Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2018

Nr. 12

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 26 oktober 2017
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 29 september 2017 voorgelegd aan de Minister en de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Bij brief van
24 oktober 2017 zijn ze door de Minister en de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

kst-34775-VIII-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

1

1
Is het extra bedrag van 270 miljoen euro dat middels een nota
van wijziging is toegevoegd aan de OCW-begroting bestemd voor
de arbeidsomstandigheden van leraren, structureel beschikbaar
of alleen voor het jaar 2018?
Een nota van wijziging heeft alleen betrekking op het wetsgedeelte van
het wetsvoorstel. Dat wil zeggen op het wetslichaam en de daarbij
behorende begrotingsstaat. De begrotingsstaat heeft alleen betrekking op
het begrotingsjaar 2018 en daarom is de mutatie alleen voor 2018
zichtbaar. De maatregel heeft uiteindelijk een structureel karakter. In de 1e
suppletoire begroting van het Ministerie van OCW over 2018, die uiterlijk
op 1 juni aan de Tweede Kamer wordt aangeboden, zal in de toelichting
het structurele karakter van deze maatregel zichtbaar worden gemaakt.
2
Wat zijn de meerjarige extra uitgaven voor de verbetering van
arbeidsvoorwaarden primair onderwijs, zoals in de nota van
wijziging van de begroting van het Ministerie van OCW voor het
jaar 2018 is opgenomen?
De meerjarige extra uitgaven zijn jaarlijks € 270 miljoen. Zie ook het
antwoord op vraag 1.
3
Kunt u bevestigen dat in het nieuwsbericht van de rijksoverheid
d.d. 19 september 2017 wordt gesteld: «Als dit bedrag (270
miljoen) verdeeld wordt over alle basisschoolleraren, staat het
gelijk aan 3 procent loonsverhoging, maar het kan ook gerichter
worden ingezet»? Wat wordt bedoeld met «kan ook gerichter
worden ingezet»?
Ja, ik kan dat bevestigen. Hoe specifieker de afspraak is hoe de middelen
worden besteed, des te groter kan het effect zijn voor een bepaalde
doelgroep. Bijvoorbeeld door het (deels) in te zetten voor het verkorten
van salarisschalen, het verhogen van maximumsalarissen of het
verruimen van doorgroeimogelijkheden.
4
Welke waarborgen bestaan er dat schoolbesturen de 270 miljoen
euro die het kabinet heeft besloten te investeren in de verbetering van en nieuwe afspraken over de arbeidsvoorwaarden
primair onderwijs, niet aan andere doelen gaan besteden? Worden
deze gelden op enige wijze geoormerkt voor arbeidsvoorwaarden
van het onderwijspersoneel? Of gaan deze gelden via de
lumpsumbekostiging ter besteding naar het oordeel van de
schoolbesturen?
Afspraken over arbeidsvoorwaarden worden gemaakt door sociale
partners via het afsluiten van een cao. De cao vormt de basis voor de
besteding van de middelen aan arbeidsvoorwaarden. Cao-afspraken over
de bedragen in het salarisgebouw werken direct door in de salarissen van
werknemers. De PO-Raad heeft aangeven dat iedere euro die voor
salarissen beschikbaar komt, wat hen betreft naar salarissen gaat. Het is
dus te verwachten dat sociale partners de € 270 miljoen inzetten voor
salarisverbetering. Schoolbesturen leggen jaarlijks in het jaarverslag
verantwoording af over de inzet van middelen. De basis hiervoor is onder
meer gelegen in het Burgerlijk Wetboek en de Regeling Jaarverslaggeving
Onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

2

Op welke wijze deze middelen aan het PO-veld beschikbaar zullen worden
gesteld is op dit moment nog niet duidelijk. Afhankelijk van de wijze
waarop de middelen beschikbaar gesteld worden, wordt de instellingen
ook gevraagd conform te verantwoorden.
5
Kent u het bedrag dat wordt uitgegeven aan de promotie van
gezonde voeding op scholen? Kunt u dat (bij benadering)
specificeren?
Voor «de Gezonde School» is € 500.000 beschikbaar in 2018. Dit
programma heeft als doel om scholen structureel te laten werken aan een
gezonde leefstijl en gezonde voeding.
6
Kunt u inzicht geven in hoeveel er (bij benadering) binnen de
onderwijsbudgetten wordt besteed aan die opleidingen die
specifiek de energietransitie beogen te versnellen?
Informatie hierover is, mede vanwege het lumpsumkarakter van de
bekostiging, op landelijk niveau niet beschikbaar.
7
Wat zou het kosten om het levenlanglerenkrediet beschikbaar te
maken voor mensen tot de AOW-gerechtigde leeftijd?
Levenlanglerenkrediet is nu mogelijk tot de leeftijd van 55 jaar. De
structurele extra kosten voor elke verhoging van de leeftijdsgrens met één
jaar bedragen ongeveer € 1 miljoen. De staatsschuld stijgt met elke stap
van één jaar met ongeveer € 20 miljoen (Kamerstuk 2016–2017, 34 556, nr.
12). Wanneer deze verhoging in werking zou treden per studiejaar
2019/2020 (de AOW-leeftijd in 2019 is 66 jaar en 4 maanden) kost dat
ongeveer € 11 miljoen per jaar en stijgt de staatsschuld met ongeveer
€ 220 miljoen. Dit zal oplopen tot respectievelijk € 12 miljoen en € 240
miljoen in het studiejaar 2022/2023 (de AOW-leeftijd in 2022 is 67 jaar en 3
maanden). De AOW-leeftijd na 2022 is afhankelijk van de levensverwachting en momenteel nog niet bekend.
8
Hoe wordt voorkomen dat schoolleiders binnen ontwikkelteams
voor curriculumontwikkeling zozeer gaan domineren, dat het
draagvlak onder de leraren die als professionals deze curriculumontwikkeling gestalte moeten geven, verdwijnt?
Tijdens de ontwikkelfase hebben leraren een centrale plek. In elk van de
ontwikkelteams wordt gezorgd voor een goede balans tussen (groeps)leerkrachten uit het primair onderwijs en vakleerkrachten uit het
voortgezet onderwijs, waarvan er gemiddeld zes van beiden een plaats
hebben in de ontwikkelteams. Daarnaast nemen een schoolleider uit po
en vo zitting in de ontwikkelteams, en wordt het ontwikkelteam ondersteund door een gespreksleider. Na elke ontwikkelsessie krijgen alle
belanghebbenden de mogelijkheid om gerichte input en feedback te
geven op de tussenproducten van de ontwikkelteams. Ook worden de
tussenproducten in de praktijk beproefd op ontwikkelscholen. Op deze
manier verwachten we niet alleen betere uitkomsten, maar werken we ook
aan een gezamenlijk resultaat met breed draagvlak.
9
In hoeverre gaat u het gesprek aan met educatieve uitgeverijen,
verenigd in de GEU, die schoolboeken publiceren voor basis- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

3

voortgezet onderwijs over (doorbreking van) sexe- en gendergebonden stereotypen in die schoolboeken en (doorbreking van) een
eenzijdige keuze voor witte personen bij illustraties?
Het is niet aan de overheid om de inhoud van lesmethodes te beoordelen
of te bepalen. Hier zijn de educatieve uitgeverijen zelf verantwoordelijk
voor. OCW gaat daarom in principe niet over de inhoud van de lesmethodes met de educatieve uitgeverijen in gesprek. Indien wij serieuze
signalen aangaande lesmethodes ontvangen – bijvoorbeeld over
ongewenste stereotypering – delen wij deze signalen wel met de GEU.
10
Hoeveel overheidsgeld is er per sector beschikbaar gesteld voor
onderwijsonderzoek?
In totaal is in 2018 € 21,5 miljoen beschikbaar voor onderwijsonderzoek
via het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). Deze middelen
kunnen niet geheel worden uitgesplitst naar sectoren omdat een van de
doelen van NRO juist is om een samenhangend onderzoeksprogramma
over alle onderwijssectoren heen te stimuleren. Het merendeel van de
middelen wordt dan ook via sector-overstijgende calls ingezet: € 5,6
miljoen voor alle onderwijssectoren (po, vo, mbo, ho) en € 7,3 miljoen
voor po, vo en mbo. Daarnaast bestaan er bij NRO een aantal specifieke
onderzoeksprogramma’s waarvan de middelen als volgt aan onderwijssectoren kunnen worden toegeschreven: € 1,4 miljoen aan po, € 1,1
miljoen aan vo, € 4,0 miljoen aan mbo en € 2,0 miljoen aan ho. Buiten
NRO om vindt overigens ook nog onderwijsonderzoek plaats, bijvoorbeeld uit de eerste geldstroom van de universiteiten en via lectoraten van
hogescholen.
11
Waarom wordt de kritiek van de onderwijsinspectie over de
problemen op het gebied van kansenongelijkheid in het
onderwijs, zoals genoemd in de Staat van het Onderwijs
2015/2016, niet genoemd in deze begroting?
Kansengelijkheid wordt in deze begroting op pagina 8 expliciet als
beleidsprioriteit genoemd. In het Actieplan Gelijke Kansen in het
Onderwijs, dat de Kamer op 31 oktober 2016 ontving, is een divers aantal
maatregelen aangekondigd voor alle onderwijssectoren. Hier is ook
structureel extra budget voor vrijgemaakt. Op 25 juli 2017 heeft de Kamer
een eerste voortgangsrapportage ontvangen over de voortgang van de
aanpak van gelijke kansen en de opbouw van de Gelijke Kansen Alliantie.
12
Wat is de gemiddelde vrijwillige ouderbijdrage die scholen in het
primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo) vragen aan
ouders/verzorgers van leerlingen?
De Inspectie van het Onderwijs heeft in schooljaar 2013/2014 onderzoek
gedaan naar de vrijwillige ouderbijdrage in het po. Hieruit blijkt dat een
basisschool gemiddeld een vrijwillige bijdrage van € 40 per schooljaar
aan de ouders vraagt. Voor het vo is de vrijwillige ouderbijdrage voor het
laatst in kaart gebracht in de Schoolkostenmonitor 2015/2016. Uit dit
onderzoek blijkt dat de gemiddelde vrijwillige ouderbijdrage bij alle
onderwijsniveaus is gedaald. In het praktijkonderwijs bedraagt de
vrijwillige ouderbijdrage gemiddeld € 36 volgens ouders en € 44 volgens
scholen. In het vmbo ligt dit respectievelijk op € 60 en € 54, voor het havo
op € 67 en € 58 en voor het vwo op € 85 en € 62.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

4

13
Waarom ontbreekt in de beleidsagenda onder het kopje «gelijke
kansen» het aanpakken van de huidige kwaliteitsverschillen
tussen scholen die ervoor zorgen dat het voor de kansen van
kinderen uitmaakt op welke school ze terecht komen? Is dit geen
beleidsprioriteit? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe geeft u hieraan
invulling en welke rol speelt het nieuwe toezicht daarbij?
In het Actieplan Gelijke Kansen in het Onderwijs, dat de Kamer op
31 oktober 2016 ontving, is een divers aantal maatregelen aangekondigd
voor alle onderwijssectoren. In het actieplan wordt ook ingegaan op de rol
van het (nieuwe) toezicht en op het kwaliteitsverschil tussen scholen. De
verschillende maatregelen worden momenteel uitgevoerd. Op 25 juli 2017
is de Kamer over de uitvoering geïnformeerd in de Kamerbrief over het
(voortgangsrapport) van de Gelijke Kansen Alliantie.
14
Zijn de ontwikkelteams inmiddels van start? Zo nee, wanneer
gaat dit gebeuren? Hoe wordt het bedrijfsleven bij het proces van
de ontwikkelteams betrokken?
De werving voor de ontwikkelteams is gestart. De ontwikkelteams gaan in
februari 2018 van start. Op tussentijdse feedbackmomenten reageert het
bedrijfsleven, evenals vakverenigingen, vervolgonderwijs, leerlingen,
ouders en andere betrokkenen, op de door de ontwikkelteams opgeleverde tussenproducten.
15
Welke negatieve en positieve effecten zijn te verwachten indien
ervaren, maar onderbevoegd lesgevende docenten van zestig jaar
of ouder een vrijstelling zouden krijgen van de verplichting om
hun bevoegdheid te behalen, mede in het licht van hun
voorspelbare pensionering tegen de tijd dat zij afstuderen?
We spreken over onderbevoegd lesgeven als een tweedegraads leraar
lessen geeft op eerstegraads niveau in zijn eigen vak. De wet biedt al
mogelijkheden daartoe voor alle leraren, ongeacht de leeftijd. Voor een
tweedegraads leraar is het mogelijk om les te geven in het eerstegraads
gebied als de docent daarnaast voornamelijk in het tweedegraads gebied
lesgeeft én het maximum aantal lessen op de school dat door dergelijke
docenten wordt gegeven niet meer dan vijf procent van het totaal aantal
lessen in het eerstegraads gebied bedraagt. Daarnaast is het mogelijk om
deze lessen te geven als men tegelijkertijd in opleiding gaat voor de
eerstegraads bevoegdheid. Voor deze opleiding kan overigens gebruik
worden gemaakt van de lerarenbeurs.
Daarnaast bestaat er al de mogelijk tot het aanvragen van een ontheffing
als de tijd die gemoeid is met het volgen van de lerarenopleiding langer is
dan de tijd dat betrokkene na diens afstuderen nog werkzaam zal zijn in
het onderwijs uitgaande van de wettelijke pensioendatum. Met deze
ontheffing wordt dus al voorzien in een wettelijke oplossing voor deze
doelgroep. De positieve en/of negatieve effecten zijn niet onderzocht en in
dit kader ook niet aan de orde.
16
Welke activiteiten staan er op het programma om te bereiken dat
de beroepsgroep, meer dan nu het geval is, het lerarenregister
gaat ervaren als iets voor en door de leraren zelf, in plaats van
dat het hen van bovenaf is opgelegd, zoals wordt gesuggereerd
op de website https://nietmijnregister.nl/?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

5

De belangrijkste stap in het creëren van eigenaarschap van de beroepsgroep is de komst van de «Deelnemersvergadering», bestaande uit alle
geregistreerde leraren. Daarbinnen wordt de besluitvorming voorbereid
door de afvaardiging, een vertegenwoordiging van 24 leraren die de
Deelnemersvergadering uit haar midden kiest. De Deelnemersvergadering
werkt op basis van het principe «one man, one vote». Dit is dus het
platform waarmee alle geregistreerde leraren zeggenschap hebben over
hun beroepskwaliteit. Met de «Deelnemersvergadering» is het de
beroepsgroep zelf die inhoud geeft aan het register. Leraren weten
immers als geen ander wat ervoor nodig is om zo goed mogelijk
onderwijs aan de leerlingen te geven. Dat eigenaarschap is overigens niet
beperkt tot deze inhoud, ook de zeggenschap over de beroepskwaliteit
langs de lijnen van bekwaamheidseisen, professioneel statuut en
professionele standaard ligt bij de «Deelnemersvergadering».
17
Hoeveel onderwijsgeld is er besteed aan cursussen van commerciële bedrijven die registerpunten opleveren voor het lerarenregister?
Er is geen inzage mogelijk in de individuele aanbieders in het register,
noch in het budget dat leraren of scholen hieraan hebben besteed. Het is
aan de beroepsgroep om een oordeel te vellen over de kwaliteit en
relevantie van het aanbod. Of het daarbij om een commerciële of
non-profit aanbieder gaat, is geen selectiecriterium van de beroepsgroep.
18
Wanneer kan de Kamer de tussenmeting van de sectorakkoorden
en kwaliteitsafspraken die in 2017 nog plaatsvindt tegemoet
zien?
Uw Kamer ontvangt de voortgangsrapportage van de sectorakkoorden po
en vo voor het kerstreces. De voortgangsrapportage van de kwaliteitsafspraken mbo is op 6 oktober naar uw Kamer gestuurd.
19
Kunt u een te verwachten cijfermatige ontwikkeling schetsen van
het lerarentekort als gevolg van de aanpak lerarentekort?
Een cijfermatige ontwikkeling van het lerarentekort als gevolg van de
acties uit het Plan van aanpak lerarentekort kunnen we niet geven, omdat
voorspellingen op de arbeidsmarkt omgeven zijn met veel onzekerheden.
Ook zijn er meerdere factoren van invloed op de het lerarentekort. Zo
heeft bijvoorbeeld de ontwikkeling van de rest van de arbeidsmarkt in
Nederland een grote invloed. Met de arbeidsmarktbrief van november
vorig jaar zijn wel enkele scenario’s meegestuurd die in opdracht van het
ministerie zijn opgesteld. In deze scenario’s is doorgerekend wat de
mogelijke gevolgen voor het lerarentekort kunnen zijn van: meer aanbod
vanuit de pabo, grotere instroom vanuit de stille reserve of leraren die
meer gaan werken (parttimers en uitstromers). Ook dit najaar ontvangt u
opnieuw de jaarlijkse arbeidsmarktbrief met de nieuwe ramingen.
20
Kunt u per partij (onderwijsinstellingen, bedrijfsleven, regionale
overheden en het Ministerie van OCW) uitsplitsen welk bedrag
van de 272 miljoen euro zij hebben geïnvesteerd?
Op 12 oktober zijn de subsidietoekenningen van de 6e aanvraagronde
bekend geworden. In deze 6 aanvraagrondes heeft de Minister van OCW
voor 103 RIF-projecten door het hele land subsidie verleend. In totaal is er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

6

door OCW € 89.554.600 bijgedragen aan deze publiek-private samenwerkingen. Het bedrijfsleven en de regionale overheden hebben
€ 187.965.900 geïnvesteerd met cofinanciering. In totaal komt dat neer op
een gezamenlijke investering van € 277.520.400 in regionale innovatie van
het middelbaar beroepsonderwijs.
21
Waarom is het onderdeel schrijven niet als doelstelling
opgenomen en wordt het referentiekader slechts gedeeltelijk en
eenzijdig geïmplementeerd? Op welke manier wordt eraan
gewerkt om te voorkomen dat scholen door de huidige toetskaders zich te veel op een beperkt deel van het referentiekader
richten?
De landelijke monitoring beperkt zich tot de onderdelen lezen, taalverzorging en rekenen. Dat betekent echter niet dat het referentiekader
slechts gedeeltelijk geldt. Dit geldt in de volle breedte.
Andere domeinen uit het referentiekader worden landelijk in beeld
gebracht door middel van peilingsonderzoeken. In het schooljaar
2018/2019 zal bijvoorbeeld een peiling gedaan worden naar mondelinge
taalvaardigheid.
De resultaten van deze peilingsonderzoeken worden benut om bij scholen
aandacht te vragen voor het desbetreffende domein.
22
Kunt u aangeven waarom in de tabel «indicatoren» voor het
middelbaar beroepsonderwijs en het hoger onderwijs realisatiewaarden beschikbaar zijn en voor het primair en voortgezet
onderwijs alleen tussenstreefwaarden?
De realisatiewaarden worden in principe alleen opgenomen in het
beleidsverslag, omdat de begroting een vooruitblik betreft. Waar in de
begroting geen tussenstreefwaarde is gedefinieerd zijn realisatiewaarden
opgenomen. Hierdoor is het aantal realisatiewaarden in de begroting
beperkt. Daarnaast geldt voor primair en voortgezet onderwijs dat een
deel van de indicatoren in de tabel onderdeel zijn van de lerarenagenda
en de sectorakkoorden. Over de realisatiewaarde van deze indicatoren zal
gerapporteerd worden in de voortgangsrapportage over de lerarenagenda
en de sectorakkoorden, waarbij ook ruimte is om de beleidsmatige
ontwikkeling toe te lichten.
23
Kunt u de laatste realisatiewaarden van het primair en voortgezet
onderwijs toevoegen in de tabel?
Zie antwoord 22. De realisatiewaarden worden opgenomen in het
beleidsverslag en de voortgangsrapportages.
24
Wat is de specifieke streefwaarde van het percentage studenten
in het middelbaar beroepsonderwijs dat zich uitgedaagd voelt in
2018? (Kamerstuk 34 775-VIII, nr. 2)
De streefwaarde voor het percentage studenten dat zich uitgedaagd voelt
is geen specifiek percentage, maar de streefwaarde is «hoger». Dat
betekent dat de streefwaarde in 2018 hoger moet zijn dan de gerealiseerde waarde in 2016, die 37 procent bedroeg. Zie ook vraag 105.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

7

25
Hoe komt het dat het aandeel leerlingen dat het referentieniveau
voor rekenen behaalt achterblijft op het referentieniveau van
lezen en taalverzorging?
Er is geen eenduidige verklaring voor dit verschil te geven. Allerlei
variabelen – zoals kwaliteit en kwantiteit van het aanbod op school,
inhoud van het curriculum – kunnen hierbij een rol spelen. Binnenkort
informeer ik u – op basis van de eindtoetsresultaten in 2017 – over de
meest recente cijfers van de beheersing van de referentieniveaus. Ook
ontvangt u een nadere analyse over de rekenresultaten naar aanleiding
van het internationale vergelijkingsonderzoek «Trends in International
Mathematics and Science Study» (TIMSS). Hierin zullen we nader op de
gestelde vraag ingaan.
26
Kunt u de waarden van het aandeel leraren met een afgeronde
hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs masteropleiding apart uitsplitsen naar hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs opgeleiden docenten?
Nee, alleen van leraren die hun diploma vanaf circa 1990 behaalden weten
we dit. Informatie over diploma’s van alle leraren is dus niet beschikbaar
tot op dit detailniveau. Het aandeel masters in po en vo wordt zo goed
mogelijk geschat op basis van aanvullende bronnen, uit enquêtes (po) en
onderzoek naar bevoegd gegeven lessen (vo).
27
Om welke reden is de streefwaarde in 2020 van 25–64 jarigen dat
deelneemt aan een leeractiviteit gesteld op 20 procent?
Het percentage 25–64 jarigen dat deelneemt aan een leeractiviteit is vanaf
2010 (17 procent) slechts weinig toegenomen (19 procent in 2016). Het is
daarom realistisch om de streefwaarde in 2020, ondanks de inspanningen
om meer mensen te stimuleren deel te nemen aan een leeractiviteit, niet
hoger te stellen dan 20 procent. Dit percentage is hoger dan de Europese
doelstelling (15 procent). Het EU28-gemiddelde is nu nog geen 11 procent.
28
In hoeverre is de werkdruk van leraren afgenomen door conciërges en klassenassistenten, gezien de investeringen hierin, in
zowel primair als voortgezet onderwijs?
Het is niet bekend in hoeverre de werkdruk van leraren is afgenomen door
de inzet van conciërges en onderwijsassistenten. Dit komt omdat
meerdere factoren een rol spelen bij het verlagen van werkdruk. Er zijn,
naast de investeringen in conciërges en onderwijsassistenten, ook andere
acties ingezet om de werkdruk op scholen te verlagen (zie ook het
antwoord bij vraag 30).
29
Hoeveel conciërges en klassenassistenten zijn erbij gekomen
sinds er extra middelen (50 miljoen euro per jaar) voor het
aannemen van conciërges en klassenassistenten beschikbaar zijn
gekomen?
Zoals in de antwoorden op de schriftelijke vragen van 6 oktober 2016 en
7 september 2017 staat, zijn de extra middelen voor het primair en
voortgezet onderwijs gezamenlijk en zijn de middelen opgenomen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

8

lumpsum. Schoolbesturen maken zelf keuzes in de besteding van deze
extra middelen.
Er zijn wel cijfers over de omvang van het onderwijsondersteunend
personeel in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs. De onderwijsinstellingen leveren hun personeelsgegevens aan bij DUO. DUO maakt
daarbij onderscheid tussen de functiecategorieën directie, onderwijsgevend personeel en onderwijsondersteunend personeel (OOP). Conciërges en onderwijsassistenten vallen onder deze laatste categorie, samen
met andere ondersteunende functies zoals administratief medewerkers.
In tabel 1 staat het aantal voltijdbanen (fte) OOP voor de schooljaren
2013–2014 tot en met 2016–2017. Het aantal voltijdbanen in het basisonderwijs is in deze periode toegenomen met circa 600 en in het voortgezet
onderwijs is het aantal voltijdbanen gelijk gebleven.
Tabel 1: aantal voltijdbanen OOP in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs (x
1.000)

Basisonderwijs
fte OOP
Voortgezet
onderwijs
fte OOP

2013–2014

2014–2015

2015–2016

2016–2017

10,4

10,5

10,8

11,0

20,1

20,1

20,3

20,1

30
Op welke manieren is het afgelopen jaar de werkdruk verlaagd in
het primair en voortgezet onderwijs?
De primaire verantwoordelijkheid voor de aanpak van werkdruk ligt bij de
werkgevers- en werknemersorganisaties en de aanpak ervan start op
school. De oorzaken van werkdruk zijn zeer verschillend per sector en
organisatie en kennen dus ook verschillende potentiële oplossingen. OCW
stimuleert scholen om het gesprek over werkdruk aan te gaan. Een
voorbeeld is «Operatie regels ruimen» waarin scholen, samen met
bestuur en samenwerkingsverband, intern het gesprek zijn aangegaan
over hoe administratie efficiënter vormgegeven kan worden, afhankelijk
van prioriteiten en visie. Momenteel wordt er gewerkt aan een breder
vervolg op «Operatie regels ruimen» in de vorm van een subsidieregeling
voor scholen in het primair onderwijs. Daarnaast ontwikkelt OCW met de
Inspectie een handreiking die inzicht geeft in «wat wel en niet moet» als
het gaat om administratieve verplichtingen. Ook worden er dit jaar nog
via www.leraar.nl goede voorbeelden gedeeld over hoe scholen werkdruk
tegengaan.
Sociale partners zetten ook in op de vermindering van werkdruk. Zo heeft
het Arbeidsmarktplatform PO het afgelopen jaar de pilot «Samenwerken
aan werkdruk» uitgevoerd. De PO-Raad is recent gestart met een pilot
waarmee onderzocht wordt hoe inzet van ICT, werkdruk op scholen kan
verminderen. Het arbeidsmarktplatform voor vo, VOION, initieert diverse
instrumenten en methodieken om werkdruk op middelbare scholen aan te
pakken en doet op basis hiervan aanbevelingen aan de cao-tafel.
31
Hoeveel en welke scholen hebben schoolzwemmen in het
onderwijspakket zitten?
Scholen zijn vrij in hun keuze om schoolzwemmen aan te bieden en die
keuzes worden niet landelijk geregistreerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

9

32
Hoeveel en welke gemeenten bieden schoolzwemmen aan in hun
verordening?
In het kader van het project «NL Zwemveilig» van het Nationaal Platform
Zwembaden wordt het huidige zwemonderwijs onderzocht. Uit het
rapport Schoolzwemmen 2016 dat in dit kader is opgesteld blijkt dat 30
procent van de gemeenten schoolzwemmen aanbiedt.
33
Hoeveel kinderen verlaten de basisschool zonder zwemdiploma?
In 2014 beschikte 95 procent van de 11- tot 16-jarige kinderen over ten
minste één zwemdiploma.
34
Kunt u een overzicht sturen van het aantal scholen dat één uur,
twee uur of drie uur gymonderwijs geven, zowel voor het basisals voortgezet onderwijs?
Uit het rapport Bewegingsonderwijs en Vakleerkrachten dat in februari
aan de Kamer is aangeboden, blijkt dat in het schooljaar 2014–2015 73
procent van de scholen in het po minstens twee lesuren bewegingsonderwijs aanbiedt aan de groepen 3 tot en met 8. In groep 1–2 ligt dit, op
basis van de Staat van Volksgezondheid en Zorg (peiljaar 2013) en de
onderliggende studies lager, daar wordt op 54 procent van de scholen drie
tot vijf lessen bewegingsonderwijs gegeven.
De omvang van de lestijd voor bewegingsonderwijs in het vo varieert
naar onderwijstype, zie onderstaande tabel.

Vmbo b/k
Vmbo gl/tl
Havo
Vwo

1,5 lesuur of minder

1,5 tot 3,5 lesuur

3,5 lesuur of meer

21 procent
31 procent
8 procent
15 procent

70 procent
66 procent
79 procent
55 procent

9 procent
3 procent
13 procent
30 procent

35
Hoeveel onbevoegde leerkrachten geven gymlessen op de
basisscholen?
Uit het rapport Bewegingsonderwijs en Vakleerkrachten dat in februari
aan de Kamer is aangeboden, blijkt dat in schooljaar 2014–2015 87
procent van de po-scholen aan de bevoegdheidsnorm voldoet. Hierbij is
niet bekend om hoeveel leerkrachten dit gaat.
36
Hoeveel basisscholen maken gebruik voor gymlessen gebruik van
ALO-opgeleide leerkrachten (academie voor lichamelijke
opvoeding)?
Op basis van de nulmeting bewegingsonderwijs in het po van het Mulier
Instituut (2013), blijkt dat op 21 procent van de scholen bewegingsonderwijs wordt verzorgd door een vakleerkracht. Op 29 procent van de
scholen worden de gymlessen verzorgd door een combinatie van
vakleerkrachten en bevoegde groepsleerkrachten. Deze meting wordt in
2017 herhaald en komt aan het eind van het jaar beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

10

37
Hoeveel basisscholen en middelbare scholen bieden natte
gymlessen aan (zwemonderwijs)?
Scholen zijn vrij in hun keuze om zwemonderwijs aan te bieden. Dit wordt
niet landelijk geregistreerd.
38
Hoeveel en welke basis- en middelbare scholen in Nederland laten
hun kinderen dagelijks sporten en bewegen?
Scholen zijn vrij in hun keuze om al dan niet dagelijks sporten en bewegen
aan te bieden. Dit wordt niet landelijk geregistreerd.
39
Hoeveel scholen doen mee aan The Daily Mile en hoe was dit
vorig jaar?
In Nederland zijn verschillende scholen gestart met The Daily Mile. De
stichting Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) heeft de uitvoering van
The Daily Mile met de partners uit het JOGG-netwerk op zich genomen.
Het staat scholen vrij om deel te nemen aan dit initiatief, deze deelname
wordt niet door OCW bijgehouden.
40
Hoeveel JOGG-gemeenten (Jongeren Op Gezond Gewicht) zijn er
momenteel?
Er zijn momenteel 121 JOGG-gemeenten.
41
Hoeveel procent van het aantal scholen heeft een gezonde
schoolkantine?
Een gezonde schoolkantine is een schoolkantine waarbij ten minste 75
procent van het totale aanbod aan eten en drinken op school bestaat uit
basisproducten. Dit zijn producten uit de «Schijf van Vijf» die positief
bijdragen aan een gezond eetpatroon. In 2016 heeft het RIVM een rapport
gepubliceerd over de voedingsomgeving op scholen. Uit de onderzoeksgegevens blijkt dat ongeveer 80 procent van de scholen aangeeft aan dat
de aandacht voor voeding de afgelopen 3 jaar is toegenomen en het
voedingsaanbod is verbeterd. Het voedingsaanbod op vo-scholen in ruim
50 procent van de kantines en 15 procent van de automaten bestaat voor
ten minste 75 procent uit basisproducten.
42
Hoeveel procent van het aantal scholen heeft een rookvrij
schoolplein?
In 2016 bleek uit onderzoek onder schoolleiders dat bij ruim driekwart van
de po-scholen, ruim de helft van de vo-scholen en vier procent van de
mbo-scholen de schoolpleinen geheel rookvrij zijn. Gezonde School
ondersteunt scholen met advies en ondersteuning om scholen 100
procent rookvrij te maken en zo te voldoen aan de wettelijke verplichting
om in 2020 geheel rookvrij te zijn.
43
Kunt u inzicht geven in het aantal uur dat in het basisonderwijs
wordt besteed aan lessen gericht op gezonde leefstijl, zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

11

inclusief als exclusief gymlessen? Om welke lessen gaat dit en
welke lessen zijn scholen verplicht te geven?
Zie hiertoe ook antwoord 34 over het aantal gymlessen.
Er wordt niet in kaart gebracht wat de tijdsbesteding van scholen is aan
lessen gericht op een gezonde leefstijl. Met het programma «Gezonde
School» worden scholen gestimuleerd om te werken aan een gezonde
leefstijl, onder meer door themalessen over bijvoorbeeld voeding, milieu
en natuur of bewegen en sport.
44
Kunt u inzicht geven in hoeveel geld er (bij benadering) op
scholen aan ICT wordt besteed?
Nee. Schoolbesturen maken eigen keuzes in de besteding van hun
middelen. In de begrotingen en jaarrekeningen is er ook niet één enkele
post ICT. De kosten voor digitalisering die onderwijsinstellingen maken –
zoals voor hardware en infrastructuur, software, clouddiensten, beheer,
professionalisering, en ondersteuning – worden verdeeld over verschillende posten in de begroting en de jaarrekeningen.
45
Is er nog steeds sprake van een trend van toenemende uitbesteding van ICT-projecten op scholen?
Net als bij veel andere organisaties zien we in het onderwijs de ontwikkeling dat de ICT-ondersteuning voor het administratieve en primaire
proces in toenemende mate als een dienst buiten de eigen organisatie en
«in de cloud» wordt georganiseerd.
46
Kunt u meer achtergrondinformatie geven over de «boekingscorrectie voor het Programma Vernieuwing Studiefinanciering»,
waarbij een schuif van niet-relevante uitgaven naar relevante
uitgaven plaatsvindt?
Deze bijstelling van € 147 miljoen euro is het gevolg van twee wijzigingen
in de manier waarop studiefinancieringsuitgaven worden geboekt die
worden geïmplementeerd in het nieuwe ICT-systeem van de uitvoering
van de studiefinanciering. De eerste betreft een wijziging in de
boekingsgang van de reisvoorziening. Voorheen kregen studenten die de
reisvoorziening op de OV-chipkaart niet activeerden, de bedragen wel als
prestatiebeurslening opgeboekt in het systeem. Deze bedragen werden
dan kwijtgescholden als de student was afgestudeerd of stopte met
studeren. In de nieuwe boekingsgang worden deze leningen niet meer
geboekt. Daarmee wordt de schuldenopbouw van studenten transparanter gemaakt en in lijn met de werkelijkheid gebracht. De eenmalige
kosten komen tot stand doordat alle opgeboekte prestatiebeursleningen
van actieve studenten die hun reisvoorziening niet hebben geactiveerd, nu
in één keer zijn afgeboekt. Deze eenmalige opschoonactie zorgt voor
€ 130 miljoen verschuiving van niet-kaderrelevant naar kaderrelevant. De
overige € 17 miljoen wordt veroorzaakt door de volgende wijziging in de
boekingsgang. Voortaan wordt het prestatiebeursdeel van afgestudeerde
studenten die bijna moeten beginnen met terugbetalen, omgezet in een
gift in de maand volgend op het moment dat zij hun diploma overleggen.
Die omzetting vindt nu pas plaats op 1 januari volgend op dat moment.
Het naar voren halen van deze omzettingen voorkomt verwarring over de
hoogte van de terug te betalen bedragen doordat voor studenten meteen
helder is wat wordt omgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

12

47
Welke consequenties verbindt u aan het mogelijk niet behalen
van de genoemde doelen uit de bestuurs- en sectorakkoorden?
In 2017 vindt de formele tussenmeting plaats van de sectorakkoorden. Op
basis van de geboekte vooruitgang wordt bepaald of er aanleiding is tot
aanpassing van de afspraken, de aanpak en de daaraan gekoppelde inzet
van middelen. Bij onvoldoende voortgang op één of meer van de
actielijnen, kan OCW besluiten om (een deel van) de prestatieboxmiddelen niet meer toe te kennen of deze onder andere en/of striktere
voorwaarden beschikbaar te stellen. Over de tussenmeting wordt uw
Kamer geïnformeerd voor het kerstreces.
48
Mogen ook de middelen uit de prestatiebox vrij worden besteed
en dus niet aan de doelen die bij de prestatiebox horen? Zo ja,
wat zijn daarvan de consequenties?
Ja, dat mag. Voor individuele scholen heeft dit geen consequenties.
Besturen hebben bestedingsvrijheid bij de inzet van middelen uit de
prestatiebox, en kunnen zo bijvoorbeeld rekening houden met wat al
bereikt is op de school. Wel draagt de sector als totaal een verantwoordelijkheid voor het behalen van de afgesproken doelstellingen. Over de
consequenties voor de sector bij onvoldoende voortgang op één of meer
van de actielijnen, wordt in het antwoord op vraag 47 ingegaan.
49
Hoeveel is er sinds het aantreden van kabinet Rutte I en kabinet
Rutte II bezuinigd op onderwijs? Kunt u hiervan een overzicht
geven per bezuinigingsmaatregel – uitgesplitst in aparte tabellen
– voor primair onderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal
onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs?
Er is sinds het aantreden van kabinet Rutte I en kabinet Rutte II per saldo
niet bezuinigd op onderwijs. Er zijn wel diverse ombuigingen, taakstellingen en ramingsbijstellingen verwerkt op onderwijs, maar daar
tegenover staan ook diverse intensiveringen.
Om een compleet beeld te geven, wordt hieronder zowel een overzicht
gegeven van alle ombuigingen / taakstellingen / ramingsbijstellingen
(tabel 1) op onderwijs en onderzoek, als van alle intensiveringen (tabel 2).
Uit het positieve saldo blijkt dat er is geïnvesteerd in onderwijs.
Vervolgens wordt het totaal van de ombuigingen per sector (tabel 3) en
intensiveringen per sector (tabel 4) weergegeven.

Per saldo intensivering
(Saldo tabel 1 + tabel 2)

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

913

54

872

698

566

963

637

492

461

306

Tabel 1. Ombuigingen / taakstellingen / ramingsbijstellingen (bedragen x € 1 miljoen)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Ombuigingen Rutte I (incl. Begrotingsakkoord 2013):
Taakstelling (deel onderwijs en onderzoek)
– 129
Efficiencykorting raden en instituten
– 20
PO Gewichtenregeling
– 30
VO verminderen aantal profielen
0
HAVO/VWO

– 130
– 20
– 40

– 128
– 20
– 50

– 128
– 20
– 50

– 128
– 20
– 50

– 128
– 20
– 50

– 128
– 20
– 50

– 128
– 20
– 50

– 128
– 20
– 50

– 20

– 50

– 50

– 50

– 50

– 50

– 50

– 50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

13

VO vereenvoudigen bekostigingsmodel,
tegengaan vertraging en versnellen
excellente leerlingen
MBO vereenvoudiging kwalificatiestructuur, tegengaan vertraging, verkorten en
intensiveren
VO efficiencykorting lesmateriaal
HO geen OV-jaarkaart langstudeerders
HO langstudeerders
Efficiency onderzoek en innovatie
Lenteakkoord – Departementale taakstelling (deel onderwijs en onderzoek)
Ombuigingen Rutte II:
Schrappen subsidies (deel onderwijs en
onderzoek)
Leerwegondersteunend onderwijs
Afschaffen wettelijk verplichte maatschappelijke stages
Minder opleidingen en macrodoelmatigheid mbo
Samenvoegen kenniscentra mbo
Minder opleidingen hoger onderwijs
(inclusief kunstopleidingen)
Verminderen overhead in het hoger
onderwijs
Studievoorschot
Lumpsum- en subsidietaakstelling (deel
onderwijs en onderzoek)
Ramingsbijstellingen:
Begroting 2016:
Ramingsbijstelling gewichtenregeling
Ramingsbijstelling onderwijsachterstandenbeleid
Ramingsbijstelling subsidies
Ramingsbijstelling 2017–2020
Begroting 2017:
Gewichtenregeling
Ramingsbijstelling

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

– 50

– 60

– 60

– 60

– 60

– 60

– 60

– 60

– 60

0
0
– 10
– 177
– 86

– 30
– 30
– 10
– 163
– 86

– 50
– 30
– 30
– 163
– 86

– 140
– 30
– 30
– 163
– 86

– 145
– 30
– 30
– 140
– 86

– 150
– 30
– 30
– 140
– 86

– 160
– 30
– 30
– 140
– 86

– 160
– 30
– 30
– 140
– 86

– 160
– 30
– 30
– 140
– 86

0

– 171

– 195

– 265

– 232

– 232

– 232

– 232

– 232

0
0

– 101
0

– 188
– 15

– 190
– 50

– 192
– 50

– 192
– 50

– 192
– 50

– 192
– 50

– 192
– 50

0

0

0

– 50

– 55

– 55

– 55

– 55

– 55

0
0

0
0

0
– 40

0
– 80

– 60
– 80

– 80
– 80

– 100
– 80

– 120
– 80

– 120
– 80

0

0

0

– 70

– 90

– 110

– 130

– 130

– 130

0
0

– 15
0

– 33
0

– 50
0

– 65
– 15

– 65
– 55

– 65
– 95

– 65
– 305

– 65
– 545

0

0

0

– 49

– 240

– 246

– 246

– 246

– 246

0

0

0

– 10

– 20

– 30

– 40

– 50

– 50

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
– 20
0

– 10
– 20
– 94

– 30
– 20
– 94

– 40
– 20
– 94

– 50
– 20
– 94

– 50
– 20
0

0
0

0
0

0
0

– 10
0

– 10
– 150

– 10
– 150

– 10
– 150

– 10
– 150

– 10
– 150

– 129

– 156

– 125

– 127

– 126

– 178

– 67

– 46

– 39

– 63

– 2.428
– 610

– 2.466
– 557

– 2.524
– 525

– 2.769
– 540

– 2.937
– 468

Begroting 2018:
Ramingsbijstelling leerlingen en
studentenontwikkeling
OCW brede problematiek en dekking uit
de OCW begroting
Totaal ombuigingen
Waarvan ramingsbijstellingen

– 503
0

– 876
0

– 1.138
0

– 1.601
– 40

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

50
80

50
80

50
80

50
80

50
80

50
80

50
80

50
80

50
80

150

150

150

150

150

150

150

150

150

30
0
50

30
0
50

30
0
50

30
0
50

30
0
50

30
0
50

30
0
50

30
0
50

30
0
50

30

30

30

30

30

30

30

30

30

110
210
90

150
230
90

150
245
90

150
260
90

150
275
90

150
290
90

150
300
90

150
300
90

150
300
90

Tabel 2. Intensiveringen (bedragen x € 1 miljoen)
2013
Intensiveringen Rutte I (incl. Begrotingsakkoord 2013):
PO Uitbreiding doelgroep VVE
50
PO/VO/MBO Versterken centrale en
70
uniforme toetsing, mede t.b.v. meten
leerwinst
PO/VO/MBO Professionalisering onder150
wijspersoneel
PO/VO Hoogbegaafden
30
PO/VO Taal en rekenen
20
PO Meer schakelklassen en summer50
courses
VO/MBO Plusvoorzieningen en wijkscho30
len
MBO Kwaliteitsverbetering
40
HO Verhogen intensiteit onderwijs
130
Innovatie en onderzoek
90

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

14

Lenteakkoord – Kwaliteit leraren en
kwaliteit onderwijs
Intensiveringen Rutte II (incl. Begrotingsafspraken 2014):
Middelen huisvesting naar scholen
Intensivering onderwijs:
– Kwaliteit po en vo
– Kwaliteit mbo
– Fundamenteel en wetenschappelijk
onderzoek
– Tweede studies en ho
Intensivering onderwijs (studievoorschot)
Begrotingsafspraken 2014
Begroting 2017:
Politieke prioriteiten (deel onderwijs):
– Instroom asiel
– Achterstanden
– Gelijke kansen
– MBO schoolkosten
– Verzachten lumpsum- en subsidietaakstelling:

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

105

105

105

105

105

105

105

105

105

105

0
0
0
0

0
25
0
0

256
212
77
56

256
504
240
175

256
689
344
250

256
689
344
250

256
689
344
250

256
689
344
250

256
689
344
250

256
689
344
250

0
0
0
650

25
0
0
0

75
4
0
577

75
14
0
560

75
20
0
560

75
20
200
593

75
20
173
560

75
20
263
560

75
20
400
560

75
20
400
560

0
0
0
0
0

0
0
0
0
0

0
0
0
0
0

0
0
0
0
0

15
5
25
10
133

15
5
25
10
133

15
5
25
10
133

15
5
25
10
133

15
5
25
10
133

15
5
25
10
133

270

270

270

270

270

3.206

3.161

3.261

3.398

3.398

Begroting 2018:
Verbeting arbeidsvoorwaarden leraren
primair onderwijs
Totaal intensiveringen

1.415

930

2.010

2.300

2.688

Tabel 3. Ombuigingen / taakstellingen / ramingsbijstellingen per sector (bedragen x € 1 miljoen)

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Middelbaar beroepsonderwijs
Hoger onderwijs
Studiefinanciering
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Geparkeerd op
nominaal en onvoorzien
Overig
Totaal ombuigingen

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– 55
– 87
– 31

– 160
– 211
– 97

– 215
– 281
– 170

– 275
– 390
– 326

– 338
– 445
– 416

– 368
– 447
– 442

– 388
– 447
– 472

– 408
– 447
– 492

– 408
– 447
– 492

– 408
– 447
– 492

– 279
– 10
– 22

– 324
– 10
– 38

– 355
– 30
– 49

– 467
– 30
– 53

– 520
– 45
– 60

– 541
– 85
– 62

– 561
– 125
– 62

– 561
– 335
– 62

– 561
– 575
– 62

– 561
– 760
– 62

0

0

0

0

– 150

– 244

– 415

– 410

– 338

– 308

– 19
– 503

– 37
– 876

– 40
– 1.138

– 59
– 1.602

– 147
– 2.122

– 53
– 2.243

– 53
– 2.524

– 53
– 2.769

– 53
– 2.937

– 53
– 3.092

Tabel 4. Intensiveringen per sector (bedragen x € 1 miljoen)

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Middelbaar beroepsonderwijs
Hoger onderwijs
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Geparkeerd op nominaal en onvoorzien
Overig
Totaal intensiveringen

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

494
290
130
264
46
0
191
1.415

190
70
154
257
68
0
191
930

514
318
407
340
239
0
191
2.010

592
393
516
353
239
0
208
2.300

694
494
644
407
236
0
212
2.688

703
505
649
631
236
270
212
3.206

691
496
644
611
236
270
212
3.161

691
496
644
711
236
270
212
3.261

691
496
644
848
236
270
212
3.398

691
496
644
848
236
270
212
3.398

50
Hoeveel is er in totaal jaarlijks uitgegeven aan onderwijs vanaf
2000 tot en met 2017?
Onderstaande tabel geeft de uitgaven aan onderwijs weer voor de periode
2000–2017. Voor 2000 t/m 2016 betreft het realisatiecijfers zoals gepresenteerd in de desbetreffende jaarverslagen van OCW. De bedragen voor
2017 betreffen de stand zoals opgenomen in de ontwerpbegroting 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

15

Tabel. Uitgaven aan onderwijs 2000–2017 (bedragen x € 1 miljard)
Artikel

Omschrijving

01
03

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid

04
06
07
09
Totaal

Artikel

Omschrijving

01
03
04

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid

06
07
09
Totaal
1

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

5,6
4,3

6,3
4,7

6,2
4,9

6,5
5,1

7,6
5,3

7,9
5,6

8,3
5,7

8,6
6,0

9,0
6,5

2,3
1,3
2,7
0,0
16,2

2,5
1,5
2,9
0,0
17,8

2,5
1,6
3,0
0,1
18,4

2,6
1,6
3,1
0,1
19,0

2,7
1,7
3,2
0,1
20,6

2,8
1,8
3,3
0,1
21,6

3,1
1,9
3,4
0,2
22,6

3,2
2,0
3,5
0,1
23,4

3,3
2,2
3,7
0,1
24,7

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

9,6
6,8

9,5
7,0

9,6
7,0

9,7
7,1

10,2
7,4

9,7
7,3

10,0
7,7

10,2
8,0

10,51
8,2

3,5
2,3
3,8
0,2
26,1

3,5
2,5
3,8
0,3
26,5

3,5
2,5
4,0
0,3
26,7

3,5
2,5
4,0
0,3
27,2

3,5
2,6
4,1
0,3
28,1

3,8
2,7
4,2
0,3
28,0

4,1
2,8
4,2
0,2
29,0

4,1
2,8
4,3
0,2
29,7

4,2
2,9
4,4
0,2
30,5

Extra middelen (€ 270 miljoen) PO worden na cao afspraken toegevoegd aan budget PO

51
Kunt u een uitgebreide analyse geven van de uitgaven «OCW
brede problematiek» uit tabel 1 inzake de belangrijkste beleidsmatige mutaties ten opzichte van vorig jaar?
Specificatie overige OCW-brede problematiek (bedragen x € 1 miljoen)
1) Invulling ramingsbijstelling 2017
2) Wisselkoersen
3) Prijsindexatie media
4) Doorbelasting GDI
5) Aanvullende bekostiging nieuwkomers
6) Programma Vernieuwing Studiefinanciering
7) Boekingscorrectie n.a.v. PVS
8) Actieplan Leerkracht
9) Wetenschap
Overige OCW-brede problematiek

150,0
15,2
9,5
1,0
– 8,5
11,7
147,0
0,0
0,0
325,9

1)
2)

3)
4)
5)

6)
7)

0,0
15,2
5,6
1,0
11,0
4,8
0,0
0,0
0,0
37,6

0,0
0,0
6,2
0,0
10,2
0,0
0,0
0,0
0,0
16,4

0,0
0,0
5,2
0,0
4,1
0,0
0,0
0,0
0,0
9,3

0,0
0,0
0,8
0,0
– 3,8
0,0
0,0
0,0
50,0
47,0

0,0
0,0
0,8
0,0
– 9,8
0,0
0,0
40,0
50,0
80,9

De ramingsbijstelling voor het jaar 2017 is ingevuld.
Door koersveranderingen t.o.v. de dollar en de Zwitserse franc waren
er tegenvallers in respectievelijk Caribisch Nederland en op de
contributie aan CERN. OCW betaalt op grond van een internationaal
verdrag de contributie aan CERN in Zwitserse francs.
Door een afwijkende systematiek was er een tegenvaller op de
wettelijk verplichte prijsbijstelling op artikel 15 (Media).
Dit betreft de bijdrage van OCW aan de Generieke Digitale Infrastructuur.
In het primair en voortgezet onderwijs was er in 2017 een meevaller
op de aanvullende bekostiging aan nieuwkomers. Deze slaat om in
een tegenvaller t/m 2020 en is vanaf 2021 weer een meevaller.
Door vertraging is er een tegenvaller op de uitvoeringskosten van het
Programma Vernieuwing Studiefinanciering.
Deze mutatie van € 147 miljoen euro betreft niet een uitgave aan het
ICT-systeem zelf, maar is het gevolg van twee wijzigingen in de
boekingsgang die worden geïmplementeerd in het nieuwe ICTsysteem. Ten eerste betreft het een wijziging in de boekingsgang van
het prestatiebeursdeel van de reisvoorziening. Voorheen kregen
studenten die de reisvoorziening op de OV-chipkaart niet activeerden,
de bedragen wel als prestatiebeurslening opgeboekt in het systeem.
Deze bedragen werden dan kwijtgescholden als de student was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

16

8)

9)

afgestudeerd of stopte met studeren. In de nieuwe boekingsgang
worden deze leningen niet meer geboekt. Daarmee wordt de
schuldenopbouw van studenten transparanter en meer inzichtelijk
gemaakt. De eenmalige kosten komen tot stand doordat alle
opgeboekte prestatiebeursleningen van actieve studenten die hun
reisvoorziening niet hebben geactiveerd, worden kwijtgescholden.
Deze eenmalige opschoonactie zorgt voor € 130 miljoen verschuiving
van niet-kaderrelevant naar kaderrelevant. De overige € 17 miljoen
wordt als volgt veroorzaakt: het prestatiebeursdeel van afgestudeerde
studenten die al bijna moeten beginnen met het terugbetalen van de
studieschuld wordt omgezet in een gift in de maand volgend op het
aantonen van het diploma, in plaats van op 1 januari volgend op dat
moment. Het naar voren halen van deze omzettingen naar gift
voorkomt verwarring over de hoogte van de terug te betalen
bedragen.
In 2007 heeft het toenmalige kabinet besloten tot een structurele
investering in de arbeidsvoorwaarden voor leraren. In 2022 was nog
structureel € 40 miljoen ongedekt.
Het betreft de structurele doorwerking van de intensivering uit het
regeerakkoord Rutte II ten behoeve van onderzoek van totaal € 150
miljoen.

52
Wat is de verklaring voor de daling van de uitgaven «OCW brede
problematiek» na 2017?
Zie het antwoord op vraag 51
53
Hoe verklaart u dat de uitgaven aan de basisbeurs en de aanvullende beurs bij bol-studenten (beroepsopleidende leerweg) in het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo) niveau 1 en 2, in 2016 lager
uitvielen dan aanvankelijk geraamd? Welke rol hebben de
schoolkosten in 2016 gespeeld bij de lagere aantallen
bol-studenten in het mbo?
De raming voor studiefinanciering laat lagere kaderrelevante uitgaven en
ontvangsten zien ten opzichte van de vorige begroting. Dit is het gevolg
van de verwerking van nieuwe uitvoeringsgegevens van DUO. Vooral de
uitgaven aan de basisbeurs en de aanvullende beurs bij mbo-bol
studenten niveau 1 en 2 vielen in 2016 lager uit dan aanvankelijk geraamd
door lagere aantallen. Het is niet bekend of schoolkosten hierbij een rol
gespeeld hebben.
54
Welk effect heeft het hoger dan verwachte aantal leerlingen en
studenten gehad op het tekort op de begroting van OCW?
Het totale effect van het hoger dan verwachte aantal leerlingen en
studenten leidt tot een tegenvaller van € 165,9 miljoen in 2018, aflopend
tot structureel € 115,4 miljoen vanaf 2022. Deze is verdeeld over de vijf
onderwijssectoren en studiefinanciering. In het po is er een tegenvaller
van € 13,1 miljoen in 2018, oplopend tot structureel € 35,1 miljoen in
2022. In het vo is er een tegenvaller van € 12,7 miljoen in 2018, oplopend
tot structureel € 17,2 miljoen in 2022. In het mbo is er een tegenvaller van
€ 36,3 miljoen in 2018, aflopend tot structureel € 6,5 miljoen in 2022. In
het hbo is er een tegenvaller van € 44,7 miljoen in 2018, omslaand tot een
meevaller van structureel € 8,2 miljoen in 2022. In het wo is er een
tegenvaller van € 50 miljoen in 2018, oplopend tot een tegenvaller van
structureel € 64,2 miljoen in 2022. Op de studiefinanciering is er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

17

tegenvaller van € 9,1 miljoen in 2018, aflopend tot structureel € 0,5
miljoen in 2022.
De doorwerking op de Begroting 2018 van het hoger dan verwachte aantal
leerlingen en studenten staat in onderstaande tabel per sector gepresenteerd. Hieronder in de tabel staan de mee- en tegenvallers op de leerlingenramingen van OCW per sector die in de begroting van 2018 zijn
verwerkt.
Doorwerking Leerling- en studentenenraming OCW Begroting 2018 (bedragen
x € 1 miljoen)

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Studiefinanciering
Totaal

2017

2018

2019

2020

2021

16,2
22,2

13,1
12,7

22,8
1,7

31,2
2,0

34,4
12,0

0,0
46,9
39,8
– 4,5
120,6

36,3
44,7
50,0
9,1
165,9

22,0
37,0
57,7
2,8
144,0

19,4
22,7
63,0
4,0
142,3

15,5
7,7
65,3
3,3
138,2

Alleen voor Studiefinanciering is de verwachting dat er in 2017 een kleine
meevaller is.
Het saldo van alle mee- en tegenvallers is toegevoegd aan de taakstelling
op artikel 91 (Nominaal en Onvoorzien).
Voor 2018 is de leerlingentegenvaller generaal gecompenseerd.
Na overleg met de formerende partijen is de leerlingentegenvaller vanaf
2019 niet ingevuld en als taakstelling op artikel 91 (Nominaal en
onvoorzien) op de begroting van OCW geparkeerd. In het Regeerakkoord
«Vertrouwen in de Toekomst» wordt de openstaande taakstelling op de
OCW–begroting teruggedraaid. Structureel wordt de taakstelling gedekt
met besparingen als gevolg van doelmatiger onderwijs (blz. 12 uit het
Regeerakkoord).
55
Klopt het dat u zich al voor het tweede jaar baseert op een te
laag verwacht aantal leerlingen en studenten, wat mede de
oorzaak is voor een tekort op de begroting van OCW?
Elk jaar wordt de referentieraming aangepast aan de meest actuele cijfers
en wordt het verschil met de voorgaande raming budgettair berekend. Dit
heeft in de afgelopen twee jaar geresulteerd in een tegenvaller op de
begroting. De jaren daarvoor was sprake van meevallers.
De afwijking in de ramingen is beperkt. In het hbo was de afwijking de
afgelopen 15 jaar maximaal slechts 0,6 procent. In met name primair en
voortgezet onderwijs is de nauwkeurigheid nog veel groter. De kans op
mee- en tegenvallers is jaarlijks even groot.
56
Waarom worden de middelen uit het regeerakkoord voor
onderzoek verschoven van 2022 naar 2019?
Met deze kasschuif wordt de dekking geregeld in het jaar 2019 van de
structurele doorwerking van de intensivering uit het regeerakkoord Rutte
II ten behoeve van onderzoek van totaal € 150 miljoen. Het bedrag van
€ 50 miljoen voor onderzoek stond in een aantal jaren niet in het juiste
kasjaar. Er zal in de begroting 2019 nog een soortgelijke kasschuif van
2023 naar 2020 plaatsvinden, waarmee de structurele dekking definitief
geregeld is. Dat is nu nog niet mogelijk omdat het jaar 2023 nog niet
binnen de begrotingshorizon valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

18

57
Is de aanpassing van de beschikbare middelen voor de
huisvesting op Caribisch Nederland in het kader van de
kasschuiven nog actueel gezien de impact van de orkaan Irma?
Zo nee, hoe wordt dit aangepast en met welk bedrag?
Door orkaan Irma is de bouwsector op St. Maarten en in Caribisch
Nederland ernstig verstoord. Dit zal invloed hebben op de voortgang van
bepaalde bouwprojecten in het kader van de onderwijshuisvesting op
Saba en Sint Eustatius. Momenteel wordt dit nader onderzocht. Gerelateerde financiële middelen zullen waar mogelijk worden doorgeschoven.
58
Hoeveel niet-juridisch verplichte middelen in euro’s zijn nog niet
bestemd voor bepaalde doeleinden?
De tabel op pagina 25 geeft een overzicht van alle niet-juridische
verplichte uitgaven op het moment van indienen van de ontwerpbegroting. Alle uitgaven in de begroting zijn al bestemd voor bepaalde
doeleinden, ook de uitgaven die juridisch niet-verplicht zijn.
59
Kan voor de nog nader in te vullen subsidies in het primair en
voortgezet onderwijs worden aangegeven aan welke mogelijke
subsidies gedacht moet worden? Wanneer besluit u hierover en
hoe wordt de Kamer geïnformeerd?
Voorgenomen onderwerpen zijn lerarentekort, integrale aanpak dyslexie,
big data in de regio en veiligheid op school. Over deze invulling wordt de
komende maanden besloten. Over de invulling van deze subsidies wordt
uw Kamer achteraf geïnformeerd in het kader van het Jaarverslag 2018.
60
Hoeveel geld ontvangt een school voor primair onderwijs
gemiddeld aan bekostiging per klas? Welk deel daarvan (welk
bedrag) besteedt de school gemiddeld aan de primaire arbeidsvoorwaarden voor de groepsleerkracht (en eventueel aan de
vakleerkracht lichamelijke opvoeding voor zover deze aan de
betreffende klas lesgeeft)?
Een basisschool ontvangt gemiddeld € 5.050 per leerling. In de normatieve onderbouwing van de bekostiging betreft daarvan circa € 3.550
(64 procent) de salariskosten van leerkrachten. Aangezien de bekostiging
als lumpsumbedrag wordt toegekend, kan de school zelf bepalen hoe de
ontvangen middelen voor het onderwijs worden besteed.
61
Hoeveel klassen in het primair onderwijs hebben 30 of meer
leerlingen?
Met behulp van een jaarlijkse representatieve steekproef wordt de
gemiddelde groepsgrootte in het basisonderwijs berekend. De Tweede
Kamer ontvangt hierover jaarlijks een rapportage; de meest recente betrof
de steekproef van oktober 2016. Van de groepen in deze steekproef heeft
10,4 procent 30 of meer leerlingen. Door het totaal aantal leerlingen van
oktober 2016 te delen door de gemiddelde groepsgrootte uit de steekproef
(23,4 leerlingen), wordt geschat dat er in schooljaar 2016–2017 61.000
klassen waren. Dit betekent dat er in dat schooljaar naar schatting 6.300
klassen in het basisonderwijs waren met 30 of meer leerlingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

19

62
Waarom worden er geen tussenstreefwaarden en streefwaarden
benoemd bij de indicatoren over het vergroten studiesucces?
Als indicatoren bij de doelstelling «vergroten studiesucces» zijn voor het
primair onderwijs opgenomen het aandeel leerlingen dat de referentieniveaus voor lezen, taalverzorging en rekenen behaalt, en het aandeel
zittenblijvers. Bij deze laatste indicator is een (tussen)streefwaarde
opgenomen; in 2018 gaat het om 1,5 procent. Bij de indicatoren over het
behalen van de referentieniveaus wordt alleen de feitelijke meting
opgenomen. De referentieniveaus taal en rekenen vormen een belangrijk
hulpmiddel om een doorgaande leerlijn te realiseren en het onderwijs
inhoudelijk beter te laten aansluiten op de onderwijsbehoefte van de
leerlingen. Deze indicator is te smal om er een oordeel op te baseren over
de kwaliteit van het onderwijs. Daarom wordt hiervoor geen streefwaarde
vastgesteld.
63
Hoeveel leerlingen zaten er drie maanden of langer thuis zonder
passend onderwijsaanbod van 2014 tot en met 2017 in absolute
getallen in het primair onderwijs?
Er zijn geen specifieke cijfers beschikbaar over leerlingen die geen
passend onderwijsaanbod hebben ontvangen. Wel zijn er cijfers
beschikbaar over het aantal leerlingen dat drie maanden of langer niet
ingeschreven stond op een school en langer dan drie maanden ongeoorloofd aanwezig was.
In het schooljaar 2014–2015 waren in het primair onderwijs (basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs) 499
leerplichtige leerlingen langer dan drie maanden niet ingeschreven op een
school en 662 langer dan drie maanden ongeoorloofd afwezig. In totaal
waren dus 1.161 kinderen langer dan drie maanden thuis zonder
onderwijs.
In het schooljaar 2015–2016 waren dat 1.197 leerlingen, waarvan er 441
langer dan drie maanden niet stonden ingeschreven op een school en de
overige 756 leerlingen langdurig verzuimden.
Nieuwe cijfers over het afgelopen schooljaar worden momenteel bij de
gemeentes opgevraagd in de jaarlijkse leerplichttelling. Deze worden voor
het einde van het jaar naar uw Kamer toegestuurd.
64
Kunt u bevestigen dat van een groot deel van de genoemde
indicatoren de streefwaarde substantieel hoger ligt dan de
tussenstreefwaarde? Klopt het dat voor sommige streefwaarden
2018 al het te behalen eindjaar is? Acht u het haalbaar deze
streefwaarden te bereiken in 2018? Zo ja, waarom? Zo nee,
waarom niet?
Ja, er zijn drie indicatoren die een streefwaarde hebben die eerder dan
2020 moet zijn bereikt: inschrijvingen lerarenregister, registraties
schoolleidersregister en aantal scholen dat «Vensters voor verantwoording» heeft ingevuld. De duiding van de voortgang op deze en
andere indicatoren wordt meegenomen in de voortgangsbrief sectorakkoorden die uw Kamer voor het kerstreces ontvangt.
65
Hoeveel leraren zijn er werkzaam in het primair onderwijs?
In het primair onderwijs werken totaal 128.100 leraren (91.600 fte),
waarvan 109.200 leraren (77.600 fte) in het basisonderwijs en 18.900

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

20

(14.000 fte) in het voortgezet speciaal onderwijs en in het speciaal
basisonderwijs.
66
Hoeveel leerlingen zijn er sinds de invoering van het passend
onderwijs van het speciaal onderwijs naar het regulier primair
onderwijs overgestapt?
In de onderstaande tabel staat het aantal leerlingen dat op teldatum
1 oktober van een jaar (dus niet gedurende het schooljaar) vanuit het
speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs in het regulier basisonderwijs is ingestroomd. Deze aantallen zijn vrij stabiel over een langere
periode en laten voor en na de invoering van passend onderwijs in 2014
hetzelfde beeld zien. Vanuit het speciaal basisonderwijs stappen afgerond
jaarlijks ongeveer 200 leerlingen over het naar het regulier basisonderwijs
en vanuit het speciaal onderwijs jaarlijks ongeveer 700/800 leerlingen.
In- en doorstroom in het bao (Aantallen afgerond op tientallen; bron: referentieraming
2017)

2012
2013
2014
2015
2016

sbao

so

170
180
220
210
220

720
760
700
800
790

Voor meer gegevens over leerlingaantallen in het speciaal (basis)onderwijs wordt verwezen naar de elfde voortgangsrapportage passend
onderwijs. Daar is vermeld dat in absolute aantallen er een daling is van
het aantal leerlingen in het speciaal (basis) onderwijs. Deze daling is
sterker dan de daling van het aantal leerlingen in het regulier onderwijs.
Percentueel was er in 2015 een iets sterkere daling in het speciaal
(basis)onderwijs dan voorheen, maar deze ontwikkeling is niet doorgezet
in 2016. In hoeverre deze ontwikkelingen zijn toe te schrijven aan passend
onderwijs, is nu nog te vroeg om te beoordelen.
67
Welke overwegingen verklaren het verschil in bekostiging per
leerling tussen het primair onderwijs (tabel 1.3) en voortgezet
onderwijs (tabel 3.2)? Hoe is het verschil in bekostiging per
leerling tussen po en vo historisch gegroeid?
De hogere salarissen en de kleinere groepsgrootte in het voortgezet
onderwijs verklaren het verschil in de uitgaven per leerling in het primair
onderwijs en voortgezet onderwijs. Het verschil vindt zijn oorsprong in de
verschillende schooltypen binnen het funderend onderwijs.
68
Waarvoor is de 61,5 miljoen euro die bij de prestatiebox primair
onderwijs erbij komt specifiek bestemd?
Deze extra middelen zijn bedoeld voor de schoolbesturen om verder
invulling te geven aan de vier actielijnen zoals benoemd in het bestuursakkoord. Deze vier actielijnen zijn «talentontwikkeling door uitdagend
onderwijs», «een brede aanpak voor duurzame onderwijsverbetering»,
«professionele scholen» en «doorgaande ontwikkellijnen».
69
Wat valt onder de overige aanvullende bekostiging?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

21

Naast de reguliere bekostiging kunnen schoolbesturen middelen
aanvragen voor specifieke doeleinden. De aanvullende bekostiging voor
2018 bestaat onder andere uit de regeling voor teambeurs voor professionalisering van teams van leerkrachten en de regeling tegemoetkoming
vervangingskosten voor schoolleiders die een opleiding volgen.
70
Waarom stijgt de overige aanvullende bekostiging van 10,2
miljoen euro naar 20,2 miljoen euro in 2018, om vervolgens weer
te dalen naar 14 miljoen euro in 2019?
De reden hiervoor is dat de regelingen die onder de aanvullende
bekostiging vallen tijdelijk van aard zijn. De regeling teambeurs voor
professionalisering van teams en leerkrachten kent een looptijd tot en met
schooljaar 2018/2019 en de regeling tegemoetkoming vervangingskosten
voor schoolleiders die een opleiding volgen kent een looptijd tot
schooljaar 2020/2021.
71
Waarom daalt de bijdrage aan Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)
gestaag tot 2019, om vervolgens met 6 miljoen euro te stijgen
om vervolgens weer te dalen?
De daling wordt met name veroorzaakt door de verwerking van de
ingeboekte taakstellingen (€ 44,1 miljoen) over de periode 2015 t/m 2018
zoals deze als geheel aan DUO is opgelegd. De incidentele stijging in 2019
en 2020 op het artikel primair onderwijs is het gevolg van de geraamde
uitgaven voor het programma «Doorontwikkelen BRON». Het programma
Doorontwikkelen BRON is gericht op het vernieuwen en verbeteren van de
informatie-uitwisseling tussen OCW/DUO en het onderwijsveld en het
bieden van services door DUO om processen in de onderwijsketen te
ondersteunen. Hiermee worden de administratieve lasten van het
onderwijsveld verminderd.
DUO voert werkzaamheden uit voor het departement gericht op instellingen, (ex-)studenten, leraren en dergelijke. Daartoe ontvangt DUO
structurele middelen voor het zogenaamde basiscontract. Daarnaast
ontvangt DUO nog aanvullend incidentele middelen voor o.a. het
doorvoeren van beleidswensen en innovaties. Maar ook voor nieuwe
taken waarvan de structurele impact op de organisatie DUO nog niet exact
duidelijk is. Deze aanvullende incidentele middelen veroorzaken een grillig
verloop in de begrote middelen.
72
Kunt u aangeven waaraan de bijdrage aan DUO wordt besteed?
DUO voert voor OCW een aantal wettelijke (kern)taken uit zoals het
bekostigen van onderwijsinstellingen, het uitvoeren van het stelsel van
studiefinanciering, tegemoetkoming onderwijsbijdragen, schoolkosten en
lesgeld. Deze werkzaamheden zijn gericht op instellingen, (ex-studenten,
leraren en dergelijke).
DUO beheert ook registers, zoals het verzuim-, leraren- en diplomaregister, en het examenloket vo.
DUO beschikt tevens over een grote hoeveelheid data en verrijkt deze
gegevens tot informatieproducten die gebruikt worden voor beleidsvorming door het departement, veld en ketenpartners.
Daarnaast verzorgt DUO de organisatie van de (Staats)examens en de
uitvoering van de regeling lerarenbeurs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

22

73
Kunt u een overzicht geven van de daadwerkelijke uitgaven voor
onderwijsachterstanden (zowel onderwijsbudget als gemeentelijk
budget) op grond van teldata 1 oktober voor de jaren 2010, 2011,
2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
De volgende tabel laat zien wat de ontwikkeling is van het budget zowel
voor de scholen als voor de gemeenten in de periode 2010 tot en met
2021. Tot en met 2016 betreffen het realisatiecijfers. Vanaf 2017 betreft het
de geraamde uitgaven.
Uitgaven onderwijsachterstandenbeleid (x 1 miljoen euro)

Scholen
Gemeenten

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

425
240

425
261

410
331

385
361

358
361

326
361

312
361

280
366

280
326

270
326

260
316

260
316

De uitgaven voor de gewichten- en impulsregeling in het basisonderwijs
dalen als gevolg van daling van het aantal gewichtenleerlingen doordat er
minder kinderen zijn in de basisschoolleeftijd en door het gestegen
opleidingsniveau van ouders.
Voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid is vanaf 2010 circa
€ 240 miljoen oplopend naar € 361 miljoen per jaar beschikbaar. Als
gevolg van investeringen vanuit kabinet Rutte I is het budget met € 100
miljoen opgehoogd, met name bedoeld voor verhoging van de kwaliteit
en uitbreiding van voorschoolse educatie en zomerscholen en schakelklassen in de grotere gemeenten. Als gevolg van de daling van het aantal
gewichtenleerlingen is vanaf 2018 een ramingsbijstelling doorgevoerd.
74
In hoeverre wordt in het budget voor onderwijsachterstanden
rekening gehouden met de hogere instroom van asielzoekersleerlingen die de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden en de
instroom die nu nog via gezinshereniging plaatsvindt?
In het budget voor de bekostiging van het primair onderwijs is rekening
gehouden met een hogere instroom van asielzoekerskinderen zowel in het
eerste jaar als het tweede jaar. Bij Voorjaarsnota 2016 is het budget voor
de tegemoetkoming voor de opvang van asielzoekerskinderen in het
eerste jaar opgehoogd (2016 € 11 miljoen, 2017: € 27 miljoen en 2018:
€ 15 miljoen). Tevens is bij de Miljoenennota 2017 structureel extra
budget (€ 15 miljoen) toegevoegd om ook in het tweede jaar aanvullende
bekostiging van asielzoekerskinderen in het primair onderwijs mogelijk te
maken.
75
Op welke manieren is het voor leraren die als professional voor
de klas staan merkbaar dat er nu daadwerkelijk gemiddeld
minder achterstandsleerlingen in hun klas zitten?
Dit is sterk afhankelijk van de schoolpopulatie. Landelijk is er een trend
waarneembaar dat het aantal leerlingen van ouders met een laag
opleidingsniveau afneemt.
76
Kunt u een overzicht geven van de daadwerkelijke uitgaven voor
onderwijsachterstanden (zowel onderwijsbudget als gemeentelijk
budget) op grond van teldata 1 oktober voor de jaren 2010, 2011,
2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

23

Voor het antwoord zie het antwoord bij vraag 73.
77
Kunt u een overzicht geven van het de hoogte van het onderwijsachterstandenbudget voor schoolbesturen voor 2015, 2016,
2017, 2018, 2019, 2020 en 2021?
Zie voor het antwoord, het antwoord bij vraag 73.
78
Als het budget voor onderwijsachterstanden de afgelopen jaren is
afgenomen, hoe kunnen leraren merken dat er ook daadwerkelijk
minder achterstandsleerlingen in hun klassen zitten?
Zie het antwoord op vraag 75.
79
Is er draagvlak in de sector en bij gemeenten voor een jaarlijkse
verlaging van het budget voor onderwijsachterstanden?
Er zijn ramingsbijstellingen doorgevoerd tot en met 2020 in het onderwijsachterstandenbudget voor scholen en gemeenten, vanwege een
autonome daling van het aantal leerlingen en de stijging van het
opleidingsniveau van ouders. Er is kennisgenomen van de zorgen van de
sector en gemeenten wat betreft de omvang van het budget. Hier is uw
Kamer per Kamerbrief over geïnformeerd op 30 mei 2017.
80
Kunt u bevestigen dat de afgelopen jaren en nu nog steeds, een
hogere instroom van asielzoekersleerlingen via gezinshereniging
heeft plaatsgevonden? Kunt u aangeven of in het budget voor
onderwijsachterstanden rekening hiermee wordt gehouden?
Er is de afgelopen jaren sprake van een hogere instroom van asielzoekerskinderen. Uit de cijfers van DUO is echter niet te herleiden of de hogere
instroom van asielzoekerskinderen het gevolg is van gezinshereniging. In
de begroting voor het primair onderwijs is rekening gehouden met een
hogere instroom van asielzoekerskinderen (zie daarvoor ook het antwoord
bij vraag 74).
81
Wat is de uitsplitsing van het onderdeel «opdrachten» ter grootte
van 12 miljoen met uitzondering van het deel van 16,6 procent
dat juridisch is verplicht? Wat is de uitsplitsing van het juridisch
verplichte onderdeel?
Het juridisch verplichte onderdeel bestaat uit de aangegane verplichtingen
voor onderwijsachterstanden en groepsgrootte, werkzaamheden CBS en
CPB in het kader van de nieuwe gewichtenregeling, uitvoeringskosten
DUS-I en DUO, uitvoeringskosten bovenwettelijke werkloosheidsuitkering
PO, uitvoeringskosten regeling Green Deal, de webredactie van websites
passend onderwijs en leerlingdaling en diverse kleine posten.
In de loop van het jaar wordt het niet-juridische deel onder andere
aangewend voor onderzoek naar effectiviteit van VVE, Pre-cool en
tweetalig onderwijs, ouderbetrokkenheid, regeling teambeurs en de
organisatie van de schoolleiderstop (nationaal en regionaal).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

24

82
Welke managementafspraken zijn gemaakt tussen het bestuursdepartement en DUO onder het kopje «Bijdrage aan agentschappen»?
De managementafspraak die tussen het departement en DUO gesloten is,
is er op gericht dat DUO haar taken op een adequate manier kan
uitvoeren. In de managementafspraak wordt meer gedetailleerd
vastgelegd hoe DUO haar taken als uitvoeringsorganisatie zo goed
mogelijk uitvoert. Daartoe worden met name afspraken gericht op
prestatie-indicatoren, aanpassingen systemen naar aanleiding van wet- en
regelgeving, financiering, organisatie en bedrijfsvoering vastgelegd. Deze
afspraak wordt in een strak planning- en controlproces gemonitord en
waar nodig vindt gedurende het jaar bijsturing plaats.
83
In hoeverre kunnen scholen meerjarig zekerheid ontlenen aan de
middelen in de prestatiebox, gelet op het feit dat deze middelen
volgen uit het bestuursakkoord? Kan de prestatiebox als
meerjarige instellingssubsidie worden verstrekt, met het oog op
de looptijd van beleidsagenda’s? Welke mogelijkheden zijn er om
de stabiliteit van de bekostiging voor scholen te vergroten?
Op basis van de regeling prestatiebox heeft de Minister per schooljaar een
bijzondere bekostiging verstrekt aan het bevoegd gezag tot en met
2019/2020. De regeling heeft dus dezelfde looptijd als het bestuursakkoord. Het budget is als een structurele reeks in de begroting opgenomen.
Op basis van de tussenmeting in 2017 wordt bezien of bijsturing nodig is.
De Minister kan op basis van de resultaten op sectorniveau, besluiten om
deze regeling met ingang van het daaropvolgende schooljaar wijzigen.
84
Hoe was de verdeling voor ondersteuningsmiddelen die naast de
basisondersteuning beschikbaar zijn voor zware en lichte
ondersteuning van 2015 tot en met 2017?
In onderstaande tabel staat hoe de verdeling was van de ondersteuningsmiddelen zowel voor de zware als lichte ondersteuning in de jaren 2015
tot en met 2017. De stijging van de beschikbare bedragen komt met name
door het toevoegen van de loon- en prijsbijstelling.
(bedragen x € 1 miljoen)
Lichte ondersteuning – Samenwerkingsverbanden primair
onderwijs
Zware ondersteuning – Clusters 1 en 2
Zware ondersteuning – Samenwerkingsverbanden
primair onderwijs
Zware ondersteuning – Samenwerkingsverbanden
voortgezet onderwijs
Totaal ondersteuningsmiddelen

2015

2016

2017

360
230

360
230

355
245

525

525

530

520
1635

535
1650

560
1690

85
Is er voor het aanbod van cursussen digitale vaardigheden, die
vanaf 2018 per ministeriële regeling mogelijk worden gemaakt,
extra budget beschikbaar?
Vanaf 2018 kunnen gemeenten bij hun aanpak van laaggeletterdheid het
budget voor volwasseneneducatie niet alleen inzetten voor opleidingen
taal en rekenen, maar ook voor opleidingen digitale vaardigheden. Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

25

kunnen gemeenten met het bestaande budget de diverse groepen
laaggeletterden beter bedienen.
86
Welke overwegingen liggen eraan ten grondslag dat een leerling
die in het voorexamenjaar een centraal examen voor een vak al
met goed gevolg heeft afgesloten, maar zèlf graag opnieuw een
examen voor dit vak wil afleggen in verband met een programma
nieuwe stijl, de pas wordt afgesneden en deze in het eindexamenjaar voor de overige vakken, niet ook dit examen nieuwe stijl
opnieuw mag afleggen? Hoe past deze blokkade bij het streven
om het aandeel toptalentleerlingen dat zich vaak of bijna altijd
verveelt, omdat de lesstof te makkelijk is of omdat hij/zij eerder
klaar is dan de rest, te reduceren tot 25 procent in 2018?
Het eindexamen in het voortgezet onderwijs is een gesloten entiteit, met
één herkansingsmogelijkheid, waarvoor je kunt zakken of slagen. Dit
betekent dat een vak behorend tot het eindexamen slechts éénmaal
afgesloten kan worden met een eindcijfer. Anders zou er sprake zijn van
extra herkansingsmogelijkheden. Toptalenten hoeven zich niet te vervelen
als zij een examen in een voor(voor)laatste leerjaar afsluiten, omdat zij
bijvoorbeeld extra vakken kunnen volgen in aanvulling op het minimaal
benodigde eindexamenpakket. Ook is meer inhoudelijke uitdaging
mogelijk door vakken te vervangen door hetzelfde vak op een hoger
niveau. Met maatwerkopties zoals deze kunnen scholen ervoor zorgen dat
leerlingen voldoende worden uitgedaagd, passend bij hun eigen niveau.
87
Hoeveel klassen in het voortgezet onderwijs hebben 30 of meer
leerlingen?
Aangezien het aantal en de omvang van groepen in het voortgezet
onderwijs niet landelijk wordt geregistreerd kan op deze vraag geen
precies antwoord gegeven worden. Op basis van het op 20 december
2016 aan uw Kamer gezonden onderzoek van Regioplan naar groepsgrootte in het voortgezet onderwijs kan echter geconcludeerd worden dat
verreweg het grootste aantal klassen in het voortgezet onderwijs minder
dan 30 leerlingen telt. Onderstaande tabel geeft, over alle leerjaren heen,
het percentage van groepen van 30 of meer leerlingen dat op het rooster
voorkomt.
Schoolsoort

Percentage groepen met 30 of meer leerlingen

Praktijkonderwijs
Vmbo beroepsgerichte leerwegen
Vmbo theoretische leerweg
Havo
Vwo

0%
7%
7%
15%
13%

88
Hoeveel leerlingen zaten er drie maanden of langer thuis zonder
passend onderwijsaanbod van 2014 tot en met 2017 in absolute
getallen in het voortgezet onderwijs?
Op basis van de beschikbare cijfers kan alleen inzicht worden gegeven in
het totaalaantal leerlingen dat drie maanden of langer niet ingeschreven
stond op een school en langer dan drie maanden ongeoorloofd aanwezig
was. Het is niet bekend welke leerlingen binnen deze groep niet
ingeschreven stonden of ongeoorloofd aanwezig waren, omdat zij geen
passend onderwijsaanbod hebben ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

26

In het schooljaar 2014/2015 waren in het voortgezet onderwijs 441
leerplichtige leerlingen langer dan 3 maanden niet ingeschreven op een
school en 1.164 langer dan 3 maanden ongeoorloofd afwezig. In totaal
waren dus 1.605 kinderen langer dan drie maanden thuis zonder
onderwijs.
In het schooljaar 2015/2016 waren dat 1.873 leerlingen, waarvan er 479
langer dan drie maanden niet stonden ingeschreven op een school en de
overige 1.394 leerlingen langdurig verzuimden. Nieuwe cijfers over het
afgelopen schooljaar worden momenteel bij de gemeentes opgevraagd in
de jaarlijkse leerplichttelling. Deze worden voor het einde van het jaar aan
uw Kamer toegestuurd.
89
Hoeveel leraren zijn er werkzaam in het voortgezet onderwijs?
In het voortgezet onderwijs werken 76.200 leraren (61.100 fte).
90
Hoeveel scholen/welk percentage heeft Vensters ingevuld?
Uit gegevens van de VO-Raad blijkt dat 92 procent van de schoolvestigingen gegevens volledig heeft ingevuld in Vensters (teldatum: september
2017).
91
Op welke wijze(n) houdt de Onderwijsinspectie in het vizier hoe
de klassengrootte op individuele scholen voor voortgezet
onderwijs zich ontwikkelt? Berust het op keuzes en beslissingen
van de schoolleiding als er op een school sprake is van klassen
van 33 of meer leerlingen? Kan het voorkomen dat de sobere
bekostiging scholen in dezen geen andere keuze laat?
De Inspectie houdt geen toezicht op de omvang van groepen in het
voortgezet onderwijs. Uit het in het antwoord op vraag 87 genoemde
onderzoek van Regioplan naar groepsgrootte in het voortgezet onderwijs
komt naar voren dat onderwijskundige en pedagogische afwegingen
dominant zijn bij het bepalen van de groepsgrootte. Praktische redenen,
zoals het aantal leerlingen dat verdeeld moet worden over de verschillende groepen, en het aantal leerlingen dat een bepaald vak kiest en
daarmee samenhangend de verschillende lesroosters spelen uiteraard
ook een rol, evenals de financiële ruimte die de school heeft. In de regel
worden keuzes voor verschillende groepsgrootten bewust gemaakt op
grond van onderwijskundige redenen, zoals de mogelijkheid om een
breder vakkenpakket aan te bieden, de samenstelling van de leerlingenpopulatie op de school, de onderwijskundige visie van de school en de aard
van de schoolfase en van de verschillende vakken.
92
Hoeveel leerlingen zijn er sinds de invoering van het passend
onderwijs van het speciaal onderwijs naar het regulier voortgezet
onderwijs overgestapt?
In de onderstaande tabel staat het aantal leerlingen dat op teldatum
1 oktober van een jaar (dus niet gedurende een schooljaar) vanuit het
(voortgezet) speciaal onderwijs in het regulier voortgezet onderwijs
(exclusief praktijkonderwijs) is ingestroomd. Vanuit het speciaal onderwijs
gaan in 2016 ongeveer 700 leerlingen naar het regulier onderwijs. Dit zijn
respectievelijk ongeveer 40 en 110 leerlingen meer dan in 2015 en 2014.
Vanuit het voortgezet speciaal onderwijs gaan in 2016 ongeveer 790

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

27

leerlingen naar het regulier voortgezet onderwijs. Dit zijn respectievelijk
ongeveer 130 en 120 leerlingen minder dan in 2015 en 2014.
Tabel: Instroom in het regulier vo naar herkomst (Aantallen afgerond op tientallen;
bron: referentieraming 2017)

2012
2013
2014
2015
2016

So

vso

510
480
590
660
700

720
760
910
920
790

Voor meer gegevens over leerlingaantallen in het voortgezet speciaal
onderwijs wordt verwezen naar de elfde voortgangsrapportage passend
onderwijs. Daar wordt vermeld dat in het regulier voortgezet onderwijs
(inclusief praktijkonderwijs) sprake is van stijgende leerlingaantallen,
terwijl in het voortgezet speciaal onderwijs de leerlingaantallen (licht)
dalen. Percentueel is het beeld anders: vanaf 2015 is er na een aantal jaren
van stijging een daling te zien. In 2016 ligt het percentage leerlingen in het
voortgezet speciaal onderwijs lager dan in 2011. Het is nog te vroeg om te
kunnen beoordelen of dit een effect van de invoering van passend
onderwijs is geweest.
93
Kunt u bevestigen dat in de begroting staat vermeld dat er in
2016 966.200 leerlingen staan ingeschreven in het voortgezet
onderwijs, terwijl OCW in cijfers aangeeft dat in het schooljaar
2016–2017 er 960.400 zijn?
Op «Onderwijs in Cijfers» worden de leerlingen in het voortgezet
onderwijs die worden uitbesteed aan het VAVO niet meegeteld. Deze
leerlingen worden in de begrotingscijfers wel meegeteld.
94
Is er bij de raming in tabel 3.2 inzake Kengetallen bij het totaal
aantal scholen rekening gehouden met krimp?
Het aantal scholen zoals weergegeven in tabel 3.2 wordt jaarlijks
geactualiseerd op basis van de feitelijke situatie. In de cijfers is geen
rekening gehouden met de mogelijke invloed van krimp op het aantal
scholen.
95
Waarom blijft de prognose voor het aantal scholen gelijk, terwijl
het aantal leerlingen afneemt?
Zie het antwoord op vraag 94.
96
Waarvoor is de 35,5 miljoen euro die bij de prestatiebox voortgezet onderwijs erbij komt specifiek bestemd?
De € 35,5 miljoen is bestemd voor met name ICT-ondersteuning en
basisvaardigheden van startende leraren (bevoegd en permanent
bekwaam).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

28

97
Wordt de 9 miljoen euro voor de pilots zomerscholen voortaan via
de prestatiebox bekostigd? Zo ja, worden deze middelen
specifiek daarvoor bestemd binnen de prestatiebox?
De pilots zomerscholen worden met ingang van 2018 via de prestatiebox
bekostigd. De huidige middelen voor de pilots zomerscholen worden
daarvoor toegevoegd aan de prestatieboxregeling.
98
Kunt u de uitgaven aan het leerplusarrangement en de eerste
opvang nieuwkomers uitsplitsen?
De begrote uitgaven voor het leerplusarrangement zijn € 46,7 miljoen en
de begrote uitgaven voor de eerste opvang nieuwkomers zijn € 62,9
miljoen.
99
Kunt u uiteenzetten waaraan de bijdrage aan DUO wordt
besteed?
DUO voert voor OCW een aantal wettelijke (kern)taken uit zoals het
bekostigen van onderwijsinstellingen, het uitvoeren van het stelsel van
studiefinanciering, tegemoetkoming onderwijsbijdragen, schoolkosten en
lesgeld. Deze werkzaamheden zijn gericht op instellingen, (ex-studenten,
leraren en dergelijke).
DUO beheert ook registers, zoals het verzuim-, leraren- en diplomaregister, en het examenloket vo.
DUO beschikt tevens over een grote hoeveelheid data en verrijkt deze
gegevens tot informatie producten die gebruikt worden voor beleidsvorming door het departement, veld en ketenpartners.
Daarnaast verzorgt DUO de organisatie van de (Staats)examens en de
uitvoering van de regeling lerarenbeurs.
100
Klopt het dat de bijdrage aan het College voor Toetsen en
Examens fors terugloopt vanaf 2018 en zo ja, waarom?
De begrotingsstand voor het College voor Toetsen en Examens (CvTE)
neemt vanaf 2018 af. Dit heeft een begrotingstechnische oorzaak. Het
budget voor het CvTE wordt gedurende het jaar opgehoogd door
bijdragen van het primair onderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneducatie. Deze wijzigingen op de begrotingsstand worden bij voor- en
najaarsnota verwerkt.
101
Op welke vergoeding voor leermiddelen hebben minderjarigen in
het voortgezet onderwijs recht? Op welke vergoeding voor
leermiddelen hebben minderjarigen in het mbo recht?
De schoolboeken en lesmaterialen die door de schoolleiding voor een
specifiek leerjaar worden voorgeschreven, zijn gratis voor leerlingen.
Scholen in het voortgezet onderwijs ontvangen hiervoor bekostiging.
Leerlingen hebben dus geen recht op een vergoeding voor lesmateriaal.
De afgelopen tijd zijn er diverse maatregelen genomen om gelijke kansen
in het onderwijs te bevorderen, zie de Kamerbrief. Minderjarige
mbo-studenten hebben sinds 1 januari 2017 recht op een studentenreisproduct. Daarnaast heeft de Minister voor studiejaar 2017/2018 € 10
miljoen beschikbaar gesteld voor het treffen van een voorziening om
schoolkosten voor minderjarige bol-studenten uit gezinnen met een laag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

29

inkomen te beperken. Dit is vastgelegd in de «Tijdelijke regeling
voorziening leermiddelen voor deelnemers uit minimagezinnen». Het geld
is via de lumpsum verdeeld over alle mbo-instellingen. Instellingen
hebben bij deze regeling zelf de ruimte om te bepalen welke voorzieningen ze aanbieden. De voorziening kan er bijvoorbeeld uit bestaan dat
de instelling het betreffende leermiddel zelf aanschaft en gratis dan wel
tegen een zeer geringe vergoeding in bruikleen geeft aan de desbetreffende deelnemer. Bij het beoordelen of een student in aanmerking komt
voor de voorziening leermiddelen, omdat de financiële situatie van de
wettelijke vertegenwoordigers van een student zodanig is dat hij niet zelf
de kosten voor de leermiddelen kan dragen, kunnen instellingen gebruikmaken van de expertise en de ondersteuning die de lokale Stichtingen
Leergeld kunnen bieden. Het bedrag van € 10 miljoen is tevens het
bedrag wat structureel beschikbaar is om de schoolkosten voor minderjarige bol-studenten uit minimagezinnen te beperken. Voor meer
informatie over de mogelijke structurele oplossing van de schoolkostenproblematiek verwijs ik u naar de Kamerbrief van 23 augustus
jongstleden.
102
Is bekend hoeveel studenten dit jaar in het mbo tussentijds
uitvallen?
Het aantal jongeren dat voortijdig uitvalt uit het mbo (tot 23 jaar) wordt
jaarlijks bekendgemaakt in februari. In schooljaar 2015/2016 waren dat er
17.927. Dit zijn voorlopige cijfers, het definitieve aantal voortijdige
uitvallers (vsv’ers) is in november bekend.
103
Is er sinds de invoering van de cascadebekostiging in het mbo
sprake van meer uitval van studenten dan voor de invoering van
de cascadebekostiging?
Het aantal voortijdig schoolverlaters (vsv’ers) is de afgelopen jaren stevig
gedaald. Deze daling heeft zich na de invoering van de cascadebekostiging voortgezet. Voorlopige cijfers laten zien dat t/m schooljaar 2015/16
het aantal vsv’ers jaarlijks is gedaald. Voor 2016/17 zijn de voorlopige
cijfers pas in februari 2018 beschikbaar.
104
Is de uitval bij allochtone mbo-studenten hoger dan bij
autochtone mbo-studenten?
Ja, de uitval zonder startkwalificatie (voortijdig schoolverlaten) is hoger
onder jongeren met een migrantenachtergrond. Het is wel zo dat deze
groep de laatste jaren een inhaalslag heeft gemaakt: de uitval onder deze
jongeren is harder gedaald dan onder jongeren zonder migrantenachtergrond.
105
Welke acties zijn er door zowel het ministerie als
mbo-instellingen ondernomen om ervoor te zorgen dat het
percentage mbo-studenten dat zich uitgedaagd voelt te laten
stijgen?
De mbo-instellingen werken continu aan het verbeteren van de kwaliteit
en de vernieuwing van hun onderwijs, om er zo voor te zorgen dat
mbo-studenten zich meer uitgedaagd voelen tijdens hun opleiding. De
Minister ondersteunt de instellingen o.a. door via de kwaliteitsafspraken
extra middelen beschikbaar te stellen. Deze middelen worden onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

30

andere ingezet voor de professionalisering van bijvoorbeeld docenten,
zodat zij beter in hun lessen in staat zijn om alle mbo-studenten op hun
eigen manier uit te dagen. Een ander belangrijk onderdeel van de
kwaliteitsafspraken is het stimuleren van excellent vakmanschap bij
mbo-studenten. Ook wordt er gewerkt aan internationaliseringsprogramma’s, het volgen van extra taalonderwijs door mbo-studenten en
activiteiten gericht op het verwerven van specifieke branchecertificaten,
bovenop het reguliere programma.
106
Waarom is 48 procent van de mbo-studenten niet tevreden over
zijn of haar school en studie?
Niet 48 procent is ontevreden over zijn of haar school of studie, maar
slechts 22 procent. De overige 26 procent bestaat uit studenten die een
neutrale positie innemen. Deze indicator van Job monitor is een samenvatting van twee vragen aan studenten, namelijk of men opnieuw
respectievelijk voor deze opleiding en voor deze school zou kiezen. Naar
de redenen daarvan wordt niet gevraagd.
107
Kunt u aangeven hoeveel procent van de leraren op dit moment
staat ingeschreven in het lerarenregister?
Er hebben zich 83.000 leraren ingeschreven in het vrijwillige lerarenregister. Dat is ruim 33 procent van de leraren in het po, vo en mbo.
108
Hoeveel volwassenen nemen deel aan een bbl-opleiding (beroepsbegeleidende leerweg)?
Op 1 oktober 2016 volgden, inclusief groen onderwijs, 100.900
mbo-studenten een bbl-opleiding. Daarvan was 86.900 (86 procent)
volwassen, dus 18 jaar of ouder, en 35.400 (35 procent) 25 jaar of ouder.
109
Kunt u specificeren hoe de genoemde nauwe samenwerking
tussen onderwijsinstellingen en hun regionale partners vorm
krijgt?
De vorm en intensiteit van deze samenwerking verschilt enorm per regio
en sector. De afgelopen jaren is er met het Techniekpact en het Zorgpact
gestimuleerd dat regionale partijen elkaar opzoeken en samen gaan
werken om maatschappelijke uitdagingen in goede banen te leiden. Dit
wordt ook gestimuleerd vanuit het Regionaal investeringsfonds mbo.
Begin 2017 is de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de
tussenevaluatie van het Regionaal investeringsfonds mbo (RIF). Op basis
van deze tussenevaluatie is besloten om de regeling voor 2018 met een
jaar te verlengen, zodat een nieuw kabinet over verdere toekomst na 2018
kan besluiten.
110
Kunt u toelichten wat de succesfactoren zijn voor de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en hun regionale partners?
Met het regionaal investeringsfonds zijn in drie jaar tijd 103 regionale
samenwerkingsverbanden tot stand gekomen. Kenmerkend voor het
investeringsfonds, en ook een van de succesfactoren, is dat de subsidie
aangevuld dient te worden met twee derde cofinanciering vanuit de
andere betrokken organisaties, waaronder het bedrijfsleven. Door deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

31

gezamenlijke inspanning wordt een bijdrage geleverd aan het beter
voorbereiden van jongeren op de arbeidsmarkt en worden bedrijfsleven,
brancheorganisaties, het voortgezet en hoger onderwijs en overheden als
partner actief betrokken bij de vormgeving van het middelbaar beroeps
onderwijs. Begin 2017 is de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van
de tussenevaluatie van het Regionaal investeringsfonds mbo (RIF). Het RIF
fungeert als een katalysator voor de concretisering van initiatieven. Het
RIF zorgt voor kwalitatief betere plannen doordat er eisen worden gesteld
aan de aanvraag.
111
Kun u toelichten of en waar het niet voldoende lukt om de
samenwerking tussen onderwijsinstellingen en hun regionale
partners tot stand te brengen?
In de eerder genoemde tussenevaluatie van het Regionaal investeringsfonds mbo (zie vraag 110) wordt geconcludeerd dat RIF-verbanden een
goede landelijke spreiding hebben. Wel valt op dat RIF-aanvragen vaker
voorkomen in sectoren met een bestaande netwerk- en samenwerkcultuur. Vanuit de uitvoering en ondersteuning van het RIF wordt expliciet
ingezet op de sectoren waar samenwerking lastiger blijkt. Zo is vanuit het
Zorgpact intensief in de regio ingezet op meer en betere aanvragen,
omdat deze in de beginperiode achter bleven. Inmiddels is er een mooie
inhaalslag geweest en zijn er 18 aanvragen RIF vanuit Zorg en welzijn
toegekend.
112
Waarom wordt vanaf dit jaar geen geld meer uitgetrokken voor
de plusvoorzieningen overbelaste jongeren en wijkscholen?
De regeling plusvoorzieningen overbelaste jongeren en wijkscholen is
onder de regeling Regionaal Programma VSV voortgezet. Vanaf 2018
worden deze middelen verantwoord op het budget van het regionaal
programma.
113
Hoeveel geld geven gemeenten uit aan scholing van jongeren
tussen 16–27 jaar?
Daarover zijn geen gegevens beschikbaar.
114
Op welke wijze(n) is voor mbo-instellingen, bedrijfsleven en
bijvoorbeeld regionale overheden zoal aantoonbaar te maken dat
hun aanvraag bij het Regionaal Investeringsfonds bijdraagt aan
een betere aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt?
Bij het indienen van een aanvraag dienen samenwerkingsverbanden
middels een plan van aanpak, een regiovisie en een meerjarenbegroting
aan te tonen dat hun aanvraag bijdraagt aan het hoofddoel van de
regeling, een verbeterde aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. De aanvragen worden vervolgens getoetst op basis van de vijf
criteria uit de regeling Regionaal investeringsfonds mbo. Een subsidieaanvraag wordt op deze criteria beoordeeld door de beoordelingscommissie.
115
Kunt u inzicht geven in zowel de verdeling van als de mate
waarin middelen van het resultaatafhankelijke budget zijn
toebedeeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

32

Het resultaatafhankelijk budget is als volgt onder de volgende middelen
toebedeeld: Studiewaarde € 107 miljoen, BPV € 60 miljoen, VSV
prestatiebekostiging € 36,5 miljoen. Het totaalbedrag van het resultaatafhankelijke budget is beschikbaar voor verdeling onder de bekostigde
mbo-instellingen, afhankelijk van de door hen behaalde resultaten. Omdat
de resultaten die de basis vormen voor de verdeling van het bedrag dat in
2018 in de begroting is opgenomen nog niet beschikbaar zijn, kunnen wij
dit inzicht over de mate waarin middelen zijn toebedeeld nog niet geven.
116
In hoeverre zit de verlenging met één jaar van de Subsidieregeling schoolmaatschappelijk werk verdisconteerd in het totale
budget, daar waar tot 2022 het budget hiervoor gelijk blijft in de
begroting?
De Subsidieregeling schoolmaatschappelijk werk in het mbo is verlengd
tot 1 januari 2019. Begin van 2018 zal een besluit worden genomen over
de voortzetting van deze regeling. De gevolgen van dit besluit zullen
daarna ook zichtbaar worden in de meerjarige begroting.
117
Hoeveel docenten worden door de middelen van de salarismix
benoemd in een hogere schaal?
Het exacte aantal docenten dat in een hogere schaal is benoemd is
moeilijk te bepalen, aangezien OCW niet beschikt over informatie per
docent. Door sociale partners is reeds geconstateerd en vastgesteld dat
een groot deel van de mbo-instellingen de doelstellingen van de
salarismix heeft behaald. Dit is gedaan aan de hand van een vergelijking
van de totale formatie bij start van de salarismix en het bereikte resultaat.
118
In hoeverre en hoe fungeren inmiddels spijbelrechters, waar de
Kamer in 2005 met de motie van het lid Wolfsen c.s. (Kamerstuk
30 300 VI, nr. 40) om had gevraagd?
Om de Leerplichtwet effectiever te handhaven is in 2017 als opvolger van
een strafrechtelijke aanpak schoolverzuim een methodische aanpak
schoolverzuim ontwikkeld. Hierin staat de behandeling en afhandeling van
schoolverzuim en een proces-verbaal beschreven. Als het komt tot een
dagvaarding, dan is de kantonrechter bevoegd. In vrijwel alle arrondissementen behandelt de kinderrechter deze zaken – als plaatsvervangend
kantonrechter. Doordat zij zijn opgeleid in het jeugdrecht en jeugdstrafrecht is de pedagogische kennis over en de expertise met het toepassen
van jeugdstrafrecht geborgd in de behandeling van leerplichtzaken. Als er
ook sprake is van een misdrijfzaak tegen dezelfde minderjarige, wordt
deze gecombineerd op zitting gebracht om de samenhang in de afdoening
te bevorderen. De snelheid waarmee een zaak is afgehandeld, blijft een
aandachtspunt. De Minister van Veiligheid en Justitie heeft de Kamer per
brief van 28 juni 2017 (Kamerstukken 29 279, nr. 389) meegedeeld dat het
versnellen van de doorlooptijden prioriteit krijgt.
119
Kunt u de hoogte van het budget, ook in relatie tot voorgaande
jaren, van de met één jaar verlengde regeling Tegemoetkoming
schoolkosten mbo toelichten?
In de brief aan de Tweede Kamer van 30 juni 2016 (Kamerstukken II,
vergaderjaar 2015/-2016, 34 300-VIII, nr. 155) over schoolkosten heeft de
Minister aangekondigd dat in 2016 incidenteel € 5 miljoen beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

33

zou worden gesteld om te zorgen dat niemand vanwege financiële
redenen geen mbo-opleiding zou kunnen volgen en de hoogte van de
schoolkosten niet de keuze voor het vervolgonderwijs bepaalt. Op 29 mei
2017 heeft de Minister de regeling verlengd naar studiejaar 2017/2018,
waarbij het budget is verdubbeld naar € 10 miljoen. Het bedrag van € 10
miljoen is tevens het bedrag wat structureel beschikbaar is om de
schoolkosten voor minderjarige bol-studenten uit minimagezinnen te
beperken.
120
Kunt u inzicht geven in het gebruik van de middelen Tegemoetkoming schoolkosten mbo?
De Tijdelijke regeling voorziening leermiddelen voor deelnemers uit
minimagezinnen is begin 2017 geëvalueerd door onderzoeksbureaus SEO
Economisch Onderzoek en Oberon. Voor meer informatie verwijs ik u naar
mijn Kamerbrief hierover en het rapport van SEO Economisch Onderzoek
en Oberon (Kamerstukken II, 2016/2017, 34 511, nr. 19).
121
Kunt u een overzicht geven van de verdeling van middelen van de
Subsidieregeling praktijkleren over de verschillende sectoren
waar een tekort aan gekwalificeerd personeel wordt verwacht?
Het is lastig om sectoren aan te wijzen waar een tekort aan gekwalificeerd
personeel verwacht wordt. Het kan zijn dat er op momenten sprake is van
verwachte tekorten in een beroep (bijvoorbeeld verpleegkunde mbo4), in
een beroepsgroep (bijvoorbeeld installatietechniek) of zelfs in een hele
sector (bijvoorbeeld bouw). Het is op dit moment niet duidelijks of de
verwachte tekorten zich in de toekomst ook in deze sectoren daadwerkelijk
gaan voordoen.
122
Heeft u inzicht in het aantal bereikte studenten bij de regeling
tegemoetkoming schoolkosten? Kan hiervan een overzicht
worden gegeven van de afgelopen tien jaren?
Uit de door onderzoeksbureaus SEO Economisch Onderzoek en Oberon
uitgevoerde evaluatie blijkt niet hoeveel studenten er met de Tijdelijke
regeling voorziening leermiddelen voor mbo-studenten uit minimagezinnen zijn bereikt. Wel is onderzocht hoe groot de doelgroep van de
regeling is. Uitgaand van het besteedbaar inkomen in 2014 komt 13,5
procent van de mbo’ers uit een minimagezin. Wanneer al deze studenten
een aanvraag zouden indienen, zijn dat er in totaal 18.519. Een overzicht
van het bereik van de regeling van de afgelopen tien jaar is niet
beschikbaar, aangezien de regeling pas sinds studiejaar 2016/2017 van
kracht is gegaan.
123
In welke mate zullen de middelen die als bijdrage aan het
actieplan «Tel mee met Taal 2016–2018» door de Ministeries van
OCW, SZW en VWS beschikbaar worden gesteld, al in 2018
bijdragen aan de realisatie van het verzoek van de Kamer dat
vóór 2022 minimaal een derde van de laaggeletterden is bereikt
met taalcursussen, zoals uitgesproken in de motie van de leden
Asante en Van Meenen (Kamerstuk 28 760, nr. 63)?
Dit najaar ontvangt de Kamer de eerste voortgangsrapportage over de
uitvoering van het actieprogramma «Tel mee met Taal». Hierin wordt ook
het bereik van het actieprogramma in de eerste anderhalf jaar in kaart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

34

gebracht. Tevens zal in deze rapportage aandacht worden besteed aan de
gesprekken die hebben plaatsgevonden met gemeenten over de
uitvoering van de genoemde motie.
124
Welk budget was er afgelopen vijf jaar beschikbaar voor scholing
c.q. een leven lang leren voor volwassenen met een afgeronde
opleiding? Welk budget is hiervoor in 2018 beschikbaar?
Voor scholing c.q. een leven lang leren voor volwassenen met een
afgeronde opleiding, is in de OCW-begroting geen apart budget gealloceerd. Dit geldt voor de afgelopen jaren en ook voor het jaar 2018.
Individuele uitgaven aan scholing zijn aftrekbaar van de inkomstenbelasting. Volwassenen die een diplomagerichte opleiding willen volgen,
kunnen zolang hun inschrijving voldoet aan de eisen een publiek
bekostigde mbo- of ho-opleiding volgen.
125
Waarom zijn er geen streefwaarden geformuleerd voor de
indicatoren omtrent vergroten studiesucces en studententevredenheid?
Zoals in voetnoot 3 op pagina 59 van de begroting staat aangegeven, is er
geen landelijk streefdoel omdat de prestatieafspraken in het hoger
onderwijs per instelling zijn gemaakt. In november 2016 heeft de
eindbeoordeling van deze prestatieafspraken in het hoger onderwijs
plaatsgevonden. Er zijn nog geen nieuwe kwaliteitsafspraken waaraan
indicatoren gekoppeld kunnen worden. Besluitvorming hierover is aan
een nieuw kabinet.
126
Wat is de samenhang tussen de beter dan verwachte uitstroom
van betaopleidingen, de dreigende numeri fixi bij de technische
universiteiten en de vraag naar bèta-afgestudeerden op de
arbeidsmarkt?
Voor 2016 was de streefwaarde aandeel afgestudeerden bètatechniek in
het wo 22 procent. Dit aandeel is mede door het in 2013 gestarte
Techniekpact echter uitgekomen op 25 procent. In de afgelopen jaren is de
instroom in het wo flink verhoogd, en kiest inmiddels 36 procent van de
studenten die aan een wo-opleiding beginnen, voor een opleiding in de
bètatechniek. Die vele extra bètastudenten zijn ook noodzakelijk: de
arbeidsmarkt verwacht voor de komende jaren veel extra hoogopgeleide
technici nodig te hebben.
Tegelijkertijd mogen we de onderwijskwaliteit niet uit het oog verliezen,
en is er door een beperkt aantal opleidingen de keuze gemaakt om minder
hard te groeien, dan waar de arbeidsmarkt om vraagt. Voor afgestudeerde
technici is zowel technische kennis als een brede vorming (bildung) van
belang. De Minister vindt het een verstandige keuze om de onderwijskwaliteit leidend te laten zijn in de groeiambities. In de komende jaren is de
verwachting dat het aantal en aandeel afgestudeerden bètatechniek nog
verder zal toenemen.
127
Welke factoren liggen ten grondslag aan de afgenomen tevredenheid van studenten over uitdaging in het onderwijs?
Na een periode van daling ingezet in 2011/2012, stijgt sinds 2014 de
tevredenheid van studenten over uitdagend onderwijs (zie onderstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

35

tabel voor de ontwikkeling van 2010 t/m 2016). Universiteiten en
hogescholen hebben de afgelopen jaren veel gedaan om het onderwijs
uitdagender te maken, door onder andere honoursprogramma’s,
ondernemerschap en internationalisering. Daarnaast is ook het onderwijs
in het eerste bachelorjaar geïntensiveerd naar minimaal 12 uur per week.
Studenten in het hoger onderwijs zijn in 2016 over vrijwel alle onderwerpen positiever dan in 2015.

Percentage studenten dat tevreden is
over: uitdagend onderwijs

Hbo
Wo

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

58
68

59
69

58
69

57
66

54
65

54
66

56
67

Bron: OCW Studentenmonitor hoger onderwijs 2001–2016.

128
Wat vindt u van de percentages studenten die tevreden zijn met
uitdagend onderwijs in 2016–2017 (hbo: 56 procent, wo: 67
procent)? In hoeverre ziet u manieren om deze percentages in de
toekomst te verhogen?
De voortgang is nog niet voldoende, daarom zullen de komende jaren de
middelen vanuit het studievoorschot worden ingezet om de kwaliteit van
het hoger onderwijs een extra impuls te geven, en daarmee het onderwijs
ook uitdagender te maken. Allereerst is het nodig het onderwijs kleinschaliger en intensiever te maken. Daarnaast heb ik in de Strategische Agenda
Hoger Onderwijs en Onderzoek 2015–2025 «De waarde(n) van weten» het
begrip talentprogramma’s geïntroduceerd, als een paraplu voor een scala
aan initiatieven gericht op talentontwikkeling. Verder is er een aantal
plannen die kunnen bijdragen aan het uitdagender maken van het
onderwijs al in gang gezet: de vorig jaar voor het eerst uitgereikte
Comeniusbeurzen voor docenten en onderwijsleiders, de binnenkort uit te
brengen call voor onderwijsonderzoek om zo inzicht te krijgen in de
effectiviteit van onderwijsvernieuwingen en de dit jaar afgesloten City
Deal Kennis Maken gericht op het creëren van de samenleving als
leeromgeving.
129
Hoe kan worden verklaard dat hbo-afgestudeerden de afgelopen
jaren meer tevreden zijn geraakt over hun startpositie op de
arbeidsmarkt, terwijl de alumni in het wo juist minder tevreden
zijn geworden? Kunnen deze cijfers worden uitgesplitst naar
alfa-, bèta- en gammastudies?
Zoals in voetnoot 8 op pagina 59 van de begroting staat, zal er onderzoek
gedaan worden naar de daling van het percentage wo-gediplomeerden
dat aangaf dat de opleiding voldoende basis was om te starten op de
arbeidsmarkt. Over de uitkomsten van dit onderzoek wordt uw Kamer
uiterlijk juli 2018 geïnformeerd. De cijfers kunnen niet uitgesplitst worden
naar alfa-, bèta- en gammastudies, omdat die indeling niet in de enquêtes
wordt gehanteerd.
130
Wat is de reden dat wordt verwacht dat het aantal deeltijdstudenten hoger beroepsonderwijs (hbo) en wetenschappelijk
onderwijs (wo) gaat afnemen?
In de referentieraming worden de trends in de onderwijsdeelname
geëxtrapoleerd, waarbij rekening wordt gehouden met de bevolkingsprognose van het CBS. Aan de hand van deze trends wordt verwacht dat
het aantal studenten aan deeltijdopleidingen de komende jaren zal gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

36

dalen, zowel in het hbo als in het wo. Deze raming staat los van beleidsmatige beslissingen, zoals de keuze van de instellingen zelf om te
voorzien in meer of minder deeltijdopleidingen. Er is de afgelopen jaren
beleid gevoerd om het deeltijd hoger onderwijs voor werkenden
aantrekkelijker te maken, en zo de dalende trend in studentenaantallen te
keren. Zo is vanaf september 2017, als onderdeel van het studievoorschot,
het levenlanglerenkrediet beschikbaar. Ook lopen er in het hbo pilots
gericht op een meer flexibel aanbod van deeltijdonderwijs en experimenten met vraagfinanciering, die ook als doel hebben de vraag naar
deeltijd hoger onderwijs te stimuleren. De effecten van deze maatregelen
zijn nog niet goed in te schatten en zijn dan ook niet meegenomen in de
meest recente Referentieraming.
131
Hoe kunt u verklaren dat de onderwijsuitgaven per hbo-student
daalt in 2019 en vervolgens weer stijgt?
De onderwijsuitgaven per student zijn in 2019 circa € 40 lager dan in 2018.
Deze lichte daling komt met name door de overboeking van € 9 miljoen in
2019 naar het Ministerie van SZW in het kader van de invoering van de
transitievergoeding voor bijzonder onderwijs via de Wet werk en
zekerheid (WWZ) en vanwege een overboeking van € 2,6 miljoen in 2019
voor het gelijke kansenprogramma vanuit beleidsartikel 6 hbo naar
beleidsartikel 4 mbo. De stijging in de onderwijsuitgaven per student
vanaf 2020 wordt verklaard door de oploop in de middelen studievoorschot. Zie tabel 6.5 voor de exacte omvang van de (oploop in de)
studievoorschot middelen (pagina 69 van de begroting).
132
Waar stijgen de uitgaven per student in het hoger onderwijs tot
en met 2021?
De stijging in de onderwijsuitgaven per student de komende jaren komt
door de oploop in de middelen studievoorschot. Zie voor de exacte
bedragen van de studievoorschotmiddelen tabel 6.5 (pagina 69 van de
begroting).
133
Welke nieuwe inzichten hebben ertoe geleid dat het totale aantal
hbo-studenten vanaf 2021–2022 lager is in de referentieraming
2017 dan in 2016?
Ten opzichte van de instroomdaling in 2015/16 is de instroom in 2016/17
iets toegenomen. Wel is de instroom in het hbo lager dan de ramingen
van de jaren daarvoor aangaven, waardoor de raming voor 2020/2021 en
verder van het totaal aantal voltijd bachelorstudenten lager ligt dan de
raming van 2016. Zie hiervoor verder de publicatie van de Referentieraming 2017.
134
Neemt u het advies over van de Adviesgroep Leerlingen- en
Studentenramingen om onderzoek te doen naar het groter totaal
aantal ingeschreven hbo-studenten? Zo ja, wanneer kan de Kamer
de uitkomsten daarvan tegemoet zien?
De Adviesgroep Leerlingen- en Studentenramingen (ALS) doelt hierbij op
een interne analyse naar aanleiding van het in januari 2017 geconstateerde verschijnsel dat bij het hbo de instroom daalt, maar het aantal
ingeschreven studenten en het aantal gediplomeerden stijgt. Hiervoor
wordt een beknopte, technische analyse gemaakt voor de ALS. We

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

37

streven ernaar het resultaat hiervan openbaar te ontsluiten. Hetzij via het
rapport van de referentieraming, hetzij op www.onderwijsincijfers.nl.
135
In hoeverre is de forse daling van het aantal hbo-studenten met
19.500 in 2022/2023 ten opzichte van 2016/2017 enerzijds en de
stijging van het aantal wo-studenten met 24.500 in dezelfde
periode, in lijn met de ontwikkeling van meer profilering zoals
door de commissie-Veerman wenselijk werd geacht en van
selectieve toelating zoals door de universiteiten bepleit?
De stijging van het aantal studenten in het wo komt voor een groot deel
door de groei van het aantal internationale studenten. In het hbo is deze
groei veel kleiner. Ook speelt bij zowel de verwachte groei in het wo als bij
de afname in het hbo mee dat meer havisten kiezen voor het vwo en
minder vwo’ers kiezen voor het hbo. Voor ruime mogelijkheden voor
universiteiten om te selecteren aan de poort, zoals door de commissieVeerman bepleit, is in de afgelopen kabinetsperiodes niet gekozen. In de
ramingen is daar dus ook niet van uitgegaan. Op het terrein van profilering is wel het nodige gebeurd. Zoals ook de Reviewcommissie Hoger
Onderwijs en Onderzoek in haar laatste stelselrapportage (januari 2017)
aangeeft, is er (in lijn met de aanbevelingen van de commissie-Veerman)
sprake van een toenemend gedifferentieerd onderwijsaanbod.
136
Hoe komt het dat er vanaf 2018 een lichte stijging zit in de
begrote uitgaven aan DUO, om vervolgens weer te dalen?
De incidentele stijging op artikel hoger onderwijs wordt voornamelijk
veroorzaakt door de geraamde uitgaven voor het programma Doorontwikkelen BRON. De daling wordt met name veroorzaakt door de verwerking
van de ingeboekte taakstellingen (€ 44,1 miljoen) over de periode 2015
t/m 2018 zoals deze als geheel aan DUO is opgelegd.
Zie ook het antwoord op vraag 71.
137
Kunt u uiteenzetten waaraan de bijdrage aan DUO wordt
besteed?
DUO voert voor OCW een aantal wettelijke (kern)taken uit zoals het
bekostigen van onderwijsinstellingen, het uitvoeren van het stelsel van
studiefinanciering, tegemoetkoming onderwijsbijdragen, schoolkosten en
lesgeld. Deze werkzaamheden zijn gericht op instellingen, (ex-studenten,
leraren e.d.).
DUO beheert ook registers, zoals het verzuim-, leraren- en diplomaregister, en het examenloket VO.
DUO beschikt tevens over een grote hoeveelheid data en verrijkt deze
gegevens tot informatie producten die gebruikt worden voor beleidsvorming door het departement, veld en ketenpartners.
Daarnaast verzorgt DUO de organisatie van de (Staats)examens en de
uitvoering van de regeling lerarenbeurs.
138
Waarom is het budget voor «hoofdbekostiging» van de
hogescholen in 2019 bijna 200 miljoen euro lager dan in 2018,
terwijl er in 2019 slechts 161 miljoen euro beschikbaar is voor
«prestatiebox»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

38

De daling van circa € 40 miljoen tussen 2018 en 2019 is met name het
gevolg van de verwachte afname van studentenaantallen in het hbo en de
oorzaken zoals genoemd in het antwoord op vraag 131.
139
Waarom gaan de subsidies voor de regeling «stimulering
beta/techniek» en «overig» vanaf 2019 opeens fors naar beneden
(van 1.806 x € 1.000 naar 153 x € 1.000)?
De daling van het subsidiebudget op beleidsartikel 6 (hbo) vanaf 2019 kent
een aantal oorzaken. De subsidieregeling «stimulering Bèta/techniek» was
tijdelijk, de laatste betaling vond plaats in 2017. Met deze regeling werd de
ontwikkeling van drie Centres of Expertise (CoE’s) hbo gefinancierd. In
2018 en verder worden Centres of Expertise gefinancierd vanuit de 2
procent-middelen voor profilering en zwaartepuntvorming die gekoppeld
waren aan de oude prestatieafspraken. Verder is op de post «overig» door
opeenvolgende subsidietaakstellingen van voorgaande kabinetten
structureel vanaf 2016 nog slechts € 153.000 beschikbaar. Dat het bedrag
voor de jaren 2016 tot en met 2018 hoger is wordt veroorzaakt door
verplichtingen die voortvloeien in het kader van de uitvoering van de
Lerarenagenda en die overgeboekt zijn vanuit andere beleidsartikelen.
140
Welke verhouding bestaat er tussen het budget onder «deel
ontwerp en ontwikkeling» ten opzichte van het «onderwijsdeel
hbo» in vergelijking met de verhouding tussen «onderzoeksdeel
wo» ten opzichte van het «onderwijsdeel wo»?
De verhouding voor het jaar 2018 is als volgt:
Hbo

Bedrag

Aandeel

Onderwijsdeel
Ontwerp en ontwikkeling

€ 2.856 miljoen
€ 72 miljoen

97,5 procent
2,5 procent

Wo

Bedrag

Aandeel

Onderwijsdeel
Onderzoekdeel

€ 2.000 miljoen
€ 1.801 miljoen

52,6 procent
47,4 procent

141
Welk percentage van het «onderzoeksdeel wo» is te beschouwen
als verweven met het onderwijs en zou moeten meegroeien met
het aantal studenten, zoals betoogd wordt door de VSNU
(Vereniging Samenwerkende Nederlandse Universiteiten), en welk
deel van dit budget voor «onderzoeksdeel wo» is beschikbaar
voor hogescholen die wo-geaccrediteerde opleidingen verzorgen
zoals de Nationale hogeschool voor toerisme en verkeer (NHTV),
de Hanzehogeschool en de Hogeschool van Amsterdam?
Het «onderzoekdeel wo» van de bekostiging kent de volgende parameters:
(1) graden, (2) promoties, (3) voorziening onderzoek in bedragen en (4)
voorziening onderzoek in percentages. In de bekostiging van het aantal
verleende graden (diploma’s) komt de verwevenheid tussen onderwijs en
onderzoek in het verdeelmodel tot uitdrukking. Via deze parameter wordt
een vast percentage van 15 procent van het onderzoekdeel verdeeld op
basis van het aantal bekostigde graden. De omvang van het onderzoekdeel wordt, in tegenstelling tot het onderwijsdeel, niet gecorrigeerd
voor studentengroei. In de Kamerbrief Bekostigingssystematiek hoger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

39

onderwijs wordt een onderzoek naar de relatie tussen onderzoekfinanciering en de veroorzakers van kosten van onderzoek aangekondigd. De
Tweede Kamer zal over de uitkomsten van dit onderzoek worden
geïnformeerd. Het «onderzoekdeel wo» is niet beschikbaar voor
hogescholen die wo-geaccrediteerde opleidingen verzorgen. Andersom
geldt ook dat het «deel ontwerp en ontwikkeling hbo» niet beschikbaar is
voor universiteiten die hbo-opleidingen verzorgen.
142
In hoeverre kan gewaarborgd worden dat de activiteiten van de
Landelijke Studentenvakbond (LSVb) en het Interstedelijk
Studentenoverleg (ISO) daadwerkelijk het algemeen belang van
de studenten waarborgt? Zijn hier voorbeelden van?
De Landelijke Studentenvakbond (LSVb) en het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) stellen met het oog op de uitoefening van de belangenbehartiging van studenten jaarlijks een activiteitenprogramma op. Voor de
vaststelling van de subsidie dienen zij een activiteitenverslag en een
financieel verslag in. Aan de hand hiervan tonen zij aan dat de activiteiten
waarvoor subsidie is verleend, zijn verricht en dat is voldaan aan de
verplichtingen die aan de subsidie verbonden zijn. Voorwaarde voor de
subsidie is dat de in het activiteitenprogramma vermelde activiteiten van
belang zijn voor de positie van studenten binnen de instellingen en voor
de informatiebehoefte van de Minister ter onderbouwing van beleidsvoornemens. Deze activiteiten dienen studenten in het algemeen ten goede te
komen, de organisatie op centraal en decentraal niveau te versterken, de
positie van studenten in de medezeggenschapsorganen te verbeteren en
studenten op individueel niveau diensten te verlenen.
143
Kunt u activiteiten noemen van de genoemde organisaties in
tabel 6.6 die betrekking hebben op de belangenbehartiging van
studenten? Behartigen zij de belangen van studenten in het
algemeen of uitsluitend die van eigen leden?
De LSVb en het ISO zorgen ervoor dat het studentengeluid gehoord
wordt, hiermee behartigen zij de belangen van studenten in het algemeen.
Dit doen zij bijvoorbeeld in de Studentenkamer en het structurele overleg
met de Minister. Maar ook zijn zij de vaste gesprekspartner van de VSNU
en de Vereniging Hogescholen. Zoals in het antwoord op vraag 142 is
genoemd, is voorwaarde voor de subsidie dat de activiteiten van het ISO
en de LSVb studenten in het algemeen ten goede komen. Logischerwijs
zijn de algemene ledenvergaderingen uitsluitend voor leden, maar
overige activiteiten staan open voor alle studenten en ook in onderzoeken
en analyses die de organisaties uitvoeren wordt geen onderscheid tussen
leden en niet-leden gemaakt. Zo heeft het ISO het ISO on Tour, organiseren ze brainstormsessies, en helpen ze studenten met het Landelijk
Studenten Rechtsbureau. Ook de LSVb organiseert debatavonden, biedt
trainingen aan via Training Op Maat, adviseert via de Housing Hulplijn en
helpt studenten via de Studentenlijn.
144
Waarom lopen de totale uitgaven aan arbeidsmarkt- en
personeelsbeleid zeven jaar achtereen af?
De daling van de totale uitgaven aan arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
wordt voornamelijk veroorzaakt door het aflopen van tijdelijke subsidies,
zoals die voor «Impuls lerarentekorten vo en wetenschap en techniek
pabo», «Promotiebeurs voor leraren» en de «Projecten professionalisering». Verder blijft het budget voor onder andere de Lerarenbeurs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

40

meerjarig op gelijk niveau waardoor er per saldo vanaf 2018 minder
budget beschikbaar is voor de overige subsidies.
145
Welke «overige projecten» worden er gesubsidieerd?
De post «overige projecten» bestaat uit het budget voor de «Regeling
tegemoetkoming studiekosten onderwijsmasteropleidingen»
(€ 4,0 miljoen), en overige kleine posten.
146
Waarom loopt de reeks voor overige projecten die gesubsidieerd
worden vanaf 2018 flink af?
Zie vraag 144.
147
Welke bedragen van subsidie «Lerarenbeurs/zij-instroom» zijn er
beschikbaar voor subsidieregeling zij-instroom, respectievelijk
voor po, vo en mbo? Welke overwegingen liggen ten grondslag
aan deze verdeling van middelen tussen po, vo en mbo?
Voor 2018 geldt opnieuw een subsidieplafond van € 8 miljoen voor de
regeling subsidie zij-instroom voor po, vo en mbo. Dit bedrag wordt
verdeeld per onderwijssector op basis van het potentiele aantal
aanvragers, met gebruik van schotten tussen de verschillende sectoren.
Zodoende kan iedere sector naar verwachte behoefte aanspraak maken op
subsidie. Als in één van de sectoren budget over blijft, wordt dit naar
evenredigheid verdeeld over sectoren waar aanvragen zijn afgekeurd
vanwege het bereiken van het subsidieplafond.
Voor het komende jaar worden de subsidieplafonds voor de verschillende
sectoren nog vastgesteld en bekend gemaakt in de Staatscourant. Dit
gebeurt onder meer op basis van het aantal aanvragen in eerdere jaren en
de verwachte ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt. Daarbij
maken we ook gebruik van de uitkomsten van het onderzoek naar de
kostendekkendheid van de subsidie zij-instroom.
148
Wanneer kan de Kamer het plan verwachten om doorstroom van
onderwijsassistenten naar het beroep van leraar te stimuleren,
dat uitvoering geeft aan de motie Kwint (Kamerstuk 27 923
nr. 277)?
In het kader van het lerarentekort worden er momenteel verschillende
gesprekken met het onderwijsveld gevoerd over de rol van onderwijsassistenten op scholen. Hierbij worden ook de mogelijkheden van onderwijsassistenten verkend om door te stromen naar de pabo. De voortgang
van de verkenning wordt toegelicht in de voortgangsrapportage lerarentekort die uw Kamer dit najaar ontvangt.
149
Wanneer kan de Kamer de uitkomsten verwachten van het
onderzoek naar de kostendekkendheid van de subsidie
zij-instroom, naar aanleiding van de motie Bruins c.s. over de
regeling subsidie zij-instroom kostendekkend maken voor
scholen (Kamerstuk 27 923 nr. 239)?
Op dit moment bevindt het onderzoek zich in de afrondende fase. De
uitkomsten kunt u in november verwachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

41

150
Kunt u de ministeriële regeling (zoals beschreven in de Wet
Primair Onderwijs art. 176c, lid 6) doen toekomen, waarin de
hoogte van de bijdrage staat vastgesteld die de aanvrager van
een geschiktheidsonderzoek (welke vereist is om in aanmerking
te komen voor een subsidie in de zij-instroom regeling)
verschuldigd is aan de instelling die het onderzoek zal
verrichten?
Op dit moment wordt onderzoek gedaan naar de subsidieregeling
zij-instroom. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek wordt bepaald
of het wenselijk is de verschuldigde bijdrage bij ministeriële regeling vast
te stellen.
151
Hoe komt het dat de begrote uitgaven aan DUO eerst aflopen om
vanaf 2019 weer iets op te lopen?
De incidentele oploop op artikel studiefinanciering wordt voornamelijk
veroorzaakt door incidentele kosten van het project vernieuwing studiefinanciering (PVS) De geleidelijke oploop van de begrote uitgaven is het
gevolg van autonome groei als gevolg van de volumeafhankelijke
bijstelling studenten zoals overeengekomen tussen departement en DUO.
De daling wordt met name veroorzaakt door de verwerking van de
ingeboekte taakstellingen (€ 44,1 miljoen) over de periode 2015 t/m 2018
zoals deze als geheel aan DUO is opgelegd.
Zie ook het antwoord op vraag 71.
152
Kunt u uiteen zetten waaraan de bijdrage aan DUO wordt
besteed?
DUO voert voor OCW een aantal wettelijke (kern)taken uit zoals het
bekostigen van onderwijsinstellingen, het uitvoeren van het stelsel van
studiefinanciering, tegemoetkoming onderwijsbijdragen, schoolkosten en
lesgeld. Deze werkzaamheden zijn gericht op instellingen, (ex-studenten,
leraren e.d.).
DUO beheert ook registers, zoals het verzuim-, leraren- en diplomaregister, en het examenloket vo.
DUO beschikt tevens over een grote hoeveelheid data en verrijkt deze
gegevens tot informatie producten die gebruikt worden voor beleidsvorming door het departement, veld en ketenpartners.
Daarnaast verzorgt DUO de organisatie van de (Staats)examens en de
uitvoering van de regeling lerarenbeurs.
153
Wat wordt exact bedoelt met «overige uitgaven relevant» en
«overige uitgaven niet-relevant» (tabel 11.2)? Kunt u door middel
van een tabel toelichten waar deze uitgaven exact naar toe gaan?
Zo nee, waarom niet?
Door de prestatiebeurssystematiek kent de studiefinanciering het
onderscheid tussen uitgaven die relevant zijn voor het EMU-saldo en
daarmee het uitgavenkader en uitgaven die niet-relevant zijn. Posten
moeten soms worden verplaatst van de ene naar de andere categorie.
Bijvoorbeeld wanneer een student afstudeert, wordt zijn eerder
opgeboekte prestatiebeurs van de OV-kaart een gift. Het bedrag van de
prestatiebeurs was in eerste instantie niet-relevant, maar wordt bij
afstuderen relevant. Dat gebeurt via de «overige uitgaven».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

42

De overige uitgaven relevant bestaan uit verschillende (kleine) posten.
Hierin vallen bijvoorbeeld alle bedragen die voortkomen uit zogeheten
achterstallig lager recht. Dit wil zeggen dat studenten soms meer
studiefinanciering hebben gekregen dan waar ze recht op hadden.
Wanneer dit is geconstateerd en nog niet is omgezet in een rentedragende
lening, wordt dit bedrag op de relevante post overige uitgaven gezet. Wat
hier ook onder valt zijn diverse kwijtscheldingen. Het kan gaan om
leningen waarvan de maximale terugbetaaltermijn van 15-jaar is bereikt,
kwijtscheldingen van overleden (ex-)studerenden, kwijtscheldingen in
verband met handicap et cetera. De reden waarom deze post in 2017 zo
hoog is, heeft te maken met de boekingscorrectie waarover in het
antwoord van Kamervraag 46 de details te vinden zijn.
Onder de overige uitgaven niet-relevant vallen onder andere de kosten
prestatiebeurs reisvoorziening. Het betreft zowel de toekenningen als de
omzettingen. De relevante tegenhangers hiervan worden vermeld onder
de posten «reisvoorziening gift (R)» en «reisvoorziening prestatiebeurs
(R)». Daarnaast behoren ook de niet-relevante kwijtscheldingen tot deze
post en de afboeking van prestatiebeursbedragen die een definitieve
lening worden.
2018
Overige uitgaven relevant
Achterstallig Lager Recht
Kwijtscheldingen
Omzettingen
Overig
Caribisch Nederland

€ 79.086,97
€ 25.000,00
€ 31.871,00
€ 20.600,00
€ 5.647,00
€ -4.031,03

Overige uitgaven niet-relevant
Reisvoorziening prestatiebeurs

€ 89.326,15
€ 150.296,00
€ 792.043,00
€ -641.747,00
€ -60.970,00

waarvan toekenningen
waarvan omzettingen
Overig prestatiebeurs

154
In hoeverre is aantoonbaar dat de groei van de uitgaven voor de
aanvullende beurs bijdraagt aan de toegankelijkheid van het
hoger onderwijs en daarmee aan het aantal studenten uit minder
draagkrachtige milieus dat deelneemt aan het hoger onderwijs?
De groei van de uitgaven is het gevolg van een stijging in het aantal
studenten en van de verhoging van de maximale aanvullende beurs. De
invoering van het studievoorschot ging gepaard met een verhoging van
de aanvullende beurs met € 100 naar circa maximaal € 385. Voorafgaand
aan de invoering van het studievoorschot, zijn er diverse onderzoeken
uitgevoerd naar de deelname-effecten van een verhoging van de eigen
bijdrage aan het hoger onderwijs. Uit deze onderzoeken komt naar voren
dat het voor de toegankelijkheid van het onderwijs belangrijk is dat een
verhoging van de eigen bijdrage gepaard gaat met aanvullende financiële
maatregelen voor studenten van ouders met een lager inkomen. Dit
omdat deze groep gevoeliger is voor financiële prikkels dan studenten
met een hogere sociaaleconomische status, en daardoor sterker reageert
op een prijsverhoging. Maatregelen speciaal bedoeld voor deze groep
dempen dat effect. Bij afschaffing van de basisbeurs is de aanvullende
beurs verhoogd om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor de
lagere inkomensgroepen te borgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

43

155
Waarom blijven de bedragen voor het omzetten van de prestatiebeurs in een gift tot 2022 stijgen? Als de laatste generatie
prestatiebeursstudenten in 2015–2016 is begonnen en de
gemiddelde studieduur voor hbo-bachelor 4,4 jaar en wo-bachelor
4,5 jaar is, zou toch eerder dan 2022 een afname zichtbaar
moeten zijn?
De bedragen in tabel 11.9 betreffen uitgaven aan de aanvullende beurs.
Hierin is af te lezen dat de omzettingen van de aanvullende beurs in het
ho blijven stijgen. De aanvullende beurs als prestatiebeurs is blijven
bestaan. Alleen voor de basisbeurs geldt dat er vanaf 2015/16 geen
prestatiebeurzen meer worden verstrekt aan nieuwe studenten.
De reeks in de tabel stijgt doordat de maximale aanvullende beurs met
ruim honderd euro per maand is verhoogd bij invoering van het studievoorschot (2015/2016). Door de prestatiebeurstechniek wordt dit eerst
opgeboekt als lening. Zodra de student zijn of haar opleiding succesvol
heeft afgerond, wordt de aanvullende beurs omgezet in een gift.
156
Wanneer moet een nieuw contract over de reisproducten worden
afgesloten?
Het contract tussen het Ministerie van OCW en de vervoersbedrijven over
het studentenreisproduct is een contract voor onbepaalde tijd. Aanpassingen in het contract zijn mogelijk als beide contractpartijen daarmee
instemmen.
157
Hoeveel personen kunnen hun studielening niet terugbetalen?
Hoeveel oud-studenten zijn dat procentueel en per studierichting?
Pas aan het einde van de aflostermijn kan worden geconstateerd of een
student de studielening (gedeeltelijk) niet kan terug betalen. Tot die tijd
kan de student gebruik maken van de draagkrachtregeling als er in een
periode onvoldoende inkomen is om de terugbetalingen te voldoen. Er
hoeft dan alleen naar drachtkracht te worden terugbetaald (kan ook nihil
zijn). Maar als het inkomen weer toeneemt wordt het tijdelijk in mindering
gebrachte bedrag wel weer bij het resterende te betalen bedrag opgeteld.
Een achterstand in het terugbetalen vanwege de draagkrachtregeling kan
dus weer worden gecompenseerd in de nog resterende aflostermijn. De
afgelopen jaren is jaarlijks een bedrag van circa 10 miljoen euro kwijtgescholden vanwege het bereiken van het einde van de aflostermijn. In 2016
maakten gemiddeld circa 113.000 oud-studenten gebruik van de draagkrachtregeling, ofwel circa 20 procent van alle oud-studenten in de
aflosfase. Later in hun loopbaan zal een deel van deze studenten alsnog
gaan terugbetalen. Ook tellen mensen die hun studielening reeds
(voortijdig) hebben afgelost niet mee in dit aantal en percentage. Een
uitsplitsing naar studierichting is niet te geven, want zodra een student
gaat terugbetalen, schoont DUO de administratie op omwille van de
privacy.
158
Welke ambitie heeft u om de bedragen bij de posten «terugkrijgen onterecht ontvangen studiefinanciering» en «reiskosten»
omlaag te brengen?
De ambitie is om zoveel mogelijk onterecht ontvangen studiefinanciering
terug te ontvangen. Daarnaast kan het Programma Vernieuwing Studiefinanciering (PVS) ertoe bijdragen dat er minder onterechte studiefinan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

44

ciering wordt uitbetaald, omdat snellere processen ervoor kunnen zorgen
dat een student minder lang onterecht studiefinanciering ontvangt.
De ontvangen reiskosten worden voor een groot deel veroorzaakt door
vorderingen wegens onterecht kaartbezit. De opbrengsten van deze
vorderingen gaan, minus een incassovergoeding voor DUO, naar de
openbaar vervoersbedrijven als compensatie voor gederfde inkomsten. Er
loopt een onderzoek naar de mogelijkheden van het automatisch
stopzetten van het studentenreisproduct. Na ontvangst van de uitkomsten
van dit onderzoek, wordt gekeken welke maatregelen getroffen kunnen
worden om het aantal vorderingen wegens onterecht kaartbezit voor
studenten te laten afnemen.
159
Hoeveel zzp’ers (zelfstandigen zonder personeel) zijn er
werkzaam in de kunst- en cultuursector, vanaf 2012?
In 2012 waren er volgens opgave van het CBS 104.620 zelfstandigen (met
en zonder personeel) werkzaam in de culturele en creatieve sector, in 2015
118.600. Dat is een stijging van 13 procent sinds 2012. In deze
CBS-gegevens is geen onderscheid gemaakt tussen zelfstandigen met en
zonder personeel.
De publicatie Cultuur in Beeld 2017, die het Ministerie van OCW begin
november uitbrengt, geeft een overzicht van de ontwikkelingen in de
culturele en creatieve sector. Deze uitgave besteedt onder meer aandacht
aan de ontwikkeling van het aantal zelfstandigen in de totale economie en
in de culturele en creatieve sector, mede op basis van de hiervoor
aangehaalde CBS-gegevens.
160
Welk percentage van de bevolking van zes jaar en ouder bezoekt
respectievelijk voorstellingen, musea en bibliotheken? Kunt u dit
(eventueel bij benadering) uitsplitsen naar opleidingsniveau?
De Vrijetijdsomnibus (VTO) die door het SCP wordt uitgevoerd, geeft een
beeld van het cultuurbereik onder de Nederlandse bevolking. Hieruit blijkt
dat in 2014 84 procent van de bevolking van zes jaar en ouder minstens
één keer een bezoek bracht aan een voorstelling, 53 procent aan een
museum en 39 procent aan een bibliotheek.
Bij personen van 20 jaar en ouder, is dit uitgesplitst naar opleiding:
opleiding
(personen > 20 jaar)

Lager onderwijs
Middelbaar onderwijs
Hoger onderwijs

Populaire
voorstellingen1
(bereik van
bezoek
procent)

Gecanoniseerde
voorstellingen2
(bereik van
bezoek
procent)

Musea
(bereik van
bezoek
procent)

Bibliotheken
(bereik van
bezoek
procent)

62
84
89

27
33
53

30
48
75

21
29
46

1

Populaire voorstellingen: musical, film, popmuziek, urban music, dance, jazz, levenslied, wereldmuziek, cabaret en volksdans. Ook feesten met muziek en theater zijn meegeteld.
2
Gecanoniseerde voorstellingen: toneel, opera, klassieke muziek, klassieke dans, modern ballet
en literaire bijeenkomsten.
Bron: SCP, Sport en cultuur. Patronen in belangstelling en beoefening, Den Haag: SCP, 2016.

Begin 2018 brengt het SCP een nieuw rapport uit gebaseerd op gegevens
uit 2016. De publicatie Cultuur in Beeld 2017, die het Ministerie van OCW
begin november uitbrengt, besteedt onder meer aandacht aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

45

ontwikkelingen in bereik en bezoek op basis van de meest recent
beschikbare gegevens van de cultuurfondsen, gemeenten, brancheorganisaties en het SCP.
161
Kunt u de bestemming van de rijkssubsidies cultuur van het
afgelopen jaar in een overzicht weergeven, toegespitst op het
bedrag dat in elke provincie in Nederland terecht is gekomen en
in de G4?
Cultuurmiddelen worden ingezet voor de basisinfrastructuur cultuur,
Erfgoedwet, monumenten, bibliotheken, cultuureducatie, internationaal
cultuurbeleid en de archieven. De uitgaven aan de culturele basisinfrastructuur en de meerjarige subsidies door de cultuurfondsen, onderhouden restauratiemiddelen voor monumenten, Regionale Historische Centra
(RHC’s) en de matchingsbedragen Cultuureducatie met Kwaliteit in het
primair onderwijs kunnen per regio worden getoond. Deze uitgaven
beslaan 60 procent van de totale rijksuitgaven aan cultuur. De verdeling
van de uitgaven zijn voor een belangrijk deel een weergave van de
standplaats van musea met een rijkscollectie, rijksmonumenten en
cultuurinstellingen met een (inter)nationaal bereik. Instellingen, met name
in de podiumkunstinstellingen (zoals theater, dans-, operagezelschappen
en orkesten) zijn niet aan hun standplaats gebonden, maar reizen door het
hele land om hun publiek te bereiken.
De publicatie Cultuur in Beeld 2017, die het Ministerie van OCW begin
november uitbrengt, besteedt ook aandacht aan (de ontwikkeling van) de
uitgaven aan cultuur door het Rijk, inclusief de cultuurfondsen, de
provincies en gemeenten op basis van de meest recent beschikbare
gegevens.
uitgaven in euro’s
(jaarverslag 2016 OCW, Artikel 14)
Amsterdam
Den Haag
Rotterdam
Utrecht (gemeente)
Utrecht
Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Zeeland
Zuid-Holland

150.251.293
29.785.159
25.361.542
17.590.358
8.501.101
3.501.832
1.898.805
11.337.950
53.982.641
19.243.911
14.225.864
24.392.610
30.056.450
18.051.900
8.009.592
58.944.015

162
Wat is de toe- of afname van armoede in de kunst- en cultuursector sinds 2012?
Er bestaat geen onderzoek naar de ontwikkeling van armoede in de kunsten cultuursector. De publicatie Cultuur in Beeld 2017, die het Ministerie
van OCW begin november uitbrengt, besteedt onder meer aandacht aan
de arbeidsmarkt en de inkomenspositie van kunstenaars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

46

163
Hoe kan de enorme budgetverhoging bij het verplichtingenbedrag
van 2016 worden verklaard (€ 2.072.046.000,–) ten opzichte van
2017 (€ 195.766.000,–) en 2018 (€ 388.142.000,–)?
Het verplichtingbedrag in 2016 komt voort uit het toekennen van subsidies
aan de culturele instellingen in de basisinfrastructuur. De toekenning van
de subsidies wordt voor 4 jaren vastgelegd voor de periode 2017–2020.
Omdat de subsidiebeschikkingen in het jaar 2016 worden verzonden
worden de jaarlijkse kasbedragen van € 401,4 miljoen van de culturele
basisinfrastructuur in een verplichtingbedrag van € 1,6 miljard in 2016
vastgelegd.
164
Hoe kan worden verklaard dat het verplichtingenbedrag in 2018
(€ 388.142.00,–), net als de volgende jaren, zoveel hoger is dan in
2017 begroot was (€ 921.984.000,–)?
Het verplichtingenbedrag in de begroting 2018 is lager dan het verplichtingenbedrag voor dat jaar in de begroting 2017. Dit wordt vooral veroorzaakt door het afboeken van de raming van de garantieverplichtingen
voor een bedrag van € 629 miljoen. Het is een gevolg van wijziging van
de systematiek van het salderen van aangegane garanties en vervallen
garanties op grond van gewijzigde richtlijnen van het Ministerie van
Financiën Het resterende verschil, een verhoging van € 95,1 miljoen,
betreft een aanpassing van de verplichtingenraming met betrekking tot de
jaarlijkse bekostiging van de Erfgoedwet en technische ramingsaanpassingen als gevolg van de fiscale aftrek monumentenzorg en de
overboeking van gelden voor Cultuureducatie met Kwaliteit naar artikel 1
Primair Onderwijs.
165
Is er volledige prijs- en indexatiebijstelling geweest voor 2018?
Voor het jaar 2018 is er nog geen loon- en prijsbijstelling uitgedeeld.
Hierover wordt bij Voorjaarsnota in 2018 besloten. Wel is de begroting
verhoogd met de doorwerking van de loon- en prijsindexering voor het
jaar 2017. De door het Ministerie van Financiën verstrekte vergoeding is
op basis van de vastgestelde percentages volledig toegekend aan de
cultuurinstellingen en -fondsen.
166
Wat wordt er verstaan onder een «digitale openbare bibliotheek»
en waarom kost dit 12,2 miljoen euro per jaar?
Op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob)
kan de openbare bibliotheek haar functies op het gebied van informatie,
educatie en cultuur langs fysieke en langs digitale weg uitvoeren. De
digitale taken worden uitgevoerd door de Koninklijke Bibliotheek (KB). De
stand van zaken en de ambities van de KB bij de digitale openbare
bibliotheek zijn beschreven in het Beheerplan landelijke digitale openbare
bibliotheek, dat op 8 augustus 2017 naar de Tweede Kamer is gestuurd
(Tweede Kamer, 2016–2017, 33846 nr. 51). De post van € 12,2 miljoen
heeft betrekking op de uitgaven voor inkoop van e-content door de KB:
e-books, digitale cursussen en luisterboeken. Aanbod en gebruik van de
digitale bibliotheek groeien snel. De totale digitale collectie omvat in 2017
circa 15.000 titels. In 2016 waren er bijna 5 miljoen digitale uitleningen en
circa 340.000 digitale bibliotheekgebruikers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

47

167
Hoeveel geld wordt per jaar uitgegeven aan externen om de
digitale infrastructuur van de digitale openbare bibliotheek te
bouwen en/of te onderhouden?
Op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob)
heeft de Koninklijke Bibliotheek (KB) de taak de landelijke digitale
openbare bibliotheek te beheren en door te ontwikkelen. Een deel van het
werk voor de doorontwikkeling wordt uitgevoerd door externen. In 2018
betreft dit een bedrag van circa € 2 miljoen. Dat is 11 procent van het
budget voor de landelijke digitale infrastructuur. De inhuur heeft
betrekking op tijdelijk benodigde expertise voor nieuw te bouwen
diensten en de doorontwikkeling van bestaande diensten, zoals het
e-bookplatform en het datawarehouse.
168
Ontvangt de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek subsidie van het Rijk? Zo ja, hoeveel per jaar (sinds
2012)?
In de periode 2012–2017 zijn twee projectsubsidies toegekend aan de
CPNB voor in totaal circa € 265.000. In 2014 is een subsidie van € 18.800
verleend voor het uitvoeren van een vooronderzoek naar de technische en
inhoudelijke haalbaarheid van een digitaal platform dat een koppeling
moet leggen tussen alle bestaande data over (niet)lezers van boeken. En
in 2015 is € 246.000 toegekend voor de herinrichting van de Airport
Library (AL) op Schiphol. In 2011 werd op Schiphol door HKH Prinses
Laurentien de allereerste AL ter wereld geopend, die op de Holland
Boulevard de internationale reizigers een overzicht toonde van de
Nederlandse literatuur (in vertaling) en van Dutch Design. Toen Schiphol
in 2014 besloot de Holland Boulevard te vernieuwen werd de CPNB
benaderd voor de uitwerking van de herinrichting van de AL. Een groot
aantal culturele en wetenschappelijke instellingen levert in geld of natura
een bijdrage aan de samenstelling van de collectie.
169
Welke popartiesten hebben over 2016 en 2017 subsidie
ontvangen van het Rijk? Hoeveel subsidie hebben zij ontvangen?
Waarvoor kregen zij deze subsidie?
Via het Fonds Podiumkunsten subsidieert het Rijk een breed scala aan
artiesten. Via verschillende regelingen wordt bijgedragen aan de
ontwikkeling van makers en uitvoerders bij internationale ambities, maar
ook aan de ontwikkeling, uitvoering of het hernemen van voorstellingen
en concerten. Voor het overgrote deel gaan de subsidies naar nieuw
talent, maar ook gevestigd talent komt hiervoor in aanmerking. Tevens
biedt het Fonds gezelschappen, ensembles, producenten en festivals die
al langer bestaan de mogelijkheid om voor een langere periode voorstellingen, concerten en festivalprogramma’s te realiseren met een
herkenbare artistieke signatuur. Voor podia en festivals draagt de subsidie
bij aan de programmering van voorstellingen en concerten. Omdat een
deel van de subsidies via podia en festivals lopen is bij deze regelingen
niet altijd herleidbaar aan welke artiest(en) de subsidie ten goede komt.
In bijgevoegd document het overzicht over 2016 tot en met 3 oktober
20171. Bedragen zijn per jaar, tenzij anders aangegeven.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

48

170
Waarom werden er in 2017 bijna vijf keer zoveel middelen
besteed aan flankerend beleid huisvesting als in 2018?
Het flankerend beleid van de huisvesting is in dat jaar zo hoog in verband
met een betaling van € 13,1 miljoen aan het Rijksvastgoedbedrijf voor de
egalisatieschuld van de huisvesting van de musea. De egalisatievergoeding is het gevolg van de decentralisatie van de bekostiging
huisvesting via de Erfgoedwet. Daarnaast is er een betaling gedaan van
€ 13,6 miljoen voor een risicovoorziening in verband met een lening van
Paleis Het Loo voor de uitvoering van het masterplan huisvesting.
171
Welke kaders zijn verbonden aan de besteding van de vierjaarlijkse instellingssubsidie aan musea? Klopt het dat onder de
component «huisvesting» geen nauw met het museum verbonden
voorziening, als een bijzondere wijze van vervoer van toeristen
van en naar het museum, inbegrepen is? Zo ja, waarom wordt een
strikte scheiding aangebracht tussen de huisvesting en andere
uitgaven die vanwege de aard van de locatie noodzakelijk zijn?
De bekostiging van musea bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste
ontvangen musea via de culturele basisinfrastructuur subsidie voor de
publiekfunctie. Hiervoor vragen musea eens in de vier jaar subsidie aan.
Deze aanvraag wordt ter advisering aan de Raad voor Cultuur voorgelegd
en bij een positief advies wordt de subsidie voor vier jaar verleend. Ten
tweede ontvangen musea een structurele vergoeding op basis van de
Erfgoedwet voor beheer en onderhoud van collecties en huisvesting. De
middelen voor huisvesting zijn in principe middelen bedoeld voor het
onderhoud en de instandhouding van het gebouw en niet voor andere
zaken.
172
Hoeveel geld wordt er in totaal uitgetrokken voor het archeologiefonds? Waarom is het bedrag in 2018 en verder zoveel lager
dan in 2017?
Voor verdiepend onderzoek naar vondsten van (inter)nationaal belang, het
«archeologiefonds», was in 2016 en 2017 € 250.000 beschikbaar. Deze
middelen waren in de begroting verwerkt in de post «Specifiek cultuurbeleid». Zoals aangekondigd aan uw Kamer vindt over de voortzetting van
het archeologiefonds na 2017 een verkenning plaats (Kamerstuk-34550VIII-150). Uw Kamer wordt hierover vóór het zomerreces van 2018
geïnformeerd. Als tot voortzetting zou worden besloten dan zal dit
opnieuw gebeuren ten laste van de post «Specifiek cultuurbeleid». De op
pagina 98 van de OCW-begroting genoemde middelen voor archeologie
zijn bestemd voor ondersteuningstaken, die na uitvoering van de
verbetervoorstellen naar aanleiding van de evaluatie op de archeologiewetgeving, structureel noodzakelijk worden geacht. Dit budget is
structureel € 865.000. In 2017 is dit bedrag eenmalig opgehoogd met
€ 1,5 miljoen ten behoeve van het onderzoek naar het VOC-schip de
Rooswijck.
173
In hoeverre zien dans- en theatergezelschappen zich rond deze
tijd gedwongen om ontslag aan te vragen voor hun gehele
gezelschap door de onduidelijkheid of de reparatie ten behoeve
van het Fonds Podiumkunsten, die vorig jaar werd gerealiseerd
met het amendement Vermue c.s. over € 10 miljoen voor de
Nederlandse cultuursector (Kamerstuk 34 550-VIII, nr. 87), ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

49

nog doorwerking krijgt in 2018? Is het een voldongen feit dat
voor deze gezelschappen het doek zal vallen? Of bestaan er nog
mogelijkheden dat er opnieuw een reparatie plaatsvindt?
Er is geen eenduidig antwoord te geven op de vraag in hoeverre dans- en
theatergezelschappen gedwongen zullen zijn om ontslag aan te vragen
voor hun gehele gezelschap. De middelen die voor het jaar 2017 met het
amendement Vermue c.s. incidenteel zijn vrijgemaakt, waren bedoeld als
overgang in afwachting van het nieuwe kabinet. Het is aan het nieuwe
kabinet om te beslissen of er ook voor 2018 en verder middelen worden
ingezet om de subsidie van deze instellingen te continueren.
174
Kunt u uitsplitsen hoeveel elk museum heeft bijgedragen aan de
besteding vanuit het bestemmingsfonds OCW door de motie-Van
Veen over de uitgangspunten voor de afdracht aan bestemmingsfonds OCW (Kamerstuk 34 550-VIII, nr. 63)?
Ja, dat kan. Zie onderstaande tabel.
Instellingsnaam
Stichting Van Gogh Museum
Stichting Nederlands Scheepvaartmuseum Amsterdam
Stichting Het Rijksmuseum
Stichting Koninklijk Kabinet van Schilderijen Mauritshuis
Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
Stichting Rijksmuseum van Oudheden
Stichting Keramiekmuseum Het Princessehof
Stichting Rijksmuseum Twenthe
Stichting Kröller-Müller Museum
Stichting tot Beheer van het Museum van het Boek / Museum MeermannoWestreenianum
Stichting Museum Slot Loevestein
Stichting Museum Catharijneconvent
Stichting Rijksmuseum Muiderslot
Stichting Zuiderzeemuseum
Stichting Haags Historisch Museum (De Gevangenpoort)
Totaal

Bedrag
€ 2.911.250
€ 823.314
€ 557.000
€ 262.700
€ 253.935
€ 238.794
€ 219.733
€ 175.500
€ 173.836
€ 107.590
€ 102.889
€ 86.201
€ 64.517
€ 26.430
€ 8.835
€ 6.012.524

175
Hoeveel geld per museum zit er nu in het bestemmingsfonds
OCW?
Van de hierboven genoemde musea is het volledige bestemmingsfonds
OCW teruggevorderd. Er zit dus geen geld in het bestemmingsfonds van
deze musea.
176
Hoe zijn de bijdrages vanuit het bestemmingsfonds OCW door de
motie-Van Veen over de uitgangspunten voor de afdracht aan
bestemmingsfonds OCW (Kamerstuk 34 550-VIII, nr. 63) tot stand
gekomen?
In de brief van 4 september 2017 over de uitvoering motie-Van Veen
inzake bestemmingsfondsen 2013–2016 musea is gemeld dat de motie
wordt uitgevoerd met het voorbehoud dat eventuele terugvordering van
opgebouwde reserves niet ten koste gaat van het weerstandsvermogen
van de musea. Op basis van de jaarrekeningen is het weerstandvermogen, solvabiliteit en liquiditeit van de musea beoordeeld waarbij is
gekeken of terugvordering van het bestemmingsfonds OCW consequenties heeft voor de financiële situatie van de betreffende instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

50

Van de musea die ultimo 2016 een bestemmingsfonds OCW hadden en
financieel gezond waren, is het resterende saldo teruggevorderd.
177
Zijn er landen die investeren in de versterking van hun cultuur in
Nederland (zoals Nederland ook investeert in internationaal
cultuurbeleid)? Zo ja, welke landen zijn dat? Om welk bedrag per
land gaat het dan?
Er staan geen gegevens ter beschikking over de buitenlandse inzet van
mensen en middelen op het gebied van hun nationale culturele presentie
in Nederland. Over het algemeen kan worden geconstateerd – onder meer
op basis van de buitenlandse ondersteuning van internationale festivals
en internationale tentoonstellingen in Nederland – dat een groot aantal
landen inspanningen pleegt om de presentatie van cultuuruitingen uit hun
land in Nederland te bevorderen. Het gaat dan veelal om die landen
waarmee de culturele samenwerking ook door Nederland als een prioriteit
in het cultuurbeleid wordt beschouwd. Een klein aantal landen – met
name het VK, Duitsland, Frankrijk, Italië, Vlaanderen en China – investeert
in een cultureel centrum (of meerdere centra) in Nederland om de
presentie van cultuur uit hun land te bevorderen.
178
Kunt u een overzicht per jaar geven van de grootte van de
Subsidieregeling Instandhouding Monumenten, vanaf 2012?
In de periode 2012 tot en met 2017 is aan de eigenaren van 9.506
rijksmonumenten (gebouwde, groene en archeologische) een subsidie
verleend in het kader van de Subsidieregeling instandhouding
monumenten (Sim), voor een totaalbedrag van € 297,7 miljoen. In de
onderstaande tabel is de verdeling over de jaren weergegeven:
Aanvraagjaar
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Totaal

Aantal monumenten

Subsidiebedrag

2.114
2.192
1.711
1.174
1.192
1.123
9.506

€ 49,2 miljoen
€ 47,9 miljoen
€ 49,7 miljoen
€ 46,8 miljoen
€ 54,5 miljoen
€ 49,7 miljoen
€ 297,7 miljoen

179
Van hoeveel onder- of overbesteding per jaar is er sprake binnen
de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten, vanaf 2012?
De Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (Sim) is een regeling
waarbij de eigenaar een onderhoudsplan indient voor een periode van zes
jaar. Hij/zij krijgt een subsidieverlening voor die zes jaar. Het is de
bedoeling dat alle eigenaren van rijksmonumenten in een periode van zes
jaar in de Sim kunnen instromen. In de onderstaande tabel is weergegeven voor hoeveel rijksmonumenten een subsidieaanvraag is afgewezen
vanwege een tekort van het budget in de periode 2012 tot en met 2017:
Aanvraagjaar
2012
2013
2014
2015
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

Aantal monumenten
1.050
572
37

51

Aanvraagjaar

Aantal monumenten

2016
2017
–

25

In 2012 was er een stuwmeer van eerder afgewezen aanvragen van circa
duizend monumenten. In 2013 is de nieuwe Sim van kracht geworden en
in de daarop volgende jaren is het stuwmeer verdwenen. In 2016 moesten
nog aanvragen van 25 groene monumenten worden afgewezen, maar in
2017 konden alle aanvragen die aan de criteria voldeden worden
gehonoreerd. Per saldo is over deze zes jaar geen sprake van onder- of
overbesteding.
180
Welke criteria worden gehanteerd voor het toekennen van
subsidie vanuit de Subsidieregeling Instandhouding
Monumenten? Is er sprake van een toetsingscommissie?
Er wordt alleen subsidie verleend voor onderhoudswerkzaamheden die
zijn opgenomen in de Leidraad subsidiabele instandhoudingskosten die
als bijlage onderdeel uitmaakt van de Subsidieregeling Instandhouding
Monumenten (Sim). Bouwkundige adviseurs van de Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed (RCE) toetsen of de werkzaamheden die in de subsidieaanvraag zijn opgenomen conform de Leidraad zijn.
181
Hoeveel aanvragen per jaar zijn er sinds 2012 geweest om
aanspraak te maken op de Subsidieregeling Instandhouding
Monumenten?
In de onderstaande tabel is weergegeven voor hoeveel rijksmonumenten
een subsidieaanvraag is gedaan in de periode 2012 tot en met 2017:
Aanvraagjaar

Aantal monumenten

2012
2013
2014
2015
2016
2017
Totaal

3.228
3.060
2.069
1.450
1.456
1.281
12.544

Van de bovenstaande aanvragen zijn er circa 2.500 niet in behandeling
genomen omdat ze niet in aanmerking kwamen voor subsidie op basis
van de regeling (bijvoorbeeld woonhuizen, werkzaamheden al uitgevoerd,
drempelbedrag niet gehaald, enzovoort), of incompleet waren.
182
Wat is het totaal aan btw-voordeel dat is ontvangen, sinds de
invoering van het 6 procent btw-tarief, door in het buitenland
gevestigde bioscoopketens en distributeurs? Hoeveel van dit
bedrag is teruggevloeid in de Nederlandse filmindustrie?
In Nederland geldt sinds 1996 het lage btw-tarief van 6 procent voor
bioscoopkaartjes. Dat levert bioscoopexploitanten in Nederland een direct
financieel voordeel op. Filmdistributeurs profiteren indirect ook van het
lage btw-tarief op bioscoopkaartjes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

52

Sinds het bestaan van het lage btw-tarief op bioscoopkaartjes in 1996 nam
de bruto recette van de bioscoopexploitanten in Nederland vrijwel elk jaar
toe – van circa € 90 miljoen in 1996 tot circa € 288 miljoen in 2016. Het
totale «btw-voordeel» voor de bioscoopexploitanten (het verschil tussen
het geldende hoge btw-tarief en het lage tarief van 6 procent op de
jaarlijkse bruto recette van bioscoopexploitanten) over de periode
1996–2016 is circa € 500 miljoen.
In ruil voor dit financiële voordeel heeft de Staat afgesproken dat de
bioscoopexploitanten en filmdistributeurs per jaar een bedrag
beschikbaar stellen voor de Nederlandse filmsector. In de periode
1996–2016 is op basis van deze afspraken in totaal circa € 35 miljoen van
het btw-voordeel voor bioscoopexploitanten en filmdistributeurs weer
beschikbaar gesteld voor de Nederlandse filmsector. In 2016 was het
bedrag dat beschikbaar is gesteld € 3,4 miljoen.
Het is niet mogelijk exact te benoemen hoeveel van het btw-voordeel
sinds 1996 is beland bij bioscoopexploitanten en filmdistributeurs in
Nederland die in buitenlandse handen zijn. Op dit moment zijn de drie
grootste bioscoopconcerns in Nederland in buitenlandse handen: Pathé
Bioscopen (eigendom van het Franse Les Cinémas Gaumont Pathé), Vue
Nederland (eigendom van het Britse Vue International) en Kinepolis
Nederland (eigendom van het Belgische Kinepolis Group). Hun marktaandeel in de bruto recette van de bioscoopsector in Nederland was in
2016 respectievelijk 40,9 procent (€ 117,7 miljoen), 12,4 procent (€ 35,7
miljoen) en 8,6 procent (€ 24,7 miljoen). In totaal is dat een marktaandeel
van 61,9 procent (€ 178.1 mln.) in de bruto recette van 2016.
Het marktaandeel van filmdistributeurs die eigendom zijn van een
buitenlandse partij in de bruto recette is bijna 85 procent in 2016. Daarvan
is 67 procent voor de drie grote filmdistributeurs die eigendom zijn van de
Amerikaanse partijen Universal Pictures International, Warner Bros.
Pictures International en The Walt Disney Company.
183
Wat is de reden dat Nederland is gedaald op de World Press
Freedom Index?
De World Press Freedom Index wordt jaarlijks opgesteld door Reporters
Without Borders en geeft de situatie weer in 180 landen. De scores komen
tot stand op basis van een vragenlijst (in 2017 waren dat 87 vragen) die
worden beantwoord door een groot aantal mediaprofessionals, juristen
en sociale wetenschappers, op het terrein van mediapluralisme, onafhankelijkheid van de media, transparantie en de kwaliteit van de nieuws- en
informatie-infrastructuur in alle onderzochte landen, enzovoort. Nederland
neemt traditioneel een hoge plaats in op deze Index: in het afgelopen
decennium fluctueerde de Nederlandse positie tussen 1 (2010) en 16
(2008). De score van 5 in 2017 bevindt zich dus in de gebruikelijke range.
Een duidelijke reden voor deze «daling» ten opzichte van 2016 (plaats 2) is
op de site van de Index niet te vinden. Overigens behoort Nederland altijd
tot de categorie van landen die als «goed» worden beoordeeld.
184
Aan welke eisen moeten subsidieontvangers zoals onder andere
het Stichting Arbeidsmarkt- Werkgelegenheids- en Opleidingsfonds voor de Omroep (AWO-fonds) en het European Journalism
Centre voldoen om de jaarlijkse subsidie te kunnen ontvangen?
Kunt u dit toelichten?
Het doel van de Stichting Arbeidsmarkt- Werkgelegenheids- en Opleidingsfonds voor de Omroep (AWO-fonds) is het stimuleren van additionele arbeids-, werkgelegenheids- en opleidingsactiviteiten, die in overleg
door de omroepwerkgevers- en werknemersorganisaties tot stand worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

53

gebracht ten behoeve van de werkgevers, hun werknemers en werkzoekenden. Voor projecten, die het stimuleren van de werkgelegenheid en
instroom binnen de publieke omroep beogen, kunnen de publieke
omroepen met landelijke of regionale zendtijd een financieringsverzoek
indienen bij het AWO-fonds. Wanneer het bestuur van het AWO-fonds
hiermee akkoord gaat, zal hiervoor een bijdrage in de subsidiëring door
OCW via het AWO-fonds worden verstrekt. De overige middelen worden
beschikbaar gesteld door de omroepwerkgevers.
Het European Journalism Centre verricht projecten en activiteiten, die
goed passen in het OCW-beleid, dat gericht is op innovatie van de
journalistiek en training van journalisten, zowel nationaal als in een
internationale context. Criteria voor subsidieverlening zijn: professioneel
niveau van de gesteunde organisatie en het belang van de activiteiten
voor de sector media/journalistiek.
185
Hoe wordt mediawijsheid geleerd aan volwassen en ouderen?
De activiteiten van het Mediawijzer-netwerk zijn tot dusverre vooral
gericht op jongeren (0–18 jaar), alsmede op hun ouders en opvoeders. Het
netwerk bestaat uit ruim 1.100 organisaties die actief betrokken zijn bij en
deelnemen aan de stimulering van mediawijsheid: scholen, bibliotheken,
omroepen, kenniscentra op het gebied van jeugd/opvoeding/media,
enzovoort. De laatste tijd wint de overtuiging kracht dat «mediawijsheid»
niet enkel van belang is voor jongeren, maar ook voor volwassenen en
senioren. De uitwerking daarvan zal het netwerk in 2018 ter hand nemen
ter voorbereiding van het nieuwe Meerjarenplan 2019–2022. Het
opgebouwde netwerk vormt daarvoor een goede basis waarbij onder
andere gebruikgemaakt kan worden van de aangesloten openbare
bibliotheken.
186
Wat wordt bedoeld met het getal 1,52 onder indicator 5?
Het aantal keer dat een wetenschappelijke publicatie geciteerd wordt, is
een indicator voor de kwaliteit van wetenschappelijk onderzoek. Dit wordt
de citatie-impactscore genoemd. De citatie-impactscore is een proxybenadering voor wetenschappelijke kwaliteit, omdat wetenschappelijke
kwaliteit niet een begrip is dat op een eenduidige manier te meten is. Het
aantal citaties genormeerd op het mondiaal gemiddelde (= 1,00) geeft de
positie van Nederland in de wereld aan. Een citatiescore van 1,52 voor
Nederland wil dan zeggen een citatiescore die 52 procent boven het
mondiale gemiddelde ligt. Nederland neemt op basis hiervan een derde
positie in (na Zwitserland en Denemarken) wat betreft de wetenschappelijke kwaliteit van het onderzoek. Hiermee is de streefwaarde van een
top-5 positie bereikt.
De citatie-impactscore doet overigens niet volledig recht aan de impact
van wetenschap. Het is belangrijk om verder te kijken dan het aantal
publicaties. De Minister heeft daarom mei jongstleden een adviesaanvraag gedaan bij de KNAW, om de instrumenten om impact van
onderzoek en wetenschap beter in kaart te brengen en inzicht te bieden in
de vraag welke instrumenten geschikt zijn om de impact te bepalen,
eventuele lacunes zichtbaar te maken en aanbevelingen te doen voor de
ontwikkeling van nieuwe instrumenten.
187
Waarom vertoont de hoofdbekostiging van de Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) een dip in
2020?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

54

De hoofdbekostiging van NWO vertoont een dip in 2020, omdat € 50
miljoen uit de intensivering uit het regeerakkoord Rutte II nog niet in het
juiste kasjaar staat. In de begroting 2019 zal de € 50 miljoen van 2023 naar
2020 worden geschoven, waarmee de structurele dekking van de
intensivering definitief geregeld is. Dat is nu nog niet mogelijk omdat het
jaar 2023 nog niet binnen de begrotingshorizon valt.
Zie ook het antwoord op vraag 56.
188
Wat is de reden/achtergrond van de halvering van de begrote
middelen voor poolonderzoek met ingang van jaarschijf 2021?
Er is hier geen sprake van een halvering in 2021 maar van een verdubbeling voor de periode 2016 tot met 2020. Op de begroting van OCW is
structureel € 1,5 miljoen gereserveerd ten behoeve van poolonderzoek.
Voor de uitvoering van het convenant «Nederlands Polair programma
2016 tot en met 2020« zijn de beschikbare middelen voor dit programma
voor de jaren 2016 tot en met 2020 van de Ministeries van IenM, BZ en EZ,
voor een totaal bedrag van € 1,6 miljoen, toegevoegd aan de begroting
van OCW. Voor de periode na 2020 moet nog een besluit worden
genomen.
189
Hoeveel Biomedical Primate Research Centre (BPRC)-chimpansees
worden opgevangen door de Stichting AAP? Heeft voor deze
activiteit indertijd een Europese aanbesteding plaatsgevonden?
Stichting AAP vangt sinds 2014 28 chimpansees van BPRC op. BPRC heeft
dit niet Europees aanbesteed.
190
Zijn er nog andere indicatoren voor het bevorderen van
emancipatie?
In het begrotingsartikel emancipatie worden diverse terreinen benoemd
om de breedte van het thema weer te geven. Dat betekent niet dat op al
deze terreinen streefwaarden en indicatoren benoemd worden in de
begroting. In het begrotingsartikel emancipatie geldt op dit moment
sociale acceptatie van homoseksualiteit als indicator met een streefwaarde. Deze indicator en het bijhorende meetinstrument is ontwikkeld
door het Sociaal en Cultureel Planbureau en vormt al jaren de basis voor
het monitoren van ontwikkelingen. Voor andere emancipatiedoelen zijn
dergelijke instrumenten (nog) niet voorhanden of worden ze niet
verbonden aan het begrotingsartikel, ook omdat het beleid (mede) door
andere departementen en overheden wordt uitgevoerd of beïnvloed.
191
Zijn er organisaties die geen subsidie hebben gekregen? Zo ja,
waarom niet?
Zoals gemeld in de brief van 24 april 2017 aan de Kamer zijn in totaal 17
aanvragen voor een strategisch partnerschap binnengekomen. Hiervan
konden er maximaal acht worden gehonoreerd. Alle aanvragen zijn
getoetst door een beoordelingscommissie aan het beoordelingskader,
zoals vastgelegd in de Staatscourant van 16 december 2016. Beoordeling
van de aanvragen vond plaats door gelijktijdige onderlinge vergelijking
van de 17 aanvragen aan de hand van de kwaliteit van het voorstel en het
track record van de organisaties. De commissie heeft de score en de
rangorde van de aanvragen bepaald. Uit de rangorde zijn de acht
aanvragen met de hoogste score geselecteerd. In de geselecteerde acht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

55

partnerschappen nemen 15 organisaties deel. De zes organisaties die nu
instellingssubsidie ontvangen zijn partij in een van de acht geselecteerde
partnerschappen. De negen aanvragen met een lagere score dan de
hoogste acht zijn afgewezen. Van de negen afgewezen aanvragen, heeft
één aanvrager bezwaar gemaakt. Dit bezwaar is op alle punten ongegrond
verklaard en de aanvrager is niet in beroep gegaan. De strategische
partnerschappen zijn hiermee voor de komende jaren vastgelegd. Wel
blijft het nog steeds mogelijk om projectsubsidie aan te vragen.
192
Kunt u bevestigen dat er incidenteel 223 miljoen euro vanuit de
algemene middelen toegevoegd is aan de Onderwijsbegroting om
de hoger dan verwachte leerlingen- en studentenaantallen te
dekken? Zo ja, waar is dit terug te vinden in de begroting van
OCW? Zo neen, met welke middelen is het tekort op de post
onvoorzien dan (deels) gedekt?
Ja, er is € 223 miljoen toegevoegd aan de begroting van OCW. Dit is
gesaldeerd op artikel 91 Nominaal en onvoorzien. Zie ook antwoord op
vraag 193.
193
Kunt u (in tabelvorm) een overzicht geven van waar de post
«onvoorzien» bij artikel 91 specifiek uit bestaat?
(bedragen x € 1 miljoen)
Opbouw stand artikel 91.03 Onvoorzien
Taakstelling begroting 2016
Taakstelling begroting 2017
Taakstelling begroting 2018*
Generale dekking taakstelling OCW-brede problematiek
Totaal

*Opbouw taakstelling begroting 2018
Referentieraming (incl. SF)
Raming studiefinanciering
Wisselkoersen
Prijsindexatie media
Doorbelasting GDI
Aanvullende bekostiging nieuwkomers PO
Aanvullende bekostiging nieuwkomers VO
Boekingscorrectie n.a.v. PVS
Actieplan Leerkracht
Studievoorschot wetenschap
PVS DUO
Invullen taakstelling 2017
Beschikbare middelen art. 91
Inzet prijsbijstelling
Inzet eindejaarsmarge
Extensivering Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs
Bedrijfsleven
PVS DUO (kasschuif)
Generale dekking taakstelling OCW-brede problematiek
Saldo

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0
0
0
0
0

– 94,3
– 150,0
– 223,3
223,3
– 244,3

– 94,3
– 150,0
– 171,2
0,0
– 415,5

– 94,3
– 150,0
– 165,6
0,0
– 409,9

0,0
– 150,0
– 188,3
0,0
– 338,3

0,0
– 25,0
– 157,7
0,0
– 182,7

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– 120,6
– 7,9
– 15,2
– 9,5
– 1,0
5,0
3,5
– 147,0
0,0
0,0
– 11,7
– 150,0
0,0
0,0
6,7
121,3

– 165,9
9,6
– 15,2
– 5,6
– 1,0
0,0
– 11,0
0,0
0,0
0,0
– 4,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

– 144,0
18,6
0,0
– 6,2
0,0
0,0
– 10,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

– 142,3
15,5
0,0
– 5,2
0,0
0,0
– 4,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

– 138,2
12,3
0,0
– 0,8
0,0
0,0
3,8
0,0
0,0
– 50,0
0,0
0,0
0,0
13,9
0,0
0,0

– 115,4
24,6
0,0
– 0,8
0,0
0,0
9,8
0,0
– 40,0
– 50,0
0,0
0,0
0,0
13,9
0,0
0,0

20,2
117,6
188,7
0

0,0
– 29,4
0,0
– 223,3

0,0
– 29,4
0,0
– 171,2

0,0
– 29,4
0,0
– 165,6

0,0
– 29,4
0,0
– 188,3

0,0
0,0
0,0
– 157,7

194
Hoe verhoudt de in de Miljoenennota genoemde taakstelling OCW
van 183 miljoen euro zich tot de taakstelling op artikel 91
(Nominaal en onvoorzien) van de OCW-begroting van 224 miljoen
euro?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

56

De € 183 miljoen in de Miljoenennota verwijst naar het bedrag dat in 2022
op artikel 91 als tekort staat (€ 182,7 miljoen: zie tabel 1 in antwoord vraag
193).
195
Welke leerlingentegenvallers bij OCW leiden precies tot een
taakstelling en welke zijn er generaal gecompenseerd vanuit de
begroting? Waarom wijken de leerlingenramingen zo af?
Zie ook het antwoord op vraag 54.
Achter de afwijking van de leerlingenramingen gaan verschillende
bewegingen schuil, zoals een stijging van het aantal mbo-studenten in de
beroepsbegeleidende leerweg en een toename van het aantal studenten
in het wetenschappelijk onderwijs (o.a. door toenemende aantallen
studenten uit landen die deel uitmaken van de Europese Economische
Ruimte). De afwijking in de ramingen is beperkt. In het hbo was de
afwijking de afgelopen 15 jaar maximaal slechts 0,6 procent. In met name
primair en voortgezet onderwijs is de nauwkeurigheid nog veel groter.
Een kleine afwijking in de ramingen vertaalt zich op de begroting van
OCW al snel door tot een groot bedrag.
196
Kan een amendement van de Kamer op de begroting 2018 gedekt
worden door het verlagen van het artikel «nominaal en
onvoorzien» van een begroting onder verwijzing naar invulling
met nog optredende onderuitputting, die later bij tweede
suppletoire wet zal worden verwerkt? Zo ja, tot welk maximum?
Zo neen, waarom kan de Minister dat in de VWS-begroting wel?
Goed gebruik in overleg met uw Kamer is dat specifieke maatregelen
specifiek gedekt worden. Wat het kabinet betreft is toekomstige onderuitputting altijd onzeker en daarmee geen deugdelijke dekking.
197
Kunt u nader toelichten waarom in de begroting van OCW 183
miljoen euro resteert aan nog openstaande reeksen die structureel ingevuld moeten worden? Wat is daar de oorzaak van?
Waar in de begroting van OCW zijn deze bedragen terug te
vinden? Kent hiermee de ingediende begroting 2018 nog een gat
van € 271 miljoen in 2018?
Artikel 91 (Nominaal en onvoorzien) bevat in de Begroting een taakstelling
van € 244,3 miljoen in 2018 aflopend naar € 182,7 miljoen in 2022. Deze
taakstelling is het gevolg van diverse problematiek op de OCW begroting,
waaronder twee oude taakstellingen en een autonome tegenvaller op de
referentieraming vanaf 2019. De beslissing over invulling hiervan is
overgelaten aan het volgende kabinet. Hiertoe is besloten na overleg met
de formerende partijen. In het Regeerakkoord «Vertrouwen in de
Toekomst» wordt de openstaande taakstelling op de OCW–begroting
teruggedraaid. Structureel wordt de taakstelling gedekt met besparingen
als gevolg van doelmatiger onderwijs (pagina 12 uit het Regeerakkoord).
Zie ook het antwoord op vraag 193.
198
Betekent het tekort van 244 miljoen euro in 2018 op de post
«onvoorzien» dat de onderwijsinstellingen nu reeds rekening
moeten houden met additionele bezuinigingen?
Zie het antwoord op vraag 197.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

57

199
Welke ICT-projecten lopen of zijn in voorbereiding bij zowel het
departement zelf als de uitvoerende organisaties van het
departement?
Een overzicht van belangrijke lopende ICT-projecten van het Ministerie
van OCW is te vinden op het Rijks ICT-dashboard, www.rijksictdashboard.nl. Volledigheidshalve worden ze hieronder opgesomd, voorzien
van geplande financiële omvang en verwachte doorlooptijd:
Programma Vernieuwing Studiefinanciering (PVS)
Doorlooptijd: 2010 – 2018 (0
Kosten: € 144,7 mln
Doorontwikkelen BRON
Doorlooptijd: 2015 – 2021
Kosten: € 86,6 mln
Programma Dienstverlening Instellingen (PDI)
Doorlooptijd: 2016 – 2019
Kosten: € 16,8 mln
Programma Krachtig Leraarschap en Lerarenregister
Doorlooptijd: 2017 – 2018
Kosten: € 16,65 mln
De volgende ICT-projecten zijn in voorbereiding:
«Scholingsvouchers», gericht op de scholing van werkenden om hun
duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt te versterken.
«Programma ICT-werkplekdienstverlening OCW», gericht op het in
samenspraak met de CIO-Rijk waarborgen van de continuïteit en stabiliteit
van de werkplekdienstverlening voor het concern OCW door DUO, van
waaruit aansluiting op de rijksbrede kaders (IDWOR) en afspraken
plaatsvindt.
200
Hoe groot is de omvang van deze ICT-projecten? Hoe lang is de
(verwachte) looptijd van deze projecten? Heeft het Bureau
ICT-Toetsing (BIT) over deze projecten een advies uitgebracht? Zo
ja, luidde dit advies positief of negatief?
Voor de omvang en doorlooptijd van de ICT-projecten wordt verwezen
naar de beantwoording van vraag 199. Bureau ICT-toetsing heeft (een
positief kritisch) advies uitgebracht op «Lerarenregister en het registerportaal» en «Doorontwikkelen Basisregistratie Onderwijs» van het
Ministerie van OCW. Een overzicht van adviezen en de adviezen zelf over
projecten van het Ministerie van OCW van Bureau ICT-toetsing kunt u
vinden op de website van het bureau, www.bureauicttoetsing.nl.
201
Welke projecten zijn in de laatste jaren succesvol afgerond en
welke projecten zijn als mislukt aan te merken?
OCW kent geen specifieke registratie van «geslaagde afgeronde» en
«mislukte» projecten. Voor deze kwalificaties is geen Rijksbrede definitie
vastgesteld, noch zijn er Rijksbreed criteria voor opgesteld.
Wel worden afgeronde projecten geregistreerd. In de laatste jaren zijn de
volgende ICT-projecten van het Ministerie van OCW afgerond:
1. Digitale Taken Rijksarchieven (DTR)
2. Programma Erfgoed Digitaal (PED)
3. Vervangen Gefis
4. Studievoorschot in WSF-systemen (in 2016)
5. Invoeren BRON HO (in 2014)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

58

Een drietal projecten is in 2017 afgerond en wordt, volgens Rijksbrede
afspraak, als zodanig weergegeven op het RijksICTDashboard op het
moment van jaarlijkse actualisatie.
Deze projecten zijn afgerond met de oplevering van de projectresultaten,
resulterend in nieuwe of aangepaste informatiesystemen. Het
«Programma Erfgoed Digitaal» is in april 2017 beëindigd omdat de
Stuurgroep heeft beoordeeld, dat het programma een aantal belangrijke
veranderingen -in denken, in processen en in doen- teweeg heeft
gebracht, de belangrijkste basisvoorzieningen gerealiseerd zijn en dat het
passender is de verdere uitwerking van de digitaliseringsoperatie in de lijn
te laten plaatsvinden in plaats van in programmavorm. De resterende
doelstellingen en middelen zijn op een andere manier belegd.
202
Op welke wijze worden ICT-ontwikkelingen in de private sector
door het departement ondersteund? Welke bedragen zijn hiermee
gemoeid?
ICT-ontwikkelingen in de private sector worden niet financieel ondersteund door het departement. Wel werkt OCW samen met private partijen,
bijvoorbeeld binnen Edustandaard. Hierin stellen private partijen, het
onderwijsveld en OCW gezamenlijk de standaarden vast voor onder meer
gegevensuitwisselingen binnen diverse onderwijsondersteunende
processen.
203
Welke externe inhuur bij DUO vervalt vanaf 2019, als deze post
bijna wordt gehalveerd? Welke operationele knelpunten kunnen
hierdoor ontstaan?
Dit betreft met name de externe inhuur van relatief duur automatiseringspersoneel die DUO voornemens is om, vanwege borging van kennis
en ervaring, in vaste dienst te nemen dan wel door het werven van eigen
personeel. Op deze wijze kan DUO kostenreductie realiseren en kan het
Ministerie van OCW in zijn geheel weer voldoen aan de norm voor
externe inhuur. Ook de afronding van het project PVS in 2018 leidt tot
minder benodigde externe inhuur. Aandachtspunt voor DUO is wel de
continuering in de bedrijfsvoering bij het vervangen van personeel, terwijl
ook de werving van automatiseringspersoneel moeizaam verloopt door
de schaarste in de markt.
204
Welke risico’s worden gelopen op het punt waarvan in de
toelichting op de randvoorwaarden exploitatie DUO staat
aangegeven dat compliance aan nieuwe wetgeving investeringen
oplopend tot 27 miljoen euro in 2022 vergt, maar dat het
demissionaire kabinet daarvoor geen ruimte heeft gemaakt?
Het betreft structureel benodigd budget voor LifeCycleManagement en
het voldoen aan compliance eisen vanuit wet- en regelgeving. LifeCycleManagement is een methodiek om de meerjarige behoefte aan
onderhoud en vervanging van het totale applicatie en infrastructurele
landschap in kaart te brengen. Met betrekking tot compliance eisen zijn
investeringen benodigd om te blijven voldoen aan nieuwe informatiebeveiligingseisen en privacy wetgeving, voorbeelden zijn de BIR 2.0 en
Algemene Verordening Gegevensbescherming. Het is dan ook onontkoombaar om meerjarig nieuw budget te gaan toevoegen aan onderhoud,
pro-actieve vervanging, vernieuwing van het ICT-landschap en compliance
nieuwe wet en regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

59

205
Welke normen worden gehanteerd op het punt van telefonische
bereikbaarheid? Wat zijn de behaalde resultaten in augustus en
september 2017?
Ten aanzien van telefonie zijn er voor de telefonische bereikbaarheid geen
specifieke externe prestatie indicatoren. Eén van de punten die de
Nationale ombudsman in haar rapport heeft beschreven, is dat studenten
soms lang moeten wachten voordat ze een medewerker van DUO aan de
telefoon krijgen. In de brief van de Minister van 5 juli jl. heeft ze uw
Kamer, naar aanleiding van een verzoek van de vaste Kamercommissie
OCW, geïnformeerd over de telefonische bereikbaarheid van DUO. In die
brief is onder meer uitgelegd hoe het kwam dat telefonische wachttijden
van DUO waren opgelopen in de maanden voor de zomer (dat had onder
meer te maken met de capaciteit die binnen DUO nodig was voor
werkzaamheden rondom het nieuwe ICT-systeem dat DUO binnen
afzienbare tijd in gebruik gaat nemen). De gemiddelde wachttijd was op
dat moment circa 15 à 20 minuten. Ook heeft de Minister in deze brief
aangegeven wat DUO gedaan heeft om de opgelopen wachttijden terug te
dringen en wat DUO aanvullend daarop nog ging doen. Het ging onder
meer om:
– verder uitbreiden van de capaciteit om in te zetten op telefonie;
– aparte wachtrij/voorrangsbehandeling voor bellers met urgente
problemen zoals studenten met ov-boetes en terugbetalers met
problemen; en
– extra inzet op webcare en chatfunctie.
DUO heeft als gevolg van de beschreven acties, de gemiddelde wachttijd
in de maanden augustus en september inmiddels teruggedrongen tot
ongeveer 10 minuten. De zomermaanden zijn voor de Dienst Uitvoering
Onderwijs (DUO) altijd de drukste maanden van het jaar (start van een
nieuw studiejaar). De verwachting is dat de wachttijd in het najaar verder
zal afnemen.
206
Welke afwegingen liggen ten grondslag aan de indeling «digitaal»
en «traditioneel»? Op welke manieren wordt de score op deze
schaal gemeten?
Het onderscheid tussen digitaal en traditioneel is eigenlijk het onderscheid
tussen de digitale «onbemenste» kanalen (de website www.duo.nl en het
klantportaal Mijn DUO) en de persoonlijke «bemenste» kanalen (telefonie,
balie, email). De digitale kanalen zijn vooral geschikt voor meer generieke
informatievoorzieningen en het afhandelen van standaard aanvragen en
wijzigingen. De bemenste kanalen zijn ook geschikt om meer specialistische (maatwerk) vraagstukken af te handelen. De digitale en traditionele
kanalen hebben door dit onderscheid een geheel eigen karakter en
worden ook structureel anders door de gebruikers van deze mogelijkheden beoordeeld.
Sinds 2012/2013 wordt met de KlantContactMonitor (KCM) continu op elk
kanaal de klantbeleving en tevredenheid gemeten. De indeling digitaal en
traditioneel is voor wat de klanttevredenheid betreft een gewogen
gemiddelde van de onderliggende scores per kanaal. In de KCM kan een
klant zowel een cijfer geven als inhoudelijke opmerkingen plaatsen. De
inhoudelijke opmerkingen worden gebruikt ter verbetering van de
dienstverlening op de betreffende kanalen.
207
Is er sinds 2014 geld uit de cashrebate-regeling van het Netherlands Film Production Incentive onbesteed gebleven? Zo ja,
hoeveel (uitgesplitst per jaar sinds 2014)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

60

Ja.
– Van juli 2014 (start regeling) tot en met december 2014 bleef € 7,8
miljoen onbesteed.
– In 2015 bleef € 4,7 miljoen onbesteed.
– In 2016 bleef € 4,0 miljoen onbesteed.
– In 2017 is tot en met juli iets meer dan de helft van het budget besteed
en volgt nog de uitslag van drie aanvraagrondes. De verwachting is,
op basis van de voorbesprekingen die het Filmfonds voert met
potentiele aanvragers, dat het jaarbudget volledig wordt besteed.
Het is conform de verwachting dat het volledige bedrag niet direct tot
besteding is gekomen omdat pas halverwege 2014 met de regeling is
gestart en omdat een nieuwe regeling altijd eerst aan bekendheid moet
winnen. Om die reden is er bij deze regeling voor gekozen om middelen
die aan het eind van een aanvraagronde overblijven steeds toe te voegen
aan de volgende aanvraagrondes.
Door de incidentele onderbesteding in de opstartfase van de regeling is
het mogelijk geworden de regeling in 2017 bij wijze van pilot open te
stellen voor tv-series (zie antwoord 210).
208
Welke criteria hanteren het Stichting Nederlands Filmfonds
(hierna: het Filmfonds) om te beoordelen of er gebruik gemaakt
kan worden van de cashrebate-regeling? Zijn deze criteria
wettelijk verplicht, of zelf opgesteld door het Filmfonds?
Het Filmfonds hanteert criteria die vergelijkbaar zijn met criteria van
soortgelijke regelingen in het buitenland:
– De bijdrage is uitsluitend bedoeld voor de productiekosten die
aantoonbaar in Nederland worden besteed voor de realisering van de
film (bijvoorbeeld wel de huur van filmapparatuur, maar geen
taxikosten).
– De productiekosten die in Nederland worden besteed dienen minimaal
€ 100.000 te zijn. Verder moet de productie minimaal een bepaald
totaalbudget hebben (verschillend per type film). Dit om te voorkomen
dat het beschikbare budget wordt versnipperd over een te grote
hoeveelheid filmprojecten en daardoor de uitvoeringskosten disproportioneel stijgen.
– Tenminste 50 procent van de totaal benodigde financiering van de film
dient bij de aanvraag reeds te zijn gegarandeerd door andere
financiers en het totale budget dient binnen zes maanden na beschikking volledig te zijn gefinancierd. Hiermee wordt geborgd dat
middelen worden besteed aan films die daadwerkelijk gerealiseerd
kunnen worden.
– Ook moet de distributie gegarandeerd zijn zodat de film voor het
publiek in Nederland toegankelijk is.
De regeling en bijbehorende criteria zijn in nauwe afstemming tussen het
Filmfonds en het ministerie opgesteld, met gebruikmaking van vergelijkbare regelingen in het buitenland en na uitvoerige consultatie van de
sector. De regeling is door mij en door de Europese Commissie goedgekeurd en aansluitend gepubliceerd in de Staatscourant. Daarmee ligt het
kader vast waarbinnen het Filmfonds de regeling en bijbehorend budget
moet beheren en uitvoeren.
209
Hoeveel aanvragen voor een cash rebate in het kader van het
Netherlands Film Production Incentive heeft het Filmfonds
toegekend? Hoeveel van deze aanvragen waren zogenaamde
lowbudgetfilms en hoeveel waren films met een budget van meer
dan één miljoen euro?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

61

Van juli 2014 tot en met juli 2017 is aan 217 filmprojecten een bijdrage
beschikt.
Van de 217 gehonoreerde projecten waren 137 films een lowbudgetfilm
(films met een productiebudget van maximaal € 2 miljoen).
Van de 217 gehonoreerde projecten hadden 167 films een productiebudget van meer dan € 1 miljoen. De overige 50 filmproducties zijn alle
documentaires, waarvoor een lager vereist minimumbudget wordt
gehanteerd dan voor speelfilm en animatiefilm.
210
Staat de cashrebate-regeling van het Netherlands Film Production
Incentive ook open voor televisieproducties? Zo ja, welke
producties hebben hier gebruik van gemaakt (het liefst uitgesplitst in publieke en private omroepen)?
Ja. Op 1 oktober 2017 is een pilot voor tv-drama-, tv-documentaire- en
animatieseries gestart. Hiervoor is een bedrag gealloceerd van € 10
miljoen (zie vraag 207). De pilot heeft een looptijd van een jaar dan wel tot
het beschikbare budget van € 10 miljoen is besteed. Eventuele verlenging
van de regeling hangt af van de ervaringen met de pilot en van
beschikbaar budget.
Doel is om op de wereldwijde ontwikkeling van internationaal aansprekende series van hoge cinematografische kwaliteit als Borgen, The
Missing en The Crown aan te kunnen sluiten. Om voor dergelijke series de
benodigde hoge budgetten te financieren, moet er zonder de cash rebate
– net als eerder bij bioscoopfilms het geval was – uitgeweken worden naar
stimuleringsregelingen in het buitenland. Door de cash rebate wordt er
meer besteed in eigen land, wordt de internationale concurrentiepositie
van de Nederlandse AV-industrie versterkt en ontstaat er ruimte voor
innovatie en de verdere ontwikkeling van talent in eigen land.
De eerste indiendatum is op 7 november 2017. Uit de voorgesprekken die
het Filmfonds met aanvragers voert blijkt grote belangstelling, zowel voor
projecten voor publieke als commerciële omroepen.
211
Geldt de terugbetalingsregeling uit de cashrebate-regeling van
het Netherlands Film Production Incentive zowel voor binnenlandse als voor buitenlandse films? Hoeveel geld is er terugbetaald aan deze films, uitgesplitst in binnenlandse en buitenlandse
films over de afgelopen drie jaar?
Ja. Als een film opbrengsten heeft, betaalt de producent eerst private
financiers (zoals distributeurs of investeerders) hun aandeel. Zijn er
daarna nog opbrengsten over, dan moet de bijdrage van publieke fondsen
in Nederland en het buitenland worden terugbetaald. Voor de middelen
die terugbetaald worden aan het Nederlands Filmfonds geldt dat ze
vervolgens door de betreffende producent opnieuw mogen worden
gebruikt, om nieuwe films mee te financieren of om royalties aan
rechthebbenden zoals de schrijver en regisseur mee te betalen. Dit geldt
voor alle films. Er kan wel een uitzondering gemaakt worden in het geval
van een buitenlandse film (internationale coproducties waarin de
Nederlandse producent een minderheidsaandeel heeft), indien dit een
breekpunt is voor de productie om naar Nederland te komen en
Nederland daardoor bestedingen en werkgelegenheid zou mislopen
aangezien dit juist de doelstelling van de regeling is.
Hoeveel geld is terugbetaald is nog niet precies te zeggen. Een groot
aantal projecten is nog in productie. Van de reeds uitgebrachte films duurt
de nationale en internationale vertoning via bioscoop, televisie, video on

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

62

demand e.d. meerdere jaren; en daarmee de kans op opbrengsten ook.
Van 7 films is inmiddels € 1.4 miljoen ontvangen.
212
Hoeveel fte’s houden zich bij het Filmfonds bezig met het
registreren, bijhouden en terugbetalen van deze leningen? Wat
zijn de ingeschatte externe kosten van accountants en andere
externe experts?
Het totaal aantal FTE voor het beheer en de uitvoering van de regeling is
5,5 FTE (met inbegrip van de internationale promotie van deze regeling en
Nederland als productieland). De totale personele en materiele lasten
bedragen € 750.000 (3,75 procent) van de jaarlijks beschikbaar gestelde
bijdrage. Het aandeel hierin voor externe inhuur van accountants ten
behoeve van projectcontroles en voor andere externe experts op onder
meer juridisch gebied en voor onderzoek bedraagt jaarlijks circa € 75.000.
213
Waarom wordt verondersteld dat uitvoering is gegeven aan de
aangenomen motie over de mogelijkheden voor het toezicht om
voor de rechtsorde gevaarlijke invloeden tegen te gaan
(Kamerstuk 34 412, nr. 20) middels het wetsvoorstel invoering
associate degree, terwijl in dit wetsvoorstel geen aanvulling van
het inhoudelijke kader van de toets op maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef is opgenomen? Hoe wordt rekenschap
gegeven van het dictum, dat de regering vraagt onderzoek te
laten doen?
Tijdens de behandeling van de Wet bescherming namen en graden en de
Wet invoering associate-degree opleiding bestond zowel in de Eerste als
in de Tweede Kamer brede steun voor de bevoegdheid van de Minister
van onderwijs om in te grijpen bij hoger onderwijsinstellingen die de
opdracht tot het bevorderen van het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef op flagrante wijze schenden. De Minister kan ingrijpen bij
discriminerende uitingen en bij uitingen die ingaan tegen de fundamenten
van onze democratische rechtsstaat, zoals het oproepen tot de
gewapende jihad, en daarmee gevaarlijk zijn voor de rechtsorde. Dit met
het oog op intrekking van de erkenning van instellingen; voor het
aanpakken van (strafrechtelijke) gevaarlijke invloeden is het OM aan zet.
Daarbij is geen rol voor de Minister van onderwijs weggelegd. De
commissie die met het wetsvoorstel invoering associate-degree opleiding
wordt voorgeschreven, zal uitingen beoordelen die aanleiding kunnen
geven tot ingrijpen van de Minister van onderwijs. Pas naar aanleiding
van haar oordelen kan, voor zover daar aanleiding toe is, worden
onderzocht of de mogelijkheden tot ingrijpen voldoende zijn geborgd.
214
Hoe is de samenstelling van de instroom in het mbo veranderd
sinds de invoering van de kwalificatieplicht?
In de jaarlijks brief over voortijdig schoolverlaten in februari/maart 2018
zal hier dieper op in worden gegaan.
215
In hoeverre wordt, mede met het oog op aangenomen motie over
snel komen tot een nieuwe beoordelingssystematiek van leerresultaten (Kamerstuk 31 497, nr. 252), door de onderwijsinspectie
in de praktijk reeds rekening gehouden met het feit dat de
beoordeling van leerresultaten op grond van het huidige model in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

63

concrete gevallen tot een onheuse bejegening van de inspanningen van de school kan leiden?
Voor de beoordeling van de leerresultaten van de scholen geldt de
Regeling leerresultaten po. Binnen deze regeling bestaat de mogelijkheid
om in incidentele situaties geen oordeel te geven en zo een onheuse
bejegening te voorkomen.
216
Kunt u bevestigen dat aan de evaluatie van het btw-convenant
alle brancheverenigingen van producenten meedoen?
Het huidige btw-convenant 2010 is ondertekend door zeven partijen: de
Nederlandse Vereniging van Bioscoopexploitanten (NVB), de Nederlandse
vereniging van Filmdistributeurs (NVF). de Nederlandse Federatie voor
Cinematografie (NFC), de stichting Nederlands Fonds voor de Film
(Filmfonds), de Staat der Nederlanden (het Ministerie van OCW), de
Nederlandse Vereniging voor Speelfilmproducenten (NVS) en de stichting
Film Instituut Nederland (EYE).
De NFC en NVS bestaan inmiddels niet meer. De NVB heet sinds 2015 de
Nederlandse Vereniging voor Bioscopen en Filmtheaters (NVBF). In 2012
is Filmproducenten Nederland (FPN) opgericht als belangenvereniging
voor de Nederlandse filmproducenten. In 2016 is de NVF met NVPI Video
(de belangenorganisatie van home entertainmentdistributeurs) gefuseerd
tot Filmdistributeurs Nederland (FDN).
Aan de evaluatie van het btw-convenant 2010 doen de huidige ondertekenaars (of hun opvolgers) mee: de NVBF, FDN, FPN, EYE, het Filmfonds en
het Ministerie van OCW.
217
Klopt het dat het subsidiebedrag voor het aanpassen van lesmaterialen voor visueel gehandicapte en dyslectische leerlingen in
2018 (Wet overige OCW-subsidies (WOOS), pagina 216, bijlage 4)
wordt verlaagd met ruim 1,3 miljoen euro?
Nee. Het bedrag is gelijk, maar is anders geregistreerd vanwege gewijzigde subsidievoorschriften. Het ene deel is geregistreerd als instellingssubsidie, het andere deel als projectsubsidie.
218
Kunt u toelichten waarom in de begroting voor 2018 ten aanzien
van de WOOS (pagina 216, bijlage 4) wordt uitgegaan van een
lager subsidiebedrag dan in 2017?
In 2017 is van het instrument subsidies voor de jaren 2017–2021 een
overboeking uitgevoerd naar het instrument bekostiging voor de team- en
schoolleidersbeurs. Dit leidt in 2018 tot een verlaging van de begrotingsstand van het instrument subsidies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 12

64