Sociaal-emotioneel functioneren en
schoolwelbevinden in het VO
Veel scholen hebben in het schooljaar 2020-2021 gebruik gemaakt van de subsidie
voor inhaal- en ondersteuningsprogramma’s (IOP). Een deel van deze scholen namen
deel aan onderzoek naar effecten van IOPs op sociaal-emotioneel functioneren en
welbevinden. Van deze scholen vulden 2545 leerlingen bij de aanvang van het IOP
(januari-maart 2021) en/of na afloop van het IOP (juni 2021) vragenlijsten in over
hun motivatie voor school(werk), hun academisch zelfconcept, hun
schoolwelbevinden en de sociale acceptatie in de klas. In Figuur 1 staan typerende
voorbeeldvragen uit deze vragenlijsten. De volledige vragenlijsten zijn hier te vinden.
In deze factsheet geven we een overzicht van de belangrijkste bevindingen.
Figuur 1: Voorbeeldvragen uit de vragenlijsten
Motivatie voor school
Ik vind de lessen op school interessant.
Waar – meestal waar – soms waar/soms niet waar – meestal niet waar – niet waar
Academisch zelfconcept
Ik ben goed in de meeste schoolvakken.
Ik] lijk precies/vrij veel/vrij weinig/helemaal niet op deze kinderen.
Schoolwelbevinden
Ik] ben blij dat ik op deze school zit.
Waar – meestal waar – soms waar/soms niet waar – meestal niet waar – niet waar
Sociale acceptatie in de klas
De meeste kinderen in de klas gaan leuker met elkaar om dan met mij.
Waar – meestal waar – soms waar/soms niet waar – meestal niet waar – niet waar

Leerlingen waren minder gemotiveerd tijdens en kort na de tweede lockdown |
Tijdens en kort na de tweede lockdown (16 december 2020 – 8 februari 2021)
voelden deze leerlingen zich meer sociaal geaccepteerd in hun klas dan aan het einde
van het schooljaar 2020-2021. De motivatie voor school(werk), het academisch
zelfconcept en het schoolwelbevinden waren gemiddeld vergelijkbaar in januarimaart en juni 2021, zie Figuur 2.

Figuur 2: Sociaal emotioneren en schoolwelbevinden in 2021
5
4
3

4.2
3.4

3.4

3.5

3.7

3.5

4.1

3.5

2
1
0
Motivatie

Zelfconcept

Schoolwelbevinden

Januari-Maart

Sociale acceptatie*

Juni

Scholen selecteerden leerlingen met verminderde motivatie, schoolwelbevinden,
academisch zelfconcept en sociale acceptatie voor IOP | Uit de data van januarimaart (voor/aan de start van de IOP) blijkt dat leerlingen die door hun school waren
geselecteerd voor deelname aan een IOP minder gemotiveerd waren voor
school(werk), minder positief dachten over hun eigen capaciteiten op school
(zelfconcept) en minder blij waren met hun school (schoolwelbevinden). Dit komt
overeen met de doelen van het IOP. Ze voelden zich even geaccepteerd in hun klas
als medeleerlingen die niet geselecteerd waren voor een IOP, zie Figuur 3.

dr. Anne Fleur Kortekaas-Rijlaarsdam, dr. Anne de Bruijn, prof.
dr. Martijn Meeter – LEARN! Vrije Universiteit Amsterdam
Contact: a.f.kortekaas-rijlaarsdam@vu.nl

Figuur 3: Geselecteerde leerlingen voor IOP
5
4
3

4.2
3.4

3.5

3.3

3.6

3.6

4.3

3.7

2
1
0
Motivatie*

Zelfconcept*
IOP

Schoolwelbevinden*

Sociale acceptatie

Geen invloed van IOP op motivatie, zelfconcept, schoolwelbevinden en sociale
acceptatie | 59 leerlingen vulden de vragenlijst zowel bij aanvang als na afloop van
het IOP in, waarvan 27% (N = 16) gaven aan dat ze deelnamen aan een IOP. De
leerlingen zaten op 13 verschillende scholen. Voor deze leerlingen bekeken we
specifiek of het volgen van een IOP invloed had op hun sociaal functioneren en
welbevinden. De leerlingen die een IOP volgden bleken gemiddeld genomen over de
voor- en nameting minder gemotiveerd te zijn voor school(werk), zoals ook bleek uit
de analyse van alle respondenten (zie Figuur 2). Het volgen van een IOP had echter
geen effect op motivatie, academisch zelfconcept, schoolwelbevinden en sociale
acceptatie, zie Figuur 4.

Geen IOP

Figuur 4: Verandering in sociaal-emotioneel functioneren voor IOP/geen IOP
Inhaalprogramma’s | Het merendeel van
de scholen (97%) investeerde in extra
ondersteuning in de vorm van een
verlengde schooldag, gericht op talen,
wiskunde, exacte- of zaakvakken. Het eigen
personeel of externen boden deze
ondersteuning aan, individueel, in groepjes
of voor de hele klas. 16% van de scholen
bood een training aan gericht op
studiestrategieën. 10% van de scholen
bood examentraining aan. Een klein deel
van de scholen richtte zich op stage- of
netwerkactiviteiten
(1%),
ouderbetrokkenheid (1%), of bood een vakantieschool aan (3%). Een compleet overzicht
van de door scholen aangevraagde
programma’s is hier te vinden.

5.0
Jan.-Maart

Juni

4.0
3.9 3.9

4.0 3.9

3.0
1865

619
59

3.3 3.3

4.2 4.3

4.4 4.3

4.3 4.3

4.3 4.3

IOP

Geen IOP

IOP

Geen IOP

3.5 3.5

2.0
1.0
0.0
IOP

Geen IOP

Motivatie

13

IOP

Geen IOP

Zelfconcept

Schoolwelbevinden

Januari-Maart

Sociale acceptatie

Juni

16

Noot: De technische rapportage behorende bij deze factsheet met daarin informatie over
de procedure van dataverzameling en -analyse is hier [insert link] te vinden.