Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 818

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 oktober 2023
Energie die we niet gebruiken, hoeven we ook niet te produceren, te
transporteren, te betalen of te importeren. Energiebesparing verlaagt dan
ook de energierekening, maakt ons minder afhankelijk van derde landen
voor fossiele brandstoffen en spaart het klimaat. Het is essentieel voor de
betaalbaarheid van energie voor burgers, voor een stabiel ondernemersklimaat voor onze bedrijven en voor een robuuste ontwikkeling van ons
nationaal energiesysteem.1 Gelet op de doelen in de herziene Energie
Efficiëntie Richtlijn (EED) is het ook wenselijk om specifiek te sturen op
doelen voor energiebesparing, in aanvulling op de doelen voor vermindering van CO2-uitstoot. Daarom werkt het kabinet aan het Nationaal
Programma Energiebesparing (NPEB). Het doel is het verminderen van
het energiegebruik en het verhogen van de energie-efficiëntie in de
sectoren industrie, mobiliteit, gebouwde omgeving, landbouw en
elektriciteit. Voor het vaststellen van het nationale doel en de sectorale
streefwaarden voor energiebesparing zijn eind dit jaar alle relevante
adviezen gereed. Een nieuw kabinet kan op basis daarvan direct een
definitief besluit nemen. In de tussentijd staan we niet stil. Binnen het
NPEB werk ik samen met de collega’s binnen het kabinet alvast door aan
een concrete uitwerking van instrumenten en maatregelen voor
overheden, bedrijven en burgers. Begin volgend jaar informeer ik u over
de voortgang.
In deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Economische Zaken en Klimaat over enkele actuele ontwikkelingen op het
gebied van energiebesparing. Allereerst breng ik u op de hoogte dat ik de
aanscherping van de energiebesparingsplicht voor bedrijven en instellingen heb afgerond. De benodigde regelgeving is gepubliceerd en de
aangescherpte verplichting is per 1 juli 2023 in werking getreden. Als
onderdeel hiervan is de erkende maatregelenlijst (EML) geactualiseerd, de
1

kst-30196-818
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Uw Kamer heeft het concept Nationaal Plan Energiesysteem ontvangen (Kamerstukken 32 813
en 31 239, nr. 1280). Energiebesparing is een van de hoofdkeuzes uit dit NPE.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

1

terugverdientijdmethodiek aangepast en is een onderzoeksplicht voor
intensieve energiegebruikers geïntroduceerd. Extra inzet op toezicht en
handhaving en actieve communicatie vanuit de overheid en brancheverenigingen zal de naleving van de plicht bevorderen. De energiebesparingsplicht is een belangrijk instrument binnen het NPEB.
Verder informeer ik u over de laatste stand van zaken met betrekking tot
de Europese besluitvorming op het gebied van energie-efficiëntie en over
de evaluatie van de energiebesparingsconvenanten die liepen tot en met
2020. Ik informeer u daarnaast over de invulling van de volgende moties
en toezeggingen:
• Het herijken van de energieprijzen onder de energiebesparingsplicht
(motie van de leden Grinwis en Boucke, Kamerstuk 29 826, nr. 139);
• Het verzoek om omgevingsdiensten via een alternatieve weg eerder
toegang te geven tot energiegebruiksgegevens van bedrijven (motie
Kröger en Thijssen, Kamerstuk 33 118, nr. 243);
• Het verzoek om meer in te zetten op energiebesparing in de gebouwde
omgeving (motie van de leden Van Haga en Smolders, Kamerstuk
32 813, nr. 1238);
• Het informeren van de Kamer over het monitoren van de energiebesparingsplicht en besparingsdoelen (toezegging Begrotingsbehandeling Economische Zaken en Klimaat 22 november 2022, Handelingen II
2022/23, nr. 25, item 23);
• Het overleggen over energiebesparing bij bedrijven die niet onder de
energiebesparingsplicht vallen (toezegging Commissiedebat Milieuraad 8 maart 2022, Kamerstuk 21 501-08, nr. 862).
Aanscherping energiebesparingsplicht
Bedrijven en instellingen, waaronder ook overheidsinstellingen, met een
jaarlijks energiegebruik vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3
aardgas(equivalent) zijn verplicht alle mogelijke energiebesparende
maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder te treffen.
Naast energiebesparende maatregelen zijn nu ook maatregelen voor de
productie van hernieuwbare energie en maatregelen voor het vervangen
van een energiedrager verplicht, mits deze maatregelen de emissie van
CO2 reduceren en een terugverdientijd van vijf jaar of minder hebben.
Verder is de doelgroep uitgebreid naar bedrijven en instellingen die
vergunningsplichtig zijn en bedrijven die deelnemen aan het Europese
emissiehandelssysteem. Zoals ik aan uw Kamer heb gemeld (Kamerstuk
30 196, nr. 801), zijn ook glastuinbouwbedrijven die deelnemen aan het
systeem kostenverevening reductie CO2-emissies onder de aangescherpte
verplichting gebracht. De doelgroep is daarmee uitgebreid met circa
20.000 bedrijfslocaties en er vallen nu circa 105.000 bedrijfslocaties onder
de plicht.
In de Klimaat en Energie Verkenning (KEV) 2023 van het Planbureau voor
de Leefomgeving wordt door de aanscherping van de energiebesparingsplicht, in combinatie met ander beleid, een extra CO2-emissiereductie in
de dienstensector verwacht van 0,7 tot 1,4 megaton in 2030. In 2030 kan in
de dienstensector met de energiebesparingsplicht in totaal 1,5 tot
2,5 megaton CO2-reductie in 2030 bespaard worden. De KEV 2023 geeft
geen inschatting van de extra CO2-reductie door de aanscherping van de
energiebesparingsplicht in andere doelgroepen. Wel is eerder aan uw
Kamer gemeld dat de uitbreiding van de energiebesparingsplicht naar
EU ETS-bedrijven tot een handhaafbaar potentieel van circa 2 megaton
CO2-reductie binnen vijf jaar leidt (Kamerstukken 30 196 en 32 813,
nr. 766). Ik verken momenteel of het reductiepotentieel van de aangescherpte energiebesparingsplicht beter in kaart gebracht kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

2

Samen met mijn collega van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
heb ik de benodigde wijzigingen in het stelsel van de Omgevingswet
grotendeels afgerond.2 Omdat de inwerkingtreding van de Omgevingswet
werd uitgesteld naar 1 januari 2024, heb ik de aanscherping van de
energiebesparingsplicht ook opgenomen in het Activiteitenbesluit
milieubeheer en de onderliggende regelgeving aangepast om daarmee de
aanscherping in 2023 in werking te kunnen laten treden.3 De benodigde
wijzigingen van het Activiteitenbesluit milieubeheer en de Activiteitenregeling milieubeheer zijn gepubliceerd en de aangescherpte verplichting is
per 1 juli 2023 in werking getreden. Bedrijven en instellingen moeten
uiterlijk op 1 december 2023 rapporteren over de uitgevoerde en nog uit
te voeren maatregelen. Voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet
op 1 januari 2024 zal ik de Omgevingsregeling wijzigen zodat in deze
regeling de relevante verplichtingen uit de Activiteitenregeling milieubeheer worden overgenomen.4
Actualisatie EML
In het kader van de aanscherping van de energiebesparingsplicht is de
Erkende Maatregelenlijst (EML) ook geactualiseerd. Met de actualisatie
zijn maatregelen samengevoegd, opnieuw geformuleerd, achterhaalde
technieken geschrapt en zijn nieuwe technieken toegevoegd. Zo is voor
een deel van de doelgroep het toepassen van een hybride warmtepomp
en het installeren van zonnepanelen opgenomen, dit gekoppeld aan
specifieke randvoorwaarden. Bij het proces van het actualiseren van de
EML zijn brancheorganisaties uit diverse bedrijfssectoren, omgevingsdiensten, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en andere stakeholders betrokken. Voor de glastuinbouwsector is een separate EML opgesteld, omdat in deze sector gebruik
kan worden gemaakt van een verlaagd belastingtarief op aardgas.

2

De benodigde aanpassingen zijn opgenomen in de volgende wijzigingsbesluiten; het Besluit
van 19 juni 2023 tot wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit kwaliteit
leefomgeving, het Omgevingsbesluit en het Besluit energie-audit in verband met de actualisatie van de energiebesparingsplicht voor milieubelastende activiteiten (Stb 2023, nr. 215) en
het Besluit van 10 juli 2023 tot wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving in verband
met de actualisatie van de energiebesparingsplicht voor utiliteitsgebouwen en enkele andere
wijzigingen (Stb. 2023, nr. 272). Ook gepubliceerd is de Regeling van de Minister voor Klimaat
en Energie van 8 september 2023 tot wijziging van de Omgevingsregeling in verband met de
actualisatie van de erkende maatregelenlijst (Stcrt. 2023, nr. 25961). Een tweede wijzigingsregeling van de Omgevingsregeling waarmee de resterende benodigde wijzigingen in de
Omgevingsregeling worden opgenomen, wordt in de komende periode afgerond en
gepubliceerd.
3
Besluit van 3 april 2023 tot wijziging van het Activiteitenbesluit milieubeheer en het Besluit
omgevingsrecht in verband met de actualisatie van de energiebesparingsplicht (Stb. 2023,
nr. 111). De wijzigingsregelingen van de Activiteitenregeling milieubeheer betreffen de
volgende publicaties: Regeling van de Minister voor Klimaat en Energie van 30 mei 2023 tot
wijziging van de Activiteitenregeling milieubeheer in verband met de actualisatie van de lijst
met erkende maatregelen (Stcrt. 2023, nr. 15844); Regeling van de Minister voor Klimaat en
Energie van 5 juni 2023 tot wijziging van de Activiteitenregeling milieubeheer in verband met
de actualisatie van de energiebesparingsplicht en de Regeling energie-audit in verband met de
actualisatie van de bijlage (Stcrt. 2023, nr. 16185); Regeling van de Minister voor Klimaat en
Energie van 22 juni 2023 tot wijziging van de Activiteitenregeling milieubeheer in verband met
de actualisatie van de energiebesparingsplicht voor de glastuinbouwsector (Stcrt. 2023,
nr. 18070).
4
Het gaat hierbij om de wijzigingen en bijlagen gericht op de terugverdientijdmethodiek, de
randvoorwaarden onderzoeksplicht, EML glastuinbouwsector en terugverdientijd glastuinbouwsector die reeds gepubliceerd zijn met de verschillende wijzigingsregeling van de
Activiteitenregeling milieubeheer en op 1 juli 2023 in werking zijn getreden, maar die voor
1 januari 2024 beleidsneutraal opgenomen zullen worden in de Omgevingsregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

3

Terugverdientijdmethodiek en vastgestelde energieprijzen
De terugverdientijdmethodiek waarmee bepaald kan worden of een
maatregel uitgevoerd moet worden, is eveneens aangepast en geactualiseerd. In de methodiek zijn de prijzen vastgelegd waarmee gerekend moet
worden. Voor de glastuinbouwsector is vanwege een verlaagd belastingtarief op aardgas en de veel voorkomende inzet van warmtekrachtkoppeling-installaties een aparte methodiek opgenomen. Conform de
motie van de leden Grinwis en Boucke die de regering verzoekt deze
energieprijzen te herijken om aan te sluiten bij de werkelijke energieprijzen en deze periodiek te herijken (Kamerstuk 29 826, nr. 139), zijn de
prijzen geactualiseerd. TNO heeft op basis van de futureprijzen voor de
komende vijf jaar over de te gebruiken energieprijzen geadviseerd en ik
heb deze vervolgens vastgesteld. Deze prijzen worden elke vier jaar
herijkt. Dit sluit aan bij de vierjaarlijkse informatieplichtrapportage en de
actualisatie van de EML. Wanneer de vastgestelde energieprijzen vaker
aangepast worden, zullen ook de maatregelen op de EML vaker aangepast
moeten worden. Omdat er tijd verstrijkt tussen het aanvragen van
offertes, het uitvoeren van maatregelen en toezichtsbezoeken kan het
vaker aanpassen van de maatregelen en de vastgelegde energieprijzen
voor bedrijven rechtsonzekerheid creëren. Maatregelen kunnen uiteindelijk niet door het bevoegd gezag afgedwongen worden wanneer de EML
na een eerste toezichtbezoek gewijzigd is. Ook kan het voorkomen dat een
bedrijf uiteindelijk andere maatregelen moet uitvoeren dan waarvoor
offertes zijn uitgevraagd, omdat in de periode tussen het aanvragen van
offertes en het treffen van maatregelen, de uit te voeren maatregelen
gewijzigd zijn. Vaker dan eens in de vier jaar herijken is daarom niet
wenselijk.
Onderzoeksplicht voor intensieve energiegebruikers
Met de aanscherping zijn ook intensieve energiegebruikers onder de plicht
gebracht. De EML is onvoldoende dekkend voor deze intensieve energiegebruikers wanneer zij complexe processen hebben. Voor deze bedrijven,
vanaf een energiegebruik dat in enig kalenderjaar groter is dan
10.000.000 kWh elektriciteit of 170.000 m3 aardgas(equivalent), is daarom
een onderzoeksplicht geïntroduceerd. Zij moeten uiterlijk op 1 december
2023 en daarna elke vier jaar een onderzoek uitvoeren naar alle mogelijke
maatregelen ter verduurzaming van het energiegebruik binnen hun
activiteiten en processen. Een analyse van de basislijst met generieke
maatregelen, een isolatiescan en een analyse van aandrijfsystemen
maken deel uit van dit onderzoek. De geïdentificeerde maatregelen
worden opgenomen in een uitvoeringsplan. Het bevoegd gezag kan op
basis van het onderzoek en het beoordeelde uitvoeringsplan toezicht
houden op het uitvoeren van de maatregelen. Omdat deze bedrijven een
uitgebreid onderzoek moeten uitvoeren naar hun bedrijfsspecifieke
procesgebonden maatregelen, mogen zij hun eigen energieprijs
gebruiken in de berekening van de terugverdientijd van die maatregelen.
Hier zijn in de terugverdientijdmethodiek randvoorwaarden aan gesteld
om zo een gelijk speelveld te garanderen. De maatregelen die zien op een
gebouw of een deel van een gebouw hoeven niet apart onderzocht te
worden. Hiervoor kan de EML en moeten de vastgelegde standaardprijzen
gebruikt worden.
Communicatie en monitoring
In juli 2023 heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) het
nieuwe loket geopend. Bedrijven en instellingen moeten hier uiterlijk op
1 december 2023 hun rapportage over de (uitgevoerde) maatregelen of
onderzoeksplichtrapportage indienen. Bedrijven en instellingen zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

4

hierover middels een communicatiecampagne geïnformeerd. Zo heb ik
onder andere brieven gestuurd naar de doelgroep, zijn er radio en sociale
media-uitingen geweest, zijn er bijeenkomsten georganiseerd en is de
doelgroep via brancheverenigingen geïnformeerd. Met circa 54.000 unieke
bezoekers in de periode van april 2023 tot augustus 2023, wordt de
informatiepagina van RVO over de energiebesparingsplicht goed bezocht.
Bedrijven worden ook door MKB Nederland via de DEB-tool (Duurzaam
Energie Besparen tool) geïnformeerd en gestimuleerd. Als resultaat van
de toezegging aan uw Kamer om te overleggen over energiebesparing bij
bedrijven die niet onder de energiebesparingsplicht vallen richt de
DEB-tool zich ook op deze kleingebruikers. Daarnaast geef ik via de
communicatiecampagne Zet Ook De Knop Om alle bedrijven en instellingen, dus ook kleingebruikers, tips en tools om energie te besparen.
Conform de toezegging om uw Kamer te informeren over de monitoring
van de energiebesparingsplicht meld ik u dat tijdens de eerste ronde van
de informatieplicht van juli 2019 tot juli 2023 over 62.600 bedrijfslocaties
rapportages zijn ingediend. Dit is circa 70% van de geschatte totale
doelgroep van 90.000 bedrijfslocaties waarover naar verwachting
rapportages hadden moeten worden ingediend. Uit de rapportages bleek
dat op 55% van de bedrijfslocaties tot driekwart van de van toepassing
zijnde erkende maatregelen zijn uitgevoerd. Slechts op circa 2,7% van de
bedrijfslocaties is een kwart of minder van de van toepassing zijnde
erkende maatregelen uitgevoerd. Van de toepasselijke erkende maatregelen is 17,4% nog niet uitgevoerd en 10,6% is gedeeltelijk uitgevoerd. Er
is over circa 70% van het totaal ingeschatte energiegebruik van de
doelgroep gerapporteerd.
Energiebesparing in de gebouwde omgeving
Met de aanscherping van de energiebesparingsplicht geef ik ook invulling
aan de motie van de leden Van Haga en Smolders (Kamerstuknummer
32 813, nr. 1238) die verzoekt om meer inzet op energiebesparing in de
gebouwde omgeving. Een groot deel van de bedrijven en instellingen
onder de energiebesparingsplicht vallen immers in deze sector en veel
gebouwgebonden maatregelen zijn opgenomen op de EML. Daarnaast
heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uw
Kamer op 16 juni 2023 geïnformeerd over de voortgang van het
Programma versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving (PGVO)
(Kamerstukken 32 847 en 32 813, nr. 1048). Een belangrijk onderdeel van
dit programma is de inzet op isolatie van woningen en de utiliteitssector.
Verder zet het kabinet via specifieke instrumenten als de Label C-verplichting voor kantoren, de Investeringssubsidie duurzame energie en
energiebesparing (ISDE) en de Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed verder in op energiebesparing in de gebouwde omgeving.
Inzet op versterking toezicht en handhaving
In de informatieplichtronde uit 2019 is niet over alle bedrijfslocaties
gerapporteerd en zijn niet alle van toepassing zijnde maatregelen
uitgevoerd. Toezicht en handhaving is daarom essentieel om achterblijvende bedrijven en instellingen aan te spreken en een gelijk speelveld te
garanderen. Met de aanscherping van de energiebesparingsplicht
verbetert ook de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de plicht. Om
het toezicht te versterken heb ik het zogenoemde basistakenpakket
aangepast. Gemeenten en provincies blijven bevoegd gezag, maar om
capaciteit, kennis en middelen te bundelen, wordt toezicht en handhaving,
wanneer dat nog niet gebeurd is, bij de 29 omgevingsdiensten belegd.
Naast de € 19,5 miljoen die sinds 2020 via de ondersteuningsfaciliteit
Versterkte Uitvoering Energiebesparing (VUE) beschikbaar is gesteld voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

5

het inhuren van externe capaciteit heb ik via een specifieke uitkering ten
behoeve van extra ondersteuning voor toezicht op en handhaving van de
energiebesparingsplicht (SPUK THE)5 tot en met 2026 € 56 miljoen
beschikbaar gesteld voor omgevingsdiensten om te investeren in interne
capaciteit en kennisbouw op het gebied toezicht op en handhaving van de
energiesparingsplicht. Zoals eerder aangekondigd is ook voor de periode
na 2026 structureel een additionele Rijksbijdrage voorzien (Kamerstuk
30 196, nr. 805).
Dankzij de SPUK THE zijn sinds november 2022 al 60 fte extra aangenomen. Afgelopen half jaar hebben al meer dan 2500 bedrijfsbezoeken
plaatsgevonden. Een coördinatieteam van omgevingsdiensten draagt bij
aan het uniformeren van de toezichtsaanpak. Ook wordt het opleidingsaanbod vergroot en beter inzichtelijk gemaakt. In opdracht van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat organiseert Rijkswaterstaat
opleidingen en periodieke (digitale) bijeenkomsten. Deze inzet faciliteert
kennisopbouw en verbetert de kwaliteit van toezicht op de energiebesparingsplicht. Ik heb daarnaast deze maand alle colleges van burgemeester
en Wethouders en de colleges van gedeputeerde staten per brief
geïnformeerd over de aanscherping van de plicht, het verduurzamen van
hun eigen vastgoed en hun verantwoordelijkheid op het gebied van
toezicht en handhaving als opdrachtgever van de omgevingsdiensten.
Omgevingsdiensten geven nog wel aan dat ze een onvolledig inzicht
hebben in de doelgroep. Omdat de verplichting gekoppeld is aan
gebruiksgrenzen hebben ze behoefte aan de energiegebruiksgegevens
van bedrijven die onder de plicht vallen. Ik heb aangekondigd om de
omgevingsdiensten de bevoegdheid te geven om deze gebruiksgegevens
van bedrijven uit de doelgroep onder de energiebesparingsplicht onder
andere bij de netbeheerders op te vragen (Kamerstuk 30 196, nr. 793). De
motie van de leden Kröger en Thijssen (Kamerstuk 33 118, nr. 243) roept
op om dit via een alternatieve weg sneller mogelijk te maken. Met het
amendement van het lid Kröger (Kamerstuk 35 594, nr. 12) op het
wetsvoorstel tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Wet belastingen op milieugrondslag ter uitvoering van de afbouw van de salderingsregeling voor kleinverbruikers (wetsvoorstel salderingsregeling) is
deze motie ingevuld. Wanneer het wetsvoorstel salderingsregeling door
de Eerste Kamer wordt aangenomen en inwerking is getreden, is de
grondslag voor deze gegevensdeling geregeld. Ik werk momenteel met
belanghebbenden de lagere regelgeving uit.
Verhoging terugverdientijd naar zeven jaar en ondersteuning mkb
Zoals gezegd vormt de energiebesparingsplicht een cruciaal onderdeel
van het klimaat- en energiebeleid. Het kabinet heeft daarom aangekondigd om in 2027 de energiebesparingsplicht nog verder aan te
scherpen door de terugverdientijd van vijf jaar te verhogen naar zeven
jaar (Kamerstuk 32 813, nr. 1230). Bij de uitwerking zal in kaart worden
gebracht of het ophogen van de terugverdientijd een voldoende additioneel CO2-emissiereducerend effect heeft. Bij dit onderzoek zal ik ook
verkennen of naast maatregelen op basis van een terugverdientijd ook
direct gestuurd kan worden op het reduceren van het daadwerkelijke
energiegebruik. Verder zal er bij de uitwerking zorg worden gedragen voor
de uitvoerbaarheid van de maatregelen voor bedrijven en instellingen.
Hoewel het hier gaat om rendabele maatregelen die zichzelf terugverdienen, ervaren verschillende mkb-ondernemers problemen bij het
5

Regeling van de Minister voor Klimaat en Energie van 30 juni 2022 houdende regels over het
verstrekken van eenmalige specifieke uitkeringen ten behoeve van extra ondersteuning voor
toezicht op en handhaving van de energiebesparingsplicht (Stcrt. 2022, nr. 17828).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

6

verkrijgen van financiering. Om het mkb te ondersteunen bij het voldoen
aan de verder aangescherpte verplichting worden verschillende instrumenten verkend. Deze ondersteuning voorziet in de behoefte voor
financiering van deze verplichte energiebesparende maatregelen en moet
in 2025 operationeel zijn. Hiervoor is in de voorjaarsnota onder
voorwaarden € 150 miljoen binnen het klimaatfonds gereserveerd.
Definitieve besluitvorming over vrijgave van deze middelen moet nog
plaatsvinden. Ik ben voornemens dit instrument niet alleen toegankelijk te
maken voor mkb-bedrijven waarop de aangescherpte energiebesparingsplicht van toepassing is, maar ook voor kleinere (minder energieintensieve) mkb-bedrijven die energiebesparende maatregelen willen
uitvoeren. Naast aandacht voor financiering van maatregelen is ook
€ 13,3 miljoen, verspreid over drie jaar, extra uitgetrokken voor toezicht
en handhaving. Dit kan worden ingezet voor extra datagestuurd toezicht.
Zowel de verkenning naar het additioneel CO2-emissiereductie-effect en
het financieringsinstrument verwacht ik eind dit jaar afgerond te hebben.
Ik zal uw Kamer dan over de uitkomsten informeren.
Afronding herziening EED
Op 25 juli jl. zijn de onderhandelingen van de Europese Energie Efficiëntie
Richtlijn (EED) afgerond en inmiddels zijn de definitieve teksten gepubliceerd.6 Zoals uw Kamer is geïnformeerd in de laatste Fit for 55 brief
(Kamerstuk 22 112, nr. 3647) is het EU-hoofddoel vastgesteld op
11,7% primaire en finale energiebesparing ten opzichte van het 2020
EU referentie scenario voor 2030. De komende twee jaar zal ik de nieuwe
regelgeving in nationale wetgeving implementeren. Tegelijkertijd werk ik,
samen met mijn collega’s in het kabinet, binnen het Nationaal Programma
Energiebesparing aan de kosteneffectieve verdeling van het EED-hoofddoel naar streefwaarden per sector (Kamerstukken 31 209 en 32 813,
nr. 241).
Evaluatie convenanten MJA3 en MEE
Circa 5000 bedrijfsvestigingen die nu onder de aangescherpte energiebesparingsplicht vallen, deden tot 2020 mee aan de energiebesparingsconvenanten Meerjarenafspraak Energie-efficiëntie 3 (MJA3) en de Meerjarenafspraak Energie-efficiëntie ETS-ondernemingen (MEE). Het doel van
de convenanten was het realiseren van energiebesparing bij bedrijven
met een groot energiegebruik. Deelnemers maakten vierjaarlijks EnergieEfficiëntie Plannen (EEP’s). De daarin vastgelegde ambities en de
overkoepelende doelstellingen van de convenanten werden jaarlijks
gemonitord door RVO. De MJA3-deelnemers bestonden grotendeels uit
bedrijven die niet onder het Europese Emissiehandelssysteem (EU ETS)
vielen. Het gaat hier bijvoorbeeld om bedrijven uit de textielindustrie,
financiële dienstverleners en ICT-sector. Het merendeel van de
MEE-deelnemers waren grote industriële bedrijven die verplicht
deelnamen aan het EU ETS. Voorbeelden zijn raffinaderijen en papierfabrieken. Uw Kamer is in 2021 geïnformeerd over de definitieve resultaten
van deze convenanten (Kamerstuk 30 196, nr. 773). De MJA3-deelnemers
hebben de doelen over de hele looptijd, mede door extra inzet op
duurzame energie, ruimschoots gehaald. De MEE kende geen kwantitatieve doelen over de hele looptijd. Omdat de convenanten geëindigd zijn,
heb ik door CE Delft een evaluatie over de laatste periode 2013 tot en met
2020 laten uitvoeren. De evaluatie vindt u bij deze Kamerbrief gevoegd.

6

Richtlijn (EU) 2023/1791 van het Europees Parlement en de Raad van 13 september 2023
betreffende energie-efficiëntie en tot wijziging van Verordening (EU) 2023/955 (herschikking)
(PbEU, L231/1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

7

CE Delft stelt dat een kwantitatief effect van de convenanten op de
gerealiseerde energiebesparing niet te meten is omdat bedrijven die niet
deelnamen aan de convenanten niet als referentiegroep gemonitord zijn.
CE Delft constateert dat er wel een indicatie is van een additioneel effect
van de convenanten en dat zowel voor de MEE (kwalitatief) als MJA3
(kwantitatief) is voldaan aan de gemaakte afspraken. Op basis van de
evaluatie stelt het bureau daarnaast dat het effect van een convenant
groter lijkt te zijn geweest bij de MJA3-bedrijven dan de MEE-bedrijven.
Een mogelijke verklaring is de prikkel voor energie-efficiëntie die voor
deze laatste groep toenam als gevolg van de stijgende CO2-prijzen.
CE Delft beoordeelt de kosten voor het convenant als doelmatig en wijst
op de hogere besparing en lagere kosten in de periode na 2013 dan in de
periode daarvoor. Bedrijven en brancheverenigingen kijken met name
over de periode tot 2018 positief terug op de convenanten. Na 2018,
richting het einde van de convenanten, hebben bedrijven ervaren dat de
aandacht verschoof van ondersteuning voor bedrijven in het kader van
het convenant naar het behalen van de doelen en handhaving. Uit de
evaluatie blijkt verder dat er grote verschillen lijken te zijn geweest in de
manier waarop de verschillende bevoegde gezagen tijdens de convenanten het toezicht vormgaven en hun rol interpreteerden. CE Delft doet
daarom de aanbeveling om de rol van het bevoegd gezag bij energiebesparingsbeleid te verduidelijken en het kennisniveau te verhogen. Deze
aanbeveling is reeds meegenomen bij de aanscherping van de
energiebesparingsplicht.
CE Delft concludeert dat de convenanten meer urgentie gecreëerd hebben
bij bedrijven om aan energiebesparing te werken. Daarmee hebben ze
hun functie vervuld. De convenanten hadden wel een vrijblijvend karakter.
Door de sterk oplopende prijsprikkel in het kader van het EU ETS, gerichte
tariefprikkels vanuit de energiebelasting en de aangescherpte energiebesparingsplicht, zouden nieuwe convenanten nu slechts een beperkte
toegevoegde waarde hebben. Daarom doet CE Delft de aanbeveling om
geen vervolg te geven aan de convenanten zoals die vorm hadden tot en
met 2020. CE Delft doet daarnaast de aanbeveling om een platform voor
kennisdeling op te zetten en meer aandacht voor keteneffecten in
energiebesparingsbeleid te hebben. Deze conclusies worden meegenomen bij de uitwerking van het Nationaal Programma Energiebesparing.
Tot slot
Voor huishoudens, bedrijven en instellingen is een betaalbaar,
betrouwbaar en duurzaam energiesysteem essentieel. De komende
periode blijf ik mij hiervoor dan ook inzetten. Met deze extra inzet op
energiebesparing en met het meenemen van geleerde lessen uit de
convenanten brengen we de klimaat- en energiedoelstellingen dichterbij.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 818

8