Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 063

Voorstel van wet van de leden Kwint en
Westerveld tot wijziging van diverse
onderwijswetten teneinde te verbieden dat
leerlingen van ouders die geen vrijwillige
geldelijke bijdrage hebben voldaan worden
buitengesloten van activiteiten

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 10 april 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I.
1.
2.
3.
4.
5.
II.

Algemeen
Inleiding
Aanleiding en achtergrond
Hoofdlijnen wetsvoorstel
Gevolgen
Uitvoering, toezicht en handhaving
Artikelsgewijs

1
2
4
6
10
13
13

I. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van voorliggend
wetsvoorstel en danken de initiatiefnemers voor hun inzet. De leden van
de VVD-fractie onderschrijven het belang van een inclusief en gevarieerd
aanbod van extra curriculaire activiteiten. Zij hebben een aantal vragen
voor de indieners, onder meer over de proportionaliteit en de mogelijke
negatieve gevolgen voor het onderwijsaanbod van het voorliggende
wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel van de leden Kwint en Westerveld. Deze leden waarderen de
inspanningen van de initiatiefnemers voor het opstellen van een
initiatiefwetsvoorstel. Deze leden zijn het van harte eens met de leden
Kwint en Westerveld dat het niet acceptabel is als de (hoogte van de)
vrijwillige ouderbijdrage leidt tot kansenongelijkheid tussen kinderen of

kst-35063-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

1

het uitsluiten van kinderen van bepaalde activiteiten. De leden hebben
nog wel enige vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
genoemde wetsvoorstel. De leden vinden dat alle kinderen het beste
onderwijs verdienen en vinden het van belang dat het Nederlands
onderwijs toegankelijk blijft voor alle kinderen. De leden bedanken de
initiatiefnemers voor dit wetsvoorstel. Daarbij willen de leden nog enkele
vragen aan hen voorleggen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met veel enthousiasme
kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Deze leden vinden het
belangrijk dat er na decennia van overleg nu een wet wordt voorgesteld
die uitsluiting van kinderen voor schoolactiviteiten moet voorkomen. Het
buitensluiten van een leerling kan grote gevolgen hebben voor het welzijn
van de desbetreffende leerling en zijn of haar ouders en werkt stigmatiserend. Bijkomend voordeel van dit voorstel is dat het vrijwillige karakter
van de vrijwillige ouderbijdrage wordt benadrukt. Deze leden hebben nog
enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben enthousiast kennisgenomen van het
voorstel van wet van de leden Westerveld en Kwint tot wijziging van
diverse onderwijswetten teneinde te verbieden dat leerlingen van wie de
ouders geen vrijwillige geldelijke bijdrage hebben voldaan worden
buitengesloten van activiteiten. Zij hebben daar nog wel enkele vragen
over.
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van het onderhavige initiatiefwetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij steunen de inzet om te voorkomen dat leerlingen
uitgesloten worden van deelname aan activiteiten buiten het verplichte
onderwijsprogramma, maar zij zijn beducht voor het ontstaan van nieuwe
ongewenste effecten en situaties.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie lezen dat er op verreweg de meeste scholen
wordt getracht de hoogte van de ouderbijdrage zo laag mogelijk te
houden. Dit komt overeen met hun eigen ervaringen binnen het onderwijsveld. Kunnen de initiatiefnemers, om een beter inzicht te geven in
hoeveel scholen de ouderbijdrage proberen te beperken en hoeveel
scholen een hoge ouderbijdrage vragen, in een tabel de hoogte van de
gevraagde vrijwillige bijdrage afzetten tegen het aantal scholen dat een
dergelijk bedrag hanteert en hierbij een aparte tabel maken voor scholen
in het primair en in het voortgezet onderwijs? De leden vragen de
initiatiefnemers daarnaast een overzicht geven waarvoor de vrijwillige
bijdrage wordt ingezet. Is er een correlatie te onderscheiden tussen de
hoogte van de gevraagde bijdrage en het aanbod aan extra curriculaire
activiteiten? Zo ja, in hoeverre zou het aanbod verschralen als de
vrijwillige bijdrage terug zou lopen? Zo nee, waar wordt de vrijwillige
ouderbijdrage dan aan uitgegeven, zo vragen deze leden.
Het valt de leden van deze fractie op dat de initiatiefnemers vooral oog
lijken te hebben voor incidentele en/of kortdurende extra curriculaire
activiteiten, zoals schoolreisjes en vieringen. Een hele ander effect zou
kunnen optreden voor structurele activiteiten. Welke effecten voorzien de
initiatiefnemers voor het aanbod van de meer structurele activiteiten,
zoals tweetalig onderwijs, een technasium of een speciaal onderwijsprogramma voor (top)sporttalenten? Delen de initiatiefnemers de mening van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

2

de leden van deze fractie dat dergelijke onderwijsprogramma’s een mooie
aanvulling vormen op het verplichte onderwijsprogramma?
Kunnen beide initiatiefnemers aangeven welke verschraling van structurele activiteiten of lesprogramma’s in het onderwijs acceptabel is in hun
ogen om dit wetsvoorstel toch nog door te zetten en bij welke mate
verschraling dit wetsvoorstel ingetrokken zal worden? Vinden zij het
bijvoorbeeld acceptabel als sportklassen op scholen verdwijnen, er geen
technasiumscholen meer zijn en er geen tweetalig onderwijs wordt
aangeboden? De leden vragen eveneens welke extra curriculaire
activiteiten van de initiatiefnemers mogen verdwijnen en welke volgens
hen een waardevolle aanvulling op het onderwijsprogramma zijn.
De leden van genoemde fractie delen de mening van de initiatiefnemers
dat het te betreuren is als kinderen niet deel mogen nemen aan een
schoolreisje, het kerstdiner of een andere activiteit en dat uitsluiting van
kinderen waar mogelijk voorkomen dient te worden. Hier is dan ook een
belangrijke taak voor de directie of het bestuur weggelegd. Een directie of
schoolbestuur dat kinderen uitsluit van een schoolreisje of het kerstdiner
moet zich volgens deze leden sowieso afvragen of ze wel in de juiste
sector aan het werk zijn. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap heeft daarom met ingang van het schooljaar 2018–2019
onder meer nieuwe afspraken en gedragscodes ontwikkeld met schoolbesturen en de Inspectie van het Onderwijs neemt met ingang van 2018 de
ouderbijdrage mee bij het programmatisch handhaven. In hoeverre is het
nu al mogelijk om de effecten van dit beleid op het aantal uitsluitingen te
overzien, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie lezen dat er jaarlijks kinderen zijn «die niet
mogen deelnemen aan het schoolreisje, het kerstdiner of de sinterklaasviering in het primair onderwijs, of aan bijvoorbeeld de buitenlandreis in
het voortgezet onderwijs». Deze leden willen meer weten over de
proportionaliteit van het probleem. Hoeveel leerlingen worden er jaarlijks
uitgesloten van dit soort activiteiten en hoeveel scholen hanteren dit
beleid?
Verder lezen de voornoemde leden dat de vrijwillige ouderbijdrage vaak
niet als vrijwillig wordt ervaren. De leden merken hierbij op dat er ouders
zijn die niet kunnen betalen en er ouders zijn die niet willen betalen.
Hierbij constateren de leden dat er geen nadrukkelijk onderscheid in het
wetvoorstel wordt gemaakt tussen de verschillende beweegredenen voor
ouders om de vrijwillige ouderbijdrage niet te betalen. Deze leden vragen
verdere toelichting van de initiatiefnemers naar het onderscheid tussen de
ouders die niet kunnen en de ouders die niet willen betalen. Is hier nader
onderzoek naar gedaan en zijn hier cijfers over bekend?
De leden lezen verder dat «de hoogte van deze bijdrage door de school
zelf wordt vastgesteld». Wat is de rol van de medezeggenschapsraad in de
vrijwillige ouderbijdrage: heeft deze inspraak in het beleid rond het
uitsluiten van kinderen bij extra activiteiten? Komt het vaak voor dat de
medezeggenschapsraad de vrijwillige ouderbijdrage naar beneden bijstelt
en is sinds de invoering van het instemmingsrecht de vrijwillige ouderbijdrage lager geworden, zo vragen deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de segregatie in het
onderwijs toeneemt en dat ook kansenongelijkheid nog altijd een groot
probleem is. Deze leden vragen de initiatiefnemers in hoeverre dit
wetsvoorstel bijdraagt aan het bestrijden van segregatie en kansenongelijkheid in de brede zin van het woord.
De initiatiefnemers constateren in de toelichting van het onderhavige
wetsvoorstel dat al in de bestaande wetgeving duidelijk is vastgelegd dat
de ouderbijdrage vrijwillig is en dat scholen verplicht zijn dit kenbaar te
maken aan alle ouders. De leden vragen hoe vaak het voorkomt dat
daadwerkelijk kortingen op of vrijstellingen van de vrijwillige ouderbij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

3

drage worden gegeven. Hoe vaak voelen ouders zich verplicht deze
bijdrage te betalen, ook als ze zich dat wellicht niet kunnen veroorloven?
Is ook bekend hoeveel gemeenten subsidiemogelijkheden hebben voor
ouders die de vrijwillige ouderbijdrage niet kunnen betalen? Bovendien
vragen de voornoemde leden hoeveel aanvragen er jaarlijks binnenkomen
bij Stichting Leergeld. Neemt dit aantal toe of af? Hoe vaak wordt een
aanvraag niet toegekend, zo vragen deze leden.
2. Aanleiding en achtergrond
De leden van de VVD-fractie hoe de initiatiefnemers de werking van
medezeggenschapsraden op scholen beoordelen die instemmingsrecht
hebben op de vaststelling of wijziging van de hoogte en de bestemming
van de vrijwillige bijdrage.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Socialistische Partij, samen met
het Landelijk Aktie Komitee Scholieren, een klachtenlijn heeft geopend
voor klachten over de vrijwillige bijdrage. Hoeveel klachten zijn er
sindsdien binnengekomen? Over hoeveel verschillende scholen zijn er
klachten binnen gekomen? Zit er verschil in het aantal en soort klachten
dat betrekking heeft op scholen in het primair en scholen in het voortgezet
onderwijs? Zo ja, kunt u deze verschillen toelichten en daarbij aangeven
waarom er in het voorliggende voorstel geen onderscheid tussen de
sectoren gemaakt wordt, zo vragen deze leden. Zij informeren hoe vaak
het in de afgelopen tien jaar is voorgekomen dat er deurwaarders zijn
ingezet door een school om de vrijwillige ouderbijdrage te innen.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of hun
wetsvoorstel ook betrekking heeft op leermiddelen dan wel alleen ziet op
de excursies, schoolreisjes en bijles c.q. examenvoorbereiding in de
school zelf. Mocht het voorstel alleen betrekking hebben op de excursies
etcetera, wat is de reden daarvan, zo vragen deze leden.
Scholen bieden soms bijles of huiswerkbegeleiding aan in samenwerking
met een commerciële partij. Hierdoor zijn bijvoorbeeld gereduceerde
tarieven mogelijk of kunnen enkele leerlingen gratis deelnemen. Als
gevolg van deze wet zouden deze bijlessen en huiswerkbegeleiding niet
meer kunnen worden aangeboden. Dan zou er geen sprake meer zijn van
gereduceerde tarieven, waardoor dit schaduwonderwijs buiten de school
plaats zal vinden en minder toegankelijk is voor alle leerlingen. De leden
vragen de initiatiefnemers hierop te reageren.
De leden zijn het met de initiatiefnemers eens dat het niet acceptabel is als
kinderen worden uitgesloten van activiteiten waarvoor een vrijwillige
ouderbijdrage wordt gevraagd en hun ouders deze niet hebben betaald.
Hierover worden ook steeds betere afspraken gemaakt door diverse
onderwijssectoren, en scholen onderschrijven dit beleid ook, zo bleek uit
de bijdrage van Stichting Leergeld in de bijlage bij de memorie van
toelichting. Deze leden vragen dan ook aan de initiatiefnemers of zij
kunnen aangeven hoe vaak het voorkomt dat leerlingen worden uitgesloten van activiteiten omdat hun ouders de vrijwillige ouderbijdrage niet
hebben betaald. Deze leden vragen de initiatiefnemers waarom zij het
toch noodzakelijk achten om met hun wet te komen, gelet op alle
initiatieven die de afgelopen tijd zijn genomen en het toenemend inzicht
bij scholen dat zij kinderen niet moeten uitsluiten van activiteiten indien
de vrijwillige ouderbijdrage niet is betaald. Ook de Raad van State wees
op dit punt en vond dat de initiatiefnemers daarom nu te vroeg waren met
hun voorstel.
De voornoemde leden vragen de initiatiefnemers tevens nader toe te
lichten wat dit wetsvoorstel daadwerkelijk toevoegt in de praktijk en of
strikte handhaving door de Inspectie van het Onderwijs (verder: inspectie)
op dit punt niet hetzelfde effect zal hebben zonder deze wettelijke bepaling
in te hoeven voeren. Gaarne een uitgebreide toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

4

De leden vragen de initiatiefnemers verder om nader toe te lichten
waarom zij een wettelijk verbod op het uitsluiten van kinderen noodzakelijk achten, gelet op het feit dat in de diverse onderwijswetten expliciet
staat geschreven dat de ouderbijdrage voor de in het initiatiefwetsvoorstel
omschreven activiteiten slechts vrijwillig kan zijn. Vloeit hieruit niet
rechtstreeks voort dat scholen dan ook niet in hun recht staan als zij
kinderen uitsluiten van activiteiten waarvoor een vrijwillige bijdrage wordt
gevraagd, zo vragen deze leden. Gaarne een uitgebreide toelichting.
De leden van de D66-fractie lezen dat eerder vier alternatieven zijn
onderzocht rondom de huidige wetgeving. Deze alternatieven waren «een
mogelijke maximering van de ouderbijdrage, een scenario waarbij de
ouderbijdrage inkomensafhankelijk wordt, een scenario waarin ouders zelf
bepalen hoeveel ze willen bijdragen en waaraan dit wordt besteed, en de
afschaffing van de mogelijkheid een vrijwillige ouderbijdrage te vragen».
Naar aanleiding hiervan vragen de leden om nadere toelichting van elk
van de vier alternatieven en waarom de alternatieven niet voldoen
volgens de initiatiefnemers. Zo zou een inkomensafhankelijke vrijwillige
ouderbijdrage wat meer toegankelijkheid kunnen bieden voor ouders die
niet kunnen betalen om alsnog te voldoen aan het bedrag. Ook het
alternatief dat ouders zelf bepalen hoeveel ze willen bijdragen en waar het
aan wordt besteed zou een passende mogelijkheid zijn. Ouders kunnen op
deze wijze een vrijwillige ouderbijdrage doen die past bij hun inkomen
maar het creëert mogelijk ook solidariteit doordat ouders samen willen
zorgen voor de activiteiten van hun kinderen. Deze alternatieven bieden
mogelijkheden om de uitsluiting van kinderen te voorkomen en de diverse
activiteiten te behouden door de uitvoering van de wet- en regelgeving te
verbeteren. Graag een reactie van de initiatiefnemers, zo vragen de leden.
De leden willen weten in welke mate de initiatiefnemers verwachten dat
de wetwijziging verandering brengt in de ervaring en de sociale druk van
ouders die weinig dan wel minder te besteden hebben. Verder vragen de
leden om een nadere verklaring van de initiatiefnemers over hoe er na
deze potentiële wetswijziging gecontroleerd gaat worden op het misbruik
maken van de vrijwillige ouderbijdrage doordat onderwijsinstanties deze
gebruiken voor diensten, zoals de memorie van toelichting duidt,
waarvoor deze niet bedoeld is, bijvoorbeeld «het in dienst nemen van
extra personeel»?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de toelichting dat de
vrijwillige ouderbijdrage die scholen aan ouders vragen flink uiteenlopen.
Kunnen de initiatiefnemers hier nader op ingaan: in welke mate lopen de
vrijwillige ouderbijdragen uiteen? Is er een beeld van de uitschieters naar
boven? Wat is het effect van een hoge vrijwillige ouderbijdrage op de
populatie van de school, zo vragen deze leden.
De leden constateren dat de initiatiefnemers niet zijn ingegaan op laatste
brief van de Ministers van Onderwijs Cultuur en Wetenschap van 12 maart
j.l. over de Schoolkostenmonitor 2018–2019 en het onderzoek naar de
kosten voor tweetalig onderwijs in het voortgezet onderwijs.1 Deze leden
vragen de initiatiefnemers te reageren op de conclusies van de Ministers
en hun reactie op de bevindingen in de Schoolkostenmonitor.
De leden van de SP-fractie hebben met instemming gelezen dat de leden
Westerveld en Kwint deze initiatiefwet hebben opgesteld om een einde te
maken aan de ongewenste situatie dat kinderen van ouders met een lager
inkomen niet van dezelfde onderwijsfaciliteiten gebruik kunnen maken als
andere leerlingen, maar vragen deze leden waarom zij er niet voor hebben
gekozen om via een maximering van het bedrag van de ouderbijdrage de
ongelijkheid en segregatie in het onderwijs te bestrijden, zoals eerder aan
1

Kamerstuk 31 293 / 31 289, nr. 450, met bijlage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

5

het kabinet werd verzocht door middel van de motie van de leden Vermue
en Van Dijk.2 Vinden de indieners dat na het eventueel aannemen van
deze wet de problemen rondom de vrijwillige ouderbijdrage voldoende
zijn aangepakt?
De voornoemde leden vragen de initiatiefnemers waarom zij voor nieuwe
wetgeving op dit gebied hebben gekozen en of het doel niet ook via
minder vergaande afspraken en goed overleg zou kunnen worden bereikt.
Zo niet, waarop baseren de initiatiefnemers hun oordeel daarover, zo
vragen deze leden de initiatiefnemers.
Kunnen de indieners uiteenzetten wat zij bedoelen met de stelling dat de
ouderbijdrage in haar huidige vorm in strijd is met de doelstelling van
artikel 167a van de WPO?
Waarom hebben de initiatiefnemers van de wet er niet voor gekozen om
de vrijwillige ouderbijdrage helemaal af te schaffen, zo vragen de
voornoemde leden de initiatiefnemers van deze wet, en in de plaats
daarvan alle scholen een extra bedrag in de lumpsum (geoormerkt voor
de extra activiteiten die een school wil aanbieden en waarvoor ze zich ook
financieel in haar begroting moet verantwoorden) te betalen van,
bijvoorbeeld, 750 euro per leerling.
Zou dit niet meer recht doen aan de plicht van de overheid om voor alle
leerlingen, rijk en arm, hetzelfde onderwijs en dezelfde kansen te bieden
en segregatie en ongelijkheid tegen te gaan?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat hoge ouderbijdragen voor
ouders een drempel vormen om hun kind bij de betrokken school aan te
melden en zo segregatie in het onderwijs versterken. Hoe beoordelen de
initiatiefnemers in dit verband de uitvoering die de regering heeft
gegeven aan de in 2017 aangenomen motie van de leden Vermue en
Jasper van Dijk die de regering verzocht om een limiet te stellen aan de
vrijwillige ouderbijdrage?
De leden van de SGP-fractie vragen een reactie op de stelling van de
PO-Raad dat het juist vaak ook de school is die pleit voor de nadruk op
vrijwilligheid of voor een lager bedrag. Zij vragen op welke wijze de
initiatiefnemers in hun voorstel concreet de verantwoordelijkheid van
ouders verdisconteren en voorkomen dat de school eenzijdig verantwoordelijk wordt gesteld. Waarom hebben de initiatiefnemers er niet voor
gekozen aan de bepalingen inzake medezeggenschap toe te voegen dat
ouders met de door dit wetsvoorstel toe te voegen verplichting van de
school hun keuzes moeten maken inzake aanvullende activiteiten.
De leden constateren dat geregeld gesproken wordt over ouders die niet
betalen en die niet kunnen betalen, maar dat de groep ouders die niet
willen betalen niet afzonderlijk geadresseerd wordt. Deze leden vragen
waarom de initiatiefnemers geen gerichte benadering voor de groep
onwillige ouders kiezen, bijvoorbeeld ten minste voor het voortgezet
onderwijs. Zij wijzen op de opmerking van VOO3 in de consultatie dat
onderscheid tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs wel degelijk
mogelijk is (punt 5).
3. Hoofdlijnen wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie delen de zienswijze van de Raad van State
dat er geen wetswijziging nodig is om te regelen dat deelname aan door
de school georganiseerde examentrainingen niet afhankelijk mag worden
gesteld van een financiële bijdrage van de ouders. Dit mag nu al niet.
Kunnen de initiatiefnemers uitgebreid toelichten waarom zij verwachten
dat een wetswijziging hier een oplossing vormt, zo vragen deze leden.
2
3

Kamerstuk 34 511, nr. 16
VOO: Vereniging Openbaar Onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

6

De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers nader toe te
lichten waarom het volgens hen niet voldoende is afspraken op dit punt te
maken in gedragscodes met het onderwijsveld, eventueel gepaard gaande
met «naming and shaming» van de scholen die zich niet houden aan de
gedragscode. Deze leden verwijzen de initiatiefnemers ook naar de brief
van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (verder:
BVOM) van 12 maart 2019. In deze brief geeft de Minister aan dat de
vrijwillige ouderbijdrage ook echt vrijwillig moet zijn en dat kinderen door
het niet betalen van deze vrijwillige ouderbijdrage niet mogen worden
uitgesloten van activiteiten. Ook geeft de Minister aan dit te gaan regelen
met de scholen. De leden vragen de initiatiefnemers nader toe te lichten
hoe hun initiatief zich verhoudt tot de lijn van de Minister en wat op dit
punt de toegevoegde waarde is van hun wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben nog enkele vragen over de hoofdlijnen van het voorstel van de wetswijziging met betrekking tot de
vrijwillige ouderbijdrage. De leden vragen de initiatiefnemers of deze
wetswijziging niet juist tot segregatie leidt onder kinderen doordat
scholen met een bepaalde populatie een hogere vrijwillige ouderbijdrage
hebben waardoor deze scholen dure extracurriculaire activiteiten en
programma’s kunnen organiseren terwijl scholen met een andere
demografische groep dit niet kunnen.
De leden wijzen op het onderzoek Schoolkostenmonitor 2018–2019, op
aanvraag van het Ministerie van OCW, naar de hoge kosten van speciale
extracurriculaire programma’s, in dit geval TTO4: «De gemiddelde kosten
voor tweetalig onderwijs zijn volgens scholen € 238 in het vmbo, € 368 in
het havo en € 388 in het vwo. Scholen geven aan, deze bijdragen vooral
te gebruiken voor het bekostigen van studiereizen, professionalisering van
docenten en lesmateriaal». De kosten liggen hiermee gemiddeld 200 tot
300 honderd euro hoger dan de kosten op het Nederlandstalige vmbo,
havo en vwo. De leden vragen de initiatiefnemers of de ouderbijdrage
voor extracurriculaire activiteiten en onderwijsprogramma’s, zoals TTO,
Technasium en sportprogramma’s maar ook Olympiades, ook binnen de
wetswijziging vallen. Voorts vragen deze leden tot hoever het mogelijk is
om dit soort activiteiten en onderwijsprogramma’s te behouden als er
geen dan wel een geringe vrijwillige ouderbijdrage is. Hoe blijven deze
programma’s toegankelijk voor de leerlingen als de ouders de vrijwillige
ouderbijdrage niet (kunnen) betalen?
De voornoemde leden lezen dat dit wetsvoorstel vastlegt «dat scholen
geen leerlingen mogen uitsluiten van bijlessen en examentrainingen die
onder verantwoordelijkheid van de school worden georganiseerd, indien
de ouders de ouderbijdrage niet kunnen betalen of niet hebben betaald».
De afdeling Advisering van de Raad van State wijst erop «dat examentrainingen vallen onder de categorie van activiteiten die scholen op grond
van de huidige regelgeving aan leerlingen verstrekken zonder daarvoor
een ouderbijdrage te mogen vragen.5 De inspectie hanteert dit als één van
haar uitgangspunten bij de handhaving van de regels over schoolkosten.
Aanpassing van de wet is daarom niet nodig om met betrekking tot de
examentrainingen het doel van de initiatiefnemers te verwezenlijken.» De
leden vragen aan de initiatiefnemers te motiveren waarom zij denken dat
de examentraining en bijlessen wel verhaald worden op de ouders? Zorgt
deze wetswijziging er niet voor dat de verantwoordelijkheid voor
examentraining en de bijlessen verschuift van de scholen naar het
particuliere circuit als deze bepaalt dat de examentraining en bijlessen
onder de vrijwillige ouderbijdrage vallen?

4
5

TTO: tweetalig onderwijs
Kamerstuk 35 063, nr. 4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

7

De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de PO-Raad en
VO-raad hun gedragscodes aanscherpen, waarmee duidelijk zou worden
gemaakt dat leerlingen niet mogen worden uitgesloten van schoolactiviteiten als de vrijwillige ouderbijdrage niet wordt betaald. Deze leden
vragen of er signalen of voorbeelden zijn van scholen of besturen die zich
niet aan deze gedragscode zouden gaan houden.
Deze leden vragen de initiatiefnemers nader in te gaan op de reikwijdte
van dit wetsvoorstel. Zij vragen in hoeverre de kosten voor laptops en
tablets hieronder vallen. Deze leden vragen voorts nader in te gaan in
hoeverre en waarom schaduwonderwijs ook onder dit wetsvoorstel valt.
In hoeverre moeten ouders op dit moment (verplicht) betalen voor
bijvoorbeeld bijlessen en huiswerkbegeleiding die door school worden
georganiseerd? Waarom zou dit onwenselijk zijn, zo vragen deze leden.
Het is de leden van de PvdA-fractie al jaren een doorn in het oog dat
zogeheten vrijwillige ouderbijdragen lang niet altijd een vrijwillig karakter
dragen doordat scholen de vrijwilligheid verzwijgen, scholen activiteiten
die eigenlijk tot het reguliere onderwijsprogramma behoren ervan laten
afhangen en scholen voor leerlingen vervelende consequenties verbinden
aan het niet betalen van de bijdrage. Deze misstanden leiden tot kansenongelijkheid voor kinderen, die in de ogen van deze leden nooit de
bedoeling kan zijn. De initiatiefnemers beogen met hun initiatiefwetsvoorstel de laatste soort misstanden aan te pakken. Is er wat de eerste
twee soorten misstanden betreft nog nadere regelgeving nodig, zo vragen
de voornoemde leden. Heeft de vermelding van de vrijwilligheid van de
ouderbijdrage in de schoolgids tot gevolg dat ouders zich daarvan altijd
nog bewust zijn op het moment dat zij van school een rekening ontvangen
voor de ouderbijdrage? Zou die vrijwilligheid niet ook altijd moeten
worden vermeld op zo’n rekening?
In de jaren 90 heeft de toenmalige Staatssecretaris het wetsvoorstel
inzake ouderbijdragen, sponsorgelden en stichtings- en opheffingsnormen6 door beide Kamers geloodst. Hiermee werd geregeld dat
kinderen worden ingeschreven op een school, alvorens de ouders al dan
niet te verplichten tot betaling van een ouderbijdrage. Overeenkomsten
tot betaling van een ouderbijdrage voorafgaand aan de inschrijving
werden hiermee nietig en de ouders en leerlingen in de medezeggenschapsraad verkregen instemmingsrecht bij de vaststelling van de hoogte
van de ouderbijdrage. Hoe beoordelen de initiatiefnemers het functioneren van deze wettelijke bepalingen op dit moment, zo vragen deze
leden.
De groei van het schaduwonderwijs baart de voornoemde leden grote
zorgen. Ouders van een kind dat voor een bepaald vak een extra steuntje
in de rug nodig heeft, kunnen bij een (commerciële) aanbieder huiswerkbegeleiding voor hun kind inkopen, maar lang niet alle ouders kunnen
zich dit veroorloven. Dit leidt tot kansenongelijkheid. Het inkomen van
ouders mag wat deze leden betreft nooit de reden zijn waarom het ene
kind wel en het andere geen toegang tot huiswerkbegeleiding heeft. In
hoeverre delen de initiatiefnemers deze mening? De leden menen dat elk
kind dat dat nodig heeft zeker moet kunnen zijn van huiswerkbegeleiding,
ook als de ouders die niet kunnen betalen. Zij vinden daarbij dat eerder
scholen voor primair en voortgezet onderwijs aan zet zijn, dan commerciële aanbieders. Daarom heeft het lid Van den Hul deze gedachte ook
opgenomen in haar initiatiefnota over «Gelijke Kansen, een leven lang»7
als beslispunt VI. Hoe staan de initiatiefnemers tegenover deze gedachte,
zo vragen deze leden.

6

Wijziging WBO en enkele andere wetten inzake ouderbijdragen, sponsorgelden en stichtingsen opheffingsnormen (Kamerstuk 25 177)
7
Kamerstuk 35 162, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

8

Het initiatiefwetsvoorstel beoogt vast te leggen dat scholen geen
leerlingen mogen uitsluiten van bijlessen, examentrainingen en andere
extracurriculaire activiteiten, zoals schoolreisjes. Ook de voornoemde
leden vinden het kwalijk wanneer leerlingen worden buitengesloten bij
activiteiten van de school, ook als deze vallen buiten het primaire proces
op scholen. Dat vormde ook de reden voor het lid Van den Hul om eind
2017 de Minister voor BVOM schriftelijke vragen te stellen over een school
die kinderen wilde weren bij het kerstdiner.8 Destijds verwees de Minister
naar de helpdesk van Ouders & Onderwijs, die ouders – per telefoon of
e-mail – kan helpen wanneer er onduidelijkheid is over de vrijwillige
ouderbijdrage. Kunnen de initiatiefnemers verhelderen in hoeverre deze
helpdesk voorziet in de behoefte en voor ouders de gewenste duidelijkheid kan verschaffen? Kunnen de initiatiefnemers ook toelichten wat
hun wetsvoorstel betekent voor schoolfeestjes die buiten het schoolgebouw worden georganiseerd en waarvoor scholieren een toegangskaartje moeten kopen?
De leden hebben kennisgenomen van de brief van de Algemene Onderwijsbond (verder: AOb) van 2 april 20199 waarin deze stelt dat scholen de
vrijwillige ouderbijdrage niet alleen gebruiken voor vieringen en schoolreisjes, maar ook voor de aanschaf van digitale middelen en voor
activiteiten die onderdeel zijn van de opvoedkundige taak, zoals uitjes
naar musea omdat de basisbekostiging niet toereikend is. Nu heeft de
Minister voor BVOM een onderzoek toegezegd naar de toereikendheid van
de onderwijsbekostiging. Delen de initiatiefnemers de mening van de AOb
dat de algemeen aanvaarde extracurriculaire activiteiten onderdeel
moeten zijn van de basisbekostiging, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe het risico wordt vermeden dat
scholen in de praktijk alternatieve constructies inzetten om de huidige en
door de initiatiefnemers ongewenste praktijk te continueren, bijvoorbeeld
door activiteiten door derden te laten uitvoeren. Hoe beoordelen de
initiatiefnemers het risico dat leerlingen met dergelijke constructies nog
verder van huis zijn, omdat de school nog minder aanspreekbaar is dan in
de huidige situatie, zo vragen deze leden.
Ingewonnen adviezen/consultatie
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers te reageren op de
consultatie van Stichting Leergeld die aangeeft dat de praktijk van
uitsluiting steeds minder voorkomt op scholen en in onderling overleg
heel veel mogelijk is als door hen contact wordt opgenomen met scholen.
Ook vragen deze leden de initiatiefnemers te reageren op de zorg van
Stichting Leergeld dat met invoering van deze wet het aanbod van
activiteiten en reisjes zal versoberen en daarmee deze wet haar doel
voorbijschiet? Stichting Leergeld geeft daarbij tevens aan dat bepaalde
buitenlandreizen juist voor kinderen uit minder kapitaalkrachtige gezinnen
belangrijk zijn omdat dit vaak de enige mogelijkheid is die zij hebben om
een buitenlandervaring op te doen. Immers, kinderen uit kapitaalkrachtige
gezinnen zullen als de reizen op scholen worden versoberd met hun
ouders deze reizen maken. Hiermee vergroot je onbedoeld de kansenongelijkheid tussen kinderen uit kapitaalkrachtige gezinnen en minder
kapitaalkrachtige gezinnen. Gaarne reactie van de initiatiefnemers van
deze zorgen van Stichting Leergeld.
De voornoemde leden vragen de initiatiefnemers ook of zij zich geen
zorgen maken dat door hun voorstel onbedoeld de kansenongelijkheid en
segregatie in stand wordt gehouden? Zou het niet zo kunnen zijn dat
sommige ouders en kinderen dan juist voor de scholen met de dure
8
9

Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1354
Parlisnr. 2019D13744

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

9

reisjes blijven kiezen? Of dat ouders zelf reisjes en activiteiten gaan
organiseren om de meer sobere activiteiten en reizen vanuit school te
compenseren? Zou het in het laatste geval niet nog lastiger zijn voor
kinderen als zij niet meekunnen omdat hun ouders dit niet kunnen
betalen? Zeker als dit dan buiten school om gaat en het dus niet meer valt
onder de strekking van dit wetsvoorstel, zo vragen deze leden. Gaarne een
nadere toelichting.
De leden vragen de initiatiefnemers of ook de ouderbijdragen in met
name het voortgezet onderwijs voor onder meer tweetalig onderwijs,
Technasia etcetera onder dit initiatiefwetsvoorstel vallen. Deze leden zijn
van mening dat er geen enkele financiële drempel mag zijn voor kinderen
om naar dit soort opleidingen te gaan. Daarom vragen zij de initiatiefnemers of zij van mening zijn dat bijdragen voor dit soort opleidingen ook
onder de strekking van hun wetsvoorstel vallen. Indien dit het geval is, zijn
de initiatiefnemers dan niet bang voor verschraling van dit aanbod? Welke
mogelijkheden zien de initiatiefnemers om deze verschraling van het
aanbod aan tweetalig onderwijs, Technasia en andere opleidingen te
voorkomen, zo vragen deze leden.
De leden van de SGP-fractie vragen een toelichting op het proces van
consultatie en de selectie van organisaties. Deze leden lezen dat de
VO-raad wel in de gelegenheid is gesteld om te reageren, maar het is niet
duidelijk waarom verder enkel organisaties uit het openbaar onderwijs
zijn opgenomen. Eveneens blijft onduidelijk waarom Defence for Children
is meegenomen in de consultatie, terwijl organisaties als het NIBUD en de
Kinderombudsman ontbreken.
De leden lezen in het kader van de consultatie dat de initiatiefnemers
brede steun ervaren voor het wetsvoorstel, maar zij constateren dat een
aantal kritische bijdragen hiermee moeilijk te verenigen zijn. Zij vragen of
het bevorderlijk is voor de praktijk wanneer het parlement een
wetsvoorstel zou aanvaarden terwijl positief betrokken organisaties als
Stichting Leergeld adviseren hiervan vooralsnog af te zien en ook vrezen
dat verschraling van het aanbod ontstaat als gevolg van het voorstel.
De leden vragen een reactie op de opmerkingen van Ouders & Onderwijs
in de consultatie dat de frase «onder de verantwoordelijkheid van de
school« vaag is en in de praktijk onbruikbaar. Deze leden willen weten hoe
de initiatiefnemers voorkomen dat de huidige discussies met dit
wetsvoorstel onverminderd blijven voortbestaan doordat de criteria
onduidelijk zijn.
4. Gevolgen
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers of zij de mogelijke
gedragseffecten onder ouders hebben onderzocht van voorliggend
voorstel. Zo nee, zijn zij bereid dit alsnog te doen? Deze leden fractie zien
de mogelijke gedragseffecten als een groot risico voor de diversiteit van
het onderwijsaanbod en verwachten dat de initiatiefnemers dit delen,
gezien het feit dat zij in de memorie van toelichting schrijven dat het
afschaffen van een vrijwillige ouderbijdrage zeker zou leiden tot een
verschraling van het aanbod van extra curriculaire activiteiten.
Verder vragen de leden van deze fractie de initiatiefnemers te reflecteren
op de geschetste scenario’s van Leergeld Nederland. Hierin wordt gesteld
dat het voorliggende voorstel kan leiden tot verdere segregatie of een
verschraling van het aanbod, juist ook voor kinderen die via de extra
curriculaire activiteiten, zoals schoolreisjes, ervaringen opdoen die ze
door een moeilijke financiële situatie thuis, anders niet of nauwelijks
meekrijgen.
De leden van voornoemde fractie lezen dat de initiatiefnemers scholen
willen aansporen sponsoren te vinden om extra curriculaire activiteiten
aan te kunnen blijven bieden. Welk effect heeft dit op de werkdruk van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

10

leraren? Pleiten de initiatiefnemers nu voor meer betrokkenheid van
bedrijven bij het onderwijs, zo vragen de leden. Mag dit dan elk bedrijf zijn
en laten de initiatiefnemers die ruimte aan de scholen zelf? Ook als deze
bedrijven niet passen binnen de ideologie van de partijen van beide
indieners, zo willen deze leden weten.
De leden van de D66-fractie verzoeken aan de initiatiefnemers om verdere
toelichting over de gevolgen van het wetsvoorstel met betrekking tot de
vrijwillige ouderbijdrage.
Verwachte neveneffecten
De leden van de D66-fractie zijn geïnteresseerd in de negatieve effecten.
De leden vragen de initiatiefnemers of dit wetsvoorstel er niet juist toe
leidt dat ouders minder of niet meer gaan betalen aangezien hun kinderen
ongeacht de bijdrage kunnen participeren in de extracurriculaire activiteiten. De leden vragen de initiatiefnemers in hoeverre dit wetsvoorstel
leidt tot meer solidariteit in plaats van minder solidariteit tussen de
ouders als enkele ouders wel de vrijwillige ouderbijdrage betalen en
andere ouders – die de capaciteit hebben om het bedrag te betalen –
besluiten om niet te betalen. De leden vragen de initiatiefnemers of er niet
structureel ingezet moet worden op het voorzien van inclusiviteit van alle
kinderen zonder dat er wordt ingeleverd op de kwaliteit van de extracurriculaire activiteiten.
Daarbij lezen de leden dat met deze wetswijziging een hogere vrijwillige
ouderbijdrage minder zal «dienen als een voorselectie op een bepaalde
gewenste leerlingenpopulatie». Op basis van welke informatie over de
beweegredenen van ouders achter deze voorselectie, baseren de
initiatiefnemers deze aanname? Wat voor precieze effecten heeft deze
wetwijziging op de voorselectie die ouders maken tussen verschillende
scholen op basis van de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage, zo willen
deze leden weten.
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers of zij niet bang zijn
dat door deze initiatiefwet het onderwijsaanbod op scholen zal
verschralen, met name op het gebied van educatieve reizen, internationalisering en extracurriculaire activiteiten.
Welke gevolgen zal deze initiatiefwet hebben voor de mogelijkheden voor
scholen om digitaal onderwijs te geven, aangezien het met de initiatiefwet
lastiger wordt voor scholen om van leerlingen te eisen dan wel ervoor te
zorgen dat zij een laptop, tablet of ander device in de klas gebruiken, zo
vragen deze leden. Welke gevolgen heeft dit wetsvoorstel dan volgens de
indieners voor de kwaliteit van onderwijs, zo vragen zij.
Ook vragen de voornoemde leden de initiatiefnemers of de nieuwe wet
scholen niet zal belemmeren bij hun inspanningen om gedifferentieerd
onderwijs te bieden, variërend van op school georganiseerde bijles tot
extra plusprogramma’s voor hoogbegaafde leerlingen. Wat denken de
indieners dat het effect van dit wetsvoorstel zal zijn op de onderwijsresultaten van leerlingen, wanneer een deel van het betaalde aanbod van bijles
en examentraining vanuit de school zal wegvallen, zo vragen deze leden.
Tevens vragen de leden de initiatiefnemers van de wet, hoe groot zij de
kans achten dat schoolbesturen om onder de gevolgen van de wet uit te
komen hun onderwijs vaker «buiten de school» gaan organiseren. Bestaat
dan niet het gevaar dat ouders met een hoger inkomen, door zich aan te
sluiten bij bijvoorbeeld externe, maar door de school in het leven
geroepen «stichtingen» of «clubs», voor hun kinderen het voorheen via de
ouderbijdrage binnen de school geleverde extra onderwijsaanbod nu
zogenaamd «buiten de school» inkopen, zo vragen deze leden. Zijn de
initiatiefnemers van deze wet het met de leden eens dat dit evenzeer een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

11

kwalijk effect kan hebben op segregatie en kansengelijkheid in het
onderwijs?
De leden van de SGP-fractie waarderen het dat de initiatiefnemers eerlijk
aangeven dat zij liever een schraal aanbod zien dat voor iedereen
toegankelijk is dan een rianter aanbod waarbij meer leerlingen af moeten
haken. Deze leden vragen een toelichting van de initiatiefnemers op de
mogelijkheden die scholen volgens hen dienen te hebben om af te zien
van aanvullende activiteiten die het bevoegd gezag op grond van de
voorgestelde verplichting teveel op kosten zouden jagen. In hoeverre kan
de school op grond van het wettelijk kader door ouders gedwongen
worden om tegen haar zin activiteiten te (blijven) organiseren, bijvoorbeeld doordat ouders instemming onthouden aan het voornemen om een
buitenlandse reis af te schaffen. Welke bescherming verdient de school
hierbij, zo vragen zij.
Regeldruk
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de initiatiefnemers erop
wijzen dat de gevolgen voor de administratieve lastendruk positief zullen
zijn, omdat schoolbesturen dan geen dwingende vervolgacties meer
mogen verbinden aan het wel of niet betalen van de vrijwillige ouderbijdrage. De leden beoordelen dit als een waardevol aspect van het
wetsvoorstel. Wordt dit ook erkend door de onderwijs- en belangenorganisaties die de initiatiefnemers hebben gevraagd om een reactie, zo
vragen deze leden.
Financiële gevolgen
De leden van de CDA-fractie constateren dat de initiatiefnemers aangeven
dat zij geringe financiële gevolgen verwachten voor scholen en dat zij
tevens verwachten dat scholen vaker zullen kiezen voor een sobere
activiteit met minder kosten, zeker als de inkomsten uit de vrijwillige
ouderbijdrage omlaag gaan. De leden vragen de initiatiefnemers welke
mogelijkheden zij zien om ervoor te zorgen dat een mogelijke teruggang
in het betalen van de vrijwillige ouderbijdrage niet zal gebeuren of gering
zal zijn.
Zien de initiatiefnemers, zo vragen de voornoemde leden, een verschil
tussen ouders die niet kunnen betalen en ouders die niet willen betalen?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe komt dat tot uitdrukking in dit
wetsvoorstel, zo willen deze leden weten.
De leden van de D66-fractie lezen: «De inschattingen over het aantal
ouders dat na het aannemen van deze wet niet langer de vrijwillige
ouderbijdrage zal betalen, lopen nogal uiteen». De leden vragen om een
nadere toelichting over wat voor inschattingen zijn gemaakt en wat de
laagste, hoogste en gemiddelde percentages zijn van deze inschattingen.
Daarbij vragen de leden de initiatiefnemers of de extracurriculaire
activiteiten zodanig verschralen, drastisch veranderen of helemaal
verdwijnen als de ouders de vrijwillige ouderbijdrage niet (kunnen)
betalen en als de school geen financier kan vinden. De leden vragen de
initiatiefnemers of de middelen van de scholen om extracurriculaire
activiteiten en programma’s te organiseren en betalen voldoende kunnen
zijn met dit wetsvoorstel en als de inkomsten uit vrijwillige ouderbijdragen dalen.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de initiatiefnemers bij de
financiële gevolgen vermelden dat scholen op zoek kunnen gaan naar
financiers voor kinderen van wie de ouders de vrijwillige ouderbijdrage
niet (kunnen) betalen, of in het meest rigoureuze geval scholen een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

12

bescheidener aanbod aan activiteiten en schoolreisjes kunnen gaan
aanbieden. Betekent het zoeken naar financiers dat de initiatiefnemers
hier een rol zien voor Stichting Leergeld of voor een gemeentelijke
subsidie? Of denken zij wellicht aan sponsoring, zo vragen deze leden.
Bestaat er dan een risico van sluipende ontwikkelingen waarbij het
primaire proces op scholen mede afhankelijk raakt van sponsorgelden, zo
vragen deze leden de initiatiefnemers.
5. Uitvoering, toezicht en handhaving
De leden van de D66-fractie vragen om toelichting over de handhaving en
toezicht van deze wetswijziging. Hoe wordt het niet-naleven van deze
wijziging door de inspectie gehandhaafd? Hoe toegankelijk is het melden
van incidenten, zoals het uitsluiten van een kind bij een activiteit, bij de
inspectie? Deze leden vragen de initiatiefnemers hoe de ouders die de
ouderbijdrage niet kunnen betalen dit het beste kenbaar kunnen maken en
ondersteuning kunnen krijgen van bijvoorbeeld Stichting Leergeld.
II. Artikelsgewijs
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de initiatiefnemers gekozen
hebben voor het opnemen van de complicerende frase dat activiteiten
geen onderdeel uitmaken van het verplichte onderwijsprogramma. Als zij
het voorstel goed hebben begrepen zal de school immers voor alle
leerlingen alle activiteiten moeten financieren die onder haar verantwoordelijkheid worden georganiseerd. Zo bezien zou een veel eenvoudiger
redactie van het voorstel mogelijk zijn.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Alberts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 6

13