vatbaar is. Ondanks een aantal goede ontwikkelingen is het van belang meer helderheid te
krijgen over de inspanningen die redelijkerwijs verwacht mogen worden van de gemeente
en de GGD. Wij zullen dit in 2010 laten uitzoeken. De resultaten daarvan nemen wij de
komende jaren mee in een vervolgonderzoek naar integraal gezondheidsbeleid.

4.3

Gezondheidsbescherming

4.3.1

Doelstellingen

In 2010 willen we de burgers op populatieniveau nog beter beschermen. Samen met de
Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) zullen wij een verdergaande kwaliteitsimpuls
geven aan de verbetering van de veiligheid rondom grote evenementen. Daarnaast toetsen
wij op reactieve wijze welke verbeteringen door te voeren zijn nadat grote calamiteiten
hebben plaatsgevonden.
In 2010 zullen de resultaten bekend worden van de getoetste kwaliteit van de infectieziektestructuur. Evaluatie van de aanpak van de nieuwe inﬂuenzapandemie zullen wij, zo als het
er nu naar uitziet, hierin integreren. Omdat tijdens het schrijven van dit werkplan de
pandemie nog lang niet op zijn hoogtepunt was, ziet het er naar uit dat het evaluatieonderzoek zich zal richten op de geleverde bijdragen aan de bestrijding van de pandemie van het
operationeel tot het strategisch niveau. Alle partijen in de infectieziektestructuur die een
bijdrage geleverd hebben, zullen geëvalueerd worden zowel om de individuele bijdrage als
om de bijdrage aan de aanpak van de bestrijding van de pandemie in zijn totale samenhang.
Daar waar relevant zullen wij de toetsing uitvoeren of onze medewerking hieraan verlenen.
Voortvloeiend uit het toezicht van 2008/2009 zullen we de private medisch microbiologische laboratoria, als onderdeel van de OGZ-structuur, toetsen op de door hen geleverde
kwaliteit.
Op het brede terrein van het bevolkingsonderzoek ontwikkelen we samen met het veld en
bureau Zichtbare Zorg indicatoren die verankerd worden in het traject van Zichtbare Zorg.
Ontwikkeling van een bijbehorend handhavingskader is hiermee onlosmakelijk verbonden.
Na de ingrijpende verandering van de structuur van de gezondheidszorg voor asielzoekers
zullen wij in 2010 onderzoeken wat dit gedaan heeft met de kwaliteit van de zorg voor deze
kwetsbare groep.
Een andere kwetsbare groep is de groep stelselmatige delinquenten met psychische en
46

Inspectie voor de Gezondheidszorg

psychiatrische problemen. Nadat wij in 2009 het veld hebben gefaciliteerd om een model
voor verantwoorde zorg te ontwikkelen voor deze doelgroep, zullen wij in 2010 middels
toezicht in samenwerking met de Inspectie voor de Sanctietoepassing de kwaliteit van de
zorg verbeteren. Een soortgelijke kwaliteitsimpuls zal gegeven worden aan de zorg voor
kinderen in gezinnen met een lage sociale redzaamheid samen met de Inspectie jeugdzorg
en de Inspectie van het Onderwijs. De laatste twee projecten zijn beide ketenzorgprojecten
in een maatschappelijk veld waar het de partijen zelf niet lukt om te komen tot verantwoorde continuïteit in de zorg.

4.3.2

Knelpunten en risico’s

Gezondheidsbescherming is een belangrijk onderdeel van de volksgezondheid. De huidige
(nationale en mondiale) bedreigingen voor de bevolking en voor de kwetsbare groepen in
onze samenleving vragen om een overheid die daar haar verantwoordelijkheid neemt. Ook
daar waar het de veldpartijen die ketenzorg leveren al vele jaren lang niet lukt om de
kwaliteit te verbeteren, is het de toezichthouder die op onafhankelijke wijze boven de
partijen kan staan en ervoor kan zorgen dat de gewenste verbeteringen tot stand komen.
Wij leveren daar een bijdrage aan door ons niet alleen te richten op de genoemde onderwerpen, maar door op vernieuwende wijze in samenwerking met vele andere toezichthouders de zo noodzakelijke bescherming van de bevolking een impuls te geven.

4.3.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up
Thematisch toezicht

Commerciële laboratoria voor medisch microbiologisch onderzoek
In 2010 gaan we verder met ons onderzoek naar medisch microbiologische laboratoria. In
2007 hebben wij een onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van medische microbiologische laboratoria als schakel in de infectieziektestructuur. De commerciële laboratoria zijn
toen buiten beschouwing gelaten. We onderzoeken of het microbiologisch onderzoek in
deze commerciële laboratoria aan de professionele standaarden voldoet, onder andere voor
de interpretatie van Hepatitis B-diagnostiek.

4.3.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Thematisch toezicht

Bevolkingsonderzoek (BVO)
De minister verleent de vergunningen ten behoeve van het uit te voeren bevolkingsonderzoek. Deze vergunningen zijn aan voorwaarden gebonden. In 2010 toetsen wij de naleving
van deze voorwaarden.
Antibioticaformularium gebruik regionaal
Antibioticagebruik wordt in Nederland vaak regionaal/lokaal vertaald naar een maatwerk
Werkplan 2010

47

formularium. Wij willen onderzoeken of dit lokale maatwerk niet signiﬁcant afwijkt van de
professionele norm. Het belang hiervan is het blijven garanderen van een doeltreﬀende
werkzaamheid en het voorkomen van resistentie.
Kwaliteit medische zorg aan asielzoekers
In 2009 is de bestaande medische opvang asielzoekers (MOA)-gezondheidszorgstructuur
vervangen door een geheel nieuwe structuur waarbij de zorg meer moet aansluiten op de
reguliere zorg en waarbij een zorgverzekeraar de aanbieder geworden is van deze zorg.
Wij gaan in 2010 kijken of de nieuw aangeboden zorg aan deze kwetsbare groep van
voldoende kwaliteit is.
Vergunningverstrekking bij publieksevenementen
Uit ons onderzoek samen met de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) in 2008 is
gebleken dat gemeenten hun verantwoordelijkheid ten aanzien van de veiligheid bij
publieksevenementen door vergunningverlening onvoldoende waar maken. Samen met de
IOOV gaan we bij de gemeenten na in hoeverre hier sprake is van onverantwoorde veiligheid bij evenementen.
Operationeel presterend vermogen Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen
en Rampen
Met de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid kijken we naar het operationeel presterend
vermogen van de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR).
Wij kijken wat een GHOR-regio aankan als dat vertaald wordt naar output.

4.4

Eerstelijnsgezondheidszorg

In 2009 hebben we voor de eerste lijn een risicoanalyse gemaakt vanuit toezichtperspectief
voor de komende 5 jaar. Dit krijgt zijn weerslag in de uitgebreide opsomming in paragraaf
4.4.2. Uiteraard kan in het werkplan voor 2010 slechts een beperkt deel worden omgezet in
doelstellingen, projecten en werkzaamheden voor dat jaar.

4.4.1

Doelstellingen

In 2010 willen we de behandeling van meldingen verder verbeteren. De doorlooptijd van de
meldingen is voor het eind van het jaar gedaald; de uniformiteit van meldingbehandeling is
verder toegenomen en de individuele behandeling door inspecteurs is beter beheersbaar
gemaakt.
In 2010 is patiëntveiligheid in de eerste lijn stevig op de kaart gezet en is de transparantie
vergroot. Patiëntveiligheid komt in vele (deel)onderwerpen tot uiting. We ondersteunen
het patiëntveiligheidsinitiatief van VWS in de eerste lijn en helpen deze verder vorm te
geven in het veld. De triage van de hulpvragen, de hygiëne vooral bij mondzorg, het
toepassen van protocollen en richtlijnen, de medicatiebewaking en de continuïteit van
48

Inspectie voor de Gezondheidszorg

zorgverlening is einde jaar verbeterd. De risico’s in dit omvangrijke veld worden verder in
kaart gebracht door creëren van meer transparantie met inzet van indicatoren.
We zullen het veld stimuleren – door opvoeren van het toezicht in de eerste lijn – om de
scholing, kennis van beroepsnormen en kwaliteitsmanagementsystemen te verbeteren.
Dit moet onder andere resulteren in een procedure voor het onderzoeken van calamiteiten
in het kader van het kwaliteitssysteem bij de huisartsenposten. De telefonische bereikbaarheid van de huisartsen tijdens kantooruren wordt verder verbeterd door hanteren van
eenduidige normen waar de inspectie het veld aan zal houden.
De communicatie tussen de patiënt en zijn zorgverlener, maar ook de communicatie tussen
de beroepsbeoefenaren onderling moet in 2010 worden verbeterd. Communicatie is van
cruciaal belang bij taakdelegatie. Afspraken over verantwoordelijkheid, supervisie, voorschrijven en toepassen van medicatie moeten voor beide partijen duidelijk zijn, zodat er
geen risico’s optreden voor de patiënt.
Veiligheid en communicatie moeten verbeteren bij de ketenzorg. We willen dat bereiken
door de komende jaren te onderzoeken of de achterwacht, de organisatie van de zorg, de
waarneemregeling, de overdracht en de dossiervoering goed zijn geregeld.
We willen als toezichthouder meer zichtbaar worden voor onder andere de huisartsen,
tandartsen, verloskundigen, apothekers en fysiotherapeuten.

4.4.2

Knelpunten en risico’s

Bij de verschillende beroepsgroepen in de eerstelijnszorgverlening, komen we verschillende
knelpunten en risico’s tegen:
– Voor de huisartsen zijn de grootste risico’s: triage, tijdige autorisatie, bereikbaarheid,
acute zorg, samenwerking en het bijhouden van deskundigheid. Nieuwe ontwikkelingen
zoals ketenbenadering van diabetes mellitus, COPD, hartfalen en depressie zullen ook
voor het toezicht van belang zijn.
– Bij verloskundigen zien we risico’s in de regeling voor 24-uurszorg en achterwacht,
informatie-uitwisseling, deelname aan landelijke verloskundige registratie als blijk van
transparantie en kwaliteitsbesef, samenwerking met tweede lijn, meedoen aan een
verloskundig samenwerkingsverband, calamiteitenregeling.
– We zien risico’s bij grote instellingen voor mondzorg, waar veelal meerdere niet-tandartsen werken en waar met taakdelegatie en supervisie (veelal slechts op papier) wordt
gewerkt. Behandeling onder algehele anesthesie is voor ons een risico.
– Binnen de openbare farmacie vinden we het negeren van signalen van interactie en
contra-indicatie van de automatisering, doseringsfouten van cytostatica en het ontbreken van medicatiehistorie bij wisseling van apotheek de grootste risico’s. Ook de
aan- of afwezigheid van een apotheker is een risico.
– De uitwisseling van medicatiegegevens in de avond- en nachtdienst is vooral bij
apotheekhoudende geneeskundigen nog onder de maat.
– Bij de fysiotherapeuten staat transparantie en de ontwikkeling van kwaliteitsindicatoren
Werkplan 2010

49

voorop. Patiëntveiligheid en risicogestuurd toezicht zijn relatief van ondergeschikt
belang. Wij ontvangen op dit terrein een laag aantal meldingen van incidenten of
calamiteiten. Een relatief groot deel daarvan betreft disfunctioneren en seksueel
grensoverschrijdend gedrag.
– We grijpen in wanneer uit meldingen over alternatief werkende beroepsbeoefenaren
blijkt dat er een aanmerkelijke kans is op het toebrengen van schade aan de patiënt en
uiteraard ook bij seksueel grensoverschrijdend gedrag. Een probleem hierbij is dat vele
beroepsbeoefenaren werkzaam in de alternatieve zorgverlening niet BIG-geregistreerd
zijn.
Ook binnen de diverse ketens zien we risico’s.
– Bij de keten ambulance – huisarts(post) – ziekenhuis/GGZ gaat het om risico’s bij het vastleggen
van afspraken, afgestemde protocollen en overbodige/vertragende dubbele triage.
– Bij de keten huisarts – huisartsenpost – huisarts betreft het de aanwezigheid van relevante
medische informatie op alle plaatsen en de continuïteit van de zorg.
– De toename van het parttime werken en verdere taakdelegatie binnen huisartsenposten,
huisartsen-praktijken, instellingen voor mondzorg, verloskundige praktijken en
apotheken leveren gevaar op voor de kwaliteit van zorg. Protocollering, communicatie
en registratie zijn van groot belang.
– De toenemende vergrijzing en de neiging om de zorg zo lang mogelijk thuis te verlenen,
maken dat afstemming in de keten huisarts – thuiszorg goed geregeld moet zijn.
– In de keten verloskundige – huisarts – specialist is onvoldoende afstemming van eerstelijns
verloskundigen met de specialist en tweedelijns verloskundigen een risico.
Bij ketenproblematiek zullen we vaker zelf onderzoek doen, omdat van de verschillende
onderdelen van de keten niet verwacht kan worden dat zij hun eigen onderzoek in verband
brengen of afstemmen met de andere schakels van de keten. De verschillende onderdelen
hebben te weinig weet van elkaars taken/bevoegdheden.

4.4.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up

Gefaseerd toezicht
Met gefaseerd toezicht willen we de kwaliteit en de risicofactoren in de eerste lijn en van
individuele beroepsbeoefenaren in het bijzonder zichtbaar maken. Voor de mondzorg en de
acute zorg maken we met het veld en ondersteund door bureau Zichtbare Zorg in 2010
indicatoren. Voor de huisartsen en verloskundigen gaan we informatie verzamelen en een
risicoanalyse opstellen. Ook deze indicatoren ontwikkelen we samen met het veld. In 2010
kunnen de pilots van start. Voor de fysiotherapie en farmacie gaan we in het kader van
gefaseerd toezicht bezoeken aﬂeggen.

50

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Thematisch toezicht
Acute hulp (vervolg)
We gaan verder onderzoek doen naar de mate waarin de maatregelen, zoals genoemd in ons
rapport uit 2004, zijn geïmplementeerd en opgevolgd. Bij niet-verantwoorde situaties
zullen we ingrijpen. Met ons onderzoek willen we het beleid instrumenten geven om te
komen tot betere zorgverlening. Een nevendoel is het verbeteren van de gegevensverzameling/registratie in de acute keten. Dit zal een kwaliteitsimpuls geven en transparantie
mogelijk maken.
Telefonische bereikbaarheid van huisartsen tijdens kantooruren (vervolg)
In aansluiting op de rapportage van 2008 controleren wij of de gestelde maatregelen tot
verbetering in het veld hebben geleid. Wij vinden uit kwaliteitsoverwegingen dat de
bereikbaarheid van de huisartsen optimaal moet zijn en werken daar door onze aanjaagfunctie graag aan mee. Daarnaast willen we aandacht besteden aan het vergroten van de
patiëntgerichtheid (service) binnen de huisartsenzorg; dit doen wij in samenwerking met de
NPCF. Conform het onderzoek uit 2008 moeten de huisartsen zich houden aan de 30seconden norm van telefonische bereikbaarheid bij spoedgevallen. Ook voor niet-spoedgevallen moet de praktijk tijdens kantooruren drempelloos bereikbaar zijn. Desnoods zal
normontwikkeling worden afgedwongen. Bij afwezigheid van een goed onderbouwde,
gangbare norm blijft de inspectie hierbij uitgaan van een maximale wachttijd van 2
minuten zonder inzet van antwoordapparaten.
Jaargesprekken huisartsendienstenstructuren (HDS) (vervolg)
We vinden het belangrijk om een vinger aan de pols te houden en organisaties scherp te
houden. We gaan het gesprek aan met deze organisaties over de triage, de autorisatie
binnen hersteltijd, het toepassen van protocollen, het melden van calamiteiten, de
bereikbaarheid en het kwaliteitsmanagement inclusief MIP/VIM.

4.4.4

Nieuwe projecten/activiteiten

Thematisch toezicht
Patiëntveiligheid is ons belangrijkste thema in 2010. We gaan ons binnen dit project
concentreren op drie thema’s:
1 Het gebruik van Cotrimoxazol in combinatie met cumarinederivaten. De combinatie
cotrimoxazol en orale anti-coagulantia (OAC) veroorzaakt een toename van de bloedingneiging en geeft dus een verhoogd risico op vermijdbare schade bij de patiënt. Uit het
Harm-onderzoek is vast komen te staan dat er grote risico’s kleven aan het voorschrijven
en gebruik van cumarines.
2 Het gebruik van NSAID’s en maagbescherming. Artsen volgen bij het voorschrijven van
NSAID’s onvoldoende de NHG-richtlijn en nemen daardoor een onacceptabel risico op
ernstige schade voor de patiënt. Door onze aandacht op een van de maatregelen te
vestigen, zullen artsen zich het toepassen van de gehele richtlijn meer bewust zijn.
3 Veiligheid in de ketenzorg. We besteden aandacht aan de antistollingsketen, medicatieWerkplan 2010

51

bewaking in de eerste lijn, aan overdrachtmomenten binnen en tussen schakels en aan
het borgen van verantwoordelijkheid en de regiefunctie in de keten. Ook het veilig
melden van incidenten in de eerste lijn is een onderwerp dat onze aandacht krijgt. Dit
project zal doorloop hebben naar 2011 en verder.
Toezicht in het kader van de WTZi op ambulancezorg
In 2010 worden in het kader van de implementatie van de Wet ambulancezorg (Waz), door
de minister van VWS aan 25 regio’s vergunningen afgegeven voor het verlenen van ambulancezorg. De vergunningaanvragen worden getoetst aan een zogenoemd programma van
eisen. Wij spelen bij deze beoordeling van de aanvragen een belangrijke rol en zullen
toezien op de kwaliteit en veiligheid van de zorgverlening.
Incidententoezicht
We hebben meer dan een jaar geleden een pilot opgestart om de behandeling van
meldingen uit de eerste lijn te verbeteren. Dit heeft geresulteerd in beter gebruik van het
centrale meldingensysteem en een landelijk meldingenoverleg voor alle inspecteurs.
De uniformiteit van meldingbehandeling op landelijk niveau is inmiddels sterk verbeterd.
In 2010 wordt de uniformiteit in behandeling verder aangescherpt, de tijd dat meldingen in
behandeling zijn verkort en de beheersbaarheid vergroot. Het grote aantal vaak nog
individueel werkzame beroepsbeoefenaren maakt het noodzakelijk om fors in te steken op
een beheersbaar meldingensysteem. Door alle meldingen samen te brengen kunnen
signalen die bedreigend zijn voor de zorg en mogelijk een structureel karakter hebben,
eerder worden onderkend en aangepakt. Dit zal voor de komende jaren een aantal nieuwe
onderzoeken opleveren.

4.5

Specialistische somatische zorg

4.5.1

Doelstellingen

Evenals in 2009 richten we ons in 2010 op activiteiten die een bijdrage leveren aan vermindering van vermijdbare schade en betere zorg, waarbij VMS, veiligheidsnormen en
governance leidend zijn.
We gaan onderzoeken in hoeverre het veiligheidsmanagementsysteem in ziekenhuizen is
geïmplementeerd en indien ziekenhuizen in gebreke zijn gebleven, zullen wij sancties
opleggen.
Voorts gaan wij kijken naar de meest kritische zorgprocessen in het ziekenhuis, te weten de
acute zorg en de intensieve zorg. Dit zijn de zorggebieden waar de patiënt in eerste instantie
het meeste risico loopt. Aan het eind van 2010 hebben we inzicht in de kwaliteit van de
uitoefening van de intensieve zorg op de IC-afdelingen en hebben ziekenhuizen zo nodig
maatregelen genomen om verbeteringen daarin aan te brengen.

52

Inspectie voor de Gezondheidszorg

We adviseren in het kader van (deregulering van) WBMV-verrichtingen en andere risicovolle
interventies, zoals PCI’s, ICD’s en transcatheter hartklepinterventies, aan VWS en leveren
een bijdrage aan de ontwikkeling op het gebied van aangeboren hartafwijkingen (AHA).
Op hartcentra en innovatieve hartoperaties houden we risicogestuurd toezicht.
De acute zorgketen in het algemeen en de afdeling SEH van het ziekenhuis is daarnaast een
speerpunt. Wij zullen nagaan of eerder geconstateerde gebreken zijn opgelost. Indien dat
niet het geval is, zullen wij ook in dit geval sancties opleggen.
Bovenstaande past geheel in het streven van de inspectie het bewustwordings- en verbeterproces op het gebied van governance te stimuleren en daar waar mogelijk en noodzakelijk
ziekenhuisbestuurders te confronteren met hun verantwoordelijkheden.
De minister overweegt een registratieplicht in te voeren voor nieuwe aanbieders en voor
risicovolle interventies waarvoor een volumenorm geldt. Dit zal consequenties hebben voor
het toezicht. We bespreken deze consequenties met het ministerie van VWS.
In 2009 is een aanzet gegeven aan een aangepaste rubricering van kwaliteitsindicatoren
ziekenhuizen. Hierdoor is niet alleen inzichtelijk gemaakt van welke zorgverrichtingen een
indicator is ontwikkeld, maar is het tevens mogelijk een indicatie te geven over de kwaliteitsborging van zorgprocessen in het ziekenhuis. Hierdoor is het in de toekomst beter
mogelijk om nieuwe indicatorvoorstellen te doen, gericht op die zorgprocessen waarvoor
nog onvoldoende of geen indicatoren ontwikkeld zijn.

4.5.2

Knelpunten en risico’s

Binnen de specialistische en somatische zorg liggen de grootste risico’s voor patiëntveiligheid bij de acute zorg, de intensieve zorg, de zorg buiten de kantooruren, het gebruik van
medische apparatuur en de farmaceutische zorg. Er is veel aandacht nodig voor het borgen
van kwaliteit. Het veiligheidsmanagementsysteem (VMS) is hiervoor een belangrijk
instrument.
De verantwoordelijkheidsverdeling tussen professional, bestuurder en interne toezichthouder is binnen de ziekenhuiszorg een blijvend punt van aandacht. Onduidelijkheid over
deze verantwoordelijkheidsverdeling kan risico’s voor de patiënt met zich mee brengen.

4.5.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up
Gefaseerd toezicht

Ziekenhuizen (vervolg)
We gaan in 2010 samen met het veld en ondersteund door het bureau Zichtbare Zorg verder
met indicatorenontwikkeling voor de basisset kwaliteitsindicatoren. In overleg met de NFU,
Werkplan 2010

53

de NVZ en de Orde van Medische specialisten is gekozen voor een aangepaste presentatie
van de indicatoren, waardoor niet alleen zorgverrichtingen in kaart worden gebracht maar
vooral zorgprocessen. Indicatorontwikkeling wordt beter aangestuurd door het veld te
wijzen op die zorgprocessen waarbij geen of te weinig indicatoren beschikbaar zijn.
Ook in 2010 wordt de basisset kwaliteitsindicatoren uitgevraagd en zullen bezoeken aan
ziekenhuizen worden afgelegd, in het kader van tweede fase jaargesprekken.
Particuliere klinieken (vervolg)
In het kader van het gefaseerd toezicht zullen wij in 2010 risicogestuurd toezicht op de
particuliere klinieken houden. Daarnaast zetten wij voor het tweede jaar de basisset
kwaliteitsindicatoren uit.
Thematisch toezicht
Kwaliteit van zorg tijdens avond-, nacht-, en weekenduren (ANW) (vervolg)
We zijn in 2009 gestart met een project gericht op de kwaliteit van de zorg in ziekenhuizen
tijdens de avond-, nacht- en weekenduren. De aanleiding daarvoor was de berichtgeving dat
het aantal incidenten in de verloskunde tijdens de ANW-periode groter was dan tijdens
kantooruren. In 2010 vervolgen wij dit onderzoek. We zullen naast verloskunde ook
aandacht besteden aan klinische opnames (gepland en ongepland).
Volume/kwaliteit (vervolg)
Wij willen slagvaardig toezicht kunnen houden en hebben daarom behoefte aan duidelijke
volumenormen gerelateerd aan verrichtingen. We voeren dit project uit in nauwe samenhang met het gefaseerd-toezichttraject voor ziekenhuizen. De normen die dit project
oplevert, zullen wij toepassen als kwaliteitsindicator in de ziekenhuiszorg.
Implementatie veiligheidsmanagementsysteem (VMS) (vervolg)
Net als in voorgaande jaren gaan wij onderzoeken in welke mate ziekenhuizen het veiligheidsmanagementsysteem hebben geïmplementeerd en wat ziekenhuizen doen om eventuele tekortkomingen te verhelpen. Bij het in gebreke blijven zullen we sancties opleggen.
Radiologie (vervolg)
We richten ons op de risico’s in de zorg en vooral op de implementatie in relatie tot
kinderen, CT-scans en interventiecardiologie.
Minimale invasieve chirurgie (MIC) (vervolg)
Met dit project willen wij zorgen dat de ontwikkeling van richtlijnen en het competentiegericht opleiden voor minimale invasieve chirurgie een prominent onderwerp op de agenda
van koepels en wetenschappelijke verenigingen blijft.
Brand operatiekamer (OK) in het ziekenhuis van Almelo (vervolg)
In 2008 hebben wij over de brand op de operatiekamer in het ziekenhuis te Almelo een
rapport uitgebracht. Alle ziekenhuizen zijn destijds verzocht zich aan de conclusies en
54

Inspectie voor de Gezondheidszorg

aanbevelingen van het rapport te spiegelen en zonodig maatregelen ter verbetering te
nemen. De ziekenhuizen moesten deze maatregelen in de vorm van een plan van aanpak
naar de inspectie te sturen. Net als in 2009 zullen wij in 2010 deze plannen van aanpak
toetsen en indien nodig de ziekenhuizen wijzen op hun tekortkomingen en bezoeken.

4.5.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Thematisch toezicht

Medicatiebewaking van patiënten in het ziekenhuis
Met dit meerjarig onderzoek willen wij bijdragen aan de verhoging van de medicatieveiligheid in ziekenhuizen. We onderzoeken de belangrijkste risicofactoren en knelpunten in
medicatiebewakingssytemen en in de inzet van apothekers. Daarbij wordt gekeken naar
hun inbreng en betrokkenheid bij de ontwikkeling, introductie en toepassing van behandelprotocollen, hun bereikbaarheid en beschikbaarheid voor klinische consultaties, de
manieren van medicatiebegeleiding, farmaceutisch beleid en uitvoering ten aanzien van
klinische interventies, de bijdrage aan multidisciplinaire patiëntbesprekingen en inbreng in
geval van calamiteiten. Daarnaast beschrijven we de interventies die nodig zijn. Hiermee
hopen wij het aantal medicatiegerelateerde fouten te reduceren.
IC niveau 2 en 3
In 2008 en 2009 hebben wij een onderzoek naar IC niveau 1 uitgevoerd. In 2010 continueren
wij dit project en concentreren we ons op de IC’s niveau 2 en 3. We doen dit in nauw overleg
met deskundigen uit het veld.

4.6

Gehandicaptenzorg

4.6.1

Doelstellingen

Ook in 2010 staan voor ons de veiligheid en kwaliteit van zorg en de kwaliteit van leven voor
alle mensen met een verstandelijke en/óf lichamelijke beperking voorop. Daarom zijn onze
activiteiten erop gericht dat het aantal onnodige medicatiefouten is verminderd en
vrijheidsbeperkingen alleen aan de orde zijn als er goed over alternatieven is nagedacht en
toepassing slechts plaatsvindt na multidisciplinair overleg. Zorginstellingen moeten beleid
voeren om seksueel grensoverschrijdend gedrag, badincidenten en agressie-incidenten
zoveel als mogelijk te voorkomen en om te leren van de fouten als deze incidenten zich toch
voordoen. Onderzoek van fouten en ongelukken door de organisatie zelf vinden wij
belangrijk, maar wij kijken mee en grijpen in als naar onze mening het onderzoek onvoldoende is geweest. We zullen de vorderingen van het veld in het kader van de veiligheidsagenda nauwlettend volgen.
Uiteraard kijken we ook naar de kwaliteit van de zorgverlening in algemene zin. We maken
hiervoor gebruik van het kwaliteitskader voor verantwoorde zorg in de gehandicaptenzorg.
2010 is voor ons een belangrijk jaar omdat dan voor het eerst de resultaten uit de eerste fase
Werkplan 2010

55

beschikbaar zijn. We gaan deze gebruiken voor ons risicogestuurd toezicht.

4.6.2

Knelpunten en risico’s

Onderbehandeling komt vaak voor in de zorg voor gehandicapten. Omdat verstandelijk
beperkten zich moeilijk kunnen uiten, worden diagnoses gemist en krijgen cliënten niet de
juiste zorg. Een goed voorbeeld hiervan is het voorkomen van depressie. De doelgroep
wordt ook steeds ouder en krijgt de gezondheidsproblemen die we ook bij ouderen
aantreﬀen. Dementie bij verstandelijk beperkten zal de komende jaren een groter probleem
worden. Van belang is dat medewerkers in deze sector voldoende geschoold zijn om
signalen te herkennen. Investeren in de opleiding van de medewerkers moet daarom de
komende jaren voorop staan, wil de kwaliteit van zorg meegroeien met de zorgvraag.
We maken ons zorgen om particuliere initiatieven die opgezet zijn met persoonsgebonden
budget (PGB) of particuliere gelden. De laatste jaren komen wij in organisaties waar de
kwaliteit van zorg zorgwekkend is en er grote risico’s zijn voor de cliënt.
Veel cliënten gebruiken medicatie. Wij vinden dat instellingen teveel medicatiefouten
maken. Volgens de jaarverslagen van de MIC/FOBO-commissies komen deze meldingen
terug in de top 3 van incidentmeldingen naast agressie-incidenten en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

4.6.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up

Gefaseerd toezicht
Medio 2010 zijn de resultaten van de eerste fase van ons gefaseerd toezicht bekend.
We brengen bezoeken aan die instellingen waar wij op basis van de uitkomsten van ons
onderzoek in de eerste fase de grootste risico’s op onverantwoorde zorg verwachten. Daarbij
staat de veiligheid van cliënten voorop. Waar nodig zullen wij naar aanleiding van deze
bezoeken vervolgafspraken maken of verscherpt toezicht instellen. We zullen de informatie
ontsluiten om instellingen de mogelijkheid te geven zich te spiegelen aan collega-instellingen. We zullen ons richten op de zorg- en begeleidingsplannen vanuit de gedachte dat
een goed zorg- en begeleidingsplan dat samen met de cliënt is opgesteld (of als nodig met
de vertegenwoordiger) en dat wordt nageleefd, automatisch leidt tot goede zorg voor de
cliënt. Daarnaast kijken we ook naar de kwantiteit en kwaliteit van het personeel. Is er
voldoende personeel en sluit de deskundigheid van dit personeel aan bij de zorgvraag?
Thematisch toezicht
Badincidenten (vervolg)
In vervolg op onze circulaire uit 2008 en het vervolgonderzoek in 2009 blijven we de vinger
aan de pols houden bij meldingen van badincidenten. We zullen de binnengekomen
meldingen analyseren en aan de hand van een evaluatie van het meldingsformulier kijken
waar we zaken kunnen verbeteren. Uiteindelijk willen we dat het veld een veldnorm maakt.

56

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Seksueel grensoverschrijdend gedrag (vervolg)
Ook voor meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben we een meerjarig
traject ingezet dat gelijk is aan het traject voor badincidenten. Ook in 2010 willen we samen
met het veld het aantal van deze meldingen fors terugdringen.
Medicatieveiligheid (vervolg)
We willen dat het aantal medicatiefouten binnen de gehandicaptenzorg fors terugloopt. In
2010 beschrijven we aan de hand van de instellingsrapportages uit 2009 de belangrijkste
risicofactoren en knelpunten in de geneesmiddelendistributie in de instellingen. Daarbij
geven wij ook aan welke interventies nodig zijn om het aantal fouten te verminderen.
Daarnaast zullen we instellingen met hoge risico’s nauwlettend blijven volgen.
Preventie vrijheidsbeperking (vervolg)
Samen met het veld willen we de doelstellingen van de in 2008 ondertekende intentieverklaring voor vermindering van vrijheidsbeperking halen. We kijken of instellingen
voldoende nadenken over alternatieven voor vrijheidsbeperking en of ze werken in de geest
van het richtinggevend kader voor vrijheidsbeperking. We bezoeken 50 organisaties om te
kijken of en hoe vrijheidsbeperkende maatregelen worden teruggedrongen en in welke
mate er structureel aan preventie wordt gewerkt. Daarnaast bereiden we ons voor op het
mogelijk van kracht worden van de Wet zorg en dwang in 2010.
Philadelphia (vervolg)
In 2009 hebben we, nadat duidelijk werd dat Philadelphia in ﬁnanciële problemen terecht
was gekomen, extra bezoeken afgelegd aan verschillende locaties van deze organisatie om
te kijken of de kwaliteit van zorg in gevaar was. In 2010 blijven we de ontwikkelingen
nauwlettend volgen.
Gebouwenkwaliteit
We gaan samen met de VROM-Inspectie en Centrum Zorg en Bouw kijken hoe het staat met
de brandveiligheid van de instellingen. Daarnaast letten we ook op de afbouw van meerpersoonskamers. We zullen hierin de andere inspecties voornamelijk ondersteunen.

4.6.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Thematisch toezicht

Onderzoek naar nieuwe toetreders in de zorgmarkt
De laatste jaren zijn er veel nieuwe toetreders op de zorgmarkt die met behulp van het
persoonsgebonden budget (PGB) of particuliere gelden zorginitiatieven opzetten. Wij
ontvangen signalen dat deze zorg vaak niet voldoet aan de normen voor verantwoorde
zorg.
Evenals voor het programma Zorg thuis geldt dat wij voor de gehandicaptenzorg scenario’s
uitwerken voor onze inzet voor toezicht op nieuwe toetreders in de langdurige zorg. Deze
scenario’s komen begin 2010 beschikbaar en kunnen aanleiding geven tot herprioritering
Werkplan 2010

57

in het lopende programma. In overleg met het ministerie van VWS en de directie langdurige
zorg zullen wij een dergelijke herprioritering bezien.

4.7

Ouderenzorg

4.7.1

Doelstellingen

Net als in voorgaande jaren gaan wij in 2010 nauwlettend toezien op de veiligheid van de
ouderen in de intramurale zorg. Samen met het veld kijken we hoe we de komende jaren
het aantal incidenten met medicatie terug kunnen dringen. Daarnaast gaan we verder
invulling geven aan de ambities die we met het veld in 2008 zijn aangegaan om vrijheidsbeperking in 2010 nog verder terug te dringen. De vorderingen van het veld met de
veiligheidsagenda zullen we scherp in de gaten houden.
In 2010 ontvangen we voor de derde keer de zorginhoudelijke gegevens van de zorginstellingen. Met deze gegevens gaan we in 2010 kijken of de kwaliteit van zorg gegarandeerd is
en grijpen in waar nodig is. In aanvulling hierop gaan we in 2010 onaangekondigd langs bij
instellingen. Op deze manier willen we tegemoet komen aan de kritiek dat het aankondigen
van een inspectiebezoek zorginstellingen de mogelijkheid geeft hun organisatie tijdelijk op
orde te maken en zo een te rooskleurig beeld geven.

4.7.2

Knelpunten en risico’s

In de intramurale ouderenzorg is veiligheid en waardigheid in de zorg nog steeds een
belangrijk thema: incidenten roepen zowel politiek als maatschappelijk debat op. De
burger en diens vertegenwoordiger worden steeds mondiger en accepteren uitspraken van
de inspectie niet zonder meer. Bovendien maakt de toegenomen transparantie dat de
burger en de media zich steeds beter kunnen informeren over hoe een zorginstelling
functioneert. Dit betekent iedere keer weer dat we keuzes moet maken over inzet van
mensen en middelen.
Grote organisaties die zorg bieden in allerlei vormen en allerlei doelgroepen, zijn een
andere uitdaging: het zorgveld neemt in toenemende mate de stap naar ketenzorg,
mengvormen van zorg vanuit één organisatie, zorg over de instellingsmuren heen en zorg
over de grenzen van regio’s heen. Wij blijven in onze toezichtarrangementen zoeken naar
ontwikkelingen om aangesloten te blijven.

4.7.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up

Gefaseerd toezicht
In 2010 kunnen we voor het tweede jaar op basis van risicosignalering onze tweede fase
bezoeken plannen. We brengen bezoeken aan die instellingen waar wij op basis van de
uitkomsten van ons onderzoek in de eerste fase de grootste risico’s op onverantwoorde zorg
verwachten. Waar nodig zullen wij naar aanleiding van deze bezoeken vervolgafspraken
58

Inspectie voor de Gezondheidszorg

maken of verscherpt toezicht instellen. We zullen de informatie ontsluiten om instellingen
de mogelijkheid te geven zich te spiegelen aan collega-instellingen. Het belang van een
goed zorgplan staat in deze bezoeken voorop. Immers een goed zorgplan, afgestemd met
de bewoner (of als nodig met de vertegenwoordiger), dat goed wordt nageleefd, levert
kwaliteit op. Veiligheid en de beschikbaarheid en deskundigheid van personeel zijn kernpunten. In 2010 voeren we 120 bezoeken uit. Daarnaast hebben we ook onze jaargesprekken
met de instellingen.
Thematisch toezicht
Medicatieveiligheid (vervolg)
In 2009 hebben wij een grootschalig onderzoek gedaan naar medicatieveiligheid in de
intramurale ouderenzorg. De eerste resultaten hebben aanmerkelijke risico’s in beeld
gebracht. In 2010 zullen wij 50 follow-up bezoeken aan de organisaties brengen die uit ons
onderzoek als risicovol naar voren kwamen.
Kleinschalig wonen
In 2010 bezoeken we 40 locaties en stellen een geaggregeerde rapportage op. Daarnaast
gaan we de resultaten van de risicoanalyse inpassen in de kwaliteitsindicatoren van het
Kwaliteitskader Verantwoorde Zorg en in de tweede fase van ons gefaseerd toezicht.
Eﬀectiviteit onaangekondigde bezoeken
In 2009 hebben we een instrument ontwikkeld voor het aﬂeggen van onaangekondigde
bezoeken. In 2010 gaan we met dit instrument bij 25 instellingen langs. Tegelijkertijd zullen
we de eﬀectiviteit van deze toezichtmethodiek onderzoeken.
Preventie vrijheidsbeperking
Samen met het veld willen we de doelstellingen van de in 2008 ondertekende intentieverklaring voor vermindering van vrijheidsbeperking halen. We kijken of instellingen
voldoende nadenken over alternatieven voor vrijheidsbeperking en of ze werken in de geest
van het richtinggevend kader voor vrijheidsbeperking. We bezoeken 50 instellingen voor
verpleging of verzorging om te kijken of en hoe vrijheidsbeperkende maatregelen worden
teruggedrongen en in welke mate er structureel aan preventie wordt gewerkt. Daarnaast
bereiden we ons voor op het mogelijk van kracht worden van de Wet zorg en dwang in 2010.
Gebouwenkwaliteit
We gaan samen met de VROM-Inspectie en Centrum Zorg en Bouw kijken hoe het staat met
de brandveiligheid van de instellingen. Daarnaast letten we ook op de afbouw van meerpersoonskamers. We zullen hierin de andere inspecties voornamelijk ondersteunen.

Werkplan 2010

59

4.7.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Thematisch toezicht

Toezicht semimurale zorg
In 2009 hebben we vooronderzoek gedaan naar de reikwijdte van de semimurale zorg, zorg
die niet intramuraal maar ook niet volledig thuis vorm krijgt. Deze zorg onttrekt zich nu aan
ons toezicht. In 2010 willen we het ontwikkelde instrument testen bij 30 semimurale
zorgvormen.
Onderzoek naar nieuwe toetreders in de zorgmarkt
De laatste jaren zijn er veel nieuwe toetreders op de zorgmarkt die met behulp van het
persoonsgebonden budget (PGB) of particuliere gelden zorginitiatieven opzetten. Wij
ontvangen signalen dat deze zorg vaak niet voldoet aan de normen voor verantwoorde zorg.
Evenals voor het programma Zorg thuis geldt dat wij scenario’s uitwerken voor onze inzet
voor toezicht op nieuwe toetreders in de langdurige zorg. Deze scenario’s komen begin
2010 beschikbaar en kunnen aanleiding geven tot herprioritering in het lopende
programma. In overleg met het ministerie van VWS en de directie Langdurige Zorg zullen
wij een dergelijke herprioritering bezien.

4.8

Zorg thuis

4.8.1

Doelstellingen

Aan het eind van 2010 willen we bereiken dat de veiligheid en kwaliteit van zorg voor alle
mensen die zorg thuis ontvangen, beter is. We maken hiervoor gebruik van de kwaliteitskaders voor verantwoorde zorg. Ook aan de hand van thematisch toezicht zullen we hier
verder invulling aan geven. De voortgang van de veiligheidsagenda van de thuiszorgsector,
opgesteld door veldpartijen, volgen we nadrukkelijk. We zullen ontwikkelingen op het
terrein van vrijheidsbeperkende maatregelen met de invoering van de Wet zorg en dwang
nauwlettend monitoren.
De doelen zijn gericht op de verbetering van de veiligheid en kwaliteit, de versterking van de
invloed van de cliënt, de privacy, de continuïteit en de beschikbaarheid van de zorg.
Cliëntveiligheid en transparantie over zorgresultaten zijn de voornaamste doelen in deze
sector. De eis tot transparantie over het gevoerde beleid en de uitkomsten ervan leidt tot
openbaarheid van gegevens.

4.8.2

Knelpunten en risico’s

De knelpunten in de zorg thuis en de kraamzorg doen zich voor in het primaire proces
(zorg- en behandelplannen, professioneel handelen en naleven van professionele standaarden, toepassen van medische hulpmiddelen en geneesmiddelen), op het gebied van
60

Inspectie voor de Gezondheidszorg

beleid en organisatie (kwaliteitssysteem, ketenzorg) en op het gebied van het personeel
(dreigende tekorten, inzetten van te lage kwaliﬁcatieniveaus, gebrek aan kennis, cliëntonvriendelijke bejegening). Door de toenemende extramuralisering komen er steeds meer
complexe zorgsituaties voor in de zorg thuis. Ook de toename van nieuwe medische
technologie in de thuiszorg maakt dat cliënten risico lopen door onjuist gebruik en
onvoldoende bewaking door onbekwame medewerkers.
Marktwerking zorgt ervoor dat er allerlei nieuwe initiatieven op de zorgmarkt komen. Deze
nieuwe toetreders zijn vaak onvoldoende op de hoogte hoe zorg moeten worden geleverd
en leveren risico’s op voor de gebruikers.

4.8.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up
Gefaseerd toezicht

Thuiszorg
Medio 2009 waren voor de tweede keer de resultaten van de eerste fase van het gefaseerd
toezicht thuiszorg bekend. Op basis daarvan maken we signalerings- en bezoekprioriteringslijsten. Tot juni 2010 voeren we 50 tweede fase bezoeken uit. We bezoeken die
instellingen waarvan we op basis van de uitkomsten in de eerste fase de grootste risico’s op
onverantwoorde zorg verwachten. Mocht er aanleiding zijn, dan zullen wij aanvullende
handhavingsmaatregelen inzetten. We zullen de informatie ontsluiten om instellingen de
mogelijkheid te geven zich te spiegelen aan collega-instellingen. Het belang van een goed
zorgplan staat in deze bezoeken voorop. Immers een goed zorgplan, afgestemd met de
cliënt (of als nodig met diens vertegenwoordiger), dat goed wordt nageleefd, levert kwaliteit
op. Veiligheid en de beschikbaarheid en deskundigheid van personeel staan centraal.
Kraamzorg
In het begin van 2010 geven wij eerst een vervolg aan ons onderzoek naar de kraamzorg uit
2008[5]. Rond het midden van 2010 verwachten wij de resultaten van de eerste fase van het
gefaseerd toezicht kraamzorg. Deze gegevens gebruiken wij voor het opstellen van
signalerings- en bezoekprioriteringslijsten. Wij gaan bij 20 instellingen langs waar wij de
meeste risico’s op onverantwoorde kraamzorg verwachten. Instellingen die niet voldoen,
komen in beeld voor een handhavingtraject.
Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO)
We gaan in 2010 het Kwaliteitsdocument huishoudelijke hulp implementeren en rapporteren over
de eﬀecten op de kwaliteit van de huishoudelijke hulp in de praktijk en de meest eﬀectieve
wijze van toezicht daarop. Basis voor de rapportage is de quickscan die we in 2009 onder
ongeveer 600 organisaties hebben gehouden.

[5] Kraamzorg in ontwikkeling, weinig risico’s in de kraamzorg,
veel risico’s in de keten. IGZ, Den Haag 2009.

Werkplan 2010

61

Thematisch toezicht
Medicatieveiligheid (vervolg)
We willen bijdragen aan de reductie van het aantal medicatiefouten binnen de thuiszorg.
We beschrijven de belangrijkste risicofactoren en knelpunten in de geneesmiddelendistributie en geven aan welke interventies nodig zijn om het aantal fouten te verminderen.
In 2010 gaan we 65 bezoeken aﬂeggen, waarvan 40 vervolgbezoeken.
Thuisbeademing (vervolg)
Op basis van het beeld en het inzicht dat uit de resultaten van ons onderzoek naar voren
komt, willen wij de belangrijkste schakels in de keten van thuisbeademing waar nodig
bewustmaken van eventuele risico’s op het gebied van de deskundigheid, de ketenzorg en
de techniek bij patiënten met thuisbeademing. De belangrijkste betrokken actoren bij
thuisbeademing gaan we stimuleren hun aandeel in de zorg voor patiënten met chronische
ademhalingsondersteuning qua deskundigheid, ketenaspecten en techniek waar nodig te
waarborgen en af te stemmen.
Onderzoek naar nieuwe toetreders in de zorgmarkt (vervolg)
De laatste jaren zijn er veel nieuwe toetreders op de zorgmarkt die met behulp van het
persoonsgebonden budget (PGB) of particuliere gelden zorginitiatieven opzetten. In 2009
hebben wij een verkennend onderzoek gehouden onder 30 van deze toetreders[6].
Wij werken scenario’s uit voor onze inzet voor toezicht op nieuwe toetreders in de langdurige zorg. Deze scenario’s komen begin 2010 beschikbaar en kunnen aanleiding geven tot
herprioritering in het lopende programma. In overleg met het ministerie van VWS en de
directie Langdurige Zorg zullen wij een dergelijke herprioritering bezien.

4.9

Geneesmiddelen

4.9.1

Doelstellingen

Aan het eind van 2010 willen we met dit programma bereikt hebben dat de veiligheid,
kwaliteit en betrouwbaarheid van geneesmiddelen, bloed, weefsels en organen in voldoende mate geborgd is. We voeren hiertoe inspecties uit op basis van ondermeer de
Geneesmiddelenwet, de Opiumwet, de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal
(WVKL), de Wet medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) en de Wet inzake
bloedvoorziening (WIBV). Een nieuw toezichtgebied voor ons is het toezicht op de
Advanced Therapy Medicinal Products (ATMP’s). Met onze partners in de geneesmiddelenketen zullen we dit invullen, rekening houdend met de speciale omstandigheden die een
rol spelen bij de verkrijging en toepassing van deze producten.

[6] Grote zorgen over ‘nieuwe’ toetreders op de thuiszorgmarkt.
IGZ, Den Haag 2009.

62

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Een vervolg zal worden gegeven aan het toezicht op bloedbanken en weefselbanken. Bij het
toezicht op de weefselbanken start een Europees traject, waar Nederland in deelneemt, en
waar onder meer in beoordeeld wordt of het JACIE (The Joint Accreditation Committee-ISCT
& EBMT) accreditatiesysteem ondersteunend kan zijn voor ons toezicht.
We zullen doorgaan op de ingeslagen weg om de kwaliteit van de eigen bereiding van
geneesmiddelen in beeld te krijgen om deze te kunnen verbeteren.
Thematisch onderzoek zullen we voortzetten om onderwerpen als klinisch onderzoek bij
kinderen, bijwerkingen van geneesmiddelen bij kinderen, zwangerschapspreventieprogramma’s bij zorgverleners en registratiehouders van geneesmiddelen en kwaliteit van
overdrachtsmomenten in de keten van orgaandonoren beter in beeld te krijgen.
De capaciteit op het toezicht van ongewenst gebruik en toepassing van reclame voor
geneesmiddelen breiden we uit. Daarmee kunnen we beter reageren op meldingen en
zullen we meer gerichte onderzoeken en toezicht uitvoeren, zoals actief en onaangekondigd inspecteren bij grootschalige landelijke wetenschappelijke congressen en toezicht
op sluikreclame voor geneesmiddelen.

4.9.2

Knelpunten en risico’s

Toezicht op de productie en distributie van medische producten, in de vorm van GMP-,
GMP-Z-, GDP-, farmacovigilantie- en GCP-inspecties, is en blijft nodig om in voldoende
mate een waarborg te kunnen blijven geven voor een veilig en legaal product. Hiertoe
behoort ook het toezicht op de Opiumwet. In 2009 ontvingen wij meldingen van buitenlandse inspectiediensten over belangrijke gebreken in het GMP-systeem van fabrikanten
buiten de Europese Unie. We zullen in 2010 de benodigde capaciteit reserveren om het
toezicht op de productie en distributie van medische producten uit te voeren binnen en
buiten Nederland. Hierbij zal, daar waar het nodig of relevant is, nauw worden samengewerkt met bureau Opsporing.
De in 2008 en 2009 uitgevoerde inspecties bij apotheken die eigenbereide, niet-geregistreerde, geneesmiddelen doorleveren aan grote aantallen apotheken, laten een zorgwekkend beeld zien. Aan het voortzetten van deze inspecties en het inzetten van handhavingsmaatregelen, daar waar nodig, zal prioriteit worden gegeven om de risico’s te
verkleinen.
De internationale gemeenschap wordt in toenemende mate geconfronteerd met vervalste
medische producten. De inspectie participeert actief in internationaal netwerk (zoals de
Working Group of Enforcement Oﬃces, International Medical Products Anti-Counterfeiting
Taskforce van de World Health Organization, Permanent Forum on International
Pharmaceutical Crime en de Raad van Europa) bij de bestrijding van vervalste medische
producten.
Een ander speerpunt van het toezicht zal zich richten op de ongewenste invloed van de
farmaceutische industrie op het voorschrijven en gebruik van geneesmiddelen. Hiervoor zal
ook het toezicht op de naleving van de wetgeving op het gebied van reclame worden
geïntensiveerd.

Werkplan 2010

63

4.9.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up
Gefaseerd toezicht/algemeen toezicht

Good Manufacturing Practice (GMP)
Ook in 2010 voeren wij GMP-inspecties uit bij fabrikanten van geneesmiddelen. Fabrikanten
van geneesmiddelen moeten een vergunning hebben. Handhaving van deze wettelijke
verplichting gebeurt in Nederland door de inspectie. Dit is nodig om een veilig product te
kunnen waarborgen. Wij zullen aan minimaal 100 binnenlandse bedrijven en 15 buitenlandse bedrijven een bezoek aﬂeggen. Hiertoe behoren ook fabrikanten van diergeneesmiddelen. Het toezicht vindt mede plaats op verzoek van derden, zoals het College ter
Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en het European Medicines Agency (EMEA).
Daarnaast voeren we GMP-inspecties uit bij fabrikanten van actieve farmaceutische
ingrediënten, zowel in Nederland als in het buitenland.
Good Clinical Practices (GCP)
Het toezicht op de uitvoering van klinisch onderzoek is een taak van de inspectie. Hiervoor
bestaat het wetgevingskader uit de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen
(WMO) en het richtsnoer Good Clinical Practice. Op het verzoek van het CBG, de EMEA of uit
risicogestuurde inspectieoverwegingen zullen wij ook in 2010 inspecties van klinisch
onderzoek uitvoeren. Daarnaast voeren wij op basis van steekproeven van gepubliceerde
advertenties betreﬀende werving van patiënten voor klinisch onderzoek inspecties uit.
Farmacovigilantie
Wij houden toezicht op de uitvoering van geneesmiddelbewaking (farmacovigilantie) door
farmaceutische bedrijven (meer speciﬁek: houders van handelsvergunningen voor
geneesmiddelen). Hieraan kan een verzoek van de CBG of het EMEA ten grondslag liggen,
maar wij houden ook uit eigen beweging toezicht op farmacovigilantie. Ook in 2010 voeren
wij farmacovigilantie-inspecties uit.

Detailed description pharmacovigilance system (DDPS)
– Analyse DDPS
Het generieke deel van de gedetailleerde omschrijving van het farmacovigilantieplan
(Engelse afkorting: DDPS) wordt opgevraagd en vergeleken met de vereisten volgens
Europese regelgeving. Op basis van deze gegevens worden de verschillende DDPS’en
gecategoriseerd en uit elke categorie worden enkele houders geïnspecteerd om te zien of de
kwaliteit van het DDPS de kwaliteit van de farmacovigilantie bepaalt.

64

Inspectie voor de Gezondheidszorg

– Gericht toezicht DDPS
Wanneer er bij het aanvragen van een handelsvergunning voor een geneesmiddel
deficiënties zijn in het DDPS, zal soms toch een handelsvergunning uitgegeven worden.
Voorwaarde hierbij is dat de deficiënties worden opgelost. Op het moment dat het geneesmiddel op de markt is, zullen wij controleren of de houder van de handelsvergunning de
deficiënties inmiddels heeft opgelost.

Bloedbanken en bloedinzamelingspunten
De inspectie houdt toezicht op bloedbanken (Sanquin) in het kader van naleving van de Wet
inzake bloedvoorziening (WIBV) door iedere 2 jaar een inspectie uit te voeren. Daarnaast
zullen we ook 30 bloedinzamelingspunten inspecteren.
Weefselinstellingen, orgaancentra, donortest laboratoria
We bezoeken naar aanleiding van een aanvraag voor een erkenning op basis van de Wet
veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal (WVKL) 50 weefselinstellingen, orgaancentra en
donortestlaboratoria.
Bereidende (ziekenhuis)apotheken
Openbare apothekers en ziekenhuisapothekers die in hun apotheek geneesmiddelen
bereiden, hebben de verantwoordelijkheid om de kwaliteit van geneesmiddelen te borgen
bij de bereiding.
De minister heeft in een circulaire uit 2007 de eisen aangegeven waaraan grootbereidende
apotheken moeten voldoen om geneesmiddelen aan elkaar te mogen leveren. Aangezien de
in 2008 en 2009 uitgevoerde inspecties bij apotheken die eigenbereide, niet-geregistreerde,
geneesmiddelen doorleveren aan grote aantallen apotheken een zorgwekkend beeld laten
zien, zullen we aan het voortzetten van deze inspecties en het inzetten van handhavingsmaatregelen prioriteit geven.
De ziekenhuisfarmacie heeft al in de jaren negentig een veldnorm geaccepteerd, de GMP-Z.
Ook hier zullen wij ons toezicht op voortzetten.
Distributieketen van geneesmiddelen en opiumwetmiddelen
De inspectie houdt toezicht op de hele distributieketen van geneesmiddelen. Voor 2010 ligt
de focus hierbij op (dentale) groothandels en (parallel)importeurs.
Om de kwaliteit van de geneesmiddelen in de distributieketen van producent tot patiënt te
waarborgen, moeten producenten en groothandelaren voldoen aan het richtsnoer voor
Good Distribution Practices (GDP). In 2010 voeren wij inspecties uit die zijn gericht op de
naleving van de richtsnoeren voor GDP.
Daarnaast houden wij in de distributieketen toezicht op de naleving van de opiumwetgeving.

Werkplan 2010

65

Reclame voor geneesmiddelen
Naast de samenwerkingsrelatie van de inspectie met de stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) en Keuringsraad Openlijke Aanprijzing Geneesmiddelen (KOAG), houden we
ook toezicht op deze twee zelfreguleringsinstanties. Dit doen we door bij beide organisaties
jaarlijks een inspectiebezoek te brengen. Ook in 2010 voeren wij deze bezoeken uit.
Wij houden verder toezicht op reclame voor geneesmiddelen door middel van onder andere
meldingen en (thematisch) onderzoek. Daarbij krijgen meldingen van oneigenlijke
beïnvloeding door de farmaceutische industrie een hoge prioriteit.
Thematisch toezicht
Klinisch onderzoek bij kinderen en Bijwerkingen van geneesmiddelen bij
kinderen (vervolg)
Gezien de kwetsbaarheid van kinderen vinden wij het van belang de ontwikkelingen met
betrekking tot klinisch onderzoek bij kinderen ook in 2010 nauwlettend te volgen. Hiertoe
doen wij net als in 2009 een aantal inspecties van klinisch onderzoek bij kinderen. Deze
inspecties worden uitgevoerd om inzicht te krijgen in de kwaliteit van klinisch onderzoek
bij kinderen in Nederland.
Daarnaast willen we kijken hoe vaak gecontra-indiceerde geneesmiddelen bij kinderen
gebruikt worden en hoe vaak bijwerkingen van geneesmiddelen reden zijn voor opname
van kinderen in het ziekenhuis. De onderzoeksresultaten die we in 2009 vergaard hebben,
zullen in 2010 worden geanalyseerd en gepubliceerd om zo bewustwording te creëren van
de eventuele gevolgen van het voorschrijven van gecontra-indiceerde geneesmiddelen en
hierdoor bijwerkinggerelateerde ziekenhuisopnamen te kunnen voorkomen.
Zwangerschapspreventieprogramma’s bij zorgverleners en registratiehouders
(vervolg)
Geneesmiddelen met een hoog risico op aangeboren afwijkingen worden geregistreerd
onder voorbehoud van eﬀectieve zwangerschapspreventie. In 2010 vervolgen wij ons
onderzoek naar hoe de registratiehouder, de voorschrijver en de aﬂeveraar hun verantwoordelijkheid nemen. De komende periode zullen de in 2009 vergaarde data met
betrekking tot gebruik van teratogene middelen, al dan niet in combinatie met anticonceptiva, door vrouwen in de vruchtbare periode, geanalyseerd worden. Verder zal de
aandacht liggen bij het optreden van zwangerschappen en aangeboren afwijkingen tijdens
c.q. na gebruik van geneesmiddelen met een zwangerschapspreventieprogramma.
Overdrachtsmomenten in de keten van orgaandonoren (vervolg)
Doel van het project Kwaliteit van overdrachtsmomenten in de keten van orgaandonoren
(KOKO) is inzicht krijgen in de overdrachtsmomenten in de keten van (potentiële) donor tot
weefseluitname/afname en de mogelijke risico’s die deze overdrachtsmomenten hebben
op de kwaliteit en veiligheid van lichaamsmateriaal. In 2009 is na een literatuurstudie een
risicoanalyse uitgevoerd volgens de Bow-Tie-methode. Door deze analyse is op een
systematische, eﬃciënte en begrijpelijke wijze inzicht verkregen in de beheersing van
66

Inspectie voor de Gezondheidszorg

mogelijke risico’s en bedreigingen in de weefselketen. De planning is om in 2010 het project
te vervolgen om tot een uiteindelijke set van kwaliteitsindicatoren te komen, zodat wij
kunnen beoordelen of de kwaliteit van overdrachtsmomenten in de weefselketen voldoende geborgd is.

4.9.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Gefaseerd toezicht/algemeen toezicht

Contract Research Organisations (CRO’s)
Internationale systeeminspecties bij CRO’s welke frequent onderzoek verrichten voor
dossiers van Europese indieningen (Marketing Authorization Application (MAA)). Deze
inspecties zijn in Europees verband. Op verzoek van het CBG voert de inspectie binnen dit
Europese samenwerkingsverband inspecties uit bij 3 CRO’s.
Toepassing bij ziekenhuisapotheken (Voor toediening gereedmaken – VTGM)
Het toezicht op de bereidingen van geneesmiddelen in ziekenhuisapotheken is de
afgelopen tijd geïntensiveerd en dit zal nog enige tijd voortduren. Toezicht zal zich
langzaam verschuiven naar VTGM op de afdeling of ‘aan het bed’.
Reclametoezicht
We willen adequaat inspringen op signalen uit het veld en actief en onaangekondigd
inspecteren bij grootschalige landelijke wetenschappelijke congressen en gunstbetoon bij
manifestaties. Daarnaast gaan wij toezicht houden op sluikreclame voor geneesmiddelen in
televisieprogramma’s en op reclame-uitingen van grootbereiders voor ongeregistreerde
geneesmiddelen.
Advanced Therapy Medicinal Products (ATMP’s)
Met onze partners in de geneesmiddelenketen (Centrale Commissie Mensgebonden
Onderzoek (CCMO), Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en CBG) zullen
we het toezicht op ATMP’s invullen. Hierbij houden we rekening met de speciale
omstandigheden die een rol spelen bij de verkrijging en toepassing van deze producten.
We gaan het goedkeuringssysteem en het type aanvragen evalueren en investeren in de
opleiding van onze medewerkers. Het daadwerkelijk systematisch inspecteren zal in de
komende jaren volgen. Hiervoor zal eerst een instrument voor goedkeuring van gebruik en
productie van ATMP’s binnen de ‘hospital exemption’ geïntroduceerd moeten worden.
Daarnaast zal het veld voorgelicht moeten worden en evaluatie van de procedure moeten
hebben plaatsgevonden.
Orgaandonatie
Het deﬁniëren van een indicator betreﬀende de donorwerving in de basisindicatorenset.

Werkplan 2010

67

Toepassing bloed, weefsels en cellen in ziekenhuizen
We gaan ons meer richten op het toezicht op de veilige toepassing van weefsels, cellen en
bloed. De veiligheid van de bewaking van bloed in ziekenhuizen valt hier ook onder. We
gaan dit benaderen door te kijken wat er gebeurt met bloed nadat het de Sanquinbloedbank heeft verlaten. Dat betreft dan opslag, verantwoordelijkheid, gebruik, retourstromen en melding bijwerkingen.
Het toezicht op stamceltransplantatiecentra gaan we invullen door te kijken naar de
traceerbaarheid, de kwaliteitsbewaking en de toepassing van stamcellen. Ook JACIE kijkt
naar de toepassing. In het kader van het borgen van de kwaliteit van weefsels zullen de
eerste voorbereidingen worden getroﬀen om de toepassing ervan in ziekenhuizen te gaan
beoordelen.
Thematisch toezicht
Gezonde Scepsis (MOL-len)
Het vermoeden bestaat dat Medische Opinieleiders (MOL-len) door farmaceutische
bedrijven worden ingezet om de producten van dit bedrijf te promoten. Door de wetenschappelijke status/positie van deze MOL-len kan het voorschrijfgedrag van beroepsbeoefenaren beïnvloed worden. In 2010 zullen wij de banden tussen deze MOL-len onderzoeken en openbaar maken om de beroepsbeoefenaren bewust te maken van deze banden.
Oﬀ-label gebruik
Oﬀ-label gebruik van geneesmiddelen is toegestaan onder strikte voorwaarden. Samen met
de veldpartijen en het CBG prioriteren we welke richtlijnen voor oﬀ-label gebruik worden
ontwikkeld. De inspectie zal een handhavingskader opstellen voor oﬀ-label gebruik van
geneesmiddelen.

4.10

Geestelijke gezondheidszorg

4.10.1

Doelstellingen

Aan het eind van 2010 willen we bereikt hebben dat patiëntveiligheid binnen de GGZ hoge
prioriteit krijgt en verbeterd is, dat de transparantie over de zorgresultaten aanzienlijk is
vergroot, dat de meest kwetsbare groepen in de focus van de belangstelling van GGZinstellingen en professionals staan en dat er expliciet aandacht is voor de verantwoorde
toepassing van dwang en drang in de GGZ.
Wij willen dat in 2010 de patiëntveiligheid in de GGZ prominent op de agenda staat en
aanzienlijk is verbeterd. We ondersteunen daarom de patiëntveiligheidscampagne, met
onder andere de implementatie van een veiligheidsmanagementsysteem via de HKZsystematiek, die momenteel wordt uitgerold in alle geïntegreerde GGZ-instellingen onder
regie van GGZ Nederland. We zien toe op de naleving van de daarin opgenomen
resultaatverplichtingen.
68

Inspectie voor de Gezondheidszorg

We werken mee aan de vergroting van de transparantie van het veld. Afzonderlijke indicatorensets zijn of worden in 2010 (verder) ontwikkeld voor de volgende deelterreinen:
basisset reguliere GGZ, basisset forensische zorg, basisset vrijgevestigde psychiaters en
basisset vrijgevestigde psychotherapeuten. Deze worden met steun van het veld verder
uitgerold. Aandachtspunt is het meer speciﬁek, meetbaar, acceptabel, realistisch en
tijdsgebonden maken van de indicatoren. Bij de brancheorganisaties en het management
bestaat een draagvlak voor de al ontwikkelde indicatoren. Bij de professionals op de
werkvloer is nog een wereld te winnen.
Groei van de GGZ-hulpvraag, marktwerking en stelselwijzigingen kunnen zeer verschillend
inwerken op de zorg voor de meest kwetsbare groepen. Wij onderzoeken welke zorg wordt
geleverd aan de meest kwetsbare groepen. Patiëntengroepen met dubbele diagnosen en
patiënten die het minst in staat zijn om op te komen voor de eigen rechten, behoren bij
uitstek hiertoe. Voor 2010 resulteert dit in toezicht op de kinder- en jeugdpsychiatrie
(thema’s separeren, psychofarmacabeleid en toepassen behandelrichtlijnen), toezicht op
heroïne- en methadonverstrekking (mede op verzoek van het ministerie van VWS) en
toezicht op de behandeling van psychiatrische patiënten in het gevangeniswezen (mede op
verzoek van het ministerie van Justitie). In de tweede helft van 2010 wordt een thematisch
toezicht naar ouderen met psychiatrische problematiek gestart.
We intensiveren het toezicht op de verplichte zorg in de GGZ. Aan instellingen en professionals, maar ook aan patiënt- en familievertrouwenspersonen en aan de commissies
verplichte GGZ wordt bij wet een speciﬁeke signaal- en meldfunctie inzake verplichte GGZ
aan de inspectie toegekend. Voorts toetst de inspectie elk kwartaal individuele dwangbehandelingen in de GGZ. Daarnaast houdt de inspectie toezicht via een jaarlijkse thematische ronde gericht op de verplichte GGZ. In 2010 betreft dit het vervolg van de doorlichting
naar het separeerbeleid binnen GGZ-instelllingen. Wanneer er sprake is van oneigenlijke
verplichte zorg, zetten wij het instrument van de bestuurlijke boete in.

4.10.2

Knelpunten en risico’s

De knelpunten en risico’s in de GGZ doen zich voor in het primaire proces (inadequate
zorg- en behandelplannen, onvoldoende naleven van professionele standaarden), op het
gebied van personeel (dreigende tekorten, ontoereikende kwaliﬁcatieniveaus) en op het
gebied van beleid en organisatie (onvoldoende implementatie van kwaliteitssystemen,
onvoldoende ketenzorg). Speciﬁeke veiligheidsrisico’s binnen de GGZ zijn het frequent
optreden van co-morbiditeit, risico’s als gevolg van het toepassen van dwang en drang,
risico’s als gevolg van agressie, medicatiefouten en suïcides.
Het vergroten van de transparantie binnen de GGZ blijft moeilijk. Dit hangt samen met de
complexe wijze waarop het veld is georganiseerd, maar ook met de nog altijd te geringe
focus op de resultaatgerichtheid van de zorgverlening. De transparantie over het gevoerde
beleid en de uitkomsten ervan leiden tot meer openbaarheid van gegevens. Daarbij geniet
ook de GGZ-sector de belangstelling van burger en media. Betrokken partijen moeten
hiermee leren omgaan.
Werkplan 2010

69

De GGZ-sector staat door recente wijzigingen in structuur en ﬁnanciering onder druk en ziet
zich gesteld voor soms tegenstrijdige eisen. Organisaties en professionals heroriënteren
zich op hun positie nu marktwerking haar intrede doet in de sector. De meest kwetsbare
GGZ-patiënten lijken het minst te proﬁteren van deze nieuwe ontwikkeling. Wij zien erop
toe dat de kwaliteit van zorg ook voor deze doelgroep voldoende aandacht blijft houden van
de veldpartijen.

4.10.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up
Gefaseerd toezicht

Reguliere GGZ (vervolg)
Voor de reguliere GGZ maken we een risicoselectie op basis van de basisset. Op basis van de
risicoselectie bezoeken we in 2010 de geïntegreerde GGZ-instellingen.
Forensische zorg (vervolg)
In 2010 gaan wij verder met de ontwikkeling en validering van een basisset voor de
forensische zorg. We willen komen tot een set van gevalideerde indicatoren voor ons
toezicht in 2011.
Thematisch toezicht
Kinder- en jeugdpsychiatrie (vervolg)
In 2010 leveren we de resultaten op van het in 2009 gestarte project Kinder- en jeugdpsychiatrie. Onze aandacht richt zich vooral op het separeren van deze doelgroep, het
psychofarmacabeleid en de behandelrichtlijnen.
Kwaliteit beroepsuitoefening vrijgevestigde psychotherapeuten (vervolg)
Aan de hand van een gedigitaliseerde vragenlijst gaan we de beroepsuitoefening van de
vrijgevestigde psychotherapeuten toetsen. We maken hiervoor gebruik van ons eerder
onderzoek naar vrijgevestigde psychiaters.
Schizofrenie en middelenafhankelijkheid (vervolg)
In 2009 is een geaggregeerd rapport uitgebracht over de zorgverlening aan patiënten met
een schizofrene stoornis, waarbij tevens sprake is van middelenafhankelijkheid. In dit
rapport hebben we een benchmark weergegeven van de schizofreniezorg in Nederland. In
2010 geven we aan dit project een vervolg door te toetsen in hoeverre verbeteracties zijn
doorgevoerd.
Dwang en drang (vervolg)
We geven een vervolg aan ons onderzoek naar de toepassing van separatie onder dwang in
een noodsituatie. Hiertoe worden in 2010 40 opnameafdelingen doorgelicht op hun
separeer- en beëindigingsbeleid.

70

Inspectie voor de Gezondheidszorg

4.10.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Gefaseerd toezicht

Vrijgevestigde psychotherapeuten
Aan de hand van een gedigitaliseerde vragenlijst gaan we de beroepsuitoefening van de
vrijgevestigde psychotherapeuten toetsen. We maken hiervoor gebruik van ons eerder
onderzoek naar vrijgevestigde psychiaters.
Thematisch toezicht
Medicatieveiligheid in de GGZ
In 2010 doen wij een vooronderzoek naar medicatieveiligheid in de GGZ. In 2011 gaan we
dan 50 GGZ-instellingen en verslavingszorginstellingen bezoeken om te kijken wat de
belangrijkste risicofactoren en knelpunten in de medicatieketen zijn. We zullen aangeven
welke interventies nodig zijn om het aantal fouten te verminderen. Op deze wijze hopen we
te komen tot een forse reductie van het aantal medicatiefouten
Jaarthema Ouderenpsychiatrie
Tot de meest kwetsbare groep in de samenleving behoren ouderen met psychiatrische
problematiek. We gaan de afdelingen ouderenpsychiatrie van de grote GGZ-instellingen
bezoeken om daar kwaliteit van de geboden zorg door te lichten. Hiertoe zullen enkele
speciﬁeke thema’s worden geselecteerd.
Toezicht op heroïne- en methadonverstrekking
Wij zullen in 2010 een bezoek aﬂeggen aan alle heroïne- en methadonverstrekkingspunten.
Op deze wijze zien we toe op het functioneren, het leveren van kwaliteit op het gebied van
verstrekking en zorgverlening van deze verstrekkingspunten.
Toezicht op psychiatrische penitentiaire centra
In 2010 gaan wij de vijf psychiatrische penitentiaire centra (PPC) bezoeken en toezicht
houden op de kwaliteit en veiligheid van de geleverde zorg aan psychiatrische patiënten in
het gevang.

4.11

Medische technologie

4.11.1

Doelstellingen

Veilig gebruik van medische technologie betekent dat een intrinsiek veilig product door een
bekwame gebruiker wordt toegepast in een veilige context/omgeving. Wij houden toezicht
op de naleving van de daartoe gestelde voorwaarden in wet- en regelgeving en bevorderen
het opheﬀen van tekortkomingen met de meest geëigende instrumenten. Daarmee dragen
wij bij aan de verhoging van de patiëntveiligheid. Bij ons toezicht betrekken we relevante
Werkplan 2010

71

veldpartijen vooraf om de probleemgebieden scherper in beeld te krijgen en de uitkomsten
van het onderzoek snel en eﬀectief te beleggen bij deze partijen.
Wij hebben de wettelijke verplichting om meldingen te onderzoeken. Tot nu toe is de focus
gelegd bij het afhandelen van de meldingen op zich. In 2010 vindt analyse van meldingen
plaats, opdat de omslag ingezet kan worden van puur reactief naar proactief toezicht.
We hebben de wettelijke verplichting direct toezicht uit te oefenen op klasse I fabrikanten
(in tegenstelling tot de klassen IIa, IIb en III waarvoor de Notiﬁed Bodies zijn aangewezen).
Eind 2010 hebben wij door eigen onderzoek een beeld gekregen van de kwaliteit van klasse I
fabrikanten, gericht op een speciaal, op basis van risico, geselecteerd product. Het doel is
veilige medische hulpmiddelen op de markt te hebben en valse concurrentie tegen te gaan.
Met ingang van 21 maart 2010 is het aangepaste Besluit medische hulpmiddelen van kracht,
waarmee de werking en de indicatie van het medische hulpmiddel verplicht onderbouwd
moeten zijn met een klinische evaluatie om te voldoen aan de essentiële eisen. Wij willen
dat het veld hieraan voldoet. Daartoe communiceren wij over deze nieuwe verplichting met
het veld en zullen handhavend optreden bij het niet voldoen aan deze verplichting. Dit zou
kunnen leiden tot het stopzetten of uit de handel halen van producten.
Fabrikanten, groot en klein, van in-vitro diagnostica (IVD) moeten aan het Besluit in-vitro
diagnostica voldoen. We hebben tot nu toe alleen meldingen afgehandeld en zullen in 2010
systematisch inspecties gaan uitvoeren bij de fabrikanten.
We inspecteren twee Notiﬁed Bodies samen met andere inspectiediensten om enerzijds
de kwaliteit van deze Notiﬁed Bodies te beoordelen, anderzijds om bij te dragen aan
geharmoniseerd toezicht door lidstaten.

4.11.2

Knelpunten en risico’s

Medische technologie maakt grote ontwikkelingen door. Voor de aanschaf van nieuwe
technologieën door zorginstellingen is in het algemeen geen systeem van aankoop en
training tot en met afvoer en vervanging van apparatuur. Verder worden steeds meer
technologieën toegepast buiten zorginstellingen, zodat meer soorten van gebruikers
ontstaan. Telemedicine, monitoring op afstand, komt op. Ingegeven door de marktwerking
bundelen zorgpartijen hun krachten en betreden nieuwe aanbieders de markt. De wereld
van de leveranciers wordt mondiaal. Productie en handel verschuiven naar ‘verre landen‘,
waardoor een hogere kwetsbaarheid op gebied van opslagcondities en counterfeit in de
logistieke keten kan ontstaan.
De ontwikkeling van zelftesten, in-vitro diagnostica, neemt toe, zowel op de klassieke als
nieuwe gebieden. Hoe gaat de burger daar mee om? Verkoop via internet vindt plaats, met
potentieel risico.

72

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Post marketing surveillance, de wettelijke verplichting van leveranciers om gebruikerservaringen systematisch te verzamelen en te beoordelen, vindt niet tot nauwelijks plaats.
Het veld dicht ons een belangrijke rol toe in de bewaking van een eerlijke en veilige toegang
van medische hulpmiddelen tot de Europese Unie. In dit verband is ook belangrijk dat de
Notiﬁed Bodies binnen de EU gelijke maatstaven aanleggen. Aan deze harmonisatieslag
dragen wij bij door internationaal overleg en gezamenlijke inspecties van de Notiﬁed
Bodies. Voor medische hulpmiddelen bestaan binnen Europa namelijk geen binnengrenzen
en is een probleem in een lidstaat al gauw een probleem van alle lidstaten.
Het wettelijk systeem om medische hulpmiddelen op de markt te brengen, voorziet niet in
een ‘pre market approval’ van alle medische hulpmiddelen. Daarmee komt er grote nadruk
te liggen op de signalen die worden gegenereerd na introductie. Het afhandelen en
analyseren van meldingen binnen het Europese systeem is daarvan een wezenlijk onderdeel
en voor elke lidstaat verplicht. Het onderzoeken van meldingen vergt een substantieel deel
van de capaciteit van het programma en vormt daarmee een intrinsiek knelpunt omdat het
aantal meldingen jaar na jaar toeneemt.

4.11.3

Doorlopende projecten uit 2009 en follow-up
Gefaseerd toezicht/algemeen toezicht

Inspecties klasse I medische hulpmiddelen
Wij houden toezicht op fabrikanten van klasse I medische hulpmiddelen. In 2010 voeren wij
24 inspecties uit bij fabrikanten om na te gaan of zij voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen.
Inspecties Notiﬁed body nationaal en internationaal
We voeren in 2010 bij twee Notiﬁed Bodies inspecties uit om de kwaliteit van deze Notiﬁed
Bodies te onderzoeken. Dit is tevens een wettelijke verplichting om, als onderdeel van het
internationale netwerk van inspectiediensten, Notiﬁed Bodies te inspecteren.
Thematisch toezicht
Follow-up SGZ 2008
Wij leveren een bijdrage aan conferenties als vervolg van de SGZ medische technologie uit
2008 op gebied van onderhoud, ethiek en risicoanalyse.
Brand OK Almelo, radiologie en minimale invasieve chirurgie (MIC) (vervolg)
We zullen een deskundige bijdrage leveren aan het vervolg op het thematisch toezicht naar
de brand op de operatiekamer (OK) in het ziekenhuis van Almelo. Daarnaast participeren
wij in het thematisch toezicht naar radiologie en minimale invasieve chirurgie.

Werkplan 2010

73

Thuisbeademing (vervolg)
Wij participeren in het toezicht op de implementatie van de aanbevelingen in het rapport
Zijn de risico’s van apparatuur voor thuisbeademing door de fabrikanten voldoende afgedekt?

4.11.4

Nieuwe projecten/activiteiten
Gefaseerd toezicht/algemeen toezicht

Inspecties in-vitro diagnostica
We zullen in 2010 het toezicht op de in-vitro diagnostica (IVD) invulling geven. In 2010
verwachten wij als start van dit toezicht 10 IVD-inspecties uit te voeren.
Ontwikkeling indicatoren
In de SGZ van 2008 is aangegeven dat we, om patiëntveiligheid te bevorderen, blijvend
aandacht zullen besteden aan de veilige en verantwoorde toepassing van medische
technologie. Als onderdeel hiervan zullen wij in 2010 met relevante partijen indicatoren
opstellen betreﬀende verantwoorde introductie en verantwoord onderhoud van medische
technologie. Tevens zal in 2010 een drietal conferenties georganiseerd worden betreﬀende
onderhoud op het gebied van medische technologie binnen alle sectoren in de zorg,
implementatie van medische technologie en risicoanalyse en ethiek bij het toepassen van
medische technologie in de zorg.
Thematisch toezicht
In-vitro diagnostica (IVD)
In 2010 zullen we een inventarisatie uitvoeren naar de knelpunten binnen de IVD-sector,
zodat we vervolgens ons onderzoek hierop kunnen richten. Hierbij kijken we ook wat er op
dit vlak al bekend is in andere landen.
Handhaving grensgevallen als gevolg van nieuwe wetgeving
De overgang van de ‘oude’ naar de ‘nieuwe’ wetgeving op 21 maart 2010 komt terug in ons
gehele toezicht. Het project Handhaving grensgevallen is naast het reguliere toezicht een
apart project waarbij gekeken wordt of fabrikanten de classiﬁcatie van de door hen
aangemelde klasse I producten kunnen onderbouwen met klinische data (verplicht bij
nieuwe wet).

74

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Om patiëntveiligheid te
bevorderen blijft de
inspectie aandacht
besteden aan de veilige en
verantwoorde toepassing
van medische technologie.

De inspectie is te bereiken
onder één landelijk
telefoonnummer, één
landelijk e-mailadres en
de website.

5

Zo gaan we het organiseren

5.1

Bestedingsplan

Het voorliggende werkplan geeft aan met welke inzet van activiteiten (werkwijze) en
mensen we onze doelen in 2010 willen realiseren. Het werkplan heeft zijn ﬁnanciële
pendant in het zogenaamde bestedingsplan 2010 (zie bijlage 2). Dit bestedingsplan vormt
een ﬁnanciële vertaling van het werkplan en past binnen de, in de begroting 2009-2010, aan
ons ter beschikking gestelde middelen. In dit bestedingsplan wordt aangegeven hoeveel
geld is gereserveerd om de diverse activiteiten uit het werkplan uit te voeren en te ondersteunen. Zo is in 2010 ruim € 31,5 mln. beschikbaar voor personele uitgaven. Daarnaast is
€ 4 mln. beschikbaar voor ondersteunend onderzoek, bijna € 1,6 mln. voor automatisering
en ruim € 3,7 mln. voor huisvestingskosten (huur en servicekosten). In totaal bedraagt de
begroting in 2010 ongeveer € 45 mln.

5.1.1

Formatie-ontwikkeling

Het ministerie van VWS heeft in 2009 onze formatie structureel uitgebreid met 9 fte
(zie tabel). Deze formatieplaatsen komen bovenop de eerder (in 2007) door het ministerie
toegekende uitbreiding van de inspectieformatie met 20 formatieplaatsen voor aanvullende
inspectietaken op het gebied van patiëntveiligheid.In het kader van de taakstelling uit het
Regeerakkoord is een gefaseerde formatiereductie voor ons afgesproken van totaal 20,4
formatieplaatsen. Aan het einde van de planperiode, in december 2011, moet de gehele
taakstelling gerealiseerd zijn.
In de meerjarencijfers voor de inspectieformatie is dit als volgt weergegeven:
IGZ-formatie in fte

31-12-2008

31-12-2009

31-12-2010

31-12-2011
en verder

369,0

369,0

369,0

369,0

Omvang startformatie

20,0

+

20,0

+

20,0

+

20,0

Bij: WMO

--

+

2,0

+

2,0

+

2,0

Bij: Reclametoezicht

--

+

2,0

+

2,0

+

2,0

Bij: werkdrukcompensatie

--

+

5,0

+

5,0

+

5,0

Bij: Patiëntveiligheid

+

389,0

Subtotaal
Af: Taakstelling
Totaal

-/-

2,6
386,4

-/-

398,0

398,0

398,0

5,1

-/- 10,2

-/- 20,4

392,9

387,8

377,6

Werkplan 2010

77

De formatietoewijzing aan de inspectieprogramma’s en aan andere taken op het gebied van
het primaire proces is in bijlage 3 weergegeven.

5.2

Activiteiten stafafdelingen

Een belangrijk doel voor de stafafdelingen in 2010 is een betere aansluiting met het
primaire proces. De stafafdelingen zijn weliswaar ondersteunend aan het primaire proces,
maar maken daar ook deel van uit. Veel van de werkzaamheden zijn direct toe te rekenen
aan de toezichttaken van de inspectie, zoals de verplichte methodologische en juridische
advisering bij thematische toezichtprojecten, het verzorgen van de externe communicatie
bij rapportages en het genereren van informatieanalyses bij de uitvoering van onderzoeken.
In 2010 realiseren wij een betere aansluiting bij de (planning van) het primaire proces.
Voor een deel zijn de werkzaamheden van de stafdelingen relatief autonoom en betreft het
taken die niet direct zichtbaar voor de organisatie zijn, maar wel van belang zijn voor het
functioneren van de inspectie (taken op het gebied van automatisering, ﬁnancieel- en
personeel beheer, onderhoud websites, bestuurlijk verkeer etc.). Dit vergt een aanzienlijk
deel van de personele capaciteit van de stafafdelingen.
Daarnaast voeren de stafafdelingen ontwikkelactiviteiten uit die ten goede komen aan de
organisatie en die het toezicht ondersteunen. Hierbij is de inzet vanuit het primaire proces
noodzakelijk (inbreng materiekennis, testwerkzaamheden, inzet bij implementatie).
In 2010 is deze inzet in beeld gebracht en maken we hierover afspraken met het primair
proces.

5.2.1

Strategisch advies

De Inspecteur-generaal, zijn plaatsvervanger en de hoofdinspecteurs hebben drie compacte
stafbureaus tot hun beschikking, het bureau Bestuursondersteuning (BBO), het bureau
Juridische Zaken & Handhaving (BJZ&H) en het bureau Voorlichting & Communicatie
(BV&C). Deze drie bureaus adviseren de inspectieleiding op politiek, bestuurlijk en
strategisch niveau vanuit hun vakgebied.
Het bureau Bestuursondersteuning (BBO) ziet het als zijn missie om het bestuursproces
van de inspectie te optimaliseren. BBO is betrokken bij besturende, ondersteunende en
primaire processen van de inspectie. Door middel van signalering, advisering en
ontwikkeling van voorgenomen besluiten draagt BBO bij aan heldere besluitvorming
binnen de inspectie. Daarnaast bewaakt BBO de relatie met departementen, andere
inspecties, de Inspectieraad, bestuurlijke partners en maatschappelijke organisaties.
Het vormt de verbinding met het kerndepartement en staat de Inspecteur-generaal bij in
zijn deelname aan de Bestuursraad. BBO verzorgt eveneens een aantal randvoorwaardelijke
procedures, zoals onze reacties op burgerbrieven en de betrokkenheid van de inspectie
bij parlementaire zaken. Rapporten, adviezen en circulaires voorziet BBO van een
78

Inspectie voor de Gezondheidszorg

kwaliteitstoets en leidt ze door het besluitvormingsproces.
Ook is BBO betrokken bij verschillende bijzondere projecten binnen de inspectie die erop
zijn gericht processen te verbeteren en te leren. In deze projecten bewaakt BBO de voortgang en kan het bureau de rol van projectleider, secretaris of ondersteuner vervullen. De
nadruk van de taken van BBO ligt op de besturende en ondersteunende processen binnen
de inspectie en in de bijzondere projecten. De facilitering van in- en externe overleggen
maakt een substantieel deel van de tijdsbesteding uit. De hiërarchische aansturing van de
nieuwe functie van domeinsecretaris, voortgekomen uit meer domeingerichte sturing, is in
2010 een nieuw aspect van BBO.
Het bureau Juridische Zaken & Handhaving (BJZ&H) is de juridisch adviseur van de leiding
van de inspectie. Het bureau verzorgt de juridische ondersteuning van inspecteurs bij het
primaire proces van toezicht, bij de behandeling van excessen binnen de reguliere
gezondheidszorg, de externe bedreigingen van het zorgsysteem en ongewenste vormen van
gezondheidszorg buiten het reguliere zorgsysteem om. Het bureau doet dit door advisering,
ontwikkeling van instrumenten (wegingsschema’s), ondersteuning bij de inzet van
handhaving en door bij te dragen aan het initiëren en aanpassen van wetgeving die het
toezicht van de inspectie betreft. Meer speciﬁek concentreert BJZ&H zich op het adviseren
aan en ondersteunen van de leiding en de wetgever ten aanzien van wetgeving die handhaving van de inspectie betreft, het ontwikkelen en uitvoeren van handhavingsbeleid (inzet
van welk middel bij welke overtreding) en samenwerking voor handhaving met het
departement, medetoezichthouders en het openbaar ministerie.
BJZ&H behandelt daarnaast inzageverzoeken, klachten van burgers over de inspectie en
bezwaarschriften en faciliteert inspecteurs bij tuchtprocedures. Zij ondersteunt de minister
bij de behandeling van Nationale Ombudsmanzaken en onderzoek van de Algemene
Rekenkamer. Het bureau voert tevens de procedures als gevolg van behandeling van
voornoemde zaken bij de bezwaarschriftencommissie, de rechtbank en de tuchtrechter.
Het bureau bemerkt een verdere juridisering in de maatschappij en een toename van
juridische procedures. Verder bevordert zij intern kennisoverdracht ten aanzien van
wetgeving, jurisprudentie en beleidsontwikkeling op het terrein van gezondheidsrecht,
bestuursrecht en toezicht. Ook het behandelen van verzoeken in het kader van de Wet
openbaarheid van bestuur (WOB) handelt zij af.
Voornoemde werkzaamheden zijn vaste werkzaamheden die qua inzet en uitvoering weinig
kunnen worden aangepast. Eﬃciencyslagen in werkwijze zijn de afgelopen jaren reeds
doorgevoerd op werkprocesniveau. Er ligt wetgeving die parlementair mogelijk meer ruimte
zal geven op termijn bij het verwerken van inzageverzoeken (WUBHV), in de vorm van
afgeleid medisch beroepsgeheim, maar dat eﬀect is op korte termijn nog niet te verwachten. Ook na inwerkingtreding van die wet zal in eerste instantie een bepaalde mate van
juridische processen te verwachten zijn.
De afdeling zal een bijdrage leveren aan de pilot die het werkproces en digitale bewaring
van documenten bij behandeling van inzageverzoeken optimaliseert.
Werkplan 2010

79

De organisatie maakt een ontwikkeling door in haar wijze van werken van meer regionaal
georiënteerde naar een meer landelijk georiënteerde behandeling van meldingen en
rapporteren. De juridische ondersteuning zal zich daarop in structuur en werkwijze verder
moeten aanpassen.
In 2010 zal dan ook de inrichting van de afdeling moeten worden heroverwogen zodat het
bureau het primaire proces optimaal ondersteunt en waarbij zo eﬀectief en eﬃciënt
mogelijk gebruikgemaakt wordt van de inzet van de juristen.
Het bureau Voorlichting & Communicatie (BV&C) helpt de doelen van de inspectie met
inzet van communicatie te realiseren. Extern door de inspectie duidelijk te positioneren als
gezaghebbende moderne handhavingsorganisatie. Intern door het bevorderen van een
organisatie waar medewerkers zich geïnformeerd en betrokken voelen. Speerpunt van het
bureau voor de komende jaren is vernieuwing van het toezicht, zodat de inspectie zich
ontwikkelt tot een moderne handhavingsorganisatie. BV&C draagt op verschillende
manieren bij aan deze ontwikkeling. Naast de structurele taken op het terrein van persvoorlichting, communicatieadvies, digitale media en drukwerkbegeleiding, werkt V&C in 2010
aan de volgende doelen: een eﬀectievere handhavingscommunicatiestrategie bij enkele
belangrijke inspectieprojecten door vroegtijdige betrokkenheid van BV&C, implementatie
en doorontwikkeling van de website www.igz.nl, een vernieuwd intranet dat voldoet aan de
Rijkswebrichtlijnen en inhoudelijk aansluit bij de behoeften van onze medewerkers,
implementatie van de Rijkshuisstijl binnen de inspectie, uitreiking van de IGZ
ZorgVeiligPrijs, betere inspectierapporten door formats die bekend zijn en consequent
gebruikt worden door inspectiemedewerkers en bijdragen aan implementatie van het
werkproces thematisch toezicht, het optimaliseren van het meldingenproces en de
HRM-visie met als doel dat medewerkers weten wat er van hen verwacht wordt en zich
geïnformeerd en erbij betrokken voelen.

5.2.2

Kenniscentrum

Het Kenniscentrum ondersteunt het toezicht door het beschikbaar stellen van hoogwaardige informatie(systemen) aan de programma’s, door methodologisch advies en de
opleiding van de inspectiemedewerkers. Het Kenniscentrum evalueert het toezicht en
draagt zo bij aan vernieuwing en verbetering van het toezicht op de gezondheidszorg en
volksgezondheid. De drie afdelingen van het Kenniscentrum: de IGZ-academie, de afdeling
Onderzoek en Innovatie en de afdeling ICT, Documentatie & Informatiemanagement
werken intensief samen om de doeltreﬀendheid van het toezicht te vergroten. De afstemming tussen het Kenniscentrum, het primaire proces en de andere stafafdelingen vraagt
ook in 2010 voortdurend aandacht.
De samenwerking, in het European Platform of Supervisory Organisations EPSO), met onze
Europese zusterorganisaties op het gebied van toezicht continueren wij in 2010. In 2010
organiseren we een tweetal werkconferenties over toezicht. Doel is kennisuitwisseling en
het opzetten van internationaal vergelijkend onderzoek naar toezicht.
80

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Het toenemende belang van analyses in het gefaseerd toezicht vergt een betere opslag en
toegankelijkheid van de data-infrastructuur. Het IGZ Risicosignaleringssyteem (IRIS), in
2009 ontwikkeld voor het gefaseerd toezicht op de ziekenhuizen en verpleeghuizen,
bouwen wij in 2010 verder uit voor andere toezichtdomeinen. De bouw van het systeem is
onderdeel van een breder project voor de integrale ontsluiting van data uit het gefaseerd
toezicht, het thematisch toezicht en het incidententoezicht. Onderdeel van het toekomstige
risicomodel zijn naast kwaliteitsaspecten ook indicatoren voor de bedrijfsvoering, het
leiderschap van instellingen en gegevens van andere inspectiediensten.
De reguliere, modulair opgebouwde, opleidingen voor inspecteurs, toezichtmedewerkers
en programmamedewerkers krijgen in 2010 een vervolg. Meer dan voorheen speelt het
initiële kennisniveau en de kennis- en competentiebehoefte van nieuwe medewerkers een
rol in de opleidingen, die zo meer op maat worden aangeboden. De accenten in de
opleidingen liggen op gedragvaardigheden en performance van de cursisten en uniform
werken. Opdrachten die aansluiten bij de dagelijkse praktijk van het toezicht en intervisie
zijn belangrijke elementen in de opleiding. Ervaren IGZ-medewerkers geven onderdelen van
onderwijs. In 2010 wordt verplichte nascholing, deels programmagewijs, voor medewerkers
ingevoerd als onderdeel van het HRM-beleid.
De afdeling Onderzoek en Innovatie (O&I) werkt in programmalijnen om een bijdrage te
leveren aan de verdere professionalisering van het toezicht. De verplichte methodologisch
ondersteuning en advisering van toezichtprojecten vindt gestructureerd plaats, opdrachtgevers en projectleiders krijgen coaching. Het accounthouderschap voor de universiteiten
en onderzoeksinstituten is belangrijk om een optimaal rendement te behalen uit samenwerking en kennisuitwisseling. In de derde programmalijn staat het gefaseerd toezicht (GT)
en dan met name de eerste fase centraal. De indicatorgegevens worden geschoond,
gecorrigeerd en geanalyseerd. De afdeling O&I stelt voor de tweede fase van het GT
bezoekprioriteitenlijsten, signaleringslijsten en meerjarenoverzichten op. De afdeling
organiseert en coördineert het overleg over het GT binnen de inspectie en draagt zo bij aan
de ontwikkeling en uniformering van het GT over de programma’s heen.
In 2010 komen de resultaten beschikbaar van een aantal evaluatiestudies die onderdeel
uitmaken van het Evaluatieprogramma toezicht op de volksgezondheid, de gezondheidszorg en medische producten. Het betreft evaluatieonderzoek naar suïcidemeldingen, het
thematisch toezicht en het gefaseerd toezicht. In het onderzoek naar beoordelingsvariatie
wordt een interventie om deze variatie te verminderen, geëvalueerd. Het evaluatieonderzoek draagt bij aan de verbetering van het toezicht. Het evaluatieprogramma wordt
verankerd door het vestigen, namens de inspectie, van een bijzondere leerstoel ‘Eﬀecten
van toezicht’ aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. De IGZ is zowel portefeuillehouder
als voorzitter van het meerjarenprogramma ‘Eﬀecten van toezicht’ van de Inspectieraad.
In 2010 is het nieuwe informatieplan richtinggevend voor de ontwikkeling van ICT en de
Documentaire Informatievoorziening. Informatie is voor alle onderdelen van de inspectie
cruciaal om het werk goed te kunnen doen. Informatie wordt vastgelegd en beschikbaar
Werkplan 2010

81

gesteld door ICT, die ook nodig is om bedrijfsprocessen eﬃciënter uit te voeren. Informatie
en ICT-voorzieningen maken sturing en verantwoording mogelijk. Zowel op het gebied van
apparatuur, applicaties, documentbeheer en data-infrastructuur zijn forse verbeteringen
nodig en mogelijk. Voor de beheersing van de almaar toenemende documentenstroom
binnen de inspectie is invoering van een documentmanagementsysteem (DMS) noodzakelijk. Na afronding van een pilotproject in 2010 vindt invoering van een DMS gefaseerd
plaats. Informatiebeveiliging krijgt extra aandacht. De kennisbank, gestart in 2009, biedt
een verbeterde toegang tot alle relevantie informatie (vakinformatie, wet- en regelgeving en
normen) en wordt verder uitgebouwd.
De gemeenschappelijke voorzieningen van de E-inspecties bieden een kans voor verdere
samenwerking tussen de Rijksinspecties op het terrein van automatisering en gegevensuitwisseling.

5.3

IGZ-Loket

Het IGZ-Loket is de front-oﬃce van de inspectie. De inspectie is te bereiken onder één
landelijk telefoonnummer, één landelijk e-mailadres en de website. Hierachter gaat een
team schuil van medewerkers die kennis hebben van de gezondheidszorg in haar volle
breedte. Het Loket helpt mee bij het rationaliseren van de afhandeling van meldingen en
calamiteiten die gemeld moeten worden volgens de Kwaliteitswet zorginstellingen. De
meldingen screent en behandelt het Loket met beoordelingskaders. Dit kan resulteren in
het doorleiden van de meldingen naar inspecteurs in de regio voor nader onderzoek. Ook
meldingen die in het kader van internationale richtlijnen bij de inspectie binnenkomen,
beoordeelt het Loket. Het Loket behandelt vervolgens eenvoudige meldingen die voorzien
zijn van een beoordelingskader en Prisma- of Sire-analyse. Met de komst van de nota
‘anonieme meldingen’ kijkt het Loket meer en meer naar de bevoegdheden van de inspectie
als het gaat om het in behandeling nemen van meldingen. Met het oog op de Wet bescherming persoonsgegevens zal het Loket klachten niet alleen doorverwijzen naar de daartoe
geëigende instanties, maar deze ook vernietigen. Bij anonieme meldingen kijkt het Loket of
het bericht aanleiding is voor de inspectie om daar iets mee te doen. Indien dat niet het
geval is, zal het Loket ook de anonieme melding vernietigen.
Met ondersteuning van moderne ICT zet het Loket enquêtes van de inspectie webbased uit
en analyseert de binnengehaalde data. Het Loket hoopt deze dienst in 2010 ook aan andere
inspecties te kunnen aanbieden.
De samenwerking met samenwerkende rijksinspecties is proactief gestimuleerd door de inzet van een projectleider. Na het onderzoek van de toezichtlasten in de cure en de care volgt
het opzetten van intensievere samenwerking op zowel toezichtniveau als op ICT-gebied.
Het ziekenhuisloket bekleedt daarom een belangrijke eigen plaats binnen het IGZ-Loket.
Als er een duidelijke toegevoegde waarde bestaat in de vorm van eﬃciënter en eﬀectiever
toezicht is taakoverdracht een serieuze optie. De tijd tot 2011 zal het Loket benutten om te
onderzoeken bij welke inspecties dit het geval is en taken mogelijk overdragen.

82

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Bijlage 1
Doelstellingen Meerjarenbeleidsplan 2008-2011
Voor gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg
Vier prioritaire doelen
1 Kwaliteit van zorg (met name patiëntveiligheid) bevorderen.
2 Preventie effectiever maken.
3 Transparantie van geleverde kwaliteit van zorg vergroten.
4 Meer en gerichter aandacht besteden aan kwetsbare groepen.
Drie aandachtspunten
1 Samenwerkende inspecties.
2 Internationaal.
3 Opsporing.
Vijf transitiestappen
1 Naast reactief ook proactief handhaven.
2 Zorgaanbieders stimuleren tot de best mogelijke kwaliteit.
3 Regisseren van transparantie.
4 Ontwikkelen van silent service tot public service.
5 Naast objectgerichte handhaving ook aandoeninggerichte handhaving verkennen.
Drie organisatorische doelen
1 Investeren in op hun taak berekende medewerkers.
2 Inzicht krijgen in de effectiviteit van handhaving.
3 Ontwikkelen van een prettige en professionele werkcultuur.

Werkplan 2010

83

Bijlage 2
Bestedingsplan

2010

2011

2012

2013

2014

28.070

27.738

26.292

29.249

25.469

Project Zichtbare Zorg

624

0

o

0

0

Uitgaven aan post-actieven

898

800

800

800

800

Overige personeelsuitgaven
– Diverse toelagen
– Woon-werkverkeer
– Uitzendkrachten
– Inhuur externe deskundigen
– Opleidingen/congressen
– IGZ-academie
Totaal

350
600
600
300
400
400
2.550

350
600
600
300
400
400
2.550

350
600
600
300
400
400
2.550

350
600
600
300
400
400
2.550

350
600
600
300
400
400
2.550

Materiële uitgaven
– Huren gebouwen
– Servicekosten kantoren
– Overige kantoorgebonden kosten
– Bureaukosten
– Voorlichting en communicatie
– Reiskosten
– Vergadercentrum
– Overkoepelende inspectieprojecten
– Automatisering primair proces
– Ondersteuning automatisering
– Representatie
– Aanschaf dienstauto’s
– Overig
Totaal

2.900
850
600
850
350
1.200
150
220
800
780
300
64
195
9.259

2.900
850
600
850
350
1.200
150
220
800
780
300
43
453
9.496

2.900
850
600
850
350
1.200
150
220
800
780
300
43
0
9.043

2.900
850
600
850
350
1.200
150
220
800
780
300
0
43
9.043

2.900
850
600
850
350
1.200
150
220
800
780
300
0
43
9.043

Onderzoeken
– Uit te besteden onderzoeken
– Onderzoeken van RIVM
– Project SGZ
Totaal

1.313
2.327
370
4.010

1.313
2.327
370
4.010

1.313
2.327
370
4.010

1.313
2.327
370
4.010

1.313
2.327
370
4.010

Totaal

45.411

44.594

42.395

42.352

41.572

Geplande uitgaven 2010-2014

Salarissen

84

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Bijlage 3
Formatie primair proces handhaving
Onderstaande tabel bevat de formatietoewijzing aan de inspectieprogramma’s en aan andere
taken op het gebied van het primaire proces. Aan de programma’s zijn (senior)inspecteurs en
toezichtmedewerkers toegedeeld.
Voorts werken programmamedewerkers (52 fte) voor één of (meestal) meerdere programma’s.
In het primaire proces is bovendien het IGZ-loket en het bureau Opsporing actief. Daarnaast
werken in het primaire proces vijf hoofdinspecteurs en tien programmaleiders die deels
inspectiebrede onderwerpen behartigen.
Van de IGZ-formatie van 393 fte werkt per 1-1- 2010 in totaal ongeveer 280 fte in het primaire
proces. De overige 113 fte werken in stafafdelingen en bedrijfsvoering.
Formatie primair proces per 1-1-2010 (afgerond op hele fte)
Senior

Programma

Inspecteur

inspecteur

1-2

Gezondheidsbevordering

Toezicht-

Programma-

medewerker

medewerker

Totaal

4,8

6,0

2,7

13

en -bescherming
3

Eerstelijnszorg

5,8

7,2

3,9

17

4

Specialistische somatische

11,4

10,0

6,2

28

en psychiatrische zorg
5

Gehandicaptenzorg

2,0

8,6

5,1

16

6

Ouderenzorg

3,9

14,2

4,6

23

7

Zorg thuis

0,5

7,6

1,9

10

8

Productveiligheid

9,7

10,2

9,5

29

9

Geestelijke gezondheidszorg

5,8

11,0

5,9

23

10

Medische technologie

1,5

5,4

1,0

8

[1]

Programmaoverstijgend

22

Programmamedewerkers

52

Totaal programma’s

241

IGZ-loket

16

Opsporing

8

(Project)hoofdinspecteurs

5

Programmaleiders

10

Totaal primair proces

280

[1] Omvat een deel van juridische, communicatieve en
analyse-inzet dat direct ten dienste staat van het primaire
proces.

Werkplan 2010

85

Bijlage 4
Lijst van afkortingen
AHA
AI
AMK
ATMP
BBO
BJZ&H
BES-eilanden
BV&C
BVO
CBG
CCMO
CGR
CMO
CNO
COPD
CPA
CRO
CQ-index
DDPS
ECD
EKD
EMEA
EPD
EPSO
GCP
GDP
GGD
GGZ
GHOR
GMP-Z
GT
GZ
HAP
HARM
HDS
HKZ
86

Aangeboren hartafwijkingen
Arbeidsinspectie
Advies- en Meldpunt Kindermishandeling
Advanced Therapy Medicinal Products
Bureau Bestuursondersteuning
Bureau Juridsche Zaken & Handhaving
Bonaire, Eustatius en Saba
Bureau Voorlichting & Communicatie
Bevolkingsonderzoek
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek
Code Geneesmiddelenreclame
Chief Medical Officer
Chief Nursing Officer
Chronic Obstructive Pulmonary Disease
Centrale Post Ambulancevervoer
Contract Research Operations
Consumer Quality index
Detailed Description Pharmacovigilance System
Elektronisch Cliënten Dossier
Elektronisch Kind Dossier
European Medicines Agency
Elektronisch Patiënten Dossier
European Platform of Supervisory Organisations
Good Clinical Practices
Good Distribution Practices
Gemeentelijke gezondheidsdienst
Geestelijk gezondheidszorg
Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
Good Manufacturering Practices Ziekenhuizen
Gefaseerd toezicht
Gehandicaptenzorg
Huisartsenpost
Hospital Admissions Related to Medication
Huisartsendienstenstructuren
Harmonisatie Kwaliteitbeoordeling in de Zorgsector

Inspectie voor de Gezondheidszorg

HRM
HSMR
IC
IGZ
IOOV
IRIS
IT
IVD
JACIE
KOAG
KOKO
LHV
MAA
MIC
MIC/FOBO
MOL
MST
MJB
NFU
NHG
NPCF
NSAID
NVVC
NVZ
NZa
OAC
O&I
OGZ
OGGZ
OK
OM
Orde
PGB
PMS
PPC
RIVM
RVZ
SEH
SEGV
SGZ
TOP
TT
VMS
VTGM

Human Resource Management
Hospital Standard Mortality Rate
Intensive care
Inspectie voor de Gezondheidszorg
Inspectie Openbare Orde en Veiligheid
IGZ Risicosignaleringssysteem
Incidententoezicht
In-vitro diagnostica
The Joint Accreditation Committee-ISCT & EBMT
Keuringsraad Openlijke Aanprijzing Geneesmiddelen
Kwaliteit van overdrachtsmomenten in de keten van orgaandonoren
Landelijke Huisartsenvereniging
Marketing Authorization Application
Minimale invasieve chirurgie
Meldingen Incidenten Cliënten/Fouten en Bijna Ongelukken
Medische opinieleiders
Medisch Spectrum Twente
Meerjarenbeleidsplan
Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra
Nederlands Huisartsengenootschap
Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie
Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs
Nederlandse Vereniging voor Cardiologie
NVZ vereniging van ziekenhuizen
Nederlandse Zorgautoriteit
Orale anti-coagulantia
Onderzoek en Innovatie
Openbare gezondheidszorg
Openbare geestelijke gezondheidszorg
Operatiekamer
Openbaar Ministerie
Orde van Medisch Specialisten
Persoonsgebonden budget
Post marketing surveillance
Psychiatrische penitentiaire centra
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Raad voor Volksgezondheid en Zorg
Spoedeisende hulpafdelingen
Sociaal-economische gezondheidsverschillen
Staat van de Gezondheidszorg
Toezicht Operatief Proces
Thematisch toezicht
Veiligheidsmanagementsysteem
Voor toediening gereedmaken
Werkplan 2010

87

VVT
VWA
VWS
WBP
WCZ
WIBV
WIP
WMO
WMO
WOB
WTZi
WUBHV
Wvkl
ZBC
ZbTK
ZZP

88

Verpleging, verzorging en thuiszorg
Voedsel en Waren Autoriteit
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wet bescherming persoonsgegevens
Wet cliëntenrechten zorg
Wet inzake bloedvoorziening
Werkgroep Infectie Preventie
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet mensgebonden onderzoek
Wet openbaarheid van bestuur
Wet toelating zorginstellingen
Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezondheidswetgeving
Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal
Zelfstandige behandelcentra
Zorgbrede Transparantie van Kwaliteit
Zorgzwaartepakketen

Inspectie voor de Gezondheidszorg