3
Vragenuur: Vragen Rutte
Vragen van het lid Rutte aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bij afwezigheid van de
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het
bericht "Kankerpatiënten dupe van prijs medicijnen".

De heer Rutte (VVD):
Voorzitter. We leven in een heel mooie en hoopvolle tijd.
Sinds ongeveer twee jaar komen nieuwe geneesmiddelen
beschikbaar waarmee er nieuw perspectief is ontstaan voor
patiënten met zeer ernstige en vaak levensbedreigende
aandoeningen. Zij hebben zo kans op een grote verbetering
van de kwaliteit van leven en ook op een langer leven.
Deze nieuwe middelen bieden niet alleen een nieuw perspectief maar ook nieuwe dilemma's. Die dilemma's liggen
in het bijzonder bij de betaalbaarheid, aangezien deze
geneesmiddelen zeer prijzig zijn. Het betaalbaarheidsdilemma zal de komende jaren groter worden, omdat verwacht wordt dat er een forse toename zal plaatsvinden van
deze hoopgevende geneesmiddelen.
Afgelopen vrijdag bracht het in de behandeling van kanker
gespecialiseerde Antoni van Leeuwenhoek naar buiten dat
artsen in dit ziekenhuis steeds vaker patiënten doorverwezen krijgen die geholpen hadden kunnen worden in een
regulier ziekenhuis, maar die desondanks zijn doorverwezen. Hierdoor zouden deze patiënten te laat of helemaal
niet de juiste behandeling krijgen. Het is aan de raad van
bestuur van het ziekenhuis om in onderhandeling met de
zorgverzekeraars een adequaat budget te regelen, rekening
houdend met de zorgvraag. Het is aan de arts om in te
schatten welke zorg geleverd moet worden aan de patiënt.
Het is voor de VVD niet acceptabel dat de raad van bestuur
bepaalt of patiënten worden behandeld of doorverwezen.
Daarom heb ik de volgende vragen aan de staatssecretaris
bij afwezigheid van de minister.
Hoe groot is het probleem? Voor zover dat niet bekend is,
wil de staatssecretaris dit dan laten onderzoeken? Deelt de
staatssecretaris met de VVD dat het schuiven met patiënten
louter om financiële redenen niet acceptabel is? Is hij het
dan ook met de VVD eens dat een arts en niet een lid van
de raad van bestuur beslist of en zo ja, welke behandeling
moet plaatsvinden? Is de staatssecretaris bereid ervoor te
zorgen dat partijen snel om de tafel gaan om een einde te
maken aan dit afschuifgedrag? Is er eventueel nog een rol
weggelegd voor de IGZ in die gevallen waarin het doorverwijzen van patiënten niet aan de richtlijn voldoet?

Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. De berichtgeving dat patiënten om financiële
redenen niet de zorg zouden krijgen die zij nodig hebben,
is niet goed. Ik neem die signalen zeer serieus. De minister
heeft dit eerder opgepakt door aan het KWF en de Nederlandse Zorgautoriteit te vragen om een advies hierover uit
te brengen: is dit een probleem of komt er een probleem
aan? Vorig jaar heeft het KWF een rapport uitgebracht over
de knelpunten in de oncologiezorg. Het KWF gaf toen aan
dat op een enkele uitzondering na de zorg nog goed gere-

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Rutte

geld was. De minister heeft echter eind 2014 zelf besloten
om de belangrijkste partijen, zoals de behandelaren, het
KWF en de patiëntenvereniging, aan tafel te noden om de
problematiek met elkaar door te spreken. Afgesproken is
dat zij een werkgroep samenstellen die voor deze zomer
met een advies komt, waarbij wij zowel naar de kwaliteit
als naar de kwantiteit van dit vraagstuk kijken. Dat is ook
bedoeld om problemen met de toegang tot de oncologie,
die er nu nog niet zijn maar straks misschien wel vanwege
de dure medicijnen, voor te zijn. Het is goed om dat even
te noemen. Het is natuurlijk goed om naar de cijfers te kijken, maar het is ook heel goed om even aan te geven dat
de werkgroep, die voor de zomer zal rapporteren, met name
naar dit probleem zal kijken.
De raad van bestuur bepaalt niet of iemand behandeld moet
worden; dat bepaalt de arts. Afschuifgedrag om financiële
redenen is dus ongewenst. Daarnaar zal moeten worden
gekeken. Wij moeten kijken naar het totale spectrum. Is dit
een geldkwestie? Heeft het te maken met de prijs van dure
medicijnen, die in de toekomst misschien gaat stijgen omdat
we veel meer gepersonaliseerde medicijnen krijgen? Of
heeft het ermee te maken dat er bij het ene ziekenhuis
andere expertise is dan bij het andere ziekenhuis, waardoor
het goed is om naar een ander ziekenhuis te gaan? Wij
moeten daar heel serieus naar kijken. Ik verwacht de
bevindingen voor de zomer. Dat betreft niet alleen het rapport van het KWF. De minister heeft aan de Nederlandse
Zorgautoriteit gevraagd om niet naar de oncologie alleen
te kijken, maar breed naar dure geneesmiddelen omdat dit
probleem er misschien aankomt. Dat betekent dat we voor
de zomer ook de bevindingen van de NZa krijgen. Voor de
korte termijn geldt: niet schuiven met patiënten om financiële redenen, want dat is niet goed. Voor de lange termijn
kijken we of er een probleem aankomt met de dure medicijnen. Er komen twee rapporten, van het KWF en de NZa, op
grond waarvan wij nadere besluiten kunnen nemen.
De heer Rutte (VVD):
Het is heel goed, te horen dat de staatssecretaris met de
VVD deelt dat de arts de verwijzing doet en niet de raad
van bestuur en dat financiële redenen niet de grond mogen
zijn voor zo'n verwijzing. Uiteraard kan die zorginhoudelijk
wel nodig zijn.
Het is ook heel goed, te horen dat de werkgroepen al bezig
zijn. Misschien kan de staatssecretaris straks nog even
verduidelijken of specifiek het vraagstuk van de omvang
van het probleem nu al kan worden meegenomen, eventueel zelfs met een rol voor de IGZ zoals ik in eerste aanleg
al vroeg.
Het is duidelijk dat de dilemma's rond dure geneesmiddelen
niet zomaar opgelost zijn; de staatssecretaris gaf het al aan.
Wij weten dat er op de korte termijn veel meer van deze
hoopvolle, maar ook zeer prijzige middelen beschikbaar
zullen komen. Er komt een werkgroep aan en die zal al heel
wat dilemma's met ons kraken, maar de belangrijkste vraag
waarvoor we staan is hoe wij nu kunnen voorkomen dat
als we nieuwe dure middelen toelaten, net als in het Verenigd Koninkrijk de vergoeding voor vele bestaande middelen vervalt. Zijn wij in staat een goede balans te vinden? Is
de staatssecretaris het met de VVD eens dat de meeste
hoop en kans op een brede beschikbaarheid van dure
effectieve middelen ligt bij passend gebruik oftewel een
goede afweging tussen de arts en de patiënt of en zo ja,

19 mei 2015
TK 84

84-3-1

welke behandeling de grootste bijdrage levert aan de kwaliteit van leven?
Staatssecretaris Van Rijn:
Het antwoord op de eerste vraag of de kortetermijnproblemen ook worden meegenomen in de werkgroep, is: ja,
zowel kwalitatief als kwantitatief. Er zal ook gekeken kunnen
worden naar de rol van de IGZ. Het antwoord op de tweede
vraag is dat we de NZa hebben gevraagd om niet alleen
naar de oncologiemedicijnen te kijken maar om breder te
bekijken wat de ontwikkelingen op het gebied van de dure
geneesmiddelen zijn. Ik vind het te vroeg om te zeggen dat
"passend gebruik" de oplossingsrichting is. Daar moet zeker
naar gekeken worden. Dat moet overigens vooral een
kwestie zijn tussen de arts en de patiënt. Anderen moeten
heel voorzichtig zijn als zij zich daarmee willen gaan
bemoeien. In de spreekkamer, in het overleg tussen arts en
patiënt, zal duidelijk moeten worden wat de beste behandeling voor de patiënt is. De vraag wat passend gebruik is,
zal dus vooral in de spreekkamer aan de orde moeten zijn.
Maar nogmaals, de Nederlandse Zorgautoriteit zal met een
rapport komen, dat het breder trekt dan alleen de oncologie.
De heer Rutte (VVD):
Het is goed om te horen dat er een heldere visie komt op
zowel de korte als de lange termijn. Er resteert nog één
vraag. Weet de minister wanneer ongeveer het rapport
klaar is en wanneer de Kamer dat met een appreciatie van
de minister, te zien krijgt?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zal nog voor het zomerreces zijn.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind het een beetje opvallend dat de grootste regeringsfractie vraagt hoe het kan dat dure patiënten doorgeschoven
worden. We weten allemaal dat de ziekenhuizen het financiële risico voor de dure medicijnen moesten krijgen om
het allemaal goedkoper te maken. Een van de gevolgen
daarvan is dat dure patiënten doorgeschoven worden. Er
is echter een oplossing. Er ligt immers heel veel geld op de
plank bij de zorgverzekeraars, meer dan 9 miljard eigen
reserve. Het is dus geen vraag van te weinig geld, maar
van verkeerd besteed geld. Mijn vraag aan de staatssecretaris in afwezigheid van de minister is: gaat u met de zorgverzekeraars om tafel om ervoor te zorgen dat zij deze
medicatie voor mensen die die nodig hebben, omdat de
arts dat heeft vastgesteld, gewoon vergoeden?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is eigenlijk ook al het geval; het zit gewoon in het pakket.
We besluiten met elkaar welke medicijnen in het pakket
zitten en welke niet. Vervolgens is er een zorgplicht van de
zorgverzekeraars dat de medicijnen die mensen nodig
hebben, voldoende worden ingekocht. Dat betekent dat de
zorgplicht en het recht van mensen om de medicijnen te
krijgen waar ze volgens het pakket recht op hebben, gewoon
al bestaan.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Rutte

Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
In een solidair zorgsysteem zou het niet zo mogen zijn dat
er wordt gepingpongd met mensen. Dat is hierbij dus wel
het geval. Welke financiële prikkel, negatieve perverse
prikkel, zorgt ervoor dat mensen worden doorgeschoven
in plaats van behandeld? Die verkeerde prikkel moet uit dit
systeem worden gehaald. Dan lossen we het op voor de
korte en de lange termijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat betekent dat er twee vraagstukken zijn. Het eerste
vraagstuk is wat de heer Rutte aansneed: nu we te maken
hebben met een ontwikkeling van steeds duurdere medicijnen die gepersonaliseerd worden, is er aanleiding om na
te denken over de vraag wat dit betekent voor de vergoedingen van dure medicijnen. De discussie zullen we moeten
voeren in het kader van het pakket, maar misschien zullen
we ook wel met de industrie moeten praten over de prijsontwikkeling. Aan de andere kant zullen we moeten borgen
dat mensen die medicijnen, als ze die nodig hebben, ook
kunnen krijgen. Dat is de pakketdiscussie. Dat betekent dat
er voldoende zorg moet worden ingekocht en dat ziekenhuizen dat natuurlijk binnen hun budget moeten doen, maar
dat dat er nooit toe mag leiden dat er om financiële redenen
tegen mensen wordt gezegd dat ze het niet kunnen krijgen.
Dan hebben we namelijk een andere discussie te voeren:
klopt de zorgplicht en is er voldoende geld beschikbaar
voor dure medicijnen? Beide punten moeten we bespreken
als dat aan de orde is.
Mevrouw Klever (PVV):
Wat een schijnheilige vertoning van de VVD en de PvdA.
In de media roepen ze om het hardst dat er een oplossing
moet komen en hier in de Kamer roepen ze om het hardst
dat er een oplossing moet komen. Maar nog geen maand
geleden hebben wij er hier in de Kamer over gesproken.
De PVV heeft toen een motie ingediend die door de VVD
en de PvdA is verworpen. Ik zal het verzoek in de motie
voorlezen: "Verzoekt de regering, de vergoeding van dure
geneesmiddelen dit jaar op basis van nacalculatie mogelijk
te maken, zodat patiënten de medicatie kunnen krijgen
welke voor de behandeling van hun ziekte noodzakelijk is".
Er ligt 10 miljard euro bij de zorgverzekeraars op de plank.
Er zijn dus oplossingen. De minister heeft deze motie toen
ontraden. Wat zou het stemadvies van de staatssecretaris
zijn als ik deze motie nu opnieuw zou indienen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dan denk ik dat ik nog steeds diezelfde terughoudendheid
zou betrachten. Ik zal uitleggen waarom. Als wij met elkaar
een discussie gaan voeren, zeker ook in de toekomst, over
de prijsontwikkeling van medicijnen die steeds persoonlijker
worden, dan moeten we ook een discussie gaan voeren
over de vraag of die medicijnen voldoende beschikbaar
blijven voor mensen die ze nodig hebben. Dat moet zo zijn.
Dat is de pakketdiscussie. De tweede vraag is: wat is de
prijs van die medicijnen? Daarbij spelen tal van factoren
een rol. Dat gaat niet alleen over de vergoedingenkant,
maar vooral ook over de discussie die bijvoorbeeld met de
farmaceutische industrie wordt gevoerd over de vraag wat
de prijsontwikkeling van die dure medicijnen moet zijn. Als
we elke keer als er duurdere medicijnen op de markt komen,
zeggen dat we dat als overheid maar meteen gaan toepas-

19 mei 2015
TK 84

84-3-2

sen, dan zijn we in feite op een heel gemakkelijke manier
de farmaceutische industrie aan het subsidiëren. Dat zouden
we ook niet willen. We moeten dus een goede discussie
voeren over de volgende twee vragen. Wat moet een faire
prijs zijn voor dure medicijnen? Hoe zorgen we ervoor dat
dit goed in het pakket terechtkomt?
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
We zijn hier net getuige geweest van een tweederangstoneelstukje tussen de PvdA en de VVD en de staatssecretaris.
Inderdaad, een maand geleden stonden we hier ook. De
Kamer had toen hetzelfde verzoek: los dit probleem op; doe
mensen dit niet aan. We kregen toen hetzelfde antwoord:
voor de zomer. De coalitiepartijen accepteerden dit antwoord toen en zij doen dat nu ook. Als de staatssecretaris
dit echt belangrijk vindt en er echt voor wil zorgen dat we
dit probleem uit de wereld helpen, dan vraag ik hem om
ervoor te zorgen dat we die informatie voor 1 juni hebben.
1 juli hebben we altijd grote discussies over het pakket. Dan
kan de Kamer daar nog over spreken en hoeven mensen
niet langer meer in zo veel onzekerheid te leven.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nu hebben we in deze Kamer dus met elkaar afgesproken
om dit heel goed te onderzoeken samen met KWF en de
Zorgautoriteit. We hebben ook afgesproken dat de Kamer
de rapportage voor het zomerreces krijgt. Dat lijkt mij een
prima afspraak. Die afspraak staat ook, maar nu wordt
gezegd: dat is allemaal niet goed, want dat moet eigenlijk
niet voor de zomer, maar op 1 juni. Het lijkt mij goed om
dit heel goed te onderzoeken. Dit loopt. Er komen rapporten
met bevindingen en die zullen ook naar de Kamer worden
gestuurd om daar goed over te kunnen spreken. Dan moet
de discussie nu toch niet gaan over de vraag of dit op 1 juni
of op 2 juli gebeurt?
De voorzitter:
Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoorden.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Rutte

19 mei 2015
TK 84

84-3-3