Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 612

Structuurvisie Windenergie op land

Nr. 50

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juli 2015
Hierbij informeer ik u, mede namens de Minister van Economische Zaken
en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, over de resultaten van
de pilot kennisplatform Windenergie. Deze pilot is gestart in september
2014 en heeft geleid tot de oplevering van het bijgevoegde kennisbericht
Geluid van windturbines versie 1.0, in juni 20151.
Achtergrond
Het Rijk heeft in september 2014 een opdracht gegeven voor een pilot
voor het Kennisplatform Windenergie met als onderwerp «Geluid van
windturbines en mogelijke (gezondheids)effecten». Aanleiding was mede
de door uw Kamer geuite wens om meer kennis op het gebied van geluid
beschikbaar te stellen aan betrokkenen. Het doel van de pilot was
tweeledig; enerzijds het onafhankelijk verzamelen en duiden van
beschikbare kennis en daarmee een bron van informatie bieden voor
beleidsmakers en lokale politici en andere betrokkenen bij de realisatie
van windenergieprojecten. Anderzijds was het doel het faciliteren van een
dialoog over dit onderwerp tussen vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, overheden, ondernemers en wetenschappers.
Inhoud kennisbericht
Het kennisbericht behandelt de technische aspecten van geluid,
waaronder de huidige normering en de maatregelen om geluid te
verminderen. Vervolgens gaat het uitvoerig in op effecten van windturbinegeluid op gezondheid en op de publieke mening over windenergieprojecten in relatie tot de geluidbeleving.
Het kennisbericht bevestigt de volgende, reeds (via kamerstuk 31 209, nr.
135 en Kamerstuk 33 612, nrs. 4, 19 en 22) met u gedeelde, informatie:

1

kst-33612-50
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 612, nr. 50

1

•

•

•
•

•

•

•

De Nederlandse norm is niet duidelijk afwijkend van normen in andere
Europese landen en komt vrijwel overeen met de aanbevelingen van
de WHO voor beperking van het geluidniveau buitenshuis in de nacht.
De geluidsnorm voor windturbines is strenger dan de geluidsnorm
voor verkeer of industrie en wijkt niet veel af van de normen voor
stiltegebieden.
Er wordt over het algemeen een verband geconstateerd tussen hinder
en het geluid van windturbines.
Op grond van de beschikbare kennis wordt verwacht dat 8 a 9 procent
van de omwonenden ernstige hinder zal ondervinden als het geluidniveau gelijk is aan de huidige norm.
Geluid van windturbines wordt eerder als hinderlijk ervaren dan geluid
van verkeer of industrie. De gekozen normhoogte houdt daar rekening
mee.
Er is in de wetenschappelijke literatuur overeenstemming dat visuele
aspecten, de houding ten aanzien van windturbines in het landschap,
het proces rondom plaatsing en het hebben van economisch belang bij
windenergie de hinder kunnen beïnvloeden.
Er is voldoende bewijs dat de stress ten gevolge van chronische hinder
of door het gevoel dat door de windturbines de omgevings- of
levenskwaliteit afneemt, een negatieve invloed kan hebben op de
gezondheid en het welbevinden van mensen die in de buurt van
windturbines wonen. Naast geluid spelen trillingen, slagschaduw,
waarschuwingslichten en andere visuele aspecten daarbij een rol.

Belangrijke aanvullende inzichten uit de pilot zijn:
• De technische behandeling en de huidige normering van windturbinegeluid op basis van jaargemiddelden is ingewikkeld.
• Er zijn nog innovaties mogelijk die het geproduceerde geluid van
windturbines, of het ritmische karakter daarvan, verminderen.
• Een verband met slaapverstoring wordt mogelijk geacht, maar een
direct verband is niet aantoonbaar.
• Er is geen overeenstemming tussen wetenschap en omwonenden over
gezondheidseffecten van het laagfrequente deel van geluid en over het
optreden van het windturbinessyndroom of vibro-akoestische ziekte.
Het is daarbij overigens niet uitgesloten dat een aantal omwonenden
klachten heeft; die komen in onderzoeksresultaten van een epidemiologische studie met honderden tot duizenden deelnemers amper naar
voren.
• De betrokkenheid en het informeren van verschillende partijen,
waaronder omwonenden, kan verbeterd worden bij voorbereiding van
en besluitvorming over windenergieprojecten.
Het kennisbericht geeft duidelijk weer wat op dit moment de stand van de
wetenschappelijke kennis over geluid van windturbines is, en hoe het
geluid van windturbines in de praktijk door betrokkenen wordt ervaren.
Het kennisbericht biedt daarmee een informatiebasis voor beleidsmakers,
lokale politici, initiatiefnemers en omwonenden bij planvorming voor
windenergieprojecten. Hiermee is de eerste stap gezet op weg naar de
uitvoering van de motie Albert de Vries- Houwers (Kamerstuk 33 612, nr.
18), om te komen tot een goede kennisopbouw en inzetbaarheid van deze
kennis.
Op basis van de inhoudelijke inzichten van het kennisbericht concludeer ik
dat de huidige norm voor geluidhinder van windturbines (47 dB-Lden en
41 dB-Lnight) geen wijzigingen behoeft. De huidige norm en het bijbehorende reken- en meetvoorschrift vragen wel om een goede informatievoorziening over geluid en de te verwachten hinder bij concrete plannen
voor windenergie.
Ik wil op basis van het kennisbericht wederom het belang van een goede
participatie van omwonenden en van een toegankelijke en betrouwbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 612, nr. 50

2

informatievoorziening over de beleidskeuzen van het kabinet voor energie
en klimaat benadrukken.
Met de invoering van de Omgevingswet regelt de regering, conform de
afspraak uit het Energieakkoord, dat participatie via de procedure van het
projectbesluit wordt verplicht voor windparken vanaf 15 MW. Daarnaast
biedt de «Gedragscode draagvlak en participatie windenergie op land»
een aantal principes die het draagvlak voor een project kunnen verbeteren
wanneer een initiatiefnemer zich daaraan houdt (Kamerstuk 33 612,
nr. 47).
Het kennisbericht geeft in aansluiting op de bevindingen aandachtspunten
voor mogelijke maatregelen. Zoals de controle van berekende geluidniveaus door metingen, simulatie van geluid en beeld van een windturbine
(3D- simulatie vooraf), innovatie en technische maatregelen.
Naar mijn mening lenen de aandachtspunten zich niet voor het formuleren van generieke maatregelen. De aandachtspunten kunnen echter een
goede basis vormen voor maatwerk voor initiatiefnemers of voor het
bevoegd gezag bij concrete plannen voor windparken. Via het kernteam
windenergie op land zal ik het kennisbericht actief onder de aandacht van
betreffende partijen brengen.
Organisatie
De pilot is uitgevoerd door het RIVM, in samenwerking met Aarten Wind
Solutions (AWS), Energie Onderzoek Centrum Nederland (ECN), Gemeentelijke / Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst – Geneeskundige
Hulpverleningsorganisatie (GGD-GHOR Nederland) en Energy Academy
Europe/Rijksuniversiteit Groningen (EAE/RUG). Deze organisaties
vormden gedurende de pilot het projectteam.
Er is een kwartiermakersgroep samengesteld van vertegenwoordigers van
omwonenden, ondernemers, overheden en onderwijs /onderzoek (de 4
O’s), bestaande uit de Nederlandse Vereniging Omwonenden Windenergie
(NLVOW), Nederlandse Windenergie Associatie (NWEA), Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek- Centrum Wiskunde en
Informatica (NWO/CWI), GGD, rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO), InterProvinciaal Overleg (IPO) en het rijk (IenM en EZ).
Op 21 november 2014 heeft een eerste Verkenningstafel plaatsgevonden
met betrokkenen en belanghebbenden. Hier konden onderwerpen voor
het kennisbericht worden aangeleverd. Het projectteam heeft op grond
van wat bestaand wetenschappelijk onderzoek heeft opgeleverd en van
wat uit de Verkenningstafel naar voren werd gebracht een concept
Kennisbericht geschreven. Op 13 maart jl. is dit concept besproken in een
Brede Maatschappelijke Bespreking, waar belanghebbenden konden
reageren op de pilot en op het kennisbericht. Op basis van de brede
maatschappelijke bespreking en nader overleg met leden van de
kwartiermakersgroep, heeft het projectteam in juni het kennisbericht
afgerond.
Follow-up
De komende maanden laat ik door Twynstra Gudde een onafhankelijke
evaluatie uitvoeren onder deelnemende organisaties aan de pilot. De
resultaten van de evaluatie worden naar verwachting in september
opgeleverd. Deze gebruik ik om gezamenlijk met betrokkenen te beslissen
over het vervolg van het kennisplatform en de financiering daarvan. Ik zal
uw Kamer over de besluitvorming informeren.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 612, nr. 50

3