Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 343

Handhaving milieuwetgeving

Nr. 330

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2022
Hierbij bied ik u de «Evaluatie ZZS-Emissiebeleid 2016–2022» aan. Het
betreft een kwalitatieve evaluatie gericht op de toekomst, met focus op de
werking van systeem, en de verantwoordelijkheid daarin van het Rijk. In
deze brief geef ik de voor mij belangrijkste bevindingen uit de evaluatie
aan en schets ik op hoofdlijnen wat ik als vervolg op deze evaluatie de
komende maanden direct al zal oppakken, dan wel in gang zal zetten via
een meerjarig Impulsprogramma Chemische Stoffen.
Emissiebeleid voor Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS)
ZZS staat voor Zeer Zorgwekkende Stoffen. Het gaat hierbij om stoffen die
bijvoorbeeld kankerverwekkend of schadelijk voor het nageslacht zijn. Met
het ZZS-emissiebeleid wil het kabinet voorkomen dat deze stoffen in het
milieu terecht komen. Dus moeten bedrijven de emissies van ZZS naar de
lucht of water zo veel mogelijk terugdringen. Dit is geregeld met de
wettelijke informatie- en minimalisatieplicht voor bedrijven. Uitgangspunt
van de minimalisatieplicht is dat emissies van ZZS geheel voorkomen
worden of, als dat niet mogelijk is, tot een minimum beperkt. Daarnaast is
met de informatieplicht vastgelegd dat bedrijven iedere vijf jaar opnieuw
bekijken of verdere minimalisatie haalbaar is (Vermijdings- en Reductieprogramma’s). Het ZZS-emissiebeleid in deze vorm bestaat nu ruim vijf
jaar en is daarmee nog relatief «jong» beleid. Het is daarom ook belangrijk
om na te gaan of het beleid als systeem ook in de toekomst afdoende is
om ZZS-emissies te minimaliseren; hiertoe is deze beleidsevaluatie
uitgevoerd.
ZZS-emissiebeleid: de basis staat
Over het geheel genomen concluderen Berenschot en Arcadis dat «er
grote stappen in de beleidsontwikkeling en -uitvoering zijn gezet» en men
verwacht «dat het beleid op termijn zijn vruchten af zal gaan werpen.» Op
hoofdlijnen wordt het ZZS-emissiebeleid door de betrokken partijen

kst-22343-330
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 343, nr. 330

1

onderschreven. Het heeft de bewustwording bij bevoegde gezagen
vergroot en steeds meer ZZS-emissies worden aangepakt. De beleidskaders en afgeleide instrumenten helpen de uitvoeringsorganisatie bij de
invulling van hun verantwoordelijkheden. Het ZZS-beleid is wel nog
relatief nieuw en er wordt er nog volop gewerkt aan de verdere implementatie van het beleid. Het inrichten ervan kost tijd, capaciteit, kennis en
kunde. Ik concludeer hieruit dat de basis van het ZZS-emissiebeleid staat
en dat er nog tal van verbeteringen nodig en mogelijk zijn in de verdere
invulling en uitvoering van dat beleid. Daarbij neem ik vanuit mijn
systeemverantwoordelijkheid de regie, en vanzelfsprekend doe ik dat
nadrukkelijk in samenwerking met de ervaringsdeskundigen in het land
(bedrijfsleven, bevoegde gezagen en uitvoeringsdiensten).
ZZS-emissiebeleid: hoe nu verder
De conclusies uit de beleidsevaluatie worden met betrokken partijen
opgepakt. De voor mij belangrijkste conclusies zijn onder twee opgaven te
brengen:
1) er kan nog meer integraliteit en samenhang gebracht worden in het
beleid gericht op risico’s van chemische stoffen;
2) bevoegde gezagen en bedrijven zijn gebaat bij nog een aantal
handvatten voor de uitvoering van het emissiebeleid.
Voor het lopende jaar voorzie ik al een aantal activiteiten die goed
aansluiten op de bevindingen van de evaluatie op die punten.
Integraliteit en samenhang
Uit de evaluatie komt naar voren dat betrokken partijen behoefte hebben
aan meer integraliteit en samenhang: integraliteit in het beoordelen van
het geheel aan risico’s voor mens en milieu door de aanwezigheid van die
stoffen in de leefomgeving en samenhang in de aanpak via onder andere
de regulering van chemische stoffen.
Mede naar aanleiding van de motie Grinwis1 werkt het RIVM aan een
verkenning wat nodig en mogelijk is om de problematiek van «cumulatie»
van risico’s van chemische stoffen in de omgeving via vergunningverlening aan te kunnen pakken. Deze kennis moet gaan bijdragen aan meer
integraliteit in risicobeoordelingen.
Daarnaast is er een duidelijke roep van het bedrijfsleven om verdere
harmonisatie van het ZZS-emissiebeleid in Europa. Dat is in lijn met de
Nederlandse inzet in Europa: meer samenhang tussen de wettelijke
kaders. Daarom wordt ook bij de komende herziening van de Europese
regelgeving, zoals de Richtlijn Industriële Emissies, ingezet op een
vergelijkbare aanpak van emissies van dit soort stoffen in heel Europa.
Dat wil zeggen dat wanneer een stof als schadelijk of zorgwekkend wordt
geïdentificeerd niet alleen de toelating van deze stof op de markt moet
worden gereguleerd, maar ook gekeken moet worden of de emissies van
deze stof beter gereguleerd kunnen worden.
Handvatten voor de uitvoering
Er is inmiddels door de informatieplicht en de uitvraag hierop door
bevoegde gezagen meer kennis over welke ZZS-emissies waar
voorkomen. Lokaal wordt er door bevoegde gezagen hard gewerkt om
ZZS-emissies in beeld te brengen; een landelijk overzicht hiervan maken is
een volgende stap. Zo’n overzicht kan helpen bij het delen van kennis en
ervaring tussen bevoegde gezagen onderling en bij het monitoren van
1

Kamerstuk 32 813, nr. 833

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 343, nr. 330

2

beleid. Daarom wordt er momenteel met het RIVM gewerkt aan een
database waarin al deze gegevens centraal verzameld worden. Bovendien
kunnen vanuit deze database gegevens voor een breed publiek
beschikbaar worden gesteld. Hierbij is het van belang dat alle partijen,
inclusief het brede publiek, goed worden geïnformeerd zodat duidelijk is
wat de getallen in zo’n database voor hen betekenen.
De effectiviteit van het ZZS-emissiebeleid is gebaat bij het versterken van
het VTH-stelsel. Daarom wordt de verbinding gemaakt met het »Interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel».2 Belangrijk aandachtspunt
is daarbij het opdoen en delen van kennis bij bevoegde gezagen.
Daarnaast zal ik de eerste ervaringen met Vermijdings- en Reductieprogramma’s bundelen en bezien welke aanvullingen nodig zijn op het reeds
ontwikkelde stappenplan3 voor het opstellen en beoordelen van deze
programma’s.
Langere termijn: Impulsprogramma Chemische Stoffen
Ik wil mij niet beperken tot de genoemde acties voor dit jaar. Uit de
evaluatie blijkt een duidelijke behoefte aan meer inhoudelijke samenhang
en onderbouwing van het beleid, en een daarbij horende aanpak.
Milieuvervuiling is door onder andere chemische stoffen wordt door
wetenschappers gezien als één van de grote planetaire crises, waar de
grenzen van de draagkracht van de aarde al overschreden worden.4 De
urgentie wordt breed in de samenleving gevoeld om sneller en beter de
milieuvervuiling als gevolg van chemische stoffen terug te dringen. Dit is
in lijn met de Europese ambities. Bovendien zien we met enige regelmaat
in het land zorgen over vervuiling van de leefomgeving met chemische
stoffen, denk aan situaties rond Chemours, Tata Steel Nederland,
afvalcentrales, etc. De overheid wil liever zo min mogelijk per situatie
extra maatregelen hoeven treffen. Dit vraagt om beleid dat de uitdagingen
van vandaag nog beter het hoofd kan bieden én toekomstbestendig is.
Ik zal daarom voor een aantal urgente problemen rond de aanpak van
milieuvervuiling door chemische stoffen verder uitwerken en oppakken in
een «Impulsprogramma Chemische Stoffen». Dit programma zal worden
opgezet in overleg met andere overheden, bedrijfsleven en andere
betrokken partijen.
Vanzelfsprekend zal dit Impulsprogramma Chemische Stoffen zo goed
mogelijk aansluiten op andere relevante beleidsprogramma’s en
-ontwikkelingen, zoals de uitwerking en implementatie van de Europese
Chemicaliën Strategie, het Nationaal Milieubeleidsprogramma (NMP), het
Interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel, het bevorderen van
een Circulaire Economie, en de ontwikkelingen in het biocidenbeleid.
De minimalisatieplicht vraagt soms om ingrijpende innovatie bij
bedrijven. Ter ondersteuning en stimulering van de nodige innovatie zal
bezien worden welke instrumenten hiervoor kunnen worden ingezet
vanuit het perspectief van missiegedreven innovatiebeleid.
Het ZZS-beleid is nu gericht op emissies naar lucht en lozingen in water.
Maar de risico’s van ZZS zijn natuurlijk ook van belang voor de kwaliteit
de bodem, het verwerken en recyclen afval/reststromen, de veiligheid van
werknemers en consumenten en processen en producten in de landbouw
2

Kamerstuk 22 343, nr. 315
Stappenplan is beschikbaar via de website van InfoMil https://www.infomil.nl/onderwerpen/
lucht-water/zeer zorgwekkende/vermijdings/stappenplan/
4
Safe planetary boundary for pollutants, including plastics, exceeded, say researchers –
Stockholm Resilience Centre
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 343, nr. 330

3

(denk aan biociden en bestrijdingsmiddelen). Hiertoe bestaan nu
verschillende wettelijke kaders die zorgen voor een brede inzet op het
beperken van risico’s van chemische stoffen op verschillende plekken in
de keten. In lijn met de Europese Chemicaliën Strategie en via intra- en
interdepartementale samenwerking zal de komende jaren een impuls
gegeven worden aan een meer samenhangende aanpak van ZZS.
Voor het eind van het jaar zal ik het uitgewerkte programmaplan met u
delen en daarbij ook de voortgang melden op de hierboven genoemde
acties van dit jaar.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 343, nr. 330

4