Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 632

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
en enige andere wetten (Wijzigingswet
financiële markten 2014)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
§ 1. Inleiding
Het wetsvoorstel Wijzigingswet financiële markten 2014 bevat zowel
inhoudelijke wijzigingen als technische, niet-inhoudelijke wijzigingen van
de Wet op het financieel toezicht (Wft), de Bankwet 1998, de Wet
bekostiging financieel toezicht (Wbft) en enige andere wetten op het
terrein van de financiële markten. Het wetsvoorstel maakt onderdeel uit
van de jaarlijkse Wijzigingscyclus, waarbij als uitgangspunt wordt
gehanteerd dat daarin alle nationale wet- en regelgeving op het terrein
van de financiële markten wordt opgenomen. Het wetsvoorstel heeft een
beoogde inwerkingtredingdatum van 1 januari 2014.
Aangezien het wetsvoorstel betrekking heeft op een aantal wetten die
mede tot het beleidsterrein van de minister van Veiligheid en Justitie
behoren, wordt dit wetsvoorstel mede namens de minister van Veiligheid
en Justitie ingediend.
Een aanzienlijk deel van dit wetsvoorstel heeft betrekking op afwikkelondernemingen en strekt ertoe deze ondernemingen onder de Wft te
brengen. In paragraaf 2 zal uitgebreider stil worden gestaan bij dit
onderwerp. Ten aanzien van de overige meer inhoudelijke onderwerpen
uit dit wetsvoorstel zal in de paragrafen daarna een nadere toelichting
worden gegeven.
Het wetsvoorstel Wijzigingswet financiële markten 2014 is ter consultatie
voorgelegd op de website: www.internetconsultatie.nl. De looptijd van
deze consultatie betrof 4 weken (20 september 2012 t/m 18 oktober 2012).
Gedurende de consultatie van dit wetsvoorstel zijn vierentwintig reacties
binnengekomen.
Het merendeel van de reacties zag op de onderdelen «Toezicht op
afwikkelondernemingen»en de «Algemene zorgplicht voor financiële
dienstverleners». In de algemene toelichting bij deze onderdelen wordt
ingegaan op de verwerking van de consultatiereacties. Ook de consultatie-

kst-33632-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

1

opmerkingen bij de andere onderwerpen zijn zorgvuldig in beschouwing
genomen en voor zover relevant wordt in de desbetreffende paragraaf in
het algemeen deel van de toelichting of in het artikelsgewijze deel
ingegaan op die reacties.
§ 2. Toezicht op afwikkelondernemingen
a. inleiding
Elke dag vinden in het kader van het girale betalingsverkeer miljoenen
girale betalingstransacties plaats door middel van betalingen met
pinpassen, internet, incasso’s, overboekingen en anderszins. Hierbij zijn
veel partijen betrokken, die tezamen worden aangeduid als afwikkelondernemingen. De twee belangrijkste factoren die direct wettelijk toezicht op
deze afwikkelondernemingen noodzakelijk maken, zijn de volgende. In de
eerste plaats is het gebruik van elektronisch betalen, zoals pinnen in
winkels, zeer wijdverbreid in Nederland. Dit heeft tot gevolg dat de
maatschappij in toenemende mate afhankelijk wordt van het girale
betalingsverkeer. Zou het girale betalingsverkeer niet goed functioneren,
dan heeft dat vergaande consequenties. Indien de ene betaaldienstverlener niet aan zijn verplichtingen zou kunnen voldoen doordat het girale
betalingsverkeer niet goed functioneert, kan dat gevolg hebben voor het
gehele systeem van girale betalingstransacties. Een eventueel disfunctioneren van het girale betalingsverkeer dat enige tijd duurt kan tot
maatschappelijke ontwrichting leiden aangezien er op korte termijn
onvoldoende alternatieven zijn voor de girale betalingen. Voorts ontstaat
er economische schade voor degenen aan wie moet worden betaald: zij
ontvangen immers geen betaling. Deze grote belangen rechtvaardigen op
zich reeds de invoering van wettelijk toezicht. In de tweede plaats zijn de
partijen die verantwoordelijk zijn voor het goed functioneren van het
betalingsverkeer veranderd. Zo zijn vanwege de zogeheten Single Euro
Payment Area (SEPA) nieuwe instellingen delen van het Nederlandse
betalingsverkeer gaan verwerken. Dit leidt ertoe dat de mogelijkheden
voor de Nederlandsche Bank (DNB) voor het toezicht op het betalingsverkeer worden beperkt. In de praktijk wordt het type toezicht dat
betrekking heeft op het betalings- en effectenverkeer als geheel
«oversight» genoemd. Het huidige «oversight» met betrekking tot
betalingsverkeer is gebaseerd op vrijwilligheid en een langdurige relatie
met de desbetreffende ondernemingen. Dat dit thans goed werkt is geen
garantie dat dit in de toekomst ook zo zal zijn. Bovendien is deze relatie er
niet met de bedoelde nieuwe instellingen, of is deze onvoldoende. Dat
DNB in een eventueel geval van nood niet beschikt over het handhavingsinstrumentarium van de Wft als het echt nodig is, leidt tot risico’s die we
niet mogen lopen. Op dit moment is het toezicht op de afwikkeling van
girale betalingstransacties dan ook nog onvoldoende geregeld. Dit
wetsvoorstel beoogt de oversight op basis van vrijwilligheid te vervangen
door een wettelijk oversight.
Hieronder zal worden ingaan op de voorgeschiedenis, de noodzaak van
toezicht op afwikkelondernemingen, de Europese context, de internationale standaarden en de vormgeving van het toezicht. Eerst zal echter
worden ingegaan op de wijze waarop girale betalingen worden
afgewikkeld.
b. afwikkeling van girale betalingstransacties
De afwikkeling van girale betalingstransacties bestaat in grote lijnen uit
vier fasen. De eerste fase betreft het uitgeven of licenseren van betaalproducten. Het betalingsverkeer maakt gebruik van deze betaalproducten.
Een betaalproduct bestaat uit een geheel van regels waaraan alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

2

gebruikers van het product zich dienen te houden. Hier wordt reeds
opgemerkt dat in de versie van het wetsvoorstel die voor consultatie heeft
voorgelegen het toezicht ook wordt uitgeoefend op de ondernemingen die
betaalproducten aanbieden. De ontvangen reacties op dit punt hebben
aanleiding gegeven tot heroverweging. Voorlopig worden deze ondernemingen niet onder toezicht gesteld. Of het wenselijk is ook deze ondernemingen die de overige werkzaamheden verrichten onder toezicht te
stellen, zal bij een andere gelegenheid worden bezien.
Als gevolg van het betalen met een giraal betaalproduct dienen de
betaalrekeningen van de betrokken betaaldienstgebruikers te worden
gemuteerd. De betaaldienstverlener die de betaalrekening van de betaler
beheert, zal moeten mededelen of een betaling doorgang kan vinden.
Deze zal daarvoor ten minste een controle wensen uit te voeren op het
beschikbare saldo van de betaler. Het is mogelijk dat een lange keten van
intermediairs bestaat om de diensten aan de betaaldienstgebruikers
mogelijk te maken door middel van de daadwerkelijke mutaties van de
betaalrekeningen en de finale «settlement» van de betaling.
Een voorbeeld waarin relatief lange ketens van intermediairs voorkomen,
zijn betalingen met betaalpassen. Indien een betaaldienstgebruiker in een
winkel wil betalen met een betaalpas, zal hij de betaalpas en de pincode
aanbieden aan de betaalterminal in de winkel. Dit kan worden gezien als
een verzoek dat betrekking heeft op de goedkeuring van een betaalopdracht. Voordat de transactie kan plaatsvinden, zal namens of door de
bank of andere beheerder van de te debiteren betaalrekening akkoord
moeten worden gegeven. De betaalterminal staat evenwel niet in direct
contact met alle beheerders van betaalrekeningen. Het autorisatieverzoek
dat de betaalterminal genereert, zal daarom via derde partijen, al dan niet
in een keten, worden doorgezonden naar de betaaldienstverlener die de
betaalrekening van de betaler beheert. Daarom is in de definitie van
afwikkelonderneming gekozen voor de term «doorzenden» en is niet voor
de term «zenden» gekozen. Zou zijn bepaald dat het gaat om het
«zenden» van autorisatieverzoeken, dan zou bij een onjuiste lezing de
ongerijmde indruk kunnen ontstaan dat de betaler zelf, dus bijvoorbeeld
de klant in de winkel» onder toezicht zou worden gebracht. De werkzaamheden die bedoelde ondernemingen verrichten, staan beschreven in
onderdeel a van de definitie van «afwikkelonderneming». Overwogen is te
specificeren door wie de verzoeken worden doorgezonden en aan wie.
Daarvan is afgezien. In de praktijk is niet altijd duidelijk of de betaaldienstverlener van de klant dan wel de betaaldienstverlener van de winkelier het
autorisatieverzoek doet. Een specificatie van de doorzender van het
autorisatieverzoek en van de ontvanger zou de reikwijdte van het
wetsvoorstel onbedoeld kunnen inperken.
Onderstaand schema moge een en ander verduidelijken.

Een klant in een winkel biedt zijn betaalpas aan bij een terminal, in het
spraakgebruik «pinapparaat» genoemd. Dit wordt opgevat als een verzoek
om goedkeuring van de betaalopdracht. Dit verzoek wordt gezonden aan
de betaaldienstverlener die de betaalrekening van de betaler beheert, de
bank van de klant. Het doorzenden van het verzoek is de eerste activiteit
die wordt genoemd in de definitie van «afwikkeldienst». Het goedkeuren
zelf is de tweede activiteit die wordt genoemd in de definitie van
«afwikkeldienst». Goedkeuring wordt verleend wanneer het saldo van de
klant toereikend is of, wanneer dat niet het geval is, het aan de klant is
toegestaan rood te staan. Doorgaans zal de bank van de klant zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

3

beoordelen of het saldo reikend is en op basis daarvan al dan niet
toestemming geven. Het komt evenwel ook voor dat het goedkeuren door
een ander dan de bank wordt gedaan. Mede daarom is de activiteit
«goedkeuren» als een aparte afwikkeldienst genoemd. Wanneer
goedkeuring is verleend zal de rekening van de klant moeten worden
gedebiteerd en de rekening van de winkelier moeten worden gecrediteerd. Dit salderen is de derde afwikkeldienst die in de definitie van
«afwikkeldienst» is genoemd. In bovenstaand schema is dit weergeven
met «transactie».
Teneinde een mogelijk misverstand te voorkomen, wordt opgemerkt dat
telecomondernemingen die de verzoeken doorzenden, niet onder de
definitie van «afwikkelonderneming» vallen. Daarom zijn aanbieders van
communicatienetwerken uitdrukkelijk uitgesloten.
Indien zich in deze keten van derde partijen operationele verstoringen
voordoen, kan, afhankelijk van de omvang van de betreffende derde partij,
mogelijk een groot deel van de pinpasbetalingen onmogelijk worden.
Naast operationele verstoringen kunnen zich ook problemen voordoen
met de integriteit en de vertrouwelijkheid van de betalingen. Daarmee
wordt bedoeld dat betalingen tijdens het betaalproces niet kunnen
worden gewijzigd en toegang tot de betaalinformatie voldoende beperkt
is. Het eventuele akkoord voor de betaling wordt normaliter via dezelfde
keten van intermediairs weer teruggeleid naar de betaalterminal, waarop
het akkoord zichtbaar wordt.
In voorkomende gevallen wijst een beheerder van een betaalrekening een
derde partij aan, die namens hem betalingsverzoeken mag autoriseren.
Deze functie, ook wel «stand-in» genoemd, maakt het bijvoorbeeld
mogelijk om betalingen te autoriseren wanneer de systemen van de
beheerder van de betaalrekening om technische redenen niet beschikbaar
zijn. In deze gevallen wordt een autorisatieverzoek afgehandeld door één
van de partijen in de betaalketen. Deze werkzaamheden zijn beschreven in
onderdeel b van de definitie van «afwikkelonderneming». Bovengenoemde werkzaamheden vielen niet uitdrukkelijk onder de reikwijdte van
het wetsvoorstel inzake het verlenen van afwikkeldiensten en het toezicht
daarop ingediend (wetsvoorstel afwikkeldiensten).1 Zij kunnen op grond
van dat wetsvoorstel wel worden aangewezen bij algemene maatregel
van bestuur. Voortschrijdend inzicht heeft ertoe geleid dat deze werkzaamheden uitdrukkelijk worden genoemd, mede gelet op de belangrijke rol die
zij spelen bij de afwikkeling van girale betalingstransacties.
Nadat een betaaltransactie is geautoriseerd, dient deze nog geëffectueerd
te worden. Hiertoe dient de betaalrekening van de betaler te worden
gedebiteerd en de betaalrekening van de ontvanger te worden gecrediteerd. Indien deze betaalrekeningen bij verschillende betaaldienstverleners worden aangehouden, zal ook tussen de desbetreffende betaalinstellingen moeten worden verrekend. Deze werkzaamheid wordt
«salderen» genoemd, waarbij het erom gaat dat betalingen tussen
betaaldienstverleners onderling worden genetteerd. De ondernemingen
die hun bedrijf maken van het verrichten van deze laatste werkzaamheid,
het salderen, worden met het thans voorliggende wetsvoorstel onder
toezicht gesteld. Omdat girale betalingen zich kenmerken door hun hoge
volume en gemiddeld lage waarde, worden deze betalingen veelal over
een dag geaggregeerd en batchgewijs verwerkt. Dit aggregeren is
begrepen in de werkzaamheden, beschreven in onderdeel c van de
definitie van «afwikkelonderneming». In afwijking van het wetsvoorstel
afwikkeldiensten is niet langer gekozen voor de term «verrekenen». Dit
1

Kamerstukken II 2008/09, 32 025, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

4

begrip heeft een specifieke juridische betekenis. Niet kan worden overzien
of alle juridische implicaties daarvan passend zijn. Daarom is gekozen
voor de term «salderen».
Voor de goede orde wordt opgemerkt dat betaalopdrachten van particulieren, midden- en kleinbedrijf en grote ondernemingen worden gesaldeerd. Dat leidt tot betaalinstructies van de ene bank om de andere bank
te betalen. Deze settlement gebeurt veelal in systemen als Target2. Die
betaalinstructies worden niet gekwalificeerd als betaalopdracht in de zin
van het wetsvoorstel.
c. voorgeschiedenis
Op 29 september 2009 is bij de Tweede Kamer het wetsvoorstel afwikkeldiensten ingediend. Dat wetsvoorstel heeft betrekking op de afwikkeling
van zowel geldtransacties als transacties in financiële instrumenten. Op
16 oktober 2009 heeft de Tweede Kamer haar verslag vastgesteld.2
Nadien, op 20 oktober 2009, heeft de Europese Commissie een
mededeling het licht doen zien.3 Met deze mededeling maakte de
Europese Commissie kenbaar dat zij voornemens was diverse voorstellen
te doen teneinde de handel in derivaten waar mogelijk te laten
verschuiven van de overheersende bilaterale over-the-counter-markten
naar een meer gecentraliseerde handel en clearing. Een belangrijk
onderdeel van het destijds aangekondigde voorstel was de introductie van
toezicht op centrale tegenpartijen die afwikkeldiensten verlenen met
betrekking tot financiële instrumenten. Tevens deelde de Europese
Commissie mee voornemens te zijn medio 2010 voor te stellen om
centrale tegenpartijen die op financiële instrumenten gerichte afwikkeldiensten verrichten vergunningplichtig te maken. De nadere bevoegdheidsverdeling tussen de toen nog op te richten European Securities and
Markets Authority (ESMA) en nationale toezichthouders wat betreft de
vergunningverlening en het lopende toezicht moest nog worden
uitgewerkt. De destijds aangekondigde plannen van de Europese
Commissie hadden deels betrekking op de onderwerpen die in het
wetsvoorstel afwikkeldiensten worden geregeld. Om die reden heeft een
van mijn voorgangers besloten de beantwoording van het verslag van de
Tweede Kamer inzake het wetsvoorstel afwikkeldiensten, en daarmee de
voortgang van dat wetsvoorstel, op te schorten, totdat duidelijk zou zijn in
hoeverre de door de Europese Commissie aangekondigde communautaire regels overbodig zouden maken. Die duidelijkheid is er inmiddels. Op
4 juli 2012 is de Verordening betreffende over-the-counter-derivaten,
centrale tegenpartijen en transactieregisters gepubliceerd.4 In de
wandeling wordt deze verordening wel aangeduid met «EMIR» (zonder
lidwoord): European Market Infrastructure Regulation. Ook hierna zal dit
acroniem worden gebruikt. EMIR introduceert toezicht op, kort gezegd,
systemen voor de afwikkeling van financiële instrumenten.
Het nog aanhangige wetsvoorstel afwikkeldiensten beoogde eveneens
een dergelijk toezicht in te voeren, maar ging verder: dat wetsvoorstel
beoogde tevens toezicht op ondernemingen voor de afwikkeling van
girale betalingen. in te voeren. Door de komst van EMIR kan het
2

Kamerstukken II 2008/09, 32 025, nr. 5.
Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European
Economic and Social Committeee of the Regions and the European Central Bank, ensuring
efficient, safe and sound derivatives markets: future policy actions, COM (2009) 563 definitief,
te vinden op:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2009:0563:FIN:EN:PDF.
4
Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012
betreffende otc-derivaten, centrale tegenpartijen en transactieregisters (PbEU 2012, L 201)
gestelde regels
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

5

wetsvoorstel afwikkeldiensten niet ongewijzigd worden gehandhaafd: de
in dat wetsvoorstel opgenomen regels betreffende toezicht op systemen
voor afwikkeling van financiële instrumenten dienen te vervallen. De
aanpassing aan EMIR maakt het wenselijk het wetsvoorstel afwikkelondernemingen binnenkort in te trekken en de resterende bepalingen inzake het
toezicht op afwikkeldiensten in het thans voorliggende wetsvoorstel op te
nemen. Er is dus niet voor gekozen wetsvoorstel afwikkeldiensten te
wijzigen. De omvang van een nota van wijziging bij dat wetsvoorstel zou
zo groot zijn dat het voor de leesbaarheid nodig was geweest tevens een
nieuwe, integrale versie van het wetsvoorstel te schrijven. Bovendien zou
de tijdwinst van een wijziging van het wetsvoorstel afwikkeldiensten ten
opzichte van een opname van de bepalingen in een geheel nieuw
wetsvoorstel beperkt zijn: ook voor een dergelijke wijziging is het horen
van de Afdeling advisering van de Raad van State geïndiceerd.
Resumerend wordt opgemerkt dat het nog aanhangige wetsvoorstel
betrekking had op (1) derivatentransacties en (2) geldtransacties. Door de
totstandkoming van EMIR is nationale wetgeving van (1) niet meer
opportuun, maar dat laat de noodzaak van (2) onverlet. Daarop wordt
hieronder ingegaan.
d. noodzaak van toezicht op afwikkelondernemingen
De huidige situatie met betrekking tot het oversight/toezicht op de
afwikkeling van transacties in financiële instrumenten en girale betalingen
kent tekortkomingen. EMIR en de Central Securities Depository Regulation
beogen de tekortkomingen met betrekking tot de systemen voor afwikkeling van transacties in financiële instrumenten te verhelpen. In de
richtlijn betaaldiensten5 zijn afwikkeldiensten expliciet vrijgesteld; voor
het verlenen van afwikkeldiensten behoeft geen vergunning als betaalinstelling te worden aangevraagd, noch zijn afwikkeldiensten op andere
wijze expliciet onder toezicht gesteld. Gelet op het aandeel girale
betalingen in de Nederlandse markt en de risico’s die zich kunnen
voordoen bij de afwikkeling van die betalingen, wordt op nationaal niveau
inmiddels een andere afweging gemaakt. De thans voorliggende
bepalingen beogen de tekortkomingen met betrekking tot de systemen
voor de afwikkeling van girale betalingen te redresseren.
De ernst van de risico’s vraagt om onafhankelijk en direct toezicht
In 2011 zijn in Nederland 2,2 miljard transacties met betaalpassen verricht.
Dat is in vergelijking met andere landen veel. Dat op zich maakt al dat
Nederland meer behoefte heeft aan onafhankelijk wettelijk toezicht dan
sommige andere landen. Het betreft niet alleen het betalen met betaalpassen in winkels, maar bijvoorbeeld ook het opnemen van chartaal geld
uit geldautomaten. Het is van essentieel belang dat al deze transacties
goed worden gesaldeerd.
Dit maakt het wenselijk dat afwikkelondernemingen onder toezicht staan
van een onafhankelijke toezichthouder die is uitgerust met een adequaat
toezichtinstrumentarium.
Er kunnen zich verschillende risico’s voordoen. Een van de risico’s is het
operationele risico. Onder operationeel risico worden begrepen de risico’s
op slecht of niet functioneren als gevolg van tekortschietende interne
procedures en systemen of als gevolg van externe gebeurtenissen.
Operationele risico’s kunnen voortvloeien uit de mogelijkheid dat de
afwikkelonderneming door menselijk of technisch falen niet naar behoren
5

Richtlijn 2007/64/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende betalingsdiensten in de interne markt tot wijziging van de richtlijnen 97/7/EG, 2002/65/EG,
2005/60/EG en 2006/48/EG, en tot intrekking van richtlijn 97/5/EG, Pb 2007 L 319.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

6

functioneert. Bovenstaande risico’s kunnen zich manifesteren in een
systeemrisico; door problemen bij een partij in de keten ontstaan ook
problemen bij andere partijen in de keten. Het kan dan voorkomen dat een
betaaldienstverlener aan het afwikkelsysteem zijn verplichtingen niet kan
nakomen als gevolg van een incorrecte saldering.
Wanneer als gevolg van een incorrecte saldering een partij ten onrechte
onvoldoende direct beschikbare middelen heeft om aan zijn of haar
betalingsverplichtingen te voldoen, kan dit probleem zich voortplanten
door het systeem en in het ergste geval tot maatschappelijke ontwrichting
leiden. Voorts bestaat het risico dat een saldering de iure niet kan worden
uitgevoerd, bijvoorbeeld omdat een afwikkelonderneming achteraf
beschikkingsonbevoegd blijkt te zijn.
Met de thans in dit wetsvoorstel opgenomen bepalingen wordt het
toezicht op afwikkelondernemingen wettelijk verankerd. In de huidige
situatie is er wel toezicht, maar dit toezicht is vrijwillig. Het toezicht
functioneert als volgt.6 DNB ziet toe op betalingssystemen op grond van
een Oversightkader dat privaatrechtelijk is overeengekomen. Op andere
systemen wordt in Europees verband oversight gehouden op basis van
een stilzwijgende overeenkomst zonder wettelijk of contractuele basis. Het
huidige toezicht heeft als nadeel dat partijen zich niet eraan behoeven te
onderwerpen en als ze zich er wel aan onderwerpen, door het aangaan
van een overeenkomst, er geen handhavingsinstrumentarium is in het
geval zij zich niet aan de regels houden.
Het maatschappelijk belang dat gemoeid is met een goede werking van
het girale betalingsverkeer is groot. De overheid dient de bescherming
van dit publieke belang als haar taak op te vatten, gelijk zij dat ook heeft
gedaan bij de bescherming van in het bijzonder banken en clearinginstellingen. Nadrukkelijk zij opgemerkt dat het thans voorliggende
wetsvoorstel de soliditeit en de continuïteit van de afwikkelondernemingen beoogt te bevorderen, niet zozeer omwille van de afwikkelondernemingen als wel – nog meer dan bij het toezicht op andere ondernemingen – omwille van het voorkomen van maatschappelijke ontwrichting
die het gevolg kan zijn van verstoringen bij de afwikkelondernemingen.
Het belang dat het wetsvoorstel beoogt te beschermen overstijgt het
belang van de individuele afwikkelonderneming verre. In die zin is een
afwikkelonderneming niet op één lijn te stellen met een willekeurige
privaatrechtelijke onderneming met de bedrijfsuitoefening waarvan de
overheid in beginsel geen bemoeienis behoort te hebben, en zelfs niet op
één lijn te stellen met een willekeurige financiële onderneming of een
onderneming die werkzaam is op financiële markten. Ten aanzien van een
«gewone» onderneming geldt dat een deconfiture in beginsel de
verwerkelijking van het bedrijfsrisico is, die weliswaar ongewenste
gevolgen kan hebben, maar die niet noopt tot toezicht. Een zelfde houding
ten aanzien van afwikkelondernemingen zou niet duiden op een adequate
taakopvatting van de overheid. Het toezicht dient daarom bij wet te
worden geregeld en te worden opgedragen aan onafhankelijke toezichthouders.
In dit verband wordt erop gewezen dat het gedragstoezicht in belangrijke
mate ziet op de kosten en het prijs- en serviceniveau van afwikkeldiensten
en de transparantie daarover. De gedragsvoorschriften zijn weliswaar van
invloed op de belangen van de afnemers van de diensten van afwikkelondernemingen, maar de bescherming van die belangen is niet het primaire
doel. De gedragsvoorschriften dienen in dit geval de bescherming van een
hoger doel, namelijk de bescherming van het maatschappelijk belang dat
6

Zie voor een overzicht van de oversight-activiteiten de jaarlijkse Oversight publicatie van de
Nederlandsche Bank, te vinden op www.dnb.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

7

gemoeid is met een goede werking van het girale betalingsverkeer. Dat
omstandigheid dat de wederpartijen van afwikkelondernemingen
professioneel zijn en in staat zouden moeten worden geacht zelfstandig
hun belangen adequaat te beschermen is op zichzelf genomen juist, maar
is geen garantie dat deze wederpartijen ook voldoende aandacht hebben
voor de bescherming van het maatschappelijk belang van een goede
werking van het girale betalingsverkeer.
Het bevorderen van de positie van Nederlandse afwikkelondernemingen
De invoering van toezicht op afwikkelondernemingen kan bevorderlijk zijn
voor de positie van afwikkelondernemingen met zetel in Nederland.
Nederlandse afwikkelondernemingen kunnen in het buitenland minder
positief worden ontvangen zolang zij niet onder wettelijk toezicht staan.
Het achterwege blijven van wetgeving op dit punt in Nederland kan in de
praktijk een belemmering vormen voor de internationale ontplooiing van
Nederlandse afwikkelondernemingen. Het ontbreken van wettelijk toezicht
betekent een mindere waarborg van hun soliditeit. Het feit dat een
afwikkelonderneming in de staat van haar zetel onder toezicht staat, kan in
de markt en door andere financiële toezichthouders buiten Nederland als
een soort keurmerk worden ervaren. Nederlandse afwikkelondernemingen
kunnen dit keurmerk thans niet tonen. Het ontbreken van het keurmerk
kan ertoe leiden dat Nederlandse afwikkelondernemingen die willen
opereren op een buitenlandse markt minder vertrouwen genieten en
daarom gebruik maken van lokale intermediairs die in de desbetreffende
staat wel onder toezicht staan. Het toevoegen van een dergelijke schakel
in de keten heeft ten minste twee nadelen: het is duurder en het werkt
vertragend. Het ontbreken van toezicht heeft daardoor voor Nederlandse
afwikkelondernemingen een ongunstige invloed op het gelijk speelveld.
Het invoeren van toezicht past dan ook in het streven het vestigingsklimaat voor financiële ondernemingen in Nederland te verbeteren.
e. vormgeving van het toezicht
Uitgangspunten en doelstellingen
Gezien het feit dat de huidige kaders voor het vrijwillige toezicht grotendeels op internationale standaarden zijn gebaseerd, ligt het voor de hand
bij de wettelijke regeling van het toezicht op de betalingsinfrastructuur
deze standaarden als basis te nemen. Daarop wordt hieronder nader
ingegaan. Daarnaast gelden ook de algemene uitgangspunten van de Wft:
inzichtelijkheid, doelgerichtheid en marktgerichtheid.
Het primaire doel van het stellen van regels voor de uitoefening van het
bedrijf van afwikkelonderneming is het beperken van het risico van
maatschappelijke ontwrichting. Daartoe wordt bepaald dat afwikkelondernemingen dienen te verzekeren dat hun afwikkelsystemen voldoen aan
randvoorwaarden inzake financiële stabiliteit, veiligheid en betrouwbaarheid. Binnen die randvoorwaarden is een afwikkelonderneming vrij in
de keuze van systeemontwerp, zoals de keuze tussen een nettosysteem of
brutosysteem. De regels mogen de vrijheid niet beperken, maar moeten
zich richten op de wijze waarop de risico’s van het gebruik van afwikkelsystemen worden afgedekt of beheerst.
Een tweede doel van het stellen van regels voor de infrastructuur is het
bevorderen van een ordelijk en transparant marktproces, zuivere
verhoudingen tussen marktpartijen en de zorgvuldige behandeling van
consumenten. Deze gedragsregels betreffen vooral de relatie tussen de
afwikkelonderneming en de betaaldienstverleners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

8

Reikwijdte
De voorschriften zijn gericht tot de afwikkelonderneming. De infrastructuur waarvan de financiële wereld gebruik maakt omvat meer dan de
in deze wet onder toezicht gestelde afwikkelondernemingen. Tot die
infrastructuur kunnen bijvoorbeeld ook de communicatiekanalen en de
interne systemen van de financiële ondernemingen worden gerekend.
Deze vallen niet onder de reikwijdte van het onderhavige wetsvoorstel.
Het is goed nog eens te benadrukken dat in het thans voorliggende
wetsvoorstel de term «afwikkelonderneming» enerzijds een engere
betekenis heeft dan in het in te trekken wetsvoorstel afwikkeldiensten
maar anderzijds juist een ruimere. In het onderhavige wetsvoorstel is de
term «afwikkelonderneming» beperkt tot een onderneming die zich
bezighoudt met de afwikkeling van het girale betalingsverkeer. In het
wetsvoorstel afwikkeldiensten betreft het een onderneming die zich
bezighoudt met de afwikkeling van zowel transacties met financiële
instrumenten als girale geldtransacties. Anderzijds heeft het begrip
«afwikkelonderneming» een ruimere betekenis dan in het wetsvoorstel
afwikkeldiensten. Naast saldering van betaalopdrachten heeft het begrip
«afwikkelonderneming» ook betrekking op andere infrastructuur die
noodzakelijk is voor een goede afwikkeling, namelijk het doorzenden van
verzoeken om autorisatie en de autorisatie zelf.
De bepalingen hebben in de eerste plaats betrekking op afwikkelondernemingen met zetel in Nederland, ook wanneer zij haar bedrijf gedeeltelijk
buiten Nederland uitoefent. Voorts gelden zij voor in Nederland gelegen
bijkantoren van afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen
staat en voor het verrichten van diensten naar Nederland door afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat. Niet doorslaggevend is waar de afwikkelonderneming haar zetel heeft: het gaat erom
dat de afwikkelonderneming haar bedrijf in Nederland uitoefent, ook
wanneer dat gebeurt door middel van het verrichten van diensten naar
Nederland. Ook degene ten behoeve van wie de afwikkelonderneming
haar bedrijf uitoefent, behoeft niet in Nederland te zijn gevestigd.
Uitgangspunt is dat toezicht moet kunnen worden gehouden op de
naleving van de wettelijke regels door afwikkelondernemingen die in
Nederland het bedrijf van afwikkelondernemingen uitoefenen.
De opzet is als volgt. Een ieder met zetel in Nederland die voornemens is
het bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen geeft daarvan kennis
aan DNB. Een afwikkelonderneming is pas vergunningplichtig indien hij in
het voorgaande kalenderjaar afwikkeldiensten heeft verleend ten aanzien
van een aantal in Nederland verrichte betalingstransacties dat groter is
dan een aantal dat bij algemene maatregel van bestuur wordt vastgesteld.
Degene die begint met de uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming, behoeft in het eerste kalenderjaar dus nog geen vergunning te
hebben. Heeft hij over een kalenderjaar de drempel (het aantal betalingstransacties ten aanzien waarvan hij afwikkeldiensten verleent)
overschreden, dan is hij in het jaar daarop wel vergunningplichtig.
Teneinde te voorkomen dat hij van het ene tijdstip op het andere
vergunningplichtig is terwijl hij nog niet in de gelegenheid is geweest een
vergunning aan te vragen, en a fortiori DNB nog op een dergelijke
aanvraag heeft kunnen beslissen, is bepaald dat DNB een ontheffing kan
verlenen voor een periode die verstrijkt op het tijdstip dat zij op een
aanvraag van een vergunning heeft beslist. Iedere afwikkelonderneming,
dus zowel de afwikkelonderneming die onder de drempel blijft, als degene
die een ontheffing heeft en de vergunninghoudende afwikkelonderneming, dient zich te houden aan de voorschriften die gelden voor
afwikkelondernemingen. Het is voorstelbaar dat een afwikkelonderneming
die onder de drempel blijft, zich niet houdt aan de voorschriften. In dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

9

geval kan DNB hem verbieden nog langer het bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen. Heeft hij wel een vergunning, dan staat aan DNB
het gebruikelijke handhavingsinstrumentarium van de Wft ten dienste.
Voor het register dat DNB bijhoudt heeft dit de volgende consequenties.
DNB registreert degene die kennis heeft gedaan van het voornemen het
bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen op grond van een nieuw
subonderdeel 14° in artikel 1:107, tweede lid. Degene die onder de
drempel blijft en aan wie door DNB wordt verboden het bedrijf van
afwikkelonderneming uit te oefenen, wordt geregistreerd als gevolg van
een wijziging van artikel 1:107, tweede lid, onder 5°. Degene aan wie een
ontheffing is verleend wordt geregistreerd op grond van artikel 1:107,
tweede lid, onder 1°. Degene die een vergunning heeft wordt op grond
van diezelfde bepaling geregistreerd. Aldus is het voor potentiële
wederpartijen van een afwikkelonderneming steeds mogelijk na te gaan in
het register of het de afwikkelonderneming met zetel in Nederland is
toegestaan haar bedrijf in Nederland uit te oefenen. Voor de goede orde
wordt opgemerkt dat afwikkelondernemingen met zetel buiten Nederland
aan wie het is toegestaan hun bedrijf in Nederland uit te oefenen worden
geregistreerd op grond van artikel 1:107, tweede lid, onder 3°. Dat geldt
zowel voor afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen staat als
afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat.
Met betrekking tot de drempel wordt het volgende opgemerkt. De
drempel is uitgedrukt in het aantal in Nederland verrichte girale betalingstransacties ten aanzien waarvan de betrokkene afwikkeldiensten verleent.
In het wetsvoorstel afwikkeldiensten is de drempel nog uitgedrukt in een
percentage van het totale transactievolume in Nederland. Bij nader inzien
is dit minder geschikt. De afwikkelonderneming weet wel nauwkeurig ten
aanzien van hoeveel girale betalingstransacties zij afwikkeldiensten
verleent, maar niet het totale Nederlandse transactievolume, zodat zij ook
niet nauwkeurig weet ten aanzien van welk percentage van het totale
Nederlandse transactievolume zij afwikkeldiensten verleent. Zou de
drempel in een percentage worden uitgedrukt, dan heeft dit dus tot
gevolg dat een afwikkelonderneming niet precies weet of zij wel of niet
vergunningplichtig is. Dat is ongewenst.
Het aantal transacties waarboven een afwikkelonderneming vergunningplichtig is, zal bij algemene maatregel van bestuur worden vastgesteld.
Het voornemen bestaat om een aantal vast te stellen dat overeenkomt
met vijf procent van het Nederlandse transactievolume. Voortschrijdend
inzicht heeft ertoe geleid een drempel vast te stellen die lager is dan de
drempel in het wetsvoorstel afwikkeldiensten. Voorop staat dat het doel
van de ondertoezichtstelling van afwikkelondernemingen gelegen is in de
wens de goede werking van het betalingsverkeer te behouden en te
bevorderen. Een verstoring van de afwikkeling van vijf procent van de
betaaltransacties kan al ernstig zijn. De mate van ernst wordt onder meer
veroorzaakt doordat, indien in vijf procent van de gevallen niet meer kan
worden betaald door middel van pinautomaten, die vijf procent van de
gevallen niet willekeurig is verdeeld. Wanneer zich een storing voordoet
bij de afwikkelonderneming die de girale betalingen aan een bepaalde
categorie winkels afwikkelt, bijvoorbeeld onbemande tankstations, zal dat
tot onaanvaardbare grote maatschappelijke overlast leiden. In het
wetsvoorstel afwikkeldiensten is 25 procent een geschikt percentage
omdat de clearingactiviteiten, onderdeel c in de thans voorgestelde
definitie van afwikkeldiensten, gekenmerkt worden door zeer grote
netwerk- en schaalvoordelen. Dat leidt typisch tot een sterk geconcentreerde markt en dus hoge marktaandelen. Dan maakt het weinig verschil
of een marktaandeel van vijf procent dan wel of 25 procent wordt
aangehouden. Dit kan in de komende jaren overigens veranderen door
SEPA, indien Nederlandse banken bijvoorbeeld ervoor zouden kiezen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

10

andere clearingroutes te gebruiken. In dat geval is het zeer goed mogelijk
dat partijen ontstaan die vijf procent of tien procent van de Nederlandse
girale betalingstransacties afwikkelen. Als voorbeeld kunnen incasso’s en
overboekingen worden genoemd. Indien aan het einde van de maand,
wanneer de salarissen worden uitbetaald en de meeste incassos worden
geïnd, een dergelijk percentage van het verkeer onmogelijk is, zal dat tot
onaanvaardbare maatschappelijk overlast leiden.
Taakverdeling toezichthouders
Voorgesteld wordt het functionele toezichtmodel dat de basis vormt van
de Wft door te voeren bij het toezicht op afwikkelondernemingen.
Conform deze systematiek vervult DNB ingevolge de bepalingen in het
Deel Markttoegang financiële ondernemingen en het Deel Prudentieel
toezicht financiële ondernemingen de toezichtstaken die gericht zijn op de
stabiliteit van de financiële infrastructuur: het prudentiële toezicht op
afwikkelondernemingen. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) is
verantwoordelijk voor het toezicht op de regels inzake een ordelijk en
transparant marktproces, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en
een zorgvuldige behandeling van consumenten: het gedragstoezicht. In de
kern komt de taakverdeling er op neer dat DNB toeziet op de
systeemaspecten, zoals de standaarden ten aanzien van de beperking van
de juridische, krediet- en liquiditeitsrisico’s en operationele risico’s. DNB is
daarbij ook de vergunningverlenende instantie en het aanspreekpunt voor
afwikkelondernemingen. Evenals dat het geval is bij het toezicht op
financiële ondernemingen dat reeds is geregeld in de Wft, is bij het
toezicht op afwikkelondernemingen afstemming tussen de toezichthouders vereist, in het bijzonder wanneer de toezichthouders gebruik
kunnen maken van elkaars expertise of juist rekening moeten houden met
de taken van de ander.
Inhoud van het toezicht
Het toezicht wordt gestalte gegeven door middel van een vergunningstelsel. Een ieder die voornemens is het bedrijf van afwikkelonderneming
uit te oefenen, dient over een vergunning daartoe te beschikken. Voor
degenen die nu reeds het bedrijf van afwikkelonderneming uitoefenen
jegens betaaldienstverleners met wie zij niet in een groep zijn verbonden
in Nederland, wordt een overgangsregeling getroffen. Deze overgangsregeling behelst dat afwikkelondernemingen die al actief op het tijdstip van
inwerkingtreding tot een maand na dat tijdstip de gelegenheid krijgen
kennis te geven aan DNB van het aantal betalingstransacties ten aanzien
waarvan zij in het jaar voorafgaand aan het tijdstip van inwerkingtreding
afwikkeldiensten hebben verricht. Wanneer zij zich boven de drempel
bevinden, gaat de vergunningplicht in op 1 juli 2014. Zou blijken dat die
termijn te kort is, dan kunnen zij op aanvraag ontheffing krijgen totdat
DNB op hun aanvraag heeft beslist. Dat laatste is niet opgenomen in het
overgangsrecht, maar vloeit voort uit de artikelen 2:30b, vierde lid, 2:30g,
derde lid, en 2:3.0l, derde lid.
De wettelijke verankering van het toezicht op afwikkelondernemingen
heeft tot doel het beperken van het risico van maatschappelijke
ontwrichting. Zowel de AFM als DNB komen daarbij in beeld als bevoegde
toezichthouders, zij het met verschillende verantwoordelijkheden. DNB
dient ter voorkoming van systeemrisico’s toezicht op deze ondernemingen
te kunnen uitoefenen. Hiertoe worden eisen gesteld aan afwikkelondernemingen om de financiële stabiliteit, veiligheid en betrouwbaarheid te
waarborgen. Bovendien houdt DNB van oudsher, in haar rol als overseer,
toezicht op betaalsystemen. Daarom houdt DNB toezicht op de naleving
van regels die op deze factoren betrekking hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

11

Het doel van het wettelijk toezicht op afwikkelondernemingen wet raakt
ook de verantwoordelijkheden van de AFM. Een ordelijk en transparant
werkende markt met zuivere verhoudingen tussen de marktpartijen en een
zorgvuldige behandeling van eindgebruikers beperkt het risico en de mate
van maatschappelijke ontwrichting. Daarom houdt de AFM toezicht op de
naleving van regels die betrekking hebben op deze factoren. De AFM heeft
een adviserende rol ten aanzien van de «governance» en effectiviteit.
In beide gevallen worden de bepalingen gebaseerd op de huidige
internationale standaarden voor financial market infrastructures,
gepubliceerd door de Bank of International Settlements (BIS) op 16 april
2012. Zij zullen nader worden uitgewerkt in een algemene maatregel van
bestuur waarvoor artikel 3:17 de grondslag biedt.
f. invoeging in de Wft en de verhouding tot andere wetten
Algemeen deel
De bepalingen van het Algemeen deel zien vooral op onderwerpen die
voor alle andere delen gelijk zijn. Het betreft onder meer de definities,
institutionele bepalingen over de toezichthouders, DNB en AFM, de
samenwerking tussen hen, toezicht- en handhavingsbevoegdheden,
alsmede algemene procedurebepalingen. Deze bepalingen zijn in beginsel
tevens van toepassing op afwikkelondernemingen.
Deel Markttoegang financiële ondernemingen
Aan het Deel Markttoegang financiële ondernemingen wordt een afdeling
toegevoegd, die betrekking heeft op de uitoefening van het bedrijf van
afwikkelonderneming. Na de bepaling met betrekking tot de plicht tot
melding van het voornemen het bedrijf van afwikkelonderneming uit te
oefenen, is de structuur van de andere afdelingen in het Deel Markttoegang gevolgd: eerst de bepaling dat een vergunningplicht nodig is
voor de uitoefening van het bedrijf van afwikkelondernemingen met zetel
in Nederland en de bepaling waarin wordt geregeld wat moet worden
overgelegd bij de aanvraag voor een dergelijke vergunning, en vervolgens
de bepalingen met betrekking tot de uitoefening vanuit een in Nederland
gelegen bijkantoor en het verrichten van diensten naar Nederland.
Mededingingstoezicht
In het kader van de Mededingingswet en, in samenwerking met de
Europese Commissie, de Europese mededingingswetgeving oefent de
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) het karteltoezicht, het toezicht
op misbruik van economische machtsposities en het concentratietoezicht
uit. Sinds 1 januari 2000 is het concentratietoezicht van de Mededingingswet ook op de financiële sector van toepassing. De voorgestelde
bepalingen brengen geen wijziging in de bestaande competentieverdeling
tussen het financieel toezicht en het mededingingstoezicht.
g. Europese context
Thans wordt ingegaan op de Europeesrechtelijke aspecten in verband met
het vrije verkeer van diensten. Voordat aandacht wordt geschonken aan
de juridische aspecten, wordt gewezen op het verwachte feitelijke effect
op de omvang van het grensoverschrijdende verkeer. Zoals hierboven
reeds opgemerkt, kunnen afwikkelondernemingen die niet onder wettelijk
direct toezicht staan minder vertrouwen genieten bij aspirantwederpartijen van afwikkelondernemingen. Deze aspirant-wederpartijen
zullen daarom de behoefte kunnen hebben om andere wegen te zoeken
waarlangs het vertrouwen wordt vergroot. Gedacht kan worden aan de
[1] www.bis.org/publ/cpss101.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

12

mogelijkheid dat aspirant-wederpartijen verlangen dat afwikkelondernemingen die niet onder wettelijk direct toezicht staan, gebruik maken van
lokale afwikkelondernemingen waarin zij wel vertrouwen hebben,
bijvoorbeeld omdat deze afwikkelondernemingen in de eigen staat wel
onder wettelijk direct toezicht staan. Een andere mogelijkheid is dat de
voorwaarden waarop de aspirant-wederpartijen bereid zijn zaken te doen
met afwikkelondernemingen die niet onder wettelijk direct toezicht staan
zwaarder zijn dan de voorwaarden waarop zaken worden gedaan met
onder toezicht staande ondernemingen. Dat geldt zowel voor Nederlandse
afwikkelondernemingen die voornemens zijn activiteiten te verrichten op
buitenlandse markten als voor buitenlandse afwikkelondernemingen die
actief willen zijn op de Nederlandse markt. Een van de effecten van het
invoeren van toezicht op afwikkelondernemingen kan dan ook zijn dat de
kans dat aspirant-wederpartijen verlangen dat gebruik wordt gemaakt van
lokale afwikkelondernemingen kleiner wordt, of dat afwikkelondernemingen tegen lichtere voorwaarden afwikkeldiensten kunnen verrichten.
In die zin kan het grensoverschrijdende verkeer van diensten juist
toenemen. Aldus bezien is het ontbreken van wettelijk toezicht de facto
eerder een belemmering dan een bevordering van het grensoverschrijdende verkeer van diensten.
Thans wordt aandacht besteed aan de iure aspecten van het grensoverschrijdende verkeer van diensten. Vooropgesteld wordt dat geen
vergunningplicht wordt geïntroduceerd voor afwikkelondernemingen die
in de staat van hun zetel onder adequaat toezicht staan. Dat geldt
uiteraard ook wanneer die andere staat een lidstaat van de Europese Unie
is. Deze systematiek is ook toegepast op beleggingsinstellingen, clearinginstellingen, herverzekeraars, natura-uitvaartverzekeraars en wisselinstellingen. De hier voorgestelde vorm van toezicht zou prima facie vanuit
juridisch oogpunt kunnen worden opgevat als een beperking van het vrij
verrichten van diensten. Immers, de bepalingen inzake een selectieve
vergunningplicht gelden in beginsel ook voor afwikkelondernemingen
met zetel in niet-aangewezen staten, tot welke categorie ook lidstaten
kunnen behoren. Dit heeft tot gevolg dat sommige instellingen uit
bepaalde lidstaten geen vergunning behoeven aan te vragen in
Nederland, terwijl andere ondernemingen – namelijk die met zetel in een
niet-aangewezen lidstaat – deze vergunning wel dienen aan te vragen.
Hieronder wordt ingegaan op de rechtvaardiging van dit verschil in
benadering. Zoals hierboven reeds opgemerkt, beoogt de introductie van
toezicht op afwikkelondernemingen het risico op maatschappelijke
ontwrichting te beperken. Wanneer dat risico zich voordoet, zijn de
gevolgen zo groot dat er niet vanuit mag worden gegaan dat marktpartijen uit zichzelf de internationale standaarden wel zullen toepassen, of dat
zij zich vrijwillig aan toezicht onderwerpen. Daarmee is voldaan aan de eis
dat er een dwingende reden van algemeen belang is. Ter zijde zij
opgemerkt dat een vergelijkbare dwingende reden de aanleiding voor en
de rechtvaardiging van het invoeren van toezicht op de afwikkeling van
derivatentransacties in EMIR was en dat ook andere lidstaten regels op dit
terrein hebben ingevoerd. Benadrukt wordt dat ook de nieuwe lidstaten in
veel gevallen voor hun toetreding tot de Europese Unie hebben gezorgd
voor een wettelijke verankering van het oversight en dat voorts Italië en
Frankrijk wetgeving op dit punt hebben. Als een staat die geen lidstaat is
die wetgeving op dit terrein heeft, kan voorts Zwitserland nog worden
genoemd.
De vrijheid van diensten kan slechts worden beperkt door regelingen die
aan een aantal voorwaarden voldoen.8 Ten eerste dient de regeling haar
rechtvaardiging te vinden in dwingende redenen van algemeen belang.
8

Zie bijvoorbeeld HvJ EG 20 februari 2001, zaak C-205/99, NJ 2001, 461 (Analir).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

13

Daarbij kan gewezen worden op de rechtspraak van de voorloper van het
Hof van Justitie van de Europese Unie, het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen. In de zaak Alpine Investments overwoog het
Hof dat de handhaving van de goede reputatie van de nationale financiële
sector een dwingende reden van algemeen belang kan zijn, die beperkingen op het vrij verrichten van financiële diensten kan rechtvaardigen.9
Hierboven is reeds gewezen op het primordiale belang van een stabiele
financiële infrastructuur.
Vervolgens moet de regeling geschikt zijn om de verwezenlijking van het
gestelde doel te waarborgen. Het doel is het voorkomen van een
instabiele financiële infrastructuur. Voor het bereiken van dit doel is de
invoering van een vergunningstelsel het noodzakelijke middel. Het
ontstaan van maatschappelijke ontwrichting en het verwezenlijken van
systeemrisico zou zulke desastreuze gevolgen hebben, dat alles eraan
moet worden gedaan om dit te voorkomen; daarom is repressief toezicht
niet op zijn plaats en past slechts preventief toezicht. Immers, controle
achteraf zou te laat komen om werkelijk doeltreffend te zijn vanwege de
onmogelijkheid de gebreken van de betrokken diensten achteraf vast te
stellen en de risico’s en gevaren die zonder controle vooraf zouden
bestaan. Zoals hierboven reeds uiteengezet, is de huidige vorm van
oversight ontoereikend.
Een derde voorwaarde is dat de regeling niet verder mag gaan dan ter
bereiking van het doel noodzakelijk is. In dit verband wordt opgemerkt dat
de voorschriften die worden gegeven niet verder gaan dan de internationale standaarden. De vergunningplicht geldt slechts voor die staten die
geen adequaat toezicht uitoefenen op afwikkelsystemen, inclusief
lidstaten, zo er al lidstaten zijn die geen adequaat toezicht uitoefenen. De
regeling gaat dus niet zo ver dat onnodig een dubbele vergunningplicht
wordt opgelegd. In dit verband zij erop gewezen dat bij algemene
maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld met betrekking tot
het aanwijzen van staten. Het voornemen bestaat in bedoelde algemene
maatregel van bestuur als objectief criterium voor het aanwijzen van
staten het antwoord op de vraag te gebruiken of staten internationale
standaarden hanteren. Ook zij in dit verband gewezen op het bestaan van
Memoranda of Understanding (MoU’s) of andere samenwerkingsverbanden. DNB en de AFM kunnen op dit punt samen met andere betrokken
Europese toezichthouders MoU’s opstellen om zo op efficiënte wijze
toezicht te kunnen uitoefenen op afwikkelondernemingen. Waar eventuele
omissies bestaan, dient het buitenlandse afwikkelsysteem uiteraard wel
aan de Nederlandse vergunningvereisten te voldoen. In beginsel wordt
het bestaan van een MoU betrokken bij de vraag of een bepaalde staat
wordt aangewezen.
Tot slot geldt de voorwaarde dat de regeling van toepassing dient te zijn
op alle personen of ondernemingen die een activiteit uitoefenen op het
grondgebied van een lidstaat. Deze voorwaarde moet aldus worden
opgevat dat de regeling geldt voor alle personen of ondernemingen die in
Nederland het bedrijf van afwikkelonderneming uitoefenen. De voorgestelde regeling geldt evenzeer voor ondernemingen met zetel in
Nederland en ondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat.
De conclusie is dat het vergunningstelsel is gebaseerd op objectieve
criteria die niet-discriminatoir en vooraf kenbaar zijn, en dus dat de
voorgestelde regeling voldoet aan de criteria die door het Hof van Justitie
van de Europese Unie zijn ontwikkeld. Het stelsel van voorafgaande

9

HvJ EG 10 mei 1995, zaak C-384/93, NJ 1995, 703 (Alpine Investments).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

14

administratieve vergunningen is noodzakelijk en evenredig in verhouding
tot het beoogde doel.
Samen met de AFM en DNB is inmiddels een begin gemaakt met te
onderzoeken welke staten voor aanwijzing in aanmerking komen.
Vooralsnog beperkt het onderzoek zich tot die staten die op dit moment
relevant zijn op het terrein van de werkzaamheden van afwikkelondernemingen. Overigens zij erop gewezen dat deze regeling toestaat dat ook
andere staten dan lidstaten van de Europese Unie worden aangewezen.
h. ingevolge het wetsvoorstel op te nemen criteria voor
aanwijzing van staten en de gevolgen daarvan
Voorgesteld wordt te bepalen dat bij algemene maatregel van bestuur
nadere regels worden gesteld met betrekking tot het aanwijzen van staten.
Daarmee wordt aangesloten bij de systematiek die in andere artikelen is
gevolgd, bijvoorbeeld artikel 2:6, tweede lid, van de Wft.
Na overleg met de AFM en DNB bestaat het voornemen om in het Besluit
prudentiële regels Wft twee voorwaarden op te nemen, waaraan een staat
moet voldoen, wil die staat door de minister van Financiën kunnen
worden aangewezen als staat waar adequaat toezicht op afwikkelondernemingen bestaat. Het betreft in ieder geval de volgende twee voorwaarden:
1. Deze staat dient, voor zover beschikbaar, de internationale standaarden voor zover die relevant zijn voor de desbetreffende afwikkeldienst in acht te nemen. Dit zijn onder andere de Principles for
Financial Market Infrastructures (hierna: PFMI) – waarvoor nog
verbijzonderingen in voorbereiding zijn – en de ECB standaarden
voor betaalproducten. 10
2. In beginsel dienen de AFM en DNB, of beiden, afspraken te hebben
gemaakt met de toezichthouder of toezichthouders van de desbetreffende staat, inzake informatie-uitwisseling, samenwerking en
bevoegdheidsverdeling, zodat de AFM en DNB de belangen die de
wet beoogt te beschermen, ook daadwerkelijk in voldoende mate
kunnen beschermen. Dit zijn de eerder genoemde MoU’s. Het bestaan
van een MoU wordt «in beginsel» als voorwaarde gesteld, omdat in
uitzonderlijke gevallen de mogelijkheid moet bestaan dat een staat
wordt aangewezen zonder dat met de toezichthouders daarvan een
MoU is gesloten. Welke uitzonderlijke gevallen dat zijn, kan nu nog
niet worden gezegd. De Minister van Financiën hoort de AFM en DNB
alvorens hij een staat aanwijst; dit zal in het Besluit markttoegang
financiële ondernemingen worden geregeld.
De gevolgen van de aanwijzing van een staat zijn dat afwikkelondernemingen met zetel in die staat geen vergunning van DNB behoeven te
hebben voor het verlenen van afwikkeldiensten aan betaaldienstverleners
met wie degene die de afwikkeldiensten verleent niet in een groep is
verbonden vanuit een in Nederland gelegen bijkantoor. Wel dienen zij te
voldoen aan bepaalde voorschriften tijdens het lopend toezicht, voornamelijk gedragsvoorschriften. De AFM en DNB worden gehoord alvorens
een staat wordt aangewezen.
i. internationale standaarden
De toenemende mondialisering van het betalingsverkeer heeft ertoe
geleid dat in verscheidene internationale fora ruime aandacht is besteed
aan het toezicht op afwikkelsystemen. Het is de Bank voor Internationale
Betalingen (BIB) geweest die de afwikkeling van transacties in afwikkelsys10

Te vinden op de website van de Bank of International Settlements: www.bis.org.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

15

temen internationaal onder de aandacht heeft gebracht. In 1990 heeft de
BIB zes minimumstandaarden geformuleerd waaraan afwikkelsystemen
zouden moeten voldoen.11 De standaarden bevatten normen ten aanzien
van de juridische basis, de operationele betrouwbaarheid, de toelatingscriteria en de financiële risico’s van afwikkelsystemen. Deze zogenoemde
Lamfalussystandaarden zijn de basis voor de latere onderzoeken en
rapporten met betrekking tot het toezicht op afwikkelsystemen. Ook de
genoemde Oversightkaders zijn hierop gebaseerd.
De enigszins algemeen geformuleerde Lamfalussystandaarden zijn na
1990 verder uitgewerkt en toegespitst op betalingssystemen (en trouwens
ook voor systemen voor de afwikkeling van financiële instrumenten). Het
«Committee on Payment and Settlement Systems» (CPSS) van de BIB
heeft de Lamfalussystandaarden in het rapport «Core Principles for
Systemically Important Payment Systems« uit 2001 verfijnd tot tien
kernbeginselen die toepasbaar zijn in het toezicht op betalingssystemen.12
Een overzicht van de standaarden zijn in de bijlagen opgenomen. Het
ESCB heeft specifiek voor retailbetaalsystemen «Oversight Standards for
Euro Retail Payments systems» opgesteld en bepalingen voor de
operationele betrouwbaarheid (Business Continuity Oversight Expectations).13 De standaarden worden in de genoemde comités en organisaties
regelmatig geëvalueerd en daar waar nodig aangepast en aangevuld. In
april 2012 heeft de BIB de PFMI gepubliceerd. Deze zijn van toepassing op
systeemrelevante betaalsystemen. In ESCB-verband wordt gewerkt aan
een classificatie van retailbetaalsystemen, waarin onder andere systeemrelevantie zal worden gedefinieerd en gedeeltelijke toepassing van de
PFMI op niet-systeemrelevante retailbetaalsystemen zal worden uitgewerkt.
De PFMI zullen worden omgezet in Nederlands recht. Na overleg met de
toezichthouders ben ik voornemens aan hen de bevoegdheid te geven
nadere regels te stellen met betrekking tot een aantal onderwerpen die
door de PFMI worden bestreken. Met betrekking tot prudentiële eisen
geldt dat veel PFMI zien op de bedrijfsvoering. De artikelen 3:17, tweede
lid, 3:18, derde lid en 3:73a, tweede lid, bieden de grondslag om bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur nadere invulling te geven; ik
ben voornemens in het Besluit Prudentiële regels Wft te bepalen dat DNB
ter uitvoering van internationaal aanvaarde standaarden, waarmee de
PFMI worden bedoeld, nadere regels kan stellen met betrekking tot de
bedrijfsvoering van afwikkelondernemingen. Sommige andere PFMI
hebben betrekking op gedragsaspecten. Ik ben voornemens in het Besluit
Gedragstoezicht Wft te bepalen dat de AFM ter uitvoering van internationaal aanvaarde standaarden nadere regels kan stellen met betrekking tot
specifiek genoemde gedragsvoorschriften.
Consultatie
Zoals hierboven reeds opgemerkt, is een aantal reacties ontvangen op de
versie van het wetsvoorstel dat heeft voorgelegen voor consultatie. Een
deel van de reacties had betrekking op het onderdeel dat toezicht op
afwikkelondernemingen introduceert. In de voor consultatie gepubliceerde versie was de reikwijdte van het onderdeel dat afwikkelondernemingen betrof ruimer dan in het thans voorliggende wetsvoorstel. In de
consultatieversie waren alle ondernemingen die deel uitmaakten van de
afwikkelketen, beschreven onder punt 2 van deze paragraaf, onder
toezicht gesteld. Het in te trekken wetsvoorstel afwikkeldiensten heeft
11

Bank voor Internationale Betalingen, Report of the Committee on Interbank Netting Schemes
of the Central Banks of the Group of Ten Countries, November 1990, Basel.
12
Te vinden op de website van de Bank of International Settlement: www.bis.org.
13
Te vinden op de website van de Europese Centrale Bank: www.ecb.int.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

16

betrekking op het aanbieden van salderingsdiensten, en in de consultatieversie werd de reikwijdte uitgebreid met het aanbieden van betaalproducten, het doorzenden en verwerken van transacties en het aanbieden
van autorisatiediensten werden in de consultatieversie onder toezicht
gesteld. Een aantal respondenten heeft kritiek geuit op deze uitbreiding.
Sommige respondenten meenden onnodig veel marktpartijen onder
toezicht zouden worden gesteld. Dit heeft aanleiding gegeven de
reikwijdte van het thans voorliggende wetsvoorstel op dit punt terug te
brengen tot het doorzenden van autorisatieverzoeken, het autoriseren en
het aanbieden van salderingsdiensten. Voorts was zowel in het
wetsvoorstel afwikkeldiensten als in de consultatieversie opgenomen dat
bij algemene maatregel van bestuur ondernemingen konden worden
aangewezen als afwikkelonderneming. Ook dit onderdeel is niet teruggekeerd in het thans voorliggende wetsvoorstel. Of het aanbieden van
betaalproducten en het bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen
diensten onder toezicht dienen te worden gesteld is thans onderwerp van
heroverweging. Indien deze heroverweging tot de conclusie mocht leiden
dat deze diensten alsnog onder toezicht dienen te worden gesteld, zal dat
worden opgenomen in een volgend wetsvoorstel.
Een ander punt van kritiek betrof de ongelijke behandeling van enerzijds
afwikkelondernemingen met zetel in Nederland en anderzijds afwikkelondernemingen met zetel buiten Nederland. In de consultatieversie was
opgenomen dat buitenlandse afwikkelondernemingen onder toezicht
werden gesteld indien zij minstens een bepaald percentage van het
Nederlandse transactievolume verzorgden, terwijl een dergelijke drempel
niet voor Nederlandse afwikkelondernemingen gold. De kritiek was dat
Nederlandse afwikkelondernemingen minder gunstig werden behandeld
dan buitenlandse afwikkelondernemingen: kleine Nederlandse afwikkelondernemingen zouden wel onder toezicht komen, en kleine buitenlandse
afwikkelondernemingen niet. In het thans voorliggende wetsvoorstel is op
dit punt niet langer onderscheid gemaakt tussen Nederlandse afwikkelondernemingen en buitenlandse afwikkelondernemingen.
§ 3. Financiële stabiliteit
a. stabiliteitstaken
Het prudentieel toezicht is lange tijd in hoofdzaak gericht geweest op de
soliditeit van individuele ondernemingen en in mindere mate op de
stabiliteit van het financiële stelsel als geheel. De stabiliteit van het
financiële stelsel werd voornamelijk gezien als de resultante van adequaat
toezicht op de soliditeit van individuele ondernemingen, in de veronderstelling dat solide ondernemingen tot een solide sector en daarmee een
stabiel financieel stelsel zouden leiden. Deze benadering klinkt ook door in
de huidige omschrijving van prudentieel toezicht in artikel 1:24, eerste lid,
van de Wft waarin wordt gesteld dat prudentieel toezicht is gericht op de
soliditeit van financiële ondernemingen en het bijdragen aan de stabiliteit
van de financiële sector.
De gebeurtenissen van de afgelopen jaren hebben evenwel laten zien dat
niet meer kan worden volstaan met prudentieel toezicht dat hoofdzakelijk
is gericht op de soliditeit van individuele ondernemingen. De verwevenheid van financiële markten, ondernemingen, infrastructuur en
macro-economie is inmiddels zo groot, dat het prudentiële toezicht ook
gericht moet zijn op aspecten als systeemrelevantie en systeemafhankelijkheid van instellingen. Een goed voorbeeld zijn de zogenaamde
contracyclische kapitaalbuffers en de additionele kapitaalbuffers voor
systeemrelevante banken, die in Bazel III zijn opgenomen en waarin ook
de vierde herziening van de bankenrichtlijn (CRD IV) voorziet. Deze buffers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

17

hebben enerzijds tot doel om individuele financiële ondernemingen
minder kwetsbaar te maken voor schokken in het financiële stelsel, terwijl
zij anderzijds tot doel hebben om het risico van systeemrelevante
consequenties van soliditeitsproblemen bij individuele ondernemingen
voor andere instellingen te verkleinen.
Het is wenselijk om dit tweeledige karakter van het toezicht ook in de in
artikel 1:24, eerste lid, van de Wft opgenomen omschrijving van prudentieel toezicht duidelijker tot uitdrukking te laten komen. Daartoe wordt
voorgesteld om in artikel 1:24, eerste lid, op te nemen dat het prudentieel
toezicht zowel op de soliditeit van financiële ondernemingen als op de
stabiliteit van het financiële stelsel is gericht. Hiermee wordt benadrukt
dat de financiële stabiliteit een volwaardig onderdeel van het prudentieel
toezicht vormt, dat op gelijke voet staat met de soliditeit.
In dit verband dient ook te worden stilgestaan bij het belang van het
gedragstoezicht voor een stabiel financieel stelsel. Ook ordelijke en
transparante marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen
en een zorgvuldige behandeling van cliënten leveren een belangrijke
bijdrage aan de stabiliteit van het stelsel. Het is wenselijk om het belang
voor de stabiliteit ook in de omschrijving van gedragstoezicht te laten
doorklinken. Met het oog hierop wordt voorgesteld om in artikel 1:25,
eerste lid, op te nemen dat gedragstoezicht «mede in het belang van de
stabiliteit van het financiële stelsel» plaatsvindt. Dit doet recht aan de
belangrijke rol die, naast DNB, ook de AFM op dit terrein vervult.
Tot slot kan ook de Bankwet 1998 niet onbesproken blijven. Het zou de
complexiteit van een onderwerp als financiële stabiliteit tekortdoen om
dat onderwerp uitsluitend in termen van prudentieel toezicht te duiden.
Voor financiële stabiliteit zijn ook andere factoren relevant, zoals nationale
en internationale macro-economische en financiële ontwikkelingen, de
financiële infrastructuur en de wisselwerking met andere sectoren in de
economie. Thans noemt de Bankwet 1998 op het gebied van financiële
stabiliteit alleen de taak die DNB heeft in het kader van het Europees
Stelsel van Centrale Banken (zie artikel 3, tweede lid, van die wet). Ook in
de nationale context heeft DNB een belangrijke verantwoordelijkheid,
onder meer bij het signaleren en analyseren van voor de financiële
stabiliteit relevante ontwikkelingen en daarover waar nodig te adviseren.
Voorgesteld wordt om ook die nationale stabiliteitstaak in de Bankwet
1998 tot uitdrukking te laten komen door in artikel 4 van die wet op te
nemen dat DNB tevens tot taak heeft de stabiliteit van het financiële
stelsel te bevorderen.
b. systeemrelevantiebuffer
Aanleiding
Tijdens de crisis van 2008–2009 kwamen wereldwijd banken en beleggingsondernemingen in financiële problemen. Ondanks hun fundamenteel gezonde en levensvatbare status zag een aantal Nederlandse
banken, met het oog op de volatiele omstandigheden op de financiële
markten, zich genoodzaakt hun solvabiliteitsratio’s te verhogen. De
Nederlandse autoriteiten hebben, net als veel andere landen, ten aanzien
van een aantal financiële ondernemingen maatregelen getroffen om de
financiële sector te beschermen. Deze maatregelen droegen bij aan het
versterken van het vertrouwen in het Nederlandse financiële systeem en
de stabiliteit van het internationale financiële stelsel, maar verhoogden
wel de staatsschuld en kwamen daarmee ten laste van de belastingbetaler.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

18

Om de kans te verkleinen dat een financiële onderneming in de toekomst
in de problemen zal komen, de kosten voor de belastingbetaler in een
potentiële toekomstige crisis te beperken, en de financiële stabiliteit te
waarborgen, is het kabinet van mening dat het gerechtvaardigd is dat
deze banken en beleggingsondernemingen bovenop de minimumkapitaaleisen, die voor alle banken dezelfde zijn, ook over een bepaalde
hoeveelheid kapitaalbuffers beschikken zodat hun specifieke karakteristieken ten opzichte van andere banken en beleggingsondernemingen in
de vereiste kapitaalratio worden gereflecteerd. Ook de Parlementaire
Enquêtecommissie Financieel Stelsel (commissie De Wit) signaleerde dit
punt in haar rapport.14 Het idee van extra kapitaalbuffers naast de
bestaande solvabiliteitsvereisten is in internationaal verband door het
Bazels Comité van Bankentoezichthouders (BCBS) geagendeerd en
omarmd. In de ontwerp-richtlijn kapitaalvereisten voor banken en
beleggingsondernemingen (ontwerp-richtlijn CRD IV) is dit concept van
kapitaalbuffers bovenop de solvabiliteitsvereisten opgenomen. Op grond
van de Bazelse regels gelden twee typen kapitaalbuffers voor alle banken,
alsmede voor beleggingsondernemingen met een solvabiliteitsvereiste.
Het betreft de instellingsspecifieke anticyclische buffer, waarbij per
onderneming een andere kapitaalbuffer opgelegd kan worden om
schommelingen in de kredietcyclus te kunnen opvangen, en de kapitaalconserveringsbuffer van 2,5 procent.
Specifiek ten aanzien van systeemrelevante banken heeft de G20 op
4 november 2011 ingestemd met een door de Financial Stability Board
(FSB) ontwikkeld raamwerk. Dit raamwerk stelt strengere eisen aan de
weerbaarheid en afwikkelbaarheid van de grootste banken ter wereld. Het
ministerie van Financiën en DNB geven in lijn met dit FSB-raamwerk
invulling aan het nationale beleid voor de Nederlandse systeemrelevante
banken in de komende jaren. Nederland heeft een grote bancaire sector
die past bij de open economie, maar de omvang brengt ook risico’s met
zich mee voor de financiële stabiliteit en de reële economie. Het beleid
omvat twee hoofdpijlers: enerzijds het vergroten van de weerbaarheid van
systeemrelevante banken door van hen te vereisen dat zij extra kapitaal
aanhouden ten opzichte van niet-systeemrelevante banken. Dit wordt de
systeemrelevantiebuffer genoemd. En anderzijds het verbeteren van de
afwikkelbaarheid van systeemrelevante banken door het opstellen van
herstelplannen en afwikkelingsplannen, die er aan moeten bijdragen dat
een bank gecontroleerd afgewikkeld kan worden waarbij kritieke functies
worden gecontinueerd.
In dit wetsvoorstel wordt de basis gelegd voor de eerste hoofdpijler van
het Nederlandse beleid: de systeemrelevantiebuffer. Ten aanzien van de
tweede hoofdpijler, het verbeteren van de afwikkelbaarheid van systeemrelevante banken, zijn het ministerie en DNB samen met de betreffende
banken doende om herstel- en afwikkelingsplannen (RRP’s) op te stellen.
Daarnaast is recent door de Europese Commissie een voorstel uitgebracht
voor een richtlijn betreffende de totstandbrenging van een kader voor het
herstel en de afwikkeling van banken en beleggingsondernemingen,
waarmee regelgeving ten aanzien van RRP’s wordt geharmoniseerd. Een
verdere maatregel die de Commissie voorstelt, is dat de toezichthouder in
de toekomst van banken en beleggingsondernemingen moet kunnen
vereisen dat deze een voldoende hoeveelheid converteerbare schuld
(«bail-in debt») aanhouden, zodat in geval van afwikkeling van de
onderneming de verliezen meer dan nu terechtkomen bij de aandeelhouders en crediteuren van die onderneming.

14

Kamerstukken 31 980, nrs. 61 en 77, ten aanzien van aanbeveling 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

19

Nederland heeft zich in FSB-verband15 gecommitteerd om van instellingen die door de FSB wereldwijd systeemrelevant worden geacht
(«G-SIBs», global systemically important banks) te vereisen dat deze een
kapitaalbuffer aanhouden in verband met hun systeemrelevantie.
Bovendien laten de FSB en de door de Europese Commissie voorgestelde
ontwerp-richtlijn CRD IV ruimte aan de lidstaten eveneens kapitaalbuffers
te vereisen van instellingen die door de nationale autoriteiten systeemrelevant worden geacht («domestic systemically important banks», of
«D-SIBs»). Eerder is reeds aangegeven dat het kabinet dergelijke eisen
eveneens wil stellen aan banken die op nationaal niveau systeemrelevant
worden geacht.16 Ook in het regeerakkoord is aangegeven dat er
additionele buffers voor systeemrelevante banken zullen worden vereist.
Vroegtijdige opneming van de systeemrelevantiebuffer in wetgeving
De systeemrelevantiebuffer is, na de kapitaalconserveringsbuffer en de
instellingsspecifieke contracyclische buffer, het derde element dat deel
kan uitmaken van de kapitaalbuffer van een instelling. De ontwerprichtlijn
CRD IV laat aan de lidstaten ruimte om een dergelijke buffer te vereisen
van systeemrelevante banken en beleggingsondernemingen. De
systeemrelevantiebuffer zal voor slechts enkele Nederlandse instellingen
relevant zijn, maar deze nieuwe eis kan er wel toe leiden dat deze
ondernemingen enkele miljarden euro kapitaal meer zullen moeten
aanhouden dan voorheen. Om de ondernemingen zo snel mogelijk
duidelijkheid te kunnen geven over hun systeemrelevantie, zodat zij
kunnen anticiperen op de kapitaalbuffer die zij formeel vanaf 2016 zullen
moeten opbouwen, is het van belang om reeds in dit wetsvoorstel aan
DNB de bevoegdheid te geven deze beschikkingen af te geven. In zo’n
beschikking merkt DNB de betreffende instelling als systeemrelevant aan
en verbindt ze daaraan een systeemrelevantiebuffervereiste dat op die
instelling van toepassing wordt. Daarom wordt dit onderwerp, hoewel in
de vierde richtlijn banken een lidstaatoptie hetzelfde onderwerp zal
beslaan, al in dit traject meegenomen. Bij het opstellen van de bepalingen
over dit onderwerp is rekening gehouden met het tijdpad en de context
die de richtlijn CRD IV naar verwachting zal geven met betrekking tot
kapitaalbuffers. Mocht de definitieve richtlijn afwijkingen bevatten van de
huidige verwachtingen, dan zullen de benodigde wijzigingen bij de
implementatie van die richtlijn worden meegenomen.
Waar de systeemrelevantiebuffer specifiek geldt voor systeemrelevant
bevonden banken en beleggingsondernemingen, zullen de andere twee
soorten kapitaalbuffers (de instellingsspecifieke contracyclische buffer en
de kapitaalconserveringsbuffer) voor alle banken alsmede voor beleggingsondernemingen met een solvabiliteitsvereiste gaan gelden. Deze
typen kapitaalbuffers zullen eveneens gebaseerd worden op de grondslag
die in dit wetstraject reeds wordt voorgesteld, maar zullen op lager niveau
worden uitgewerkt bij de implementatie van de richtlijn CRD IV. Ook
hetgeen de richtlijn zal regelen over de gevolgen van een tekort in de
kapitaalbuffer zal voor het merendeel later worden uitgewerkt, omdat het
belang daarvan per 2016 zal intreden. Het nu in de Wft opnemen van het
systeemrelevantiebuffervereiste geeft de betrokken ondernemingen de
mogelijkheid vanaf een zo vroeg mogelijk moment de systeemrelevantiebuffer te kunnen opbouwen.

15

Financial Stability Board, een orgaan dat in opdracht van de G20 hervormingen op financiële
markten wereldwijd doorvoert.
16
Kamerstukken 33 090, nr. 1, bijlage 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

20

Inhoud van het systeemrelevantiebuffervereiste
De Nederlandse bankensector wordt getypeerd door haar omvang en haar
hoge concentratiegraad. Dit kan een risico vormen voor de financiële
stabiliteit. In het decennium voorafgaand aan de crisis is de Nederlandse
bankensector sterk gegroeid. Eind 2008 was de sector vijfmaal groter dan
de totale economie.17 Ook op dit moment is de bankensector op basis van
deze maatstaf één van de grootste ter wereld. Het risico voor de financiële
stabiliteit is met name groot in combinatie met de concentratiegraad: met
een marktaandeel van 80 procent van de totale activa in de bankensector
spelen de vier grootste banken in Nederland een grote rol in de sector.
Deze banken spelen dan ook een spilfunctie binnen het Nederlandse
financiële stelsel én de reële economie. Zo vervullen ze een belangrijke rol
in het betalingsverkeer, voor andere financiële partijen en voor consumenten. Van het totale spaargeld van Nederlandse consumenten staat 90
procent uit bij deze banken en deze banken hebben een marktaandeel van
bijna 80 procent op de markt voor hypothecaire kredieten. Bovendien
vervullen deze banken veelal belangrijke functies op het terrein van de
financiële infrastructuur. Uitval van één van deze functies van deze
grootbanken heeft een directe negatieve doorwerking op vele andere
financiële partijen, consumenten en bedrijfsleven. De reële economie en
de financiële stabiliteit in Nederland zijn dus in grote mate afhankelijk van
deze banken. Daarnaast is de vraag aan de orde welke gevolgen een
eventueel faillissement van een dergelijke instelling zou hebben op de
activiteiten. Kunnen deze gemakkelijk worden overgedragen en elders
gecontinueerd? In welke mate zou een beroep worden gedaan op het
depositogarantiestelsel? Banken waarbij deze kwesties in significante
mate aan de orde zijn, worden ook wel systeemrelevant (of SIB, «systemically important bank») genoemd. Dergelijke vragen zouden ook bij een
beleggingsonderneming, die aan vergelijkbare kapitaalvereisten moet
voldoen als een bank en die enkele van de functies van een bank kan
vervullen in de maatschappij (te denken valt aan zakenbanken indien zij
een vergunning hebben als beleggingsonderneming), kunnen leiden tot
de constatering dat deze systeemrelevant moet worden bevonden. Om
die reden worden beleggingsondernemingen onder hetzelfde afwegingskader ten aanzien van systeemrelevantie geschaard als banken. Niettemin
zal voor de overgrote meerderheid van beleggingsondernemingen de
systeemrelevantievraag niet spelen.
Voor de identificatie van systeemrelevante banken en beleggingsondernemingen op nationaal niveau heeft DNB een methodiek ontwikkeld, in lijn
met internationale afspraken voor financiële ondernemingen die
wereldwijd systeemrelevant zijn. De instellingen worden beoordeeld op
hun omvang, afwikkelbaarheid, verwevenheid met de rest van het
financiële stelsel, vervangbaarheid en de effecten van het gedrag van de
onderneming zelf en de marktreactie daarop. Omvang wordt gemeten via
totale activa (on balance en off balance sheet) zowel in absolute als
relatieve zin (ten opzichte van de relevante sector of het bruto binnenlands product). Afwikkelbaarheid is een indicator voor de mate waarin een
onderneming op een ordelijke wijze kan worden geliquideerd als ze
insolvabel is. Verwevenheid geeft een indicatie van de directe en indirecte
verwevenheid van een onderneming met andere marktpartijen, via
financiële markten of via de financiële infrastructuur. Gekeken wordt
onder andere naar verwevenheid binnen een financieel conglomeraat,
naar totale activa en passiva die een andere financiële partij als tegenpartij hebben, en de rol van de onderneming in het betalingsverkeer.
Vervangbaarheid meet de rol die een onderneming heeft voor de reële
economie of voor een specifieke nichemarkt binnen de financiële sector
en de mate waarin deze rol snel en ordelijk kan worden overgenomen
17

DNB, Jaarverslag 2011, p. 44.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

21

door andere partijen. Gedragseffecten hebben enerzijds te maken met de
gedragsreactie van de financiële onderneming zelf wanneer zij in
financiële problemen komt. Een van de kanalen waarlangs besmetting
naar financiële markten kan optreden is via «fire sales», oftewel een snelle
verkoop van activa ver onder de onderliggende waarde om aan liquide
middelen te komen en zo aan verplichtingen te voldoen. Anderzijds heeft
dit aspect betrekking op verwachtingen van gedragsreacties van derden
(zoals kredietbeoordelaars, marktpartijen en consumenten) wanneer de
financiële onderneming in kwestie in financiële problemen komt. DNB zal
de beoordeling van systeemrelevantie minimaal eens per twee jaar
herzien en zal deze, indien nodig, aanpassen als wijzigingen in de
karakteristieken van een onderneming daartoe aanleiding geven.
In bijna alle gevallen zal wegvallen van een bepaalde financiële onderneming enige impact hebben op het financiële stelsel, zoals bij elk
faillissement van een onderneming wederpartijen een nadeel zullen
ondervinden. Dat betekent echter niet dat ex ante al die ondernemingen
systeemrelevant moeten worden bevonden. Wanneer vooraf wordt
geconcludeerd dat de gevolgen van het faillissement van de betreffende
bank of beleggingsonderneming voor het financiële stelsel beperkt
zouden zijn, zal dat naar verwachting in beginsel leiden tot de vaststelling
dat de financiële onderneming in kwestie niet systeemrelevant is. De
methodiek voor de ex ante vaststelling van systeemrelevantie bevat een
drempel waarboven de impact van het faillissement van een bank of
beleggingsonderneming op het financiële stelsel systeemrelevant wordt
bevonden.
Om de kans op een mogelijk faillissement van systeemrelevante ondernemingen te beperken, zullen als systeemrelevant aangemerkte banken en
beleggingsondernemingen structureel extra kapitaalbuffers dienen aan te
houden om verliezen te kunnen opvangen. Dit vergroot de verliesabsorberende capaciteit van de onderneming, waardoor deze beter in staat is
tegenslagen te weerstaan. Dit is noodzakelijk, omdat het effect van een
ongecontroleerd faillissement van een systeembank op de stabiliteit van
het financiële stelsel onacceptabel groot is, en veel groter dan dat van een
niet-systeembank.
De beoordeling van de mogelijke gevolgen van het wegvallen van een
bank of beleggingsonderneming voor het financiële stelsel resulteert in
een genuanceerd beeld van die gevolgen. Om te voorkomen dat een
systeemrelevante bank met een grotere risico-voetafdruk in de problemen
komt, is het belangrijk dat zij nog weerbaarder is dan een eveneens
systeemrelevante bank die minder risico met zich mee brengt. Daarom
moet de eerstgenoemde preventief een hoger buffervereiste opgelegd
kunnen krijgen dan laatstgenoemde. Afhankelijk van de mate van
systeemrelevantie van de desbetreffende bank of beleggingsonderneming, zal zij additioneel kernkapitaal ter grootte van één tot drie procent
van de risicogewogen activa moeten aanhouden. Deze kapitaalbuffereis
komt bovenop de reguliere kapitaaleisen uit Bazel 3 die via de richtlijn
CRD IV zullen worden omgezet in Nederlandse wet- en regelgeving. Deze
extra kapitaalbuffereisen zullen stapsgewijs worden ingevoerd, in lijn met
de ingroeipaden van Bazel 3 voor dit onderwerp: systeemrelevante
banken en beleggingsondernemingen dienen de buffer tussen 2016 en
2019 geleidelijk op te bouwen. Hierdoor is het mogelijk om deze buffers
op te bouwen via winstinhouding of de uitgifte van nieuw kapitaal.
Wanneer een systeemrelevante bank haar risico-voetafdruk verkleint
(bijvoorbeeld door beter afwikkelbaar te worden), zal dat overigens
kunnen leiden tot een lager buffervereiste. Dit dient tevens als aanmoediging voor systeemrelevante instellingen om weerbaarder te worden op
een andere manier dan via het aanhouden van extra kapitaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

22

Voor de goede orde wordt opgemerkt dat de systeemrelevantie zoals hier
beschreven niet moet worden verward met wat in de context van de
artikelen 6:1 en 6:2 Wft wel wordt aangeduid als «systeemrelevante
gevolgen»: de gevolgen die de problemen waarin een onderneming
verkeert, kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel. In de
artikelen 6:1 en 6:2 Wft staat een concrete situatie centraal en gaat het om
de vraag of van die situatie een ernstig en onmiddellijk gevaar uitgaat
voor de financiële stabiliteit. Of de onderneming in kwestie in een eerder
stadium als systeemrelevant is aangemerkt, is daarbij niet van belang.
Onder omstandigheden kan zelfs het omvallen van een kleine, op zichzelf
niet systeemrelevant geoordeelde onderneming grote systeemrelevante
gevolgen hebben en een ernstig gevaar opleveren voor de financiële
stabiliteit. De mate waarin een onderneming systeemrelevant wordt
geoordeeld is slechts een inschatting van de impact die het omvallen van
die onderneming op het financiële stelsel zal hebben, met als doel de
risico’s voor het financiële stelsel zoveel mogelijk bij voorbaat te
beperken.
Consultatiereacties
Tegelijk met de consultatie van onderhavig wetsvoorstel is separaat de
uitwerking van het systeemrelevantiebuffervereiste aan de markt ter
consultatie voorgelegd. Het betrof zowel de wettelijke grondslag voor de
kapitaalbuffer als de invulling van het systeemrelevantiebuffervereiste in
het Besluit prudentiële regels Wft. Partijen werd mede de mogelijkheid
geboden om te reageren op de criteria aan de hand waarvan DNB de mate
van systeemrelevantie van elke bank en beleggingsonderneming zal
beoordelen. Vijf (groepen van) respondenten hebben van de mogelijkheid
gebruik gemaakt om te reageren.
In de reactie van het Sustainable Finance Lab wordt een overzicht
gegeven van de beleidsantwoorden ten aanzien van systeemrelevantie in
Zweden en Zwitserland. Het Sustainable Finance Lab pleit voor een
ongewogen kapitaalvereiste dat tegelijk met het naar risico gewogen
kapitaalvereiste zou moeten gelden.
Ten aanzien hiervan dienen drie opmerkingen te worden gemaakt. Ten
eerste wordt benadrukt dat de systeemrelevantiebuffer niet representatief
is voor de kapitaalbuffer die van banken en beleggingsondernemingen zal
worden vereist vanaf de omzetting van Bazel III en de richtlijn CRD IV in de
Nederlandse wetgeving. De systeemrelevantiebuffer is slechts een van de
constituerende delen van de totale kapitaalbuffer. Naast een eventuele
systeemrelevantiebuffer zal elke bank en beleggingsonderneming met een
solvabiliteitsvereiste voortaan een kapitaalconserveringsbuffer en een
anticyclische buffer moeten aanhouden. Daarmee is het vereiste
percentage kernkapitaal aan te houden door een grote Nederlandse
systeemrelevante instelling hetzelfde (namelijk minimaal 10 procent) als
het percentage kernkapitaal dat de twee Zwitserse SIB’s moeten
aanhouden.18
Ten tweede het uitgangspunt van naar risico gewogen activa als basis
voor de aan te houden kapitaalbuffer. Het kabinet heeft gekozen19 om de
systematiek van het Bazels Comité voor G-SIB’s («globally systemically
important banks»), met percentages van de naar risico gewogen activa,
ook toe te passen op ondernemingen die nationaal systeemrelevant
worden bevonden. Dit zorgt bovendien voor een helder kapitaalraamwerk
waarbij de (nieuwe) kapitaalbuffer op dezelfde wijze wordt berekend als
de op dit moment geldende solvabiliteitsvereisten. Het kabinet is van
18
19

Zie voor een verdere vergelijking Kamerstukken 31 980, nr. 59.
Kamerstukken 31 980, nr. 59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

23

mening dat daarnaast niettemin het risico-absorberend vermogen van de
ondernemingen moet worden vergroot; een goed middel daarvoor is
«bail-in», oftewel het afschrijven van schulden, zodat obligatiehouders
verliezen kunnen dragen wanneer een bank in resolutie zou komen.
Ten slotte wordt opgemerkt dat met het Bazel III-kapitaalakkoord naast de
risicogewogen kapitaalmaatstaf ook een ongewogen kapitaalmaatstaf zal
worden geïntroduceerd, de zogeheten «leverage ratio» met een aanbevolen niveau van 3 procent van het balanstotaal. Nederland staat hier
positief tegenover en zet zich in om dit aspect in de richtlijn CRD IV over te
nemen.
Een reactie bevatte een aantal inhoudelijke suggesties voor zowel de
artikelen als de memorie van toelichting. Deze opmerkingen hebben tot
enkele aanpassingen geleid. De belangrijkste daarvan is dat in het ter
consultatie voorgelegde concept het enkele doorbreken van het kapitaalbuffervereiste reeds kon leiden tot een handhavingsmaatregel van de
toezichthouder. In het voorgestelde artikel 3:62a is het doorbreken van het
kapitaalbuffervereiste zelf geen aanleiding voor handhaving; dit doet een
verplichting ontstaan voor de betrokken onderneming om hiervan kennis
te geven aan de toezichthouder en een kapitaalconserveringsplan in te
dienen. Wanneer de onderneming hierbij verzaakt, kan dat wel aanleiding
tot handhaving zijn.
Enkele reacties betroffen opmerkingen op tekstgedeelten die verduidelijkt
konden worden om daarmee de reikwijdte van het systeemrelevantiebuffervereiste beter te omkaderen. Met deze opmerkingen is rekening
gehouden.
In een van de reacties werd gevreesd voor doorbelasting aan de klant van
de hogere kapitaalvereisten van de betreffende banken. Het kabinet is zich
bewust van de mogelijkheid dat de verzwarende effecten van regelgeving
op banken deels worden doorbelast aan de klant: zo is het mogelijk dat dit
vereiste invloed heeft op de beschikbaarheid of beprijzing van (hypothecaire) kredietverlening. Andere manieren voor banken om aan hogere
kapitaalvereisten te voldoen, zijn het tijdelijk beperken van dividenden en
het beperken van de kosten, waaronder (variabele) beloningen van de
medewerkers van de onderneming. Vanwege de mogelijke effecten wordt
de noodzakelijke bufferopbouw over een reeks van jaren gespreid. Het
resultaat van de hogere kapitaalvereisten is echter een grotere verliesabsorberende capaciteit, met minder kans op faillissement en daardoor een
kleinere kans dat die onderneming in de toekomst overheidssteun nodig
heeft. Dit draagt bij aan het tegengaan van toekomstige schokken in
kredietverlening. Banken met een grotere verliesabsorberende capaciteit
vormen doorgaans een stabieler kredietkanaal en zijn minder afhankelijk
van de bewegingen op de financiële markten. Uiteindelijk zijn consumenten en ondernemingen ook met deze stabiliteit gediend. Dit overwegende is het kabinet van mening dat deze maatregel gerechtvaardigd is.
§ 4. Algemene zorgplicht voor financiëledienstverleners
a. inleiding
Onderdeel SSS van het wetsvoorstel strekt ertoe om een algemene
zorgplicht voor financiëledienstverleners vast te leggen in de Wft. De AFM
heeft in haar wetgevingsbrief van 10 oktober 2011 de wens geuit om een
zogenaamde generieke zorgplicht op te nemen in de Wft in aanvulling op
de regels voor zorgvuldige advisering en de bevoegdheden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

24

betrekking tot het productontwikkelingsproces.20 In reactie op de
wetgevingbrief van de AFM is aan de Tweede Kamer toegezegd om de
voor- en nadelen van een dergelijke zorgplicht nader te onderzoeken en
hierover in overleg met de AFM te treden.21 Dit onderzoek heeft geresulteerd in een voorstel betreffende de vastlegging van de algemene
zorgplicht in artikel 4:24a van de Wft. Het voorliggende voorstel strekt er
tevens toe uitvoering te geven aan het voornemen zoals opgenomen in
het regeerakkoord om de zorgplicht van banken wettelijk te verankeren.22
Het wetsvoorstel is op 20 september 2012 ter consultatie aan marktpartijen en het publiek aangeboden. Uit de consultatieronde is gebleken dat
in de kringen van financiële consumenten steun is voor het voorstel en
dat marktpartijen de noodzaak om het klantbelang meer centraal te
stellen, onderschrijven. Wel bestonden bij marktpartijen zorgen over een
aantal elementen van de voorgestelde algemene zorgplicht. Zo voorzag
het voorstel, zoals aangeboden ter consultatie, door middel van het derde
lid tevens in een bevoegdheid voor de AFM om een bestuurlijke boete op
te leggen indien een schending van de algemene zorgplicht kennelijk
nadelige gevolgen had of kon hebben voor de consument. Bij verschillende marktpartijen heersten echter zorgen over het open karakter van
deze norm en de bijbehorende handhavingsbevoegdheden van de AFM.
Volgens een aantal marktpartijen zou het opleggen van een bestuurlijke
boete door de AFM, gezien het open karakter van de algemene zorgplicht,
in strijd zijn met het legaliteitsbeginsel en het beginsel van rechtszekerheid. Daarnaast merkten marktpartijen op dat de norm in het derde lid
niet correspondeerde met de toelichting waarin werd aangegeven dat de
AFM slechts kon handhaven indien sprake was van «onvoorziene en
evidente» misstanden. Uit de verschillende consultatiereacties is verder
gebleken dat onduidelijkheid bestond over de reikwijdte van het begrip
«belangen», zoals opgenomen in het eerste en tweede lid. Tot slot werd
door enkele marktpartijen de wens geuit om een delegatiegrondslag toe
te voegen aan het voorgestelde artikel, zodat de norm nader kan worden
ingevuld en de kenbaarheid van de norm daardoor kan worden vergroot.
Naar aanleiding van de reacties uit de consultatie is het wetsvoorstel
aangepast in dier voege dat de bevoegdheid van de AFM om bij een
schending van de zorgplicht met kennelijk nadelige gevolgen voor de
consument direct een bestuurlijke boete op te leggen, niet langer is
opgenomen in het wetsvoorstel. Wel worden de bevoegdheden tot het
geven van een aanwijzing, het opleggen van een last onder dwangsom en
een bestuurlijke boete gehandhaafd, met dien verstande dat het opleggen
van een last onder dwangsom of bestuurlijke boete pas mogelijk wordt
nadat een aanwijzing is gegeven voor een schending van de norm in het
eerste of tweede lid en deze aanwijzing niet is opgevolgd. Mede naar
aanleiding van de consultatiereacties is het begrip «belangen» nader
afgebakend en vervangen door «gerechtvaardigde belangen». Nadere
toelichting over de aanpassing van het wetsvoorstel is opgenomen bij de
desbetreffende onderdelen van de toelichting.
b. noodzaak tot regelgeving
Voor een goed functioneren van de markt is het van belang dat de
consument in staat wordt gesteld zich een oordeel te vormen over de
verschillende financiële producten en de mogelijkheid heeft om deze
producten te vergelijken. Er is echter sprake van informatiescheefheid
20

Bijlage bij Kamerstukken II 2011/12, 31 980, nr. 55.
Kamerstukken II 2011/12, 31 980, nr. 55, blz. 33 en Kamerstukken II 2011/12, 31 980, nr. 58,
blz. 25.
22
«Bruggen Slaan», Regeerakkoord VVD-PvdA, 29 oktober 2012.
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

25

tussen de klant en de financiëledienstverlener. De financiëledienstverlener
beschikt in de regel over meer kennis en informatie dan de consument.
Door deze informatiescheefheid is het voor een consument moeilijker om
een volledig geïnformeerde beslissing te nemen over de aanschaf van een
financieel product. Daarbij geldt dat naarmate het financieel product
complexer wordt, de informatiescheefheid groter wordt omdat de
gemiddelde consument de complexiteit van een product vaak niet goed
kan doorzien. In de relatie tussen de consument en de (financieel)
adviseur is de informatiescheefheid vaak nog groter dan bij andere
financiële diensten; deze informatiescheefheid ligt immers vaak ten
grondslag aan de reden dat de consument een adviseur inhuurt.
De afgelopen jaren is op verschillende punten wet- en regelgeving
vastgesteld en aangekondigd om de transparantie van en informatievoorziening over financiële producten en diensten te vergroten, verkeerde
prikkels bij financiëledienstverleners tegen te gaan en consumenten in
staat te stellen om effectief tegenwicht te bieden aan financiëledienstverleners. Enkele voorbeelden zijn het provisieverbod voor financiëledienstverleners, nieuwe eisen voor de vakbekwaamheid van financiëledienstverleners en regels ten aanzien van geschillenbeslechting. Echter, veel
financiële producten zijn dermate ingewikkeld dat volledige transparantie,
oftewel complete en tegelijkertijd begrijpelijke informatie voor de
consument, moeilijk is te realiseren. Daarnaast zorgt niet alleen de
complexiteit, maar ook de lange looptijd van veel financiële producten
ervoor dat vaak pas na enkele jaren duidelijk wordt of het product voldoet
aan de doelstelling en behoefte van de consument. Verder blijkt dat zelfs
wanneer een consument over alle voorhanden informatie beschikt en
deze informatie tot zich heeft genomen, daaruit niet per definitie kan
worden geconcludeerd dat een consument vervolgens op rationele wijze
voor hem of haar passende beslissingen neemt. Hierdoor hebben zich
situaties voorgedaan waarbij aan consumenten niet passende producten
zijn verkocht met onverantwoord grote financiële risico’s voor de
consument. De markt functioneert in dit opzicht niet optimaal, nu de
vraagzijde (consument) de aanbodzijde (financiëledienstverlener) vaak
onvoldoende kan corrigeren. Het is daarom wenselijk dat financiëledienstverleners een zekere zorgplicht jegens hun klanten hebben.
Daarnaast is de afgelopen jaren duidelijk geworden dat de ontwikkelingen
in de financiële sector soms sneller gaan dan de ontwikkeling van
regelgeving. Hierdoor kan bij gebreke van een wettelijke basis niet altijd
tijdig worden ingegrepen bij schadelijk marktgedrag dat onder andere
voortkomt uit de bovengenoemde informatiescheefheid, terwijl dit
marktgedrag vergaande (financiële) gevolgen kan hebben voor consumenten en uiteindelijk voor het vertrouwen in de financiële markten. Een
vangnet achter de verschillende specifieke normen die consumenten
beogen te beschermen is daarom wenselijk.
In de jurisprudentie van de Hoge Raad wordt aangenomen dat ook in het
civiele recht financiëledienstverleners een zorgplicht hebben jegens hun
klanten, die verder gaat dan de zorg die contractspartijen onder normale
omstandigheden jegens elkaar in acht moeten nemen.23 Dit volgt uit de
bijzondere functie die financiële instellingen in het maatschappelijk
verkeer vervullen. De voorgestelde algemene zorgplicht beoogt in
beginsel geen verder reikende verantwoordelijkheid voor financiëledienstverleners te introduceren dan hetgeen reeds geldt ingevolge de civielrechtelijke zorgplicht. Echter, waar het civiele recht het primaat voor
aanhangig maken van een geschil in beginsel bij de partijen zelf legt,
23

Zie onder meer HR 23 mei 1997, NJ 1998/192; HR 26 juni 1998, NJ 1998, 660; HR 11 juli 2003,
NJ 2005/103; HR 23 december 2005, NJ 2006, 289.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

26

maakt het publiekrecht handhaving door een toezichthouder mogelijk.
Daarmee is de publiekrechtelijke handhaving van de zorgplicht een
wezenlijke aanvulling op het systeem van consumentenbescherming, nu
de toezichthouder kan ingrijpen als er sprake is van horizontale c.q.
structurele schendingen, soms al alvorens de consument schade
ondervindt dan wel voordat de groep van getroffen consumenten zich
verder uitbreidt. De toezichthouder zal doorgaans een voorsprong in
kennis hebben en tijdiger kunnen optreden dan de individuele consument.
Publiekrechtelijke handhaving zal niet resulteren in schadeloosstelling van
de getroffen consument. Uiteraard is het wel denkbaar dat een consument
een door de toezichthouder opgelegde sanctie gebruikt ter onderbouwing
van een civielrechtelijke vordering. Evenwel is het denkbaar dat een
uitspraak van de civiele rechter, waarin schending van de (civielrechtelijke) zorgplicht is vastgesteld, aanleiding kan zijn voor de toezichthouder
om in soortgelijke gevallen handhavend op te treden.
c. doelstelling en gekozen oplossing
Omdat aan de aanschaf van financiële producten doorgaans risico’s zijn
verbonden, moet de consument worden gewaarschuwd voor deze risico’s
en moet hij in staat worden gesteld om te beoordelen of het financieel
product in zijn behoeften voorziet. Door de informatiescheefheid tussen
de consument en de financiëledienstverlener en het beperkte vermogen
van de consument om de verstrekte informatie volledig te beoordelen,
wordt dit echter niet altijd voldoende gerealiseerd. Gezien de langetermijnimpact die keuzes met betrekking tot (de aanschaf van) financiële
producten of diensten hebben op de financiële positie van consumenten,
is bescherming van de consument dan ook noodzakelijk en wenselijk.
Daarnaast dient de bescherming van de consument ook nog een bredere
doelstelling. Onregelmatigheden in het optreden van financiëledienstverleners brengen negatieve externe effecten met zich mee omdat alle
financiëledienstverleners (reputatie)schade oplopen door schadelijk
gedrag van enkele financiëledienstverleners. Door een zorgvuldige
behandeling van de klant en zijn belangen wordt bijgedragen aan het
publieke vertrouwen in de financiële markten.
Aangezien de consument wordt geconfronteerd met informatiescheefheid, is het wenselijk en noodzakelijk dat de financiëledienstverlener nagaat of zijn handelen of nalaten geen afbreuk doet aan de
belangen van zijn klant. De consument is vaak niet in staat om zich een
volledig oordeel te vormen over (de risico’s van) financiële producten en
een volledig geïnformeerde beslissing te nemen over de aanschaf van een
financieel product. Hoewel deze informatiescheefheid deels ook ten
grondslag ligt aan de economisch toegevoegde waarde van financiëledienstverleners, hebben financiëledienstverleners vanwege deze
informatiescheefheid ook een zekere zorgplicht jegens hun klanten.
Daarbij moet als uitgangspunt gelden dat financiëledienstverleners te
allen tijde op zorgvuldige wijze om moeten gaan met de belangen van de
klant. Wel is in het voorstel bepaald dat het hierbij moet gaan om de
«gerechtvaardigde» belangen van de klant. Bij het afnemen van financiële
diensten kunnen immers verschillende belangen van de consument een
rol spelen. De algemene zorgplicht richt zich alleen op de gerechtvaardigde belangen van de consument. Dat zijn de belangen die al dan niet
rechtstreeks door de financiële dienstverlening worden geraakt en wier
behartiging in redelijkheid van een financiëledienstverlener kan worden
verwacht.
Het onderhavige voorstel voor een algemene zorglicht voor financiëledienstverleners verankert dit uitgangspunt in de Wft. Explicitering van het
uitgangspunt dat te allen tijde op zorgvuldige wijze moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

27

omgegaan met de belangen van de klant kan daarnaast bijdragen aan de
gewenste cultuuromslag in de financiële sector. Naast explicitering van dit
uitgangspunt, kan een wettelijk verankerde algemene zorgplicht ook als
vangnet dienen waarmee tijdig kan worden ingegrepen bij misstanden op
de financiële markten. Het uitgangspunt is en blijft echter dat AFM
optreedt op grond van de bestaande specifieke voorschriften voor
financiëledienstverleners. Indien deze specifieke regels ontbreken, kan de
algemene zorgplicht dienen als vangnet om in te grijpen.
De algemene zorgplicht voor financiëledienstverleners doet geen afbreuk
aan de eigen verantwoordelijkheid van consumenten om zich naar
vermogen te informeren over en op een prudente wijze om te gaan met
het afnemen van financiële producten, alsmede correcte informatie te
verstrekken aan de financiëledienstverlener. Daarbij mag ook in
redelijkheid worden verwacht dat de consument naar eigen vermogen
tracht de door een financiëledienstverlener verstrekte informatie,
bijvoorbeeld in de vorm van financiële bijsluiters, tot zich te nemen.
Zoals aangegeven in paragraaf b, kunnen consumenten bij een schending
van de civielrechtelijke zorgplicht financiëledienstverleners aansprakelijk
stellen en schadevergoeding vorderen. Het onderhavige voorstel laat deze
uit het burgerlijk recht voortvloeiende aansprakelijkheid van een financiëledienstverlener onverlet. Dit leidt er toe dat de zorgplicht van financiëledienstverleners langs twee wegen kan worden gehandhaafd. Een dergelijk
stelsel, waarbij handhaving van bepaalde (open) normen zowel bestuursrechtelijk als door de civiele rechter plaatsvindt, bestaat reeds in het kader
van de handhaving van het consumentenrecht. De Autoriteit Consument
en Markt (ACM) en de AFM kunnen op grond van de Wet handhaving
consumentenbescherming (Whc) bepaalde normen die voortvloeien uit
het civiele recht (zoals de normen neergelegd in afdeling 3A titel 3 van
Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek) bestuursrechtelijk handhaven, terwijl
deze normen ook door de civiele rechter worden gehandhaafd door
middel van geschillen die aanhangig worden gemaakt door individuele
consumenten dan wel door middel van een collectieve actie op grond van
artikel 305a van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek. Uit het voorgaande
blijkt dat het in sommige gevallen, in het bijzonder waar het gaat om de
bescherming van consumenten, wenselijk kan zijn om handhaving van
bepaalde normen zowel civielrechtelijk als bestuursrechtelijk mogelijk te
maken om de doelmatigheid van het toezicht te bevorderen.
d. strekking en systematiek van voorgestelde zorgplicht
Het onderhavige voorstel strekt ertoe een algemene zorgplicht voor
financiëledienstverleners vast te leggen in de Wft. Deze zorgplicht, zoals
geformuleerd in het eerste lid van het voorgestelde artikel 4:24a van de
Wft, houdt in dat een financiëledienstverlener op zorgvuldige wijze de
belangen van de klant in acht moet nemen. De algemene zorgplicht uit het
eerste lid wordt in het tweede lid nader ingevuld voor adviseren. Indien
een financiëledienstverlener adviseert, behoort hij bij zijn dienstverlening
ingevolge het tweede lid in het belang van de klant te handelen. Voor een
verdere toelichting op het tweede lid wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting.
Reikwijdte
De algemene zorgplicht is van toepassing op financiëledienstverleners.
Ingevolge de definitie van «financiëledienstverlener» is dit degene die een
ander financieel product dan een financieel instrument aanbiedt, die
adviseert over een ander financieel product dan een financieel instrument
of die bemiddelt, herverzekeringsbemiddelt, optreedt als gevolmachtigd
agent of optreedt als ondergevolmachtigd agent. Hiermee is de algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

28

zorgplicht dus niet van toepassing op het verlenen van beleggingsdiensten, nu deze diensten specifiek zien op financiële instrumenten. Dit is
ook niet nodig, nu voor beleggingsondernemingen ingevolge artikel 4:90
van de Wft al een soortgelijke zorgplicht geldt. Op grond van artikel 4:90
van de Wft zet een beleggingsonderneming zich bij het verlenen van
beleggingsdiensten of nevendiensten op eerlijke, billijke en professionele
wijze in voor de belangen van haar cliënten en handelt ook bij het
verrichten van beleggingsactiviteiten eerlijk, billijk en professioneel.
Daarbij wordt opgemerkt dat zowel artikel 4:24a als 4:90 van de Wft
zorgvuldig gedrag voorschrijft en daarmee (materieel) dezelfde norm
bevat, zij het voor verschillende categorieën van dienstverlening. Enige
convergentie in de uitleg en toepassing van beide normen zal dan ook
voor de hand zal liggen.
De zorgplicht voor financiëledienstverleners is bedoeld als algemene
norm naast de reeds bestaande (specifieke) zorgplichten en voorschriften
voor financiëledienstverleners. De algemene zorgplicht heeft dus geen
derogerende werking ten opzichte van bestaande specifieke voorschriften,
maar is bedoeld als vangnet indien deze voorschriften ontbreken.
Handhaving
De algemene zorgplicht biedt de AFM een handvat om tijdig in te grijpen
indien financiëledienstverleners op onzorgvuldige wijze omgaan met de
belangen van de klant. Gezien het open karakter van deze norm, zal de
algemene zorgplicht in de praktijk nader worden ingevuld aan de hand
van concrete gevallen en omstandigheden waarbij de vereiste zorgvuldigheid met betrekking tot de belangen van de consument of begunstigde
onvoldoende is betracht. Uit het doel en het karakter van de algemene
zorgplicht vloeit tevens voort dat de AFM handhaving van deze norm
terughoudend en slechts in geëigende gevallen zal toepassen, namelijk in
situaties waarin sprake is van evidente misstanden die schadelijke
gevolgen (kunnen) hebben voor de consument of begunstigde. De
algemene zorgplicht zal de AFM in staat stellen om handhavend op te
treden ook voordat de schade voor de consument of begunstigde zich
daadwerkelijk verwezenlijkt.
Zoals ook aangegeven in subparagraaf 1, wordt voorgesteld om de
bevoegdheid van de AFM tot het opleggen van een last onder dwangsom
(artikel 1:79 van de Wft) of een bestuurlijke boete (artikel 1:80 van de Wft)
te koppelen aan het niet opvolgen van een bindende aanwijzing
(artikel 1:75 van de Wft). De aanwijzing kan zo een rol vervullen bij de
invulling of concretisering van de algemene zorgplicht, teneinde de
bescherming van consumenten en de rechtszekerheid voor marktpartijen
te bevorderen. Dit is ingegeven door de behoefte om de algemene
zorgplicht in een concreet geval nader in te vullen en marktpartijen in
staat te stellen om schadelijk gedrag te herstellen, alvorens de AFM een
sanctie kan opleggen. Dit sluit ook beter aan bij de gedachte dat de
algemene zorgplicht vooral fungeert als een vangnet voor schadelijk
marktgedrag op het gebied van financiële dienstverlening dat (nog) niet
wordt gedekt door bestaande regelgeving. Daarbij zal de handhaving van
deze norm zich vooral richten op het voorkomen van (verdere) schade
voor consumenten als gevolg van misstanden op de financiële markten.
De toezichthouder zal bij de handhaving in beginsel een bepaalde
gedragslijn voorschrijven die inhoudt dat de financieledienstverlener van
een bepaalde met de zorgplicht strijdige handelwijze dient af te zien. Een
gedragslijn is daarmee gericht op toekomstige handelingen en niet op het
herstellen van verzuimen in het verleden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

29

Inwerkingtreding en overgangsrecht
Voorgesteld wordt dat artikel 4:24a onmiddellijke werking heeft waardoor
de algemene zorgplicht per datum van inwerkingtreding van toepassing is
op financiëledienstverleners. De algemene zorgplicht heeft geen terugwerkende kracht en is dus niet van toepassing op dienstverlening voor zover
deze reeds voor de inwerkingtreding van de algemene zorgplicht heeft
plaatsgevonden. Er is derhalve geen overgangsrecht noodzakelijk.
§ 5. Financiële verslaggeving
Met betrekking tot de financiële verslaggeving zijn in het onderhavige
wetsvoorstel enkele voorstellen opgenomen die enerzijds de effectiviteit
van het toezicht dat door de AFM wordt gehouden op de financiële
verslaggeving zullen verbeteren en anderzijds de informatievoorziening
naar beleggers toe zullen verbeteren.
a. verbetering van de effectiviteit van het toezicht op de financiële verslaggeving
De Wtfv is op 1 januari 2007 in werking getreden. In de zomer van 2010
heeft een eerste evaluatie van de Wtfv plaatsgevonden. Uit het evaluatierapport, dat bij brief van 13 september 2011 aan de Tweede Kamer is
aangeboden, blijkt dat de Wtfv een positieve bijdrage heeft geleverd aan
de kwaliteit van verslaggeving. Het door AFM uitgeoefende toezicht
disciplineert ondernemingen IFRS correct toe te passen wat een gunstige
uitwerking heeft op de kwaliteit van verslaggeving in Nederland.24
Volgens het evaluatierapport vervult de AFM als toezichthouder op de
verslaggeving een zeer nuttige rol. In het evaluatierapport wordt een
aantal suggesties gedaan waarmee de doeltreffendheid van het toezicht
door de AFM verder kan worden vergroot, waaronder een tweetal
wetswijzigingen.
Eén van de twee gesuggereerde wetswijzigingen, namelijk het verlengen
van de periode waarbinnen de AFM na publicatie van de jaarrekening een
verzoekschrift tot herziening bij de Ondernemingskamer kan indienen van
zes naar negen maanden, is opgenomen in de per 1 juli 2011 in werking
getreden Wijzigingswet financiële markten 2010. De verlenging van de
termijn is ingegeven door de gedachte dat de kans dat frauduleuze
praktijken in de verslaggeving door de AFM ontdekt worden, significant
groter wordt wanneer de AFM meer tijd krijgt om onderzoek te doen. In de
bij brief van 13 september 2011 aan de Tweede Kamer gezonden Visie op
accountancy en toezicht financiële verslaggeving (Visie accountancy) is
aangegeven dat het kabinet het wenselijk acht om vanuit oogpunt van
consistentie bij de andere privaatrechtelijke bevoegdheden van de AFM
dezelfde termijn van negen maanden te hanteren.25 Zowel voor het
indienen van een verzoek bij de Ondernemingskamer om een instelling te
bevelen een nadere toelichting omtrent de financiële verslaggeving aan
de AFM te doen als voor het indienen van een verzoek bij de Ondernemingskamer tot naleving van een door de AFM gedane aanbeveling
inzake het toezicht op de financiële verslaggeving zal de termijn van zes
naar negen maanden verlengd worden. De artikelen 2:452, tweede lid, en
2:454, vierde lid, BW worden in die zin aangepast.
De andere suggestie van de onderzoekers betreft het afdwingbaar maken
van de aanbeveling die de AFM in het kader van het toezicht op de
financiële verslaggeving aan een instelling kan doen. In de Visie accoun-

24
25

Kamerstukken II 2010/11, 32 681, nr. 1.
Kamerstukken II 2010/11, 32 681, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

30

tancy is aangegeven dat het kabinet voornemens is deze suggestie over te
nemen. Daartoe wordt artikel 2:454 BW aangepast.
De hierboven genoemde aanbeveling betreft de aanbeveling die de AFM
op grond van artikel 3, tweede lid, van de Wtfv aan een effectenuitgevende instelling kan doen, wanneer de AFM na het verkrijgen van een
nadere toelichting als bedoeld in artikel 2, eerste lid, van de Wtfv
concludeert dat de financiële verslaggeving, of een onderdeel daarvan,
niet voldoet aan voorschriften betreffende de financiële verslaggeving. In
dat geval kan de AFM een effectenuitgevende instelling aanbevelen een
openbare mededeling te doen waarin de effectenuitgevende instelling of
uitlegt op welke wijze de voorschriften in de toekomst zullen worden
toegepast en wat daarvan de gevolgen zijn voor de financiële verslaggeving of uitlegt op welke onderdelen de financiële verslaggeving niet
voldoet aan de voorschriften. De effectenuitgevende instelling is echter
niet verplicht de aanbeveling van de AFM op te volgen.
Voor effectenuitgevende instellingen die niet naar Nederlands recht zijn
opgericht, biedt artikel 2:454 BW de AFM de mogelijkheid om via de
Ondernemingskamer de openbare mededeling af te dwingen. Voor naar
Nederlands recht opgerichte effectenuitgevende instellingen biedt
artikel 2:454 BW die mogelijkheid niet. De enige optie die de AFM dan nog
heeft, is om bij de Ondernemingskamer een verzoekschrift als bedoeld in
artikel 2:447 BW in te dienen om de jaarrekening in te richten overeenkomstig door de Ondernemingskamer te geven aanwijzingen. Dat is een
zware maatregel met verstrekkende gevolgen voor de effectenuitgevende
instelling en haar stakeholders. Wanneer het probleem in de jaarrekening
zich beperkt tot bijvoorbeeld één post, kan de vraag worden gesteld of het
starten van een herzieningsprocedure wel proportioneel is. Dit heeft als
gevolg dat de AFM in enkele gevallen heeft afgezien van het starten van
een dergelijke procedure wanneer aanbevelingen niet of onvoldoende
werden nageleefd. Daarom wordt het wenselijk geacht om de AFM de
wettelijke bevoegdheid te geven om via de Ondernemingskamer de
aanbeveling af te dwingen.
Naast de in de Visie accountancy beschreven maatregelen om de
effectiviteit van het toezicht op de financiële verslaggeving te verbeteren,
zijn uit de toezichtpraktijk nog enkele andere kwesties naar voren
gekomen die eenvoudig kunnen worden aangepakt en waarmee de
effectiviteit van het toezicht verbeterd wordt. Deze punten worden
meegenomen in het wetsvoorstel. De AFM heeft eerder al aandacht
gevraagd voor deze onderwerpen in haar wetgevingsbrief van 10 oktober
2011, die op 20 oktober 2011 aan de Tweede Kamer is gezonden.26
De eerste wijziging betreft de nadere toelichting in de financiële verslaggeving die de AFM van een onder toezicht staande instelling kan vragen.
Op grond van artikel 2, eerste lid, van de Wtfv kan de AFM ten behoeve
van het toezicht op de financiële verslaglegging aan een effectenuitgevende instelling een nadere toelichting vragen omtrent de toepassing van
de in artikel 2, eerste lid, van de Wtfv genoemde voorschriften betreffende
de financiële verslaggeving. Wanneer de effectenuitgevende instelling
naar mening van de AFM onvoldoende meewerkt aan het verzoek om een
nadere toelichting kan de AFM ingevolge artikel 2:452, eerste lid, BW de
Ondernemingskamer verzoeken om de effectenuitgevende instelling te
bevelen een nadere toelichting te verschaffen. De AFM kan het verzoek
aan de Ondernemingskamer thans alleen doen wanneer het verzoek ziet
op een statutair in Nederland gevestigde effectenuitgevende instelling.
Ook effectenuitgevende instellingen die niet statutair in Nederland zijn
26

Kamerstukken II 2011/12, 31 980, nr. 55.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

31

gevestigd, kunnen ingevolge artikel 1, onderdeel b, van de Wtfv onder
toezicht van de AFM vallen. Er zit derhalve een discrepantie tussen de
mogelijkheden die de AFM op basis van de Wtfv heeft en de mogelijkheden die de AFM op basis van het BW heeft. Deze discrepantie is
onwenselijk. Om de effectiviteit van het toezicht te vergroten, maakt dit
wetsvoorstel het mogelijk dat de AFM ten aanzien van alle effectenuitgevende instellingen die onder Wtfv-toezicht staan een verzoek om een
nadere toelichting via de Ondernemingskamer kan afdwingen.
De tweede wijziging ziet op de informatie-uitwisseling met de International Organization of Securities Commissions (IOSCO). Het huidige
artikel 6, eerste lid, maakt het mogelijk dat de AFM gegevens en inlichtingen die zij heeft verkregen bij de vervulling van haar taken onder de
Wtfv mag verstrekken aan een bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen instantie die als taak heeft om een consistente toepassing en
handhaving van de standaarden voor de jaarrekening binnen de Europese
Unie te bevorderen. De AFM participeert daartoe in de European
Securities and Markets Authority.
Ter bevordering van een consistente toepassing en handhaving van de
standaarden voor de jaarrekening in internationaal verband participeert
de AFM in IOSCO. Deze organisatie beschikt over twee instrumenten om
de doelstelling te bereiken: een digitaal forum om kwesties met betrekking
tot de financiële verslaggeving te bediscussiëren en een database met
toezichtbeslissingen omtrent het toezicht op financiële verslaggeving.
IOSCO verwacht van de gebruikers van deze instrumenten dat zij ook
informatie aanleveren. De AFM mag deze informatie op dit moment niet
aanleveren, daar het aan een wettelijke grondslag ontbreekt. IOSCO maakt
daarom een tijdelijke uitzondering voor de AFM.
Aangezien het wenselijk wordt geacht dat de AFM kan blijven participeren
in IOSCO, wordt voorgesteld om artikel 6 van de Wtfv zodanig te wijzigen
dat het mogelijk wordt dat bij algemene maatregel van bestuur ook een
internationale instantie aangewezen kan worden waaraan de AFM
gegevens en inlichtingen mag verstrekken. Samen met deze wijziging zal
ook het Besluit financiële verslaggeving worden aangepast. De
waarborgen die thans van toepassing zijn op de informatie-uitwisseling
met ESMA zullen ook in acht worden genomen bij de informatieuitwisseling met IOSCO.
b. verbetering informatievoorziening beleggers
Op grond van artikel 5:25c van de Wft zijn uitgevende instellingen
verplicht om binnen vier maanden na afloop van het boekjaar de jaarlijkse
financiële verslaggeving algemeen verkrijgbaar te stellen. De doelstelling
van deze verplichting en van de andere transparantieverplichtingen die
zijn opgenomen in hoofdstuk 5.1a van de Wft is het zo goed mogelijk
informeren van beleggers, zodat deze een verantwoord oordeel kunnen
vormen over de resultaten en het vermogen van een uitgevende
instelling. Het kan echter voorkomen dat er na opmaking nog wijzigingen
in de financiële verslaggeving worden aangebracht, bijvoorbeeld door de
algemene vergadering van aandeelhouders wanneer deze de jaarrekening
vaststelt. Voor dit soort situaties is er echter geen verplichting voor de
uitgevende instelling om gebruikers van de informatie uit de verslaggeving op een eenduidige wijze te informeren. Vanuit de doelstelling van
de transparantieregels is dat niet wenselijk. Wanneer niet elke gebruiker
op de hoogte is van wijzigingen in de jaarlijkse financiële verslaggeving
kan dit leiden tot informatieasymmetrie tussen gebruikers onderling en
tussen de gebruiker en de uitgevende instelling. Dit wetsvoorstel
introduceert daarom een verplichting voor uitgevende instellingen om de
gebruiker van de informatie uit de verslaggeving op een eenduidige wijze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

32

te informeren over wijzigingen in of gebeurtenissen met betrekking tot de
jaarlijkse financiële verslaggeving die zich voordoen nadat deze is
opgemaakt. Daartoe wordt artikel 5:25c van de Wft aangepast.
Consultatie
Ten aanzien van de wijziging in artikel 2:408 BW vraagt één respondent
zich af of het mogelijk is om het niet van toepassing laten zijn van de
vrijstelling van artikel 2:408 BW af te laten hangen van de wens van een
deel van de aandeelhouders. Wanneer een rechtspersoon de vrijstelling
van artikel 2:408 BW wil toepassen, dan is namelijk ook instemming van
een deel van de aandeelhouders nodig. In de zevende richtlijn betreffende
de geconsolideerde jaarrekening (83/349/EEG, Pb EEG 1983, L 193) zijn
beursvennootschappen uitgezonderd van de vrijstelling van artikel 7 van
die richtlijn, waarvan artikel 408 de uitwerking is. De zevende richtlijn
voorziet niet in additionele voorwaarden betreffende de uitzondering,
waardoor het ook nationaal niet mogelijk is om dergelijke voorwaarden te
stellen.
De AFM krijgt op basis van dit wetsvoorstel de bevoegdheid om ook ten
aanzien van halfjaarlijkse financiële verslaggeving een verzoek om een
nadere toelichting of een aanbeveling via de OK af te dwingen. Eén partij
wees erop dat de historische context van en de reden voor deze wijziging
onvoldoende zijn toegelicht. Dit wordt onderschreven; de artikelsgewijze
toelichting op artikel II, onderdelen D en E van dit wetsvoorstel is
dienovereenkomstig aangepast.
In het kader van de verlenging van de onderzoekstermijn van zes naar
negen maanden werd erop gewezen dat de termijnen voor het afdwingen
van een informatieverzoek (artikel 2:452 BW) en voor het afdwingen van
de aanbeveling (artikel 2:454 BW) op een ander moment aangrijpen dan
de termijn voor het starten van een herzieningsprocedure als bedoeld in
artikel 2:447 BW. Dit is, ook in de huidige situatie, inderdaad het geval.
Daar artikel 2:452 en artikel 2:454 BW zien op bevoegdheden van de AFM,
is ervoor gekozen om de termijn in te laten gaan vanaf het moment van
verzending van de stukken aan de AFM. Aangezien iedere belanghebbende een procedure als bedoeld in artikel 2:447 BW kan starten, kan daar
niet aangesloten worden bij het moment van verzending van de stukken
aan de AFM en geldt voor die procedure een ander moment. Bovendien
kan de AFM een verzoek als bedoeld in artikel 2:452 of 2:454 BW ook doen
ten aanzien van buitenlandse instellingen die onder toezicht staan. Het
voorkomen van onduidelijkheden over het moment van vaststelling van
de financiële verslaggeving bij buitenlandse instellingen, is een andere
reden waarom gekozen is voor het moment van verzending van de
stukken aan de AFM.
Eén partij vraagt zich af of de verwijzing in het eerste lid van artikel 2:452
BW naar artikel 5:25c, tweede lid, van de Wtfv wel nodig is. De verwijzing
naar de voorschriften betreffende de financiële verslaggeving in
artikel 2:452 en 2:454 BW is vanuit oogpunt van consistentie in lijn
gebracht met de verwijzing zoals deze in artikel 2, eerste lid, van de Wtfv
is opgenomen.
De wijziging van artikel 2:454 BW maakt het mogelijk dat de AFM een
aanbeveling als bedoeld in artikel 3, tweede lid, van de Wtfv via de OK kan
afdwingen voor alle onder toezicht staande instellingen. Thans kan de
AFM dit ten aanzien van buitenlandse onder toezicht staande instellingen.
Eén respondent voerde aan dat de AFM in feite al de mogelijkheid heeft
om ten aanzien van Nederlandse onder toezicht staande instellingen op
grond van artikel 2:447 BW een aanbeveling af te dwingen. Deze
respondent was het oneens met de motivering dat de maatregel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

33

artikel 2:447 BW te ingrijpend kan zijn in sommige gevallen. Volgens deze
respondent is de voorgestelde maatregel op basis van artikel 2:454 BW
even ingrijpend. Uit de eerste evaluatie van de Wtfv blijkt echter dat er
onduidelijkheid bestaat over de vraag of artikel 2:447 BW inderdaad de
mogelijkheid biedt om aanbevelingen op grond van artikel 2:447 BW af te
dwingen. De onderzoekers concluderen uiteindelijk dat het wenselijk is dat
de AFM de expliciete bevoegdheid krijgt om via de Ondernemingskamer
aanbevelingen afdwingbaar te maken in die zin dat de AFM de Ondernemingskamer kan verzoeken de onderneming te bevelen een bericht in de
zin van artikel 3 lid 2 Wftv algemeen verkrijgbaar te stellen. Met dit
wetsvoorstel wordt die aanbeveling opgevolgd. Verder kan worden
verdedigd dat het algemeen verkrijgbaar stellen van een mededeling
waarin aangegeven wordt op welke wijze waarop de jaarrekeningvoorschriften in de toekomst zullen worden toegepast een minder ingrijpende
maatregel is dan aanpassing en nieuwe deponering van de financiële
verslaggeving.
De wijzigingen in artikel 5:25c van de Wft strekken ertoe dat de gebruiker
van de informatie uit de financiële verslaggeving op een eenduidige wijze
geïnformeerd wordt over wijzigingen in of gebeurtenissen met betrekking
tot de jaarlijkse financiële verslaggeving die zich voordoen nadat deze is
opgemaakt. Eén partij wees op een situatie die niet onder de beoogde
wijzigingen zou vallen. Wanneer er tussen het moment dat de
opgemaakte jaarlijkse financiële verslaggeving algemeen verkrijgbaar is
gesteld en het moment waarop deze wordt vastgesteld, zich feiten of
omstandigheden voordoen die onontbeerlijk zijn voor het inzicht dat de
financiële verslaggeving moet bieden, zou het volgens deze partij
wenselijk zijn dat de uitgevende instellingen gebruikers van de financiële
verslaggeving van deze feiten of omstandigheden op de hoogte stellen.
Het is inderdaad wenselijk dat in een dergelijke situatie gebruikers van de
financiële verslaggeving op de hoogte worden gebracht. Het wetsvoorstel
is dienovereenkomstig aangepast. Zie verder de artikelsgewijze toelichting
op onderdeel EEEE van artikel I van deze wet.
Een andere partij wees in het kader van de wijzigingen in artikel 5:25c van
de Wft op de mogelijke samenhang met de verplichting om koersgevoelige informatie te openbaren (artikel 5:25i van de Wft). Wijzigingen in
of gebeurtenissen met betrekking tot de jaarlijkse financiële verslaggeving
zullen waarschijnlijk kwalificeren als koersgevoelige informatie en zouden
in dat geval als zodanig openbaar gemaakt moeten worden. De reikwijdte
van artikel 5:25c is echter niet gelijk aan de reikwijdte van artikel 5:25i.
Daarom is ervoor gekozen om aan te sluiten bij de transparantieverplichtingen betreffende de financiële verslaggeving.
Een partij betoogde dat het logischer zou zijn, gezien het doel van de
wijzigingen in artikel 5:25c van de Wft, om te bepalen dat er onverwijld
een persbericht opgesteld moet worden na de vaststelling van de
jaarlijkse financiële verslaggeving indien deze afwijkt van de opgemaakte
stukken, in plaats van vijf dagen na vaststelling. Dit wordt onderschreven
en het achtste lid is daartoe aangepast.
Eén respondent is van mening dat het thematisch onderzoek dat de AFM
verricht in het kader van het toezicht op de financiële verslaggeving
gehinderd wordt door het feit dat de AFM pas informatie mag opvragen
bij individuele instellingen wanneer de AFM twijfel heeft over een juiste
toepassing van de voorschriften betreffende de financiële verslaggeving.
Per 1 januari 2013 is de Wet op het accountantsberoep in werking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

34

getreden.27 Als gevolg van een amendement van de Leden Van Vliet,
Irrgang, Plasterk en Braakhuis op het wetsvoorstel Wet op het accountantsberoep is de systematiek van de Wtfv in dit opzicht gewijzigd: twijfel
over een juiste toepassing van de voorschriften betreffende de financiële
verslaggeving is niet langer een vereiste voor het vragen van een nadere
toelichting.28 Zo thematisch onderzoek al gehinderd werd door de oude
systematiek van de Wtfv, zal dit thans niet langer het geval zijn.
§ 6. Vermogensscheiding beleggingsinstellingen en icbe’s
a. inleiding
In de onderdelen WWW, YYY, ZZZ wordt geëxpliciteerd dat de juridische
eigendom van de activa van een beleggingsfonds of fonds voor collectieve belegging in effecten moet worden gehouden door een entiteit met
als enig statutair doel het houden van de juridische eigendom van een of
meerdere beleggingsfondsen, al dan niet tezamen met het bewaren en
administreren van de activa. Verder wordt de rangregeling ook van
toepassing verklaard op beleggingsmaatschappijen en maatschappijen
voor collectieve belegging in effecten.
De vermogensscheiding voor beleggingsinstellingen is opgenomen in
artikel 4:37j van de Wft en voor instellingen voor collectieve belegging in
effecten (icbe’s) in de artikelen 4:44 en 4:45 van de Wft. Het onderscheid
tussen beleggingsinstellingen en icbe’s is geïntroduceerd in het
wetsvoorstel ter implementatie van de richtlijn beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen (inwerking getreden op 22 juli 2013).29
b. wijzigingen vermogensscheiding
De regels over vermogensscheiding voor de activa van beleggingsinstellingen en icbe’s zorgen ervoor dat de schuldeisers van een beleggingsfonds of fondsen voor collectieve belegging in effecten hun vorderingen
niet kunnen verhalen op andere (sub)fondsen, dan wel de beheerder van
het fonds. Tegelijk kunnen door de vermogensscheiding vorderingen van
derden niet worden verhaald op het vermogen van de fondsen. Op deze
wijze worden besmettingsrisico’s tussen de fondsen voorkomen en draagt
een adequaat regime voor vermogensscheiding bij aan de bescherming
van de belegger.
De onderstaande wijzigingen met betrekking tot vermogensscheiding bij
beleggingsinstellingen en icbe’s worden voorgesteld:
1.

In het onderhavige wetsvoorstel wordt verduidelijkt dat de juridische
eigendom van de activa van een beleggingsfonds of fonds voor
collectieve belegging in effecten wordt gehouden door een entiteit
met als enig statutair doel het houden van de juridische eigendom
van de activa van een of meerdere fondsen.

2.

De huidige rangregeling regelt dat de activa van een beleggingsfonds
of een fonds voor collectieve belegging in effecten uitsluitend mogen
worden aangewend voor vorderingen die betrekking hebben op het
beheer en het bewaren van het beleggingsfonds en op de rechten
van deelneming. De facto leidt dit ertoe dat het vermogen van een
beleggingsfonds afgescheiden is van het vermogen van de entiteit
die de juridische eigendom van de activa houdt. Deze rangregeling is

27

Stb. 2012, 681.
Kamerstukken II 2011/12, 33 025, nr. 15.
29
Kamerstukken II 2011/12, 33 235, nr. 2.
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

35

voor beleggingsfondsen opgenomen in artikel 4:37j, vierde tot en met
achtste lid, van de Wft en voor de fondsen voor collectieve belegging
in effecten in artikel 4:45, eerste tot en met vierde lid, van de Wft.
Voorgesteld wordt om de rangregeling uit te breiden naar beleggingsmaatschappijen en maatschappijen voor collectieve belegging
in effecten. Tevens wordt verduidelijkt welke vorderingen kunnen
worden verhaald.
Consultatie
Tijdens de consultatietermijn zijn reacties ten aanzien van vermogensscheiding ontvangen. In deze consultatiereacties heeft een aantal partijen
bezwaar aangetekend tegen de uitbreiding van de vermogensscheiding
naar beleggingsmaatschappijen en maatschappijen voor collectieve
belegging in effecten. Het gaat dan om de verplichting tot het onderbrengen van de juridische eigendom van de activa in een afzonderlijke
entiteit die de juridische eigendom houdt indien op grond van het
beleggingsbeleid een reëel risico bestaat dat het vermogen van de
beleggingsinstelling en het vermogen van de entiteit die de juridische
eigendom van de activa houdt ontoereikend zullen zijn voor voldoening
van vorderingen als bedoeld in de artikelen 4:37j, vijfde lid, en 4:45, eerste
lid, en andere vorderingen dan bedoeld in voornoemde artikelleden.
Aangezien de lasten die gemoeid zijn met bovenstaande verplichting niet
opwegen tegen de risico’s voor beleggingsmaatschappijen en maatschappijen voor collectieve belegging in effecten, wordt de voorgestelde
verplichting voor het oprichten van een afzonderlijke entiteit voor
beleggingsmaatschappijen en maatschappijen voor collectieve belegging
in effecten geschrapt. Tevens wordt de verplichting geschrapt voor
beleggingsfondsen en fondsen voor collectieve belegging in effecten om
een aparte entiteit op te richten die de juridische eigendom houdt van de
activa uitsluitend ten behoeve van dat beleggingsfonds of fonds voor
collectieve belegging in effecten indien sprake is van een reëel risico dat
andere vorderingen dan bedoeld in de artikelen 4:37j, vijfde lid, en 4:45,
eerste lid, niet kunnen worden voldaan.
De voorgestelde invoering van de rangregeling voor alle beleggingsinstellingen en icbe’s blijft gehandhaafd.
Tevens wordt naar aanleiding van de consultatiereacties in het
wetsvoorstel verduidelijkt dat een beleggingsfonds of fonds voor
collectieve belegging in effecten de juridische eigendom van de activa
moet onderbrengen in een entiteit met als enig statutair doel het houden
van de juridische eigendom van de activa van een of meerdere fondsen.
§ 7. Bankspaardeposito’s eigen woning
a. inleiding
Op grond van het depositogarantiestelsel keert DNB vergoedingen uit aan
depositohouders die een deposito aanhouden bij een bank die, kort
gezegd, in een insolventiesituatie is komen te verkeren. Voor het
overgrote deel van de deposito’s bestaan daar goede gronden voor. Het
depositogarantiestelsel draagt bij aan het voorkomen van een verstoring
van het betalingsverkeer. Doordat depositohouders weten dat zij in geval
van een deconfiture van hun bank op korte termijn een vergoeding van
DNB zullen ontvangen, hebben zij minder de behoefte snel het deposito
op te nemen of naar een andere bank over te maken. Aldus wordt de kans
op een bankrun verkleind. Een bankrun zou niet alleen de teloorgang van
de bank kunnen bewerkstelligen of bespoedigen, maar ook een eventuele
afwikkeling minder controleerbaar maken. Daarnaast voorkomt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

36

depositogarantiestelsel dat depositohouders hun deposito’s in rook zien
opgaan: in plaats van een vordering op de boedel waarop zij wellicht
slechts een percentage uitgekeerd zullen krijgen, ontvangen zij een
vergoeding tot maximaal € 100.000 van het depositogarantiestelsel.
Deze gronden gaan niet op voor de zogeheten bankspaardeposito’s voor
zover zij zijn verbonden met een schuld van de depositohouder. In de zin
van dit wetsvoorstel is een «bankspaardeposito eigen woning» een
spaarrekening eigen woning in de zin van artikel 10bis.5, tweede lid, van
de Wet inkomstenbelasting 2001. Van een spaarrekening eigen woning in
de zin van die wet is sprake indien het betreft een rekening bij een bank
waarbij de volgende voorwaarden in acht worden genomen:
a. de rekeninghouder heeft een eigen woning met een eigenwoningschuld;
b. de rekening is geblokkeerd en wordt slechts eenmalig gedeblokkeerd
ter aflossing van de eigenwoningschuld;
c. ten minste 15 jaar, of tot het overlijden van de rekeninghouder of zijn
partner, wordt jaarlijks een bedrag naar de rekening overgemaakt
waarbij het hoogste totaal van in een jaar overgemaakte bedragen
niet meer bedraagt dan het tienvoud van het laagste totaal van in een
jaar overgemaakte bedragen; ingeval een spaarrekening met ingang
van enig tijdstip wordt aangeduid als spaarrekening eigen woning
wordt het op dat tijdstip aanwezige tegoed aangemerkt als eerste
overmaking;
d. de op de rekening genoten inkomsten worden bijgeboekt op de
rekening; bij deblokkering in de loop van het tijdvak waarover
inkomsten worden genoten, vindt eerst nog bijboeking van die
inkomsten plaats voordat tot deblokkering wordt overgegaan;
e. de bank is een financiële onderneming die op grond van de Wft in
Nederland het bedrijf van bank mag uitoefenen.
De depositohouder en de bank zijn overeengekomen dat het saldo wordt
verrekend met de specifieke verplichtingen jegens de bank. Anders
gezegd: de depositohouder bouwt een deposito op dat voor de bank als
zekerheid dient tot nakoming van de verplichtingen jegens de bank.
b. waarom gelden de gronden voor het depositogarantiestelsel
niet voor verbonden bankspaardeposito’s?
De redenen waarom de genoemde gronden niet gelden voor bankspaardeposito’s eigen woning zijn de volgende. Ten eerste is in overeenkomsten tussen de banken en de depositohouders overeengekomen dat
de depositohouder niet vrijelijk kan beschikken over een bankspaardeposito’s eigen woning. Een depositohouder kan dus niet snel zijn bankspaardeposito opnemen, ook niet wanneer hij een deconfiture van zijn bank
vreest. Afhankelijk van de met de bank overeengekomen voorwaarden en
eventueel op straffe van een boete kan een bankspaardeposito eigen
woning wel worden overgesloten naar een andere financiële instelling.
Anders dan bij gewone deposito’s is het echter in de praktijk niet mogelijk
om door middel van internetbankieren een bankspaardeposito eigen
woning zeer snel naar een andere bank over te maken. Verbonden
bankspaardeposito’s spelen dus geen grote rol bij een mogelijke bankrun
of bij het verkleinen van de kans daarop. Ten tweede dient een bankspaardeposito eigen woning als zekerheid voor de bank voor de nakoming door
de depositohouder van verplichtingen jegens de bank uit anderen hoofde
dan de deposito-overeenkomst. Wanneer de depositohouder een
vergoeding zou krijgen in geval van de toepassing van het depositogarantiestelsel, waarover hij vrijelijk zou kunnen beschikken, verliest de bank de
zekerheid dat de middelen worden aangewend voor de nakoming van de
verplichtingen jegens haar. Ten derde speelt ook het argument dat de
depositohouder zijn deposito in rook ziet opgaan in de gekozen oplossing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

37

niet: indien het bankspaardeposito wordt verrekend met de eigenwoning
schuld gaat weliswaar het saldo van het bankspaardeposito omlaag, maar
daar staat tegenover dat zijn hypotheekschuld met hetzelfde bedrag wordt
verminderd. De netto-schuldenpositie van de depositohouder blijft dus
gelijk.
c. uitgangspunten voor bijzondere behandeling verbonden
bankspaardeposito’s
Tot 30 juli 2011 hield DNB bij de vaststelling van de vergoeding op grond
van het depositogarantiestelsel rekening met de verrekeningsbevoegdheid van een depositohouder. 30 Bij een bankspaardeposito eigen
woning met een daartegenover staande verplichting jegens de bank werd
per saldo dus geen vergoeding uitgekeerd door DNB. In verband met de
inkorting van de termijn waarbinnen DNB tot uitkering moet overgaan
wordt vanaf 30 juli 2011 bij de vaststelling van de vergoeding geen
rekening meer gehouden met de verrekeningsbevoegdheid van een
depositohouder in verband met de inkorting van de termijn waarbinnen
tot uitkering van de vergoeding moet worden overgegaan. Bij nader inzien
verdienen de bankspaardeposito’s eigen woning, gezien hun bijzondere
karakter, in dit kader een bijzondere behandeling, zowel vanuit het
oogpunt van het depositogarantiestelsel als vanuit het oogpunt van de
overdrachtsregeling, de noodregeling en het faillissement. Daarbij gelden
drie uitgangspunten. (1) Het ligt om de zojuist beschreven redenen niet
voor de hand dat bankspaardeposito’s eigen woningvoor vergoeding op
grond van het depositogarantiestelsel in aanmerking komen. (2) De
depositohouders dienen wel beschermd te zijn in de zin dat zij niet slechts
een gedeelte uit de boedel ontvangen voor hun bankspaardeposito eigen
woning terwijl zij hun met het deposito verbonden schuld aan de bank wel
volledig zouden moeten voldoen. (3) De zekerheidsfunctie die het
bankspaardeposito eigen woning voor de bank vervult, dient onverlet te
worden gelaten.
d. gekozen oplossing
Gekozen is voor de volgende oplossing. Op het tijdstip waarop zich een
bepaalde gebeurtenis voordoet (vaststelling door DNB van betalingsonmacht, noodregeling of faillissement) bij de bank waar een bankspaardeposito eigen woning wordt aangehouden, worden dat bankspaardeposito
eigen woning en de daarmee verbonden schuld tot hun gemeenschappelijk beloop opeisbaar en worden zij met elkaar verrekend, ook wanneer
het bankspaardeposito eigen woning bij een andere bank wordt aangehouden dan de bank waaraan de depositohouder de verbonden schuld
heeft. Doorgaans zal het bankspaardeposito eigen woning kleiner zijn dan
de verbonden schuld. Dit betekent dat het bankspaardeposito eigen
woning op € 0 zal worden gesteld en de verbonden schuld met hetzelfde
bedrag zal worden verminderd als het bedrag waarmee het bankspaardeposito eigen woning is verlaagd. Het gevolg is dat de depositohouder
geen aanspraak kan maken op een vergoeding van het depositogarantiestelsel ter zake van het verbonden bankspaardeposito: het saldo van het
bankspaardeposito eigen woning bedraagt immers nihil. Voor de goede
orde wordt opgemerkt dat de depositohouder wel een aanspraak op het
depositogarantiestelsel heeft voor andere deposito’s die hij bij de
probleeminstelling aanhoudt. Het maximum van € 100.000 geldt voor de
30

Besluit van 8 juli 2011, houdende wijziging van het Besluit bijzondere prudentiële maatregelen, beleggerscompensatie en depositogarantie Wft in verband met de uitvoering van
Richtlijn nr. 2009/14/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van
11 maart 2009 tot wijziging van Richtlijn 94/19/EG inzake de depositogarantiestelsels wat
dekking en uitbetalingstermijn betreft (Stb. 2011, 374); in werking getreden op 30 juli 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

38

deposito’s die de depositohouder bij de probleeminstelling aanhoudt
nadat de verrekening van het bankspaardeposito eigen woning met de
verbonden schuld heeft plaatsgevonden. In de praktijk is het zo goed als
uitgesloten dat een bankspaardeposito eigen woning groter is dan de
verbonden schuld, maar mocht dat onwaarschijnlijke geval zich toch
voordoen, dan heeft de depositohouder een aanspraak op het depositogarantiestelsel voor het gedeelte van het bankspaardeposito eigen woning
dat resteert na de verrekening.
Een en ander lijkt vanuit praktisch oogpunt zeer sterk op een terugkeer
naar de situatie van vóór 30 juli 2011 met betrekking tot verbonden
bankspaardeposito’s eigen woning in die zin dat het uiteindelijke resultaat
voor het depositogarantiestelsel vergelijkbaar is. Daaraan doet niet af dat
de juridische vormgeving niet identiek is. In het kader van dat laatste kan
worden opgemerkt dat in het thans voorliggende wetsvoorstel de
verrekening van rechtswege plaatsvindt en het verbonden bankspaardeposito eigen woning dus daadwerkelijk wordt verrekend met de
hypotheek, in tegenstelling tot de situatie vóór 30 juli 2011. Toen vond
voor de vaststelling van de uitkering op grond van het depositogarantiestelsel slechts een «papieren» verrekening van de tegoeden en schulden
plaats, en geen daadwerkelijke verrekening (zie hierna). In beide situaties
wordt voor de toepassing van het depositogarantiestelsel echter
verrekend. Tot 30 juli 2011 was in artikel 26, derde lid, Besluit bijzondere
prudentiële maatregelen, beleggerscompensatie en depositogarantie Wft
(hierna: Besluit Bpmbd Wft) bepaald dat bij het vaststellen van de waarde
van een vastgestelde vordering (het deposito) DNB rekening houdt met de
mogelijke bevoegdheden om die vordering en andere vorderingen
onderling op grond van de wet of overeenkomst te verrekenen. Deze
bepaling kwam erop neer dat DNB ervan uitging dat de depositohouder
zijn vorderingen op de bank en zijn schulden aan de bank met elkaar
verrekende. Vervolgens vergoedde DNB aan de depositohouder het
bedrag dat na een dergelijke verrekening aan deposito’s zou resteren.
Wanneer iemand een hypotheekschuld had aan een bepaalde bank, was
in de praktijk de schuld aan de bank altijd groter dan het deposito, zodat
het saldo van het deposito op nihil werd gesteld en DNB geen bedrag
uitkeerde. Ofschoon dat niet uitdrukkelijk in de wet was bepaald, lag het in
die situatie voor de hand dat de depositohouder vervolgens inderdaad
gebruik maakte van zijn verrekeningsbevoegdheid. Anders zou hij immers
het volledige openstaande bedrag aan schuld nog aan de bank moeten
aflossen en een vordering op de boedel van de probleeminstelling
houden zonder daarvoor vergoeding van DNB te hebben ontvangen.
Anders dan in de situatie vóór 30 juli 2011 wordt in het thans voorliggende voorstel uitdrukkelijk bepaald dat er wordt verrekend, maar voor de
praktijk maakt dat weinig tot geen verschil met de situatie vóór 31 juli
2011 nu het in die situatie voor de hand lag dat de depositohouder
gebruik zou maken van zijn verrekeningsbevoegdheid.
Overwogen is te bepalen dat bankspaardeposito’s eigen woning geen
gegarandeerde deposito’s zijn, met andere woorden, dat zij niet onder de
dekking van het depositogarantiestelsel vallen. Daarvan is afgezien. In de
eerste plaats laat de techniek van de EU richtlijn depositogarantietselsels31 dat niet toe: bankspaardeposito’s eigen woning worden niet
genoemd in Bijlage 1 bij de richtlijn met toegestane uitsluitingen. In dit
verband wordt erop gewezen dat tijdens de voorbereidingen van de
wijzigingen van de richtlijn depositogarantiestelsels de problematiek met
betrekking tot de bankspaardeposito’s eigen woning is onderkend. Het
Europees Parlement heeft een amendement voorgesteld, dat bepaalt dat
31

Richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake depositogarantiestelsels (PbEG L135, blz. 5).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

39

bankspaardeposito’s eigen woning worden uitgesloten van de dekking,
waarbij «op grond van de wet of de contractuele overeenkomst het
bedrag van de deposito’s in omstandigheden waarin het deposito anders
een niet-beschikbaar deposito zou zijn geworden, door de deposant kan
worden verrekend of automatisch wordt verrekend met die verplichtingen». In de onderhandelingen over de wijziging van de richtlijn en in de
triloog tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en
de Europese Commissie is evenwel geen overeenstemming bereikt over
het richtlijnvoorstel als geheel, hetgeen overigens niets van doen had met
de problematiek inzake de bankspaardeposito’s eigen woning. Het is
onzeker of en wanneer er overeenstemming wordt bereikt over de
wijzigingen van de richtlijn. Het is niet wenselijk daarop te wachten.
Daarom wordt nu al een wijziging in de Wft voorgesteld, om de redenen,
hierboven genoemd in subparagraaf b. Overigens zou een uitsluiting van
bankspaardeposito’s eigen woning niet voldoende zijn om aan alle drie de
genoemde uitgangspunten te voldoen. Daarmee zou immers nog niet zijn
bereikt dat deze deposito’s dienen als zekerheid en worden aangewend
om een schuld van de depositohouder aan de bank te voldoen. Dat wordt
in het wetsvoorstel wel bepaald.
e. overdracht deposito-overeenkomsten
De middelen van het depositogarantiestelsel kunnen niet alleen worden
aangewend voor vergoedingen aan de depositohouders, maar ook voor
de overdracht van deposito-overeenkomsten op grond van een
overdrachtsplan in het kader van een overdrachtsregeling, noodregeling
of faillissement (artikel 3:159h). In dit verband zijn twee kwesties geregeld:
(1) neemt de overnemer naast de bankspaardeposito’s eigen woning ook
de daarmee verbonden eigenwoningschulden over en (2) wat geldt er met
betrekking tot de bijdrage uit het depositogarantiestelsel voor de
overgenomen bankspaardeposito’s?
Ad 1.
Er zijn twee mogelijkheden: (1) zowel de bankspaardeposito’s als de
eigenwoningschulden worden overgedragen, en dan vindt er geen
verrekening plaats; en (2) geen van beide wordt overgedragen, en dan
vindt er wel verrekening plaats. Bepaald is dat, indien het overdrachtsplan
betrekking heeft op verbonden bankspaardeposito’s, de daarmee
verbonden eigenwoningschuld aan de probleeminstelling eveneens
overgaat, tenzij anders is bepaald in het overdrachtsplan. Is in het
overdrachtsplan niet anders bepaald, dan neemt de overnemer dus ook
de verbonden schulden aan de probleeminstelling over. Voor het geval
waarin goedkeuring van het overdrachtsplan wordt verzocht in het kader
van een overdrachtsregeling – dus zonder verzoek om het uitspreken van
de noodregeling of het faillissement – geldt het volgende: volgt uit het
overdrachtsplan dat de verbonden eigenwoningschulden aan de
probleeminstelling niet worden overgedragen, dan blijven zij achter bij de
probleeminstelling.
Ingeval een verzoek om goedkeuring van een overdrachtsplan wordt
gedaan tegelijkertijd met een verzoek om het uitspreken van de noodregeling of het faillissement zou zonder nadere regeling onduidelijk zijn wat
er rechtens gebeurt. Op grond van de voorgestelde regel worden de
bankspaardeposito’s verrekend met de daarmee verbonden eigenwoningschuld op het tijdstip dat de noodregeling wordt uitgesproken, terwijl het
de bedoeling van het overdrachtsplan is dat zij worden overgedragen.
Ook in deze situatie geldt dat in beginsel een en ander aan de DNB de
overnemer wordt overgelaten. Wanneer het overdrachtsplan daarover
evenwel niets bepaalt, dient de wet de onduidelijkheid weg te nemen. De
hierboven toegelichte regel geldt ook in geval van noodregeling of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

40

faillissement. Dit komt erop neer dat, indien het overdrachtsplan ook op
de bankspaardeposito’s eigen woning betrekking heeft, de verbonden
schuld eveneens overgaat en artikel 3:265d van de Wet op het financieel
toezicht buiten toepassing blijft, tenzij in het overdrachtsplan anders is
bepaald. Voor de goede orde wordt in de tweede plaats opgemerkt dat,
indien enerzijds in het overdrachtsplan is bepaald dat de verbonden
schulden niet overgaan dan wel niet is bepaald dat de verbonden
schulden overgaan, maar anderzijds niets is bepaald omtrent de
toepassing van artikel 3:265d, dit impliceert dat artikel 3:265d toch van
toepassing is. Anders gezegd: wanneer de verbonden schulden niet
overgaan, wordt er verrekend.
Ad 2.
Zoals zojuist is toegelicht, neemt de overnemer ook de verbonden
schulden over wanneer het overdrachtsplan voorziet in een overdracht
van bankspaardeposito’s tenzij anders is bepaald. Er is dan geen reden
meer om hem ook nog eens middelen uit het depositogarantiestelsel ter
beschikking te stellen, naast de andere redenen waarom het depositogarantiestelsel niet is bedoeld voor bankspaardeposito’s eigen woning die
zijn verbonden met een schuld aan de bank. Men zou dit aldus kunnen
zien dat de overdracht van bankspaardeposito’s wordt gefinancierd
doordat de daarmee verbonden schulden eveneens overgaan. Voorziet
het overdrachtsplan niet erin dat de verbonden schulden eveneens
overgaan, dan mag worden verwacht dat partijen op een andere wijze in
de financiering hebben voorzien. Het betreft immers professionele
partijen die bewust afwijken van regelend recht. Voor de goede orde
wordt opgemerkt dat sprake kan zijn van uitvoering van het
overdrachtsplan in het kader van een overdrachtsregeling en er geen
sprake is van het een noodregeling, faillissement of inwerkingstelling van
het depositogarantiestelsel. In die situatie is dus niet voldaan aan een
voorwaarde voor verrekening van rechtswege (uitspreken van de
noodregeling of faillissement of inwerkingstelling van het depositogarantiestelsel). Ook in dat geval kan DNB niet een bedrag beschikbaar stellen
voor de overgang van deposito-overeenkomsten.
f. ex ante financiering depositogarantiestelsel
Aandacht verdient nog dat het voornemen bestaat de nu nog bestaande
ex post financiering van het depositogarantiestelsel te wijzigen in een ex
ante financiering. Een conceptbesluit daartoe is in het kader van een
zogeheten voorhangprocedure aan beide Kamers der Staten-Generaal
gezonden. Mede daarom sta ik nu in het kort stil bij de verhouding tussen
het thans voorliggende voorstel en de invoering van een ex ante
financiering van het DGS. Banken zullen elk kwartaal een bijdrage storten
in het depositogarantiefonds, dat wordt beheerd door de op te richten
Stichting depositogarantiefonds. De bankspaardeposito’s eigen woning
dienen niet te worden meegeteld voor de berekening van de hoogte van
de depositobasis en de individuele doelomvang. De depositobasis is het
bedrag van de bij een bank aangehouden gegarandeerde deposito’s. Het
basisbedrag dat een bank elk kwartaal dient te betalen aan de nog op te
richten Stichting Depositogarantiefonds totdat de individuele doelomvang
is bereikt, is 1& basispunt van de depositobasis. Het is niet redelijk dat
banken een bijdrage aan de Stichting Depositogarantiefonds zouden
moeten betalen over de bij hen aangehouden bankspaardeposito’s eigen
woning, nu in de praktijk het depositogarantiestelsel geen vergoedingen
zal betalen ter zake van die deposito’s; deze zullen immers door de
verrekening met de verbonden schuld teniet zijn gegaan. Indien het thans
voorliggende wetsvoorstel door beide Kamers van de Staten-Generaal
wordt aangenomen en het wetsvoorstel tot wet wordt verheven, zal in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

41

Besluit BPMBD Wft worden opgenomen dat bankspaardeposito’s eigen
woning niet meetellen voor de depositobasis.
Iets soortgelijks geldt voor de individuele doelomvang. Dat is het bedrag
dat door een bank in het depositogarantiefonds moet worden
opgebouwd, en bedraagt een procent van de bij die bank aangehouden
deposito’s. Omdat ter zake van bankspaardeposito’s eigen woning in de
praktijk geen beroep zal worden gedaan op het depositogarantiestelsel, is
het niet redelijk dat deze deposito’s wel in beschouwing zouden worden
genomen bij de berekening van de hoogte van het bedrag dat een bank in
het depositogarantiefonds moet opbouwen.
g. multilaterale verrekening
Tot slot verdient aandacht de situatie waarin een cliënt een eigenwoningschuld heeft aan een kredietverschaffer A, en een daarmee verbonden
bankspaardeposito’s eigen woning aanhoudt bij een ander, namelijk bank
B.
Het bankspaardeposito zal ook in dit geval moeten aangroeien tot het
uitstaande leningbedrag. De cliënt zal hiervoor regelmatig het deposito
dienen te verhogen. Kredietverschaffer A bedingt een pandrecht op het
deposito. De door bank B te betalen rente op het deposito zal gelijk zijn
aan de door de cliënt te betalen hypotheekrente aan kredietverschaffer A.
Deze depositorente is echter geen marktconforme rente en daarom zal
bank B de ontvangen depositobedragen doorsluizen naar kredietverschaffer A. Bank B zal ter compensatie een vordering krijgen op kredietverschaffer A voor een bedrag gelijk aan het deposito plus de
aangroeiende rente die bank B aan de cliënt over het deposito
verschuldigd is (de rente wordt echter niet betaald maar gekapitaliseerd).
Het door kredietverschaffer A aan bank B verschuldigde rentebedrag
ontvangt kredietverschaffer A van de cliënt omdat deze rente blijft betalen
over de volledige hoofdsom van de lening en er wordt dus geen rekening
gehouden met het reeds door de cliënt gestorte depositobedrag.
Kredietverschaffer A zal op einddatum van de eigenwoningschuld een
bedrag gelijk aan het uitstaande depositobedrag met rente dienen te
betalen aan bank B en doet dit middels de terugbetaling van de eigenwoningschuld door de cliënt. Anderzijds is bank B op dat moment verplicht
om het depositobedrag met rente aan kredietverschaffer A te betalen,
onder meer op basis van het pandrecht dat kredietverschaffer A op het
deposito heeft.
Het arrangement tussen kredietverschaffer A en bank B kan op verschillende wijzen worden geconstrueerd. Het kan gegoten zijn in de vorm van
een lening, een subparticipatie van bank B in de betrokken hypothecaire
vorderingen of middels een al dan niet stille cessie door kredietverschaffer A aan bank B van een deel van de relevante hypothecaire
vordering dat gelijk is het uitstaande bedrag al dan niet met rente van het
deposito. De arrangementen zullen ook bepalen dat, ingeval bank B niet
aan haar verplichtingen uit hoofde van het bankspaardeposito voldoet, en
de cliënt vervolgens een bedrag inhoudt op het bedrag dat het
verschuldigd is aan kredietverschaffer A uit hoofde van de eigenwoningschuld – hetgeen de cliënt normaliter zal doen – het bedrag waarop bank
B recht heeft zal worden verminderd met het aldus ingehouden bedrag.
Wanneer dit niet zo zou zijn geregeld, zou kredietverschaffer A bij een
deconfiture van bank B minder geld ontvangen van zijn cliënt – die in
geval het deposito niet volledig kan worden terugbetaald het niet
ontvangen bedrag zal inhouden – terwijl hij een bedrag gelijk aan het
deposito met rente nog steeds aan bank B zou zijn verschuldigd. Bedoelde
arrangementen kunnen dit voorkomen. Bedoelde arrangementen kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

42

ook voorzien in de situatie waarin bank B niet het volledige bankspaardeposito aan bank A ter beschikking heeft gesteld.
In het kader van het depositogarantiestelsel kunnen zich twee situaties
voordoen. De eerste situatie is die waarin DNB het depositogarantiestelsel
in werking stelt. Stel dat een cliënt een eigenwoningschuld heeft aan
kredietverschaffer A van € 100.000 en bij bank B een bankspaardeposito
eigen woning van € 30.000 aanhoudt Op het tijdstip dat DNB het
depositogarantiestelsel in werking stelt vindt er verrekening plaats op
dezelfde wijze als in de situatie waarin het bankspaardeposito eigen
woning wordt aangehouden bij dezelfde onderneming als die waaraan de
verbonden eigenwoningschuld moet worden voldaan. Het saldo van het
deposito dat wordt aangehouden bij bank B wordt op nihil gesteld en de
vordering van kredietverschaffer A op de cliënt wordt verminderd tot
€ 70.000. Het bedrag waarop bank B jegens kredietverschaffer A recht
heeft uit hoofde van eerdergenoemde arrangementen zal ook worden
verminderd met € 30.000. Op die wijze blijven de netto posities van de
depositohouder, A en B gelijk.
Er is voor gekozen geen aparte regeling op te nemen voor het geval
waarin de hypotheekschuld en het daarmee verbonden bankspaardeposito niet bij dezelfde instelling zijn ondergebracht. In theorie zou
kredietverschaffer A hierdoor nadeel kunnen lijden, namelijk wanneer hij
en bank B geen arrangement als hierboven beschreven heeft gesloten. In
praktijk hebben bank B en kredietverschaffer A evenwel zo goed als altijd
een dergelijk arrangement gesloten. Overwogen is een alternatief waarin
niet wordt verrekend in gevallen waarin kredietverschaffer A daardoor in
zijn netto schuldenpositie wordt geschaad. Een dergelijk alternatief heeft
echter meer dan een nadeel. Het eerste nadeel is dat partijen niet worden
geprikkeld om een arrangement te sluiten waarmee wordt voorkomen dat
de kosten worden afgewenteld op het depositogarantiestelsel. Door niets
overeen te komen zouden bank B en kredietverschaffer A bewerkstelligen
dat niet wordt verrekend, en dus dat het depositogarantiestelsel aan de
cliënt zou uitbetalen. Het tweede nadeel is dat DNB per geval zou moeten
beoordelen of kredietverschaffer A in zijn netto schuldenpositie wordt
geschaad, en dus of partijen een overeenkomst waarin het nadeel wordt
opgeheven, hebben gesloten. Gelet op de relatief korte termijn
waarbinnen DNB de vergoedingen op grond van het depositogarantiefonds moet betalen, kan dat niet van DNB worden gevergd. Bovendien
moet het voordeel van een dergelijke alternatieve regeling niet worden
overschat. De cliënt zou in die regeling een bedrag ontvangen van het
depositogarantiestelsel, maar of kredietverschaffer A de cliënt kan
dwingen dat bedrag aan te wenden voor het aflossen van de schuld aan
kredietverschaffer A, is de vraag. Anders gezegd: kredietverschaffer A
heeft in de alternatieve regeling geen zekerheid dat hij het opgebouwde
bedrag ontvangt. Ten slotte moet worden bedacht dat een hypotheekschuld vaak groter is dan € 100.000, het maximale bedrag dat een
depositohouder ingevolge het depositogarantieststelsel ontvangt. Het zal
in de praktijk dus gewoonlijk gaan om een slechts gedeelte van de
hypothecaire vordering.
De tweede situatie is die waarin DNB wenst dat de bij B aangehouden
deposito’s in een overdrachtsregeling als bedoeld in artikel 3:159ij worden
overgedragen aan bank C in verband met tekenen van een gevaarlijke
ontwikkeling bij bank B. Het overdrachtsplan kan slechts betrekking
hebben op de bankspaardeposito’s eigen woning die worden aangehouden bij de probleeminstelling, in het voorbeeld dus bank B. De
eigenwoningschuld aan A kan niet op grond van het overdrachtsplan dat
betrekking heeft op B worden overgedragen. Zonder nadere bepaling zou
de overnemer in dat geval een bankspaardeposito eigen woning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

43

overnemen maar daarvoor geen «compensatie» krijgen, noch in de vorm
van een verbonden eigenwoningschuld, noch in de vorm van een
vergoeding van het depositogarantiestelsel. Het ligt om die reden niet
voor de hand dat het overdrachtsplan mede betrekking heeft op
bankspaardeposito’s eigen woning waarmee eigenwoningschulden aan
een ander dan de probleeminstelling zijn verbonden. Daarom is bepaald
dat het overdrachtsplan geen betrekking heeft op bankspaardeposito’s
eigen woning waarmee eigenwoningschulden aan een ander dan de
probleeminstelling zijn verbonden, tenzij in het overdrachtsplan anders is
bepaald. Is in het overdrachtsplan niet anders bepaald, dan blijven dus de
bankspaardeposito’s eigen woning achter bij de probleeminstelling, en
vindt de verrekening met de eigenwoningschuld aan de derde plaats,
vergelijkbaar met de situatie zoals in het hierboven gegeven voorbeeld.
Indien er ook ten aanzien van A tekenen van een gevaarlijke ontwikkeling
zijn (bijvoorbeeld in het geval waarin A en B tot dezelfde groep behoren),
zou op grond van een overdrachtsplan dat betrekking heeft op A de
eigenwoningschuld aan C kunnen worden overgedragen. Daarnaast is het
niet uitgesloten dat A op basis van vrijwilligheid ermee instemt dat de
eigenwoningschuld wordt overgedragen aan C. Daarom wordt de
mogelijkheid geboden om in het overdrachtsplan anders te bepalen.
h. fiscale consequenties
De fiscale consequenties van het thans voorliggende wetsvoorstel vallen
uiteen in de consequenties van de verplichte verrekening zelf en de
consequenties van het eventueel herstellen door de belastingplichtige van
de oude situatie voor wat betreft de lening (de eigenwoningschuld) en het
bankspaardeposito eigen woning (een spaarrekening eigen woning in de
zin van artikel 10bis.5 van de Wet inkomstenbelasting 2001).
Voor wat betreft de fiscale consequenties van de verplichte verrekening
zelf geldt dat de verplichte verrekening in samenhang met artikel 3:265d
van de Wft een deblokkering van de spaarrekening eigen woning als
bedoeld in artikel 10bis.5, tweede lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001
vormt met mogelijk een in de inkomstenbelasting belastbare uitkering tot
gevolg. De vrijstelling spaarrekening eigen woning is immers aan
voorwaarden gebonden, waaronder de voorwaarde dat een belastingplichtige ten minste 15 of 20 jaar bedragen heeft overgemaakt naar de
spaarrekening eigen woning. Indien de verplichte verrekening zou
plaatsvinden voor het verlopen van deze termijnen, zou de rentecomponent in het bedrag van de spaarrekening dat in de verplichte verrekening wordt betrokken (in de termen van de Wet inkomstenbelasting
2001 is dit een uitkering) belast zijn in box 1 van de inkomstenbelasting
als voordeel uit spaarrekening eigen woning. Dit acht het kabinet
ongewenst. Om belastingheffing in deze situatie te voorkomen wordt
daarom in het voorliggende wetsvoorstel bepaald dat bij een verrekening
op grond van artikel 3:265d van de Wft – die geldt als een aflossing van de
eigenwoningschuld – wordt geacht te zijn voldaan aan de voorwaarde
voor de vrijstelling spaarrekening eigen woning dat ten minste 15 of 20
jaar bedragen zijn overgemaakt, mits tot aan het moment van de
verplichte verrekening jaarlijks bedragen naar de spaarrekening eigen
woning zijn overgemaakt.
Een andere fiscale consequentie van het onderhavige wetsvoorstel is dat
als gevolg van de verplichte verrekening de bestaande eigenwoningschuld wordt verminderd. Dit kan onbedoelde gevolgen hebben voor de
belastingplichtige, die, doordat hij minder hypotheekrente betaalt, een
lagere hypotheekrenteaftrek geniet terwijl hij nog niet het oogmerk had
zijn lening op het moment van de verplichte verrekening al dan niet deels
af te lossen. Als de belastingplichtige vervolgens zou overgaan tot
verkoop van zijn eigen woning en aankoop van een nieuwe woning zou de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

44

belastingplichtige voor het bedrag waarmee de eigenwoningschuld door
de verplichte verrekening is afgenomen, kunnen worden geconfronteerd
met een op de nieuwe lening in mindering te brengen eigenwoningreserve (ook wel: de bijleenregeling).
In een situatie als genoemd in artikel 3:265d van de Wft wordt een
spaarrekening eigen woning onder het huidige recht niet verplicht
verrekend. Die spaarrekening eigen woning blijft in zo’n geval ofwel in de
boedel van de failliete bank achter(voor zover het totaal van deposito’s
van een belastingplichtige bij de probleembank het bedrag van € 100.000
overschrijdt), ofwel wordt deze op grond van het depositogarantiestelsel
uitgekeerd (dit laatste was overigens tot 30 juli 2011 niet mogelijk, zie
hiervoor). In het laatste geval eist de curator mogelijk van de hypotheekgever (de depositohouder / schuldenaar) dat hij de uitgekeerde gelden
gebruikt ter aflossing van de hypotheek. In dat geval zou de belastingplichtige fiscaal in eenzelfde situatie komen als die waarin hij door dit
wetsvoorstel wordt gebracht. Ook onder het huidige recht is het derhalve
mogelijk dat een belastingplichtige tegen zijn wil geconfronteerd wordt
met een (deels) afgeloste eigenwoningschuld als gevolg van een situatie
als genoemd in artikel 3:265d van de Wft.
De fiscaal nadelige situatie die zich als gevolg van dit wetsvoorstel voor
kan doen, namelijk dat een bestaande eigenwoningschuld tegen de wil
van de belastingplichtige deels is afgelost, (en die zich – zoals hiervoor
geschetst – dus ook kan voordoen onder het huidige recht) kan voor zover
het de hoogte van de schuld voor de eigen woning betreft door de
belastingplichtige feitelijk ongedaan worden gemaakt door bij een andere
bank de lening (voor zover deze door de verplichte verrekening is
afgelost) te herfinancieren en daarbij een spaarrekening eigen woning aan
te gaan. Het kabinet is van mening dat in deze situatie de nieuw
aangegane lening fiscaal moet kunnen blijven kwalificeren als bestaande
eigenwoningschuld en derhalve onder het overgangsrecht ten gevolge
van Wet herziening fiscale behandeling eigen woning moet kunnen blijven
vallen. Met andere woorden, de rente op deze lening dient aftrekbaar te
blijven en de per 1 januari 2013 ingevoerde aflossingseis dient op deze
nieuwe lening niet van toepassing te worden. In geval van verkoop van de
woning zou ook de bijleenregeling niet van toepassing moeten zijn. Of
voor deze uitkomst aanpassing van de fiscale wetgeving nodig is, zal het
kabinet nader bezien. Indien nodig zal het kabinet in fiscale wetgeving die
niet later dan 1 januari 2014 in werking treedt alsnog regelen dat deze
situatie bereikt wordt en bepalen welke voorwaarden daaraan gesteld
zullen worden.
Om in dezelfde positie te komen als voor de verplichte verrekening, dient
de belastingplichtige voorts een kapitaalverzekering eigen woning, een
spaarrekening eigen woning of een beleggingsrecht eigen woning af te
sluiten ter vervanging van een verplicht verrekende spaarrekening eigen
woning. Dit zal als voorwaarde worden gesteld aan het afsluiten van een
nieuwe, als bestaande eigenwoningschuld kwalificerende lening, om te
voorkomen dat het eindresultaat van een verplichte verrekening is dat een
belastingplichtige (onbelast) zijn spaarrekening eigen woning liquide heeft
gemaakt zonder deze te gebruiken voor aflossing van zijn eigenwoningschuld. Of en in hoeverre de fiscale regelgeving aangepast dient te
worden om mogelijk te maken dat een nieuw afgesloten product voor de
eigenwoningregeling in de Wet inkomstenbelasting 2001 geacht wordt
een voortzetting te zijn van de oude spaarrekening eigen woning
(waardoor deze in box 1 van de Wet inkomstenbelasting 2001 blijft vallen),
zal het kabinet nader bezien. Ook hierbij zal worden bezien welke
voorwaarden daaraan gesteld zullen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

45

Tot slot wordt in dit wetsvoorstel geregeld dat de vrijstelling kapitaalverzekering eigen woning, spaarrekening eigen woning of beleggingsrecht
eigen woning, niet wordt verminderd met het bedrag dat als gevolg van
de verplichte verrekening als «uitkering» van een spaarrekening eigen
woning is «vrijgevallen», voor zover de verplicht verrekende spaarrekening eigen woning ter vervanging daarvan is omgezet in een kapitaalverzekering eigen woning, een andere soortgelijke spaarrekening of een
beleggingsrecht eigen woning. Het gaat hierbij om de hoogte van de
vrijstelling bij een toekomstige, bedoelde vrijval (uitkering) van een
kapitaalverzekering eigen woning, spaarrekening eigen woning of
beleggingsrecht eigen woning ter aflossing van de eigenwoningschuld.
Hierdoor wordt voor wat betreft de hoogte van deze vrijstelling bij die
toekomstige uitkering de eerdere «uitkering» die het gevolg was van de
verplichte verrekening feitelijk genegeerd, voor zover later ter vervanging
van die verplicht verrekende spaarrekening eigen woning een ander
spaar- of beleggingsproduct is afgesloten. Het is in dat geval immers niet
redelijk om de vrijstelling in een later stadium te verlagen omdat de
belastingplichtige eerder, tegen zijn wil, geconfronteerd is met een
verplichte verrekening van zijn spaarrekening eigen woning met zijn
eigenwoningschuld en zodoende al een deel van de vrijstelling gebruikt
zou hebben.
§ 8. Overige wijzigingen
Naast de hierboven separaat beschreven meer omvangrijke inhoudelijke
onderwerpen, zijn er in dit wetsvoorstel ook enkele andere onderwerpen
opgenomen. Onderstaand zal kort worden ingegaan op deze onderwerpen.
a. informatie uitwisseling met het oog op integriteit financieel
stelsel
Een integere financiële sector is essentieel voor het goed functioneren van
de financiële markten. Daarbij is integriteit geen enkelvoudig begrip, maar
juist een complex van factoren. Zo is de integriteit van een bestuurder van
een financiële onderneming niet alleen in het geding als hij de Wet op het
financieel toezicht overtreedt, maar bijvoorbeeld ook als hij de belastingwetgeving niet naleeft. Het waarborgen van de integriteit van de
financiële sector is derhalve een optelsom van onderdelen van het
takenpakket van meerdere instanties. De meest betrokken partijen daarbij
zijn – naast de financiële toezichthouders DNB en de AFM – de AIVD, de
Belastingdienst, de FIOD, de Nationale Politie, het BFT, de FIU en het
Openbaar Ministerie. Het vereist een gezamenlijke inspanning van die
instanties, elk vanuit hun eigen invalshoek en wettelijke taak.
Daar waar meerdere partijen een taak vervullen bij het borgen van een
integere financiële sector is samenwerking en informatie-uitwisseling
tussen deze partijen een vereiste.
Deze samenwerking en informatie-uitwisseling vindt vooral plaats binnen
het (permanente) samenwerkingsverband «Financieel Expertise Centrum»
(FEC), dat speciaal is opgezet voor de versterking van de integriteit van de
financiële sector.
In de praktijk van deze samenwerking is gebleken dat de wettelijke
mogelijkheden van informatieverstrekking door de financiële toezichthouders DNB en de AFM aan de andere genoemde partijen op dit
moment nog niet optimaal zijn, hetgeen de samenwerking en de
informatie-uitwisseling minder effectief maakt.
Dit geldt niet zozeer voor de informatiebehoefte van AFM en DNB zelf. Zij
kunnen informatie verstrekken aan de genoemde instanties met het
verzoek aan de ontvangende partij om deze zo mogelijk aan te vullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

46

opdat de AFM of DNB als verstrekkende partij additionele informatie
verkrijgt om op te kunnen acteren. Artikel 1:89 van de Wft biedt deze
mogelijkheid: informatie kan verstrekt worden aan derden indien dat
nodig is voor de uitvoering van hun eigen taken. De Wft biedt thans echter
onvoldoende ruimte aan beide toezichthouders om informatie te
verstrekken die relevant is voor de uitvoering van de taak van de
ontvangende partij.
Met het oog daarop wordt nu voorgesteld om artikel 1:93 van de Wft aan
te passen, zodat de financiële toezichthouder gegevens of inlichtingen kan
verstrekken aan de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst, de
Belastingdienst, de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst, de Nationale
Politie, het Bureau Financieel Toezicht, de Financiële Inlichtingen Eenheid
en het Openbaar Ministerie, voor zover de gegevens of inlichtingen
dienstig zijn voor de uitoefening van hun wettelijke taken.
In deze gevallen kan het alleen gaan om het verstrekken van toezichtvertrouwelijke informatie die de financieel toezichthouder in het kader van
zijn toezichttaak op grond van de Wft heeft verkregen. De toezichthouder
kan die informatie alleen verstrekken als de geheimhouding van deze
vertrouwelijke gegevens of inlichtingen bij de ontvanger in voldoende
mate is gewaarborgd (artikel 1:93, tweede lid, onderdeel d, van de Wft).
Het is de ontvangende partij wel toegestaan de gegevens of inlichtingen
te gebruiken voor haar eigen wettelijke taak, maar zij mag de verkregen
informatie niet openbaar maken of verstrekken aan een derde.
Het voorgestelde artikelonderdeel maakt duidelijk met wie DNB en de
AFM vertrouwelijke gegevens en inlichtingen één op één kunnen delen en
aan welke eisen moet worden voldaan. Indien aan meerdere partijen
dezelfde informatie kan worden verstrekt kunnen deze partijen onderling
ook deze informatie uitwisselen, bespreken en analyseren. De kring van
partijen waaraan de beide financiële toezichthouders de vertrouwelijke
gegevens en inlichtingen vertrekken wordt daarmee immers niet groter,
de waarde van de informatie neemt slechts toe.
Consultatie
Naar aanleiding van de consultatie hebben twee partijen gereageerd op
het voornemen om meer duidelijkheid te creëren rondom de informatieuitwisseling binnen het FEC. Allereerst heeft de FEC-raad namens alle
participanten van het FEC een reactie ingestuurd. Hij stelt daarin dat voor
het goed functioneren van het FEC en het behalen van concrete resultaten
essentieel is dat er voldoende mogelijkheden bestaan om informatie uit te
kunnen wisselen tussen alle FEC-participanten. De toevoeging in de Wft
geeft de financiële toezichthouders de mogelijkheid om toezichtvertrouwelijke informatie te verstrekken aan de FEC-participanten. De FEC-raad
geeft in zijn reactie tevens aan dat met de voorgestelde wijziging
duidelijker wordt wat de wettelijke mogelijkheden zijn tot informatieverstrekking door DNB en de AFM in FEC-verband. Dit zal de samenwerking
in FEC-verband ten goede komen en draagt bij aan de door het FEC
beoogde versterking van de integriteit van de financiële sector.
Ten tweede heeft de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) gereageerd. Zij geeft ten aanzien van de voorgestelde wijziging aan dat alleen
informatie-uitwisseling kan plaatsvinden indien de ontvanger van de
informatie minimaal een vergelijkbare geheimhoudingsverplichting heeft
als de toezichthouders AFM en DNB. Dit wordt veiliggesteld door
artikel 1:93, tweede lid, onderdeel d, van de Wft, waarin is bepaald dat dat
de geheimhouding van de vertrouwelijke gegevens of inlichtingen bij de
ontvanger van deze gegevens of inlichtingen in voldoende mate moet zijn
gewaarborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

47

b. echtheids- en geschiktheidscontrole eurobankbiljetten en
euromunten
Kredietinstellingen, betaaldienstverleners en economische operatoren als
bedoeld in artikel 6, eerste lid, van de verordening valsemunterij32 zijn
verplicht alle ontvangen eurobankbiljetten en euromunten op hun
echtheid te controleren en te zorgen voor het detecteren van vervalsingen
alvorens deze biljetten en munten weer in omloop te brengen. In de
verordening echtheids- en geschiktheidscontrole euromunten33 is bepaald
dat voor de echtheidscontrole van euromunten moet worden gewerkt met
muntsorteermachines die zijn goedgekeurd door het Europees Technisch
en Wetenschappelijk Centrum. Voorts is in deze verordening bepaald dat
de euromunten op hun geschiktheid voor circulatie moeten worden
gecontroleerd en uit de omloop moeten worden genomen. De verordening regelt evenwel niets ten aanzien van de geschiktheidscontrole van
eurobankbiljetten.
Per 1 januari 2012 is in de Bankwet 1998 artikel 6a ingevoegd. Op grond
van dat artikel is DNB bevoegd om een last onder dwangsom dan wel een
bestuurlijke boete op te leggen in geval van overtreding van artikel 6,
eerste lid, van de verordening valsemunterij, indien de in dat artikel
genoemde instellingen niet voldoen aan de verplichting van echtheidscontrole van eurobankbiljetten en euromunten. Voor het toezicht en de
handhaving van de verplichtingen ten aanzien van eurobankbiljetten en
euromunten op grond van de verordening echtheids- en geschiktheidscontrole van euromunten biedt het huidige artikel 6a van de Bankwet 1998
evenwel geen basis. Voorgesteld wordt dan ook om het toezicht- en
handhavingsinstrumentarium op dit punt uit te breiden. In de Bankwet
1998 zal daartoe een nieuw hoofdstuk IIa worden opgenomen, dat
betrekking heeft op de echtheids- en geschiktheidscontrole van eurobankbiljetten, terwijl in de Muntwet 2002 een aantal specifieke bepalingen die
betrekking hebben op de echtheids- en geschiktheidscontrole van
euromunten zullen worden ingevoegd. Artikel 6a van de Bankwet 1998
kan dan komen te vervallen.
Voorts wordt voorgesteld de Bankwet 1998 aan te vullen met een
expliciete bepaling betreffende de geschiktheidscontrole van eurobankbiljetten, omdat het wenselijk is dat beschadigde bankbiljetten uit de omloop
worden genomen. Een dergelijke bepaling hoeft niet te worden
opgenomen in de Muntwet 2002, omdat de geschikheidscontrole van
euromunten al volgt uit de verordening echtheids- en geschiktheidscontrole euromunten.
Het toezicht en de handhaving van de verplichtingen ten aanzien van
euromunten wordt, evenals het toezicht en de handhaving ten aanzien
van eurobankbiljetten, aan DNB opgedragen. Om die reden is overwogen
het toezicht en de handhaving van de echtheids- en geschiktheidscontrole
van zowel de eurobankbiljetten als de euromunten in de Bankwet 1998 te
regelen. Daarvan is evenwel afgezien, omdat het de toegankelijkheid van
de wetgeving niet ten goede zou komen, indien het toezicht en de
handhaving van de echtheids- en geschikheidscontrole van euromunten
in de Bankwet 1998 zou zijn geregeld en niet in de Muntwet 2002, temeer
daar in de Muntwet 2002 wel de bepalingen ten aanzien van het inleveren
van ongeschikte euromunten komen te staan.
32

33

Verordening (EG) Nr. 1338/2001 van de Raad van 28 juni 2001 tot vaststelling van maatregelen
die noodzakelijk zijn voor de bescherming van de euro tegen valsemunterij (PbEG 2001, L 17).
Verordening (EU) Nr. 1210/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 15 december
2010 betreffende de echtheidscontrole van euromunten en de behandeling van euromunten
die ongeschikt zijn voor de circulatie (PbEU 2010, L 339).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

48

c. Kaderwet zbo’s
Met ingang van 1 januari 2013 is op DNB en de AFM de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen van toepassing (zie artikel 1:30 Wft). In
verband hiermee kunnen in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta)
en de Wet toezicht financiële verslaggeving (Wtfv) een aantal bepalingen
komen te vervallen. Het gaat daarbij om de artikelen 42 (inlichtingenrecht
minister), 44 (taakverwaarlozingsbepaling) en 45 (evaluatiebepaling) van
de Wta en de artikelen 16 (zorgvuldige taakuitoefening), 21 (taakverwaarlozingsbepaling) en 22 (evaluatiebepaling) van de Wtfv. Aan deze artikelen
bestaat geen behoefte meer omdat de desbetreffende onderwerpen al in
de artikelen 19, 20, 23 en 39 van de Kaderwet zijn geregeld. In artikel IX,
onderdelen B1 tot en met B3, en artikel X, onderdelen C tot en met E, van
dit wetsvoorstel wordt daarom voorgesteld om genoemde artikelen uit de
Wta en Wtfv te laten vervallen. Eerder al, bij gelegenheid van de Wijzigingswet financiële markten 2013, zijn deze bepalingen ook uit de Wft en
de Wet financiële markten BES geschrapt.
d. wijzigingen Wta
De Wta wordt gewijzigd om de handhaving te optimaliseren van het
verbod om onbevoegd een accountantstitel te dragen dan wel om zich
onbevoegd als accountant te profileren. De huidige strafrechtelijke
handhaving zal worden vervangen door een bestuursrechtelijke
handhaving. Hierbij zal de mogelijkheid worden gecreëerd om toezichthouders aan te wijzen.
Consultatie
De NBA en AFM hebben opmerkingen gemaakt over de wijziging van
artikel 10 van de Wta, waarmee wordt geregeld dat een vergunning van
een accountantsorganisatie kan worden ingetrokken als hiervan binnen
een bepaalde periode geen gebruik wordt gemaakt. Deze opmerkingen
zijn meegenomen in dit wetsvoorstel door deze periode te verlengen van
12 maanden naar 36 maanden (zoals de NBA heeft gesuggereerd), en
door de bepaling zodanig te formuleren dat die betreffende periode niet
uitsluitend direct na de vergunningverlening hoeft te liggen (zoals de AFM
heeft gesuggereerd).
De suggestie van de AFM om het niet van een voorafgaande ministeriële
regeling afhankelijk te maken of artikel 48a van de Wta ten aanzien van
auditorganisaties uit een derde land door de AFM buiten toepassing kan
worden gelaten, wordt niet overgenomen. Als artikel 48a buiten
toepassing wordt gelaten, hoeft de AFM niet meer elke drie jaar na te
gaan of die auditorganisatie (voor zover die verklaringen afgeeft op
jaarrekeningen van in Nederland genoteerde ondernemingen) voldoet aan
regels die gelijkwaardig zijn aan de Wta. Hiervoor is het in beginsel
voldoende dat die auditorganisaties in dat derde land onder een gelijkwaardig stelsel van toezicht vallen en dat de AFM met de betreffende
buitenlandse toezichthouder een overeenkomst op basis van wederkerigheid heeft gesloten. Desalniettemin wordt een voorgaand beslismoment van de minster van Financiën van belang geacht, omdat over de
relatie met derde landen ook afspraken zouden kunnen worden gemaakt
in EU-verband.
Naar aanleiding van de consultatiereactie van de AFM is aan artikel 63g en
63k van de Wta een lid toegevoegd dat het voor de AFM mogelijk gemaakt
bepaalde bevoegdheden van toezichthouders ook in te kunnen zetten ten
behoeve van de samenwerking met buitenlandse toezichthouders.
Verder hebben de reacties van de NBA en de AFM nog aanleiding
gegeven tot enige redactionele aanpassingen in de tekst van het
wetsvoorstel en de memorie van toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

49

e. wijzigingen Wtra
Op het gebied van accountantstuchtrechtspraak worden twee wijzigingen
voorgesteld: (i) een aanpassing van de verjaringstermijn van drie jaar in
artikel 22, eerste lid, van de Wtra, zodat deze termijn pas begint te lopen
op het moment dat de klager op de hoogte is van het verwijtbare karakter
van de gedragingen van de accountant en (ii) het creëren van een
bevoegdheid voor de accountantskamer om klachten ambtshalve aan te
vullen, ook in klachtzaken die geen betrekking hebben op wettelijke
controles.
f. wijzigingen Wwft
De wijzigingen in de Wwft hebben inhoudelijk betrekking op makelaars: zij
worden verplicht het cliëntenonderzoek ook te richten op de contractuele
wederpartij van hun cliënt, conform de FATF-standaard ter zake.
g. wijzigingen Wtt
De inhoudelijke wijzigingen van de Wet toezicht trustkantoren hebben
betrekking op de definitie van het begrip «Uiteindelijk belanghebbende»
en de formulering van de grondslag voor nadere regels inzake integere
bedrijfsvoering. Deze wijzigingen houden verband met de recente
uitbreiding van de reikwijdte van de wet en de voorziene aanscherping
van de regels inzake integere bedrijfsvoering voor trustkantoren.
h. intrekking Postbankwet
Tevens bevat dit voorstel een bepaling waarmee de Postbankwet wordt
ingetrokken. Met die wet werd in 1985 de minister van Financiën
gemachtigd om de rechtspersoon Postbank NV op te richten. Verder bevat
de Postbankwet een aantal bepalingen die met name de rechtsbetrekkingen en financiële huishouding van de op te richten bank regelen en
haar enkele taken en bevoegdheden toebedelen. Nu er sinds een aantal
jaar geen (financiële of zeggenschaps-) relatie meer bestaat tussen de
Staat en de Postbank en de rechtspersoon Postbank NV bovendien in 2009
geheel is verdwenen ten gunste van de verkrijgende entiteit ING, is het
belang aan de Postbankwet ontvallen.Voor een nadere toelichting bij deze
bepalingen wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting.
i. Wet bekostiging financieel toezicht
De Wet bekostiging financieel toezicht (Wbft) dient op een aantal punten
te worden gewijzigd. Zo nemen de kosten van het financieel toezicht toe
door de implementatie van de AIFM-richtlijn, de inwerkingtreding van het
toezicht op het productontwikkelingsproces en vanwege de vernieuwde
toezichtaanpak bij DNB. Om deze extra kosten op een evenwichtige wijze
bij marktpartijen in rekening te brengen dienen de bijlagen I en II van de
bekostigingswet te worden aangepast.
§ 8. Administratieve lasten, nalevingkosten en toezichtkosten
Onderstaand zal inzicht worden gegeven in de gevolgen voor de
administratieve lasten, nalevingskosten en toezichtkosten voor zover
relevant bij de verschillende onderwerpen uit dit wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

50

a. toezicht op afwikkelondernemingen
Overzicht administratieve lasten
In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de additionele
administratieve lasten die voortvloeien uit het toezicht op afwikkelondernemingen.
Op basis van de huidige markt zal het wetsvoorstel bij maximaal een
tiental in Nederland actieve ondernemingen in het girale betalingsverkeer
leiden tot administratieve lasten. De lasten bestaan uit het aanvragen van
vergunningen rapportagelasten en het mondeling en schriftelijk
verstrekken van informatie aan toezichthouders DNB en AFM. Daarbij
dienen de betreffende ondernemingen blijvend te voldoen aan de
relevante normen.
Uitgaande van een uurtarief ad € 100 zijn de kosten per onderneming
naar verwachting als volgt opgebouwd:
(1)
(2)
(3)

Aanvragen vergunningen
Periodieke rapportages
Informatieverstrekkingen aan toezichthouders

€ 4.000
€ 10.000
€ 75.000

Het tijdsbeslag van het aanvragen van een vergunning wordt geschat op
40 uren per onderneming. Het opstellen en verstrekken van periodieke
rapportages 100 uren. Voor de informatieverstrekkingen aan de toezichthouders wordt uitgegaan van een totaal beslag van 750 uur per afwikkelonderneming. Dit betreft de volgende activiteiten:
• Risicoanalyses die door DNB en AFM worden verricht. Hiertoe
verstrekken de ondernemingen informatie in de vorm van het
aanleveren van documentatie en het beantwoorden van vragen tijdens
overleggen en interviews.
• Initiële en reguliere toetsingen die DNB en AFM uitvoeren. Hiertoe
verstrekken de ondernemingen informatie door middel van het
aanleveren van documentatie (bijv. een risicomanagementplan) en het
laten afnemen van interviews. Bovendien kunnen DNB en AFM
onderzoek ter plaatse verrichten.
• Overleggen die DNB en AFM voeren met de ondernemingen.
• Documentatie en rapportages die DNB en AFM analyseren. De
ondernemingen leveren hiertoe maandelijkse rapportages aan evenals
ad hoc rapportages in het geval van storingen andere incidenten.
Uitgaande van tien afwikkelondernemingen, worden de administratieve
lasten geraamd op maximaal 10 x EUR 89.000 = EUR 890.000.
Daarnaast is er de verplichting om kennis te geven van het voornemen
om het bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen. Dit betreft een
eenmalige korte mededeling. De administratieve lasten daarvan zijn
verwaarloosbaar. Tot slot is er de jaarlijkse verplichting om kennis te
geven van het aantal transacties. Afwikkelondernemingen houden ook
voor zichzelf het aantal transacties bij. De enkele kennisgeving daarvan
betreft eveneens een korte mededeling. Ook de administratieve lasten
daarvan zijn verwaarloosbaar.
Een belangrijke kanttekening bij deze berekening is wel dat in het kader
van het bestaande oversight op betaalsystemen het leeuwendeel van deze
administratieve lasten reeds bestaan. Rekening houdend met de
verschillen in reikwijdte van enerzijds de onderhavige wet en anderzijds
het bestaande oversight, wordt naar verwachting al EUR 340.000 aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

51

kosten gemaakt. De additionele kosten van de onderhavige wet komen
daarmee uit op EUR 550.000.
De administratieve lasten gemoeid met het aanvragen van een verklaring
van geen bezwaar worden geraamd op ongeveer 25.000 euro per jaar
voor de hele sector. Voor deze berekening is uitgegaan van het feit dat er
ongeveer tien afwikkelondernemingen zijn in Nederland, waarvan er ieder
jaar gemiddeld twee een aanvraag zullen indienen om een verklaring van
geen bezwaar te krijgen.
b. systeemrelevantiebuffer
Ongeveer 100 banken met een Nederlandse vergunning en ongeveer
250 beleggingsondernemingen met een Nederlandse vergunning zullen te
maken krijgen met een kapitaalbuffervereiste (gegevens DNB). De
bedrijfseffecten hiervan zijn afhankelijk van de uitwerking van de
verschillende typen kapitaalbuffer en zullen daarom in de betreffende
lagere regelgeving worden verantwoord.
In de artikelsgewijze toelichting op het invoegen van afdeling 3.3.6A in de
Wft wordt toegelicht dat het mogelijk is dat een bank of beleggingsonderneming tijdelijk niet voldoet aan het op haar toepasselijke kapitaalbuffervereiste. In dat geval moet de betrokken onderneming DNB in kennis
stellen van dit feit en vervolgens binnen tien dagen een kapitaalconserveringsplan indienen bij de toezichthouder. Zowel de kennisgeving als het
kapitaalconserveringsplan zullen bij algemene maatregel van bestuur
nader worden uitgewerkt. De bedrijfseffecten hiervan zullen daarom in de
toelichting bij die algemene maatregel van bestuur worden verantwoord.
c. algemene zorgplicht voor financiële dienstverleners
Omdat het onderhavige voorstel geen specifieke informatieverplichtingen
bevat, brengt dit voorstel geen gevolgen voor de administratieve lasten
met zich mee. Wat betreft de inhoudelijke nalevingskosten geldt dat de
algemene zorgplicht geen specifieke eisen met betrekking tot het gedrag
van financiëledienstverleners vastlegt, maar een open norm die fungeert
als vangnet indien specifieke regels ontbreken. Hierdoor zullen de
inhoudelijke nalevingskosten voor financiëledienstverleners beperkt zijn
en zich niet structureel voordoen.
Ten aanzien van de toezichtskosten is de verwachting dat het onderhavige
voorstel niet zal leiden tot een significante en structurele verhoging van
de toezichtskosten, nu de algemene zorgplicht fungeert als vangnet. Het is
dan ook de verwachting dat de AFM in haar toezichtstaak beperkt en
slechts in geëigende gevallen gebruik zal maken van dit instrument.
Bovendien zal monitoring van het gebruik van dit instrument in de praktijk
plaatsvinden.
d. financiële verslaggeving
De wijzigingen die verband houden met de verbetering van de informatievoorziening aan beleggers, zorgen voor extra lasten bij uitgevende
instellingen. Het gaat hier in eerste instantie om informatieverplichtingen
aan derden en niet aan de overheid. Deze informatieverplichtingen
worden derhalve beschouwd als inhoudelijke nalevingskosten.
Uitgevende instellingen worden verplicht om een persbericht op te stellen
wanneer de instelling concludeert dat de opgemaakte jaarlijkse financiële
verslaggeving niet langer het vereiste inzicht geeft of wanneer de
vastgestelde jaarrekening afwijkt van de opgemaakte jaarrekening. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

52

dergelijk bericht moet op de website van de uitgevende instelling
geplaatst worden. Dit kost een medewerker ongeveer een half uur. De
kosten van plaatsing op de website bedragen, uitgaande van standaardpersoneelskosten van € 62 per uur (0,5 uur * € 62 =) € 31 per instelling.
De kosten van de opstelling van een persbericht hangen samen met de
complexiteit van de materie. Het is gebruikelijk bij uitgevende instellingen
dat als de tekst van een persbericht in concept is opgesteld er nog een
juridische toets plaatsvindt alvorens het bericht wordt uitgebracht.
Gemiddeld genomen zal een uur worden besteed aan het opstellen en
toetsen van het persbericht. De kosten van het persbericht bedragen
daarmee (1 uur * € 62 =) € 62 per uitgevende instelling.
Op grond van artikel 5:25m, zesde lid, van de Wft dient het persbericht
ook te worden toegezonden aan de AFM. Toezending aan de AFM per
e-mail kost ongeveer vijf minuten. De kosten bedragen daarmee
(5/60 *€ 62) = € 5 per uitgevende instelling.
Het valt lastig in te schatten bij hoeveel instellingen zich er jaarlijks
wijzigingen voordoen in de opgemaakte jaarlijkse financiële verslaggeving
of waarbij de jaarlijkse financiële verslaggeving uiteindelijk anders wordt
vastgesteld. In het uiterst theoretisch geval dat elk jaar alle 266 onder
toezicht staande instellingen een persbericht moeten opstellen, zullen de
inhoudelijke nalevingskosten (266 * € 98 =) € 23.647 per jaar bedragen.
Aangezien dit het absolute maximum is, zullen de inhoudelijke nalevingskosten in werkelijkheid veel lager liggen. Wanneer jaarlijks bijvoorbeeld
vijf instellingen een persbericht moeten opstellen, bedragen de inhoudelijke nalevingskosten € 490.
De andere nieuwe verplichting betreft het algemeen verkrijgbaar stellen
van de mededeling als bedoel in artikel 362, zesde lid, van Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek. De kosten bestaan uit het op de website plaatsen van
de mededeling en het toezenden aan de AFM. Ook hier is echter niet
duidelijk om hoeveel gevallen het gaat. Het algemeen verkrijgbaar stellen
van een mededeling als bedoeld in artikel 362, zesde lid, van Boek 2 van
het Burgerlijk Wetboek kan alleen worden gedaan door uitgevende
instellingen die de verslaggevingsvoorschriften van het Burgerlijk
Wetboek toepassen. Het valt lastig in te schatten hoeveel instellingen dat
zijn. In het uiterst theoretisch geval dat alle uitgevende instellingen elk
jaar een dergelijke mededeling doen, zullen de inhoudelijke nalevingskosten (266 * € 36) = € 9.576 per jaar bedragen. Dit maximum zal echter
nooit gehaald worden, omdat niet alle onder toezicht staande instellingen
de voorschriften uit het BW toepassen. Onder toezicht staande instellingen met zetel in een andere lidstaat passen bijvoorbeeld ingevolge
artikel 5:25c, vierde lid, van de Wft de voorschriften uit de desbetreffende
lidstaat toe (welke zijn gebaseerd op Europese regelgeving). De inhoudelijke nalevingskosten zullen in werkelijkheid derhalve veel lager liggen.
Wanneer jaarlijks bijvoorbeeld vijf instellingen een mededeling omtrent
het ernstig tekort schieten van de jaarrekening doen, bedragen de
inhoudelijke nalevingskosten € 180.
e. bankspaardeposito’s eigen woning
Het voorstel om de bankspaardeposito’s eigen woning een bijzondere
positie te geven in het kader van het depositogarantiestelsel en de
overdrachtsregeling brengt geen administratieve lasten met zich mee.
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat dit voorstel leidt tot een
verlichting van andere dan administratieve lasten; banken zullen als
gevolg van dit voorstel minder behoeven te voldoen aan het depositogarantiestelsel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

53

ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I
A
In artikel 1:1 worden zes definities ingevoegd:
afwikkeldienst
In de definitie van «afwikkeldienst» worden drie werkzaamheden
omschreven. Zie hierover ook subparagraaf 2 van de paragraaf betreffende afwikkelondernemingen in het algemene gedeelte van deze
toelichting. Klanten in winkels wensen vaak te betalen met hun betaalpassen. Dat kan worden gezien als een verzoek om goedkeuring van zijn
betaalopdracht. Overigens zal ook bij een betaling door middel van
internetbankieren of een girale incasso een verzoek om goedkeuring van
een betaalopdracht sprake zijn. Het doorzenden van dergelijke verzoeken
is de eerste werkzaamheid die onder «afwikkeldienst» valt. Zonder nadere
toevoeging zou de gedachte kunnen ontstaan dat een telecomonderneming een dergelijk verzoek verzendt. Het spreekt voor zich dat het niet
de bedoeling is telecomondernemingen onder het toezicht op afwikkelondernemingen te brengen. Daarom is bepaald dat het doorzenden slechts
relevant is indien dit gebeurt door een ander dan een aanbieder van
communicatienetwerken. Voor de goede orde wordt opgemerkt dat onder
communicatienetwerken ook valt het netwerl dat nodig is om schriftelijke
stukken, zoals cheques, te verzenden. Postbedrijven en koeriersdiensten
verlenen dus geen afwikkeldiensten. Swift, de Society for Worldwide
Interland Financial Telecommunication, verleent evenmin afwikkeldiensten in de zin van de wet.
Niet altijd is het de bank zelf van de opdrachtgever zelf die de betaalopdracht goedkeurt. Het kan voorkomen dat een ander dat namens de
betalende betaaldienstverlener dat doet. Dat is de tweede werkzaamheid
die wordt omschreven in de definitie van «afwikkeldienst». De derde
activiteit die wordt genoemd is het salderen. Zie daarover de toelichting
op dit begrip.
Teneinde een misverstand te voorkomen wordt opgemerkt dat de
betaaldiensten genoemd in de bijlage bij de richtlijn betaaldiensten, niet
tevens worden gekwalificeerd als afwikkeldienst. Het is dus niet zo dat een
activiteit zowel onder het toezicht op afwikkeldiensten als onder de
richtlijn betaaldiensten valt. Wel is het mogelijk dat een onderneming
zowel betaaldiensten als afwikkeldiensten verleent. Om te voorkomen dat
al dan niet ondersteunende diensten in de afwikkeling van het betalingsverkeer ook vergunningplichtige activiteiten zouden vormen waarvoor een
vergunning moet worden aangevraagd als betaalinstelling, is in artikel 3,
onderdelen h en j, van de richtlijn betaaldiensten opgenomen dat deze
diensten zijn vrijgesteld. Dit artikel is in de Nederlandse wetgeving
geïmplementeerd in artikel 1:5a, tweede lid, onderdelen h en j.
afwikkelonderneming
Een definitie van «afwikkelonderneming» is toegevoegd. Zie ook daarover
subparagraaf 2 van de paragraaf betreffende afwikkelondernemingen in
het algemene gedeelte van deze toelichting.
afwikkelonderneming met zetel in een niet-aangewezen staat
Nu ook voor de begrippen «clearinginstelling in een niet-aangewezen
staat», «herverzekeraar in een niet-aangewezen staat» en «naturauitvaartverzekeraar in een niet-aangewezen staat een definitie is
opgenomen, wordt nu een definitie van «afwikkelonderneming met zetel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

54

in een niet-aangewezen staat» voorgesteld. Een staat die is aangewezen in
het kader van het toezicht op bijvoorbeeld clearinginstellingen behoeft
niet tevens te zijn aangewezen in het kader van toezicht op afwikkelondernemingen. Zie voor de grensoverschrijdende aspecten van het toezicht op
afwikkelonderneming het algemene gedeelte van deze toelichting.
bankspaardeposito eigen woning
Voor de definitie van bankspaardeposito’s eigen woning is aansluiting
gezocht bij de Wet inkomstenbelasting 2001. Overwogen is de term
«spaarrekening eigen woning» in artikel 10bis.5 van de Wet inkomstenbelasting 2001 over te nemen in de Wft. Daarvan is afgezien, nu de terminologie in de Wft niet «rekening» is maar «deposito», overeenkomstig de
richtlijn depositogarantiestelsels.
eigenwoningschuld
Voor de definitie van een eigenwoningschuld is aansluiting gezocht bij de
Wet inkomstenbelasting 2001. De schuld die in de zin van het depositostelsel samen hangt met het bankspaardeposito eigen woning betreft de
bestaande eigenwoningschuld, bedoeld in artikel 10bis.1, eerste lid, van
de Wet inkomstenbelasting 2001.
salderen
Een van de werkzaamheden die de afwikkelonderneming kan verrichten is
het vaststellen van geldelijke vorderingen of verplichtingen van betaaldienstverleners uit hoofde van betaalopdrachten van betaaldienstgebruikers. In het dagelijkse spraakgebruik wordt dit ook wel «verrekenen»
genoemd, maar onzeker is of het ook «verrekenen» in de zin van
artikel 6:127 BW is. Zo kan worden betwijfeld of deze «verrekening»
plaatsvindt door middel van een verklaring van de schuldenaar, nu het de
afwikkelonderneming is die de vorderingen over en weer vaststelt.
Daarom is gekozen voor de term «salderen».
Voorts worden in artikel 1:1 vijf definities aangepast:
aangewezen staat
Deze wijziging houdt verband met de invoering van toezicht op afwikkelondernemingen. De wijzing houdt verband met de regeling inzake
grensoverschrijdende aspecten daarvan. Zie het algemene gedeelte van
de toelichting en de toelichting op artikel 2:30.c.
beleggingsobject
De Wet introductie premiepensioeninstellingen heeft in de definitie
financieel product onderdeel h ingevoegd onder verlettering van het
onderdeel h (oud) tot onderdeel i. Verzuimd is in de definitie beleggingsobject de verwijzing naar de onderdelen van de definitie financieel
product aan te passen. Deze omissie wordt hiermee hersteld.
co-assurantie binnen de Unie
Met deze wijziging wordt de Wft in overeenstemming gebracht met de
terminologie na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.
financiële onderneming
De term financiële onderneming is een generiek begrip in de Wft. Op de
naleving van de Wft door financiële ondernemingen die een vergunning
op grond van een van de bijzondere delen hebben, wordt toezicht
gehouden door de AFM en DNB. De bevoegdheden die de toezichthouders daartoe ingevolge het Algemeen deel hebben, kunnen, tenzij
anders bepaald, worden uitgeoefend jegens alle financiële ondernemingen. Door ook afwikkelondernemingen als financiële onderneming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

55

aan te merken, kunnen de toezichthouders deze bevoegdheden ook
jegens hen uitoefenen.
registerhouder
De voorgestelde wijzingen houden verband met de invoeging van nieuwe
afdelingen in de Wft in het kader van het toezicht op afwikkelondernemingen.
B
In het opschrift van de paragraaf wordt «afwikkelondernemingen»
ingevoegd.
C
Met de aanvulling van artikel 1:4 van de Wft wordt duidelijk gemaakt dat
DNB geen afwikkelonderneming is in de zin van deze wet. Zonder deze
bepaling zou DNB, strikt genomen, kunnen worden aangemerkt als
afwikkelonderneming omdat zij het zogenaamde Target 2 afwikkelsysteem
hanteert voor het afwikkelen van betalingsverkeer tussen de verschillende
banken.
D
Met de voorgestelde wijziging wordt de Wft in overeenstemming gebracht
met de terminologie na de inwerkingtreding van het Verdrag van
Lissabon.
E
De wijzigingen van artikel 1:18 van de Wft houden verband met de
implementatie van Richtlijn nr. 2004/39/EG van het Europees Parlement en
de Raad van 21 april 2004 betreffende markten voor financiële instrumenten, tot wijziging van de Richtlijnen nr. 85/611/EEG en 93/6/EEG van de
Raad en van Richtlijn nr. 2000/12/EG van het Europees Parlement en de
Raad en houdende intrekking van Richtlijn 93/22/EEG van de Raad
(PbEU L 145) (hierna: MiFID). Artikel 2, eerste lid, van deze richtlijn bepaalt
welke personen, instellingen en ondernemingen zijn vrijgesteld van de
reikwijdte van MiFID. Enkele onderdelen van artikel 2, eerste lid, van de
MiFID zijn echter niet geheel conform de richtlijn geïmplementeerd in de
Wft, waardoor de reikwijdte van de Wft op deze onderdelen afwijkt van de
reikwijdte van MiFID. De onderhavige wijzigingen in artikel 1:18, onderdelen a, b, en h, van de Wft herstellen dit.
De onderdelen a, b, en h van artikel 1:18 van de Wft betreffen de implementatie van artikel 2, eerste lid, onderdelen a, e, en d van de MiFID. In de
desbetreffende bepalingen van de MiFID, wordt bepaald dat de MiFID niet
van toepassing is op personen die uitsluitend beleggingsdiensten of
-activiteiten verlenen binnen een groep, uitsluitend een werknemersparticipatieplan beheren, of uitsluitend handelen voor eigen rekening. In
artikel 1:18, onderdelen a, b en h, van de Wft wordt door de systematiek
van de Wft niet de persoon maar de activiteit uitgesloten van de reikwijdte
van de Wft. Hierdoor zijn de wettelijke uitzonderingen in de Wft ruimer
dan in de MiFID. Immers, volgens de MiFID zijn alleen de personen die
uitsluitend die diensten verlenen of activiteiten verrichten uitgezonderd
van het toezicht, terwijl onder de Wft die diensten en activiteiten zijn
uitgezonderd van de reikwijdte, ook als zij in combinatie met andere
beleggingsdiensten of -activiteiten worden verleend of verricht. De
onderhavige wijziging van artikel 1:18 van de Wft herstelt dit. Deze
wijziging heeft een beperkt effect op de onderneming die deze activiteiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

56

verricht. De reikwijdte van de wet wordt uitsluitend uitgebreid voor
beleggingsondernemingen die al andere beleggingsdiensten verlenen of
beleggingsactiviteiten verrichten waarvoor zij reeds onder toezicht staan.
Het verschil is dat de toepassing van de wet wordt uitgebreid zodat voor
die ondernemingen ook de activiteiten als bedoeld in artikel 1:18,
onderdelen a, b en h, van de Wft onder toezicht komen te staan.
De wijziging van de aanhef van artikel 1:18 van de Wft houdt verband met
het vervallen van artikel 4:90e, negende lid, van de Wft (zie onderdeel
FFFF).
F tot en met H
In paragraaf 3 van het algemeen deel is aangegeven dat het wenselijk is
het belang van financiële stabiliteit duidelijker te laten doorklinken in de
omschrijvingen van prudentieel toezicht en gedragstoezicht. De wijziging
van artikel 1:24, eerste lid, strekt ertoe om tot uitdrukking te brengen dat
de stabiliteit van het financieel stelsel een volwaardig onderdeel van het
prudentieel toezicht vormt, dat op gelijke voet staat met de soliditeit van
financiële ondernemingen. Voorts wordt in artikel 1:25, eerste lid,
benadrukt dat adequaat gedragstoezicht eveneens van belang is voor de
stabiliteit van het financieel stelsel.
De wijzigingen van artikel 1:24, derde lid, en 1:25, derde lid, zijn meer
technisch van aard. Genoemde leden regelen dat DNB en de AFM kunnen
worden belast met taken die voortvloeien uit Europese verordeningen. In
artikel 1:24, derde lid, wordt daartoe onder meer verwezen naar verordeningen die betrekking hebben op de soliditeit van financiële ondernemingen. Daarbij wordt – ten onrechte – verondersteld dat de ondernemingen waarop een verordening betrekking kan hebben, steeds ook
financiële ondernemingen in de zin van de Wft zullen zijn. Juister is het
om te spreken van «op de financiële markten werkzame ondernemingen»,
waarbij in het midden gelaten wordt of die ondernemingen ook als
financiële ondernemingen in de zin van de Wft kwalificeren. Voorts wordt
in de artikelen 1:24, derde lid, en 1:25, derde lid, ten overvloede verwezen
naar «financiële ondernemingen als bedoeld in het tweede lid». In het
licht van de reeds opgenomen omschrijvingen van de onderwerpen
waarop een verordening betrekking kan hebben, zijn deze verwijzingen
overbodig en kunnen worden geschrapt.
De wijzigingen in artikel 1:28, tweede en derde lid, hebben tot doel de
bewoordingen van die leden te laten aansluiten bij de gewijzigde
artikelen 1:24, eerste lid, en 1:25, eerste lid.
I
De wijziging van artikel 1:30, derde lid, houdt verband met de gewijzigde
redactie van artikel 4 van de Bankwet 1998 (zie artikel II, onderdeel B),
waardoor de verwijzingen naar dat artikel moeten worden aangepast.
J
Artikel 1:48 van de Wft wordt om twee redenen gewijzigd.
De eerste wijziging strekt ertoe te bepalen dat DNB, alvorens te beslissen
op een aanvraag als bedoeld in de artikelen 2:30b of 2:30d en 2:30g,
hierover advies vraagt aan de AFM. Artikel 1:48 van de Wft bepaalt dat
indien DNB voor de verlening van een vergunning dient te beoordelen of
de aanvrager voldoet aan hetgeen is bepaald bij of krachtens het Deel
Gedragstoezicht financiële ondernemingen, zij daarover eerst advies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

57

vraagt aan de AFM alvorens te beslissen. DNB is de toezichthouder die het
verzoek om de verlening van een vergunning aan een afwikkelonderneming beoordeelt: zie de artikelen 2:30b, 2:30d en 2:30g. Dat neemt
evenwel niet weg dat bij de vergunningverlening gedragsaspecten zijn
betrokken die door de AFM worden beoordeeld.
De tweede wijziging houdt verband met het nieuw in te voegen
artikel 1:50a op grond waarvan bij algemene maatregel van bestuur
nadere regels kunnen worden gesteld met betrekking tot de samenwerking tussen de toezichthouders op de financiële markten. Met het oog
daarop kan het vijfde lid van artikel 1:48 van de Wft vervallen.
K
De voorgestelde wijziging betreft een taalkundige verbetering.
L
In toenemende mate blijkt het wenselijk te zijn om ten aanzien van
bepaalde categorieën financiële ondernemingen zowel DNB als de AFM
aan te wijzen als bevoegde toezichthouder, zij het met verschillende
verantwoordelijkheden. Zo bevat bijvoorbeeld het Besluit uitvoering
EU-verordeningen financiële markten met ingang van 1 januari 2013 een
bevoegdheidsverdeling ter zake van het toezicht in het kader van de
verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad
van 4 juli inzake otc-derivaten, centrale tegenpartijen en transactieregisters (PbEU 2012, L 201) (hierna EMIR-verordening) en zal ook bij het
toezicht op afwikkelondernemingen sprake zijn van gedeelde toezichtverantwoordelijkheden. Deze tendens versterkt de behoefte aan adequate
spelregels ten aanzien van de samenwerking tussen beide toezichthouders. Eerder al is door middel van de wet ter implementatie van de
Omnibus I-richtlijn voorzien in een grondslag in artikel 1:69 van de Wft, op
grond waarvan uitvoering kan worden gegeven aan richtlijnvoorschriften
betreffende de samenwerking en uitwisseling van informatie met
Europese instanties en zal in de implementatiewet richtlijn solvabiliteit II
worden voorzien in de mogelijkheid om aan voorschriften uit richtlijnen
met betrekking tot de samenwerking van de AFM en DNB met de
toezichthoudende instanties van andere lidstaten uitvoering te kunnen
geven. Met de nu voorgestelde bepaling kunnen ook nadere regels
worden gesteld met betrekking tot de samenwerking tussen de toezichthouders op nationaal niveau: DNB, de AFM en in voorkomend geval de
Autoriteit Consument en Markt. Anders dan in de hiervoor geschetste
gevallen is er niet voor gekozen om strekking van artikel 1:50a te beperken
tot samenwerking tussen de toezichthouders die voortvloeit uit Europese
verordeningen. Het wordt wenselijk geacht om met betrekking tot de
samenwerking tussen deze toezichthouders in voorkomend geval ook
nadere regels van nationale aard te kunnen vaststellen, bijvoorbeeld te
behoeve van de samenwerking in het kader van het toezicht op de
hiervoor genoemde afwikkelondernemingen.
Voor zover de samenwerking tussen de toezichthouders uit Europese
verordeningen op het terrein van de financiële markten voortvloeit, zal in
het Besluit uitvoering EU-verordeningen financiële markten aan deze
grondslag uitvoering kunnen worden gegeven. Dit is in lijn met de
systematiek die sinds de Wijzigingswet financiële markten 2012 in de Wft
wordt gehanteerd waarbij bij algemene maatregel van bestuur met het
oog op de goede werking van Europese verordeningen regels kunnen
worden gesteld. Concreet gezien betekent dit dat de regeling zoals
opgenomen in artikel 1:48, vijfde lid, die bepaalt dat DNB in het kader van
de vergunningverlening (artikelen 14 en 17 van de EMIR-verordening) en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

58

uitbreiding van die vergunning (artikel 15 van de EMIR-verordening)
advies moet vragen aan de AFM, eveneens kan worden opgenomen in
Besluit uitvoering EU-verordeningen financiële markten. Het vijfde lid van
artikel 1:48 van de Wft kan dientengevolge worden geschrapt. Voor de
toegankelijkheid verdient het de voorkeur om voorschriften die betrekking
hebben op de uitvoering van Europese verordeningen op het terrein van
de financiële markten en personen die op die markten werkzaam zijn,
zoveel mogelijk bij elkaar te plaatsen in het Besluit uitvoering
EU-verordeningen financiële markten.
M
Bij Wet van 22 december 2011 tot wijziging van de Wet op het financieel
toezicht en enige andere wetten ter implementatie van richtlijn nr. 2009/
110/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toegang
tot, de uitoefening van en het prudentieel toezicht op de werkzaamheden
van instellingen voor elektronisch geld, tot wijziging van de Richtlijnen
2005/60/EG en 2006/48/EG en tot intrekking van Richtlijn 2000/46/EG
(PbEU L 267) (Stb. 2011, 670) is in de Wft «EU-moederkredietinstelling»
overal vervangen door «EU-moederbank». Verzuimd is toen deze wijziging
ook in artikel 1:54c door te voeren. Deze omissie wordt hiermee hersteld.
N
Abusievelijk was een dubbele ontkenning opgenomen in artikel 1:17a,
eerste lid, onderdeel b. De AFM kan het aanbieden van deelnemingsrechten in bepaalde beleggingsinstellingen in een lidstaat tijdelijk
verbieden. De betreffende beleggingsinstellingen in onderdeel b zijn
niet-Europese beleggingsinstellingen die worden beheerd door een
Nederlandse beheerder van een beleggingsinstelling zonder vergunning
of aan wie het niet anderszins is toegestaan om in een andere lidstaat
actief te zijn.
O
De stabiliteit van het financiële stelsel behoort mede tot de zorg van de
Minister van Financiën. Waar de toezichthouders specifieke verantwoordelijkheden hebben vanuit hun wettelijke taken (zie in dat verband ook
paragraaf 3, onder a, van het algemeen deel van deze toelichting) heeft de
minister een meer algemene (systeem)verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld
waar het gaat om het initiëren van wet- en regelgeving ter borging van de
financiële stabiliteit. Ook de eventuele inzet van publieke middelen om,
indien noodzakelijk, de stabiliteit van het financiële stelsel in tijden van
crisis te schragen is een verantwoordelijkheid van de Minister van
Financiën. Met het oog op deze verantwoordelijkheden is het van belang
om de informatiepositie van de minister te versterken. Een goede
informatiepositie is noodzakelijk om potentiële risico’s goed te kunnen
inschatten en een zorgvuldige afweging te maken met betrekking tot het
benodigde instrumentarium en de eventuele inzet daarvan.
Voor een deel kan in de informatiebehoefte van de Minister van Financiën
worden voorzien vanuit het recent opgerichte Financieel Stabiliteitscomité, dat zich richt op de stabiliteit van het financiële stelsel en de
daarvoor relevante macro-economische ontwikkelingen.34 In dat comité,
waarin DNB, de AFM en Financiën participeren, worden informatie en
analyses met betrekking tot de stabiliteit van het financiële stelsel
uitgewisseld teneinde mogelijke risico’s voor de stabiliteit van het
financiële stelsel te signaleren. Onder omstandigheden kan het echter ook
34

Stcrt. 2012, 22730.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

59

nodig zijn dat de toezichthouders instellingsspecifieke (en daarmee veelal
toezichtvertrouwelijke) informatie met de Minister delen. Thans voorziet
alleen artikel 6:5 van de Wft in een uitdrukkelijke bevoegdheid om
instellingsspecifieke informatie met de minister te delen. Uit de context
van artikel 6:5 blijkt evenwel dat die informatie-uitwisseling in het teken
staat van de specifieke interventiebevoegdheden die de Minister van
Financiën heeft op grond van deel 6 van de Wft in geval van ernstig en
onmiddellijk gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel. Het gaat
dus om informatiedeling in de zogeheten curatieve fase; voor informatiedeling in een eerder stadium waarin nog sprake is van preventieve
maatregelen, biedt artikel 6:5 geen basis.
In het licht van het bovenstaande is het wenselijk de Wft aan te vullen en
het mogelijk te maken dat de toezichthouders ook in de preventieve fase
instellingsspecifieke informatie met de Minister van Financiën delen. Met
het oog hierop wordt voorgesteld artikel 1:90 aan te vullen met een lid
over informatieverstrekking aan de Minister van Financiën in het belang
van de financiële stabiliteit. Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat de
minister vervolgens aan dezelfde waarborgen van geheimhouding is
gebonden als de toezichthouders. Artikel 1:42, vijfde lid van de Wft is
derhalve van overeenkomstige toepassing. De aard van de informatie en
de hoedanigheid waarin de minister die ontvangt is overigens een andere
dan de gevallen waar artikel 1:42 Wft op ziet, daar dit artikel in het teken
staat van «toezicht op toezicht». Het nieuwe vijfde lid dient voorts te
worden onderscheiden van artikel 1:90, eerste lid, dat ziet op informatieuitwisseling in het kader van het door de toezichthouder uit te oefenen
toezicht op de financiële markten en de op die markten werkzame
personen.
Voor de volledigheid wordt nog opgemerkt dat de informatieverstrekking
aan de minister in lijn is met richtlijn CRD IV. De richtlijn onderkent het
belang van informatie-uitwisseling in verband met de stabiliteit van het
financiële stelsel en bepaalt uitdrukkelijk dat zij aan dergelijke informatieuitwisseling niet in de weg staat.35
P
De toevoeging van onderdeel f aan het eerste lid van artikel 1:93 van de
Wft maakt het mogelijk dat de toezichthouder onder bepaalde
voorwaarden vertrouwelijke gegevens verstrekt aan de Algemene
Inlichtingen en Veiligheidsdienst, de Belastingdienst, de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst, de Nationale Politie, het Bureau Financieel
toezicht, de Financiële Inlichtingen Eenheid en het Openbaar Ministerie.
De informatieverstrekking aan de genoemde instanties door de toezichthouder geschiedt enkel voor zover dat dienstig is voor de uitoefening van
de wettelijke taken van bedoelde instanties. Zie voor een nadere
toelichting van deze wijziging ook paragraaf 8, onder a, van het algemeen
deel van deze memorie van toelichting.
Q
Met de onderhavige wijziging van artikel 1:97 van de Wft wordt bepaald
dat een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke boete ter zake van
overtreding van artikel 4:24a, eerste en tweede lid, Wft (algemene
zorgplicht voor financiëledienstverleners) na bekendmaking openbaar
wordt gemaakt door de AFM. Omdat wordt voorgesteld om overtreding
35

Artikel 56, aanhef en sub c, van de richtlijn. «Article 54 (I) shall not preclude the exchange of
information between competent authorities and authorities aiming at preserving financial
stability».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

60

van artikel 4:24a, eerste en tweede lid, van de Wft beboetbaar te stellen
met boetecategorie 2, wordt het besluit tot het opleggen van een
bestuurlijke boete in de regel niet openbaar gemaakt. Aangezien dit wel
wenselijk wordt geacht, wordt artikel 4:24a, eerste en tweede lid, van de
Wft toegevoegd aan de opsomming in artikel 1:97, eerste lid, onderdeel c,
van de Wft.
R
Artikel 2:23 van de Wft is bij de Wet van 22 december 2011 tot wijziging
van de Wet op het financieel toezicht en enige andere wetten ter implementatie van richtlijn nr. 2009/110/EG van het Europees Parlement en de
Raad betreffende de toegang tot, de uitoefening van en het prudentieel
toezicht op de werkzaamheden van instellingen voor elektronisch geld, tot
wijziging van de Richtlijnen 2005/60/EG en 2006/48/EG en tot intrekking
van Richtlijn 2000/46/EG (PbEU L 267) (Stb. 2011, 670) vervallen. De
verwijzing in artikel 1:105 is evenwel blijven staan. Deze omissie wordt
thans hersteld.
De andere voorgestelde wijziging van artikel 1:105 beoogt dat hetgeen is
bepaald bij of krachtens afdeling 1.6.1 met betrekking tot een vergunning
van overeenkomstige toepassing is op een ontheffing met betrekking tot
afwikkelondernemingen.
S
Met de voorgestelde wijzigingen wordt de Wft in overeenstemming
gebracht met de terminologie na de inwerkingtreding van het Verdrag van
Lissabon.
T
Betreffende het vervallen van de verwijzing naar artikel 2:23 wordt
verwezen naar de desbetreffende toelichting bij onderdeel R.
Indien DNB ontheffingen verleend aan een afwikkelonderneming voor het
verrichten van activiteiten zonder een vergunning, dienen de desbetreffende ontheffingen te worden door de registerhouder te worden
ingeschreven.
Aan artikel 1:107, derde lid, van de Wft is bij de Wet financiële markten
2012 een onderdeel k toegevoegd. De Wet van 22 december 2011 tot
wijziging van de Wet op het financieel toezicht en enige andere wetten ter
implementatie van richtlijn nr. 2009/110/EG van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de toegang tot, de uitoefening van en het
prudentieel toezicht op de werkzaamheden van instellingen voor
elektronisch geld, tot wijziging van de Richtlijnen 2005/60/EG en
2006/48/EG en tot intrekking van Richtlijn 2000/46/EG (PbEU L 267)
(Stb. 2011, 670) heeft eveneens een onderdeel k toegevoegd. Derhalve
bevat artikel 107, derde lid, thans twee onderdelen k. Het tweede
onderdeel k wordt verletterd tot onderdeel l.
U
Op grond van de Wft kunnen lichte ontheffingen in het kader van
markttoegang (ontheffing van bepaalde vergunningeisen) en lichte
ontheffingen in het kader van lopend toezicht (ontheffing van bepaalde
lopend-toezichteisen uit de Delen Prudentieel toezicht financiële ondernemingen en Gedragstoezicht financiële ondernemingen) worden aangevraagd. Indien in het kader van de markttoegang ontheffing wordt
aangevraagd van bepaalde vergunningeisen en die eisen gelijkluidend zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

61

aan lopend-toezichteisen, is de ontheffing van de vergunningeisen niet
slechts beperkt tot de toegang tot de financiële markten. De vergunningaanvrager of vergunninghouder hoeft dus niet ook nog eens ontheffing
aan te vragen in het kader van lopend toezicht. Om deze regel ook van
toepassing te laten zijn op afwikkelondernemingen, wordt artikel 2:2 van
de Wft aangepast.
Bij de Wet introductie premiepensioeninstellingen is artikel 2:54h in de
Wft ingevoegd. Nagelaten is evenwel het desbetreffende artikel in te
voegen in de opsomming van artikel 2:2. Deze omissie wordt hiermee
hersteld.
V
Voor het toezicht op afwikkelondernemingen wordt een vergunningstelsel
geïntroduceerd. Aangesloten wordt bij de systematiek van de overige
bepalingen in het Deel Markttoegang financiële ondernemingen, die
gelden voor financiële ondernemingen. De nieuwe afdeling vangt aan met
bepalingen met betrekking tot afwikkelondernemingen met zetel in
Nederland.
Artikel 1:107
In het tweede lid, onderdeel a, onder 1°, zijn de artikelen toegevoegd op
grond waarvan DNB een ontheffing kan verlenen aan afwikkelondernemingen. Het betreft de situatie waarin een afwikkelonderneming de
drempel overschrijdt waarboven een vergunning is vereist, maar de
vergunning nog niet is verleend. In dat geval kan DNB een ontheffing
verlenen voor de periode die verstrijkt op het tijdstip waarop zij op de
vergunningaanvraag heeft beslist. Als gevolg van de redactie van het
tweede lid, onderdeel a, onder 1°, is geen wijziging nodig om te bereiken
dat DNB de afwikkelondernemingen aan wie een vergunning is verleend,
moet registreren. De verwijzing naar artikel 2:23 vervalt omdat dat artikel
is vervallen.
Op grond van de wijziging in het tweede lid, onderdeel a, onder 5° moet
DNB de afwikkelondernemingen aan wie zij heeft verboden hun bedrijf uit
te oefenen, registreren.
De toevoeging van subonderdeel 14° heeft tot gevolg dat DNB degenen
moet registreren die aan DNB kennis hebben gegeven van hun
voornemen het bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen en aan
wie daarvan een bericht van ontvangst is gezonden. Wanneer DNB aan
een afwikkelonderneming verbiedt haar bedrijf uit te oefenen of, in geval
zij de drempel van artikel 2:30.b, eerste lid, overschrijdt, aan haar een
vergunning verleent, zal bedoelde kennisgeving worden doorgehaald op
grond van artikel 1:107, eerste lid, tweede zin.
Artikel 2:3.0a
In het voorgestelde artikel 2:3.0a, eerste lid, is bepaald dat degene die
voornemens is het bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen,
daarvan kennis aan DNB geeft. Wanneer hij de ontvangstbevestiging van
die kennisgeving heeft ontvangen, is het hem toegestaan zijn bedrijf uit te
oefenen. Deze situatie verandert in drie gevallen. Het eerste geval doet
zich voor wanneer de afwikkelonderneming de drempel van artikel 2:3.0b,
eerste lid, overschrijdt en DNB haar een vergunning verleent; zij mag
doorgaan met de uitoefening van haar bedrijf op grond van de
vergunning. Het tweede geval doet zich eveneens voor wanneer de
afwikkelonderneming de drempel overschrijft, maar DNB haar geen
vergunning verleent. Zij dient de uitoefening van haar bedrijf te staken.
Het derde geval doet zich voor wanneer zij weliswaar onder de drempel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

62

blijft, maar DNB haar verbiedt haar bedrijf uit te oefenen op grond van
artikel 2:3.0e.
Artikel 2:3.0b
Dit artikel regelt de vergunningplicht. De vergunningplicht geldt slechts
indien de afwikkelonderneming in het voorgaande kalenderjaar afwikkeldiensten verricht ten aanzien van een aantal in Nederland verrichte
betalingstransacties dan het aantal dat bij algemene maatregel van
bestuur wordt vastgesteld. Voorstelbaar is dat eerst na 1 januari van een
bepaald kalenderjaar zeker wordt dat de afwikkelonderneming in het
voorgaande jaar de drempel heeft overschreden. Ook mogelijk is dat,
indien de overschrijding ruim is, de afwikkelonderneming een dergelijke
overschrijding reeds tegen het einde van het voorgaande kalenderjaar kon
verwachten. Het ligt dan voor de hand reeds voor het einde van dat
kalenderjaar een vergunning aan te vragen, maar verplicht is dat niet. In
beide gevallen moet worden voorkomen dat de afwikkelonderneming,
naar achteraf blijkt, met ingang van 1 januari vergunningplichtig is
geworden en niet aan die verplichting heeft voldaan. Daarom is
opgenomen dat DNB aan de afwikkelonderneming ontheffing kan
verlenen voor de periode die verstrijkt op het tijdstip dat zij op een
vergunningaanvraag heeft beslist.
In het derde lid wordt hetzelfde onderscheid aangebracht als in de
definitie van «afwikkeldienst» in artikel 1:1 van de Wft. Dit betekent dat in
de vergunning uitdrukkelijk moet worden vermeld voor welk van de
genoemde typen afwikkeldienst de vergunning wordt verleend. Met een
vergunning die is beperkt tot het verrichten van het ene type afwikkeldienst mogen geen andere afwikkeldiensten worden verleend.
Artikel 2:3.0c
In artikel 2:3.0c is bepaald dat de afwikkelonderneming jaarlijks voor
1 maart aan DNB kennis geeft van het aantal in Nederland verrichte
betalingstransacties dat zij in het voorgaande kalenderjaar afwikkeldiensten heeft verleend. Op deze wijze kan DNB vaststellen of de
afwikkelonderneming boven de drempel, opgenomen in artikel 2:3.0b,
tweede lid, is gekomen.
Artikel 2:3.0d
In artikel 2:3.0d worden de voorschriften genoemd ten aanzien waarvan
de aanvrager in het kader van de markttoetreding moet aantonen dat
daaraan zal worden voldaan tijdens lopend toezicht. Ook hiermee wordt
het stelsel gevolgd dat eveneens geldt voor het toezicht op andere
financiële ondernemingen. De meeste voorschriften spreken voor zich,
zoals de voorschriften met betrekking tot deskundigheid en betrouwbaarheid.
Artikel 2:3.0e
Dat een afwikkelonderneming onder de drempel van artikel 2:30b, tweede
lid, blijft, betekent niet dat zij zich niet zou behoeven te houden aan de
voorschriften van de Wft. Alhoewel een dergelijke afwikkelonderneming
niet onder toezicht staat, is het mogelijk dat DNB ervan op de hoogte raakt
dat zij voorschriften schendt. DNB heeft in dat geval de mogelijkheid de
afwikkelonderneming verbieden haar bedrijf uit te oefenen.
Artikel 2:3.0f
In artikel 2:3.0f is de mededelingsplicht voor afwikkelondernemingen met
zetel buiten Nederland geregeld. Deze mededelingsplicht geldt voor zowel
afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen staat als afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

63

Artikel 2:3.0g
In artikel 2:3.0g wordt de vergunningplicht geïntroduceerd voor afwikkelondernemingen met zetel in een andere staat die het bedrijf van
afwikkelonderneming uitoefent jegens betaaldienstverleners met wie zij
niet in een groep zijn verbonden vanuit een in Nederland gelegen
bijkantoor. In beginsel geldt de vergunningplicht voor alle afwikkelondernemingen met zetel in een andere staat. Een belangrijke uitzondering op
deze regel wordt gemaakt in het derde lid. Afwikkelondernemingen die
hun zetel hebben in een staat die is aangewezen behoeven niet ook nog
eens een vergunning op grond van de Wft te hebben. Een staat wordt
aangewezen indien daar toezicht wordt uitgeoefend dat in voldoende
mate waarborgen biedt ten aanzien van de belangen die de Wft beoogt te
beschermen. Met de formulering van het derde lid is beoogd mede tot
uitdrukking te brengen dat een staat ook dan kan worden aangewezen
wanneer het toezicht in een andere staat niet identiek is aan het toezicht
op grond van de Wft. Het gaat erom dat het toezicht «in voldoende mate
waarborgen biedt» ten aanzien van de belangen die de Wft beoogt te
beschermen. Ook in dit artikel is hetzelfde onderscheid aangebracht als in
de definitie van «afwikkeldienst» in artikel 1:1 van de Wft. Dit heeft als
consequentie dat in de vergunning uitdrukkelijk moet worden vermeld
voor welke afwikkeldienst de vergunning wordt verleend. Met een
vergunning die is beperkt tot de uitoefening een bepaald type afwikkeldienst mag niet een ander type afwikkeldienst worden verleend. Het
onderscheid heeft, in samenhang met hetgeen is bepaald in het vierde lid,
voorts als consequentie dat het mogelijk is dat een staat wordt aangewezen als een staat waar het toezicht op het slechts een bepaald type
afwikkeldienst wel adequaat is, terwijl het toezicht op een ander type
afwikkeldienst niet adequaat is.
Ook voor afwikkelondernemingen met zetel buiten Nederland geldt dat de
vergunningplicht slechts geldt voor afwikkelondernemingen die zich
boven een bepaalde drempel bevinden. Een en ander komt erop neer dat
afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen staat geen
vergunning behoeven te hebben, ook niet indien zij zich boven de
drempel zouden bevinden, terwijl een afwikkelonderneming uit een
niet-aangewezen staat alleen dan vergunningplichtig is wanneer zij zich
boven de drempel bevindt.
Artikel 2:3.0h
Artikel 2:3.0h is voor afwikkelondernemingen met zetel buiten Nederland
de evenknie van artikel 2:3.0c. Het bepaalt dat een afwikkelonderneming
jaarlijks voor 1 maart aan DNB kennis geeft van het aantal in Nederland
verrichte betalingstransacties die zij in het voorgaande kalenderjaar
afwikkeldiensten heeft verleend. Het artikel geldt zowel voor afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen staat als afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat. Met betrekking tot
afwikkelondernemingen in een aangewezen staat geldt dat dit voorschrift
niet is bedoeld om DNB in staat te stellen te beoordelen of de afwikkelonderneming vergunningplichtig wordt; ook indien een afwikkelingonderneming met zetel in een aangewezen staat de drempel overschrijdt
behoeft zij immers niet een vergunning te hebben. Het voorschrift is
ervoor bedoeld DNB in staat te stellen een overzicht op de markt te
houden.
Artikel 2:3.0i
In artikel 2:3.0i wordt bepaald aan welke voorschriften een afwikkelonderneming met zetel in een andere staat dient te voldoen om een vergunning
te krijgen voor het uitoefenen van het bedrijf van afwikkelonderneming
jegens betaaldienstverleners met wie de afwikkelonderneming niet in een
groep is verbonden van vanuit een in Nederland gelegen bijkantoor. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

64

voorschriften zijn dezelfde als die welke gelden voor de uitoefening van
het bedrijf van afwikkelonderneming met zetel in Nederland jegens
betaaldienstverleners met wie zij niet in een groep is verbonden, met
uitzondering van de artikelen met betrekking tot de zeggenschapsstructuur (artikel 3:16) en de inrichting van de bedrijfsvoering
(artikel 3:17); naar deze artikelen wordt wel verwezen in artikel 2:3.0d maar
niet in artikel 2:3.0i.
Artikel 2:30j
Artikel 2:3.0j geeft DNB de bevoegdheid een afwikkelonderneming met
zetel in een niet-aangewezen staat te verbieden haar bedrijf uit te oefenen.
DNB schrijft een verbod in in het door haar te houden register op grond
artikel 1:107, tweede lid, onderdeel a, onder 5°. Dat is van belang in
verband met artikel 3:35, op grond waarvan het verboden is gebruik te
maken van een afwikkelonderneming aan wie een dergelijk verbod is
opgelegd.
Artikel 2:3.0k
Een afwikkelonderneming met zetel in een aangewezen staat behoeft
geen vergunning voor de uitoefening van haar bedrijf door middel van
dienstverrichting naar Nederland. Zij kan volstaan met de mededeling van
haar voornemen.
Artikel 2:3.0l
Artikel 2:3.0l regelt de uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming door middel van dienstverrichting naar Nederland. Dit is
verboden voor afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen
staat. Er is niet voor gekozen dit zonder meer toe te staan, zoals is
gebeurd bij bijvoorbeeld banken, noch dit geheel te verbieden, maar voor
dit geval een vergunningplicht te introduceren. Op zichzelf is een
vergunningplicht voor dienstverrichting naar Nederland vanuit een
niet-aangewezen staat of derde land niet nieuw. Artikel 2:55 van de Wft
bijvoorbeeld is zo geredigeerd dat ook voor het aanbieden van beleggingsobjecten naar Nederland door middel van dienstverrichting een
vergunning is vereist. Het voorgestelde nieuwe artikel 3:35 van de Wft
vormt het complement van artikel 2:3.0f. Zie ook de toelichting op dat
artikel.
Artikel 2:3.0m
In artikel 2:3.0m wordt bepaald aan welke voorschriften een afwikkelonderneming met zetel in een andere staat dient te voldoen om een
vergunning te krijgen voor het uitoefenen van het bedrijf van afwikkelonderneming jegens betaaldienstverleners met wie de afwikkelonderneming
niet in een groep is verbonden door middel van dienstverrichting naar
Nederland. De voorschriften zijn dezelfde als die welke gelden voor de
uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming met zetel in
Nederland jegens betaaldienstverleners met wie zij niet in een groep is
verbonden.
Artikel 2:3.0n
Artikel 2:3.0n regelt voor dienstverrichting naar Nederland hetgeen
artikel 2:3.0j bepaalt voor een bijkantoor in Nederland. Zie de toelichting
op artikel 2:3.0j.
W
Deze wijziging betreft een redactionele correctie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

65

X
Bij de Wet van 22 december 2011 tot wijziging van de Wet op het
financieel toezicht, de Wet financiële markten BES en de Wet toezicht
trustkantoren in verband met de introductie van de geschiktheidseis en de
versterking van de samenwerking tussen de toezichthouders in het kader
van de geschiktheidstoets en de betrouwbaarheidstoets is «deskundigheid» vervangen door «geschiktheid». Verzuimd is toen deze wijziging
ook door te voeren in de artikelen 2:10b en 5:29. Deze omissie wordt
hiermee hersteld.
Y
Met de voorgestelde wijzingen wordt de Wft in overeenstemming
gebracht met de terminologie na de inwerkingtreding van het Verdrag van
Lissabon.
Z
De wijziging in het tweede lid houdt verband met het vervangen van de
definitie voor richtlijn 2009/65/EG betreffende icbe’s bij de implementatie
van de richtlijn beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen. Deze
richtlijn betreffende icbe’s wordt voortaan gedefinieerd als richtlijn
instellingen voor collectieve belegging in effecten.
AA
Bij de implementatie van de richtlijn beheerders van alternatieve
beleggingsinstellingen is er voor gekozen om het nationale derdelandenbeleid, oftewel het aangewezen statenbeleid, te handhaven tot 2018. Op
grond van artikel 2:66 van de wet zijn beheerders van beleggingsinstellingen met zetel in een aangewezen staat niet vergunningsplichtig
ingevolge artikel 2:65 van de wet, mits is voldaan aan artikel 2:73 van de
wet. Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld
met betrekking tot het aanwijzen van staten. Als aanvullende voorwaarde
voor beheerders van beleggingsinstellingen met zetel in een aangewezen
staat, om geen vergunning ex artikel 2:65 van de wet aan te hoeven
vragen, wordt voorgesteld in het eerste lid op te nemen dat de betreffende beheerder een wettelijk vertegenwoordiger dient te hebben in
Nederland. Hierdoor zal de AFM in ieder geval een aanspreekpunt hebben
in Nederland, ter bevordering van het toezicht.
BB
De wijziging van artikel 2:97 betreft het herstel van een schrijffout.
CC
In artikel 2:106.0a wordt het verlenen van afwikkeldiensten vanuit een
buiten Nederland gelegen bijkantoor geregeld. Hiervoor is instemming
van DNB nodig. De afwikkelonderneming dient bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur te bepalen gegevens over te leggen. DNB stemt in
indien de gegevens zijn overgelegd, tenzij de bedrijfsvoering of de
financiële positie ontoereikend is.
DD
Door toevoeging van «afwikkelondernemingen» in artikel 3:3 van de Wft
wordt bereikt dat bij ministeriële regeling ook voor afwikkelondernemingen vrijstelling kan worden geregeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

66

EE
De artikelen 3:8 tot en met 3:93 van de Wft, met uitzondering van
artikel 3:35 van de Wft, zien op goed bestuur door een afwikkelonderneming. Goed bestuur ziet vooral op de verhouding tussen het bestuur, de
eigenaren en eventuele andere partijen, waaronder gebruikers en de
autoriteiten die het publieke belang vertegenwoordigen. De kernbegrippen voor goed bestuur zijn een heldere organisatie- en verantwoordelijkheidsstructuur, transparantie, oog voor het maatschappelijke belang,
oog voor de belangen van de afwikkelonderneming, deelnemende
instellingen en adviesorganen waarin deelnemende instellingen zijn
vertegenwoordigd en de belangen van aandeelhouders worden behartigd.
Het belang van goed bestuur moet niet worden onderschat. De afwikkelonderneming vormt het hart van het afwikkelproces. Doordat hun
activiteiten onderwerp zijn van «economies of scale», zijn typisch slechts
enkele afwikkelondernemingen actief op een nationale of internationale
markt. Het presteren van de afwikkelonderneming is daarom cruciaal voor
de veiligheid en efficiëntie van de betreffende markten, hetgeen op zijn
beurt een maatschappelijk belang dient.36
Artikel 3:8 van de Wft bepaalt dat het dagelijks beleid van bepaalde
financiële ondernemingen met zetel in Nederland wordt bepaald door
personen die geschikt zijn. Aan de in dat artikel opgenomen opsomming
van financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd. De geschiktheid wordt voorgeschreven «in verband met de
uitoefening van het bedrijf van de financiële onderneming». In dit verband
zij opgemerkt dat het toezicht op afwikkelondernemingen is gericht op het
voorkomen van maatschappelijke ontwrichting. De geschiktheid van de
personen die het dagelijks beleid van een afwikkelonderneming bepalen,
zal dan ook mede in dat licht moeten worden beoordeeld. Zij dienen
geschikt te zijn, niet alleen in verband met de uitoefening van het bedrijf
van afwikkelonderneming, maar ook in verband met de maatschappelijke
risico’s. Het is niet nodig dat uitdrukkelijk onder woorden te brengen.
FF
Artikel 3:9 van de Wft bepaalt dat het beleid van bepaalde financiële
ondernemingen met zetel in Nederland wordt bepaald door personen die
betrouwbaar zijn. Aan de in dat artikel opgenomen opsomming van
financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.
GG
Artikel 3:10 van de Wft bepaalt dat financiële ondernemingen een
adequaat beleid voeren dat een integere uitoefening van hun bedrijf
waarborgt. Aan de in dit artikel opgenomen opsomming van financiële
ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.
HH
Als gevolg van de wijziging van 3:13 van de Wft worden de artikelen 3:8
tot en met 3:10 van de Wft, met betrekking tot geschiktheid, betrouwbaarheid en integere bedrijfsvoering, van overeenkomstige toepassing op
een in Nederland gelegen bijkantoor van een afwikkelonderneming met
zetel in een niet-aangewezen staat.

36

Zie voor een toelichting op deze artikelen ook TK 2005/05, 29 708, nr. 10, blz. 238 tot en met
240.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

67

II
Artikel 3:15, eerste lid, van de Wft bepaalt dat ten minste twee natuurlijke
personen het dagelijks beleid bepalen van bepaalde financiële ondernemingen. Aan de in dat lid opgenomen opsomming van financiële
ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd. Het derde lid
bepaalt welke financiële ondernemingen ontheffing kunnen vragen. Aan
de in dit lid opgenomen opsomming van financiële ondernemingen wordt
de afwikkelonderneming toegevoegd.
JJ
Artikel 3:16, eerste lid, van de Wft bepaalt dat bepaalde financiële
ondernemingen met zetel in Nederland niet zijn verbonden met personen
in een formele of feitelijke zeggenschapsstructuur die in zodanige mate
ondoorzichtig is dat deze een belemmering vormt of kan vormen voor het
adequaat uitoefenen van toezicht op die financiële onderneming. Aan de
in dat lid opgenomen opsomming van financiële ondernemingen wordt
de afwikkelonderneming toegevoegd.
In het derde lid van artikel 3:16 wordt bepaald dat bepaalde financiële
ondernemingen met zetel in Nederland niet zijn verbonden met personen
in een feitelijke of formele zeggenschapsstructuur indien het recht van het
staat die geen lidstaat is, dat op die personen van toepassing is, een
belemmering vormt of kan vormen voor het adequaat uitoefenen van
toezicht op die onderneming. Aan de in dat lid opgenomen opsomming
van financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd. Er is niet voor gekozen om in een apart lid te verwijzen naar het
recht van een niet-aangewezen staat. Het betreft hier het recht dat op die
personen van toepassing is; dat staat te ver af van de vraag of het toezicht
in die staat op afwikkelondernemingen adequaat is.
KK
Artikel 3:17 van de Wft bepaalt dat financiële ondernemingen hun
bedrijfsvoering zodanig inrichten dat deze een beheerste en integere
uitoefening van hun bedrijf waarborgt. Aan de in dat artikel opgenomen
opsomming van financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd. Overwogen is om de voorschriften met betrekking
tot de financiële waarborgen en de beheersing van financiële risico’s op te
nemen in een nieuwe afdeling 3.4A.1 maar daarvan is afgezien. De
plaatsing van een dergelijke bepaling in een aparte afdeling zou niet
stroken met de cross-sectorale aanpak waarvoor in de Wft is gekozen. De
keuze van het regelen van deze onderwerpen in artikel 3:17 van de Wft en
niet in afdeling 3.4A.1 heeft geen gevolgen voor de inhoud van de regels.
Bij algemene maatregel van bestuur zullen de voorschriften op dit punt
worden toegesneden op afwikkelondernemingen. Daarover kan nu reeds
het volgende worden opgemerkt.
Afwikkelondernemingen dienen over adequate financiële waarborgen te
beschikken. Het eigen vermogen van de afwikkelonderneming dient
toereikend te zijn met het oog op de financiële risico’s die kunnen leiden
tot maatschappelijke ontwrichting. Een afwikkelonderneming dient te
beschikken over procedures die gericht zijn op het beheersen van risico’s
die voortvloeien uit de uitoefening van haar bedrijf. In de algemene
voorwaarden voor deelname aan het afwikkelsysteem dienen ook de
verantwoordelijkheden van de afwikkelonderneming en de betaaldienstverlener te blijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

68

Artikel 3:17 van de Wft zal in het Besluit prudentiële regels Wft worden
uitgewerkt specifiek voor afwikkelondernemingen. Het voornemen bestaat
om in dat Besluit enkele bepalingen op te nemen met betrekking tot onder
andere de juridische grondslag tussen de afwikkelonderneming, de
betaaldienstverlener en het mitigeren van operationele risico’s.
LL
Artikel 3:18 geeft voorschriften met betrekking tot uitbesteding. Het eerste
lid spreekt van «een financiële onderneming». Dit lid behoeft niet te
worden aangepast; als gevolg van de uitbreiding van de definitie van
«financiële onderneming» met «afwikkelonderneming» valt dat type
financiële onderneming daardoor vanzelf onder het eerste lid. Het tweede
lid bepaalt dat bepaalde financiële ondernemingen bij algemene
maatregel van bestuur aan te wijzen werkzaamheden niet uitbesteden. Het
derde lid geeft de grondslag om ten aanzien van bepaalde financiële
ondernemingen bij algemene maatregel van bestuur nadere regels te
stellen. Aan de in het tweede en derde lid opgenomen opsomming van
financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.
MM
Tijdens het lopend toezicht dienen ook afwikkelondernemingen met zetel
in een aangewezen staat te voldoen aan enkele voorschriften in de Wft.
Een daarvan is artikel 3:17. Zoals in de toelichting op dat artikel reeds is
opgemerkt, zal in het Besluit prudentiële regels Wft een aantal bepalingen
worden opgenomen waarin dat artikel specifiek voor afwikkelondernemingen zal worden uitgewerkt. Niet elk van die bepalingen dient van
toepassing te zijn op afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen staat. Het voornemen bestaat om in dat Besluit een bepaling op te
nemen dat een afwikkelonderneming er zorg voor draagt dat a) zij
beschikt over adequate financiële waarborgen en b) zij beschikt over
procedures die zijn gericht op het beheersen van risico’s die voortvloeien
uit de uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming.
Artikel 3:24.0b heeft betrekking op een in Nederland gelegen bijkantoor
van een afwikkelonderneming met zetel in een niet-aangewezen staat. Het
dagelijkse beleid van een dergelijk bijkantoor dient te worden bepaald
door ten minste twee natuurlijke personen. Een vergelijkbare bepaling is
te vinden in bijvoorbeeld artikel 3:21 met betrekking tot in Nederland
gelegen bijkantoren met zetel in een staat die geen lidstaat is.
NN
Als gevolg van de voorgestelde wijziging van artikel 3:26 worden de
artikelen 3:17 en 3:18 met betrekking tot inrichting van de bedrijfsvoering
onderscheidenlijk het minimum aantal personen dat het dagelijks beleid
van het bijkantoor bepaalt, van overeenkomstige toepassing op een
afwikkelonderneming met een zetel in een niet-aangewezen staat die haar
bedrijf uitoefent vanuit een in Nederland gelegen bijkantoor.
OO
Deze wijziging betreft een redactionele verbetering.
PP
Artikel 3:29, eerste lid, schrijft aan bepaalde ondernemingen voor van
welke wijzigingen met betrekking tot eerder verstrekte gegevens kennis
moet worden gegeven aan de Nederlandsche Bank. Aan de in dit artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

69

opgenomen opsomming van financiële ondernemingen wordt de
afwikkelonderneming toegevoegd.
QQ
Artikel 3:35 van de Wft is het complement van artikel 2:3.0f van de Wft,
waarin het wordt verboden aan een ieder met zetel in een
niet-aangewezen staat het bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen
door middel van het verrichten van diensten naar Nederland jegens
betaaldienstverleners met wie hij niet in een groep is verbonden. De vraag
kan worden gesteld in hoeverre handhaving van een verbod dat is gericht
op afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat op
basis van het toezicht door de Nederlandse toezichthouder over de
landsgrenzen kan worden geëffectueerd. Met artikel 3:35 van de Wft wordt
de mogelijkheid versterkt dat het doel wordt bereikt dat met artikel 2:3.0f
van de Wft wordt nagestreefd: geen uitoefening van het bedrijf van
afwikkelonderneming door middel van dienstverrichting vanuit een
niet-aangewezen staat. Dit doel wordt bereikt, niet alleen door een verbod
op de uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming, maar ook
door een verbod op het gebruik maken van een afwikkelonderneming met
zetel in een niet-aangewezen staat die haar bedrijf uitoefent door middel
van dienstverrichting naar Nederland. Aldus worden de beide zijden van
de ongewenste handeling verboden. Dit verbod past in het wezen van het
systeemtoezicht op afwikkelondernemingen, dat meer is gericht op de
stabiliteit van de infrastructuur van de financiële sector en het voorkomen
van maatschappelijke ontwrichting als mogelijk gevolg van disrupties in
het girale betalingsverkeer dan het traditionele prudentiële toezicht. Het
verbod om het bedrijf van afwikkelonderneming uit te oefenen vanuit een
niet-aangewezen staat door middel van dienstverrichting vindt zijn
primaire rechtvaardiging niet zozeer in de bescherming van de afwikkelonderneming zelf, als wel in de bescherming van de infrastructuur.
Daarin past het om ook een verbod op te leggen aan degenen die gebruik
wensen te maken van de diensten van een afwikkelonderneming, dus aan
degenen die tezamen deel uitmaken van die infrastructuur.
Voor de goede orde wordt opgemerkt dat het niet nodig is tevens een
verbod op te nemen op het afnemen van diensten van een afwikkelonderneming die worden verleend door een afwikkelonderneming met zetel in
een niet-aangewezen staat vanuit een in Nederland gelegen bijkantoor.
Voor een bijkantoor is een vergunning nodig; daar kan de Nederlandse
toezicht het toezicht wel worden geëffectueerd.
RR
Als gevolg van de wijziging van artikel 3:49 van de Wft wordt artikel 3:29
van de Wft, met betrekking tot de kennisgeving van gewijzigde gegevens,
van overeenkomstige toepassing op het bijkantoor in Nederland van een
afwikkelonderneming met zetel in een niet-aangewezen staat.
SS
Een financiële onderneming heeft normaliter de beschikking over een
hoeveelheid toetsingsvermogen die de vereiste solvabiliteit te boven gaat.
Bij algemene maatregel van bestuur zijn reeds regels vastgesteld over de
minimumomvang van het toetsingsvermogen, alsmede over de samenstelling van het (aanwezige) toetsingsvermogen. Het begrip toetsingsvermogen is echter niet exclusief verbonden aan het solvabiliteitsvereiste op
grond van artikel 3:57, maar wordt ook gebruikt om het aanwezige
toetsingsvermogen aan te duiden, dat op zijn beurt groter moet zijn dan
de som van de minimumomvang van het toetsingsvermogen ingevolge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

70

artikel 3:57, een eventuele verhoogde eis ingevolge artikel 3:111a en de
vereiste kapitaalbuffer ingevolge artikel 3:62a. Voor een juist begrip van
de relatie tussen solvabiliteit en toetsingsvermogen wordt de onderhavige
redactionele wijziging van artikel 3:57, derde lid, voorgesteld. Op deze
manier wordt expliciet gemaakt dat de vereiste solvabiliteit op grond van
dit artikel gekoppeld is aan de minimumomvang van het toetsingsvermogen.
TT
Met dit onderdeel wordt een nieuwe afdeling ingevoegd in deel 3 van de
wet, waarmee in aanvulling op de bestaande vereisten aan het eigen
vermogen en de solvabiliteit en liquiditeit van een bank of beleggingsonderneming, kapitaalvereisten kunnen worden opgelegd die tot doel
hebben de kapitaalratio van een bank of beleggingsonderneming te
verstevigen. Met deze grondslag op wetsniveau kunnen de verschillende
typen kapitaalbuffers die uit de richtlijn CRD IV zullen voortvloeien,
worden ingevuld op het niveau van een algemene maatregel van bestuur.
De precieze vormgeving van deze buffervereisten is zodanig technisch van
aard dat het wenselijk is om deze niet reeds op wetsniveau op te nemen.
Wel wordt de aard van de samenstellende onderdelen van de buffer reeds
op wetsniveau benoemd.
De kapitaalbuffers die naar verwachting uit de richtlijn CRD IV zullen
voortvloeien en op basis van deze grondslag zullen worden gesteld,
betreffen naast een instellingsspecifieke buffer voor systeemrelevante
banken en beleggingsondernemingen die in dit ontwerp wordt voorgesteld, een buffer waarvan de vereiste hoogte elk kwartaal kan worden
bijgesteld om zo schommelingen in de kredietcyclus in een land tegen te
gaan, een buffer die dient om specifieke macroprudentiële risico’s te
adresseren en een kapitaalconserveringsbuffer die zorgt dat de instelling
structureel een hoger kapitaalsniveau heeft dan het minimumvereiste op
grond van de solvabiliteitseisen van artikel 3:57 van de Wft. De hoogte
van deze laatste buffer is in beginsel voor alle banken en beleggingsondernemingen gelijk en bedraagt 2,5% van het Common Equity Tier 1
(CET1) kapitaal.
Gezien de vele verschillende diensten en activiteiten die een beleggingsonderneming kan uitvoeren, zullen kapitaalbuffervereisten niet op alle
categorieën beleggingsondernemingen van toepassing hoeven te zijn.
Slechts aan de categorieën beleggingsondernemingen die moeten
voldoen aan een solvabiliteitsvereiste op grond van artikel 3:57 van de
Wft, zal een kapitaalbuffervereiste kunnen worden opgelegd.
Een bank of beleggingsonderneming moet in beginsel beschikken over
haar volledige vereiste toetsingsvermogen. Het is in zware tijden mogelijk
dat een onderneming door haar vereiste toetsingsvermogen (uit hoofde
van de som van de artikelen 3:57, 3:111a en 3:62a) heen zakt. Zolang nog
wel voldaan wordt aan de «klassieke» solvabiliteitsvereisten op grond van
artikelen 3:57 en 3:111a, is dat geen onoverkomelijk probleem: de
kapitaalbuffer op grond van artikel 3:62a is immers bedoeld om de
onderneming niet direct in solvabiliteitsproblemen te laten geraken. De
kapitaalbuffer fungeert dus als een kussen dat mag indeuken. Wel moet er
dan alles aan worden gedaan om de kapitaalbuffer zo snel als dat op
verantwoorde wijze mogelijk is, te herstellen (het kussen moet worden
opgeschud). Daartoe dient de betrokken onderneming een kapitaalconserveringsplan in bij DNB.
Om ervoor te zorgen dat met de kapitaalbuffer niet lichtvaardig wordt
omgesprongen, wordt het met de omzetting van de richtlijn CRD IV
verboden om dividenden uit te keren of andere uitkeringen te doen die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

71

kapitaalpositie van de bank of beleggingsonderneming verminderen, als
die zouden leiden tot onvoldoende kapitaal in de kapitaalbuffers van de
betrokken onderneming.
A fortiori zal bovendien vanaf de omzetting van de richtlijn CRD IV een
restrictie gelden op een bredere schakering aan uitkeringen indien de
betrokken onderneming voorafgaand aan de voorgenomen uitkering
reeds niet beschikt over het voor haar geldende kapitaalbuffervereiste. In
dat geval zal de bank of beleggingsonderneming in sommige gevallen wel
een gedeeltelijke uitkering mogen doen. Om te weten hoeveel maximaal
aan dividend- of andere uitkeringen of uitbetalingen uit het eigen
vermogen, variabele beloningen of aanspraken op toekomstige variabele
beloningen verstrekt mag worden, moet de bank of beleggingsonderneming dan het «maximaal distribueerbaar bedrag» berekenen. Ook een
rentebetaling op bepaalde schuldinstrumenten (zogenoemde Additional
Tier 1-instrumenten) valt onder dit principeverbod. De berekening van het
eventueel voor uitkering beschikbare vermogen zal worden gekoppeld
aan een maximaal uit te keren staffel.
Zolang er nog geen verplichting geldt om een kapitaalbuffer aan te
houden (deze geldt vanaf 2016 en zal in de vorm van een ingroeiregeling
in een algemene maatregel van bestuur worden opgenomen), kan een
bank of beleggingsonderneming alvast kapitaal aanhouden met het oog
op het, vanaf 2016, voldoen aan het op haar toepasselijke vereiste. Het
betreffende, reeds aangehouden kapitaal valt tot die tijd binnen het
toetsingsvermogen. Tot 2016 geldt in feite een verplichting om 0% van de
opgelegde kapitaalbuffer aan te houden en kan er dan ook niet worden
gehandhaafd op de vereisten aan de kapitaalbuffer. Vanaf 2016 is
handhaving op de vereisten aan de kapitaalbuffer wel mogelijk. Het
onderschrijden van het kapitaalbuffervereiste op zich kan niet tot
handhaving leiden, maar kunnen het niet of te laat melden van een tekort
of het niet of te laat indienen van een adequaat kapitaalconserveringsplan
kunnen wel aanleiding zijn voor DNB om tot handhaving over te gaan.
Artikel 3:62a
Artikel 3:62a, eerste lid, verplicht banken en beleggingsondernemingen tot
het aanhouden van een kapitaalbuffer, bovenop de solvabiliteitsvereisten
die ingevolge artikel 3:57 voor de onderneming gelden. De formulering
van deze bepaling geeft aan dat voor beleggingsondernemingen waarop
geen solvabiliteitsvereisten van toepassing zijn, ook geen kapitaalbuffervereisten gelden. Het eerste lid geeft een grondslag voor de uitwerking
van de soorten kapitaalbuffers, de hoogte daarvan en de samenstelling
van de instrumenten waaruit de kapitaalbuffer mag bestaan. Tevens wordt
in de grondslag de mogelijkheid gegeven dat aan een individuele bank of
beleggingsonderneming bij beschikking een specifiek voor die onderneming geldende kapitaalbuffereis wordt opgelegd.
Het tweede lid benoemt de bufferonderdelen die op lager regelingsniveau
inhoudelijk worden uitgewerkt. De vereisten op grond van deze bufferonderdelen leiden samen tot het totale kapitaalbuffervereiste waaraan de
bank of beleggingsonderneming op grond van het eerste lid moet
voldoen. Vooralsnog wordt in het tweede lid uitsluitend de basis gelegd
voor de invulling van de systeemrelevantiebuffer; bij de omzetting van de
richtlijn CRD IV zal dit artikellid worden aangevuld met enkele andere
bufferonderdelen. Vanwege de verwachte korte tijdsspanne tussen het
onderhavige wetsvoorstel en de omzetting van de richtlijn CRD IV is bij
het formuleren van het tweede lid reeds een aanzet gedaan voor de
uiteindelijke opsomming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

72

Het derde lid bepaalt wat de onderneming moet doen als ze op enig
moment niet voldoet aan de totale buffereis die voor haar geldt op grond
van het eerste lid. Het betreft hier een binair gegeven: de totale kapitaalbuffer van de onderneming voldoet of voldoet niet. Een overschot aan
kapitaalbuffer is niet mogelijk: wanneer de buffer is «volgestort», maakt
overschietend kapitaal deel uit van de solvabiliteit van de onderneming.
Wanneer de buffer niet volledig is volgestort, maakt de onderneming
daarvan direct melding bij de toezichthouder. Binnen tien werkdagen
daarna dient ze een kapitaalconserveringsplan in bij de toezichthouder. Dit
bevat een beschrijving van de manier waarop en het tijdspad waarlangs
de bank of beleggingsonderneming van plan is de ingetreden tekortsituatie te herstellen. De verplichting voor de onderneming om de toezichthouder direct in kennis te stellen van het feit dat ze niet voldoet aan het op
haar toepasselijke kapitaalbuffervereiste, impliceert tevens dat de
onderneming de hiervoor benodigde monitoring opneemt in haar
procedures en processen.
Het vierde lid geeft de grondslag voor een uitwerking van de kennisgeving
en het kapitaalconserveringsplan bij algemene maatregel van bestuur.
DNB beoordeelt op grond van het vijfde lid het ingediende kapitaalconserveringsplan en indien het plan naar haar oordeel toereikend is, keurt ze
het plan goed. Als DNB haar goedkeuring aan het plan onthoudt, legt ze
de onderneming een verplichting op met het doel dat die onderneming
binnen een door DNB realistisch geachte periode beschikt over een hoger
toetsingsvermogen dan op het peilmoment aanwezig was. Het vijfde lid
bevat twee soorten aanwijzingen die de toezichthouder hiertoe kan geven.
Het ligt in de rede dat DNB bij de toepassing van onderdeel a als
doelomvang van het toetsingsvermogen voorschrijft de som van hetgeen
op grond van de artikelen 3:57, 3:111a en 3:62a moet worden aangehouden. Conform Aanwijzing voor de regelgeving nr. 63 geeft het woord
«of» aan het slot van onderdeel a aan dat DNB een van beide aanwijzingen kan geven of beide aanwijzingen combineren.
UU
Artikel 3:71 van de Wft schrijft aan bepaalde financiële ondernemingen
voor dat zij de jaarrekening, het jaarverslag en overige gegevens aan de
Nederlandsche Bank verstrekken. Aan de in dit artikel opgenomen
opsomming van financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.
VV
Artikel 3:72 van de Wft schrijft aan bepaalde ondernemingen voor dat zij
periodiek staten verstrekken aan DNB. Aan de in dit artikel opgenomen
opsomming van financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.
WW
Verstoring van de ordelijke afwikkeling van afwikkeldiensten levert
systeemrisico op en kan tot maatschappelijke ontwrichting leiden. Met het
oog op het voorkomen hiervan is het van belang dat afwikkelondernemingen DNB onverwijld informeren over gebeurtenissen of omstandigheden die de ordelijke uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming kunnen bedreigen. Bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur kunnen regels worden gesteld met betrekking tot de melding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

73

XX
Artikel 3:86 van de Wft verklaart artikel 3:72 van de Wft van overeenkomstige toepassing op bijkantoren van clearinginstellingen met zetel in een
niet-aangewezen staat. Hieraan worden bijkantoren van afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat toegevoegd.
YY
Ingevolge artikel 3:87a van de Wft wordt de verplichting om DNB
onverwijld te informeren over gebeurtenissen of omstandigheden die de
ordelijke uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming kunnen
bedreigen gelegd op de in Nederland gelegen bijkantoren van afwikkelondernemingen met zetel buiten Nederland. Deze verplichting geldt zowel
voor afwikkelondernemingen met zetel in een niet-aangewezen staat als
voor afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen staat. Ook
wanneer een afwikkelonderneming haar zetel heeft in een aangewezen
staat, is het voor de stabiliteit van de Nederlandse markt noodzakelijk dat
zij DNB informeert over gebeurtenissen of omstandigheden die de
ordelijke afwikkeling van afwikkeldiensten kunnen bedreigen. Aangezien
bij de wet waarbij de richtlijn herverzekeraars is geïmplementeerd het
opschrift van § 3.3.9.4 is gewijzigd in «Financiële ondernemingen met
zetel in een niet-aangewezen staat», is de onderhavige materie ondergebracht in een aparte paragraaf.
ZZ
Artikel 3:88 van de Wft geeft regels voor een accountant die het onderzoek
uitvoert van de jaarrekening van bepaalde financiële ondernemingen. Aan
de in dit artikel opgenomen opsomming van financiële ondernemingen
wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.
AAA
Artikel 3:93 van de Wft verklaart artikel 3:88 van de Wft van overeenkomstige toepassing op accountants of andere deskundigen die het onderzoek
uitvoeren van de staten van een in Nederland gelegen bijkantoor van
bepaalde financiële instellingen met zetel in een niet-aangewezen staat.
Aan de in dit artikel opgenomen opsomming van financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.
BBB
Met deze wijziging wordt bewerkstelligd dat banken die blijvend zijn
aangesloten bij een centrale kredietinstelling niet afzonderlijk maar
gezamenlijk met die centrale kredietinstelling als één geheel moeten
voldoen aan het bepaalde ten aanzien van de kapitaalbuffer ingevolge
artikel 3:62a. Hiertoe wordt voor de wijziging telkens aangesloten bij
hetgeen ten aanzien van het solvabiliteitsvereiste van artikel 3:57 van de
Wft is bepaald.
CCC
Artikel 3:159d heeft betrekking op de voorbereiding van een
overdrachtsplan door DNB. In dat artikel is geregeld dat DNB over een
aantal bijzondere bevoegdheden beschikt, indien zij de probleeminstelling
heeft medegedeeld dat er een overdrachtsplan wordt voorbereid. Tegen
eventuele besluiten die DNB op grond van artikel 3:159d neemt, kan de
probleeminstelling zich op grond van artikel 3:159x (in het kader van de
overdrachtsregeling), 3:162b (in het kader van de noodregeling) of, indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

74

faillissement is aangevraagd, de artikelen 212hf en 213af van de Faillissementswet verweren. Hetzelfde geldt voor besluiten die DNB tijdens de
voorbereiding van een overdrachtsplan op grond van artikel 1:75, eerste
en tweede lid, of 1:76, eerste en derde lid, neemt.
Nu de probleeminstelling zich op grond van genoemde artikelen reeds in
een civielrechtelijke procedure tegen besluiten op grond van de
artikelen 3:159d, 1:75 en 1:76 kan verweren, is het niet wenselijk dat tegen
die besluiten tevens beroep open staat op grond van de Algemene wet
bestuursrecht. Om die reden is destijds bij de totstandkoming van de Wet
bijzondere maatregelen financiële ondernemingen de bijlage bij de
Algemene wet bestuursrecht aangepast. Verzuimd is toen om ook de Wet
aanpassing bestuursprocesrecht te wijzigen, waardoor de
artikelen 3:159d, 1:75 en 1:76 niet zijn overgenomen in artikel 1 van bijlage
2 van de Algemene wet bestuursrecht. Dit verzuim wordt in het onderhavige wetsvoorstel hersteld (zie artikel XVI, onder 1).
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de uitsluiting van de beroepsmogelijkheid te verfijnen, in die zin dat deze niet langer onbegrensd is. De
mogelijkheid om tegen bedoelde besluiten beroep in te stellen herleeft na
twee maanden, indien DNB in die periode geen verdere vervolgstappen
heeft ondernomen. Deze vervolgstappen kunnen zijn het aanvragen van
de overdrachtsregeling (artikel 3:159u) of noodregeling (artikel 3:160) of
het aanvragen van een faillissement (artikel 212ha of 213aa van de
Faillissementswet). Voor het geval DNB meer tijd nodig heeft om een
overdrachtsplan voor te bereiden, kan het herleven van de mogelijkheid
van beroep ook worden gestuit door een nieuwe mededeling als bedoeld
in artikel 3:159d. Bij gebreke van verdere vervolgstappen of een nieuwe
mededeling herleeft echter de mogelijkheid van beroep. Hiermee wordt
voorkomen dat noch de civiele rechter (omdat er geen civielrechtelijke
procedure volgt), noch de bestuursrechter bedoelde besluiten zou kunnen
toetsen.
De mogelijkheid dat de bevoegdheid om beroep in te stellen na twee
maanden herleeft, maakt het nodig om een afwijkende voorziening te
treffen voor de termijn waarbinnen tegen een op grond van de
artikelen 3:159d, 1:75 en 1:76 genomen besluit bezwaar kan worden
gemaakt. De termijn voor het indienen van een bezwaarschrift bedraagt
zes weken en zou reeds kunnen zijn verstreken op het moment waarop de
mogelijkheid van beroep herleeft. Met het oog hierop regelt het nieuwe
negende lid van artikel 3:159d dat bij het herleven van de beroepsmogelijkheid de termijn voor indiening van een bezwaarschrift aanvangt op de
dag waarop de mogelijkheid van beroep herleeft.
DDD
De wijziging van artikel 3:159h heeft betrekking op de behandeling van
bankspaardeposito’s eigen woning in het kader van het depositogarantiestelsel en de overdrachtsregeling. De wijziging van artikel 3:159h, eerste
lid, Wft komt erop neer dat DNB voor de overgang van bankspaardeposito’s eigen woning geen bedrag beschikbaar kan stellen. In artikel 3:159i,
derde lid, is bepaald dat, indien bankspaardeposito’s worden overgedragen, de daarmee verbonden eigenwoningschulden eveneens mee
overgaan, tenzij in het overdrachtsplan anders is bepaald. Indien in het
overdrachtsplan niet anders is bepaald, wordt de overgang gefinancierd
doordat de daarmee verbonden eigenwoningschulden tevens overgaan. Is
in het overdrachtsplan bepaald dat de verbonden eigenwoningschulden
niet mee overgaan, dan mag worden verwacht dat in het overdrachtsplan
iets met betrekking tot de financiering is bepaald. De overnemer zal
immers niet bankspaardeposito’s willen overnemen zonder dat daar iets

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

75

tegenover staat. Voor de goede orde wordt herhaald dat, ingeval de
verbonden schulden mee overgaan, verrekening niet plaatsvindt en dat,
ingeval de verbonden schulden niet mee overgaan, verrekening wel
plaatsvindt.
Als gevolg van de wijziging van het tweede lid wordt het bedrag aan
bankspaardeposito’s eigen woning dat bij de probleeminstelling wordt
aangehouden, niet meegeteld voor de berekening van het bedrag dat DNB
ten hoogste beschikbaar kan stellen. Strikt genomen zou DNB zonder deze
wijziging een hoger bedrag dan het bedrag aan over te dragen deposito’s
beschikbaar kunnen stellen. Het spreekt voor zich dat dat niet de
bedoeling is, maar om elke twijfel weg te nemen, wordt het tweede lid
aangepast.
EEE
De wijziging van artikel 3:159i heeft betrekking op de behandeling van
bankspaardeposito’s eigen woning in het kader van het depositogarantiestelsel en de overdrachtsregeling. Artikel 3:159i, derde lid, is regelend
recht. Het komt slechts tot toepassing ingeval op grond van het
overdrachtsplan de bankspaardeposito’s eigen woning wel mee overgaan,
maar niet is geregeld of ook de verbonden schulden overgaan. In het
algemene gedeelte van deze toelichting is reeds ingegaan op de vraag
wat rechtens de situatie is ingeval het overdrachtsplan mede betrekking
heeft op bankspaardeposito’s eigen woning. In het nieuwe derde lid van
artikel 3:159i is bepaald dat de met de desbetreffende deposito’s
verbonden eigenwoningschulden eveneens overgaan tenzij in het
overdrachtsplan anders is bepaald.
FFF
Met artikel 141, onderdeel J, van de Wet van 20 november 2006,
houdende invoering van de Wet op het financieel toezicht en aanpassing
van overige wetten aan die wet is artikel 213l van de Faillissementswet
per 1 juli 2007 komen te vervallen.
GGG en HHH
Beide wijzigingen betreffen redactionele correcties.
III
De wijziging van artikel 3:265d heeft betrekking op de behandeling van
bankspaardeposito’s eigen woning in het kader van het depositogarantiestelsel en de overdrachtsregeling. Artikel 3:265d is een sleutelbepaling in
de regeling met betrekking tot de bankspaardeposito’s eigen woning. Het
eerste lid bepaalt dat het bankspaardeposito eigen woning die de
depositohouder aanhoudt bij een bank en de daarmee verbonden
eigenwoningschuld aan diezelfde bank opeisbaar worden en met elkaar
worden verrekend. Dat vindt plaats op een van de drie tijdstippen die in
het artikel worden genoemd, en wel op het tijdstip dat zich als eerste
voordoet. Het eerstgenoemde tijdstip is het tijdstip waarop DNB de
depositogarantieregeling in werking heeft gesteld in de situatie die wordt
bedoeld in artikel 3:260, eerste lid, aanhef en onderdeel a. In de praktijk
heeft DNB nog nooit de depositogarantieregeling in werking gesteld
zonder dat er sprake is van een noodregeling of faillissement. Dat deze
mogelijkheid toch in de wet is opgenomen, vloeit voort uit de richtlijn. De
andere twee tijdstippen zullen daarom in de praktijk veel belangrijker zijn:
het uitspreken van de noodregeling en het uitspreken van het faillissement. Deze tijdstippen moet de rechtbank vermelden in de beschikking
waarin zij de noodregeling onderscheidenlijk het faillissement uitspreekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

76

Met de zinsnede «ongeacht mogelijk bestaande rechten van derden ten
aanzien van het bankspaardeposito eigen woning» wordt beoogd tot
uitdrukking te brengen dat een zekerheidsrecht gevestigd door een derde
partij (niet zijnde de bank waar het bankspaardeposito wordt aangehouden en, indien van toepassing, de afzonderlijke hypotheekverstrekker)
op het bankspaardeposito of de verbonden eigenwoningschuld niet in de
weg staat aan verrekening.
Als gevolg van deze verrekening is het bankspaardeposito eigen woning
teniet gegaan, en heeft de depositohouder ter zake daarvan geen
aanspraak meer op een vergoeding van het depositogarantiestelsel.
JJJ
Deze wijziging betreft een redactionele correctie.
KKK
In artikel 3:267e, eerste lid, van de Wft wordt bepaald wat onder «gebeurtenis» in de zin van Afdeling 3.5.8 moet worden verstaan. Kern van deze
regeling van de zogeheten trigger events is dat een wederpartij van een
probleeminstelling een gebeurtenis niet mag aangrijpen om zich te
beroepen op een beding dat hem het recht geeft om bepaalde rechten of
bevoegdheden uit te oefenen, nakoming van bepaalde verplichtingen te
verlangen of de rechtsverhouding te beëindigen, wijzigen of vervangen, in
de praktijk ook wel «acceleratiebeding» genoemd.
Een van de gebeurtenissen die in artikel 3:267e, eerste lid, van de Wft
worden genoemd, is de mededeling dat DNB een overdrachtsplan
voorbereidt: onderdeel b. Wanneer DNB een dergelijke mededeling heeft
gedaan, krijgt zij op grond van artikel 3:159d, tweede lid, van de Wft
enkele bevoegdheden. Het betreft de bevoegdheid om (a) te verplichten
gegevens of inlichtingen te verstrekken, (b) te verplichten toe te staan dat
bepaalde personen de probleeminstelling betreden en (c) een zogeheten
stille curator te benoemen, anders dan in de situatie, bedoeld in
artikel 1:76 van de Wft. De uitoefening van deze bevoegdheden wordt ten
onrechte niet genoemd als «gebeurtenis».
Uit het systeem van de regeling van de trigger events volgt dat het
ongerijmd zou zijn dat de wederpartij van een probleeminstelling de
uitoefening door DNB van de genoemde bevoegdheden zou mogen
aangrijpen om zich te beroepen op een acceleratiebeding. Onduidelijkheid
zou kunnen ontstaan over het antwoord op de vraag of de uitoefening van
een dergelijke bevoegdheid zou kunnen worden gezien als de «uitoefening van bevoegdheden die met de gebeurtenis verband houden»,
bedoeld in artikel 3:267e, tweede lid van de Wft. Teneinde deze mogelijke
onduidelijkheid weg te nemen, verdient het de voorkeur de uitoefening
van bedoelde bevoegdheden uitdrukkelijk in het eerste lid op te nemen.
LLL
De wijziging betreft een redactionele correctie.
MMM t/m OOO
Deze wijzigingen zorgen ervoor dat het kapitaalbuffervereiste dat voor een
bank of beleggingsonderneming geldt, zowel op individueel als op
geconsolideerd niveau kan worden opgelegd. Hiertoe wordt telkens
aangesloten bij hetgeen is bepaald ten aanzien van het solvabiliteitsvereiste van artikel 3:57.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

77

PPP
Met de voorgestelde wijziging wordt de verwijzing aangepast naar het
desbetreffende artikel in het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie.
QQQ
In het derde lid van artikel 4:9 van de Wft wordt de passage die betrekking
heeft op de instituten voor permanente educatie geschrapt, aangezien
deze instituten niet meer in de wet zullen voorkomen.
Aan artikel 4:9 van de Wft wordt een vierde lid ingevoegd waarin wordt
bepaald dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels
worden gesteld met betrekking tot de doorberekening van de kosten die
verband houden met de uitvoering van de regels met betrekking tot de
vakbekwaamheid en de erkenning van exameninstituten. Hierbij kan
bijvoorbeeld gedacht worden aan de kosten die verband houden met de
ontwikkeling van de eind- en toetstermen en de daaruit voortvloeiende
examenvragen en de centrale databank.
RRR
Op grond van artikel 4:18, eerste lid, onderdeel c van de Wft is
afdeling 4.2.3 niet van toepassing op premiepensioeninstellingen. Deze
uitzondering volgt uit het feit dat op premiepensioeninstellingen tevens
de bepalingen van de Pensioenwet van toepassing zijn, waarin eveneens
bepalingen ten aanzien van zorgvuldige dienstverlening zijn opgenomen.
Aangezien premiepensioeninstellingen op grond van artikel 2:54h, tweede
lid, van de Wft een uitbreiding van hun vergunning kunnen aanvragen op
grond waarvan het hen wordt toegestaan om tevens te adviseren,
bemiddelen of op te treden als gevolmachtigde agent of ondergevolmachtigde agent in verzekeringen, kan de vraag rijzen of afdeling 4.2.3 van
toepassing is op deze aanvullende dienstverlening. Met het gewijzigde
onderdeel c wordt deze onduidelijkheid weggenomen: afdeling 4.2.3 is
niet van toepassing op het aanbieden van premiepensioenvorderingen.
Voor zover een premiepensioeninstelling intermediairdiensten verleent,
gelden voor die activiteiten de bepalingen ten aanzien van zorgvuldige
dienstverlening van afdeling 4.2.3. wel. De wijziging van onderdeel a
betreft een redactionele correctie.
SSS
Het eerste lid van het voorgestelde artikel 4:24a van de Wft bepaalt dat
een financiëledienstverlener op zorgvuldige wijze de belangen van de
consument of begunstigde in acht neemt.
De algemene zorgplicht in het eerste lid is van toepassing op financiëledienstverleners. Als gevolg van de definitie van het begrip «financiëledienstverlener» in artikel 1:1 van de Wft en de systematiek van
afdeling 4.2.3 ziet de algemene zorgplicht daarmee op de volgende
diensten van een financiëledienstverlener: aanbieden van een ander
financieel product dan een financieel instrument, adviseren over een
ander financieel product dan een financieel instrument, bemiddelen,
optreden als gevolmachtigd agent en optreden als ondergevolmachtigd
agent.
Ingevolge het eerste lid zal de financiëledienstverlener op zorgvuldige
wijze de belangen van de consument of begunstigde in acht dienen te
nemen. Voor de definitie van het begrip consument wordt verwezen naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

78

artikel 1:1 van de Wft. Het begrip «begunstigde» is opgenomen voor het
geval dat de financiëledienstverlener weliswaar een financiële dienst met
betrekking tot een ander financieel product dan een financieel instrument
verleent aan een consument, maar de begunstigde van dit product een
derde persoon is (bijvoorbeeld bij levensverzekeringen).
Bij de formulering van de algemene zorgplicht is rekening gehouden met
het feit dat een financiëledienstverlener bij het drijven van zijn onderneming tevens gehouden is om andere (commerciële) belangen dan
alleen het belang van de klant mee te wegen. Een financiëledienstverlener
heeft, met uitzondering van adviseren, niet alleen als rol om het belang
van de klant te behartigen. Derhalve zou het uitgangspunt dat de
financiëledienstverlener uitsluitend en volledig in het belang van de klant
mag handelen zich niet verhouden met de commerciële belangen van de
financiëledienstverlener. De algemene norm voor financiëledienstverleners houdt daarom in dat een financiëledienstverlener op zorgvuldige
wijze de belangen van de klant in acht neemt.
In het tweede lid van artikel 4:24a van de Wft wordt bepaald dat voor
financiëledienstverleners die adviseren een bijzondere zorgplicht geldt,
die zich van de zorgplicht in het eerste lid onderscheidt door de
verplichting om in het belang van de klant te handelen. In het geval een
financiëledienstverlener optreedt als adviseur, dan wordt hij door de klant
ingehuurd om zijn belangen te behartigen. In de relatie tussen klant en
adviseur is de consument bovendien vaak extra kwetsbaar nu de
informatiescheefheid in deze relatie vaak groter is dan bij andere
financiële diensten; deze informatiescheefheid ligt immers vaak ten
grondslag aan de reden dat de klant een adviseur inhuurt. In de relatie
tussen klant en adviseur kunnen zich echter conflicten tussen de belangen
van de adviseur en de belangen van de klant voordoen. Het is daarom, en
omdat de klant de adviseur juist voor de behartiging van diens belangen
inschakelt, van belang te expliciteren dat een adviseur bij zijn dienstverlening dient te handelen in het belang van de klant. Ook hierbij geldt dat
het moet gaan om de gerechtvaardigde belangen van de consument,
zijnde de belangen die al dan niet rechtstreeks door de financiële
dienstverlening worden geraakt en wier behartiging in redelijkheid van
een financiëledienstverlener kan worden verwacht.
TTT
De reikwijdte van het tweede lid van artikel 4:25b van de Wft wordt
aangepast. Zoals reeds is opgemerkt in de memorie van toelichting bij de
Wijzigingswet financiële markten 201337 gelden de transparantieverplichtingen in het tweede lid voor financiëledienstverleners, uitgezonderd
aanbieders, inzake «niet complexe» financiële producten. Dit wordt
verduidelijkt in het tweede lid door de reikwijdte te wijzigen in bemiddelaars of adviseurs, die het aanbevolen financieel product niet tevens
aanbieden. Voor die partijen blijven de transparantieverplichtingen uit de
oude artikelen 4:72 en 4:73 van de Wft gelden, die zijn opgenomen in
artikel 86i van het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft.
UUU
Artikel 4:27 van de Wft betreft de meldingsplicht van de accountant die
het onderzoek uitvoert van de jaarrekening van bepaalde financiële
ondernemingen. Aan de in dit artikel opgenomen opsomming van
financiële ondernemingen wordt de afwikkelonderneming toegevoegd.

37

Kamerstukken II 2011/12, 33 236, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

79

VVV
Artikel 15 van de EMIR-verordening regelt dat een centrale tegenpartij die
haar bedrijvigheid wil uitbreiden tot niet onder de initiële vergunning
vallende diensten of activiteiten een verzoek moet doen tot uitbreiding
van de vergunning met die diensten of activiteiten. De EMIR-verordening
voorziet echter niet in een regeling met het oog op een wijziging van de
wijze waarop de centrale tegenpartij uitvoering geeft aan de vereisten,
bedoeld in de titels IV en V van die verordening. Het gaat daarbij om de
organisatorische vereisten, gedragsregels en prudentiële vereisten zoals
die zijn opgenomen in titel IV van de EMIR-verordening en de vereisten
met betrekking tot interoperabiliteitsregelingen, bedoeld in titel V van die
verordening. Bepaald wordt dat de centrale tegenpartij voor een dergelijke wijziging instemming van DNB behoeft. Aangezien ook de AFM een
belangrijke verantwoordelijkheid heeft ten aanzien van centrale tegenpartijen ligt het voor de hand dat DNB in bepaalde gevallen advies zal vragen
aan de AFM in het kader van een aanvraag tot instemming met een
wijziging van de werkzaamheden. Op grond van het nieuw in te voegen
artikel 1:50a van de Wft kunnen de benodigde regels op dit punt worden
uitgewerkt in het Besluit uitvoering EU-verordeningen financiële markten.
WWW, YYY en ZZZ
Zie voor een toelichting van deze wijzigingen paragraaf 6 van het
algemeen deel van deze toelichting. Omdat het identieke wijzigingen
betreft van de artikelen voor beleggingsinstellingen en icbe’s worden deze
wijzigingen gezamenlijk toegelicht.
Artikelen 4:37 en 4:44
Eerste lid
In het eerste lid van deze artikelen wordt bepaald dat de juridische
eigendom van de activa van een beleggingsfonds of fonds voor collectieve belegging in effecten wordt gehouden door een entiteit met als enig
statutair doel het houden van de juridische eigendom van de activa van
een of meer fondsen. Dit geldt voor alle fondsen ongeacht het risicoprofiel. De entiteit mag de juridische eigendom houden voor meerdere
fondsen tenzij sprake is van een reëel risico. In dat geval is het tweede lid
van toepassing.
Het blijft mogelijk om het houden van de juridische eigendom te
combineren met het bewaren en administreren van de activa. Deze
mogelijkheid wordt opengelaten omdat de huidige bewaarders vaak ook
nog de juridische eigendom van de activa houden. De splitsing tussen de
bewaarfunctie en het houden van de juridische eigendom van de activa is
bedoeld om een splitsing mogelijk te maken wanneer de beheerder van
een beleggingsinstelling of icbe dit wenselijk acht, niet om deze splitsing
af te dwingen.
Artikelen 4:37j, vijfde lid, en 4:45, eerste lid
In deze artikelleden wordt de rangregeling uitgebreid naar beleggingsmaatschappijen en maatschappijen voor collectieve belegging in effecten.
In de aanhef van beide artikelleden wordt tevens verduidelijkt dat het
vermogen van de beleggingsinstelling en icbe een juridisch afgescheiden
vermogen is. Aanleiding voor deze verduidelijking is de onduidelijkheid
die hierover bestaat in de rechtsliteratuur naar aanleiding van de
wetsgeschiedenis.38 Deze verduidelijking heeft geen enkel gevolg voor de
38

J.W.P.M. van der Velden, Beleggingsfondsen naar burgerlijk recht, Serie Onderneming en
Recht, deel 47, 2008, blz. 145–150.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

80

toepassing van de artikelen 4:37j, vijfde tot en met achtste lid, en 4:45 van
de Wft binnen het nationaal recht. De facto leidt de rangregeling er al toe
dat het fondsvermogen een afgescheiden vermogen is. Het nut van deze
verduidelijking ligt in de internationale context. Het is namelijk denkbaar
dat een vordering waarop het recht van een andere staat van toepassing
is de Nederlandse rangregeling niet erkent. Maar mogelijk erkent het recht
van die staat wel een afgescheiden vermogen. In dat geval zorgt deze
verduidelijking voor een versterking van de regels met betrekking tot
vermogensscheiding in de Wft.
De onderdelen a van voornoemde leden worden meer in lijn gebracht met
de rangregeling voor de premiepensioeninstelling (artikel 4:71a, eerste lid,
onderdeel a, van de Wft).39 Hiermee wordt gewaarborgd dat geen andere
kosten in rekening worden gebracht dan welke uitdrukkelijk tevoren
bekend zijn gemaakt in de informatie die de beheerder over de
beleggingsinstelling of de icbe heeft verstrekt aan de deelnemers.
Vorderingen van derdenschuldeisers dienen uitsluitend te worden
voldaan uit het vermogen van de beheerder, de bewaarder of de entiteit
die de juridische eigendom van de activa houdt. Daarbij kan worden
gedacht aan kosten die de beheerder en de bewaarder in rekening
brengen aan de belegginginstelling of icbe voor de door hen verrichte
reguliere werkzaamheden. Het kan ook gaan om schulden aan derden
(bijvoorbeeld accountants) die diensten hebben verleend aan de belegginginstelling of icbe. Ook transactiekosten en leningen die de beleggingsinstelling of de icbe is aangegaan, kunnen worden verhaald. Kosten
vanwege eventuele juridische claims die worden ingediend vanwege een
verondersteld tekortschieten in de dienstverlening, (bijvoorbeeld
transacties die niet in overeenstemming zouden zijn met het beleggingsbeleid) gelden niet als verhaalbare kosten.
Voorts wordt in de onderdelen a toegevoegd dat kosten voor het houden
van de juridische eigendom van de activa kunnen worden verhaald op de
beleggingsinstelling of icbe. Het gaat om kosten die de entiteit die de
juridische eigendom van de activa houdt in rekening brengt aan de
belegginginstelling of icbe voor de door haar verrichte reguliere
werkzaamheden. Deze aanpassing houdt verband met de wet tot
implementatie van de AIFM-richtlijn.40 Daarin wordt het bewaren van de
activa van een beleggingsinstelling onderscheiden van het houden van de
juridische eigendom van de activa, vanwege de nieuwe regels voor
bewaarders van beleggingsinstellingen. Voorheen was op grond van
artikel 4:42, onderdeel a, van de Wft de bewaarder tevens de houder van
de juridische eigendom van de activa van een beleggingsfonds, en werd
dit tot het bewaren gerekend. De splitsing van het bewaren en het houden
van de juridische eigendom is echter nog niet doorgevoerd in de
artikelen 4:37j, vierde lid (oud), en 4:45, eerste lid, van de Wft waarin is
bepaald welke kosten kunnen worden verhaald op het vermogen van de
beleggingsinstelling. Om te voorkomen dat onduidelijkheid ontstaat of de
kosten voor het houden van de juridische eigendom van de activa
verhaald kunnen worden op het vermogen van de beleggingsinstelling of
icbe, wordt dit toegevoegd aan de artikelen 4:37j, vijfde lid (nieuw),
onderdeel a, en artikel 4:45, eerste lid, onderdeel a, van de Wft.
Artikelen 4:37j, zesde tot en met achtste lid, en 4:45, tweede tot en met
vierde lid
In deze leden wordt voorgesteld de termen «beleggingsfonds» en «fonds
voor collectieve belegging in effecten» te vervangen door «beleggingsinstelling» respectievelijk «icbe». Dit houdt verband met het voorstel om de
39
40

Kamerstukken II 2011/12, 33 236, nr. 8.
Kamerstukken II 2011/12, 33 235, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

81

regels met betrekking tot de rangregeling ook van toepassing te verklaren
op beleggingsmaatschappijen en maatschappijen voor collectieve
belegging in effecten.
XXX
In het Bgfo worden nadere regels opgenomen voor het aanbieden van
rechten van deelneming in een beleggingsinstelling aan niet-professionele beleggers in Nederland. De aanvullende regels zullen gelijkwaardig zijn aan het beschermingsniveau van de regels met betrekking tot
icbe’s. Conform de regels voor icbe’s wordt voorgesteld dat de AFM een
ontheffingsbevoegdheid krijgt. Voorgesteld wordt dat bij algemene
maatregel van bestuur kan worden geregeld dat de AFM de mogelijkheid
heeft in een voorkomend geval ontheffing te verlenen van een of meer
verplichtingen die ingevolge de nadere regels worden opgelegd aan de
beheerder van een beleggingsinstelling. Deze ontheffing zal gebeuren op
aanvraag en onder de voorwaarde dat de aanvrager aantoont dat aan de
desbetreffende verplichting redelijkerwijs niet kan worden voldaan en dat
de doeleinden die deze regel beoogt te bereiken anderszins worden
bereikt.
AAAA
Met deze wijziging wordt verduidelijkt dat beheerders, beleggingsinstellingen en bewaarders onder alle omstandigheden een accountantsverklaring aan de AFM moeten verstrekken, zoals bepaald in artikel 4:51,
eerste lid, ook als zij vallen binnen de in artikel 396, eerste lid, van Boek 2
van het Burgerlijk Wetboek beschreven categorie rechtspersonen die op
grond van het zevende lid van die bepaling van die verplichting is
vrijgesteld. In onderdeel DDDD is een wijziging van artikel 4:85
opgenomen met dezelfde strekking voor beleggingsondernemingen.
BBBB
Deze wijziging houdt verband met de wijzigingen van de artikelen 4:37j,
vijfde lid (nieuw) en 4:45, eerste lid, van de Wft, in de onderdelen WWW
en ZZZ van dit voorstel. Hetgeen over die wijzigingen is opgemerkt in de
toelichting bij die onderdelen geldt evenzeer voor deze wijziging. Om de
parallel tussen de vormgeving van de vermogensscheiding voor
premiepensioeninstellingen en beleggingsinstellingen te behouden, wordt
met dit wijzigingsonderdeel verduidelijkt dat ook het pensioenvermogen
een afgescheiden vermogen is.
CCCC
Afdeling 4.3.4A
Het toezicht in het kader van de markttoegang is geregeld in het Deel
Markttoegang financiële ondernemingen en het lopend toezicht op de
uitoefening van het bedrijf van afwikkelonderneming is primair geregeld
in het Deel prudentieel toezicht financiële ondernemingen. DNB is de
vergunningverlenende instantie en het aanspreekpunt voor afwikkelondernemingen. Het prudentieel toezicht dat DNB op grond van de aan het Deel
Prudentieel toezicht financiële ondernemingen toegevoegde bepalingen
uitoefent, is gericht op het voorkomen van maatschappelijke ontwrichting.
Het voorgaande neemt evenwel niet weg dat het toezicht op afwikkelondernemingen ook een duidelijke gedragscomponent dient te hebben.
Immers, het soepel functioneren van het girale betalingsverkeer is ook
gebaat bij ordelijke en transparante processen van afwikkelondernemingen. Het gedragstoezicht op afwikkelondernemingen is geregeld in
afdeling 4.3.4A. Op de samenwerking tussen DNB en de AFM zijn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

82

algemene samenwerkingsbepalingen, opgenomen in het Algemeen Deel
van toepassing.
De gedragsvoorschriften volgen het systeem van de overige bepalingen in
het Deel Gedragstoezicht financiële ondernemingen. Anders dan de
regeling van de afwikkelondernemingen in het Deel Markttoegang
financiële ondernemingen en het Deel Prudentieel toezicht financiële
ondernemingen, zijn in het Deel Gedragstoezicht financiële ondernemingen geen aparte bepalingen opgenomen voor afwikkelondernemingen
met zetel in Nederland en afwikkelondernemingen met zetel buiten
Nederland. Alle afwikkelondernemingen met zetel buiten Nederland die
actief zijn op de Nederlandse markt dienen aan deze voorschriften te
voldoen, dus ook afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen
staat. Zie hierover ook het algemene gedeelte van de toelichting.
In de artikelen 4:76a, derde lid, en 4:76b, tweede lid, is bepaald dat bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld.
Het voornemen bestaat om deze grondslag te gebruiken om bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur de PFMI op te nemen voor
zover zij betrekking hebben op de materie die in deze artikelen wordt
geregeld. Mede omdat dit voornemen vrij concreet is, is bepaald dat
nadere regels «worden» gesteld, niet «kunnen worden gesteld».
Artikel 4:76a
Bij de beoordeling van de efficiëntie van een afwikkelsysteem dienen de
belangen van de gebruikers hiervan, de betaaldienstverleners, en de
kosten zorgvuldig te worden afgewogen tegen de vereisten met
betrekking tot een goede risicobeheersing. Wanneer het afwikkelsysteem
inefficiënt is, kunnen financiële activiteiten worden verstoord. Wanneer
betaaldienstverleners het afwikkelsysteem echter als onveilig ervaren,
zullen zij ervan afzien het systeem te gebruiken, ongeacht hoe efficiënt dit
is. Een alternatief is dat betaaldienstverleners bilateraal transacties gaan
verrekenen en verevenen zonder gebruik te maken van een afwikkelonderneming die optreedt als centrale aanbieder van afwikkeldiensten. Dit zou
de veiligheid van het financiële stelsel niet ten goede komen. Het efficiënt
uitoefenen van het bedrijf van afwikkelonderneming is dan ook een eerste
voorwaarden voor het beheersen van de risico’s van afwikkelondernemingen. De in artikel 4:76a genoemde elementen zijn een geïntegreerd
onderdeel van een risicobeheersingsbeleid van afwikkelondernemingen.
Efficiëntie kent verschillende aspecten. In de eerste plaats dienen
afwikkelsystemen hun betaaldienstverleners een praktische en doelmatige
manier van afwikkelen te bieden. De afwikkelonderneming stelt zijn
betaaldienstverleners in staat hun transacties tijdig en kosteneffectief af te
wikkelen. Verzekerd dient ook te zijn dat afwikkelondernemingen hun
betaaldienstverleners na de afwikkeling zonder onnodige vertraging de
beschikking bieden over hun gelden. De afwikkelonderneming verwerkt
de transacties zonder aanvullende inspanningen aan de kant van zijn
betaaldienstverleners. Afwikkelondernemingen kunnen voorts verschillende maatregelen nemen ter verbetering van de efficiëntie.
Efficiëntie houdt ook in dat de afwikkelonderneming mechanismen heeft
met wie regelmatig de kosten, prijszetting, het serviceniveau en de
operationele doelmatigheid worden bezien. Afwikkelondernemingen
moeten erop gericht zijn de door hun betaaldienstverleners gevraagde
diensten kostenefficiënt aan te bieden. Voor het beoordelen van de totale
kosten van afwikkelsystemen is het van belang hierbij zowel de directe
kosten – voor betaaldienstverleners – als de indirecte liquiditeitskosten te
betrekken. Het gaat niet zozeer om de absolute hoogte van de kosten, als
wel om de opbouw ervan, in verband met de efficiëntie en de toegang tot
de markt. Het verstrekken van deze informatie heeft geen gevolgen voor
de concurrentiepositie van de afwikkelonderneming. Deze informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

83

wordt immers slechts gebruikt door de toezichthouders ter beoordeling
van de efficiëntie en toegankelijkheid van de afwikkelonderneming en is
vertrouwelijk.
Ten aanzien van grensoverschrijdende afwikkeling betekent efficiëntie dat
afwikkelsystemen een hoge graad van interoperabiliteit bieden, zowel op
nationaal als Europees niveau. Interoperabiliteit ziet op het koppelen van
verschillende afwikkelsystemen om grensoverschrijdende transacties af te
wikkelen. Afwikkelsystemen dienen hiertoe gebruik te maken van alle
relevante internationale communicatieprocedures en standaarden voor
gegevensverstrekking. SWIFT is een voorbeeld van een organisatie die de
netwerkdiensten ten behoeve van betalingsverkeer aanbiedt. SWIFT heeft
daartoe gestandaardiseerde berichten ontwikkeld. Deze gestandaardiseerde berichten worden wereldwijd door vrijwel de hele financiële
wereld gebruikt. De SWIFT-berichten hebben ook ISO-certificaten wat
aangeeft dat het een wereldwijde standaard betreft.
Artikel 4:76b
Transparantie van de door de afwikkelonderneming verleende diensten
speelt een belangrijke rol voor de stabiliteit en het soepel functioneren
van financiële markten. In het algemeen kan worden gesteld dat afwikkelsystemen het meest efficiënt opereren wanneer betaaldienstverleners met
wie zij een overeenkomst hebben gesloten toegang hebben tot de
relevante informatie met betrekking tot de kosten en het risico waaraan zij
bloot staan en daardoor maatregelen kunnen nemen om deze risico’s
zoveel mogelijk te verkleinen. Goed geïnformeerde betaaldienstverleners
zijn beter in staat om de kosten en risico’s te beoordelen. Zij kunnen een
sterke impuls vormen voor een effectieve discipline van afwikkelondernemingen en hen aanzetten tot het nastreven van doelen die in lijn zijn met
die van henzelf en het publieke belang, zoals het beperken van de risico’s
ten aanzien van de door de afwikkelonderneming verleende diensten.
Betaaldienstverleners die een overeenkomst hebben gesloten met een
afwikkelonderneming moet een helder inzicht worden geboden in de
financiële risico’s en de kosten die deelname aan het betalingssysteem
met zich meebrengt. Betaaldienstverleners die participeren in een
afwikkelonderneming moeten zelf een inschatting kunnen maken van de
risico’s en de kosten. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
wordt bepaald welke informatie hiertoe door de afwikkelonderneming
moet worden verstrekt. De informatie zal ten minste moeten bestaan uit
de balans van de afwikkelonderneming, alle optredende risico’s en
relevante statistieken. Daarnaast wordt in ieder geval helder inzicht
geboden in de bestuurs- en organisatiestructuur. De informatie is
openbaar en wordt regelmatig vernieuwd. Voor het verstrekken van
informatie over gehanteerde procedures, risicobeheersingsmaatregelen
en de prestaties van de afwikkelonderneming zal steeds een afweging
moeten worden gemaakt tussen het belang van transparantie en de
veiligheid van door de afwikkelonderneming beheerde afwikkelsysteem.
Voorkomen moet worden dat kwaadwillenden de informatie kunnen
gebruiken om de werking van veiligheidsmaatregelen te achterhalen en te
misbruiken.
DDDD
Met deze wijziging wordt verduidelijkt dat beleggingsondernemingen
onder alle omstandigheden een accountantsverklaring aan de Autoriteit
Financiële Markten moeten verstrekken, zoals bepaald in artikel 4:85,
eerste lid, van de Wft ook als zij vallen binnen de in artikel 396, eerste lid,
van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek beschreven categorie rechtspersonen die op grond van het zevende lid van die bepaling van die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

84

verplichting is vrijgesteld. In onderdeel AAAA is een wijziging van
artikel 4:51 opgenomen met dezelfde strekking voor bewaarders en
beheerders van beleggingsfondsen.
EEEE
De wijziging van artikel 4:90e van de Wft houdt verband met de wijziging
van artikel 1:18 van de Wft (zie onderdeel E). Artikel 4:90e, negende lid,
van de Wft bepaalt dat de uitzondering van artikel 1:18, onderdeel h, van
de Wft niet van toepassing is op de verplichtingen met betrekking tot het
melden en bewaren van transacties in financiële instrumenten. Hierdoor
geldt ook voor handelen voor eigen rekening de verplichting om
transacties in financiële instrumenten te melden en te bewaren.
Onbedoeld is deze verplichting daardoor ook van toepassing op personen
die uitsluitend handelen voor eigen rekening. Dit wijkt af van de reikwijdte
van de richtlijn markten voor financiële instrumenten41, waarin de
transactierapportageverplichting niet van toepassing is op personen die
uitsluitend handelen voor eigen rekening, met uitzondering van marketmakers en handelaren voor eigen rekening die frequent op een georganiseerde en systematische wijze buiten een gereglementeerde markt of
multilaterale handelsfaciliteit om optreden door een voor derden
toegankelijk systeem aan te bieden om met hen transacties te sluiten. Met
de wijziging van artikel 1:18, onderdeel h, van de Wft (onderdeel E) wordt
de reikwijdte van de Wft in lijn gebracht met de reikwijdte van de
transactierapportageverplichting zoals opgenomen in de richtlijn markten
voor financiële instrumenten. Daardoor kan artikel 4:90e, negende lid, van
de Wft vervallen. Aangezien dit tevens de enige afwijking is van
artikel 1:18 van de Wft, vervalt in de aanhef van dat artikel de zinsnede
«voor zover niet anders is bepaald».
FFFF
Met deze wijziging wordt voor uitgevende instellingen een verplichting
geïntroduceerd om de gebruiker van de informatie uit de verslaggeving
op een eenduidige wijze te informeren over wijzigingen in of gebeurtenissen met betrekking tot de jaarlijkse financiële verslaggeving die zich
voordoen nadat deze is opgemaakt.
In het nieuwe zevende lid is de verplichting opgenomen dat wanneer er
zich feiten of omstandigheden voordoen die onontbeerlijk zijn voor het
vormen vaneen verantwoord oordeel omtrent het vermogen, het
resultaat, de solvabiliteit en de liquiditeit van de uitgevende instelling, de
uitgevende instelling een bericht algemeen verkrijgbaar moet stellen over
deze feiten of omstandigheden. Voor uitgevende instellingen die titel 9
van Boek 2 van het BW toepassen, geldt op basis van artikel 362, zesde
lid, van boek 2 van het BW al dat de jaarrekening wordt vastgesteld met
inachtneming van feiten en omstandigheden die zich voordoen tussen het
opmaken van de jaarrekening en de vaststelling daarvan, voor zover die
feiten en omstandigheden onontbeerlijk zijn voor het inzicht dat de
jaarrekening volgens het eerste lid van artikel 362 van Boek 2 van het BW
moet bieden. Het nieuwe zevende lid zorgt ervoor dat gebruikers van de
informatie uit de financiële verslaggeving op een eenduidige manier op
de hoogte worden gesteld van dergelijke feiten en omstandigheden;
momenteel is daar niets voor geregeld.

41

Richtlijn nr. 2004/39/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van
21 april 2004 betreffende markten voor financiële instrumenten, tot wijziging van de Richtlijnen 85/611/EEG en 93/6EEG. van de Raad en van Richtlijn 2000/12/EG van het Europees
Parlement en de Raad houdende intrekking van Richtlijn 93/22/EEG van de Raad (PbEU L 145).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

85

Het aan artikel 5:25c van de Wft toe te voegen achtste lid strekt ertoe dat
een uitgevende instelling een bericht algemeen verkrijgbaar moet stellen
wanneer de vastgestelde jaarlijkse financiële verslaggeving afwijkt van de
opgemaakte jaarlijkse financiële verslaggeving. Dit kan het geval zijn
wanneer de algemene vergadering van aandeelhouders het niet eens is
met de opgemaakte jaarrekening en er wijzigingen in de opgemaakte
jaarrekening worden doorgevoerd, alvorens de algemene vergadering van
aandeelhouders de jaarrekening vaststelt.
Het nieuwe negende lid zorgt ervoor dat wanneer het bestuur van een
uitgevende instelling een mededeling als bedoeld in artikel 362, zesde lid,
van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek doet omtrent het ernstig tekort
schieten van de jaarrekening, deze mededeling algemeen verkrijgbaar
moet worden gesteld.
GGGG
Op grond van artikel 362, zesde lid, van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
moet het bestuur de in voornoemde bepaling bedoelde mededeling
deponeren bij het handelsregister. Op grond van het voorgestelde nieuwe
negende lid van artikel 5:25c van de Wft is de uitgevende instelling
gehouden een dergelijke mededeling algemeen verkrijgbaar stellen. Op
grond van artikel 5:25m, zesde lid, van de Wft dient een dergelijke
mededeling vervolgens ook aan de AFM te worden verzonden. Om te
voorkomen dat de uitgevende instelling de mededeling zowel bij het
handelsregister als bij de AFM moet deponeren, wordt met onderhavige
wijziging geregeld dat de AFM voor toezending aan het handelsregister
zorgt, nadat de AFM de mededeling van de uitgevende instelling heeft
ontvangen.
HHHH
Artikel 5:29 is gewijzigd om beter aan te sluiten op de systematiek van de
artikelen in hoofdstuk 3 en 4 die betrekking hebben op geschiktheid en
betrouwbaarheid. Het derde lid is aangepast om alleen nog betrekking te
hebben op betrouwbaarheid en, onder vernummering van de leden vier
tot en met zes naar vijf tot en met zeven, is een nieuw vierde lid toegevoegd dat de basis biedt om nadere regels omtrent betrouwbaarheid te
stellen.
IIII
Artikel 5:32d van de Wft verwerkt artikel 38 van de richtlijn markten voor
financiële instrumenten (MiFID). 42 Artikel 5:32d van de Wft regelt dat
degene die een belang van meer dan tien procent in een exploitant van
een gereglementeerde markt wil houden, verwerven, vergroten of
zeggenschap verbonden aan een gekwalificeerde deelneming wil
uitoefenen, daarvoor een verklaring van geen bezwaar moet verkrijgen
van de Minister van Financiën. Het geschiktheidscriterium zoals
opgenomen in artikel 38, eerste lid, van de MiFID wordt nader ingevuld
door de criteria zoals opgenomen in artikel 5:32d, tweede lid. Bij nadere
bestudering van de wettekst is gebleken dat het criterium voor het niet
verlenen van een verklaring van geen bezwaar, bedoeld in artikel 5:32d,
tweede lid, onderdeel b, van de Wft voor meerderlij uitleg vatbaar is,
hetgeen leidt tot onduidelijkheid bij de toepassing daarvan. Het huidige
42

Richtlijn nr. 2004/39/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende
markten voor financiële instrumenten, tot wijziging van de Richtlijnen 85/611/EEG en 93/6/EEG
van de Raad en van Richtlijn 2000/12/EG van het Europees Parlement en de Raad en houdende
intrekking van Richtlijn 93/22/EEG van de Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

86

onderdeel b regelt dat de gekwalificeerde deelneming niet mag leiden tot
een invloed op de marktexploitant die leidt tot strijdigheid met de
belangen die de Wft beoogt te beschermen. Dit criterium kan zo worden
gelezen, dat het vooral betrekking heeft op de zeggenschap over de
marktexploitant die volgt uit een mogelijk gewijzigde samenstelling van
het bestuur van de onderneming door de gekwalificeerde deelneming. Uit
deze beperkte uitleg van dit criterium kan volgen dat andere risico’s met
betrekking tot het functioneren van de gereglementeerde markt niet
kunnen worden meegewogen bij de beoordeling van de aanvraag voor
een verklaring van geen bezwaar. De positie van de beleggers die
handelen op de gereglementeerde markt is bijvoorbeeld een belang dat
de Wft beoogt te beschermen, maar dat mogelijk buiten de reikwijdte van
het criterium genoemd in artikel 5:32d, tweede lid onderdeel b, valt.
Een dergelijk beperkte uitleg van dit criterium is echter niet beoogd door
de wetgever. Artikel 26a, tweede lid, onderdeel a, van de Wet toezicht
effectenverkeer 1995 (Wte 1995), de voorganger van artikel 5:32d van de
Wft, bepaalde uitdrukkelijk dat ook de positie van de belegger die handelt
op de gereglementeerde markt moet worden meegewogen bij de
beoordeling van een gekwalificeerde deelneming. De memorie van
toelichting bij artikel 26a van de Wte 1995 merkte hierover op dat de
overwegingen die bij de toetsing worden gehanteerd ruim zijn geformuleerd omdat flexibiliteit benodigd is om op verschillende casus en
veranderende marktomstandigheden te kunnen inspelen. Bij de invoering
van dit artikel in de Wft is de redactie van dit artikel weliswaar gewijzigd,
maar er is geen inhoudelijke wijziging van de beoordelingscriteria
beoogd.
Voor artikel 5:32d, tweede lid, onderdeel b, van de Wft wordt daarom een
formulering voorgesteld die duidelijk maakt dat de gekwalificeerde
deelneming niet mag leiden tot een mogelijk invloed op de marktexploitant of effect op de door hem geëxploiteerde gereglementeerde markt,
die een bedreiging vormt voor de belangen die de Wft beoogt te
beschermen. Onder die belangen vallen onder meer het adequaat
functioneren van de gereglementeerde markt en de positie van de
belegger die handelt op de gereglementeerde markt. Deze formulering
brengt beter tot uitdrukking wat de wetgever heeft beoogd. Hierbij zij
opgemerkt dat de belangen die andere wetten dan de Wft beogen te
beschermen, zoals mededingingsaspecten, buiten dit criterium vallen.
Deze belangen kunnen niet worden betrokken bij de beoordeling van een
aanvraag voor een verklaring van geen bezwaar op grond van
artikel 5:32d van de Wft.
De wijziging van onderdeel c van artikel 5:32d, tweede lid, van de Wft is
van redactionele aard. De gezonde en prudente bedrijfsvoering is een eis
die geldt voor de marktexploitant en niet zozeer voor de gereglementeerde markt.
JJJJ
Met de voorgestelde wijziging wordt de verwijzing aangepast naar het
desbetreffende artikel in het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie.
Daarnaast wordt een onjuiste verwijzing hersteld. Bij Wet van
15 november 2012 tot wijziging van de Wet op het financieel toezicht, de
Wet giraal effectenverkeer en het Burgerlijk Wetboek naar aanleiding van
het advies van de Monitoring Commissie Corporate Governance Code van
30 mei 2007 (Stb. 2012, 588) is aan de artikelen 5:38 en 5:39 een nieuw lid
toegevoegd. De verwijzing in artikel 5:46 naar de artikelen 5:38 en 5:39 is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

87

niet op deze vernummering aangepast, dit wordt door deze wijziging
hersteld.
KKKK
Het betreft hier het herstel van een onjuiste verwijzing. Bij Wet van
15 november 2012 tot wijziging van de Wet op het financieel toezicht, de
Wet giraal effectenverkeer en het Burgerlijk Wetboek naar aanleiding van
het advies van de Monitoring Commissie Corporate Governance Code van
30 mei 2007 (Stb. 2012, 588) is aan de artikelen 5:38 en 5:39 een nieuw lid
toegevoegd. De verwijzingen in de artikelen 5:46 en 5:47 naar de
artikelen 5:38 en 5:39 zijn niet op deze vernummering aangepast, dit wordt
door deze wijziging hersteld.
LLLL
Met de voorgestelde wijziging wordt de Wft in overeenstemming gebracht
met de terminologie na de inwerkingtreding van het Verdrag van
Lissabon.
MMMM en NNNN
De bijlagen bij de artikelen 1:79 en 1:80 van de Wft worden gewijzigd
teneinde de in dit wetsvoorstel opgenomen bepaling te kunnen
handhaven door middel van het opleggen van een last onder dwangsom
of een bestuurlijke boete.
ARTIKEL II
A
In artikel 1 van de Bankwet 1998 wordt in verband met de voorgestelde
invoeging van het nieuwe hoofdstuk IIa een definitie van de verordening
valsemunterij ingevoegd.
B
Deze wijziging van artikel 4 strekt ertoe om in de Bankwet 1998 tot
uitdrukking te brengen dat DNB ook in de nationale context tot taak heeft
om de stabiliteit van het financiële stelsel te bevorderen (eerste lid,
onderdeel c). In verband met deze toevoeging is de redactie van artikel 4
aangepast. Voorheen waren alle taken in aparte leden opgenomen. In de
nieuwe redactie is ervoor gekozen om alle taken in het eerste lid op te
nemen (vgl. artikel 3, eerste lid). Inhoudelijk zijn verder geen wijzigingen
aangebracht. Voor een nadere toelichting bij deze wijziging wordt
verwezen naar paragraaf 3 van het algemeen deel.
C
Artikel 6a zal in aangepaste vorm worden opgenomen in artikel 9c van het
voorgestelde hoofdstuk IIa en kan derhalve komen te vervallen.
D
Voorgesteld wordt in een nieuw hoofdstuk IIa de bepalingen op te nemen
betreffende de naleving van de verplichtingen van de Verordening
valsemunterij en het handhavinginstrumentarium.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

88

Artikel 9a
In artikel 6, eerste lid, van de Verordening valsemunterij is onder andere
vastgelegd dat de in dat artikel genoemde instellingen alle eurobankbiljetten op echtheid moeten controleren en dat vervalsingen moeten
worden gedetecteerd. In het artikel is voorts bepaald dat voor eurobiljetten de controle gebeurt volgens de procedures die de Europese
Centrale Bank (ECB) heeft vastgesteld. 43 In het ECB-besluit zijn naast de
regels betreffende de echtheidscontrole ook regels opgenomen ten
aanzien van de geschiktheidscontrole van eurobankbiljetten. De geschiktheidscontrole van eurobankbiljetten is, in tegenstelling tot de geschiktheidscontrole van euromunten, niet een verordening geregeld. Derhalve
wordt voorgesteld in het artikel 9a, eerste en tweede lid, de geschiktheidscontrole voor bankbiljetten te regelen. Op grond van het derde lid dienen
voor de circulatie ongeschikte bankbiljetten te worden ingeleverd bij DNB.
In het vierde lid is geregeld dat DNB de nominale waarde van de op grond
van het derde lid ingeleverde bankbiljetten vergoedt.
Artikel 9b
Met het toezicht op de naleving van de verplichtingen van de verordening
valsemunterij worden belast de bij besluit van DNB aangewezen
personen.
Artikel 9c
Het voorgestelde artikel geeft DNB de bevoegdheid een last onder
dwangsom dan wel een bestuurlijke boete op te leggen indien sprake is
van overtreding van artikel 9a (de geschiktheidscontrole) of van artikel 6,
eerste lid, van de verordening valsemunterij (de echtheidscontrole). De
hoogte van de op te leggen bestuurlijke boetes zal wordt vastgesteld bij
algemene maatregel van bestuur. Het vierde lid voorziet in navolging van
de Wft in de schorsing van de verplichting tot betaling van een bestuurlijke boete, indien tegen de boete bezwaar of beroep is ingesteld.
E
Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon is de nummering
van de Statuten van het Europees Stelsel van Centrale Banken aangepast,
waardoor de verwijzing naar artikel 38 in de artikelen 18 en 19 van de
Bankwet 1998 dient te worden gewijzigd in een verwijzing naar artikel 37.
ARTIKEL III
A
Een vennootschap waarvan effecten zijn toegelaten tot de handel op een
gereglementeerde markt dient ingevolge artikel 5:25c, eerste lid, van de
Wft binnen vier maanden na afloop van het boekjaar de opgemaakte
jaarlijkse financiële verslaggeving algemeen verkrijgbaar stellen.
Ingevolge artikel 2:210, eerste lid, BW geldt voor besloten vennootschappen waarvan effecten zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt echter een termijn van vijf maanden. Dit leidt tot
rechtsonzekerheid. Met onderhavige wijziging wordt verduidelijkt dat
iedere vennootschap waarvan effecten zijn toegelaten tot de handel op
een gereglementeerde markt binnen vier maanden na afloop van het
boekjaar de jaarrekening en het jaarverslag dient op te maken en
openbaar te maken.

43

Besluit van de Europese Centrale Bank van 16 september 2010 inzake echtheids- en geschiktheidscontroles en het opnieuw in omloop brengen van eurobankbiljetten (ECB/2010/14) (PbEU
2011, L 6).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

89

B
De wijziging in het zesde lid hangt samen met de wijzigingen opgenomen
in Artikel I, onderdelen FFFF en GGGG van dit wetsvoorstel. Op grond van
artikel I, onderdeel FFFF van dit wetsvoorstel dient een mededeling als
bedoeld in artikel 2:362, zesde lid, van het BW algemeen verkrijgbaar te
worden gesteld. Een dergelijke mededeling zal daarom op grond van
artikel 5:25m, zesde lid, van de Wft aan de AFM moeten worden
verzonden. Om te voorkomen dat de uitgevende instelling de mededeling
zowel bij het handelsregister als bij de AFM moet deponeren, wordt in
Artikel I, onderdeel GGGG bepaald dat de AFM voor verzending aan het
handelsregister zal zorgen. Met deze wijziging wordt duidelijk gemaakt dat
de vennootschap die de mededeling op grond van artikel 5:25m, zesde lid
aan de AFM heeft verzonden daarmee heeft voldaan aan de plicht om de
mededeling te deponeren bij het handelsregister.
Een rechtspersoon die volgens artikel 2:362, achtste lid, BW de jaarrekening opstelt volgens de door de International Accounting Standards
Board vastgestelde en door de Europese Commissie goedgekeurde
standaarden, past in aanvulling hierop een aantal in Titel 9 van Boek 2 BW
aan de jaarrekening gestelde voorschriften toe. Deze voorschriften
worden in artikel 2:362, negende lid, van toepassing verklaard. Gebleken
is dat onduidelijkheid bestaat over de vraag of een aantal voorschriften uit
andere leden van artikel 2:362 eveneens van toepassing is. De betreffende
bepalingen zien respectievelijk op de expliciete verplichting om in het
geval de jaarrekening ernstig tekortschiet in het geven van het in
artikel 2:362, eerste lid, bedoelde inzicht een mededeling te doen (zesde
lid), het taalregime (zevende lid) en de vermelding volgens welke
standaarden de jaarrekening is opgesteld (tiende lid). Het ontbreken van
betreffende bepalingen in artikel 2:362, negende lid, leidt in de praktijk tot
rechtsonzekerheid bij zowel de rechtspersoon die de jaarrekening moet
opstellen als de uiteindelijke gebruiker van de jaarrekening. Met het
toevoegen van artikel 2:362, zesde lid, laatste volzin, artikel 2:362, zevende
lid, laatste volzin en artikel 2:36, tiende lid, aan de opsomming toepasselijke bepalingen in artikel 2:362, negende lid, wordt deze onvolkomenheid
hersteld.
C
Deze wijziging ziet op de vrijstelling in artikel 2:408 BW voor tussenholdings om een geconsolideerde jaarrekening op te stellen, indien de
geconsolideerde financiële informatie in de jaarrekening van de
(top)holding is opgenomen en aan een aantal nadere voorwaarden is
voldaan. Gebleken is dat er onduidelijkheid bestaat over de toepassing
van deze vrijstelling wanneer de rechtspersoon die er een beroep op doet,
een uitgevende instelling is waarvan de aandelen of obligaties zijn
toegelaten tot een gereglementeerde markt en waarvan Nederland de
lidstaat van herkomst is (beursvennootschap). De onduidelijkheid is
gelegen in de verhouding tussen artikel 2:408 BW en artikel 5:25c van de
Wft. Verdedigd kan worden dat de voorschriften voor de periodieke
verplichtingen van beursvennootschappen in de Wft te beschouwen zijn
als lex specialis ten opzichte van – en dus voorrang hebben boven – de
algemene regels in het BW over de jaarrekening die voor alle naamloze en
besloten vennootschappen, de lex generalis. Aangezien artikel 5:25c van
de Wft beursvennootschappen verplicht tot algemene verkrijgbaarstelling
van haar opgemaakte en door een accountant gecontroleerde jaarlijkse
financiële verslaggeving, zouden zij volgens deze lezing geen beroep
kunnen doen op de vrijstelling in de algemene jaarrekeningvoorschriften.
Echter ook in de zevende richtlijn betreffende de geconsolideerde
jaarrekening (83/349/EEG, Pb EEG 1983, L 193) zijn beursvennootschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

90

uitgezonderd van de vrijstelling van artikel 7 van die richtlijn, waarvan
artikel 408 de uitwerking is. Daarom wordt nu voorgesteld om ook de
vrijstelling van artikel 408 buiten toepassing te verklaren voor beursvennootschappen.
D
De wijziging in het eerste lid van artikel 2:452 BW maakt het mogelijk dat
de AFM ten aanzien van elke onder toezicht staande effectenuitgevende
instelling een verzoek bij de Ondernemingskamer kan doen om een
instelling te bevelen een nadere toelichting als bedoel in artikel 2, eerste
lid, van de Wtfv te verschaffen. De verwijzing naar de voorschriften
betreffende de financiële verslaggeving wordt in lijn gebracht met
artikel 2, eerste lid, van de Wtfv. Het toezicht op de financiële verslaggeving strekt zich op grond van artikel 1, onderdeel d, van de Wtfv uit tot
zowel de jaarlijkse als de halfjaarlijkse financiële verslaggeving. Een
verzoek om een nadere toelichting kan volgens het huidige artikel 2:452
BW echter alleen via de Ondernemingskamer worden afgedwongen in het
geval het verzoek ziet op de jaarlijkse verslaggeving. De wijziging van het
eerste lid van artikel 2:452 regelt tevens dat de AFM een nadere
toelichting ook voor de halfjaarlijkse financiële verslaggeving via de
Ondernemingskamer zal kunnen afdwingen.
Hoewel in het verleden de keuze is gemaakt om de AFM geen ingang bij
de OK te geven ten aanzien van halfjaarlijkse financiële verslaggeving,
wordt het thans, mede vanwege de uitbreiding van reikwijdte van
artikel 2:452 van het BW, opportuun geacht de AFM wel de mogelijkheid
te geven om ten aanzien van nadere toelichting omtrent de halfjaarlijkse
financiële verslaggeving een ingang bij de OK te geven.44 Wanneer de
AFM een nadere toelichting vraagt omtrent de halfjaarlijkse financiële
verslaggeving en de instelling die niet geeft, dan kan de AFM pas bij het
toezicht op de jaarlijkse financiële verslaggeving dwingend ingrijpen; ook
de aanbeveling die de AFM dan op grond van artikel 3, tweede lid, van de
Wtfv aan de uitgevende instelling kan doen met betrekking tot de
halfjaarlijkse financiële verslaggeving, kan thans immers niet worden
afgedwongen bij de OK. In de jaarlijkse financiële verslaggeving kan zich
hetzelfde probleem voordoen dat door de AFM was gesignaleerd in de
halfjaarlijkse financiële verslaggeving en dat probleem had wellicht
voorkomen kunnen worden als de informatie via de Ondernemingskamer
afgedwongen had kunnen worden.
Het gewijzigde tweede lid ziet op een tweetal zaken. Ten eerste wordt de
termijn waarbinnen de AFM een verzoek aan de Ondernemingskamer kan
doen verlengd van zes naar negen maanden. Met de Wijzigingswet
financiële markten 2010, die op 1 juli 2011 in werking is getreden, is de
termijn voor het starten van een herzieningsprocedure bij de Ondernemingskamer als bedoeld in artikel 447 van Boek 2 BW reeds aangepast
van zes naar negen maanden. Vanuit het oogpunt van consistentie wordt
de termijn in artikel 452 ook aangepast van zes naar negen maanden. Het
tweede aspect van de wijziging betreft het moment waarop de termijn van
negen maanden begint te lopen. In de huidige situatie begint de termijn te
lopen na het deponeren van de financiële verslaggeving bij de AFM op
grond van artikel 5a van de Wet toezicht effectenverkeer 1995 (Wte 1995).
Aangezien artikel 5a van de Wte 1995 per 1 januari 2010 is vervallen en
doordat artikel 452 ook van toepassing wordt op de halfjaarlijkse
financiële verslaggeving en op de verslaggeving van buitenlandse
instellingen en deze stukken niet gedeponeerd worden, moet er voor een
ander moment gekozen worden waarop de termijn van negen maanden
44

Kamerstukken II 2006/07, 31 093, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

91

begint te lopen. Daarom wordt voorgesteld aan te sluiten bij moment van
verzending aan de AFM op grond van de Wft.
E
De wijziging in het eerste lid van artikel 2:454 BW zorgt ervoor dat de AFM
de aanbeveling als bedoel in artikel 3, tweede lid, van de Wtfv bij alle
onder toezicht staande effectenuitgevende instellingen via de Ondernemingskamer af kan dwingen. Het toezicht op de financiële verslaggeving
strekt zich op grond van artikel 1, onderdeel d, van de Wtfv uit tot zowel
de jaarlijkse als de halfjaarlijkse financiële verslaggeving. Het afdwingen
van de aanbeveling is thans echter alleen mogelijk voor aanbevelingen
die zijn gedaan ten aanzien van de jaarlijkse financiële verslaggeving. De
wijziging in het tweede lid regelt dat de AFM een aanbeveling ten aanzien
van de halfjaarlijkse financiële verslaggeving ook via de Ondernemingskamer zal kunnen afdwingen.
Hoewel in het verleden de keuze is gemaakt om de AFM geen ingang bij
de OK te geven ten aanzien van halfjaarlijkse financiële verslaggeving,
wordt het thans, mede vanwege de uitbreiding van reikwijdte van
artikel 2:454 van het BW en evenals bij artikel 2:452 BW, opportuun geacht
de AFM wel de mogelijkheid te geven om ten aanzien van aanbevelingen
omtrent de halfjaarlijkse financiële verslaggeving een ingang bij de OK te
geven.45 In het verleden is artikel 2:454 enkel voor buitenlandse effectenuitgevende instellingen in het leven geroepen, omdat de procedure van
artikel 2:447 voor deze instellingen minder voor de hand ligt, aangezien
deze instellingen niet onder het Nederlandse vennootschapsrecht vallen.
Dit staat er echter niet aan in de weg om de regeling ook van toepassing
te verklaren op de overige effectenuitgevende instellingen die onder het
toezicht van de AFM vallen.
Wanneer de AFM een aanbeveling als bedoeld in artikel 3, tweede lid, van
de Wtfv doet en de instelling de aanbeveling niet opvolgt, dan kan de
AFM pas bij het toezicht op de jaarlijkse financiële verslaggeving
ingrijpen. Gebruikers van de halfjaarlijkse financiële verslaggeving zijn in
de tussentijd echter niet bekend met de door de AFM geconstateerde
problemen in de halfjaarlijkse verslaggeving, waardoor zij (beleggings)beslissingen nemen op basis van onvolledige informatie. Deze onwenselijke
situatie kan maanden voortduren en klemt te meer nu onderzoekstermijn
van de AFM wordt verlengd van zes naar negen maanden. Wanneer de
uitgevende instelling geen gehoor geeft aan de aanbeveling, maar de
door de AFM geconstateerde onvolkomenheid uiteindelijk wel oplost in de
jaarlijkse verslaggeving, wordt voor andere marktpartijen nooit duidelijk
dat een bepaalde praktijk in de verslaggeving niet toelaatbaar is. Ook dit
wordt niet wenselijk geacht, daar het belangrijk is dat marktpartijen van
elkaar en van het toezicht kunnen leren.
In het tweede lid wordt de verwijzing naar de voorschriften betreffende de
financiële verslaggeving in lijn gebracht met de Wtfv.
De wijziging van het vierde lid van artikel 454 ziet op de verlenging van de
termijn waarbinnen de AFM een verzoek aan de Ondernemingskamer kan
doen van zes naar negen maanden. Met de Wijzigingswet financiële
markten 2010 (Stb. 2011, 248), die op 1 juli 2011 in werking is getreden, is
de termijn voor het starten van een herzieningsprocedure bij de Ondernemingskamer als bedoeld in artikel 2:447 van het Burgerlijk Wetboek reeds
aangepast van zes naar negen maanden. Vanuit het oogpunt van
consistentie wordt de termijn in artikel 2:454 BW ook aangepast van zes
45

Kamerstukken II 2006/07, 31 093, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

92

naar negen maanden. Zie verder de toelichting op onderdeel D met
betrekking tot de wijziging van artikel 452, tweede lid.
F
De voorschriften betreffende de financiële verslaggeving waar
artikel 2:455, eerste lid, BW naar verwijst, wijken af van de voorschriften
waar artikel 2:454, tweede lid, BW naar verwijst. Uit oogpunt van
consistentie wordt aangesloten bij artikel 454, tweede lid.
ARTIKEL IV
A en C
Met de Wet bijzondere maatregelen financiële ondernemingen is een
artikel, genummerd 212hh, ingevoegd. Er bestaat echter reeds een artikel
met dat nummer. Het bij wet van 24 mei 2012 ingevoegde artikel wordt
thans vernummerd. Dat noopt ook tot een wijziging van de verwijzing in
artikel 212hq.
B
De wijziging van artikel 212d, vijfde lid, komt erop neer dat de systeemexploitant aan zijn verplichting om de Minister in kennis te stellen kan
voldoen door de gevraagde informatie aan DNB te verstrekken. Dit is
praktischer dan de huidige regeling omdat het toezicht op de aangewezen
systemen wordt uitgevoerd door DNB en DNB derhalve de voornaamste
gebruiker van de informatie is. Op grond van artikel 10, tweede alinea, van
de zogeheten Finaliteitsrichtlijn46 doet het systeem aan «de lidstaat»
mededeling. Daarom is bepaald dat DNB bedoelde informatie namens de
Minister van Financiën in ontvangst neemt. De informatie is bij DNB
immer beschikbaar voor de Minister.
D en E
Met de Wet bijzondere maatregelen financiële ondernemingen is een
artikel, genummerd 213aa, ingevoegd. Er bestaat echter reeds een artikel
met dat nummer. Het bij wet van 24 mei 2012 ingevoegde artikel wordt
thans vernummerd. Dat noopt ook tot een wijziging van de verwijzing in
de artikelen 213af, eerste lid, onderdeel d, 213ag, eerste lid, en 213aq.
F
In artikel 213ah, tweede lid, wordt een onjuiste verwijzing gecorrigeerd.
ARTIKEL V
A
Verordening (EG) nr. 975/98 van de raad van de Europese Unie van 3 mei
1998 over de denominatie en de technische specificaties van voor
circulatie bestemde euromuntstukken (PbEG L 139) is onlangs gewijzigd
bij Verordening (EU) Nr. 566/2012 van de Raad van 18 juni 2012 (PbEU
2012, L 169). Onderdeel b dient in verband hiermee te worden aangepast.
Voorgesteld wordt de statische verwijzing naar de Verordening Nr. 975/98
te vervangen door een dynamische verwijzing.
46

Richtlijn 98/26 van de het Europees Parlement en de Raad van 19 mei 1998 betreffende het
definitieve karakter van de afwikkeling van betalingen effectentransacties in betalings- en
afwikkelingssystemen, PBEG L 166/45.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

93

De toevoeging van de nieuwe onderdelen d en e houdt verband met het in
de Muntwet 2002 opnemen van bepalingen betreffende de verplichtingen
tot echtheids- en geschiktheidscontrole van euromunten en de
handhaving van die verplichtingen.
B
De voorgestelde wijziging van artikel 6, derde lid, van de Muntwet 2002
vloeit voort uit het Verdrag van Lissabon, waarbij onder andere
artikel 106, tweede lid, van het Verdrag tot oprichting van de Europese
Gemeenschap is vernummerd tot artikel 128, tweede lid, van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie.
C
De voorgestelde wijziging van artikel 8 van de Muntwet 2002 betreft een
aanscherping van de behandeling van valse munten. Het doorgesneden
teruggeven van valse munten en met name het vergoeden van de
nominale waarde van valse munten is niet in overstemming met Europese
afspraken dienaangaande.
Bij euromunten die niet vals of vervalst blijken te zijn gaat het in de
meeste gevallen om beschadigde munten of munten met een lichte
productieafwijking. Munten met een lichte productieafwijking zijn geen
valse munten. Euromunten moeten voldoen aan de technische specificaties die zijn vastgelegd in verordening (EG) nr. 975/98 van de raad van
de Europese Unie van 3 mei 1998 over de denominatie en de technische
specificaties van voor circulatie bestemde euromuntstukken (PbEG L 139).
Bij de massa productie van euromunten kan het voorkomen dat individuele munten licht afwijken van de technische specificaties, ondanks dat
de gehele partij voldoet aan de productievereisten. Dergelijke munten
behoren niet weer in circulatie te worden gebracht. Derhalve zal de
nominale waarde worden vergoed en zullen de desbetreffende munten
worden vernietigd. Betreffende de gouden en zilveren dukaten wordt
voorgesteld de stoffelijke waarde te vergoeden, dan wel deze munten
terug te geven in de staat waarin zij zijn ontvangen.
D
Artikel 9
In hoofdstuk III van de verordening echtheids- en geschiktheidscontrole
euromunten is vastgelegd dat de lidstaten euromunten die voor de
circulatie ongeschikt zijn, uit omloop moeten nemen (artikel 8, eerste lid,
van de verordening) en de nominale waarde van deze munten moeten
vergoeden of de munten moeten vervangen (artikel 8, tweede lid, van de
verordening). Het eerste lid van artikel 9 regelt dat voor circulatie
ongeschikte euromunten kunnen worden ingeleverd bij de Koninklijke
Nederlandse Munt.
Ongeschikte euromunten kunnen worden geweigerd, indien de ontvangst
of behandeling gevaar voor de gezondheid van het behandelend
personeel inhoudt (artikel 11, van de verordening). Hierbij kan gedacht
worden aan euromunten die een chemische bewerking hebben
ondergaan of munten die in hoge mate met gevaarlijke stoffen verontreinigd zijn. Voorts is in artikel 10, tweede lid, van de verordening bepaald
dat de lidstaten verpakkingsvereisten kunnen vaststellen. Voorgesteld
wordt voorwaarden dienaangaande op te nemen in een ministeriële
regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

94

De nominale waarde van de ingeleverde ongeschikte euromunten wordt
vergoed. Artikel 9, eerste lid, van de verordening biedt de lidstaten de
mogelijkheid een behandelingsvergoeding in mindering te brengen op de
te vergoeden nominale waarde. Voorgesteld wordt bij ministeriële
regeling regels te stellen met betrekking tot de behandelingsvergoeding.
In deze regeling kunnen, in aansluiting bij de verordening, ook regels
worden gesteld met betrekking tot de gevallen waarin een lagere of zelfs
geen behandelingsvergoeding verschuldigd is. Hierbij kan gedacht
worden aan een vrijstelling voor de natuurlijke of rechtspersoon, zoals
bijvoorbeeld een muntverwerker, die nauw samenwerkt bij het uit omloop
nemen van valse euromunten en voor circulatie ongeschikte euromunten,
of als vrijstelling het openbaar belang dient (artikel 9, tweede lid, van de
verordening).
Een vergoeding van de nominale waarde kan worden geweigerd indien de
munten opzettelijk zijn veranderd en/of een bewerking hebben ondergaan
waarvan redelijkerwijs te verwachten is dat de munt verandert (artikel 8,
tweede lid, van de verordening).
Artikel 10
Met het toezicht op de naleving van de verplichtingen van de verordening
valsemunterij en de verordening echtheids- en geschiktheidscontrole
euromunten zullen worden belast de bij besluit van DNB aangewezen
personen. Gelet op het feit dat het Nationaal Analysecentrum voor
Munten (NACM) bij de Koninklijke Nederlandse Munt beschikt over de
expertise ten aanzien van valse, vermoedelijk valse of ongeschikte
euromunten, ligt het in de rede dat DNB het NACM bij het nalevingstoezicht zal betrekken.
Artikel 11
Voorgesteld wordt de bevoegdheid tot het opleggen van een last onder
dwangsom of een bestuurlijke boete bij DNB neer te leggen. Het is
onwenselijk om deze bevoegdheid aan het NACM op te dragen, omdat dit
ertoe zou leiden dat er een nieuw zelfstandig bestuursorgaan wordt
gecreëerd. Anders dan DNB is het NACM thans geen (zelfstandig)
bestuursorgaan, maar zou dat door de bevoegdheid om bestuurlijke
boetes of lasten onder dwangsom op te leggen wel worden.
ARTIKEL VI
Artikel VI strekt tot intrekking van de Postbankwet.47 In artikel 1 van die
wet wordt de minister van Financiën gemachtigd om de rechtspersoon
Postbank NV op te richten. Het eerste lid van artikel VI regelt de intrekking
van genoemde wet. Het tweede lid van artikel VI zorgt ervoor dat
rechtsbetrekkingen die mogelijkerwijs nog voortbestaan tussen de
rechtsvoorgangers van de Postbank NV en derden, niet worden aangetast
door intrekking van de Postbankwet.
De Postbankwet bepaalt ten aanzien van de oprichting onder meer dat de
vermogensbestanddelen van de Staat die aan de Postcheque- en
Girodienst werden toegerekend alsmede de vermogensbestanddelen van
de Rijkspostspaarbank onder algemene titel op de Postbank N.V.
overgaan. Dergelijke bepalingen, die het grootste deel van de wet
vormen, worden geacht te zijn uitgewerkt en behoeven op zichzelf geen
expliciete intrekking. Dit betreft de artikelen 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 14, 15, 16,
17, alsmede de artikelen die andere regelgeving wijzigen. In dezelfde wet
worden echter naast de bepalingen die de oprichting betreffen, tevens
47

Wet van 11 september 1985, houdende regelen met betrekking tot de oprichting van de
Postbank N.V. (Stb. 1985, 510).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

95

enkele taken en bevoegdheden opgedragen aan de Postbank NV. Deze
worden hierna besproken. Ten aanzien van al deze artikelen is de
conclusie dat zij hun belang hebben verloren voor of sinds het samengaan
van de Postbank NV met ING Bank. Daarmee kan de gehele wet worden
ingetrokken, met dien verstande dat ten aanzien van vier artikelen het
bepaalde in de Postbankwet van toepassing blijft.
Artikel 5 betreft looptijd en rentevaststelling van de leningen die de
Postbank NV bij haar oprichting jegens de Staat is aangegaan. Dit artikel
bepaalt dat de looptijd van de leningen 25 jaar was vanaf de oprichting
(die op 31 december 1985 plaatshad) en dat de Postbank NV bevoegd is
om de leningen geheel of gedeeltelijk vervroegd af te lossen. Nu deze
termijn is verstreken, heeft artikel 5 zijn belang verloren.
Artikel 10, tweede lid, bepaalt dat de Archiefwet 1995 van toepassing is op
de archiefbescheiden van de Postcheque- en Girodienst en de Rijkspostspaarbank die ter beschikking zijn gesteld aan de Postbank NV, met dien
verstande dat de archiefbescheiden die ouder zijn dan 25 jaar moeten
worden overgebracht naar de algemene rijksarchiefbewaarplaats. De
meeste van de bedoelde archiefbescheiden zijn inmiddels aldus overgebracht, maar een klein deel nog niet. Het betreft enerzijds archiefbescheiden die samenhangen met de oprichting van de Postbank en
anderzijds archiefbescheiden rondom de Tilburgsche Hypotheekbank,
waarvoor na het faillissement in 1983 nog tot 1995 betalingen zijn verricht.
Ten aanzien van deze laatste onderdelen van het archief is tussen de
Postbank NV (en haar rechtsopvolger) en het Rijksarchief, tegenwoordig
Nationaal Archief, overeengekomen dat deze eveneens zullen worden
overgebracht. Om die reden wordt in het derde lid van artikel VII van dit
wetsvoorstel bepaald dat artikel 10, tweede lid, van de Postbankwet van
toepassing blijft op de in dat artikel bedoelde archiefbescheiden
In artikel 11 is bepaald dat instemming door de Staat als aandeelhouder
met wijziging van de statuten van de Postbank NV slechts kan worden
gegeven met goedkeuring van de Staten-Generaal. De Staat heeft in de
loop der jaren haar belang in Postbank NV afgebouwd. De rechtspersoon
Postbank NV is begin 2009 verdwenen ten gunste van de verkrijgende
entiteit ING. Aangezien de Staat haar belang in Postbank NV destijds heeft
afgestoten, is daarmee ook het belang van artikel 11 van de Postbankwet
vervallen.
Artikel 12, eerste lid, bepaalt dat de Postbank NV bij de uitoefening van
haar bedrijf in ieder geval gebruik maakt van die postinrichtingen van PTT
Post BV welke door de minister van (destijds) Verkeer en Waterstaat, na
overleg met de bank en PTT Post BV, zijn aangewezen. Het tweede lid
bepaalt vervolgens dat de rechtsbetrekkingen tussen Postbank NV en PTT
Post BV bij overeenkomst worden vastgesteld. De oorspronkelijke reden
voor dit artikel, zoals dat in de memorie van toelichting (Kamerstukken II
1983/84, 18 346, nr. 3, artikelsgewijze toelichting bij artikel 11) werd
verwoord, lag in «de betekenis van de postinrichtingen voor de distributiefunctie van de Postbank alsook de betekenis van de Postbank voor de
rendabele exploitatie van die inrichtingen». Dezelfde memorie erkent
reeds dat wijzigingen in marktomstandigheden en in de belangen van
partijen moeten kunnen leiden tot wijzigingen in de overeenkomst.
De maatschappelijke bijdrage die de Postbank door de bundeling van haar
dienstverleningspunten met die van PTT Post mede leverde, namelijk het
bereikbaar houden van de betaaldienstverlening, wordt tegenwoordig via
het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB) bewerkstelligd door
alle retailbanken gezamenlijk. Gelet hierop is het belang van artikel 12
vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

96

Artikel 12a is in de Postbankwet ingevoegd bij de Machtigingswet PTT
Nederland NV en draagt de Postbank NV op om de ingevolge de akten
van de Wereldpostunie op Nederland rustende verplichtingen ter zake
postwissels en andere internationale postgirodiensten uit te voeren.
Aangezien Nederland het huidige Verdrag inzake postale financiële
diensten van de Wereldpostunie48 niet heeft ondertekend, behoort op
Postbank NV of haar rechtsopvolger niet langer de plicht te rusten om
hieraan uitvoering te geven.
ARTIKEL VII
A
Artikel 1, onderdeel c, van de Wet bekostiging financieel toezicht betreft
een opgave van wetten en EU-rechtshandelingen die de grondslag
vormen voor het door de AFM en DNB uit te oefenen toezicht op de
financiële markten. De kosten van dat toezicht worden doorberekend aan
onder toezicht staande personen. Voorgesteld wordt om in artikel 1a een
uitzonderingsbepaling op te nemen en wel om de volgende reden.
DNB bevordert de goede werking van het betalingsverkeer, zowel in haar
hoedanigheid van nationale centrale bank van Nederland als in haar
hoedanigheid van onderdeel van het Europees stelsel van centrale Banken
(ESCB). Dit mede ter voorkoming van systeemrisico’s, die zich tot over de
landsgrenzen kunnen uitstrekken. Bijgevolg zijn de kosten die gepaard
gaan met het toezicht dat met het oog daarop wordt uitgevoerd niet op
een eenduidige wijze toe te rekenen aan onder toezicht staande personen.
Omdat DNB het toezicht op onder meer afwikkelondernemingen vervult
mede in de hoedanigheid van onderdeel van het ESCB en afstemt binnen
dat stelsel wordt voorgesteld de daarop betrekking hebbende wet- en
regelgeving niet onder de reikwijdte van de Wet bekostiging financieel
toezicht te laten vallen. Het gaat daarbij om het toezicht op afwikkelondernemingen, zoals nader uitgewerkt in het onderhavige wetsvoorstel, en om
twee verordeningen ten aanzien waarvan DNB op grond van artikel 1:24,
derde lid, van de Wft is aangewezen als toezichthouder. Het betreft hier de
volgende twee verordeningen:
a. verordening nr. 260/2012 (vaststelling van technische en bedrijfsmatige
vereisten voor overmakingen en automatische afschrijvingen in euro);
b. verordening nr. 648/2012 (otc-derivaten, centrale tegenpartijen en
transactieregisters).
Het hierboven bedoelde toezicht zal door de centrale bank worden
gefinancierd.
B
Het voorgestelde nieuwe artikel 13a van de Wet bekostiging financieel
toezicht biedt de toezichthouder de mogelijkheid om de kosten van een
door hem aangewezen stille curator in rekening te brengen bij de
betrokken financiële onderneming. Een ondercuratelestelling kan soms
meerdere jaren bestrijken. Dit artikel biedt de grondslag om eens per jaar
de kosten van de ondercuratelestelling in rekening te brengen.
Ingevolge het tweede lid stelt de toezichthouder de hoogte vast van de
bedragen, bedoeld in het eerste lid. Dit bedrag bestaat uit de kosten van
de op grond van de Wft benoemde curator en de doorbelasting van de
kosten van intensiever toezicht. Deze kunnen per concreet geval
verschillen. De toezichthouder moet het bedrag specificeren en baseren
op de werkelijk gemaakte kosten.
48

2008; Trb. 2010, 126 en Trb. 2011, 267.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

97

De inhoud van het artikel is overgenomen uit de artikelen 4 en 10 van het
Besluit bekostiging financieel toezicht.
C
Voor Bijlage I van de Wbft, waarin de kosten van de eenmalige toezichthandelingen zijn opgenomen, wordt een aantal wijzigingen voorgesteld.
De in de onderdelen 1, 2, 4 en 5 zijn technisch van aard. Het in onderdeel 3
opgenomen voorstel om Bijlage I aan te vullen met een tarief voor een
eenmalige toezichthandeling komt voort uit een door de Europese
Commissie op 19 januari 2011 genomen besluit (PbEU 2011, L 15).
Via de onderdelen 6, 8, 10 en 12 wordt een laag tarief geïntroduceerd voor
enkele verklaringen van geen bezwaar als bedoeld in de artikel 3:95 en
3:96 van de Wft. Het lage tarief betreft de gevallen waarin DNB niet meer
dan 15 uur nodig heeft voor de behandeling van de aanvraag. Daartoe is
het huidige laagste tarief voor de gevallen waarin DNB niet meer dan 150
uur nodig heeft voor de behandeling van de aanvraag gewijzigd in een
tarief voor gevallen waarin DNB tussen de 15 uur en 150 uur nodig heeft
voor de behandeling van de aanvraag (onderdelen 7, 9, 11 en 13).
D
Bijlage II van de Wbft bevat twee overzichten die qua indeling identiek aan
elkaar zijn. De titels van de vijfde kolom zijn echter niet aan elkaar gelijk.
Via het voorstel tot wijziging van deze bijlage wordt hierin alsnog voorzien
(zie onder 1, sub 1°). Tevens wordt een tekstuele aanpassing voorgesteld
voor onderdeel b. in de kolom «Personen» behorend bij de
AFM-toezichtcategorie «Beleggingsinstellingen en aanbieders van
beleggingsobjecten» (zie onder 1, sub 2°). Bedoeld onderdeel verwijst
naar artikel 2:69a van de Wft, welk artikel vanwege de implementatie van
de AIFM-richtlijn is gewijzigd. Die wijziging heeft tot de voorgestelde
tekstuele aanpassing geleid.
In Bijlage II van de Wbft is tevens vastgelegd voor hoeveel procent een
toezichtcategorie bijdraagt in de financiering van het totaal aan de sector
door te berekenen bedrag aan toezichtkosten. Voorgesteld wordt deze
procentuele aandelen aan te passen vanwege:
a. de implementatie van de AIFM-richtlijn (AFM en DNB);
b. de inwerkingtreding van het toezicht op het productontwikkelingsproces (AFM);
c. de vernieuwde toezichtaanpak bij DNB.
AIFM-richtlijn
Op 20 juni 2013 treedt de Europese richtlijn inzake beheerders van
alternatieve beleggingsinstellingen in werking. In de Memorie van
Toelichting bij het wetsvoorstel (Kamerstuk 33 235, nr. 3) is aangegeven
dat de toezichtkosten structureel met ongeveer € 4 mln. zullen toenemen.
Deze kosten zullen worden doorberekend aan de toezichtcategorieën
«Beleggingsinstellingen en aanbieders van beleggingsobjecten» (AFM) en
«Beleggingsinstellingen» (DNB). Bijgevolg wordt voorgesteld de
procentuele aandelen van deze categorieën te verhogen.
Toezicht op het productontwikkelingsproces
Artikel 4:14 van de Wft vormt de wettelijke grondslag voor het toezicht op
het productontwikkelingsproces. Dit is nader uitgewerkt in het Besluit
Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft. De op het productontwikkelingsproces betrekking hebbende bepalingen treden op 1 januari 2013 in
werking. Als gevolg daarvan zullen de kosten van het toezicht bij de AFM
structureel met ongeveer € 1,9 mln. toenemen. De verdeling over de
toezichtcategorieën is als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

98

– Aanbieders van krediet
– Adviseurs en bemiddelaars
– Banken en clearinginstellingen
– Beleggingsinstellingen en aanbieders van beleggingsobjecten
– Verzekeraars: Leven- en pensioen
– Verzekeraars: Schade

10%
1%
10%
20%
44%
15%

Totaal

100%

Vernieuwde toezichtaanpak DNB
Binnen DNB zijn hervormingen doorgevoerd ten aanzien van de
werkwijze, aansturing en verantwoording van het toezicht. Deze hervormingen vloeien voort uit een plan van aanpak dat DNB in 2010 heeft
gepresenteerd. Als sluitstuk van het hervormingstraject heeft DNB in 2012
een nieuwe toezichtaanpak, «Focus!» genaamd, gepresenteerd. Kern van
de nieuwe aanpak is dat het toezicht in sterkere mate instellingsoverstijgend, thematisch,multidisciplinair en actiegericht zal zijn. Het toezicht
zal tevens sterker gericht zijn op mogelijke bronnen van latere problemen.
Daarbij gaat de aandacht van DNB vooral uit naar de toezichtcategorie
«Banken en clearinginstellingen» en in mindere mate naar «Trustkantoren», «Betaalinstellingen en elektronischgeldinstellingen», «Verzekeraars niet zijnde zorgverzekeraars» en «Pensioenfondsen en premiepensioeninstellingen». Voor de drie eerstgenoemde categorieën leidt Focus! tot
hogere procentuele aandelen in de financiering van de toezichthouder. De
verhoging van de procentuele aandelen is zelfs iets hoger dan op grond
van de toegenomen toezichtkosten verwacht zou mogen worden. De
reden hiervoor is dat de gewijzigde verdeelsleutels pas per 1 januari 2014
in werking treden terwijl de toezichtkosten al in 2013 toenemen.
ARTIKEL VIII
Deze wijziging geeft uitvoering aan de toezegging die is gedaan aan de
Eerste Kamer49 om in hoofdstuk 3A van de Wet giraal effectenverkeer de
term «investeerder» te vervangen door «aandeelhouder».
ARTIKEL IX
Door de voorgestelde wijziging van artikel 10bis.7, eerste lid, van de Wet
inkomstenbelasting 2001 wordt geregeld dat een verplichte verrekening
van een spaarrekening eigen woning op grond van artikel 3:265d van de
Wft op zichzelf niet leidt tot een belaste uitkering voor box 1 van de
inkomstenbelasting. Dit wordt geregeld door te bepalen dat bij een
verplichte verrekening – die een aflossing van de eigenwoningschuld tot
gevolg heeft – geacht wordt te zijn voldaan aan de als hoofdregel
geldende voorwaarde voor de vrijstelling spaarrekening eigen woning dat
ter zake van de spaarrekening ten minste 20 jaar een bedrag naar de
spaarrekening eigen woning is overgemaakt. Door de verplichte verrekening kan het buiten de schuld van de belastingplichtige om zo zijn dat
niet aan deze termijn wordt voldaan. De vrijstelling is hier in die situatie
echter wel op haar plaats. Voorwaarde voor toepassing van de vrijstelling
blijft hierbij vanzelfsprekend wel dat tot op het moment van de verplichte
verrekening wel daadwerkelijk jaarlijks een bedrag is overgemaakt.
Door de toevoeging van een tweede lid aan artikel 10bis.7 van de Wet
inkomstenbelasting 2001 wordt bewerkstelligd dat de vrijstellingen
kapitaalverzekering eigen woning, bankspaardeposito eigen woning of
beleggingsrecht eigen woning, niet wordt verminderd met een bedrag dat
49

Kamerstukken I 2012/13, 32 014, nr. C.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

99

op grond van een uit artikel 3:265d van de Wft volgende verplichte
verrekening van een spaarrekening eigen woning eerder als uitkering in
aanmerking is genomen, voor zover de verplicht verrekende spaarrekening eigen woning ter vervanging daarvan is omgezet in een kapitaalverzekering eigen woning, een andere soortgelijke spaarrekening of een
beleggingsrecht eigen woning. Hierdoor is het bedrag van de vrijstelling
bij een latere, beoogde vrijval van een dergelijk spaar- of beleggingsproduct niet lager doordat in het verleden een verplichte verrekening
– dus buiten de wil van de belastingplichtige om – heeft plaatsgevonden.
ARTIKEL X
De aan de opsomming in artikel 1, onder 2, van de Wed toegevoegde
bepalingen maken het mogelijk om bij overtreding van deze bepalingen te
kiezen voor strafrechtelijke afdoening in plaats van handhaving via het
bestuursrecht. Artikel 9a, eerste tot en met derde lid, van de Bankwet 1998
ziet op het controleren van bankbiljetten op hun geschiktheid voor
circulatie en het uit circulatie nemen van ongeschikte bankbiljetten. De
strafrechtelijke handhaving zal worden ingezet bij notoir overtreden van
de bepalingen. De artikelen 2:3.0a, eerste lid, 2:3.0c, eerste lid, 2:3.0e,
eerste lid, 2:3.0f, eerste lid, 2:106.0a, eerste lid, 3:35, eerste lid, 3:73a,
eerste en tweede lid, 4:76a, eerste tot en met derde lid, 4:76b, eerste en
tweede lid zien op overtredingen van de bepalingen inzake afwikkelondernemingen. De strafbaarstelling past in de systematiek die geldt voor
andere financiële ondernemingen. Artikel 5:2 van de Wft ziet op het
verbod om zonder prospectus effecten aan te bieden aan het publiek en
artikel 5:25i, tweede en vijfde lid van de Wft ziet op de omgang met
koersgevoelige informatie door een uitgevende instelling. Met artikel V
van de Wijzigingswet financiële markten 2010 was al beoogd de
artikelen 5:2 en 5:25i van de Wft, die uit de Wed waren weggevallen, weer
in de Wed op te nemen. Door samenloop met een ander wetsvoorstel kon
deze wijziging echter niet doorgevoerd worden. Thans wordt alsnog in
aanpassing voorzien.
ARTIKEL XI
A en B
De opdracht tot vaststelling van een verordening met betrekking tot het
examen Nederlands recht, bedoeld in artikel 54, eerste lid, onderdeel c,
van de Wet op het accountantsberoep, die met deze wijziging in artikel 19,
tweede lid, van de Wet op het accountantsberoep wordt opgenomen, is
overgenomen uit artikel 5, eerste lid, van het (oude) Besluit accountantsopleiding. De bevoegdheid tot het vaststellen van de verordening wordt in
de wet opgenomen, omdat met de wijziging van artikel 34, eerste lid, van
de Wet op het accountantsberoep naar deze verordening moet worden
verwezen. Met deze wijziging van artikel 34 wordt de goedkeuringsbevoegdheid van de Minister van Financiën ten aanzien van de verordening
met betrekking tot het examen Nederlands recht, bedoeld in artikel 54,
eerste lid, onderdeel c, van de Wet op het accountantsberoep in die wet
vastgelegd. Bij de totstandkoming van het nieuwe Besluit accountantsopleiding 2013 is gebleken dat het, mede in het licht van de artikelen 134 van
de Grondwet en 10:26 van de Algemene wet bestuursrecht, juister is dit
onderwerp niet in het besluit, maar op wetsniveau te regelen.
C
Artikel 41, tweede lid, van de Wab verbiedt personen die niet zijn
ingeschreven in het register van de beroepsorganisatie voor accountants
om de accountantstitels Registeraccountants (RA) of Accountants-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

100

Administratieconsulent (AA), of de benaming accountant zonder nadere
toevoeging dan wel in samenstelling of afkorting te voeren, dan wel zich
zodanig te gedragen dat daardoor bij het publiek redelijkerwijs de indruk
kan zijn gewekt, dat zij tot het voeren van die benaming gerechtigd zijn.
Aangezien het hierbij om personen gaat die formeel geen accountant zijn,
is het reguliere tuchtrecht voor accountants (met de daaraan verbonden
sanctiemogelijkheden) ook niet op hen van toepassing.
In de nieuwe artikelen 55 en 56 wordt de strafbaarstelling van de
overtreding van artikel 41, tweede lid, van de Wab in strafrechtelijke zin,
vervangen door bestuursrechtelijke handhaving. Uiteraard staat voor
belanghebbenden hierbij wel altijd de mogelijkheid tot beroep bij de
bestuursrechter open. Er wordt voor bestuursrechtelijke handhaving
gekozen, omdat het relatief eenvoudige, veelvoorkomende overtredingen
betreft die zich lenen voor bestuursrechtelijke afdoening, zonder tussenkomst van een strafrechter. Voor de opsporing van dergelijke overtredingen zijn geen zware strafrechtelijke bevoegdheden nodig, omdat het al
uit de aard van overtreding voortvloeit dat er sprake is van een bepaalde
mate van publiekheid. De kring van personen die de overtreding zouden
kunnen begaan, is veelal beperkt tot personen die administratieve of
financiële diensten verrichten. De overtreding is niet van een zodanige
aard dat zware sancties in de rede liggen. Voor zover de hoogte van de
boete onvoldoende afschrikt om de overtreding te beëindigen, kan met
behulp van de toepassing van een bestuurlijke dwangsom alsnog
voldoende dwang worden uitgeoefend om een persisterende overtreder
te dwingen het onrechtmatig titelgebruik te beëindigen.
Het nieuwe artikel 56 van de Wab regelt de bestuursrechtelijke bevoegdheden waarvan bij de handhaving van artikel 41, tweede lid, van de Wab
gebruik kan worden gemaakt. Op grond van artikel 56 van de Wab krijgt
de Minister van Financiën de bevoegdheid om een dwangsom en
bestuurlijke boete op te leggen. Voor de hoogte van de bestuurlijke boete
wordt aangesloten bij de thans al geldende boete van de tweede
categorie, bedoeld in artikel 23, vierde lid, van het Wetboek van strafrecht.
De boete kan zowel bij overtreding van artikel 41, tweede lid, van de Wab
als bij overtreding van artikel 5:20 van de Algemene wet bestuursrecht
worden opgelegd. De keuze voor bestuursrechtelijke handhaving betekent
ook dat de bevoegdheid van de Ministers van Veiligheid en Justitie en
Financiën om opsporingsambtenaren aan te wijzen voor het opsporen van
overtredingen van artikel 41, tweede lid, van de Wab, komt te vervallen. In
plaats daarvan wordt in het nieuwe artikel 55, eerste lid, van de Wab een
grondslag voor de Minister van Financiën opgenomen om toezichthouders aan te wijzen die belast zijn met het toezicht op de naleving van
artikel 41, tweede lid, van de Wab. Hierbij beschikt de aangewezen
toezichthouder over alle toezichtsbevoegdheden die hem op basis van
titel 5.2. van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) toekomen, behalve de
bevoegdheden genoemd in artikel 5:18 en 5:19 van de Awb die in het
nieuwe artikel 55, derde lid, van de Wab worden uitgezonderd. Deze
uitzondering wordt opgenomen omdat het onderzoeken van zaken en
voertuigen en het opnemen van monsters geen bevoegdheden zijn die in
dit verband voor een adequate handhaving noodzakelijk zijn.
ARTIKEL XII
A
Met deze wijziging wordt de mogelijkheid voor de AFM geschapen om
een vergunning in te trekken als een accountantsorganisatie binnen een
termijn van 36 maanden geen gebruik van de vergunning maakt door het
uitvoeren van een wettelijke controle. Op deze wijze kan toezichtcapaciteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

101

gerichter worden ingezet op accountantsorganisaties die deze werkzaamheden ook daadwerkelijk verrichten. Om vergunninghouders gelegenheid
te geven een eerder aan hen verleende vergunning alsnog te gebruiken,
zal voor de inwerkingtreding van deze bepaling een termijn van een jaar
gelden.
B
Met het nieuwe tweede lid dat in artikel 12d wordt opgenomen, wordt de
mogelijkheid geschapen om bij ministeriële regeling artikel 48a van de
Wta (de verplichting om doorlopend toezicht uit te voeren) voor accountantsorganisaties in bepaalde derde landen met een AFM-registratie,
buiten toepassing te laten. Het moet dan in elk geval accountantsorganisaties betreffen die al onder voldoende adequaat toezicht staan van een
buitenlandse toezichthouder. Het huidige tweede lid biedt weliswaar ook
de mogelijk tot het buiten toepassing laten, maar alleen indien bij
ministeriële regeling is bepaald dat een of meer van de in het derde lid
genoemde bepalingen ten aanzien van het AFM-toezicht eveneens geheel
of gedeeltelijk niet van toepassing zijn. Het is echter wenselijk gebleken
dat de AFM ten aanzien van accountantsorganisaties van een derde land
weliswaar geen doorlopend toezicht hoeft uit te voeren, maar wel alle
toezichtsbevoegdheden behoudt om, als blijkt dat zich toch incidenten bij
de betreffende accountantsorganisatie voordoen, te kunnen ingrijpen. Een
ministeriële regeling die uitsluitend daartoe strekt kan op grond van
artikel 12d, tweede lid, worden vastgesteld. Hierbij kan op grond van het
nieuwe derde lid eventueel afzonderlijk worden bepaald dat enkele andere
bepalingen met betrekking tot het AFM-toezicht eveneens niet van
toepassing zijn.
C
De artikelen 42, 44 en 45 van de Wta vervallen omdat in de desbetreffende
onderwerpen reeds wordt voorzien door de artikelen 20, 23 en 39 van de
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. Voor een nadere toelichting
wordt verwezen naar paragraaf 8, onderdeel c, van het algemeen deel van
deze toelichting.
D
Om de taak tot samenwerking met toezichthoudende instanties van
andere lidstaten adequaat te vervullen, is het wenselijk kan inzetten ten
behoeve van de vervulling van de taak van een toezichthoudende
instantie. Het betreft dan met name die situatie waarin een Nederlands
accountantskantoor een controle verricht van de jaarrekening van een
onderneming die in een derde land beursgenoteerd is. De bevoegde
autoriteiten van dat derde land zouden dan wellicht ook willen nagaan of
de betreffende accountantsorganisatie voldoet aan de (wettelijke)
standaarden die in dat land gelden. De AFM heeft de bevoegdheid
hiervoor een op wederkerigheid gebaseerde overeenkomst met die
autoriteiten aan te gaan.
Aangezien de taak tot samenwerking dan niet ten behoeve van de
handhaving van bij of krachtens de Wta gestelde voorschriften hoeft te
geschieden, kunnen de bevoegdheden waarover de voor de AFM
werkzame aangewezen toezichthouders beschikken, hiervoor niet worden
ingezet. Dit betreft de bevoegdheden zoals die zijn genoemd in de
artikelen 5:15, 5:16, 5:16a en 5:17 van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb). Hiervoor is het noodzakelijk expliciet te bepalen dat deze de AFM
over de in deze bepaling genoemde bevoegdheden kan beschikken. Om
de betrokken accountantsorganisaties hierbij hetzelfde niveau van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

102

rechtsbescherming te bieden, worden de artikelen 5:12, 5:13 en 5:20 van
de Awb van overeenkomstige toepassing verklaard.
E
Met deze wijziging van artikel 63j van de Wta wordt verduidelijkt dat de
AFM, als aan de in het tweede lid genoemde voorwaarden wordt voldaan,
niet alleen gegevens of inlichtingen die betrekking hebben op controles,
aan toezichthouders in derde landen kan verstrekken, maar ook gegevens
die betrekking hebben op het bepaalde bij of krachtens hoofdstuk 3 van de
Wta. Dit kan bijvoorbeeld de volgende informatie betreffen:
− Informatie over het kwaliteitsbeleid, de opzet en werking van het
interne stelsel van kwaliteitsbeheersing- en bewaking, met inbegrip
van informatie over de personen die hierbij een rol vervullen.
− Informatie over (mede)beleidsbepalers die vanwege de chain of
command invloed hebben op de omgeving waarbinnen de controles
plaatsvinden.
− Informatie over andere betrokkenen bij opdrachten van relevante
cliënten met het oog op de beoordeling van de onafhankelijkheid en
integriteit van de accountantsorganisatie en externe accountants.
F
Met deze wijziging wordt hetzelfde bewerkstelligd als met de wijziging in
artikel IX, onderdeel C, met dien verstande dat het thans de samenwerking betreft met toezichthoudende instanties van staten die geen
lidstaat zijn, zoals daarvoor voorwaarden worden gesteld in artikel 63j van
de Wta.
ARTIKEL XIII
A
De voorgestelde wijziging betreft het herstel van een omissie.
B
Het huidige artikel 6, eerste lid, van de Wtfv maakt het mogelijk dat de
AFM gegevens en inlichtingen die zij heeft verkregen bij de vervulling van
haar taken onder de Wtfv, mag verstrekken aan een bij algemene
maatregel van bestuur aangewezen instantie die als taak heeft om een
consistente toepassing en handhaving van de standaarden voor de
jaarrekening binnen de Europese Unie te bevorderen. De in dit onderdeel
opgenomen wijziging maakt het mogelijk dat de AFM ook gegevens mag
uitwisselen met internationale instanties die als taak hebben om een
consistente toepassing en handhaving van de standaarden voor de
jaarrekening te bevorderen. Concreet zal de AFM gegevens met IOSCO
mogen uitwisselen.
C tot en met E
De artikelen 16, 21 en 22 van de Wtfv vervallen omdat in de desbetreffende onderwerpen reeds wordt voorzien door de artikelen 19, 23 en 39
van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. Voor een nadere
toelichting wordt verwezen naar paragraaf 8, onderdeel c, van het
algemeen deel van deze toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

103

ARTIKEL XIV
A
De definitie van uiteindelijk belanghebbende in artikel 1, onderdeel c,
wordt opnieuw vastgesteld in verband met de verruiming van de
reikwijdte van deze bepaling. Thans is deze definitie nog gericht op de
doelvennootschap, overeenkomstig de reikwijdte van de Wet toezicht
trustkantoren (Wtt), zoals die tot 1 juli 2012 gold. Sinds die datum vallen
ook het gebruik van een vennootschap ten behoeve van een cliënt en het
bemiddelen bij de verkoop van rechtspersonen onder deze wet. In de
Regeling integere bedrijfsvoering Wet toezicht trustkantoren zijn per
diezelfde datum regels gesteld met betrekking tot het onderzoek dat
trustkantoren moeten uitvoeren naar de uiteindelijk belanghebbenden van
partijen die betrokken zijn bij die dienstverlening. De voorgestelde
herziening van de definitie van uiteindelijk belanghebbende strekt ertoe,
die regels beter te laten aansluiten bij de Wtt. Voor de formulering is
aangesloten bij de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme.
B en C
De wijzigingen in de artikelen 2a en 9 strekken tot herstel van enkele
omissies.
De vrijstelling en ontheffing op grond van artikel 2a moeten, naast de
vergunningplicht, kunnen zien op alle overige verplichtingen bij of
krachtens deze wet gesteld. Daartoe wordt voorgesteld ook te verwijzen
naar artikel 10, eerste lid, op grond waarvan regels worden gesteld met
het oog op een integere bedrijfsvoering. Voorts wordt in artikel 9, eerste
lid, onderdeel b, ten onrechte verwezen naar artikel 2, derde lid, waar
verwezen had moeten worden naar artikel 2a, eerste lid. Met de onderhavige wijziging wordt deze fout hersteld.
D
Artikel 10, eerste lid, bevat de grondslag voor het bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur stellen van regels ten behoeve van een
integere bedrijfsvoering. Daarbij wordt een niet-limitatieve opsomming
gegeven van regels die binnen de reikwijdte van die grondslag vallen.
Deze bepaling is uitgewerkt in de Regeling integere bedrijfsvoering Wet
toezicht trustkantoren. Die regeling is per 1 juli 2012 aangevuld met regels
gerelateerd aan de diensten die per diezelfde datum onder de reikwijdte
van de Wtt zijn gebracht. Om hiervan blijk te geven wordt voorgesteld die
regels te benoemen in de opsomming in artikel 10 van de Wtt. Van de
gelegenheid is gebruik gemaakt te verduidelijken dat een trustkantoor in
algemene zin kennis heeft van het doel van zijn dienstverlening en
onderzoekt of aan die dienstverlening integriteitsrisico’s zijn verbonden.
Dit sluit aan bij de huidige praktijk.
ARTIKEL XV
Op grond van het bestaande artikel 22, eerste lid, van de Wtra kan een
ieder die vermoedt dat een accountant zich heeft gedragen in strijd met de
toepasselijke wet- en regelgeving een klacht indienen bij de accountantskamer. Het recht om een klacht in te dienen bij de accountantskamer is
onderworpen aan twee temporele beperkingen. De eerste beperking
houdt in dat de klacht moet worden ingediend binnen een periode van
drie jaar na constatering door de klager van het verweten handelen of
nalaten. De tweede beperking houdt in dat een klacht niet in behandeling
wordt genomen indien een periode van zes jaar is verstreken tussen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

104

moment van het verweten handelen of nalaten en het moment van
indienen van de klacht.
Conform de bestaande regeling begint de verjaringstermijn van drie jaar
(de eerste beperking) te lopen op het moment dat de klager de gedragingen van de accountant heeft geconstateerd. Het is niet vereist dat de
klager tevens beseft dat de gedragingen van de accountant in strijd zijn
met de accountantsregelgeving. Dit kan leiden tot onbillijke situaties in de
praktijk. Zo kan het voorkomen dat een klager, die zelf niet ter zake
deskundig is, op de hoogte is van de gedragingen van de accountant,
maar nog niet weet of beseft dat de accountant een beroepsfout heeft
gemaakt. Tevens zijn situaties denkbaar waarin het verwijtbare karakter
van de handelingen pas veel later aan het licht komt. Een externe
accountant kan bijvoorbeeld een goedkeurende verklaring afgeven zonder
passende controlewerkzaamheden te hebben verricht, hetgeen pas jaren
later tot klaarheid komt.
Met de voorgestelde wetswijziging wordt het aanvangen van de driejaarstermijn gekoppeld aan een subjectieve toets, namelijk bekendheid van de
klager met het verwijtbare karakter van de gedragingen van de
accountant.
De rechtspositie van de accountants blijft gewaarborgd door de zesjaarstermijn opgenomen in de laatste volzin van artikel 22, eerste lid. Deze
termijn kan objectief worden vastgesteld en dient te voorkomen dat
accountants gedurende een lange periode in onzekerheid verkeren over
mogelijke tuchtrechtelijke procedures en sancties.
Op grond van het huidige artikel 22, vijfde lid, van de Wet tuchtrechtspraak accountants is de accountantskamer, voor wat betreft klachtzaken
inzake wettelijke controles, gehouden de klacht ambtshalve aan te vullen.
In alle overige klachtzaken is de accountantskamer niet bevoegd de
klachten aan te vullen.
In de praktijk kan het voorkomen dat klagers, bij gebrek aan vakinhoudelijke kennis of bekendheid met het dossier, moeite hebben met het
omschrijven van de klacht. Tevens kunnen tijdens het onderzoek ter zitting
nieuwe feiten boven tafel komen die de klacht ondersteunen of die
aanwijzing geven voor klachtwaardig gedrag waar de klacht niet op ziet.
Ter bescherming van de belangen van (niet-professionele) klagers en in
het algemeen belang, kan het opportuun zijn dat de accountantskamer de
bevoegdheid heeft om klachten ambtshalve aan te vullen, ook in
klachtzaken die geen betrekking hebben op wettelijke controles.
De beginselen van een behoorlijke tuchtprocedure, waaronder het
beginsel van rechtszekerheid, brengen met zich mee dat een beklaagde
accountant tijdig alle onderdelen van de klacht dient te kennen, zodat hij
voldoende gelegenheid heeft om daarop te reageren. De voorgestelde
derde volzin van artikel 22, vijfde lid, van de Wet tuchtrechtspraak
accountants brengt dit uitgangspunt tot uitdrukking. Indien de accountantskamer overgaat tot ambtshalve aanvulling van de klacht, dan dient zij
aan de accountant de gelegenheid te bieden om binnen een termijn van
vier weken schriftelijk op de aangevulde klacht te reageren. Wanneer de
aanvulling van de klacht plaatsvindt vóór de zitting, wordt de zitting niet
gehouden dan nadat de accountant de gelegenheid heeft gehad om
schriftelijk op de aangevulde klacht te reageren. Wanneer de aanvulling
van de klacht geschiedt naar aanleiding van de behandeling ter zitting,
dient de accountant alsnog in de gelegenheid te worden gesteld om
schriftelijk op de aangevulde klacht te reageren. In dat geval kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

105

accountantskamer de zitting afronden en kan de accountant na sluiting
van de zitting zijn schriftelijke reactie indienen. Het staat het de betrokken
accountant vanzelfsprekend vrij om reeds ter zitting op de aangevulde
klacht te reageren. Indien de schriftelijke reactie van de accountant
daartoe aanleiding geeft, kan de zitting door de accountantskamer op
grond van het voorgestelde artikel 32, derde lid, worden heropend zodat
de accountant de mogelijkheid krijgt om zijn reactie alsnog ter zitting toe
te lichten. De accountantskamer kan hiertoe ambtshalve besluiten of op
verzoek van de beklaagde accountant of de klager.
Voormeld uitgangspunt geldt ook indien sprake is van ambtshalve
aanvulling van klachten bij wettelijke controles op grond van artikel 22,
vijfde lid, eerste volzin, van de Wet tuchtrechtspraak accountants.
ARTIKEL XVI
A
In de definitie van instelling wordt bij de term bank de voorwaarde van
registratie ingevolge de Wet op het financieel toezicht (Wft) geschrapt.
Deze wijziging strekt ertoe dat ook niet-geregistreerde, illegaal opererende
banken onder de verplichtingen van de Wwft vallen.50 Daarbij is nog
slechts een uitzondering gemaakt voor zogenoemde concernfinancieringsmaatschappijen die zijn vrijgesteld van de vergunningplicht op grond van
de Wft. Door de voorwaarden die in de Wft zijn gesteld aan die vrijstelling
vormen hun activiteiten ook een zeer gering risico op witwassen of
financieren van terrorisme.
B
De wijziging van artikel 3 strekt ertoe dat makelaars een deel van het
cliëntenonderzoek tevens uitvoeren ten aanzien van de wederpartij van
hun cliënt. Concreet dienen zij die wederpartij te identificeren en diens
identiteit te verifiëren (zie artikel 3, tweede lid, onderdeel a). Dit wordt
geregeld in een nieuw twaalfde lid van artikel 3. Ingevolge het zesde lid
van dat artikel kan de makelaar het onderzoek afstemmen op de risicogevoeligheid voor witwassen of financiering van terrorisme van het type
cliënt product of transactie. Met wederpartij is hier gedoeld op de partij
met wie de cliënt van de makelaar daadwerkelijk een overeenkomst sluit
die tot stand is gebracht door bemiddeling van de makelaar. Deze
wijziging vloeit voort uit FATF aanbeveling 22.51 In de FATF-evaluatie van
Nederland52 wordt aanbevolen de Wwft op dit punt aan te passen.53
C
De Financiële Inlichtingen eenheid en de toezichthouders zijn gebonden
aan de geheimhoudingsverplichting van artikel 22, eerste lid. Ten aanzien
van die verplichtingen wordt voorzien dat deze de toepasselijkheid van de
bepalingen van het Wetboek van Strafvordering onverlet laten. Concreet
is daarmee geëxpliciteerd dat die geheimhoudsverplichting niet in de weg
staat van het aangifte doen van een strafbaar feit. Voor de formulering is
aangesloten bij artikel 12, derde lid, van de Wet toezicht trustkantoren.

50

Zie bijvoorbeeld het vonnis van de Rechtbank Arnhem van 24 mei 2012 (LJN: BW6488).
Zie met name de interpretative note bij Aanbeveling 22.
52
Financial Action Task Force, «Mutual Evaluation Report of the Netherlands», 25 februari 2011.
Het rapport is beschikbaar via: www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/mer/
MER%20Netherlands%20full.pdf.
53
FATF-evaluatierapport, paragraaf 1112.
51

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

106

D
De onderhavige wijziging strekt tot herstel van een omissie. De beperking
van de reikwijdte van de geheimhoudingsplicht van artikel 23, eerste lid,
moet ook gelden voor belastingadviseurs. Dit vloeit voort uit artikel 23,
derde lid, van de derde witwasrichtlijn54 waarin is bepaald dat een
mededeling van bepaalde dienstverleners, waaronder belastingadviseurs,
waarmee wordt getracht de cliënt te doen afzien van een onwettige
activiteit niet wordt gezien als een mededeling in de zin van artikel 23,
eerste lid. De hierdoor toegestane mededeling mag slechts inhouden dat
de activiteit van de cliënt onwettig is en dat de cliënt wordt afgeraden om
deze activiteit uit te voeren. Bij een eerdere wetswijziging55 zijn belastingadviseurs in de definitie van instelling in artikel 1, eerste lid, onderdeel a,
apart opgenomen onder 23°. Ten onrechte is daarbij de verwijzing naar
onder meer deze instellingen in artikel 23 niet aangepast.
ARTIKEL XVII
In bijlage 2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) worden drie
wijzigingen aangebracht.
De eerste wijziging betreft de toevoeging van artikel 1:49, eerste en
tweede lid, aan onderdeel a van de zinsnede met betrekking tot de Wft in
artikel 1 van bijlage 2. Artikel 1:49 regelt de samenwerking tussen DNB en
AFM bij de toetsing op betrouwbaarheid en geschiktheid. Het artikel regelt
ook de situatie dat de vergunningverlenende toezichthouder van plan is
een positief oordeel te vellen en de niet-vergunningverlenende toezichthouder geschiktheid of betrouwbaarheid juist negatief beoordeelt, en
beide toezichthouders in die standpunten volharden. In dat geval kan de
niet-vergunningverlenende toezichthouder een bindende aanbeveling
geven aan de vergunningverlenende toezichthouder. De vergunningverlenende toezichthouder geeft uitvoering aan die aanbeveling van de
niet-vergunningverlenende toezichthouder en neemt dan dus een besluit
dat niet overeenkomt met zijn eigen aanvankelijk oordeel.
De bindende aanbeveling van de niet-vergunningverlenende toezichthouder is, anders dan eerder werd gesteld,56 een besluit in de zin van de
Awb, waartegen in beginsel beroep open staat. Ook de beslissing van de
vergunningverlenende toezichthouder, waarvan de inhoud van de
bindende aanbeveling integraal onderdeel uitmaakt, is evenwel een
besluit in de zin van de Awb waartegen beroep open staat. Nu de
strekking van beide besluiten identiek is, is het onwenselijk dat tegen
beide besluiten beroep zou kunnen worden ingesteld. Om die reden wordt
in artikel 1 van bijlage 2 bij de Awb opgenomen dat geen beroep
openstaat tegen de bindende aanbeveling van de niet-vergunningverlenende toezichthouder, bedoeld in artikel 1:49, eerste en tweede lid.
Beroep staat wel open tegen het besluit van de vergunningverlenende
toezichthouder. Aangezien de inhoud van de bindende aanbeveling
integraal en woordelijk onderdeel uitmaakt van dat besluit, kan het beroep
zich ook daartegen richten.

54

Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2005 tot
voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de
financiering van terrorisme (PbEU 2005, L 309).
55
Wet van 20 december 2012 tot wijziging van de Wet ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme en de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme BES in verband met de implementatie van aanbevelingen van de Financial Action
Task Force (Stb. 2012, 686).
56
Kamerstukken II 2010/11, 32 786, nr. 3, paragraaf 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

107

De tweede wijziging betreft de opneming van een nieuwe onderdeel b in
de zinsnede met betrekking tot de Wet op het financieel toezicht in
artikel 1 van bijlage 2. Deze wijziging houdt verband met het feit dat
besluiten op grond van de artikelen 1:75, eerste en tweede lid, 1:76, eerste
en derde lid, en 3:159d, tweede lid, die zijn genomen tijdens de voorbereiding van een overdrachtsplan, reeds in het kader van een civielrechtelijke procedure kunnen worden getoetst. Alsdan dient tegen die besluiten
niet ook beroep op de bestuursrechter open te staan. Voor een nadere
toelichting zij verwezen naar de toelichting bij artikel I, onderdeel VV.
De derde en laatste wijziging betreft de wijziging, onderscheidenlijk
toevoeging, van de zinsneden met betrekking tot de Bankwet 1998 en de
Muntwet 2002 in de artikelen 7 en 11 van bijlage 2. Deze aanpassingen
houden verband met de in artikel II, onderdelen C en D, en artikel V,
onderdeel D, voorgestelde wijzigingen van de Bankwet 1998 en de
Muntwet 2002 en hebben tot doel de rechtbank Rotterdam en het College
van Beroep voor het bedrijfsleven aan te wijzen als bevoegde rechters
voor beroep en hoger beroep tegen besluiten tot oplegging van een last
onder dwangsom of een bestuurlijke boete op grond van de Bankwet 1998
en de Muntwet 2002. De voorgestelde bevoegdheidsverdeling sluit aan bij
de bevoegdheidsverdeling die ook voor besluiten op grond van de Wft
geldt.
ARTIKELEN XVIII en XIX
In de artikelen XVIII en XIX is het overgangsrecht met betrekking tot het
toezicht op afwikkelondernemingen opgenomen. Een en ander komt erop
neer dat een afwikkelonderneming tot een maand na de inwerkingtreding
de gelegenheid krijgt aan DNB kennis te geven van het aantal girale
betalingstransacties ten aanzien waarvan zij afwikkeldiensten heeft
verleend gedurende het jaar voorafgaand aan de inwerkingtreding.
Wanneer blijkt dat zij zich boven de drempel, bedoeld in artikel 2, bevindt,
heeft zij tot zes maanden na de inwerkingtreding de tijd om te bewerkstelligen dat zij een vergunning krijgt. Mocht die tijd te kort zijn, dan kan zij
aan DNB verzoeken ontheffing te verlenen totdat DNB op de vergunningaanvraag heeft beslist. Dat laatste vloeit niet voort uit het overgangsrecht
maar uit de «reguliere» artikelen 2:30b, vierde lid, 2:3.0g, derde lid en
2:3.0l, derde lid.
ARTIKEL XX
Vanwege het feit dat er door deze wet diverse andere wetten gewijzigd
worden, is gekozen voor een flexibele inwerkingtredingbepaling.
De minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 632, nr. 3

108