18
Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat
van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(XVII) voor het jaar 2018 ( 34775-XVII ).
De algemene beraadslaging wordt hervat.
De voorzitter:
Wij gaan verder met de tweede termijn van de kant van de
regering. Ik geef het woord aan de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

Minister Kaag:
Dank u, mevrouw de voorzitter. Ik wil eerst kort terugkomen
op de vragen waarvan ik had gesuggereerd dat ik er in
tweede termijn op zou terugkomen. Vervolgens, met uw
permissie, wil ik doorgaan op de amendementen en de
moties.
Ik begin met de vragen en kom eerst terug op drie vragen
die gesteld zijn door Kamerlid Becker van de VVD. De eerste
vraag was heel pertinent: hebben wij voldoende vrije middelen in het humanitaire budget als dat acuut nodig is? Het
Kamerlid gebruikte ook het woord "calamiteit". Dat is een
nogal zware term. Dan denk je vaak aan een tsunami. Dan
zullen altijd andere middelen moeten worden ingezet. Dat
is internationaal altijd gebleken. Ik denk dat de vraag
gestoeld is op de vraag: hebben we genoeg over voor de
onverwachte omstandigheden van redelijke proporties? Er
zijn twee punten. Wij reserveren altijd geld op de begroting
voor de onvoorziene gevallen. Dat is meestal in de orde
van grootte van 10% tot 15% als de begroting al vastligt.
Vaak zijn er ook nog interne verschuivingsmogelijkheden
nodig.
Het tweede punt is dat wij aan het begin van het jaar juist
al middelen vrijmaken voor de Verenigde Naties, voor CERF
maar ook voor het Rode Kruis en de Nederlandse hulpalliantie, waarmee zij juist direct kunnen reageren op de noden.
Die organisaties hebben zelf ook een ingebouwd mechanisme om reserves aan te houden, zodat zij kunnen opereren. In principe is er binnen het systeem genoeg ruimte om
adequate respons op te bouwen.
De tweede vraag was of wij innovatie en de rol van het
bedrijfsleven kunnen stimuleren bij opvang in de regio. Het
antwoord is ja. Innovatie is eigenlijk al veel langer een
thema. Het is geïntegreerd in de uitvoering van humanitair
beleid. De organisaties, of ze nu nationaal of internationaal
zijn, zoeken daar ook altijd naar, ook vanwege de complexiteit en de langdurigheid van humanitaire crises. De Nederlandse coalitie van humanitaire innovatie heeft zichzelf een
Engelse naam gegeven, maar daarin werken bedrijven,
hulporganisaties, overheid en kennisinstellingen samen.
Zij leveren specifieke resultaten.
Een heel bijzondere vraag, zeer gewaardeerd ook, betrof
de zonnepanelen. Die worden al gebruikt, ook juist in landen

Tweede Kamer

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

met opvang in de regio. Er is een aantal projecten al meerjarig gefinancierd via UNDP in Libanon. Ik heb zelf in de
Bekavallei deze projecten twee jaar geleden al bezocht. Het
zijn allemaal momenten om kennis te delen, kosten te
drukken en inderdaad weer de indirecte en directe zelfredzaamheid van de gemeenschap, ook de gastgemeenschappen, te bevorderen.
De laatste vraag van het Kamerlid van de VVD was wanneer
wij de Kamer kunnen informeren over de besteding van de
extra middelen voor noodhulp bij opvang in de regio. Ik
kan toezeggen dat wij daar in december in een korte brief
op terugkomen. U hebt uw antwoord dus nog voor de kerst.
De voorzitter:
Een korte vraag.
Mevrouw Becker (VVD):
Dank u wel, voorzitter en dank voor de toezegging van de
brief. Fijn dat de minister zegt dat er ruimte is om opvang
in de regio ook van innovatie te voorzien. Zij noemt het
voorbeeld van de zonnepanelen. Nu gaat de minister werken aan een beleidsagenda voor de inzet van middelen. Wil
zij daarin aan dit specifieke punt aandacht besteden?
Minister Kaag:
Dat is al het geval, maar uiteraard.
Dan ga ik verder, mevrouw de voorzitter, op de vraag van
Kamerlid Diks van GroenLinks, of ik perspectief kan geven
op het opnemen van wetgeving in convenanten en of ik die
wetgeving alvast kan voorbereiden. Ik vind het een ontzettend belangrijk thema, maar zoals ik eerder zei: in het
regeerakkoord is duidelijk gesteld dat wij eerst die convenanten die nu al lopen, willen evalueren. Ik heb ook gezegd
dat ik daar graag op kortere termijn op terug wil komen als
koerscorrectie nodig is. Het element wetgeving kan worden
besproken bij de nieuwe convenanten. Maar uiteraard, zoals
wij eerder zeiden, denk ik dat er een breder kader moet
komen om te bezien wanneer welke wetgeving relevant is
en ook het gewenste resultaat kan bereiken. Wij moeten
ook de mogelijkheid openhouden dat dit niet het geval is.
Het hangt dus boven de markt, maar het is geen toezegging
om het in te voeren. Het is een onderzoeksvraag.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik ben zeer tevreden met het antwoord van de minister. Het
ging mij er heel nadrukkelijk om dat u open wilt houden
dat het zwaard van de wetgeving, zal ik maar zeggen, boven
het hoofd van de organisaties blijft hangen. Dat is wat u
toezegt, volgens mij.
Minister Kaag:
Ja.
De heer Bouali van D66 heeft gevraagd of er aandacht is
voor groene technologieën en producten. Ik zou zeggen:
ja, er zijn veel Nederlandse ondernemers, vooral start-ups,
hier en in ontwikkelingslanden, die juist kijken naar de inzet
en ontwikkeling van groene technologieën. Als er aanvraag
wordt gedaan, kunnen we veel instrumenten inzetten op
screening en ondersteuning. Ik zie dit als een kans en als

23 november 2017
TK 26

26-18-1

een directe en indirecte bijdrage aan de voortgang in het
halen van de klimaatdoelstellingen die in Parijs zijn gesteld
en die ook door Nederland zijn ondertekend, met een klimaatambitie die ook in het regeerakkoord wordt ondertekend.
Een tweede vraag van Kamerlid Bouali was of ik overweeg
een bijdrage te leveren aan Serious Request. Ik vind het
een ontzettend mooie actie. Al dit soort acties zijn heel
nuttig en verstandig. Ze brengen onder het daglicht de
noden van mensen, in dit geval het heel mooie doel van
gezinshereniging. Dat betekent ook dat kwetsbare kinderen
weer familieleden kunnen vinden en dat ouders en familieleden kinderen weer kunnen vinden. Ik wil kijken naar verdere mogelijkheden. Ik doe nu geen specifieke financiële
toezegging. Ik ondersteun van harte dit initiatief en andere,
maar financiële toezeggingen wil ik nog niet doen. Wij
steunen namelijk ook separaat het Rode Kruis. En ik moet
ervan uitgaan dat veel van de uiteindelijke samenkomst
van dezelfde doelen direct en indirect wordt gefinancierd.
De heer Bouali vroeg ook of sectorstudies inzake Marokko
met de Kamer kunnen worden gedeeld. Ja, zodra ze klaar
zijn. Dan kunnen we ze altijd bespreken.
De heer Dijkgraaf stelde een vraag over gendercide. Ik verwijs naar de vorige Kamerbrief, maar ik begreep dat de heer
Dijkgraaf nogmaals wilde horen dat ik mij hiervoor zal blijven inzetten. Dat is een volhartig ja. Discriminatie van
meisjes en anderen gebaseerd op diepgewortelde stereotypen veroorzaakt natuurlijk achterstelling. Ik weet dat gendercide heel specifiek is, maar in onze bredere beleidsnota
wil ik uitwerken en uitbouwen wat we gaan doen op alle
terreinen die meisjes en vrouwen betreffen. Daarom is er
ook het bredere agendapunt SRGR, waarin dit onder
"vrouwen en meisjes" zal vallen. Met permissie kom ik hier
in detail op terug in de nieuwe beleidsnota.
Dan een vraag van het Kamerlid van het CDA: wat stellen
wij voor om te doen aan de bestrijding van prostitutie? Kan
ik dit in een brief toelichten? Ik wil voorstellen dat de algehele aanpak valt in het brede kader dat ik net heb geschetst.
Het gaat om het thema van vrouwen, vrouwenrechten,
meisjes en kwetsbare groeperingen daarbinnen. Vrouwen
die gedwongen worden om als prostituee te werken, verdienen daarin ook onze aandacht. Onze programma's zijn
daar direct of indirect op gericht. Wij willen ons ook op
continue basis richten op de bestrijding van kinderprostitutie. Ik noem het als voorbeeld, want ik wil er ook weer op
terugkomen in de beleidsnota.

natuurlijk om landen — namelijk Irak, Pakistan, Sudan,
zowel Kenia als Somalië en Marokko. De komende tijd zal
er een nog verdergaande samenwerking worden opgezet
voor de versterking aan internationale kant. De Kamer zal
volledig worden geïnformeerd tegen de zomer van 2018.
Wij doen dat niet alleen. Wij gebruiken ook landelijke
expertise van het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld van de politie en het Landelijk Knooppunt
Huwelijksdwang en Achterlating. Dus we zien hier weer
een bundeling van kracht en kennis, maar ook gecommitteerde mensen, en daar gaat het uiteindelijk ook om, vooral
bij deze thema's.
Dan heb ik nog twee vragen liggen van de heer Hijink. Ik
wil niet zeggen dat ze op hetzelfde neerkomen, maar er is
een band tussen beide vragen: de bindende wetgeving voor
bedrijven, het verdrag, de onderhandelingen en of ik mij
daarvoor wil inzetten. Zoals de heer Hijink misschien heeft
begrepen, vind ik dit een belangrijk thema. Ik worstel met
de juiste aansturing van deze thematiek. Ik heb nog geen
goed gefundeerd inzicht voor wat betreft de documenten
die ik tot nu toe heb gezien. Ik wil hier in een later stadium
op terugkomen. Dat kan schriftelijk of mondeling, maar ik
wil eerst een beter inzicht verwerven in zowel wat de kansen
zijn die zo'n verdrag kan bieden als ook wat het veld is
binnen de EU en op welke specifieke thema's we misschien
een doorbraak kunnen krijgen. Dus het is heel centraal. Ik
vind dit heel belangrijk en de vraag blijft ook terecht terugkomen. We moeten een balans zien te vinden, ook om recht
te doen aan Nederland en aan waar wij voor staan, maar
het doel heiligt niet altijd de middelen. Ik wil het juiste
middel vinden om het doel te kunnen bereiken, en dat vergt
meer tijd. Ik kom hier graag schriftelijk op terug, mevrouw
de voorzitter, als dat acceptabel is. Ik zie u jaknikken.
Dan wil ik, met uw permissie, voortgaan met de amendementen op de begroting.
De voorzitter:
Zij het dat de heer Dijkgraaf een korte vraag heeft.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Altijd toch, voorzitter? Dat het een korte vraag is?
De voorzitter:
Ja.

De beleidsnota, zo kan ik u verzekeren, wordt geen kerstboom. Er zal een coherentie in zitten qua principiële thema's
en aanpak. Wij willen dat verder gaan versterken. Een aparte
brief lijkt mij in dit geval misschien niet de meest efficiënte
methode.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik miste één ding. Ik had nog gevraagd of er voor de zomer
van 2018 een brief zou kunnen komen over de DOD-toets,
de duurzameontwikkelingsdoelen.

De heer Dijkgraaf en mevrouw Van den Hul gingen in op
kindhuwelijken en huwelijksdwang. Bestrijding van kindhuwelijken en huwelijksdwang is cruciaal. We hebben veel
programma's die zich al daarop hebben gericht. We moeten
natuurlijk ook alle instrumenten kunnen inzetten. Sinds
deze zomer is er een speciale eenheid die zich richt op het
voorkomen en bestrijden van huwelijksdwang. Er is capaciteitsversterking, zowel in Den Haag als op de posten. Er zijn
vijf focuslanden — nou ja, "plaatsingen", maar het gaat

Minister Kaag:
Dat is een ja.

Tweede Kamer

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

De heer Dijkgraaf (SGP):
Dank u wel.

23 november 2017
TK 26

26-18-2

De voorzitter:
Gaat u verder. Amendementen.

De voorzitter:
Tot slot.

Minister Kaag:
Ik begin met het amendement van het lid Van den Hul. De
suggestie van de regering is om dat te ontraden. We hebben
veel sympathie en steun voor het initiatief SheDecides,
natuurlijk ook middels de investeringen die ik al heb
benoemd en extra financiering waartoe al is besloten eerder
dit jaar, een verhoging van 13 miljoen euro. Ik wil er echter
voor zorgen dat de begroting niet uit balans raakt, want we
gaan, zoals ik al eerder zei, nog aan de slag met een nieuwe
beleidsnota. Ik wil ook zeker niet dat de voorgestelde dekking ten koste gaat van een belangrijke humanitaire en OSpartner zoals UNICEF. Dat zou namelijk betekenen dat er
een halvering plaatsvindt en dat lijkt me in het kader van
ons denken en ons gesprek niet de juiste weg. Het afwachten van de beleidsnota is misschien het nuttigst in dit geval,
daarom ontraad ik dit amendement. De thema's die we
benoemen, inclusief de kanalen, komen dan weer uitgebreid
aan bod. Dan zullen de keuzes ook worden gewogen.

Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Wij kijken uit naar dat constructieve gesprek op dit terrein.

De voorzitter:
Het gaat om het amendement op stuk nr. 9. Mevrouw Van
den Hul.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik wil de minister vragen of het, gegeven haar overweging
om ons amendement over extra steun voor SheDecides te
ontraden, mogelijk is om elkaar te vinden, bijvoorbeeld
door te zoeken naar een andere dekking of naar een andere
oplossing. Misschien kunnen we elkaar halverwege tegemoetkomen. Het is ons erom te doen, additioneel te borgen
dat in deze wereld, waarin seksuele rechten onder druk
staan, juist dit geborgd blijft.
Minister Kaag:
In deze fase wil ik nog niet die toezegging doen, om de
simpele reden dat we UNFPA financieren. We financieren
zeer veel andere organisaties. SheDecides is een belangrijk
politiek en operationeel antwoord op een crisis die inderdaad is veroorzaakt door politieke besluiten in de VS, maar
er zijn vele wegen, vele kanalen om dezelfde doelstellingen
te bereiken. Er staat van Nederlandse kant in feite al 30
miljoen op SheDecides. We gaan dit dus zeker voortzetten,
maar nu wil ik ook de tijd nemen om de totaliteit van — nu
zit ik zelf even klem met mijn afkortingen — die thematiek
van SGRG goed aan te sturen en daar ook resultaat op te
boeken. SheDecides zal dat zeker doen. Tegelijkertijd wil ik
in de gesprekken, zoals nu op de EU/AU-top, de zuidelijke
landen aanspreken op hun verantwoordelijkheid, inclusief
financiering. Dan komen we terug op een debat in de trant
van: we hebben iets samen met anderen opgezet, maar dat
wil niet zeggen dat wij dat nu heel ruim moeten blijven
dragen. Dit is ruim. Ik sta er zeker voor, maar ik wil graag
de beleidsnota afwachten en daarna verder kijken. Ik denk
niet dat u teleurgesteld zal zijn, maar dit is een te vroege
committering om nog meer geld te besteden, terwijl het
initiatief een aantal maanden loopt.

Tweede Kamer

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

De voorzitter:
Het volgende amendement.
Minister Kaag:
Het amendement van de leden Kuzu en Van den Hul laat ik
graag over aan het oordeel van de Kamer, want ik informeer
u in januari over de inzet van het totale noodhulpbudget,
natuurlijk in zijn totaliteit. We hebben eerder een brief toegezegd. De dramatische situatie van de Rohingya wordt
ten volle onderkend. Nederland heeft ook al regelmatig
financiën bijgedragen, in 2017 9 miljoen aan hulp aan de
Rohingya in Myanmar en Bangladesh. Dat betreft zowel
algemene hulpverlening als verbetering van de positie van
vrouwen en meisjes. Ik wijs er weer op dat de toezegging
van noodhulp uit de additionele middelen ook wordt overgelaten aan de ontvangende organisaties. Die zullen naar
alle waarschijnlijkheid ook weer steun verlenen aan de
Rohingya. We kunnen de middelen en thema's dus niet
altijd uit elkaar halen. Ik laat dit over aan het oordeel van
de Kamer.
De voorzitter:
Dat is het amendement op stuk nr. 10.
Mevrouw Becker (VVD):
Graag een kleine toelichting. De minister laat het oordeel
aan de Kamer. De dekking voor dit amendement wordt
gevonden in de bijstelling van het BNI, in wat daarvoor aan
de begroting is toegevoegd. Komt de minister naar aanleiding daarvan bij haar beleidsnota ook met een invulling
van die middelen? Daar wordt nu al een voorschot op
genomen en ik ben dus benieuwd hoe de minister zal
omgaan met de rest van die middelen.
Minister Kaag:
Twee antwoorden. De dramatische situatie van de Rohingya
kunnen we niet betwisten; die is onvoorstelbaar. Ten
tweede: ja, we komen in de beleidsnota natuurlijk terug op
de bredere inzet.
De voorzitter:
Tot slot.
Mevrouw Becker (VVD):
Ik zou de dramatische situatie zeker niet willen betwisten,
maar ik heb van het vorige kabinet, van minister Koenders,
begrepen dat geld hierbij niet zozeer het grote probleem is
maar dat de Nederlandse diplomatieke inzet daar veel meer
aan een oplossing zou moeten bijdragen. Is de minister dat
met een van haar voorgangers eens?

23 november 2017
TK 26

26-18-3

Minister Kaag:
Ik weet niet wanneer minister Koenders dat zei, maar de
situatie van de Rohingya is de laatste maanden natuurlijk
aanzienlijk verslechterd. Er zijn ook een aantal onderzoeksmissies om een aantal heel specifieke mensenrechtenthema's te onderzoeken. Ten tweede is politieke ondersteuning voor beleid en onderhandelingen altijd belangrijk —
kijk maar naar de situatie in Syrië — maar in de tussentijd
wachten we niet af. We verwachten van vluchtelingen en
mensen die conflicten ontvluchten, ook niet dat zij hun
adem inhouden in afwachting van politieke oplossingen of
diplomatieke processen, want die kunnen een tijd duren.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Kaag:
Ik ga door naar het amendement van de leden Hijink en
Karabulut over 2 miljoen voor bestrijding van wildlife crime.
Het is een succesvol programma, zoals nog eens is gebleken. Het loopt tot juli 2018. De komende maanden wil ik
bezien wat de landen nog meer nodig hebben om wildlife
crime uiteindelijk zelf effectief te bestrijden en hoe Nederland hieraan kan bijdragen. Op dit moment ontraad ik het
amendement.
De voorzitter:
Gaat u verder. We zijn nu toe aan de moties.
Minister Kaag:
Nee, ik heb nog één amendement, tenzij ik mij vergis,
mevrouw de voorzitter.

Dan kom ik op de motie op stuk nr. 17 van mevrouw Van
Weerdenburg. Hulpgeld gaat naar hulpprojecten en niet
naar multinationals. Natuurlijk gaat er geen hulpgeld naar
Apple. Integendeel, bedrijven betalen voor hun lidmaatschap van dit Europese partnerschap en ze betalen zo mee
aan de projecten. Het helpt ons om bedrijven te stimuleren
om verantwoord te ondernemen. Het leidt er ook weer toe
dat bedrijven meer verantwoord metalen gaan kopen in de
wereld. Dit is onderdeel van onze duurzame handelsketen.
Het partnerschap is in de opstartfase en heeft twintig leden
Sinds gisteren is ook de EU lid met een bijdrage van 5,4
miljoen euro. Het grootste gedeelte van de bijdragen voor
dit partnerschap tot nu toe bestaat inderdaad uit overheidsbijdragen. Het moet als een soort startkapitaal worden
gezien, in afwachting ervan dat meer bedrijven lid worden
zodat ze duurzaam en onafhankelijk zullen worden als
organisatie, ook zonder overheidsbijdrage. Ik ontraad deze
motie.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Even ter verduidelijking: bijvoorbeeld Apple, een bedrijf
dat in 2016 een omzet van 215 miljard dollar boekte, betaalt
voor zijn lidmaatschap 30.000 dollar. Klopt dat?
Minister Kaag:
Ik heb het bedrag niet voor mij. Ik kan het bevestigen. Ik
blijf bij de ontrading.

De voorzitter:
U heeft gelijk.
Minister Kaag:
Dat is het amendement van de leden Hijink en Karabulut
over 1 miljoen euro voor de Afrikaanse diasporaorganisaties. Het is, lijkt mij, nu niet urgent om nog een nieuw initiatief op te zetten met diasporaorganisaties. Naar aanleiding
van de amendementen-Smaling/Mulder van vorig jaar is
al een nieuw initiatief gestart gericht op koppeling van
Nederlandse en Afrikaanse jonge diasporaondernemers.
Via het Programma Uitzending Managers (PUM) en Afrika
in beweging is er 1 miljoen voor ingezet en de resultaten
moeten we eerst afwachten. Daarom ontraad ik dit amendement.

De motie op stuk nr. 18 van mevrouw Van Weerdenburg
komt kort gezegd neer op "geen cent meer voor ontwikkelingshulp". Ik ontraad deze motie om alle redenen die ik
hier vanochtend heb genoemd en die mijn voorgangers
hebben genoemd. Het regeerakkoord is op dit punt ook
helder.
De motie op stuk nr. 19 van mevrouw Becker vraagt de
regering te komen met een proactieve handelsagenda. Ik
hoop dat duidelijk is dat ik mij daar helemaal achter schaar
en ik dit ook ambitieus hoop op te pakken in samenspraak
met deze Kamer, bedrijfsleven en anderen.
De voorzitter:
We hebben ook de optie van overnemen.

De voorzitter:
Dan de moties.
Minister Kaag:
Dan kom ik allereerst op de motie van mevrouw Van
Weerdenburg op stuk nr. 16. Ik heb daar drie kanttekeningen
bij. Wij financieren geen activiteiten die in strijd zijn met
mensenrechten. Wij behoeden wel onschuldige vrouwen
en meisjes voor de oordelen van informele rechtbanken

Tweede Kamer

die de naam "rechtbank" niet verdienen. De inzet van
Nederland in Somalië is gericht op een meer toegankelijke,
rechtvaardige en eerlijke rechtspraak voor de burger,
gebaseerd op internationale mensenrechtennormen,
inclusief vrouwenrechten, dit ook juist om te voorkomen
dat ze hun toevlucht zoeken tot informele rechtspraak,
waaronder het gewoonterecht — ook vaak een bron — of
tot rechtspraak van niet-statelijke actoren als Al-Shabaab.
In die situaties worden vrouwen en meisjes bijna altijd
benadeeld. Ik ontraad deze motie.

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

Minister Kaag:
O, sorry, overnemen.

23 november 2017
TK 26

26-18-4

De voorzitter:
Als niemand daar bezwaar tegen heeft ... Mevrouw Ouwehand? Dan gaan we de motie gewoon in stemming brengen.
Dan wordt het oordeel Kamer, begrijp ik.
Minister Kaag:
Nee, pardon, overnemen.
De voorzitter:
Ja, maar als de motie in stemming komt, wat is dan uw
oordeel?

name of bijdrage van anderen alleen via CERF gaan meten,
tellen we verkeerd. Misschien komen we dan van een koude
kermis thuis. Bovendien verliezen we ...
De voorzitter:
Wat is uw oordeel?
Minister Kaag:
... aan invloed als het erom gaat als land internationaal mee
te tellen. Dat is ook een instrument. Mijn oordeel is dan:
ontraden.
De voorzitter:
Oké. Dan gaan we naar de motie van mevrouw Diks c.s. op
stuk nr. 21.

Minister Kaag:
Oordeel Kamer.
De voorzitter:
Oké, dan komt de motie in stemming omdat de Partij voor
de Dieren erover wil stemmen.
Dan nu de motie op stuk nr. 20.

Minister Kaag:
Zoals ik deze motie lees, zou zij ingaan tegen de afspraken
die helder zijn geformuleerd in het regeerakkoord. Ik ontraad
deze motie.

Minister Kaag:
Mevrouw de voorzitter, ik moet even tien seconden kijken
of ik mijn papieren zelf niet te veel heb bewogen.

De voorzitter:
Dan de motie-Diks c.s. op stuk nr. 22.

Ik ga door met de motie-Becker op stuk nr. 20 over de substantiële bijdrage aan CERF door andere landen. Ik wil
daarover een vraag stellen. Ik begrijp de intentie, maar zoals
de motie nu is geformuleerd, is zij tweeledig of is er een
risico op tweeledigheid. Uiteraard zal deze regering, zoals
Nederlandse regeringen voor haar ook hebben gedaan,
zich ervoor inzetten om de middelen te verbreden en de
donorbasis van CERF uit te breiden, vooral met een oproep
aan de vele andere landen die de middelen daartoe hebben.
We kijken ook naar innovatieve bronnen van financiering
uit het bedrijfsleven. Samen met collega Zijlstra en
natuurlijk anderen plegen wij op dit punt continu diplomatieke inspanningen. Mochten die niet de gewenste resultaten opleveren, dan ontraad ik deze motie. Mocht het gaan
om inzet, dan kan ik deze motie overnemen.

Minister Kaag:
Deze motie van mevrouw Diks gaat over het terugwinnen
van landbouwgrond in de Sahara. Ik denk dat het heel goed
en nuttig is om dit te onderzoeken. Ik kom er, zoals eerder
gesuggereerd, graag op terug in de nieuwe beleidsnota. Ik
neem deze motie dus over. Althans, mijn suggestie is om
haar over te nemen.

Mevrouw Becker (VVD):
Het gaat mij natuurlijk om de inzet, maar het gaat mij er
ook om dat we de bijdrage van Nederland niet zien als
automatisme, onafhankelijk van de vraag of andere landen
ook bereid zijn te leveren. Wat mij betreft kan Nederland
het niet in zijn eentje op zich nemen om zo'n fonds te blijven
vullen. Daarom heb ik niet opgeschreven dat we het moeten
verlagen, maar ik wil bij de Nederlandse bijdrage wel
rekening houden met dit speelveld. Zo heb ik de motie
bedoeld.
Minister Kaag:
Ik denk dat we een succesvol beleid gaan tegenspreken als
we dit pad inslaan. In eerste instantie: het multilateraal en
flexibel inzetten op noodhulp, getest, transparant en met
resultaten, is een van de succesvolle kanalen. In tweede
instantie: vele andere landen geven ook veel geld via de
Wereldbank, het IMF en andere bronnen. Als we de deel-

Tweede Kamer

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

De voorzitter:
Heeft iemand bezwaar tegen het overnemen van deze
motie? Dat is niet het geval.
De voorzitter:
De motie-Diks c.s. (34775-XVII, nr. 22) is overgenomen.
Dan gaan we naar de motie op stuk nr. 23.
Minister Kaag:
Dat is de motie van mevrouw Diks over de Global Financing
Facility. Het is een interessant initiatief. Wij investeren al,
weliswaar op beperkte wijze, in het land Mozambique. Om
lid te worden van het besturend orgaan zouden we onze
financiering aanzienlijk moeten uitbreiden. Ik denk dat ik
eerst de resultaten van onze ervaring in Mozambique wil
afwachten alvorens verder te gaan. In de beleidsnota kom
ik erop terug. In deze fase ontraad ik de motie.
De voorzitter:
Dan gaan we verder met de motie op stuk nr. 24.

23 november 2017
TK 26

26-18-5

Minister Kaag:
Dat is een motie van mevrouw Diks over de SDG-toets en
imvo-richtlijnen in de wetgeving. Zoals eerder is gememoreerd, is er een brief gestuurd over de voor- en nadelen van
een SDG-toets. De toets kan een bijdrage leveren aan de
beleidsvoorbereiding en aan coherent beleid, maar hetzelfde
geldt voor wetgeving, namelijk door te kijken hoe wetgeving
kan bijdragen aan naleving van OESO-richtlijnen. Ik wil wel
voorkomen dat toetsen het beleid alleen nog maar complexer maakt en ook nog tot kostenverhoging leidt. Het
kabinet zal die afweging moeten maken. Ik ga hiermee aan
de slag, zoals eerder gesuggereerd, en zal de Kamer hierover in mei 2018 informeren. Mijn verzoek is: aanhouden
van deze motie.
De voorzitter:
Mevrouw Diks.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Daar kan ik, eerlijk gezegd, wel mee leven, want het gaat
mij, eerlijk gezegd, om het doel en niet om deze motie per
se aangenomen te krijgen. Voor de helderheid, het ging mij
er ook niet om dat er allerhande aparte toestanden moeten
worden georganiseerd om die toetsen in te richten. Het
ging mij er meer om een paragraaf in de memorie van
toelichting te krijgen, zodat er consequent bij nieuwe
wetsvoorstellen aandacht voor is.
De voorzitter:
Houdt u de motie aan?
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ja.
De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Diks stel ik voor haar motie
(34775-XVII, nr. 23) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter:
De tiende motie, op stuk nr. 24.
Minister Kaag:
De motie is op stuk nr. 24 is, meen ik, de laatste motie van
mevrouw Diks van GroenLinks. Ik verwijs, eerlijk gezegd,
kortheidshalve naar het antwoord in de schriftelijke set. Dat
is een opzet. Een investeringsverdrag is natuurlijk nodig
om investeerders minimale rechtszekerheid — in dit geval
onderstreep ik het woord "investeerders" — en bescherming
te bieden. Dat is van belang in landen waar het rechtssysteem niet onafhankelijk is of juridische procedures eindeloos
kunnen duren. Het garanderen van rechtszekerheid via
investeringsverdragen kan ook leiden tot het aantrekken
van investeringen en dus weer die gewenste economische
impuls geven. Ik denk dat uitputting van de nationale
rechtsgang hierbij niet altijd zal helpen en het kan het
functioneren van een multilateraal investeringshof, waar-

over we nu onderhandelen, ondermijnen. Ik wil deze motie
ontraden.
Mevrouw de voorzitter, ik ga naar de motie-Amhaouch/Kuik
op stuk nr. 26 van het CDA over het opstellen van criteria
voor focuslanden ruim voor het verschijnen van de nota.
Ik ontraad deze motie, aangezien we de tijd moeten hebben
om dit zorgvuldig te doen met de andere leden van het
kabinet en we een breed consultatieproces moeten opzetten.
De criteria kunnen niet los worden gezien van de inhoud
van de beleidsnota. Het zou waarschijnlijk een kunstmatige
discussie opleveren en misschien geen volledige duiding.
De beleidsnota komt met de criteria erbij. Uiteraard zullen
we in veelvuldig gesprek gaan met het maatschappelijk
middenveld, de Kamer zelf, het bedrijfsleven en met eenieder die betrokken is bij het opstellen en de uitvoering. In
dat proces worden natuurlijk ook criteria opgesteld. Ik ontraad deze motie.
De voorzitter:
Dat is de motie-Kuik c.s. op stuk nr. 26, omdat mevrouw
Kuik de motie heeft ingediend.
De motie op stuk nr. 27.
Minister Kaag:
Mevrouw de voorzitter, dat is een motie van Mustafa
Amhaouch over het versterken van de voedselwaardeketen
en het klimaat. Ik ben het volledig eens met de intentie en
de doelstellingen die verwoord zijn in deze motie. Ik zou
deze graag overnemen.
De voorzitter:
Heeft iemand bezwaar tegen het overnemen van de motie
op stuk nr. 27 van mevrouw Kuik c.s.? Ik zie het al; mevrouw
Ouwehand komt naar voren. Dan gaan we deze motie in
stemming brengen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Nou, voorzitter, dat hangt af van het oordeel op mijn motie.
Kan ik dit aan het eind van de bespreking doorgeven?
De voorzitter:
Ja, dat is prima. Dat mag wel.
De motie op stuk nr. 28.
Minister Kaag:
Deze motie zou ik graag overnemen. Het is centraal verbonden met het Nederlandse beleid voor vrouwenrechten en
gendergelijkheid. We komen hierop terug in de beleidsnota.
De voorzitter:
Daar gaat iedereen mee akkoord? Ik zie dat dit het geval is.
Mevrouw Kuiken, u ook? Ja.
De motie-Kuik (34775-XVII, nr. 28) is overgenomen.
Dan gaan we naar de motie op stuk nr. 29.

Tweede Kamer

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

23 november 2017
TK 26

26-18-6

Minister Kaag:
De motie op stuk nr. 29 wil ik graag overnemen. De blokkade
moet worden opgeheven om de burgerslachtoffers van het
conflict in Jemen te kunnen helpen. Er is een bericht binnen
dat de blokkade van Jemen door de coalitie onder leiding
van Saudi-Arabië zou zijn opgeheven voor humanitaire
goederen, maar we moeten een slag om de arm houden
zoals altijd in oorlogs- en conflictsituaties. VN-vluchten naar
Sana zijn voorlopig ook nog niet hervat. Maar ik sluit mij
aan bij de intentie en de geest van de motie; overnemen.

Mevrouw de voorzitter. De motie-Hijink c.s. op stuk nr. 30
gaat over flexibiliteit noodhulp. Ik schaar mij geheel achter
deze motie. Ik wil deze suggestie graag overnemen.
De voorzitter:
Ook hier geldt: als niemand bezwaar heeft tegen het overnemen, dan hoeft zij niet in stemming te worden gebracht.
Ik zie geen bezwaar.
De motie-Hijink c.s. (34775-XVII, nr. 30) is overgenomen.

De voorzitter:
Heeft iemand bezwaar tegen het overnemen van de motie
op stuk nr. 29? De VVD. Dan gaan wij daarover stemmen.
De motie komt in stemming. Het oordeel is?
Minister Kaag:
Overnemen. Eh ... Jemen?

Minister Kaag:
De motie op stuk nr. 31 is ingediend door de leden Bouali
en Van den Hul. Ik wil deze suggestie overnemen. Ik verwelkom de oproep om stevig in te zetten op vrouwenrechten
en SRGR. Het sluit geheel aan bij de geest en letter van het
kabinet en het regeerakkoord. Wij komen erop terug in de
beleidsnota.

De voorzitter:
Ja, als de motie op stuk nr. 29 niet wordt overgenomen en
gewoon in stemming wordt gebracht, dan is het ...

De voorzitter:
Ook nu vraag ik of iemand bezwaar tegen het overnemen
heeft. Nee?

Minister Kaag:
Aannemen.

De motie-Bouali/Van den Hul (34775-XVII, nr. 31) is overgenomen.
De motie op stuk nr. 32.

De voorzitter:
Oordeel Kamer? Ja ...
Minister Kaag:
Ik heb even het andere lijstje niet bij me. Ik ken langzamerhand alle trucjes maar deze nog niet. Ik sluit mij aan bij de
intentie van de motie.
De voorzitter:
Dus eh ... Dan is het oordeel Kamer, neem ik aan.
Minister Kaag:
Oordeel Kamer, ja. Excuus.

De voorzitter:
Heeft iemand bezwaar tegen het overnemen van de motie
op stuk nr. 32? Ah, de heer Voordewind. Dan gaan wij haar
in stemming brengen. Nee? U heeft een vraag.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik wil even een duiding van hoe de minister dit ziet. Ziet de
minister dit nu als vijfde speerpunt? Onderwijs is officieel
geen thema meer van de vier speerpunten die wij eerder
hebben genoemd. Hoe moet ik de motie duiden?

De voorzitter:
Ja, Oké.
Minister Kaag:
Het zijn een paar lange weken geweest.
De voorzitter:
Nee, het is voor ons heel vanzelfsprekend, maar zo vanzelfsprekend is het ook weer niet. Dus ik begrijp het heel goed.
Minister Kaag:
Volgende keer heb ik mijn kleine spieklijstje bij me.

Tweede Kamer

Minister Kaag:
De motie op stuk nr. 32 is van de leden Van den Hul, Hijink,
Ouwehand, Bouali en Diks. Ik sluit mij daar geheel bij aan.
Onderwijs is cruciaal. Het is een mensenrecht. Het is een
voorwaarde voor ontwikkeling. Het is een voorwaarde voor
emancipatie. Het past in noodhulp en internationale
samenwerking. Het verbindt ook naar werk in alle omstandigheden. Ik suggereer deze over te nemen.

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

Minister Kaag:
Misschien kan ik het anders verwoorden. Misschien is het
geen vijfde speerpunt. Wij gaan het beleid doorlichten en
beoordelen. Wij kijken naar de SDG's. Een aantal speerpunten kan misschien op een andere manier verwezenlijkt
worden. Dat weet ik nog niet. Ik weet wel dat onderwijs een
belangrijk thema is waardoor wij veel van de SDG's kunnen
bereiken. Op dit moment is het te vroeg om te zeggen dat
het speerpunt nummer vijf is. Wij moeten gewoon het hele
beleid goed herzien in het kader van het regeerakkoord, de
SDG's en de hulp/handelinvesteringsagenda.

23 november 2017
TK 26

26-18-7

De voorzitter:
Tot slot.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dat vind ik heel mooi, alleen gaat het hier alleen om meisjes. Bedoelt de minister dat dan ook breder? Want het dictum luidt gewoon: het onderwijs een prominente rol te laten
spelen.
Minister Kaag:
Dat klopt. Dat is ook zo. Tegelijkertijd hebben wij vanochtend ook lang gesproken over het belang van onderwijs
voor jongeren, ook jonge mannen. Het gaat om beroepsonderwijs en kansen op werk. Onderwijs is uiteraard breder.
Het is niet meisjesonderwijs.
De voorzitter:
Nogmaals, overnemen? Ja? Geen bezwaar meer, meneer
Voordewind? Oké.

Minister Kaag:
De strekking is niet aan mij. Voor zover ik kan zien, valt het
ontwikkelen van een overkoepelend genderbeleid voor de
regering niet geheel binnen mijn jurisdictie als minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Misschien is er een ander kanaal om deze vraag op dezelfde
manier te stellen.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik laat de motie zoals zij is en breng haar graag in stemming.
Dank u wel.
De voorzitter:
U kunt de motie altijd wijzigen voordat zij in stemming
wordt gebracht. Het oordeel is volgens mij duidelijk, maar
ik vraag het voor de zekerheid nog even. Wat is het oordeel
van de minister over deze motie?
Minister Kaag:
Zoals de motie nu is geformuleerd, ontraad ik haar vanuit
mijn perspectief.

De motie-Van den Hul c.s. (34775-XVII, nr. 32) is overgenomen.
Minister Kaag:
De motie op stuk nr. 33 is ingediend door de leden Van den
Hul, Diks en Ouwehand. Dit is lastig voor mij. Ik vraag mij
af hoe ik de motie zoals zij is ingediend moet interpreteren.
Als de motie gaat over het gehele kabinetsbeleid op het
gebied van gender, dan moet ik uiteraard gaan samenwerken met veel collega's waaronder het ministerie van OCW.
Als het om internationaal genderbeleid gaat, dan is het voor
mij makkelijker om te suggereren haar over te nemen. Zo
niet, ben ik niet in staat vanuit mijn functie daar een gehele
mening over te hebben die correct is.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik heb uiteraard alle begrip voor de beperkte actieradius
binnen de portefeuille, maar de inzet en bedoeling van deze
motie was juist om hier beleidsoverstijgend en interdisciplinair naar te kijken. Ikzelf zie deze motie als een aansporing
om het gesprek aan te gaan met collega's op andere
departementen.
Minister Kaag:
Dan moet de motie mijns inziens anders worden verwoord.
Op dit moment zou ik een verplichting op mij nemen die ik
niet kan waarmaken en die mij constitutioneel niet toekomt.

Minister Kaag:
In de motie-Van den Hul c.s. op stuk nr. 34, van respectievelijk de PvdA, de PvdD en DENK, wordt verzocht om de toegankelijkheid van bestaande financieringskaders voor lokale
organisaties en vakbonden te vergroten en daarvoor
gespecialiseerde capaciteit op ambassades en het ministerie
vrij te maken. Er zijn drie redenen waarom ik deze motie
vanuit het huidige perspectief ontraad. Er zijn al veel
manieren en vormen waarbij we samenwerken met of
ondersteuning verlenen aan lokale organisaties en vakbonden. Dat wordt op lokaal niveau, via de ambassade, op
regionaal niveau of vanuit Den Haag gedaan, ook middels
onze partners. We hebben daarnaast strategische partnerschappen, waaronder Samenspraak en Tegenspraak. Ik zie
op dit moment geen noodzaak om nieuwe financieringskanalen te starten, maar ik ben het wel geheel eens met de
indieners dat de ruimte voor maatschappelijke organisaties
en mensenrechtenverdedigers wereldwijd onder druk staat.
Ik heb de krimpende politieke ruimte voor organisaties die
opkomen voor mensenrechten vanochtend al benoemd. Ik
kom daar dit voorjaar op terug in mijn beleidsnota. Maar
zoals de motie nu is geformuleerd, ontraad ik haar.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Daar ben ik weer, voorzitter.

De voorzitter:
Tot slot.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik hoor heel graag van de minister welke aanpassing van
het dictum ervoor zou kunnen zorgen dat zij akkoord gaat
met de strekking.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Oké. Dan gaan we naar de motie op stuk nr. 34.

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

De voorzitter:
Ja, ik zie het.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Sorry voor dit abonnement op de interruptiemicrofoon. Ik
wil dat de minister zich goed realiseert dat ik niet vraag om
extra budget. Daar gaat het niet om. Ik wil benadrukken dat

23 november 2017
TK 26

26-18-8

het gaat om de toegankelijkheid. We krijgen veel signalen
van organisaties uit het zuiden waaruit blijkt dat die toegankelijkheid juist bij grote tenderprocedures onder druk staat.
Het gaat uitdrukkelijk niet om extra geld, maar om het toegankelijk maken van het budget.
Minister Kaag:
Het toegankelijk maken van een budget kan veel lagen
hebben. Ik zou graag eerst meer details willen ontvangen
van het Kamerlid Van den Hul. Welke moeilijkheden kunnen
en moeten in de normale procedure worden opgelost? Dat
is heel normaal. Daar kunnen we altijd meer aan doen.
Soms gaat het om taal en soms om technische capaciteit.
Het vrijmaken van meer gespecialiseerde capaciteit is een
budgettaire inplanning van personele capaciteit. Door de
kortingen uit het verleden op de personele bezetting binnen
het budget voor ontwikkelingssamenwerking hebben we
bijna niet genoeg staf om de intensivering van het programma goed bij te houden. We hebben een aantal andere
kwesties die wat mij betreft op dit moment prioritair zijn.
De voorzitter:
Tot slot.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik ben blij om te horen dat het thema "shrinking space"
goed op het netvlies staat bij deze minister. Daar twijfel ik
ook niet aan. Ik zou op dit moment willen voorstellen om
deze motie aan te houden, zodat we het gesprek over de
casuïstiek kunnen voortzetten.
De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Van den Hul stel ik voor haar
motie (34775-XVII, nr. 34) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter:
Dan de motie op stuk nr. 35.
Minister Kaag:
Dat is de motie van het lid Van den Hul over het betrekken
van diasporaorganisaties bij de totstandkoming van nieuw
beleid. We maken al gebruik van de kennis van diasporaorganisaties, maar ik denk dat het heel relevant is. Internationale organisaties zoals de IOM doen dit ook. Ik zie daar veel
kansen. Mijn suggestie zou zijn deze motie over te nemen.

De voorzitter:
Dan komt de motie in stemming. Dan gaan we naar de
motie op stuk nr. 36.
Minister Kaag:
Een motie van de heer Voordewind over de Nederlandse
hulpalliantie. De evaluatie halverwege de rit bevestigt dat
de alliantie effectief en efficiënt te werk gaat. Ik ben van
plan om de samenwerking met deze alliantie voort te zetten,
maar zoals ik ook al heb gemeld, komen we terug op het
bredere pakket van middelen voor 2018. In principe zijn we
van plan om de financiering voor DRA op het niveau van
2017 te houden. De toekenning zal zich dus verhouden tot
de voorgaande jaren. Ik laat de motie aan het oordeel van
de Kamer, gelet op het debat over de middelen.
De voorzitter:
Dan de motie op stuk nr. 37.
Minister Kaag:
Die is van de heer Voordewind van de ChristenUnie over
het Addressing Root Causes Fund. Dan gaat het vooral om
de uitbreiding van het ARCF. Ik laat deze motie aan het
oordeel van de Kamer, met de connotatie dat het ARCF nog
maar net is gestart, zoals ik vanochtend ook heb gezegd. Ik
denk dat het altijd belangrijk is om een beetje gezonde druk
te hebben, op onszelf maar ook op partnerorganisaties, om
te zien wat er geleverd wordt aan resultaten en wat we nog
kunnen leren. In de nota komen we terug op ervaringen,
dilemma's en verdere opties. Ik laat de motie aan het oordeel van de Kamer.
Ik kom op de motie op stuk nr. 38 van het lid Voordewind
over het nationaal klimaatfonds. Uiteraard sluit die zich
geheel aan bij het beleid van de regering. Klimaatrelevantie
en ontwikkelingsrelevantie gaan hand in hand, zoals verwoord door de heer Voordewind. Dit is in principe ook onze
inzet. Ik hoop dat de Kamer deze motie overneemt.
De voorzitter:
Is er instemming? Nee, de PVV wil graag stemmen over de
motie. Zij maakt bezwaar tegen overneming.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik ben even in verwarring, voorzitter. Is het "oordeel Kamer"
of neemt de minister ...
Minister Kaag:
Ik neem de motie over.

De voorzitter:
Ik kijk even naar de Kamerleden. We gaan stemmen over
de motie op stuk nr. 35. Dan is het oordeel van de minister?
Minister Kaag:
Oordeel Kamer.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Ja, maar als een fractie ...
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik stel het toch op prijs om de motie in stemming te brengen. Dan wordt het "oordeel Kamer", neem ik aan.

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

23 november 2017
TK 26

26-18-9

De voorzitter:
Ja, dat zei de minister.

zoals we ook zien in de convenanten en in onze gesprekken
met het bedrijfsleven. Ik ontraad deze motie.

De motie op stuk nr. 39.

Ik ben akkoord met de motie van de heer Kuzu van DENK
op stuk nr. 43 over effectieve communicatie over resultaten
zoals geboekt door internationale ontwikkelingssamenwerking. Mijn advies zou zijn om deze motie over te nemen.
We hebben vele bronnen van informatie. Sommige worden
vandaag al geciteerd, zoals osresultaten.nl. Ook voor het
debat is dit heel belangrijk, maar we kunnen altijd nog
verbetering aanbrengen. Mijn advies is dus om deze motie
over te nemen.

Minister Kaag:
Dat is de motie van mevrouw Ouwehand over het handelsbeleid, dat niet mag leiden tot een ecologisch tekort. Ik vind
het een heel sympathieke motie. Ze strookt met de Nederlandse inzet voor duurzame handelsakkoorden, maar ik
voorzie praktische problemen bij de concrete uitvoering
van het verzoek in de motie, zoals een eenduidige berekeningswijze. Ik heb het boek natuurlijk nog niet gelezen,
mevrouw Ouwehand. Dan had ik het misschien geweten,
maar op dit moment zie ik de methodologie en de beleidsaanpassing niet. Daarom ontraad ik deze motie.

De voorzitter:
Heeft iemand hier bezwaar tegen? Ik zie dat mevrouw Becker het er niet mee eens is. Dan komt de motie in stemming.
De motie op stuk nr. 44.

De voorzitter:
De motie op stuk nr. 40.
Minister Kaag:
Deze motie van mevrouw Ouwehand van de Partij voor de
Dieren gaat over het leidend laten zijn van de strijd tegen
klimaatverandering boven economische groei en vrijhandel.
Klimaatbeleid en handelsbeleid richten zich op verschillende
doelen, maar er is ook een samenkomen. Welvaart, werkgelegenheid, actie tegen klimaatverandering, adaptatie en
mitigatie zijn natuurlijk heel belangrijk. Ze moeten elkaar
niet snijden. Ik begrijp de positionering en de inzet van
mevrouw Ouwehand, maar het gaat mij te ver om te stellen
dat het ene doel boven het andere moet. Ook hier kom ik
terug op de duurzame ontwikkelingsdoelen. Daarom ontraad
ik de motie.
Dan de motie op stuk nr. 41 over voedsel als mensenrecht.
Ik ontraad deze motie, maar ik maak daarbij wel de volgende
kanttekening. Het recht op voedsel wordt uiteraard
genoemd in de Universele Verklaring van de Rechten van
de Mens, in artikel 25.
Minister Kaag:
Het realiseren van dit recht en duurzameontwikkelingsdoel
nummer 2, het uitbannen van honger, is aanleiding om een
geïntegreerde benadering te kiezen en voedsel niet maar
door één lens, die van mensenrechten, te bekijken, want
we komen er waarschijnlijk niet uit. Uit het debat van vandaag en gisteren bleek ook dat voedselvoorziening, kwaliteit, toegang, productiviteit, handel en investeringen en
klimaatbeleid juist een geïntegreerde benadering vormen.
Ik ontraad deze motie.
Voorzitter. Ik kom op de motie op stuk nr. 42 over het uitsluiten van voedsel van handelsakkoorden, zoals ingediend
door mevrouw Ouwehand van de Partij voor de Dieren. De
inschatting van de regering is dat we juist door voedsel op
te nemen in handelsverdragen een kans hebben om normen
en standaarden voor voedsel en dierenwelzijn in de wereld
te bevorderen. We zijn ook een belangrijk, concurrerend
exporterend land op het gebied van voedsel en voedseltechnologie. Het opnemen van voedsel in handelsverdragen
draagt dus bij aan onze economische kansen en werkgelegenheid, maar we doen dat door de lens van duurzaamheid,

Tweede Kamer

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

Minister Kaag:
De motie op stuk nr. 44 is ook ingediend door de heer Kuzu
van DENK. Ik heb al eerder gezegd — ik meen bij de
beantwoording van de vragen — dat we al bedragen hebben
gealloceerd om het mogelijk te maken dat die organisaties
effectief handelen in de context van zowel Bangladesh als
Myanmar met het doel om de Rohingyavluchtelingen te
assisteren. De Rohingyacrisis is sterk in beeld. Zoals ik ook
al eerder zei, denk ik dat we op dit moment binnen het
financieel kader gewerkt hebben aan de noodhulp die
vooruitgezet wordt en financiële middelen. Het is ook juist
aan organisaties om weer keuzes te maken. Voor volgend
jaar zijn deze crisis en andere crises natuurlijk altijd sterk
in beeld. Verder laat ik deze motie aan het oordeel van de
Kamer.
De laatste motie die ik bespreek is de motie-Kuzu/Azarkan
op stuk nr. 45. Deze betreft extra middelen voor de Marokkaanse Rif. Marokko is op dit moment geen focusland. Ik
ben bereid om dit verzoek mee te nemen in de totale
afweging, maar dan hebben we het over beleid, prioriteiten,
middelen, partnerlanden en criteria. Er zijn natuurlijk vele
andere wegen waarop ook al samenwerking plaatsvindt.
In deze fase ontraad ik de motie.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Becker.
Mevrouw Becker (VVD):
Voorzitter, vergeeft u mij mijn onervarenheid. Ik was in dit
snelle tempo niet meteen zo creatief om toch nog een
poging te wagen met mijn motie op stuk nr. 20. Ik had daar
even een kort debatje over met de minister, waarin zij zei:
ik ben graag bereid om me in te zetten om andere landen
aan te sporen meer bij te gaan dragen aan CERF, maar ik
vind dat deze motie een te harde koppeling heeft wat betreft
de Nederlandse bijdrage.
De voorzitter:
Over welke motie heeft u het?

23 november 2017
TK 26

26-18-10

Mevrouw Becker (VVD):
De motie op stuk nr. 20, voorzitter. Ik vind het wel belangrijk
dat Nederland daar wel naar kijkt en dat we ook reflectief
zijn op onze eigen bijdrage. Zou het de minister helpen als
ik in plaats van "de Nederlandse bijdrage hierop af te
stemmen" ervan zou maken: "hier in de Nederlandse bijdrage rekening mee te houden"? Ik vraag dat meteen, zodat
het nu misschien ook al kan worden meegenomen.

De voorzitter:
Hiermee zijn we aan het eind gekomen van de behandeling
van de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Ik wil de minister ontzettend bedanken
voor haar aanwezigheid, voor haar antwoorden en voor
haar bijdrage aan dit debat. Over de ingediende moties
zullen we volgende week dinsdag stemmen.
De vergadering wordt van 15.43 uur tot 16.05 uur geschorst.

Minister Kaag:
Dit is een meer principiële, politieke en fundamentele vraag.
"Rekening houden met" is meteen een afweging maken.
Mocht over drie maanden, wat ik kan voorspellen, dezelfde
club landen ondanks onze beste inzet nog steeds eenzelfde
soort bijdrage leveren, dan wil ik daar niet automatisch
conclusies aan verbinden. Het is belangrijk dat de beleidsnota uitlegt hoe noodhulp werkt en via welke kanalen, en
wat er van Nederland wordt verwacht. U zult zien dat veel
andere landen ook enorme bijdragen leveren, maar misschien niet binnen dit kanaal. Dit kanaal werkt voor ons,
want het levert resultaten en transparantie, direct aan de
mensen die we willen helpen. Ik denk dat we heel snel spijt
krijgen van wat er in de motie staat. Ik waardeer enorm de
voorzet die gemaakt wordt, maar ik ben huiverig voor de
mogelijke consequenties en blijf bij mijn eerdere oordeel.

Voorzitter: Van Oosten

Mevrouw Becker (VVD):
Dan laat ik het gewoon zo, voorzitter, want dan bedoelen
we inderdaad iets anders.
Ik heb een tweede punt, als u het mij toestaat, voorzitter.
De voorzitter:
Dat ligt eraan.
Mevrouw Becker (VVD):
Ik ga een poging wagen. Het gaat over de motie op stuk nr.
30. Het ging vrij snel; ik stak mijn hand nog op maar kon
het niet echt overzien. De motie gaat over criteria voor
noodhulp en is overgenomen, maar ik verzoek om haar
toch stemming te brengen.
De voorzitter:
Dat gaan we doen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Omdat mijn moties zijn ontraden, zou ik graag stemmen
over de motie op stuk nr. 27 van het CDA.
De voorzitter:
Dat gaan we ook doen.
Nog meer wensen? Nee?
De algemene beraadslaging wordt gesloten.

Tweede Kamer

Begroting Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking 2018

23 november 2017
TK 26

26-18-11