raad voor cultuur
raad voor cultuur

R.J. Schimmelpennincklaan

3

postbus 61243
2506 AE Den Haag

raad voor cultuur

telefoon +31(0)70310 66 86
fax +31(0)703614727
e-mail cultuur@cultuur.nl
www.cultuur.nl

de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
mevrouw lM van Bijsterveldt
Postbus 16375
2500 BJ Den Haag

datum: 0 I maart 2010
uw kenmerk: DKIB&B/153527
uw brief van: 6 oktober 2009
ons kenmerk: rc-2009.05528/2

onderwerp: advies evaluatie subsidiesystematiek

Zeer geachte mevrouw Van Bijsterveldt,
In zijn brief van 6 oktober 2009 verzoekt uw bewindsvoorganger

de Raad om een advies uit

te brengen over de invoering van de nieuwe subsidiesystematiek.

Zoals hij zelf al schreef,

heeft dit advies nog geen betrekking op de wijze waarop de basisinfiastructuur

in de

praktijk functioneert, maar alleen op de inrichting van het nieuwe systeem. De Raad zal de
werking van het nieuwe systeem in het voorjaar van 2011 aan de orde stellen in zijn advies
Agenda Cultuurbeleid.
Na een schets van de voorgeschiedenis

en een aantal algemene opmerkingen stelt de Raad

de volgende onderwerpen aan de orde:
- de werking en bruikbaarheid van de subsidieregeling,
- integrale beoordeling van de cultuursector door de Raad,
- het samenspel tussen rijk en andere overheden en tussen de Raad en de adviesraden en commissies van andere overheden.
Tenslotte blikt de Raad kort terug op de start van de nieuwe systematiek.
Ter voorbereiding van het advies heeft de Raad een telefonische enquête gehouden onder
de directies van een breedgekozen selectie van 23 instellingen die een aanvraag voor
subsidie in het kader van de basisinfiastructuur

hebben ingediend (zie bijlage 1). Ook heeft

de Raad bijeenkomsten georganiseerd met bestuurlijke en culturele vertegenwoordigers

uit

de vijf landsdelen en heeft hij gesprekken gevoerd met het bestuur van de drie grote steden
(bijlage 2). Tenslotte heeft hij contact gehad met de Amsterdamse Kunstraad, de
Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur en met een vertegenwoordiging
adviescommissie

van de ad hoc

in Den Haag. De Raad heeft de uitkomst van deze gesprekken en

raadplegingen betrokken bij het opstellen van het advies.

raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 2
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

Voorgeschiedenis
De kiem van de nieuwe subsidiesystematiek

ligt besloten in de nota Verschil Maken, die

staatssecretaris Medy van der Laan in september 2005 heeft gepubliceerd, en die in juni
2006 in een brief aan de Tweede Kamer nader is uitgewerkt. Hierin stelt zij dat de oude
Cultuurnota-systematiek

is verworden tot een 'ontzielde procedure'. Het systeem was in de

loop van vijf ronden opgetuigd rond een cluster van meer dan vierhonderd instellingen, die
sterk uiteenlopen in omvang en takenpakket. Daarnaast duurde de procedure ook steeds
langer: het traject van vooradvies, sectoranalyses, uitgangspuntennota,
convenantsoverleggen

subsidie-adviezen en

gaf de Cultuurnota het karakter van een 'bestel waar de zon nooit

ondergaat', zoals de staatssecretaris het ooit typeerde.
Als alternatief presenteerde zij in Verschil Maken een nieuw systeem, dat bestaat uit drie
categorieën. Ten eerste is er de groep instellingen waarvan wettelijk is vastgelegd dat zij
een langjarig subsidieperspectiefkrijgen

en eens per vier jaar door visitatiecommissies

worden beoordeeld. Hiertoe behoren de sectorinstituten, subsidiefondsen, tien symfonieorkesten, de operagezelschappen
dansgezelschappen

De Nederlandse Opera en Nationale Reisopera, de

Het Nationale Ballet en Nederlands Danstheater en de musea die een

rijkscollectie beheren. De tweede categorie bestaat uit instellingen die een vierjarige
rijkssubsidie krijgen, omdat zij een specifieke en structurele functie in de cultuursector
vervullen en daarom deel uitmaken van de zogenaamde basisinfrastructuur.

Ten derde

kunnen een aantal rijksfondsen een subsidie voor een periode tot vier jaar toekennen aan
instellingen op grond van hun (artistiek) functioneren.
De instellingen in de basisinfrastructuur

(waartoe volgens de systematiek zowel de

langjarig- als vierjarig gesubsidieerde instellingen behoren) vervullen zoals gezegd een
specifieke functie in de cultuursector. Er worden in eerdergenoemde brief aan de Tweede
Kamer (naast het beheer van rijkscollecties, dat door de desbetreffende musea wordt
vervuld) drie functies onderscheiden:
- de instandhoudingsfunctie.

Deze functie wordt vervuld door de langjarig gesubsidieerde

symfonie-orkesten,

drie operagezelschappen

dansgezelschappen

(waarvan twee langjarig gesubsidieerd), toneelgezelschappen,

jeugdpodiumkunstengezelschappen
- de ontwikkelingsfunctie.

(waarvan twee langjarig gesubsidieerd),
de

en de internationale festivals.

Deze functie wordt vervuld door productiehuizen

podiumkunsten, presentatie-instellingen

in de

in de beeldende kunst en instellingen in andere

sectoren die zich specifiek bezighouden met de ontwikkeling van professioneel talent.
- de ondersteuningsfunctie.
gesubsidieerde)

Deze functie wordt hoofdzakelijk vervuld door de (langjarig

sectorinstituten.

Volgens de plannen zou de nieuwe systematiek drie doelen moeten bewerkstelligen:
- een nieuw evenwicht tussen cultuur en politiek. Het politieke debat zou meer op
hoofdlijnen gevoerd moeten worden, en minder over individuele instellingen moeten gaan.

raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 3
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

- een kanteling van het subsidiegebouw. Het moet niet langer het hoogste doel van een
instelling zijn om een vierjarige rijkssubsidie te verwerven. De wijze waarop een instelling
subsidie ontvangt,

moet afhangen van de functie die een instelling vervult. De status van de

instelling is daarvan niet afhankelijk, zodat er principieel geen hiërarchie bestaat tussen
instellingen in de basisinfrastructuur

en instellingen die subsidie van een fonds krijgen.

- een nieuw samenspel tussen de bewindspersoon

van OCW en partners. Er moet een betere

afstemming plaatsvinden tussen het rijk en de andere overheden op het gebied van
cultuurbeleid en -subsidiëring.
De Raad voor Cultuur heeft op basis van de voorstellen in Verschil Maken en de
aanvullende kamerbrief in Innoveren, participeren!
basisinfrastructuur

(maart 2007) geadviseerd hoe de

ingevuld moet worden, welke categorieën instellingen een subsidie-

aanvraag hiervoor moeten kunnen doen en welke taken die instellingen moeten uitvoeren.
Mede op basis van dit advies heeft toenmalig

minister Plasterk in Kunst van leven Uuni

2007) zijn hoofdlijnen voor het cultuurbeleid uitgezet, die uiteindelijk hun beslag hebben
gekregen in de subsidieregeling
hun subsidie-aanvraag
Basisinfrastructuur

(november 2007). In januari 2008 hebben de instellingen

ingediend, waarover de Raad in mei 2008 het advies

1.0 heeft uitgebracht.

Toenmalig minister Plasterk heeft in september

van dat jaar de subsidiebesluiten bekendgemaakt.

Het nieuwe systeem is op I januari 2009

van start gegaan.
Algemeen
Vooraf moet worden gesteld dat de Raad nog geen definitief oordeel kan vellen over de
basisinfrastructuur

(BIS). Een evaluatie van de nieuwe subsidie-systematiek

krijgt pas

werkelijk waarde wanneer duidelijk is hoe de BIS in de praktijk werkt. Het is nu nog te
vroeg om definitief op basis van de werking te kunnen beoordelen of de instellingen in de
BIS hun functie naar behoren kunnen vervullen, of er geen lacunes zijn en of het nieuwe
systeem werkelijk meerwaarde heeft.
Onder dit voorbehoud concludeert de Raad dat de nieuwe subsidiesystematiek

een

verbetering lijkt te zijn ten opzichte van de oude Cultuumota. De BIS heeft in ieder geval
de volgende voordelen opgeleverd:
- de basisinfrastructuur

maakt duidelijk welke functies noodzakelijkerwijze

vervuld moeten

worden om de Nederlandse cultuursector een fundament te geven. De functies in de BIS
vormen essentiële schakels in de keten van creatie, productie, distributie, toegankelijkheid
en beleving van culturele uitingen. Een dergelijke keten is in de ogen van de Raad (in
navolging van de UNESCO) een noodzakelijke basis voor het cultureel burgerschap.
- de systeemwijziging

heeft gezorgd voor een verdeling in drie categorieën, waarvan de

Raad verwacht dat die in de toekomst zorgen voor meer helderheid. Voor de instellingen in
elk van de drie categorieën is in het algemeen duidelijk wat de functie in de cultuursector is
en welke verantwoordelijkheden

zij hebben. Het systeem voorziet in een afbakening tussen

raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 4
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

de langjarige instellingen, vierjarige instellingen en fondsgesubsidieerde

instellingen. De

instellingen in de eerste twee categorieën hebben niet alleen een artistieke waarde maar
vervullen daarnaast een belangrijke specifieke functie in de cultuursector, terwijl de
instellingen in de derde categorie hoofdzakelijk op de artistieke merites worden beoordeeld.
De hoeveelheid instellingen in de basisinfrastructuur
- in de basisinfrastructuur
rijkscultuurbeleid

heeft een overzichtelijke omvang.

ligt duidelijker dan voorheen een belangrijk deel van het

verankerd. In de subsidieregeling

is vastgelegd welke categorieën

instellingen deel uitmaken van de BIS, en aan welke eisen die instellingen moeten voldoen.
De minister kan daardoor in deze regeling bepalen welke functies noodzakelijkerwijze

in de

BIS vervuld moeten worden - vanzelfsprekend in samenhang met ontwikkelingen in de
cultuur die door de instellingen en kunstenaars in gang worden gebracht.
- doordat het algemene rijkscultuurbeleid

en het beleid dat zich richt op de concrete

instellingen sterker met elkaar verbonden zijn, is de Raad van mening dat dit cultuurbeleid
ook meer dan vroeger inzet kan worden van het politieke debat. De politiek kan zich
minder bezighouden met het debat over subsidies van individuele instellingen, maar meer
met de functie die de rijksgesubsidieerde

instellingen vervullen. Dit streven werd in

Verschil Maken al genoemd als een van de uitgangspunten voor de nieuwe systematiek; de
politieke praktijk moet uitwijzen of dit ook bewaarheid wordt.
De Raad beschouwt bovenstaande punten als belangrijke doelen van het nieuwe systeem.
Voor een deel zijn zij al bereikt door de nieuwe systematiek, maar de Raad is van mening
dat alle betrokken partijen zich moeten inspannen om het nieuwe systeem verder te
verfijnen.
Tegenover deze bereikte doelen staat dat een ander streven van de nieuwe systematiek, het
verkorten van de procedure, nog niet is gerealiseerd. Ook in de basisinfrastructuur staat de
zon bijkans permanent boven de einder. Het traject loopt nog steeds van een Agenda
Cultuurbeleid met sectoranalyses die door de Raad vanaf het tweede jaar van het
Subsidieplan wordt voorbereid, via een hoofdlijnennota van de bewindspersoon en een
subsidieregeling in het derde jaar naar de advisering en besluitvorming over de nieuwe
subsidieaanvragen

in het vierde jaar van het Subsidieplan. Afwikkeling van een en ander

loopt door tot in het eerste jaar van de nieuwe periode. De Raad constateert dat de totale
procedure heel veel tijd in beslag neemt. Maar hij vraagt zich af of die verkort kan worden
zonder dat de kwaliteit ervan afneemt. De Raad neemt zich voor om in de Agenda
Cultuurbeleid nadere voorstellen te doen die de procedure zouden kunnen verkorten.
Subsidieregeling
Hoewel de Raad van mening is dat de nieuwe systematiek een verbetering lijkt ten opzichte
van het Cultuurnota-systeem,

kan hij nu al aspecten aanwijzen die geoptimaliseerd kunnen

worden. In Basisinjrastructuur

1.0 heeft de Raad de vinger gelegd op een aantal zwakke

plekken van de subsidieregeling, die hij hieronder kort memoreert. In de voorbereiding van
dit advies en tijdens de gesprekken die de Raad de afgelopen maanden met diverse

raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 5
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

betrokkenen (zoals instellingen en andere overheden) heeft gevoerd, kwamen deze
onvolkomenheden

van de subsidieregeling

opnieuw aan het licht:

- de instellingen in de archiefsector passen slecht in de basis infrastructuur. I De Raad zal
komend voorjaar in het advies over het archiefbestel aanbevelingen doen om
archiefinstellingen

op een andere wijze te subsidiëren.

- de basisinfrastructuur

biedt vanwege de te nauwe criteria in de subsidieregeling

onvoldoende houvast voor instellingen die actief zijn in het deelgebied erfgoed,
monumentenbeleid

en archeologie en het deelgebied landschap, landschapbeheer en

landschapontwikkeling.

Hierdoor is er geen sprake van een evenwichtige aandacht voor alle

deelgebieden in het ruimtelijk gebied waarover de Raad voor Cultuur adviseert.2
- Het artikel over het internationaal festival sluit niet goed aan bij de infrastructuur van een
aantal sectoren. De criteria hebben ervoor gezorgd dat in sommige sectoren festivals niet
zijn toegelaten die wel noodzakelijk zijn voor de culturele basisinfrastructuur.

Zo heeft het

criterium dat zo'n festival één keer per jaar of eenmaal in de twee jaar moet plaatsvinden,
ervoor gezorgd dat de aanvraag van de Landschapstriënnale

- ongeacht de kwaliteit van de

instelling - al bij voorbaat werd afgewezen. Het Nederlands Filmfestival kon vanwege de
voorwaarden alleen als ontwikkelinstelling

beoordeeld worden, hetgeen allesbehalve een

elegante wijze was om dit festival in de BIS terecht te laten komen. In andere sectoren zijn
daarentegen festivals toegelaten die volgens de Raad beter door een fonds gesubsidieerd
kunnen worden.
- De Raad is van mening dat in de subsidieregeling zo min mogelijk categorieën
instellingen apart benoemd moeten worden die op één specifieke instelling van toepassing
zijn. Het artikel over het Fries theatergezelschap

suggereert een open intekening die in de

praktijk slechts schijn is. De Raad stelt voor om de specifieke functie van een Fries
theatergezelschap

op te nemen in het artikel over toneelgezelschappen.

- Het artikel over het operagezelschap

in het zuiden is eveneens een artikel dat slechts op

één specifieke instelling betrekking kan hebben, namelijk Opera Zuid. Er is hierbij geen
sprake van open intekening. Dit specifieke geval beschouwend,

pleit de Raad ervoor om

Opera Zuid net als De Nederlandse Opera en de Nationale Reisopera een langjarig
subsidieperspectiefte

bieden. Een van de redenen dat de andere operagezelschappen

langjarig subsidieperspectiefkregen,

een

was dat ze samen met de orkesten een samenhangend

bestel vormden. Om het operabestel geheel in zijn samenhang te kunnen beschouwen en
beoordelen, zou ook Opera Zuid tot die groep moeten behoren.
- Zoals de Raad al heeft betoogd in Innoveren, participeren!3, in het aanvullend advies
Innoveren, participeren!,
1 Zie

in Basisinjrastructuur

1.0 en in het recente orkestenbesteladvies

ook Basisinjrastructuur 1.0, p. 201 ev.
Zie ook Basisinfrastructuur 1.0, p. 213 ev.
3 Zie Innoveren, participeren!
p.163, brief van de Raad aan de minister, d.d. 29 augustus
2007, Basisinjrastructuur 1.0, p. 466 even Innoveren, vitaliseren, p. 22.
2

raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 6
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

Innoveren, vitaliseren! is hij nog steeds van mening dat de BIS ook ruimte moet bieden aan
een aantal instellingen dat verantwoordelijk

is voor de instandhouding van de oude muziek

en het moderne muziekrepertoire.
Naast deze sectorspecifieke aspecten constateert de Raad ook dat de subsidieregeling op
sommige vlakken verfijnd, vereenvoudigd en/of verduidelijkt kan worden. Zo bleek tijdens
de advisering dat met name de typeringen 'ontwikkelinstelling'
'ondersteuningsinstelling'

geen heldere beoordelingskaders

en

boden. Wanneer de Raad in het

komende advies Agenda Cultuurbeleid de werking van de nieuwe basisinfrastructuur
evalueert, zal hij nader analyseren of en hoe de subsidieregeling beter aangepast kan
worden aan de praktijk en op basis daarvan suggesties voor verbetering doen. Dan zou de
Raad ook dieper kunnen ingaan op het stellen van maximale aantallen instellingen per type
en per sector.
Integrale

beoordeling

De Raad heeft er in eerdere adviezen al op gewezen dat hij veel belang hecht aan integrale
beoordeling. In de nieuwe systematiek moet de Raad zo veel mogelijk zicht houden op de
hele cultuursector en daarover met een weidse blik kunnen adviseren. Met de invoering van
de basisinfrastructuur

komt die integrale beoordeling echter in gevaar. Dit geldt met name

voor de langjarig gesubsidieerde instellingen (musea, sectorinstituten, fondsen, orkesten,
Het Nationale Ballet, Nederlands Danstheater, De Nederlandse Opera en Nationale
Reisopera), die in tegenstelling tot de instellingen in het Subsidieplan voortaan buiten de
directe beoordeling van de Raad vallen.
De beoordeling van deze instellingen voorziet momenteel in een zelfevaluatie van de
instelling en een visitatie door een commissie waarvan de leden door de instellingen zelf
gezamenlijk zijn voorgesteld. De betrokkenheid van de Raad bij de visitatie van de
langjarig gesubsidieerde instellingen beperkt zich tot een oordeel over de samenstelling van
de visitatiecommissies.

Als de visitaties afgerond zijn, kan de Raad de rapporten betrekken

in zijn sectoranalyses.
De Raad is van mening dat de wijze waarop op dit moment het systeem van visitatie is
ingericht, niet kan volstaan voor een integrale beoordeling en afweging van het
cultuurbeleid. De langjarig gesubsidieerde instellingen staan daarvoor op te grote afstand
van Raad en ministerie.
Daarnaast schiet de visitatie op dit moment tekort als volwaardig instrument om de
individuele instellingen te beoordelen. In de richtlijnen voor de visitatie die het ministerie
heeft opgesteld is omschreven dat de commissies moeten onderzoeken hoe de instellingen
omgaan met de beleidsprioriteiten

van de minister. De Raad constateert echter dat de

(pilot)-visitaties van de musea die tot nu toe zijn uitgevoerd te weinig inzicht geven in de
concrete uitwerking hiervan, met name in beleid op het gebied van collectiebeheer, het
uitvoeren van wetenschappelijke

taken, culturele diversiteit, maatschappelijk belang,

publieksbereik en internationalisering.

raad voor cultuur

pagina: 7

raad voor cultuur

rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

Bij de producerende instellingen schiet de visitatie vooral tekort bij het oordeel over het
artistiek functioneren ervan. De visitatiecommissies

volgen de instellingen namelijk slechts

gedurende een deel van de vierjaarscyclus. Daarnaast biedt het huidige model te weinig
mogelijkheden om de te visiteren instellingen als onderdeel van de gehele sector te
beschouwen. Daarvoor moeten de visitatiecommissies

idealiter de hele sector gevolgd

hebben.
De Raad pleit er derhalve voor nauwer betrokken te zijn bij de beoordeling van de langjarig
gesubsidieerde instellingen ten behoeve van een integrale beoordeling en afweging van de
instellingen die vallen onder de basisinfrastructuur.
langjarig gesubsidieerde

Vooruitlopend hierop blijft de Raad de

instellingen monitoren door middel van het verzamelen van

informatie, het voeren van gesprekken en het bezoeken van concerten en voorstellingen, op
dezelfde wijze als hij de instellingen in het Subsidieplan volgt.
Samenspel andere overheden
Een van de drie belangrijkste doelen van de nieuwe subsidiesystematiek
Maken 'een nieuw samenspel tussen de bewindspersoon

was in Verschil

van OCW en partners.( ... ) "Het

overleg met andere overheden krijgt een inhoudelijke in plaats van een procedurele inzet."
Terugkijkend op de aanloop naar de BIS kan geconcludeerd worden dat dit doel van de
nieuwe systematiek nog niet bereikt is. Uit gesprekken met de vijf landsdelen en drie grote
steden is gebleken dat de bestuurders hiervan de convenantsbesprekingen

erg

onbevredigend vonden. De besprekingen vinden te laat in het proces plaats en zijn te weinig
inhoudelijk.
De Raad onderschrijft van harte het streven om meer inhoud te geven aan de convenanten
tussen het rijk en de andere overheden. Gezien de overlap tussen rijkscultuurbeleid

en dat

van andere overheden, is het van kardinaal belang dat er een goede onderlinge afstemming
plaatsvindt. Die afstemming mag zich niet beperken tot het maken van afspraken welke
overheid welke instelling met welk bedrag subsidieert, maar zou al halverwege de
Subsidieplan-periode

haar beslag moeten krijgen in een bestuurlijk overleg waarin

ervaringen en ambities, bijvoorbeeld op het gebied van productie, spreiding en afname,
worden uitgewisseld. De Raad dringt er bij de minister op aan om de Raad instrumenten te
(laten) ontwikkelen die hem in staat stellen om bij zijn advisering meer rekening te houden
met het cultuurbeleid van de andere overheden. Vooruitlopend hierop is de Raad van plan
om halverwege de lopende subsidieperiode een rondgang langs bestuur van en instellingen
in de steden en provincies te maken.
Op basis van de gesprekken die de Raad gevoerd heeft, vraagt hij zich af of de wijze
waarop de provincies en steden nu tot vijf landsdelen zijn samengevoegd, de juiste is. Het
landsdeel Zuid bestrijkt bijvoorbeeld een te groot gebied van drie provincies, terwijl
bijvoorbeeld Almere in de regio Midden meer verwantschap heeft met Amsterdam dan met
delen van de provincie Utrecht. De clustering zou beter aan kunnen sluiten bij de praktijk
en binnen de convenanten moet meer oog zijn voor relevante constellaties binnen één
landsdeel, zoals bijvoorbeeld Zuid-Limburg ofhet stedennetwerk Brabantstad.

raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 8
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

De Raad heeft met de andere overheden en de daartoe behorende adviesraden encommissies afgesproken om meer afte stemmen met lokale en regionale adviesorganen.
Voor alle betrokkenen staat voorop dat er geen afstemming op het gebied van inhoudelijke
beoordeling moet plaatsvinden. Wel zou het raadzaam zijn als op welgekozen momenten in
het adviestraject overleg plaatsvindt tussen de verschillende adviesorganen en bepaalde
tendensen en eventuele probleemgevallen

doorgesproken kunnen worden.

Het is daarnaast ook van belang dat de aanvraagprocedures

beter op elkaar aansluiten. Het

zou de aanvragende instellingen veel tijd en moeite schelen als de subsidie-aanvragen

en

prestatieoverzichten

zijn.

van verschillende overheden zo veel mogelijk gestandaardiseerd

De Raad signaleert ten slotte dat er veel onvrede heerst over de wijze waarop hij tijdens de
advisering normbedragen voor de subsidiëring in de BIS van toneelgezelschappen

heeft

vastgesteld. Hij heeft een normbedrag per type instelling vastgesteld maar bij het adviseren
van de subsidiehoogte trok hij van dit bedrag de subsidie af die een instelling van andere
overheden zou krijgen. Instellingen ervoeren dat als een 'straf' voor het feit dat een lokale
of provinciale overheid hen ook subsidieerde. De Raad heeft voor deze methodiek gekozen,
OIndat hij niet wilde dat de instellingen er de dupe van werden dat zij geen subsidie van
stad of provincie kregen. Niettemin realiseert hij zich dat door deze keuze sommige
instellingen een gevoel van rechtsongelijkheid

hebben ervaren.

De Raad zal zich in het advies Agenda Cultuurbeleid opnieuw buigen over de
wenselijkheid van normbedragen voor soortgelijke instellingen en nagaan voor welke typen
instellingen zo'n normering toepasbaar zou kunnen zijn. Hij kan zich ook voorstellen dat
hij voortaan vaststelt wat het noodzakelijke subsidiebedrag voor een instelling moet zijn,
zonder dat hij een uitspraak doet over de hoogte van de rijkssubsidie voor die instelling.
Terugblik

op de start van het nieuwe systeem

In de voorgaande paragrafen heeft de Raad aan de hand van specifieke onderwerpen
verwezen naar de manier waarop de nieuwe systematiek in de praktijk uitpakte. De Raad
vindt het niet nodig om in dit kader in extenso terug te blikken op het jaar 2008, toen de
instellingen hun aanvraag moesten indienen, de Raad het advies Basisinjrastructuur 1.0
uitbracht en de toenmalige minister, de andere overheden en de fondsen hun
subsidiebesluiten

hebben genomen. De Raad zal zijn eigen functioneren overigens in de

loop van het jaar uitgebreid onder de loep nemen in de volgende wettelijk verplichte,
vijfjaarlijkse zelfevaluatie over het functioneren van de Raad in zijn totaliteit.
Toch wil de Raad er nog op wijzen dat er vanwege de late start van het Nederlands Fonds
voor de Podiumkunsten

een gebrekkige volgtijdelijkheid

besluiten heeft plaatsgevonden.

van de verschillende adviezen en

De gemeenten en provincies die de fondsgesubsidieerde

instellingen cofinancierden, kregen laat inzicht in de subsidiehoogten van het NFPK om
daarmee bij de eigen besluitvorming rekening te houden. Een en ander had tot gevolg dat
instellingen lange tijd niet wisten waar ze aan toe waren. Specifiek was er extra veel
onduidelijkheid

bij de instellingen voor jeugdpodiumkunsten,

omdat de Raad daarover nog

eind 2007 een aanvullend advies moest uitbrengen, terwijl de subsidieregeling al

raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 9
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

gepubliceerd was. Zulke problemen hangen samen met de overgang naar het nieuwe
systeem en zullen waarschijnlijk bij de volgende aanvraag- en beoordelingscyclus

niet

meer aan de orde zijn. Toch vindt de Raad het belangrijk ze te signaleren.
Tenslotte wil de Raad nog in het kort terugblikken op het standpunt dat hij had ingenomen
ten aanzien van het financiële kader van de BIS-advisering. De Raad zag zich bij de
subsidie-advisering

genoodzaakt om het budget dat de toenmalige minister ter beschikking

had gesteld, te overschrijden. Een en ander had tot gevolg dat de toenmalige minister de
Raad vroeg om een nader advies uit te brengen, waarin wel werd uitgegaan van het
beschikbare budget. De Raad is verheugd over het besluit van de toenmalige minister om
na ampele overwegingen daarna toch een hoger budget beschikbaar te stellen voor de
financiering van de basisinfrastructuur.

Daardoor heeft het nieuwe subsidiesysteem een

goede start kunnen maken. De Raad had al in innoveren, participeren! geconstateerd dat de
nieuwe systematiek niet met het toenmalige budget gefinancierd kon worden, maar hij had
toen geen schatting gemaakt van het noodzakelijke budget. De Raad realiseert zich dat het
beter was geweest om toen al een raming van de kosten te geven.
Tot slot
De Raad hecht er aan om nog twee zaken aan de orde te stellen.
Ten eerste vraagt hij zich af of de zogenaamde 'kanteling van het subsidiegebouw'

zozeer

geslaagd is dat instellingen geen verschil in hiërarchie tussen de drie subsidiemogelijkheden
ervaren. Uit gesprekken in het veld is gebleken dat instellingen denken dat een positie in de
basisinfrastructuur

toch meer status en zekerheid biedt dan subsidie door een fonds. Een

reden hiervoor is dat instellingen in de BIS een functie vervullen die een zekere mate van
continuïteit veronderstelt, terwijl bij een fonds hoofdzakelijk het artistiek functioneren van
een instelling de grondslag voor de subsidiëring biedt. Maar de artistieke kwaliteit biedt
fondsgesubsidieerde instellingen toch niet altijd het zelfvertrouwen om zich even goed te
voelen als een BIS-instelling.
Ten tweede wil de Raad - wellicht ten overvloede - benadrukken dat hij ervan uitgaat dat
indachtig het nieuwe systeem iedere vier jaar instellingen opnieuw kunnen en moeten
intekenen op een functie in de basisinfrastructuur.
subsidieregeling

Het feit dat de functies in de

vastliggen, wil niet zeggen dat de instellingen die die functies nu

vervullen, dat ook tot in lengte der dagen zullen doen. Het lijkt erop dat niet alle
instellingen zich dat realiseren. De flexibiliteit van de BIS biedt de garantie dat iedere vier
jaar opnieuw beoordeeld kan worden welke instellingen daaraan optimaal invulling kunnen
geven.
De Raad hoopt dat hij met deze evaluatie een bijdrage heeft geleverd om de nieuwe
subsidiesystematiek

te optimaliseren. Hij zal in zijn komende adviezen, met name in het

volgende advies Agenda Cultuurbeleid op basis van de sectoranalyses, nadere
aanbevelingen doen.

raad voor cultuur
raad voor cultuur
raad voor cultuur

pagina: 10
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur
raad voor cultuur
raad voor cultuur

Bijlage 1
Instellingen waarvan de directie is geënquêteerd
Toneelgezelschappen
Ro Theater
Toneelgroep Maastricht
Tryater
Dansgezelschappen
Station Zuid
Guy & Roni
Jeugdgezelschappen
Artemis
Speeltheater Holland
Merkx en Dansers
Festivals
IDFA
Poetry International
Springdance
Productiehuizen
Generale Oost
Dansateliers
Presenta tie- instelli ng
Diepenheim
Scheltema
Postacademische
Maurits Binger

instelling

Berlage Instituut
Vocaal lab
Ontwikkelinstelling
Worm
Wintertuin
Dutch Fashion Foundation
Ondersteu ningsinstelling
Nederlands Instituut Mediakunst
Nationaal Business Archief

pagina: 11
rc-2009.05528/2

raad voor cultuur
pagina: 12

raad voor cultuur

rc-2009.05528/2

raad voor cultuur

Bijlage 2
Gesprekspartners

uit de vijf landsdelen en drie grote steden

Bestuur en/ofambtelijke
Drenthe

vertegenwoordiging

van de Provincies:

vertegenwoordiging

van de Gemeenten:

Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord Brabant
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid Holland
Bestuur en/ofambtelijke
Almere
Amersfoort
Arnhem
Amsterdam
Breda
Deventer
Eindhoven
Groningen
Haarlem
's Gravenhage
's Hertogenbosch
Leeuwarden
Maastricht
Nijmegen
Rotterdam
Utrecht
Zwolle
Vertegenwoordiging
Provincie Drenthe

van de adviesraden en- commissies van:

Provincie Noord Brabant
Provincie en Gemeente Utrecht
Provincie Noord Holland
Gemeente Amsterdam
Gemeente Den Haag
Gemeente Groningen
Gemeente Rotterdam

raad voor cultuur
raad voor cultuur
raad voor cultuur

Vertegenwoordiging
J. de Beij

pagina: 13
rc-2009.05528/2

van instellingen:
Bibliotheek Deventer

C. van Helmond

Generale Oost

R. Berends

Kunst en Cultuur Noord Holland
Kunstgebouw

K. Hoekstra
R. Helmer

LAK Theater

A. Koers

LUX

R. Keuning

Museum de Fundatie

W. Buma

Nationaal Jeugd Orkest

N. Klein Bleumink

de Noorderlingen

F. Eerland

Noorderzon

J.G. Vierkant

Noord Nederlands Orkest

G. van Honk

Odeon Spiegeltheater

F. Tazelaar

Productiehuis de Wintertuin

J. Lampe

Schouwburg Haarlem

L. Claus

Stadsschouwburg

J. van der Putten

Verkadefabriek

S. Huijts

Schunck*

Utrecht