Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2811

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2021
Op 6 mei 2021 informeerde ik uw Kamer over de uitkomst van de
herbeoordeling van onder andere Tunesië.1 Kort daarna vonden in
Tunesië gebeurtenissen plaats, naar aanleiding waarvan ik heb bezien of
de aanwijzing van Tunesië als veilig land van herkomst, kan worden
voortgezet. Er waren onvoldoende actuele bronnen beschikbaar die
gewoonlijk op basis van de Procedurerichtlijn worden gebruikt. Om
binnen een kort tijdsbestek tot een oordeel te kunnen komen over de
actuele situatie, heb ik het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor deze
gelegenheid gevraagd om een kort thematisch ambtsbericht (KAB) op te
stellen over de politieke-, veiligheids- en mensenrechtensituatie in Tunesië
sinds 25 juli 2021.2 In deze brief informeer ik u over de hoofdpunten van
het KAB en over de voortzetting van de aanwijzing van Tunesië als veilig
land van herkomst.
Hoofdpunten KAB: politieke ontwikkelingen
Op 25 juli 2021 braken in verschillende Tunesische steden grootschalige
demonstraties uit gericht tegen de politieke machthebbers. De betogingen
maakten deel uit van een demonstratiegolf die in januari 2021 was
begonnen en waarin veelal jonge Tunesiërs de straat op gingen om hun
onvrede te uiten over het gebrek aan vooruitgang sinds de Jasmijnrevolutie van 2011. Directe aanleiding voor de protesten was het ongenoegen
onder de Tunesische bevolking over de in hun ogen falende aanpak van
de coronapandemie door de regering. De onvrede van de demonstranten
richtte zich met name tegen de islamitisch-democratische Ennahda
Beweging, de grootste regeringspartij en de grootste partij in het
parlement. Op 25 juli 2021 vielen demonstranten ook verschillende
partijkantoren van Ennahda aan.
1
2

kst-19637-2811
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 19 637, nr. 2726
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/ambtsberichten/2021/12/14/kort-thematischambtsbericht-tunesie-december-2021 en raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2811

1

President Saied Kaïs reageerde in de avonduren van 25 juli 2021 op de
demonstraties. Saied kondigde maatregelen aan; hij stelde het parlement
voor dertig dagen buiten werking, ontsloeg Minister-President Hichem
Mechichi en zijn regering en hij nam persoonlijk de uitvoerende taken van
de regering op zich. Ook hief Saied de onschendbaarheid van parlementsleden op. Deze gebeurtenissen leidden niet tot grootschalige onrust of
gewelddadigheden in Tunesië. President Saied karakteriseerde de door
hem genomen maatregelen als grondwettelijk en noodzakelijk om de
sociaaleconomische en gezondheids crisissituatie in Tunesië het hoofd te
bieden.
Op 24 augustus 2021 werd de ontbinding van het parlement tot nader
order verlengd. Op 22 september 2021 kondigde president Saied per
presidentieel decreet aan een deel van de Grondwet buiten werking te
stellen en per decreet te gaan regeren. Ook werd bepaald dat het
parlement voor onbepaalde tijd geschorst blijft, de salarisbetaling aan- en
immuniteit van de volksvertegenwoordiging opgeschort worden en de
regering verantwoording aflegt aan de president. Alleen de preambule en
de eerste twee hoofdstukken van de Grondwet, waarin de burgerrechten
worden genoemd, blijven in werking.
Volgens het KAB veroordeelden veel politieke partijen en civiele organisaties in Tunesië de nieuwe maatregelen en vonden in het weekend na de
aankondiging van Saied demonstraties plaats, zowel voor als tegen de
maatregelen.
Op 29 september 2021 benoemde president Saied de politieke partijloze
Najla Bouden tot chef van de regering. Op 11 oktober 2021 werd onder
haar leiding een nieuwe regering geïnstalleerd. Op 13 december 2021
kondigde president Saied een stappenplan aan richting constitutionele
hervormingen en nieuwe verkiezingen. Hij gaf aan dat er van januari tot
maart 2022 burgerconsultaties zullen plaatsvinden en een – nog in te
stellen – comité zal de bevindingen van deze consultaties vervolgens
omvormen tot voorstellen voor grondwetswijzigingen. Deze zullen per
referendum worden voorgelegd op 25 juli 2022. Tot slot zullen verkiezingen worden georganiseerd op 17 december 2022. Het parlement blijft
tot de verkiezingen opgeschort.
Hoofdpunten KAB: veiligheids-en mensenrechtensituatie
Het KAB laat zien dat de politieke gebeurtenissen in Tunesië niet hebben
geleid tot (grote) wijzigingen in de veiligheids-en mensenrechtensituatie.
Er is geen sprake van grote verschuivingen ten aanzien van de positie en
behandeling van Tunesische burgers. Wel vonden na 25 juli 2021
incidenten plaats waarbij parlementsleden, journalisten en activisten
werden geconfronteerd met intimidatie, arrestatie en soms vervolging
door militaire rechtbanken.
Verschillende organisaties uitten hun zorgen over de mensenrechtensituatie in Tunesië. Veel van deze zorgen bestonden ook voor 25 juli 2021.
De belangrijkste nieuwe reden voor zorg, zo blijkt uit het KAB, is gelegen
in een toename van het gebruik van militaire rechtbanken om burgers te
berechten. Daarnaast waren er zorgen over een toename van het aantal
opgelegde reisverboden en huisarresten, waaronder voor politici.
Volgens het KAB zijn er sinds 25 juli 2021 geen significante wijziging
opgetreden ten aanzien van de mogelijkheden voor burgers om
bescherming te verkrijgen van de autoriteiten. Het onderzoek heeft geen
aanwijzingen opgeleverd dat tijdens de verslagperiode bepaalde groepen
personen structureel van bescherming waren uitgesloten, of aan wie
voorwaarden waren opgelegd om bescherming te genieten.
Verder laat het KAB zien dat de Tunesische media sinds de revolutie van
2011 over het algemeen in staat zijn geweest om kritisch te rapporteren
over de autoriteiten, maar dat er wel incidenten waren waarbij mediaorga-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2811

2

nisaties en journalisten te maken konden krijgen met intimidatie, zoals
hierboven al kort werd aangegeven over de situatie na 25 juli 2021.
Voortzetting aanwijzing veilig land van herkomst
Op basis van het KAB zie ik geen aanleiding om de aanwijzing van Tunesië
als veilig land van herkomst te herzien. Hierbij gold al een uitzondering
voor LHBTI en personen die aannemelijk kunnen maken dat ze een
zogenoemde S17-maatregel op hun naam hebben staan. Dit blijft
ongewijzigd. Ik voeg hier een aandachtscategorie aan toe voor journalisten, activisten en politiek opponenten, die kritiek uitten op de president
en/of regering.
Personen uit de uitzonderingsgroepen zijn uitgezonderd van de
aanwijzing veilig land van herkomst. Deze asielaanvragen worden in
spoor 4 (de algemene asielprocedure) behandeld in plaats van in spoor 2
(verkort spoor voor asielzoekers uit veilige landen van herkomst). Voor
aandachtscategorieën geldt dat de IND in die gevallen extra alert is op de
mogelijkheid dat de aanwijzing van een veilig land van herkomst in het
individuele geval niet kan worden tegengeworpen. Overigens kan altijd op
individuele basis geoordeeld worden dat behandeling in spoor 4 in plaats
van in spoor 2 aangewezen is.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2811

3