Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

23 432

De situatie in het Midden-Oosten

Nr. 348

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juli 2013
Hierbij bied ik u de kabinetsreactie aan op het AIV-advies No. 83 «Tussen
woord en daad, perspectieven op duurzame vrede in het Midden-Oosten».
De kabinetsreactie is ook verstuurd aan de voorzitter van de Eerste Kamer
en aan de voorzitter van de AIV.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-23432-348
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 432, nr. 348

1

Inleiding
Op 16 april jl. ontving het kabinet het AIV-advies No. 83 «Tussen woord en
daad, perspectieven op duurzame vrede in het Midden-Oosten», dat is
opgesteld op verzoek van de Eerste Kamer.
Algemeen
Net als de Adviesraad voor Internationale Vraagstukken (AIV) is het
kabinet van mening dat een oplossing van het Israëlisch-Palestijns conflict
urgent is en dat alleen een vredesakkoord op basis van de
twee-statenoplossing recht doet aan de nationale aspiraties van Israëli’s
en Palestijnen.
Het diplomatieke initiatief van de Verenigde Staten onder leiding van
Secretary of State Kerry biedt momenteel het enige realistische
perspectief op het bereiken van zo’n akkoord. De inzet van het kabinet is
daarom gericht op het helpen creëren van een zo gunstig mogelijk klimaat
voor het welslagen van dit initiatief.
Het is daarvoor van groot belang dat de internationale gemeenschap zich
eensgezind achter Secretary Kerry schaart. Tegelijkertijd moeten de
gematigde krachten aan beide zijden worden versterkt. Alleen op die
manier kan het wederzijdse vertrouwen groeien dat nodig is voor het
samenwerken aan een betere toekomst, voor zowel de Israëli’s en de
Palestijnen, en een einde van het conflict. Het isoleren van partijen zou nu
slechts radicalisering in de kaart spelen. Sancties of boycots zijn voor het
kabinet dan ook niet aan de orde, die kunnen de inspanningen van
Secretary Kerry slechts doorkruisen.
Het kabinetsbeleid wordt zowel bilateraal – met Israël en de Palestijnse
Autoriteit – als in EU-kader vormgegeven. Nederland benut hierbij de
goede relaties met zowel Israël als de Palestijnse Autoriteit en neemt hun
zorgen en belangen zorgvuldig in acht. Het kabinet spreekt de Israëlische
en Palestijnse gesprekspartners aan op hun verantwoordelijkheden en
verplichtingen op grond van het internationaal recht. Ten aanzien van
contacten met Hamas en een eventuele Palestijnse eenheidsregering
blijven de zogenaamde Kwartetbeginselen gelden. Om de effectiviteit van
het Nederlandse en EU-beleid te maximaliseren streeft het kabinet naar
eensgezind en evenwichtig EU-optreden.
Ten aanzien van de specifieke aanbevelingen merkt het kabinet het
volgende op:
AIV-Aanbeveling 1 t/m 3
•

•

Nederland moet zich inspannen om de EU-lidstaten te doordringen
van de noodzaak om op korte termijn een gezamenlijk initiatief te
nemen om de twee-statenoplossing naderbij te brengen. Om een
maximaal effect te bereiken dient dit initiatief zo mogelijk tezamen met
de VS te worden genomen. Zo nodig moet de EU echter haar eigen
verantwoordelijkheid nemen en zelfstandig proberen partijen bij elkaar
te brengen. Nederland moet aanvaarden dat ter wille van een zo groot
mogelijke effectiviteit van het Europese optreden het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland, als grotere Europese landen, daarbij
een voortrekkersrol vervullen.
Bij de concretisering van een Europees initiatief kan Nederland zich
sterk maken voor het voorstel tot het beleggen van een nieuwe (goed
voorbereide) Midden-Oostenconferentie. Aan deze conferentie zouden
logischerwijs niet alleen delegaties van Israël en de Palestijnen dienen
deel te nemen, maar ook vertegenwoordigers van geïnteresseerde
landen uit de regio. Doel van deze conferentie zou zijn het bereiken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 432, nr. 348

2

•

overeenstemming over de parameters (eindtermen) van een vredesregeling. Een alternatief voor een conferentie zou een speciale zitting van
de Veiligheidsraad kunnen zijn die op verzoek van het VK en Frankrijk
en met deelname van de conflictpartijen, bijeen wordt geroepen. Beide
Europese landen zouden namens de EU een ontwerpresolutie kunnen
indienen waarin de eindtermen zijn vervat.
Indien bedoeld initiatief onvoldoende steun zou verwerven, kan
Nederland overwegen om naar het voorbeeld van Noorwegen in de
eerste helft van de jaren negentig (vorige eeuw) het voortouw te
nemen, door zijn goede diensten aan te bieden om met als uitgangspunt de internationale rechtsorde – al dan niet achter de schermen –
partijen in ons land weer aan tafel te brengen. Al naar gelang de
behoeften en wensen van partijen kan de Nederlandse rol zich hierbij
beperken tot facilitator dan wel meer gewicht krijgen in de richting van
bemiddelaar.

Reactie Kabinet:
De huidige inspanningen van Secretary Kerry bieden in de ogen van het
kabinet het enige realistische perspectief op voortgang. De eigen
verantwoordelijkheid van de EU ligt vooral in het vergroten van het
internationale momentum ten gunste van het Kerry-initiatief. Het bieden
van een alternatief zou verstorend werken. Het zou voor partijen een
reden kunnen zijn niet volledig met Kerry te engageren, bijvoorbeeld op
basis van een inschatting dat hun onderhandelingspositie in een
alternatief proces sterker zou zijn. Een zelfstandig Nederlands of
EU-initiatief is voor het kabinet daarom niet aan de orde.
AIV-Aanbeveling 4
Nederland zou zich hoe dan ook nuttig kunnen maken door vormen van
second-track diplomacy actief te bevorderen. Naast uitwisselingen tussen
opinieleiders uit Israël en de Palestijnse gebieden moet vooral een dialoog
worden geïnstitutionaliseerd waarbij vertegenwoordigers van (gematigde)
maatschappelijke organisaties van beide partijen kwesties van wederzijds
belang bespreken in het perspectief van het zoeken naar gezamenlijke
oplossingen.
Reactie Kabinet:
Het kabinet hecht evenals de AIV belang aan het bevorderen van
maatschappelijke contacten tussen Israël en de Palestijnse Gebieden.
Waar mogelijk en opportuun steunt het kabinet ngo’s hier bij. Zo heeft de
Nederlandse Vertegenwoordiging in Ramallah onlangs een editie van het
Palestine-Israel Journal gefinancierd, waarbij Palestijnse en Israëlische
jongeren hebben samengewerkt door artikelen te publiceren over het
MOVP en de noodzaak tot samenwerking.
AIV-Aanbeveling 5
Naar de mening van de AIV moet de EU er veel strikter dan thans het
geval is op toezien dat Israël voor producten gemaakt in de nederzettingen geen voordeel behaalt op basis van het Associatieverdrag tussen
de EU en Israël. Daarnaast bepleit de AIV dat Nederland zich ervoor inzet
dat Nederlandse en Europese bedrijven actief worden ontmoedigd om
zaken te doen met Israëlische bedrijven die zijn gevestigd in de
nederzettingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 432, nr. 348

3

Reactie Kabinet:
Sinds 2000 gelden onder het EU-Israël Associatieakkoord gunstige
invoertarieven voor producten uit Israël. Producten uit de nederzettingen
komen niet voor deze preferentiële tarieven in aanmerking. Israël werkt
eraan mee dat producten uit nederzettingen als zodanig door de douanes
van EU-lidstaten kunnen worden herkend. De Nederlandse overheid
ontmoedigt economische relaties van Nederlandse bedrijven met
bedrijven in de nederzettingen in de bezette gebieden. Nederlandse
overheidsinstellingen verlenen geen diensten aan bedrijven die gevestigd
zijn in Israëlische nederzettingen. De Nederlandse ambassade in Tel Aviv
informeert Nederlandse bedrijven over de internationaalrechtelijke
aspecten van ondernemen in bezet gebied. Nederlandse bedrijven worden
waar nodig aangesproken.
Daarnaast werkt het kabinet met EU-partners aan voorlichting over
correcte etikettering van producten uit nederzettingen. Hiermee wordt
gehoor gegeven aan een uitdrukkelijk verzoek van het Nederlandse
bedrijfsleven om voorlichting over bestaande EU-regelgeving alsmede
aan afspraken gemaakt door de Raad van ministers van de EU in mei
vorig jaar.
AIV-Aanbeveling 6
In het kader van de gewenste capaciteitsontwikkeling en rechtsvorming in
een nieuwe staat Palestina moet Nederland zijn inspanningen opvoeren
op het terrein van de opleiding van politiepersoneel, rechters en
bestuursambtenaren.
Reactie Kabinet:
Er is de afgelopen tien jaar voortgang geboekt met de ontwikkeling van de
rechtsorde in de Palestijnse Gebieden. Nederland heeft hierin een rol
gespeeld. Het kabinet zal het bestaande samenwerkingsprogramma op
het gebied van veiligheid en rechtsorde met de Palestijnse Autoriteit
voortzetten. Indien een vredesakkoord bereikt wordt, zal het kabinet
mogelijkheden voor intensivering overwegen.
AIV-Aanbeveling 7
Evenzeer past bij Nederland een actievere rol op het gebied van «waterdiplomatie». In het licht van technische doorbraken die zijn bereikt met
ontziltingstechnieken kan Nederland met zijn ruime kennis van en
ervaring met water ertoe bijdragen dat de mogelijkheden van een groter
wateraanbod (ook) ten goede komen aan de Palestijnen.
Reactie Kabinet:
In 2002 speelde Nederland samen met de VS al een leidende rol in het
Executive Action Team Multilateral Working Group on Water Resources
(EXACT). Dit is een internationaal samenwerkingsverband van landen dat
door middel van innovatieve waterprojecten in de Palestijnse Gebieden,
Jordanië en Israël een bijdrage probeert te leveren aan de beschikbaarheid van water en daarmee aan het vredesproces. Tevens is
Nederland sinds 2005 lid van het Middle East Desalination Research
Center (MEDRC), dat duurzame ontziltingstechnieken ontwikkelt met als
doel de beschikbare hoeveelheid drinkwater in het Midden-Oosten te
vergroten en de samenwerking tussen Israël, de Palestijnse Autoriteit en
Jordanië op het gebied van water te bevorderen. Nederland financiert via
MEDRC trilaterale cursussen over ontzilting en hergebruik van afvalwater
voor Palestijnen en Jordaniërs, verzorgd door voornamelijk Israëlische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 432, nr. 348

4

waterprofessionals. In 2013 is water als speerpunt toegevoegd aan het
bilaterale samenwerkingsprogramma met de Palestijnse Autoriteit.
AIV-Aanbeveling 8
Tot slot moet Nederland er in algemene zin met gelijkgezinde landen op
toezien dat beide partijen hun verplichtingen op grond van het internationale recht nakomen en dit zo nodig helpen effectueren. De historische
banden en verbondenheid met Israël mogen geen reden zijn Israël te
ontzien op het punt van het schenden van rechtsregels.
Reactie Kabinet:
Het kabinet spreekt beide partijen aan op hun verantwoordelijkheden en
verplichtingen op grond van het internationaal recht, zowel ten aanzien
van het vredesproces in algemene zin, als in relatie tot de naleving van
het humanitair oorlogsrecht en de mensenrechten. Minister Timmermans
heeft dit nog gedaan tijdens zijn bezoek van 17 tot 19 juni jl. aan Israël en
de Palestijnse Gebieden. Daarnaast vormt de naleving van het internationaal recht, waaronder het humanitair oorlogsrecht en de mensenrechten
een vast onderdeel van de reguliere dialoog die Nederland voert met
Israël en de Palestijnse Autoriteit. Ook in EU-verband komen de verantwoordelijkheden en verplichtingen van beide partijen aan bod in de
bilaterale dialoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 432, nr. 348

5