Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3411
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de Staatssecretaris van Financiën en de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de leenbijstand
(ingezonden 3 maart 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Financiën – Toeslagen en
Douane), mede namens Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(ontvangen 2 juli 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2081.
Vraag 1
Herinnert u zich dat u op 2 december 2020 in het algemeen overleg over de
Belastingdienst heeft toegezegd om terug te rapporteren over het gebruik van
de compensatie voor de slachtoffers van de leenbijstand? 1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u aangeven wanneer u voornemens bent die antwoorden aan de Kamer
te doen toekomen?
Antwoord 2
Het is helaas nog niet gelukt om te rapporteren conform de gedane toezegging. De toegezegde informatie over het gebruik van de compensatieregeling
Bbz 2014–2016 zal naar verwachting voor de afloop van het zomerreces
alsnog aan de Kamer worden toegezonden. Wel staat in andere stukken zoals
de antwoorden op de Kamervragen van het lid Van Beukering-Huijbregts
(D66) al een en ander over het gebruik. In de antwoorden op vraag 18 en
vraag 20 ga ik hier ook verder op in.
Vraag 3
Herinnert u zich dat het hier om tienduizenden ondernemers gaat (en hun
gezinnen) die door regelgeving verder onder het sociale minimum beland zijn
in de afgelopen 15 jaar en dat de commissie-Bosman die ook als een van de

1

ah-tk-20202021-3411
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 31 066, nr. 767

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

zeven instanties waar de overheid zeer hard gefaald heeft ten opzichte van
haar burgers, onderzocht heeft? 2
Antwoord 3
Het is niet bekend hoeveel ondernemers exact zijn getroffen, omdat de
omzetting van een lening naar een gift niet op persoonsniveau is geregistreerd door de gemeenten en de Belastingdienst/Toeslagen niet kan
achterhalen in welke gevallen er sprake is geweest van een hoger toetsingsinkomen als gevolg hiervan. Daardoor is achteraf niet goed te herleiden bij wie
deze omzetting tot verlies van toeslagen heeft geleid. Volgens inschattingen
van gemeenten ging het om circa 1.000 tot 1.500 ondernemers per jaar en
daarmee circa 10 tot 15-duizend ondernemers in totaal. Op basis van
realisatiecijfers van de eerdere compensatieregeling over 2014–2016, zou het
echter eerder om een geringer aantal gaan. In totaal hebben zich 1.169
ondernemers gemeld voor compensatie, het betreft dus circa 400 Bbzgerechtigden per jaar. Een reële mogelijkheid is dan ook dat het aantal
gedupeerden een stuk lager is dan in eerste instantie werd geschat.
Dat is een niet onaanzienlijk aantal en het dossier «leenbijstand» was mede
daarom één van de zeven dossiers die de commissie Bosman heeft gebruikt
in het kader van haar onderzoek naar de belangrijkste oorzaken van problemen in de uitvoering waardoor de menselijke maat uit het oog verloren werd.
Vraag 4
Heeft u kennisgenomen van de publicaties in de Volkskrant over de leenbijstand en de verwoestende effecten die deze gehad heeft? 3
Antwoord 4
Ja, ik heb kennis genomen van de publicatie in de Volkskrant op 20 februari
jl.
Vraag 5
Kunt u aangeven hoe u op dit moment aankijkt tegen de antwoorden die uw
voorganger Wiebes in 2016, na meerdere keren aandringen, gegeven heeft
over de compensatieregeling? 4
Antwoord 5
In de antwoorden die mijn voorganger mede namens de Staatssecretaris van
SZW heeft gegeven wordt het probleem onderkend maar wordt ook
aangegeven dat het mogelijk compenseren (met terugwerkende kracht) van
Bbz-ondernemers die vóór 2017 te maken hadden gekregen met terugvordering van toeslagen als gevolg van de kwijtschelding van leenbijstand,
complex was.
In de antwoorden komt naar voren dat er diverse mogelijkheden zijn
onderzocht maar dat al deze mogelijkheden helaas tot bezwaren leidden.
Mede daardoor is het helaas niet gelukt om in 2016 of 2017 tot een oplossing
te komen voor bestaande gevallen. In 2018 is besloten tot een compensatieregeling voor Bbz-ondernemers voor de jaren 2014–2016. Ik betreur het dat dit
zo lang heeft moeten duren.
Samen met de Minister van SZW werk ik hard om te kijken of het wenselijk is
om een compensatieregeling open te stellen voor ondernemers die vóór 2014
als gevolg van de omzetting van de leenbijstand in een gift zijn geconfronteerd met een terugvordering van toeslagen. Indien het antwoord daarop ja
is, dient tevens te worden gekeken op welke wijze dat dan mogelijk zou zijn.
Vanwege de complexiteit van de materie en het feit dat het hier gaat om
gevallen die erg ver in het verleden liggen, vergt een zorgvuldig onderzoek
naar de eventuele compensatiemogelijkheden tijd. De overige toeslagdepartementen (VWS en BZK) zijn daar vanwege de doorwerking naar de toeslagen
als zodanig nauw bij betrokken, daarnaast zijn de Belastingdienst/Toeslagen,
de VNG en de gemeenten hierbij aangesloten. Uw Kamer zal over de
uitkomsten bij Kamerbrief worden geïnformeerd.

2

Kamerstuk 35 387, nr. 2
Volkskrant, 20 februari 2021 (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/duizendenzelfstandigen-in-de-kou-na-fout-belastingdienst~bccd0d28)
4
Aanhangsel bij de Handelingen II, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1108
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 6
Kunt u alle memo’s en andere schriftelijke documenten, die bewindslieden
(Minister van Financiën, Staatssecretaris van Financiën, Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid) en topambtenaren (de secretaris-generaal en plaatsvervangend secretaris-generaal Financiën, de directeur-generaal belastingen, de
secretaris-generaal en plaatsvervangend secretaris-generaal SZW en de
directeur-generaal sociale zekerheid) over de leenbijstand en de gevolgen
daarvan op toeslagen, sinds 2006 ontvangen hebben, aan de Kamer doen
toekomen?
Antwoord 6
Zoals het kabinet in diens reactie op het Advies van de Raad van State van
29 september 2020, bijlage bij Kamerstuk 35 570, nr. 47, heeft aangegeven,
zal het kabinet gerichte verzoeken om specifieke documenten beantwoorden,
op eenzelfde wijze als onder de Wet openbaarheid van bestuur. Daarnaast
heeft het kabinet in diens reactie op het rapport «Ongekend Onrecht» van de
Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag van 15 januari
2021, Kamerstuk 35 510, nr. 4, aangegeven de grond «persoonlijke beleidsopvattingen» niet langer te willen hanteren als invulling van de weigeringsgrond «belang van de staat» uit artikel 68 Grondwet. Hoewel vraag 6 naar
mening van het kabinet geen gericht verzoek om specifieke documenten is,
wil het kabinet bij wijze van uitzondering toch de memo’s en andere
schriftelijke documenten, die bewindslieden (Minister van Financiën,
Staatssecretaris van Financiën, Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en topambtenaren (de secretaris-generaal en plaatsvervangend secretaris-generaal
Financiën, de directeur-generaal belastingen, de secretaris-generaal en
plaatsvervangend secretaris-generaal SZW en de directeur-generaal sociale
zekerheid) over de leenbijstand en de gevolg daarvan op toeslagen, sinds
2006 ontvangen hebben met Uw Kamer delen vanwege het belang dat ik
hecht aan zoveel mogelijk transparantie in deze.
Als toevoeging daarop zal ik u ook de memo’s en andere schriftelijke
documenten doen toekomen welke de directeur-generaal fiscale zaken sinds
2006 ontvangen heeft.
Dit vergt echter een grote zoekslag in zowel de archieven van Financiën als
SZW. Ik kan u de documenten daarom helaas niet bij de beantwoording van
deze Kamervragen toesturen. Momenteel vind ik dat beantwoording van de
rest van de vragen prevaleert boven het in een keer beantwoorden van alle
vragen. Ik streef ernaar u de gevraagde documenten zo spoedig mogelijk te
doen toekomen.
Vraag 7
Hoe is het precies mogelijk dat een probleem dat al sinds 2006 mensen het
faillissement in dreef en dat in 2014 door de Nationale ombudsman is
aangekaart, zo lang niet is opgelost?
Antwoord 7
Het probleem van het «papieren inkomen» is per 1 januari 2017 structureel
opgelost via de oplossing «eindheffing». Daarnaast is er met instemming van
de TK een compensatieregeling gekomen voor alle gevallen van problemen
die zijn ontstaan door vaststelling van het inkomen ná het verschijnen van
het rapport van de Ombudsman eind 2014, dus over de jaren 2014, 2015 en
2016.
Het heeft inderdaad heel lang geduurd voordat het probleem van het
papieren inkomen is opgelost. Een eenduidige verklaring hiervoor heb ik niet.
Wel is het zo dat er sprake was van een (ongelukkige) samenloop van
verschillende regelingen waarbij verschillende beleidsdepartementen
betrokken waren. Enerzijds de Bbz-regeling en de daarin gehanteerde
systematiek van een lening die in een later jaar kan worden omgezet in een
gift. Anderzijds de fiscale gevolgen die dat heeft voor de hoogte van het
verzamelinkomen van de Wet inkomstenbelasting in het jaar van de
omzetting. Met daaraan gekoppeld de gevolgen voor het toetsingsinkomen
voor de toeslagen op grond van de Awir die aansluit op het fiscale verzamelinkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 8
Herinnert u zich dat de Kamer de problemen zeer regelmatig heeft aangekaart, maar dat er iedere keer geen oplossing gevonden kon worden voor het
probleem, dat de dekking dan maar door de Kamer gevonden moest worden
of dat er gewoon geen antwoord gegeven werd? 5
Antwoord 8
Ja, het is bekend dat het probleem meermaals is aangekaart en dat het lang
heeft geduurd voordat er een structurele oplossing werd gevonden. Omdat
de oplossing lang op zich liet wachten is een compensatieregeling opengesteld voor ondernemers die werden geconfronteerd met een terugvordering
van toeslag als gevolg van de omzetting van leenbijstand in een gift in de
jaren 2014–2016.
Samen met de Minister van SZW bezie ik of het wenselijk is om een
compensatieregeling open te stellen voor ondernemers die vóór 2014 als
gevolg van de omzetting van de leenbijstand in een gift zijn geconfronteerd
met een terugvordering van toeslagen. Uw Kamer zal over de uitkomsten bij
Kamerbrief worden geïnformeerd. Zie hierover ook het antwoord bij vraag 5.
Vraag 9
Herinnert u zich dat de Nationale ombudsman op 1 december 2014 een
vernietigende brief scheef over de leenbijstand aan de Staatssecretaris van
Financiën en verzocht om een oplossing met terugwerkende kracht?
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Herinnert u zich het verzoek om binnen drie weken te reageren, namelijk:
«Ik geef u daarom in overweging uit te spreken dat u ook voor alle bestaande
gevallen een regeling gaat treffen, althans dat de nieuwe regeling met
terugwerkende kracht zal worden ingevoerd, zodat de regeling ook voor hen
zal gelden. Met een dergelijke toezegging zouden betrokkenen verlost worden
van een groot probleem en een zware last. Uw reactie ontvangen wij graag
binnen drie weken.»?
Antwoord 10
Ja.
Vraag 11
Herinnert u zich dat de toenmalige Staatssecretaris Wiebes, na overleg met
toenmalig Staatssecretaris Klijnsma, na een half jaar reageerde op 13 juli
2015 en eigenlijk alle verzoeken naar de prullenbak verwees: «Bekeken wordt
in hoeverre een mogelijke structurele oplossing ook toepassing zou kunnen
vinden voor de al kwijtgescholden leenbijstand aan zelfstandigen, al wordt
dat niet heel waarschijnlijk geacht. Voor dit moment geldt nog steeds dat de
leenbijstand belast is in het jaar van kwijtschelding. De inhoudingsplichtige
gemeenten hebben conform de wet belasting ingehouden en afgedragen. Dit
is op een later moment niet terug te draaien. De aan mij voorgelegde
verzoeken om toepassing van de hardheidsclausule in deze situaties heb ik
ook afgewezen. Mocht er sprake zijn van betalingsproblemen dan kan er wel
een beroep worden gedaan op de mogelijkheden die bestaan in de invorderingssfeer. Zoals u in uw brief aangeeft zijn de lopende situaties op dit
moment dan ook voor oplossingen afhankelijk van eventuele mogelijkheden
die de gemeenten tot hun beschikking hebben.»?
Antwoord 11
Ja.
Vraag 12
Herinnert u zich dat er pas na lang duwen vanuit de Kamer per 1 januari 2017
een oplossing gevonden werd, die echter alleen van toepassing was op
toekomstige gevallen?
5

Onder andere Kamerstuk 34 785, nr. 24, 31 066, nr. 350, 31 066, nr. 295 en 34 198, nr. 28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Antwoord 12
Ja. Zie ook het antwoord op vraag 7.
Vraag 13
Herinnert u zich dat er een Kamermotie-Groot/Omtzigt is aangenomen, die
vroeg om een regeling te treffen voor mensen die in de schuldsanering
geraakt waren als gevolg van het papieren inkomen? 6
Antwoord 13
Ja.
Vraag 14
Herinnert u zich dat de regering eerst weigerde om deze aangenomen motie
uit te voeren en geen oplossing voorstelde voor bestaande gevallen? 7
Antwoord 14
Bij brief van 1 februari 2017 is over deze motie aan de Tweede Kamer
meegegeven dat de motie breder zou worden uitgelegd dan op het eerste
gezicht het geval leek. Het lid Omtzigt voegde eraan toe dat de motie niet
alleen ging om mensen die in de schuldsanering (zowel het minnelijke als
wettelijke traject) waren beland, maar om alle mensen die nog een toeslag
moesten terugbetalen.8
Vervolgens is – hierop voortbordurend – bezien of er een oplossing was om
aan de motie tegemoet te komen. Daartoe zijn diverse varianten zowel vanuit
de toeslagontvanger als de Belastingdienst bekeken op praktische uitvoerbaarheid en juridische houdbaarheid. De uitvoeringstechnische en juridische
houdbaarheids- argumenten zijn uitvoerig toegelicht.9 Aangegeven is dat de
diverse varianten niet acceptabel leken en dat er ook geen budgettaire
dekking voor was. Vervolgens is aangegeven dat gedacht zou kunnen worden
om de compensatie voor alle Bbz-gerechtigden dan nog in de tijd te beperken
tot bijvoorbeeld de jaren 2015 en 2016 (aanhakend bij het jaar waarin de
toezegging aan de Nationale ombudsman is gedaan te zoeken naar een
structurele oplossing), maar dat ook deze variant juridisch risicovol is.
Om die reden heeft de toenmalige Staatssecretaris van Financiën mede
namens de Staatssecretaris van SZW aangegeven dat hij geen mogelijkheden
zag om tot een juridisch goed verdedigbare en tevens betaalbare maatwerkoplossing te komen om de motie uit te voeren.
Vraag 15
Herinnert u zich dat er daarna wel een regeling kwam, maar dat die nu net
niet voor de bedoelde doelgroep, mensen die in de schuldsanering geduwd
waren, van toepassing was?
Antwoord 15
Het lid Omtzigt cs heeft op 22 november 2017 een motie voorgesteld waarin
de regering is verzocht een oplossing te vinden voor alle gevallen van
problemen die zijn ontstaan door vaststelling van het inkomen na het
verschijnen van het rapport van de Nationale ombudsman in 2014. Deze
motie kreeg «oordeel Kamer» en is aangenomen. Ter uitvoering van deze
motie en de wens van de TK is er een -in tijd beperkte- generieke regeling
gekomen voor de hele doelgroep die in de jaren 2014–2016 te maken had
gekregen met terugvordering van toeslagen als gevolg van de leenbijstandproblematiek. Die gold dus ook voor de mensen die mogelijk in een
schuldsaneringstraject terecht waren gekomen. Aan de Nationale ombudsman is destijds wel gevraagd of hem bekend was dat in de periode 2014–
2016 ondernemers in de schuldsanering waren beland als gevolg van de
Bbz-problematiek en het moeten terugbetalen van te veel ontvangen
toeslagen. Dat bleek niet het geval te zijn. De Nationale ombudsman gaf aan
tevreden te zijn over de compensatieregeling.

6

Kamerstuk 34 552, nr. 57
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1108
8
Aanhangsel handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1108
9
Aanhangsel handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1108
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

Recent is er bij de Dienst Toeslagen een schadevergoedingsverzoek ingediend
door een (ex-)ondernemer die aangeeft in de schuldsanering te zijn beland
als gevolg van de Bbz-problematiek. Dit verzoek is nog in behandeling en zal
– uiteraard – zorgvuldig worden beoordeeld.
Vraag 16
Herinnert u zich dat, toen er eindelijk een oplossing en compensatie kwam, er
een toezegging kwam om te kijken naar de compensatie voor ondernemers
die in de schuldsanering terechtgekomen waren, namelijk (een vraag die in
die wetsbehandeling eerst weer ontweken werd):
De heer Omtzigt (CDA):
Op het onderdeel bbz speelt op dit moment een probleem met de leenbijstand. Wij hadden gezegd dat die akkoord was voor mensen die niet failliet
zijn gegaan. Die hebben een bepaald nadeel geleden van een paar duizend
euro. Dat wordt nu terugbetaald. Dat is akkoord, maar waar doet zich het
probleem voor? Als je onder de Wet schuldsanering natuurlijke personen valt,
heb je er helemaal geen belang bij dat je in één keer € 2.000 nabetaald krijgt,
omdat dit rechtstreeks in de faillissementspot vloeit en er geen compensatie
plaatsvindt. Ik verzoek de Staatssecretaris in overleg te treden om te bekijken
hoe deze mensen versneld uit de Wsnp kunnen komen, want de prijs die zij
betaald hebben, namelijk een faillissement voor iets wat buiten hun schuld
ligt, is een buitengewoon hoge prijs, zoals ook de Ombudsman heeft
aangegeven. Ik hoop dat daar een nadere reflectie op kan volgen. Het is niet
gemakkelijk; dat weet ik zeer goed.
Staatssecretaris Snel:
Oké. Soms word je bijna uit de wedstrijd getikt. Op dit moment probeer ik
heel hard heel veel dingen bij elkaar op te tellen. Ik begin met de leenbijstand. Gevraagd is om een nadere reflectie op de moeilijke gevallen. Rond de
leenbijstand hebben wij inmiddels twee maatregelen genomen, voor nu en in
het verleden, om te zorgen dat de mensen daar geen last van hebben. De
heer Omtzigt vindt dat fijn, maar hij wijst erop dat er nog steeds gevallen zijn
waar iets optreedt wat hij niet prettig vindt. Ik wil daar nog eens op reflecteren, maar niet op dit moment. Dit is zo’n ingewikkeld dossier, dat ik nu niet
alles paraat heb. Ik wil best even kijken of wij daar voor maandag nog iets
over kunnen zeggen. Dit houdt overigens niet in dat ik de garantie geef dat ik
meteen met een oplossing kom. De vraag is ook of ik, dan wel een ander lid
van het kabinet daarop moet ingaan. In elk geval zal ik met een schriftelijke
reactie komen.10
Antwoord 16
Bij brief van 4 april 201911 is de toenmalige Staatssecretaris van Financiën
ingegaan op de stand van zaken van enkele nog openstaande moties en
toezeggingen waaronder een toezegging met betrekking tot de compensatieregeling 2014–2016 voor (ex-)ondernemers Besluit bijstandverlening
zelfstandigen 2004.
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel pakket Belastingplan 2019 heeft
uw Kamer haar tevredenheid uitgesproken over deze compensatieregeling,
maar ook twijfels geuit of deze regeling soelaas zou bieden aan (ex)ondernemers die in de periode 2014–2016 als gevolg van deze problematiek
in een minnelijke schuldregeling (Msnp) dan wel de Wet schuldsanering
natuurlijke personen (Wsnp) zijn terecht gekomen. De toenmalige Staatssecretaris heeft uw Kamer toegezegd hierover met de Nationale ombudsman in
contact te treden.
In de brief wordt de Kamer meegedeeld dat een gesprek met de betrokken
medewerkers van de Nationale ombudsman inmiddels had plaatsgevonden
en werd de Kamer geïnformeerd over de belangrijkste uitkomsten van het
gesprek. Zo was de Nationale ombudsman tevreden dat er een compensatieregeling is getroffen. In het gesprek is aangegeven dat bij de Nationale
ombudsman op dat moment geen signalen bekend waren dat (ex)ondernemers als gevolg van de Bbz-problematiek in schuldsaneringstraject
terechtgekomen zijn. In ieder geval waren er toentertijd geen (ex-

10
11

Kamerstuk 35 026, nr. 62
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 IX, nr. 19, blz. 4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6

)ondernemers die zich met deze klacht bij de Nationale ombudsman hadden
gemeld.
Zoals ook is vermeld in het antwoord op vraag 15 is er een schadevergoedingsverzoek ingediend bij de Dienst Toeslagen door een (ex-) ondernemer
die aangeeft in de schuldsanering te zijn beland als gevolg van de Bbzproblematiek. Dit verzoek is nog in behandeling en zal zorgvuldig worden
beoordeeld.
Vraag 17
Kunt u aangeven op welke wijze er een passende oplossing overwogen en
eventueel gevonden is voor mensen die recht hadden op compensatie en in
de schuldsanering kwamen?
Antwoord 17
Zoals ook is vermeld in de antwoorden op vraag 15 en 16 is gesproken met
de Nationale ombudsman over de compensatieregeling en de vraag of hij
bekend was met het feit dat (ex-)ondernemers in de schuldsanering terecht
waren gekomen. Dat was niet het geval en het leek hem ook niet aannemelijk
dat dat zou zijn gebeurd. Overigens zijn er gelukkig ook (veel) burgers door
gemeenten geholpen met bijzondere bijstand, waardoor er waarschijnlijk ook
faillissementen en/of schuldsaneringen zijn voorkomen.
Vraag 18
Herinnert u zich dat, toen er eindelijk een compensatieregeling was, die
regeling geen bekendheid kreeg? Herinnert u zich dat de CDA-fractie daarom
een amendement indiende om de regeling te verlengen en de regering vroeg
om bekendheid te geven aan de regeling, wat leidde tot de volgende
toezegging, zoals u die heeft opgeschreven: Staatssecretaris Snel zegt toe aan
Kamerlid Omtzigt tijdens behandeling pakket Belastingplan 2019, 13 november 2019, te kijken of nog meer bekendheid kan worden gegeven aan de
compensatie van de leenbijstand. Ook wordt bekeken of de regeling langer
open kan blijven of kan een campagne in een ultieme poging om toch nog
mensen te vinden die er tot nu toe niet waren? 12
Antwoord 18
De regeling heeft op diverse manieren bekendheid vergaard en heeft zeker
duizend ondernemers bereikt. De regeling is onder de aandacht gebracht op
de website van de BD Toeslagen. Daarnaast is de regeling via gemeenten,
onder meer via hun websites en gemeentepagina’s in huis-aan-huiskranten,
en via de kanalen van de Nationale ombudsman, onder de aandacht
gebracht. Het Ministerie van SZW heeft gemeenten in de tweede helft van
2019 via de Verzamelbrief en via «Schouders eronder» geattendeerd op de
tijdelijke regeling. Het Ministerie van SZW heeft ondernemersorganisaties als
VNO NCW/MKB, ONL, PZO gevraagd een persbericht over de regeling te
verspreiden onder ondernemers. VNG en Divosa hebben tezelfdertijd op hun
website aandacht gevraagd voor de regeling; het Ministerie van Financiën
heeft aandacht gevraagd voor de regeling in het Uitvoeringspanel van
gemeenten en bij intermediairdagen. Ook Platform Stimulansz heeft aandacht
gevraagd voor de regeling.
Staatsecretaris Snel heeft, in reactie op een voorgesteld amendement van de
fractie van het CDA, aangegeven na te gaan of er meer bekendheid kan
worden gegeven aan de compensatie van de leenbijstand. Dat heeft onder
meer geresulteerd in bovengenoemde initiatieven.
Daarnaast is de regeling naar aanleiding van een amendement van het lid
Omtzigt via het Belastingplan 2020 met zes maanden verlengd.
Vraag 19
Klopt het dat dit de weerslag was van de volgende passage, waarin echt
meer werd toegezegd: «De heer Omtzigt vroeg inderdaad of er meer
bekendheid kon worden gegeven aan de compensatie van de leenbijstand.
Kan bijvoorbeeld de regeling niet langer openblijven of kan een campagne
hier niet bij helpen? Hij heeft gelijk. Uiteindelijk hadden we daar een bedrag
voor gereserveerd. Ik geloof dat op dit moment 1/34ste van dat bedrag is
12

Onder andere Kamerstuk 35 570 IX, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

7

uitgegeven. Wij hebben overigens samen met het Ministerie van SZW al vele
acties ondernomen om deze regeling onder de aandacht te brengen, ook
omdat wij zagen dat er zo weinig gebruik van werd gemaakt.
Het beste wat we kunnen doen is dat we de komende anderhalve maand nog
een soort superslotoffensief inzetten in een ultieme poging om toch nog
mensen te vinden die er tot nu toe niet waren. Dat zeg ik de heer Omtzigt
graag toe. Wat is dat slotoffensief dan? Wij kunnen op de website van de
Belastingdienst en van Toeslagen een laatste oproep doen aan de gedupeerde ex-ondernemers om zich bij Toeslagen te melden. Wij kunnen en
zullen een oproep doen in huis-aan-huisbladen. Wij zullen tijdens de
Intermediairdagen aandacht geven aan en informatie verschaffen over de
regeling. Die dagen met tienduizenden intermediairs, die deze mensen vaak
helpen, zijn in november en december. Ik zou ook nog kunnen zeggen dat we
iedereen kunnen helpen die zich vervolgens meldt voor het einde van het
jaar, ook als ze niet al hun papieren op orde hebben. Dan weten we in ieder
geval dat ze er zijn. Hopelijk helpt dat zodat mensen nog aan dat geld kunnen
komen? 13
Antwoord 19
Ja.
Vraag 20
Klopt het dat na afloop van de verlengde termijn – toen extra publiciteit
sowieso niets meer zou uitmaken, omdat de regeling gesloten was – aan de
Kamer gemeld is dat gekeken zou worden naar hoe deze toezegging zou
worden uitgevoerd, dat dat teruggekoppeld zou worden, maar dat dat nooit
gebeurd is? 14
Antwoord 20
Tijdens het AO Belastingdienst van 2 december 2020 is toegezegd de Kamer
hierover te informeren. Dat is, helaas, inderdaad nog niet expliciet aan de
Kamer teruggekoppeld en zal alsnog gebeuren.
Uit onze gegevens is gebleken dat uiteindelijk 1.169 ondernemers zich
hebben gemeld voor de compensatieregeling en dat in totaal een bedrag van
circa € 2,8 miljoen is uitgekeerd. Voor de regeling was in totaal circa € 15,3
miljoen voor compensatie begroot.
Vraag 21
Kunt u de tekst van de compensatieregeling en de evaluatie van de compensatieregeling per ommegaande aan de Kamer sturen? Heeft de compensatieregeling gewerkt voor de groep die in de motie-Groot/Omtzigt genoemd is?
Antwoord 21
De tekst van de compensatieregeling was als volgt:
Artikel XXXV bij het Belastingplan 2019:
1
Bij de toekenning van een tegemoetkoming als bedoeld in artikel 14 van
de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen blijft op verzoek van
de belanghebbende het bestanddeel van het toetsingsinkomen buiten
beschouwing dat het gevolg is van de verlening van bijstand aan
zelfstandigen bij of krachtens artikel 78f van de Participatiewet die eerst
in de vorm van een renteloze geldlening is verstrekt en daarna is
omgezet in een bedrag om niet.
2
Een verzoek als bedoeld in het eerste lid kan uitsluitend betrekking
hebben op tegemoetkomingen over de berekeningsjaren 2014, 2015 of
2016 en kan worden gedaan tot en met 31 december 2019.
Bij amendement van het lid Omtzigt bij het Belastingplan 2020 is de termijn
van het doen van een verzoek vervolgens met 6 maanden verlengd.15
In het antwoord op vraag 18 is aangegeven hoe publiciteit is gegeven aan de
compensatieregeling en in het antwoord op vraag 20 welk bedrag aan
compensatie is uitgekeerd. Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2 zal
ik de Kamer hierover nog expliciet informeren.

13

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2019–2020, nr. 23
Kamerstuk 35 570 IX, nr. 2
15
Kamerstuk 35 302 nr. 51
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

8

Vraag 22
Hoeveel mensen hebben de zware financiële gevolgen van het papieren
inkomen ondervonden? En hoeveel van deze mensen zijn uiteindelijk failliet
gegaan en/of in de schuldsanering geduwd?
Antwoord 22
Jaarlijks krijgen gemiddeld zo’n 4.100 mensen een Bbz-uitkering. Volgens de
grove schatting destijds van de gemeenten liepen tot 1 januari 2017 ongeveer
1.000–1.500 gevallen per jaar tegen het probleem van het papieren inkomen
aan. Op basis van realisatiecijfers van de eerdere compensatieregeling over
2014-16, zou het echter eerder om een geringer aantal gaan, circa 400
Bbz-gerechtigden per jaar hebben zich gemeld voor compensatie. Gedupeerden waren met name zelfstandig ondernemers in het Bbz die zijn gestopt met
het bedrijf, omdat dat niet levensvatbaar was gebleken. Zij waren afhankelijk
van een minimuminkomen waardoor de leenbijstand achteraf (grotendeels) is
omgezet in een gift. Omdat deze gift als «papieren inkomen» meetelde bij het
toetsingsinkomen voor het jaar waarin het werd toegekend, werden (of werd
een deel van) de voorgeschoten toeslagen over dat jaar achteraf weer
teruggevorderd. Daarnaast zijn er ook burgers door gemeenten geholpen met
bijzondere bijstand, waardoor er waarschijnlijk ook faillissementen en/of
schuldsaneringen zijn voorkomen. Het is niet bekend hoeveel van deze
mensen uiteindelijk toch persoonlijk (het bedrijf was immers al geëindigd)
failliet zijn gegaan en/of in de schuldsanering zijn gekomen.
Overigens is deze problematiek ook met de Nationale ombudsman besproken. De Nationale ombudsman achtte het niet aannemelijk dat, uitsluitend als
gevolg van toeslagschulden, in de periode 2014–2016 (ex-)ondernemers in de
schuldsanering zijn beland. Bij de Belastingdienst/Toeslagen kunnen in geval
van toeslagschulden immers betalingsregelingen op maat worden aangevraagd.
Vraag 23
Welke actie bent u bereid te ondernemen om ervoor te zorgen dat mensen
die zwaar in de problemen zijn gekomen in de afgelopen 15 jaar, alsnog
adequaat gecompenseerd worden?
Antwoord 23
Samen met de Minister van SZW bezie ik of het wenselijk is om een
compensatieregeling open te stellen voor ondernemers die vóór 2014 als
gevolg van de omzetting van de leenbijstand in een gift zijn geconfronteerd
met een terugvordering van toeslagen. Uw Kamer zal over de uitkomsten bij
Kamerbrief worden geïnformeerd. Zie hierover ook het antwoord bij vraag 5.
Vraag 24
Indien het antwoord op de vorige vraag ontkennend is, wilt u dan dat wij
voor u een bijeenkomst organiseren met de slachtoffers van deze samenloop
van wetten, zodat de pijn van deze mensen duidelijk wordt voor u?
Antwoord 24
Zie het antwoord op vraag 23. Ondanks dat dit antwoord niet ontkennend is
ben ik uiteraard altijd bereid het gesprek aan te gaan met (ex-)ondernemers
welke schade hebben ondervonden van de Bbz-problematiek.
Vraag 25
Hoe beoordeelt u zelf hoe de regering is omgesprongen met het probleem
van papieren inkomen de afgelopen 15 jaar?
Antwoord 25
Het heeft helaas lang geduurd voordat het probleem van het papieren
inkomen is opgelost. Een eenduidige verklaring hiervoor heb ik – zoals ik in
het antwoord op vraag 7 heb aangegeven – niet. Een snellere oplossing was
wenselijk geweest. Er was sprake was van een (ongelukkige) samenloop van
verschillende regelingen waarbij verschillende beleidsdepartementen
betrokken waren. In de loop der jaren zijn verschillende oplossingen bekeken
zonder dat daar tussen betrokken partijen overeenstemming over kon worden
bereikt omdat iedere mogelijke oplossing zowel voor- als nadelen kende. Dit
heeft helaas gevolgen gehad voor de ondernemers die het betrof. Door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

9

middel van een compensatieregeling is gepoogd alsnog recht te doen aan
ondernemers die geconfronteerd werden met de terugvordering van
toeslagen als gevolg van de omzetting van de leenbijstand in een gift.
Samen met de Minister van SZW bezie ik of het wenselijk is om een
compensatieregeling open te stellen voor ondernemers die vóór 2014 als
gevolg van de omzetting van de leenbijstand in een gift zijn geconfronteerd
met een terugvordering van toeslagen. Uw Kamer zal over de uitkomsten bij
Kamerbrief worden geïnformeerd. Zie hierover ook het antwoord bij vraag 5.
Vraag 26
Heeft u een aantal geschiedenissen van problemen die lang spelen, op het
netvlies (zoals de geschiedenis dat ouders van wie een van de twee in een
Wet langdurige zorg (Wlz)-instelling – verpleeghuis, GGZ-kliniek – zat en de
ander werkte, geen recht hadden op kinderopvangtoeslag en dat die dus
werd teruggevorderd, ondanks talloze signalen, ondanks talloze Kamervragen
en ondanks tv-uitzendingen, ondanks een aangenomen wet die niet was
ingevoerd?)? En bent u in staat om voor die casussen binnen een maand met
een voorstel te komen? Zo ja, om welke casussen gaat het dan?
Antwoord 26
Ja. Er is een aantal maatregelen genomen om zoveel mogelijk een oplossing
te kunnen bieden voor schrijnende situaties als gevolg van het huidige
stelsel. In een reactie op motie Omtzigt en Van Weyenberg (Kamerstuk
31 066, nr. 706) is hiervan een overzicht gegeven. Eind vorig jaar is de
Verzamelwet Kinderopvang aangenomen. Hiermee wordt onder andere
geregeld dat huishoudens waarvan de ene ouder werkt en de andere ouder
een indicatie heeft vanuit de Wet Langdurige Zorg (Wlz) (vanaf 2021 bij een
permanente en vanaf 2023 bij een tijdelijke indicatie) ook aanspraak krijgen
op kinderopvangtoeslag. Voor situaties die meer maatwerk vragen op lokaal
niveau, is er de Sociaal Medische Indicatie (SMI) op basis waarvan gemeenten ouders tegemoet kunnen komen in de kosten van kinderopvang. Er blijft
daarnaast gekeken worden of er oplossingen mogelijk zijn voor schrijnende
situaties in het huidige stelsel.
Het is de bedoeling nog voor de zomer de reactie op de motie Lodders/van
Weyenberg naar de Tweede Kamer te verzenden. Deze motie vraagt om een
inventarisatie van knelpunten in het huidige toeslagenstelsel. Op basis van
signalen uit de praktijk en openbare rapporten zijn de afgelopen tijd
knelpunten geïnventariseerd en waar mogelijk is een oplossing uitgewerkt.
Vraag 27
Kunt u deze vragen een voor een en voor de Tweede Kamerverkiezingen van
15/16/17 maart beantwoorden?
Antwoord 27
Helaas is het niet gelukt om te voldoen aan de door u gestelde termijnen. In
eerste instantie was beoogd alle vragen gelijktijdig te beantwoorden. De
complexiteit van de vragen en de grote zoekslag die in de archieven dient
plaats te vinden om uw Kamer van de juiste informatie te voorzien, kost
helaas veel tijd. Momenteel prevaleert wat mij betreft het antwoorden van de
vragen waar ik al een antwoord op kan geven boven het gelijktijdig beantwoorden van alle vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

10