Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2796
Vragen van de leden Becker, Ten Broeke en Koopmans (allen VVD) aan de
Ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Buitenlandse Zaken over de brief van de Turkse
president Erdogan inzake de Turkse verkiezingen (ingezonden 20 juni 2018).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), mede
namens de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van
Buitenlandse Zaken (ontvangen 18 juli 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Erdogan stuurt Nederlandse Turken weer een
brief over aanstaande verkiezingen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3
Hoe beoordeelt u het verzenden van de brief van de Turkse president, wiens
partij in 20152 en in 20173 soortgelijke brieven naar Turkse Nederlanders
verstuurde?
Kunt u aangeven of u de brief, voor zover dat verschil maakt voor het
oordeel, gezien moet worden als brief van de Turkse regering of van de
Turkse AK-partij? Heeft de herkomst of ondertekening nog gevolgen voor het
oordeel van de regering?
Antwoord 2, 3
In 2015 concludeerde het College bescherming persoonsgegevens (CBP) op
basis van de verkregen informatie dat in Turkije politieke partijen op grond
van Turks recht tegen betaling lijsten van kiesgerechtigden met hun adressen
kunnen krijgen.
In de brief van 2015 stond een expliciete oproep om op de heer Erdogan te
stemmen. Vanwege dit ongewenste stemadvies werd de Turkse ambassadeur
toen ontboden. Tijdens het referendum in 2017 werd een brief verstuurd door
1

https://eenvandaag.avrotros.nl/buitenland/item/erdogan-stuurt-nederlandse-turken-weer-eenbrief-over-aanstaande-verkiezingen/
2
http://www.zamanvandaag.nl/nieuws/binnenland/12303/brief-premier-davuto%C4%9Flu-aanturkse-nederlanders-stem-op-akp
3
https://nos.nl/artikel/2167063-weer-brief-van-erdogan-aan-turkse-nederlanders.html

ah-tk-20172018-2796
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

de toenmalige premier van Turkije en partijleider van de Turkse AKP Yildirim
met een algemene oproep om te gaan stemmen. De Turkse ambassadeur
werd naar aanleiding van deze brief niet ontboden. Het verzenden van een
dergelijke brief is toegestaan binnen de kaders van de Nederlandse wet.
De huidige brief is ondertekend door de heer Erdogan in zowel zijn rol als
president van Turkije als partijleider van de Turkse AKP. In de brief komen
uitspraken terug die de Turkse president Erdogan gebruikt in speeches tijdens
o.m. AKP-bijeenkomsten, en worden lezers uitgenodigd om die uitspraken te
steunen. Echter, in de brief wordt geen letterlijke oproep gedaan om op de
Turkse president Erdogan of de AKP te stemmen. De boodschap betreft een
algemene oproep om te gaan stemmen.
Desalniettemin vindt het kabinet het ongepast dat Nederlandse burgers een
brief ontvangen van de Turkse president met een oproep om te gaan
stemmen voor de Turkse parlements-en presidentsverkiezing. Dit zou namelijk
opgevat kunnen worden als een impliciet stemadvies.
Vraag 4
Welke mogelijkheden ziet u om de Turkse regering aan te spreken op deze
vorm van inmenging, gezien het feit dat er op dit moment geen sprake is van
vertegenwoordiging op ambassadeursniveau?
Antwoord 4
De brief is verstuurd aan Nederlanders met een Turkse achtergrond die zich
in Turkije hebben geregistreerd als kiezer. In 2015 concludeerde het College
bescherming persoonsgegevens (CBP) op basis van de verkregen informatie
dat in Turkije politieke partijen op grond van Turks recht tegen betaling lijsten
van kiesgerechtigden met hun adressen kunnen krijgen.
Het versturen van een dergelijke brief is in Nederland niet verboden.
Het staat Turkije vrij banden te onderhouden met Turken die in het buitenland
wonen, mits dit geschiedt op basis van vrijwilligheid. Een dergelijke
internationaal geaccepteerde diasporapolitiek is ook in Nederland toegestaan,
zolang deze past binnen de grenzen van onze rechtsstaat en de participatie
van Nederlanders met een Turkse achtergrond niet belemmert. Dit betekent
dat de Turkse autoriteiten zich moeten onthouden van ongewenste bemoeienis met de keuzes die Nederlandse burgers maken. Wanneer het Kabinet
constateert dat de Turkse diasporapolitiek de grenzen van onze rechtsstaat
overschrijdt dan wel participatie van Nederlanders met een Turkse achtergrond belemmert, zal het Kabinet niet aarzelen de Turkse autoriteiten hierop
aan te spreken.
Vraag 5, 6
Is gebruik gemaakt van hetzelfde adressenbestand dat in 2015 werd gebruikt
voor het verzenden van een brief vanuit de Turkse regering, destijds
ondertekend door de toenmalige Turkse Minister van Buitenlandse Zaken?
Kunt u zich herinneren dat toenmalig Minister van Buitenlandse Zaken, de
heer Koenders, de Kamer in 2015 liet weten dat het College Bescherming
Persoonsgegevens (CBP) onderzoek zou verrichten naar de destijds verzonden brief?4 Heeft de Autoriteit Persoonsgegevens, de opvolger van het CBP,
de Turkse regering ditmaal om inlichtingen gevraagd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5, 6
De Autoriteit Persoonsgegevens is een onafhankelijke toezichthouder die zelf
bepaalt welk onderzoek zij uitvoert. Zij heeft verder aangegeven dat de
Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) alleen geldt voor
instanties buiten de Europese Unie als ze goederen of diensten aanbieden
aan EU-burgers of als ze hun gedrag monitoren. Volgens de Autoriteit
Persoonsgegevens lijkt het geven van stemadvies daar niet onder te vallen.
De brief is, net als in 2015, verstuurd aan Turkse kiesgerechtigden. In 2015
concludeerde het CBP dat in Turkije politieke partijen, op grond van Turks
recht, tegen betaling lijsten van kiesgerechtigden met hun adressen kunnen
krijgen.

4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 457

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 7
Kunt u aangeven in hoeverre de verzending van deze brief zich verhoudt tot
de recent in werking getreden Algemene Verordening Gegevensbescherming?
Kunt u, indien u verwijst naar het feit dat Turkije geen lid is van de Europese
Unie (EU) en zich daarmee niet geraakt zou voelen door Europese privacywetgeving, aangeven of het uitmaakt of de Turkse regering bij het verzamelen
van de adresgegevens en het verzenden van de brief is bijgestaan door
EU-onderdanen dan wel welk ander relevant aanknopingspunt zich voordoet?
Antwoord 7
Nee. De brief is verstuurd aan Nederlanders met een Turkse achtergrond die
zich in Turkije hebben geregistreerd als kiezer. De conclusie van het CBP was
in 2015 dat het verkrijgen van lijsten van geregistreerde kiesgerechtigden en
hun adressen door politieke partijen (tegen betaling) in Turkije kan op grond
van Turks recht.
Het betreft dus een Turkse aangelegenheid die buiten de rechtsbevoegdheid
van Nederland valt.
Vraag 8
Wat was de rol van de Turkse ambassade, dan wel één of meerdere
consulaten, bij het verzamelen van de adresgegevens en het verzenden van
de brief?
Antwoord 8
Het Turks diplomatieke netwerk in Nederland was, voor zover bij het Kabinet
bekend, niet betrokken bij het verzamelen van de adresgegevens en het
verzenden van de brief.
Vraag 9
Heeft u het versturen van deze brief betrokken bij het overleg met de Turkse
autoriteiten over het al dan niet plaatsen van op de Turkse verkiezingen
wijzende, en door de Nederlandse overheid gefaciliteerde, verkeersborden
langs de snelweg? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Het Kabinet heeft de Turkse autoriteiten toestemming gegeven voor het
openen van stemlokalen om Turkse stemgerechtigden te laten stemmen voor
de Turkse parlements- en presidentsverkiezingen van 24 juni 2018. Dit is
gebruikelijk en past binnen de inzet om democratische processen te
bevorderen. In de communicatie met Turkije is besproken dat verdere
invulling hiervan in overleg met het lokale gezag moest plaatsvinden en ook
onderhevig was aan lokale regelgeving.
Vraag 10
Houdt u staande dat het plaatsen van deze borden nodig was voor verkeersgeleiding en openbare orde? Zo ja, waar baseert u dat op? Zo nee, kunt u
toezeggen in het vervolg een nee-tenzij-beleid te hanteren ten aanzien van dit
soort verzoeken, dus dit alleen te doen indien onomstotelijk vaststaat dat het
nodig is voor de veiligheid?
Antwoord 10
In aanloop naar de verkiezingen hebben de Turkse autoriteiten, na toestemming van het Kabinet, in goed overleg met de gemeenten, zelf voor
stemlocaties, een verkeersplan en beveiliging gezorgd. Het lokale gezag is
primair verantwoordelijk voor besluiten zoals het plaatsen van verkeersborden in het kader van openbare orde en veiligheid. Er is rekening gehouden
met het grote aantal kiesgerechtigden voor de Turkse verkiezingen, zowel in
Nederland als ook in de ons omringende EU-landen.
Vraag 11
Staat u, als het in de toekomst onverhoopt toch noodzakelijk blijkt borden te
plaatsen, open voor het voorstel van Kamerlid Kuzu, zoals voorgesteld tijdens
het mondelinge vragenuur van 19 juni 2018, om de volgende keer op elk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

verkeersbord een disclaimer te plaatsen met de opmerking dat de Nederlandse regering, als facilitator van de verkeersborden, Erdogan niet steunt?5
Antwoord 11
Nee. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
tijdens het mondelinge vragenuur van 19 juni 2018 aangegeven dat de
Nederlandse regering zich niet inhoudelijk mengt in de Turkse verkiezingen.
Het faciliteren van stemlokalen in Nederland, waarvoor een ander land van
het Kabinet toestemming heeft gekregen, is aan het lokaal bevoegd gezag.
Vraag 12
Kunt u aangeven hoe ver de regering is met het nader verkennen van de
wenselijkheid om campagne-activiteiten door buitenlandse politici uit niet
EU-landen te reguleren, naar aanleiding van de Duitse notificatie?6 Kunt u
inschatten wanneer u de Kamer denkt te kunnen informeren over een
uitkomst?
Antwoord 12
De verkenning loopt en na afronding zal de Kamer geïnformeerd worden over
de bevindingen.

5
6

Handelingen Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 19 juni 2018
Vergaderjaar 2017–2018, documentnr. 2018D31741

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4