Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 107

Wijziging van de Wet arbeid en zorg en de
Arbeidstijdenwet ter implementatie van Richtlijn
2010/18/EU van de Raad van 8 maart 2010
(PbEU 2010, L 68) tot uitvoering van de door
BUSINESSEUROPA, UEAPME, het CEEP en het
EVV gesloten herziene raamovereenkomst en tot
intrekking van Richtlijn 96/34/EG

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 12 januari 2012
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
blz.

1
Samenstelling:
Leden: Gent, W. van (GL), voorzitter, Hamer,
M.I. (PvdA), Smeets, P.E. (PvdA), Hijum, Y.J.
van (CDA), Omtzigt, P.H. (CDA), Koşer Kaya, F.
(D66), Ulenbelt, P. (SP), Ortega-Martijn, C.A.
(CU), Dijck, A.P.C. van (PVV), ondervoorzitter,
Spekman, J.L. (PvdA), Vermeij, R.A. (PvdA),
Ouwehand, E. (PvdD), Karabulut, S. (SP),
Lodders, W.J.H. (VVD), Dijkgraaf, E. (SGP),
Azmani, M. (VVD), Koolmees, W. (D66), Jong,
L.W.E. de (PVV), Klaver, J.F. (GL), Huizing, M.E.
(VVD), Besselaar, I.H.C. van den (PVV) en
Berckmoes-Duindam, Y. (VVD).
Plv. leden: Voortman, L.G.J. (GL), Heijnen,
P.M.M. (PvdA), Klijnsma, J. (PvdA), Biskop,
J.J.G.M. (CDA), Smilde, M.C.A. (CDA), Dijkstra,
P.A. (D66), Kooiman, C.J.E. (SP), Schouten,
C.J. (CU), Fritsma, S.R. (PVV), Çelik, M. (PvdA),
Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA), Thieme, M.L.
(PvdD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Neppérus,
H. (VVD), Staaij, C.G. van der (SGP), Aptroot,
Ch.B. (VVD), Ham, B. van der (D66), Klaveren,
J.J. van (PVV), Tongeren, L. van (GL), Straus,
K.C.J. (VVD), Mos, R. de (PVV) en Harbers,
M.G.J. (VVD).

kst-33107-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

ALGEMEEN

1

1. Algemeen
2. Doel van het wetsvoorstel
3. Financiële gevolgen

1
2
4

ALGEMEEN
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de voorgestelde wijzigingen van de Wet arbeid en zorg en de
Arbeidstijdenwet. Deze leden onderschrijven het uitgangspunt om de
combinatie tussen arbeid en privéleven te verbeteren. Zeker in deze
economische tijden is arbeidsparticipatie van groot belang. De leden van
de VVD-fractie benadrukken dat (Europese) regelgeving slechts de kaders
dient te schetsen en dat er voldoende ruimte moet blijven voor de
nationale lidstaten, maar vooral voor de sociale partners, om regelingen
te treffen, die aansluiten bij de eigen situatie. Zo blijft naar de mening van
deze leden maatwerk mogelijk. De leden van de VVD-fractie hebben nog
enkele vragen aan de regering over het onderhavige wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 107, nr. 4

1

De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
wetsvoorstel. Zij hebben nog wel enkele vragen en opmerkingen.
Uitgangspunt voor de leden van de PVV-fractie blijft dat de Europese Unie
zich niet bezig zou moeten houden met sociaal beleid. Sociaal beleid is
een bevoegdheid van de individuele lidstaten. Het vaststellen van de
voorwaarden voor ouderschapsverlof is een nationale aangelegenheid. De
aan de voorgestelde wetswijzigingen ten grondslag liggende richtlijn is in
de visie van de leden van de PVV-fractie dan ook weer een typisch
voorbeeld van Europese bemoeizucht en betutteling.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de implementatie van de richtlijn 2010/18/EU (hierna: de richtlijn). Deze leden hebben er
begrip voor dat er twee wetswijzigingen noodzakelijk zijn naar aanleiding
van de richtlijn.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
wetsvoorstel. Ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel hebben de
leden van de SP-fractie een aantal vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van het wetsvoorstel
en hebben een aantal vragen over de implementatie van de richtlijn.
2. Doel van het wetsvoorstel
Implementatie van de richtlijn
De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat bij clausule 3, eerste lid,
onder d, van de raamovereenkomst, die met het wetsvoorstel wordt
geïmplementeerd, wordt gesproken over «kleine ondernemingen». Kan de
regering nader toelichten wat hiermee wordt bedoeld en hoe dit wordt
vertaald in artikel 6:5 van de Wet arbeid en zorg?
De leden van de VVD- en PVV-fracties hebben voorts vragen met
betrekking tot de implementatie van clausule 5 (Arbeidsrechten en
non-discriminatie) van de richtlijn ten aanzien van het toegevoegde aspect
van de bescherming tegen minder gunstige behandeling wegens het
geldend maken van het recht op ouderschapsverlof. De leden van de VVDen PVV-fracties vragen of de regering, eventueel met enkele voorbeelden,
kan toelichten wat wordt verstaan onder een minder gunstige behandeling. De leden van de PVV-fractie vragen daarbij wie bepaalt wanneer er
sprake is van ongunstige behandeling. De leden van de PVV-fractie vragen
voorts of de regering daarbij kan toelichten hoe vaak het voorkomt dat
ouderschapsverlof onbetaald blijft. De leden van de VVD-fractie willen
graag weten of de regering een indicatie heeft van het aantal personen
dat een minder gunstige behandeling ondervindt wanneer deze personen
het recht op ouderschapsverlof geldend maken.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of het bij het voorgestelde
artikel 4:1b van de Arbeidstijdenwet enkel gaat om een tijdelijke
aanpassing van het arbeidspatroon. In hoeverre biedt het voorgestelde
eerste lid van dit artikel de mogelijkheid voor werkgevers en werknemers
om een structurele periode van aanpassing van het arbeidspatroon
overeen te komen?
Met betrekking tot de implementatie van clausule 6 (Terugkeer naar werk)
van de richtlijn hebben de leden van de PVV-fractie de volgende vragen.
Wat verstaat de regering precies onder aangepaste werkpatronen? Hoe
worden werknemers op de mogelijkheid tot aanpassing van hun
werkpatroon gewezen? Hoe dient het verzoek om aanpassing van het
werkpatroon te worden vormgegeven? Hoe worden de sociale partners op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 107, nr. 4

2

de nieuwe verantwoordelijkheid ten aanzien van de mogelijkheid om te
verzoeken om aangepaste werkpatronen gewezen?
De leden van de PVV-fractie constateren dat het onderhavige wetsvoorstel
een afwijkingsbevoegdheid voorstelt, namelijk dat bij collectieve regeling
kan worden afgeweken van de verplichting om drie maanden van tevoren
te verzoeken om aanpassing van het arbeidspatroon en de verplichting
voor de werkgever om uiterlijk vier weken voor de afloop van het
ouderschapsverlof te beslissen. Deze leden vragen of dat betekent dat ook
kan worden afgeweken van de voorgestelde aanvraag- en beslistermijnen
door de termijnen te bekorten?
De leden van de CDA-fractie hebben nog enkele vragen over het
wetsvoorstel en de implementatie van de richtlijn.
Dit betreft ten eerste een aanpassing van het opzegverbod om de
werknemer te beschermen tegen benadeling vanwege het geldend maken
van het verlofrecht. Ten tweede wordt een verplichting opgenomen om
het werknemers na het ouderschapsverlof mogelijk te maken om te
verzoeken om aangepast arbeidstijden. Kan de regering dit bevestigen?
Op bladzijde 2 van de memorie van toelichting zet de regering de inhoud
van de richtlijn uiteen. Kan de regering op een rij zetten welke aspecten
van de richtlijn nieuw zijn voor de Nederlandse wetgeving?
De leden van de CDA-fractie constateren dat een nieuw element is dat
tenminste een maand van het ouderschapsverlof niet overdraagbaar is.
Toch wordt er niet gekozen voor implementatie van dit nieuwe element.
Waarom is dit niet noodzakelijk? Graag ontvangen zij een toelichting op
dit punt.
De leden van de CDA-fractie vragen wat zwaarwegende bedrijfs- of
dienstbelangen van de werkgever kunnen zijn. Hoe vaak komt het voor dat
vanwege zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen de spreiding van
ouderschapsverlof wordt aangepast?
Deze leden vragen voorts op welke manier in de praktijk rekening wordt
gehouden met het ouderschapsverlof van ouders van gehandicapte of
chronisch zieke kinderen. Op welke wijze wordt in de praktijk beoordeeld
hoe rekening wordt gehouden met de behoeftes van ouders met
gehandicapte of chronisch zieke kinderen? Kan de regering toelichten of
en in hoeverre hier knelpunten optreden ten opzichte van het nieuwe
voorschrift uit de richtlijn ten aanzien van ouders met gehandicapte of
chronisch zieke kinderen?
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe vaak
het voorkomt dat ouderschapsverlof onbetaald blijft. Op welke wijze
zullen de regering en sociale partners de inkomensaspecten van het
gebruik van ouderschapsverlof beoordelen?
Deze leden stellen vast dat de richtlijn opdraagt om aan de specifieke
behoefte van adoptieouders tegemoet te komen. Waarom is hier in de
visie van de regering geen aanpassing noodzakelijk?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de Europese raamovereenkomst, die door middel van de richtlijn wordt geïmplementeerd, een
regeling bevat, die toeziet op bescherming tegen minder gunstige
behandeling vanwege het geldend maken van een recht op ouderschapsverlof. Wat is hiervoor op dit moment geregeld in Nederland? Waarom is
extra wetgeving noodzakelijk?
Deze leden hebben kennis genomen van het voorstel om een aantal
maatregelen te treffen om te garanderen dat werknemers, die uit
ouderschapsverlof terugkeren, kunnen verzoeken om aanpassing van de
overeengekomen arbeidsduur. Hiertoe wordt een nieuw artikel 4:1b in de
Arbeidstijdenwet voorgesteld, op grond waarvan een werkgever de plicht
krijgt om het verzoek van een werknemer te beoordelen. Welke criteria
dient de werkgever hierbij te hanteren?
Deze leden constateren dat in de richtlijn de mogelijkheid bestaat voor
lidstaten om gunstigere bepalingen vast te stellen. In hoeverre heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 107, nr. 4

3

regering dit overwogen? Zij vragen voorts in hoeverre er sprake is van
wetgeving met nationale kop.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de status is van de implementatie
van de richtlijn en het onderhavige wetsvoorstel. Zij verzoeken de
regering om een overzicht per land.
De leden van de SP-fractie constateren dat de regering toelicht dat de
werknemer met een gehandicapt kind al in de gelegenheid wordt gesteld
om het ouderschapsverlof af te stemmen op de specifieke verzorgingsbehoeften. Kan de regering (concreet) toelichten op welke wijze hiermee in
de praktijk rekening wordt gehouden? Hoeveel ouders met een gehandicapt kind hebben in 2011 ouderschapsverlof opgenomen?
De leden van SP-fractie stellen voorts vast dat de regering toelicht dat
betaling van het ouderschapsverlof niet nodig is, omdat in veel gezinnen
met één of meerdere kinderen één van de partners al in deeltijd werkt en
deze ouders het inkomensverlies al voor eigen rekening nemen. Op welke
wijze komt de regering gezinnen met één of meer kinderen tegemoet, die
niet in deeltijd kunnen gaan werken omdat deze gezinnen een te laag
salaris/inkomen ontvangen en het inkomensverlies vanwege opname van
het ouderschapsverlof financieel niet kunnen dragen? Kan de regering
toelichten hoeveel gezinnen met een laag inkomen (onder de 130% van
het wettelijk minimumloon) in 2011 gebruik hebben gemaakt van het
onbetaald ouderschapsverlof? Kan de regering een overzicht geven van
de inkomensklassen van de ouders, die gebruik hebben gemaakt van het
ouderschapsverlof in 2011?
Deze leden vragen hoe de regering het feit beoordeelt dat voor 35% van
de niet-gebruikers met behoefte aan ouderschapsverlof het financiële
aspect de grootste drempel is om ouderschapsverlof op te nemen (bron:
Sociaal Cultureel Planbureau, 2011)? Is de regering bereid om betaald
ouderschapsverlof in te voeren?
Ook vragen deze leden in hoeveel collectieve arbeidsovereenkomsten
(CAO’s) een recht op betaald ouderschapsverlof is opgenomen in
vergelijking met het totaal aantal afgesloten CAO’s.
De leden van de SP-fractie vragen daarnaast of de regering mogelijkheden
ziet om het adoptieverlof uit te breiden, zodat dit verlof meer in overeenstemming komt met de duur van het bevallingsverlof.
De leden van de D66-fractie constateren met betrekking tot de implementatie van clausule 3 van de richtlijn (uitvoeringsbepaling) dat recht op
ouderschapsverlof bestaat op grond van artikel 6:3 van de Wet arbeid en
zorg bij een arbeidsverhouding van één jaar. Deze leden zijn benieuwd op
basis van welke afweging de termijn voor de arbeidsverhouding is
vastgesteld op één jaar.
De leden van de D66-fractie constateren dat clausule 4 (adoptie) van de
richtlijn de lidstaten en de sociale partners opdraagt om te beoordelen of
aanvullende bepalingen op het gebied van adoptieverlof nodig zijn. Deze
leden vragen of de sociale partners zijn geconsulteerd over het adoptieverlof. Zo ja, wat is het standpunt van de sociale partners hierover? Zo
nee, is het waar dat de Europese Richtlijn hiertoe wel opdraagt?
3. Financiële gevolgen
Administratieve lasten
Kan de regering toelichten aan de leden van de VVD-fractie hoeveel
personen gebruik maken van ouderschapsverlof? In de memorie van
toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel staat namelijk dat 79 000
werknemers daarvan gebruik maken, terwijl in de nota naar aanleiding
van het verslag bij het wetsvoorstel modernisering regelingen voor verlof

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 107, nr. 4

4

en arbeidstijden (Kamerstukken II 2011/12, 32 855, nr. 6) er 124 000
gebruikers worden genoemd.
De leden van de PVV en CDA-fracties vragen of het waar is dat het
merendeel van de 79 000 werknemers, die ouderschapsverlof opnemen,
ook een verzoek doet tot aanpassing van het arbeidspatroon. Zo nee, kan
de regering een schatting geven van het percentage werknemers
waarvoor dat het geval is?
De voorzitter van de commissie,
Van Gent
Adjunct-griffier van de commissie,
Lips

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 107, nr. 4

5