Onderzoek en
Wetenschapsbeleid

TER ONDERTEKENING

Aan: MOCW

Van

5.1.2.e
Datum
06 april 2023
Referentie
37817182

Kamerbrief integrale aanpak sociale veiligheid in hoger
onderwijs en wetenschap

Bijlagen
Kamerbrief
Intern OCW afgestemd
COM, DE, HOenS, MBO, WJZ,
programma tegen Discriminatie
en Racisme

Aanleiding
Op 27 maart reageerde u schriftelijk op een eerste conceptversie van de
Kamerbrief over sociale veiligheid in het hoger onderwijs en de wetenschap. We
hebben uw opmerkingen verwerkt. Bijgevoegd vindt u de nieuwe versie van de
brief. De voorkeur gaat uit naar het verzenden van deze brief naar de Kamer voor
het Commissiedebat Wetenschapsbeleid van 18 april. Uiteraard afhankelijk van de
mate waarin u de brief inmiddels voldragen vindt.

Geadviseerd besluit
Indien u de brief voldragen vindt voor verzending, verzoeken wij u de
aanbiedingsbrief te ondertekenen. Zodat deze voor het Commissiedebat van 18
april verzonden kan worden.

Kernpunten
•

•

•

We hebben uw opmerkingen verwerkt in de bijgevoegde versie van de brief.
Verder hebben wij de brief aangescherpt op basis van onze gesprekken met
het veld. Het veld onderschrijft de meerwaarde van een integrale aanpak en
de hoofdlijnen van de aanpak zoals die in de bijgevoegde versie van de brief
zijn beschreven.
De brief gaat uit van een landelijk programma onder leiding van een
regiegroep. De uitvoering van het programma is nader beschreven in de
toelichting.
Bij de beschrijving van het programma hebben wij een aantal taken van de
regiegroep beschreven, waarbij per taak enkele concrete voorbeelden van
activiteiten zijn benoemd. Het veld hecht er waarde aan dat de regiegroep
ruimte krijgt om binnen deze hoofdtaken zelf invulling te geven aan het
programma. Om deze reden hebben we per taak een beperkt aantal
voorbeelden van activiteiten benoemd.

Toelichting
Tekstuele overwegingen
Er is nu opgenomen dat u een zorgplicht bij wet wil regelen (en niet slechts
ter overweging).
We hebben concrete voorbeelden van activiteiten opgenomen om het
onderwerp meer kleur te geven.
Pagina 1 van 3

-

-

We hebben toegevoegd dat 100% veiligheid niet bestaat maar dat dit niet
Datum
van de plicht ontslaat om er alles aan te doen om de percentages te
6 april 2023
verbeteren.
We hebben de relatie met academische vrijheid in het begin van de brief kort
beschreven.
We hebben de rol van de vertrouwensinspectie, onderdeel van de Inspectie
van het Onderwijs, verduidelijkt en aangegeven dat deze nu niet de rol van
landelijk meldpunt in brede zin kan vervullen. Een landelijk onderzoek naar de
werking van procedures en voorzieningen voor meldingen en klachten, voor
studenten en medewerkers, moet uitwijzen welke meerwaarde een extern
meld- of steunpunt heeft ten aanzien van de huidige voorzieningen.
o Zodra dit onderzoek gereed is kunt u de bevindingen delen met de
regiegroep; deze kan u wellicht ook adviseren over de eventuele
inrichting van een meldpunt.
o In overleg met de Inspectie van het Onderwijs is onderzocht of de
vertrouwensinspectie kan worden gepositioneerd als landelijk meld- of
steunpunt. De inspectie ziet daar geen mogelijkheden toe gezien de
huidige taken, bevoegdheden en positie in het stelsel.

Financiële overwegingen
We hebben ervoor gekozen om in de brief een actie op te nemen die u al kunt
uitvoeren in afwachting van het opstarten van het landelijke programma. Het gaat
hierbij om het uitzetten van een landelijk onderzoek bij een extern bureau naar
de werking van procedures en voorzieningen voor meldingen en klachten bij de
instellingen. Dit naar aanleiding van een advies van de Inspectie van het
Onderwijs. Het kan de regiegroep voorzien van waardevolle informatie. Deze
eenmalige actie wordt (in 2023) bekostigd uit de genoemde €4 miljoen uit de
studievoorschotmiddelen, met een bedrag dat niet hoger is dan €100.000. Het
restant van de €4 miljoen is bestemd voor de opstart van het landelijk
programma.
Daarnaast onderzoeken we in overleg met de collega’s die het NAP seksueel
grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld coördineren (Directie
Emancipatie) of er een mogelijkheid is om op korte termijn initiatieven te
financieren gericht op bewustwording bij studentenverenigingen, en of we
middelen uit de verschillende programma’s kunnen matchen. Het is nog te vroeg
om hier in de brief op in te gaan. Zodra er concretere acties te melden zijn kunt u
dit doen zodra u de Kamer informeert over de voortgang van het Nationaal
actieplan Aanpak Seksueel grensoverschrijdend gedrag en Seksueel geweld (rond
mei).
In de brief lichten we toe dat de regiegroep wordt gevraagd om voor de komende
jaren een plan op te stellen voor de invulling van het programma. Op basis
daarvan wordt de komende jaren €4 miljoen per jaar beschikbaar gesteld.
Door de brief te ondertekenen gaat u akkoord met deze voornemens.
Juridische overwegingen
Voor de uitvoering van het programma willen we gebruikmaken van een
regiegroep. Die willen wij samen met het veld instellen door middel van een
convenant. In het convenant leggen we vast welke kennis de regiegroep
Pagina 2 van 3

-

-

-

-

nodig heeft en hoe de leden van de regiegroep worden benoemd. Ook kan in
het convenant opgenomen worden welk mandaat de regiegroep krijgt met
betrekking tot de inzet van middelen voor het programma.
Bij de benoeming van de leden van de regiegroep zijn grofweg twee smaken:
u benoemt de leden op basis van een afspraak hierover in het convenant of
de leden worden benoemd op basis van consensus tussen de
convenantpartijen. Een keuze hierin kan op een later moment worden
gemaakt evenals de wijze waarop de leden worden voorgedragen; door de
convenantspartijen of door een onafhankelijke benoemingsadviescommissie.
De regiegroep heeft ondersteuning nodig bij de uitvoering van het
programma. Dat vraagt een brede set van kennis en ervaring. Het vraagt om
kennis van de verschillende doelgroepen en de verschillende aspecten van
sociale veiligheid, ervaring met grootschalige cultuurverandering en met de
wijze waarop hoger onderwijsinstellingen hierin kunnen worden ondersteund.
Naast inhoudelijke kennis is er ook ervaring nodig met het faciliteren van een
gremium als een regiegroep. Hierbij kan worden gedacht aan expertisecentra
op het gebied van diversiteit in onderwijs, inclusief onderwijs, veiligheids- en
arbeidsmarktvraagstukken.
We onderzoeken nog welke instrumenten geschikt zijn voor de financiering
van het programma; of dit bijvoorbeeld via een subsidie- of een inkooptraject
moet verlopen. We willen dit op een ordentelijke wijze regelen mede met het
oog op risico’s m.b.t. staatssteun.

Datum
6 april 2023

We zullen op korte termijn een planning opstellen die voorziet in het opstellen
en afsluiten van een convenant met het veld, de benoeming van de leden van
de regiegroep en de keuze voor de juiste instrumenten voor financiering.

Krachtenveld
We hebben meerdere partijen in het veld meegenomen in onze aanpak,
waaronder UNL, VH, ISO, LSVb, PNN, PostdocNL, FNV en AOb. Zij hebben zich
positief over de aanpak uitgesproken. We hebben ook meermaals teruggekregen
dat zij voorkeur hebben om ruimte bij de regiegroep te laten om zelf het landelijk
programma vorm te geven en daarin voorstellen te doen voor acties en
maatregelen. Uiteraard zullen we een duidelijk opdrachtomschrijving en
mandatering maken voor de regiegroep. Wij hebben ervoor gekozen om in de
brief een categorisering aan te brengen en de belangrijkste maatregelen te
noemen.
Verder is op de brief afstemming gezocht met Programma tegen racisme en
discriminatie, de collega’s bij DE die het NAP coördineren, de Inspectie van het
Onderwijs, de NVAO en de Adviescommissie Diversiteit en Inclusie in Hoger
Onderwijs en Onderzoek.
Tevens is de brief afgestemd met het ministerie van SZW en de Nederlandse
Arbeidsinspectie.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
N.v.t.

Pagina 3 van 3

Hoger Onderwijs en
Studiefinanciering

TER BESLUITVORMING

Aan: MOCW

Van

5.1.2.e
Datum
22 maart 2023
Referentie
37382388

Eerste ruwe versie Kamerbrief sociale veiligheid hoger
onderwijs en wetenschap

Bijlagen
Concept-brief
Nota 36287394
Intern OCW afgestemd
OWB

Aanleiding
Tijdens de beleidsstaf van 21 februari zijn voorstellen voor de integrale aanpak
sociale veiligheid hoger onderwijs en wetenschap met u besproken. Het streven is
om een beleidsbrief hierover tijdig naar de Tweede Kamer te sturen, bij voorkeur
nog voor het commissiedebat Wetenschapsbeleid (18 april). U ontvangt hierbij
een eerste ruwe concept-versie van de brief.

Geadviseerd besluit
•

Gaat u akkoord met een verdere uitwerking van deze conceptbrief langs
de in deze brief geschetste hoofdlijnen?

•

Gaat u akkoord met verzending van de brief op 11 april?

Bij een volgende versie van de brief leggen we u een nota met concrete
beslispunten voor.

Kernpunten
-

De aanvankelijke planning voor verzending (31 maart) lijkt niet gehaald te
worden. We koersen nu op 11 april.
In de brief schetst u
o welke problemen er spelen en wat instellingen al ondernemen;
o de aanpak, die uit drie lijnen bestaat:

de bestuurlijke afspraken die u reeds gemaakt hebt

landelijk programma onder regie van een regiegroep

verbeteren van toezicht en voorzieningen voor
meldingen/klachten; en
o de samenhang met de reeds bestaande programma’s en met
andere onderwijssectoren.

Toelichting
Proces en planning
Op basis van uw reactie werken wij door aan een tweede versie van de brief en
bespreken wij concretere ideeën over de aanpak en uitwerking met de studenten,
vakbonden en koepels om het draagvlak te peilen. We verwachten op uiterlijk 11
april de brief te kunnen verzenden. Versnelling kan bereikt worden met
Pagina 1 van 4

beperktere afstemming en een minder concrete uitwerking van plannen in de
brief.

Datum
16 maart 2023

Afstemming
Er wordt overleg gevoerd met bestuurders van UNL en VH over o.a. de
positionering en opdrachtverlening aan een regiegroep en de implementatie van
het landelijke programma. Bij de studentenorganisaties, vakbonden en koepels is
gevraagd om alvast na te denken over de samenstelling van de regiegroep. We
toetsen onze ideeën ook bij medewerkers van het bureau van
Regeringscommissaris Hamer en het NAP seksueel grensoverschrijdend gedrag en
seksueel geweld, en de Commissie diversiteit en inclusie hoger onderwijs en
onderzoek. De concept-brief wordt afgestemd met directies MBO en Emancipatie.
Openstaande punten
Wij werken momenteel verder, mede naar aanleiding van uw opmerkingen in de
beleidsstaf van 21 februari jl., aan de volgende punten, waarover wij u op een
later moment beslispunten voor zullen leggen, inclusief over de financiering
daarvan.
-

-

-

Samenstelling en opdrachtverlening regiegroep
o er wordt gewerkt aan een scherpere opdrachtformulering voor de
regiegroep en profielen voor de leden
Kiezen van uitvoeringsorganisatie(s) die de regiegroep kan
ondersteunen bij het uitvoeren van het programma
o waarbij van belang is: expertise/ervaring in huis, en verbinding
met professionele netwerken.
Duidelijkheid bieden over het al dan niet instellen van een landelijk
meldpunt, mede gelet op de keuzes die MPVO hierover heeft gemaakt
voor het funderend onderwijs en de vragen die hierover zijn gesteld in de
Tweede Kamer.
o waarbij bezien wordt of de Vertrouwensinspectie die rol reeds
heeft of moet krijgen.

Meld-, overleg- en aangifteplicht
Via een separate nota (#36287394, bijgevoegd) heeft u reeds een positief besluit
genomen inzake het voornemen om de meld-, overleg- en aangifteplicht bij
zedenmisdrijven bij minderjarigen uit te breiden (naar ook seksuele intimidatie,
en naar ook meerderjarigen) in het hoger onderwijs en het mbo. Dit voornemen is
verwerkt in de brief.
Maatregelen die u al in 2023 kunt treffen
U vroeg tijdens de beleidsstaf naar mogelijkheden tot snelle maatregelen. We
kunnen de volgende trajecten in gang zetten:
1. Brede startconferentie organiseren in najaar 2023 voor bestuurders,
medewerkers, studenten als aftrap voor het programma
2. Landelijk onderzoek bij extern bureau uitzetten naar de werking van
klachtenprocedures en voorzieningen bij de instellingen
3. Eenmalige subsidie voor campagne ‘omstanders’ bij studentenverenigingen in
het hele land – introductieweken bij start academisch jaar 2023-2024. De

Pagina 2 van 4

middelen worden gematcht vanuit het NAP seksueel grensoverschrijdend
gedrag en seksueel geweld. Mogelijk ook in samenwerking met mbo.
4. De Arbeidsinspectie en Inspectie van het Onderwijs verzoeken om
samenwerking structureel te versterken, bijvoorbeeld met opstellen van
samenwerkingsprotocol voor o.a. expliciteren bevoegdheden en uitwisselen
van signalen.
5. Afspraken maken met instellingsbesturen over financieren en erkennen van
studieverenigingen, conform toezegging aan het lid Van der Laan (D66).

Datum
16 maart 2023

Longlist met ideeën voor invulling van het landelijke programma
U vroeg tijdens de beleidsstaf naar ideeën voor activiteiten die in het kader van
het landelijke programma kunnen worden ondernomen en gefinancierd, met in
achtneming van het feit dat u de regiegroep zult verzoeken om zelf ook met
voorstellen te komen. In de concept-brief staan nu enkele voorstellen.
De onderstaande lijst bevat meer ideeën, deels afkomstig uit de gesprekken die
wij hebben gevoerd en aanbevelingen uit verschillende rapporten. Ze zijn nog niet
afgestemd met partijen buiten het ministerie.
-

-

-

Opzetten van een expertisecentrum sociale veiligheid en inclusie ho en w
in verbinding met of via bestaande instituten en arbeidsmarktfondsen
Audit sociale veiligheid op vrijwillige basis voor select aantal instellingen
met als voorwaarde dat zij onderling resultaten delen
Ontwikkelen van docentprofessionalisering
via verschillende netwerken, bijv. landelijke decanenoverleggen en
organisaties voor de beroepsgroep
Agenderen van een vorm van onderwijsbevoegdheid in het hoger
onderwijs voor specifieke vakgebieden
Voorlichting aan studenten over grensoverschrijdend gedrag als verplicht
onderdeel (verschillende initiatieven in kaart brengen en met elkaar in
contact brengen)
Jaarlijkse conferentie met een follow-up / stand van zaken over de
aanbevelingen van rapport KNAW
Bewustwording en professionalisering van raden van toezicht, via de twee
verenigingen van toezichthouders
Landelijk referentiekader opstellen voor gedragscodes inclusief voorstellen
over de naleving
Opstellen/actualiseren risico- en dreigingsbeeld veiligheid van de sector,
evt. als continuering van activiteiten platform IV-HO
Campagne over zwijgen en melden: rechten en plichten
heldere uitleg over meldplicht en het verbod op zwijgbedingen
Versterking van positie van ombudsfunctionarissen in hoger onderwijs
evt. via Vereniging Ombudsmannen HO
Training voor secretarissen en voorzitters NVAO over herkennen en
signaleren van onveilige leer- of werkomgeving
Monitoren academische cultuur via beoordelingen op basis van SEP
(kwaliteit onderzoek)
Agenderen of implementeren van voorstellen die bijdragen aan afvlakken
van hiërarchie en verkleinen van afhankelijkheden in de wetenschap en/of
kunst

Pagina 3 van 4

-

-

Opzetten/ondersteunen platform voor didactiek en beoordelingsvormen
voor experts in de verschillende kunstopleidingen, zoals reeds
voorgenomen in kunstvakonderwijs hbo
Opzetten van netwerk van ambassadeurs sociale veiligheid binnen de
instellingen
Training ontwikkelen voor medezeggenschapsraden over juridische kaders
sociale veiligheid
Organiseren van ontmoetingen / intervisie voor bestuurders
Financieren van praktijkgericht onderzoek ter bevordering van sociale
veiligheid in het onderwijs
Gesprekken organiseren met docenten en leidinggevenden over
“worstelen met woke” – omgaan met maatschappelijke spanningen en
gevoelige thema’s in de collegezaal

Datum
16 maart 2023

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
N.v.t.

Pagina 4 van 4

Middelbaar Beroeps
Onderwijs

TER BESLUITVORMING

Aan: MOCW

Van

5.1.2.e
Datum
22 februari 2023
Referentie
36287394
Bijlagen

Uitbreiding meld-, overleg- en aangifteplicht
zedenmisdrijven voor mbo en ho

Intern OCW afgestemd
HOenS, MBO

Aanleiding
MPVO werkt aan een wetsvoorstel met betrekking tot sociale veiligheid in het
onderwijs. De meeste wijzigingen die daarin worden voorgesteld gelden
uitsluitend voor het primair en voortgezet onderwijs. Voor drie
wijzigingsvoorstellen is de vraag of de wijzigingen ook in het mbo en ho
doorgevoerd moeten worden. Dit betreft (1) het uitbreiden van de meld-, overlegen aangifteplicht zedenmisdrijven met een meld- en overlegplicht seksuele
intimidatie, (2) de meld-, overleg- en aangifteplicht zedenmisdrijven laten gelden
voor alle leerlingen en studenten, in plaats van alleen minderjarigen, en (3) het
invoeren van een meldplicht voor incidenten van sociale onveiligheid. Volgens
planning gaat het wetsvoorstel, inclusief eventuele wijzigingen in Wet educatie en
beroepsonderwijs (WEB) en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek (WHW), half maart in internetconsultatie.
Middels deze nota vragen wij u om een besluit aangaande deze drie
wijzigingsvoorstellen, zodat dit in het wetsvoorstel verwerkt kan worden. Het
uiteindelijke wetsvoorstel zal u via de DGPV-lijn ter goedkeuring voorgelegd
worden. MPVO heeft het voortouw bij het wetsvoorstel. Tevens vragen wij u om
een besluit aangaande uw formele betrokkenheid bij het wetsvoorstel.
Geadviseerd besluit
•
U wordt geadviseerd in de WEB en WHW:
o De meld-, overleg- en aangifteplicht voor zedenmisdrijven uit te
breiden met een meld- en overlegplicht voor seksuele intimidatie.
o De meld-, overleg- en aangifteplicht voor zedenmisdrijven en de
meld- en overlegplicht voor seksuele intimidatie te laten gelden voor
alle leerlingen en studenten, meer- en minderjarig.
o Geen registratie- en meldplicht voor incidenten van sociale
onveiligheid in te voeren.
•
Voor wat betreft uw formele betrokkenheid bij het wetsvoorstel wordt u
geadviseerd te kiezen voor de variant ‘MPVO in overeenstemming met
MOCW’. Bij deze variant is uw akkoord nodig, maar ondertekent u geen
stukken en heeft u geen contraseign op de wet. Dit omdat het overgrote deel
van het wetsvoorstel het primair en voortgezet onderwijs betreft.

Pagina 1 van 5

Datum
16 februari 2023

Toelichting
Meld-, overleg- en aangifteplicht zedenmisdrijven
In alle onderwijswetten, van primair onderwijs t/m hoger onderwijs, is bepaald
dat indien een binnen de onderwijsinstelling met taken belast persoon
(bijvoorbeeld een docent) zich mogelijk schuldig maakt of heeft gemaakt aan een
zedenmisdrijf jegens een minderjarige leerling of student, het bestuur dit moet
melden bij de vertrouwensinspecteur van de Inspectie van het Onderwijs. In
overleg tussen bestuur en vertrouwensinspecteur wordt vervolgens bekeken of er
mogelijk sprake is van een strafbaar feit. Als uit het overleg blijkt dat daarvan
een redelijk vermoeden is, moet het bestuur aangifte doen. Tevens is bepaald dat
wanneer een met taken belast persoon bekend is geworden dat een collega zich
mogelijk schuldig maakt of heeft gemaakt aan een dergelijk zedenmisdrijf jegens
een minderjarige leerling of student, hij dit dient te melden bij het bestuur. Zie
ook de schematische weergave verderop in deze nota.
Waarom uitbreiding met een meld- en overlegplicht seksuele intimidatie?
In opdracht van OCW is in 2020 onderzoek uitgevoerd naar seksueel
grensoverschrijdend gedrag in het onderwijs. 1 Eén van de aanbevelingen uit het
rapport is om voor alle vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag een
meld- en overlegplicht in te voeren. De reden hiervoor is dat gevallen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag door met taken belaste personen (TBP) niet
altijd aan het licht komen door onjuiste afwegingen die gemaakt worden op het
moment dat de onderwijsinstelling geconfronteerd wordt met een incident of
melding. Dat onderwijsinstellingen onjuiste afwegingen maken komt door een
gebrek aan kennis en kunde als het gaat om hoe om te gaan met mogelijke
gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Voormalig minister Slob heeft
in mei 2021 aan de TK toegezegd deze aanbeveling uit te werken.
Deze aanbeveling kan worden uitgewerkt door de huidige meld-, overleg-, en
aangifteplicht voor zedenmisdrijven in de onderwijswetten uit te breiden met een
meld- en overlegplicht voor seksuele intimidatie. Met ‘zedenmisdrijven’ wordt
gedoeld op misdrijven als bedoeld in Titel XIV van het Wetboek van Strafrecht.
Seksuele intimidatie binnen een onderwijsinstelling is geen zedenmisdrijf. Echter,
het verschil tussen een zedenmisdrijf en seksuele intimidatie is niet altijd
makkelijk te maken. Door de meld- en overlegplicht uit te breiden met seksuele
intimidatie kan de onderwijsinstelling met de vertrouwensinspecteur bekijken of
het inderdaad seksuele intimidatie betreft of toch een zedenmisdrijf waarvoor
aangifte moet worden gedaan. Op die manier wordt op juiste gronden gekozen
voor ofwel aangifte, ofwel andere stappen.

1

Kamerstuk 35570-VIII-91
Pagina 2 van 5

Datum
16 februari 2023

Waarom ook in WEB en WHW de meld- en overlegplicht uitbreiden met seksuele
intimidatie?
Het rapport over seksueel grensoverschrijdend gedrag in het onderwijs richt zich
voornamelijk op primair en voortgezet onderwijs. Echter, er is geen aanleiding om
te veronderstellen dat in het ho en mbo andere afwegingen worden gemaakt bij
meldingen. Mede met het oog op consistente onderwijswetgeving adviseren we
om de uitbreiding van de meld- en overlegplicht met seksuele intimidatie ook in
de WEB en WHW door te voeren.
Waarom opheffen beperking tot minderjarigen?
De huidige wettelijke meld-, overleg- en aangifteplicht ziet op een mogelijk
zedendelict tussen een met taken belast persoon en een minderjarige leerling of
student. De redenering achter deze keuze bij de wetswijziging van 1999 was dat
leerlingen en studenten die minderjarig zijn naar het oordeel van de regering een
verdergaande bescherming behoeven dan meerderjarige leerlingen en studenten.
Ook voor meerderjarige leerlingen of studenten geldt echter dat zij zich veelal in
een afhankelijkheidspositie bevinden ten opzichte van een met taken belast
persoon (bijvoorbeeld een twintigjarige student ten aanzien van een hoogleraar).
Het is problematisch als signalen van seksuele intimidatie of zedenmisdrijven
jegens meerderjarige leerlingen of studenten niet op dezelfde manier worden
behandeld als bij een minderjarig slachtoffer. Vanwege de afhankelijkheidsrelatie
die inherent is aan een onderwijssituatie ongeacht de leeftijd van de leerling of
student, adviseren we in de WEB en WHW de beperking tot minderjarigen in de
meld-, overleg- en aangifteplicht voor zedenmisdrijven op te heffen en ook de
nieuw in te voeren meld- en overlegplicht voor seksuele intimidatie voor zowel
meer- als minderjarigen te laten gelden. Dit is ook passend bij de
maatschappelijke ontwikkelingen sinds 1999. Inmiddels is er veel meer aandacht
voor de grote gevolgen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, ook bij
meerderjarigen.
Gevolgen van deze wijzigingen voor het veld
Het mbo heeft een studentenpopulatie van meer- en minderjarigen. In 2021 was
68,4% van de mbo studenten aan bekostigde instellingen 18 jaar of ouder. Het
opheffen van de beperking tot minderjarigen in de meldplicht zorgt voor gelijkheid
en duidelijkheid in het veld: voor alle studenten geldt dezelfde procedure.
In het ho zijn weinig minderjarige studenten. De voorgestelde wetswijziging heeft
daarom (getalsmatig) veel impact op het ho, waar de meldplicht als een nieuwe
verplichting zal worden ervaren. Te verwachten valt dat het aantal meldingen
substantieel zal toenemen.
De uitbreiding met seksuele intimidatie, voorlopig gedefinieerd als ‘indringend
seksueel benaderen’, heeft voor mbo en ho een andere impact dan voor po en vo.
Waar het seksueel benaderen van kinderen altijd seksuele intimidatie is en
gemeld moet worden, is in een omgeving van meerderjarigen de context van
Pagina 3 van 5

Datum
16 februari 2023

belang. In de formulering van de wettekst en de memorie van toelichting zal hier
oog voor zijn. Goede voorlichting over de wetswijziging aan en binnen de
instellingen, bijvoorbeeld in de vorm van een handreiking, kan behulpzaam zijn
voor een goede implementatie en bijdragen aan de bewustwording.
In het ho bent u in gesprek met de koepels, werknemers- en
studentenorganisaties over een integrale aanpak sociale veiligheid. Deze
mogelijke wetswijzigingen kunnen in de beleidsbrief hierover (te verzenden in
maart 2023) onder het kopje Toezicht en handhaving worden aangekondigd. VH
en UNL zijn ambtelijk geïnformeerd over deze mogelijke wetswijzigingen. Zij zijn
van mening dat dit een onnodige verzwaring van de regelgeving is. In het verdere
overleg met de koepels is dit een aandachtspunt.
Registratie- en meldplicht incidenten van sociale onveiligheid
Tijdens het debat over het Gomarus college op 30 september 2021 hebben de
leden Peters (CDA) en Pouw-Verweij (JA21) een motie over een meldplicht
ingediend. Met deze motie werd het kabinet verzocht om ervoor te zorgen dat de
bestaande meldplicht voor zedenmisdrijven wordt uitgebreid met incidenten van
(sociale) veiligheid en het welbevinden van leerlingen (Kamerstukken 2021/2022,
31289, nr. 491).
MPVO heeft aangegeven deze motie uit te werken in samenhang met de
bestaande meld-, overleg- en aangifteplicht voor zedenmisdrijven en de
toegezegde uitbreiding daarvan. MPVO heeft dit gedaan door in het
conceptwetsvoorstel een registratieplicht voor veiligheidsincidenten 2 op te nemen.
Waar het om ernstige of regelmatige veiligheidsincidenten 3 gaat, is er vervolgens
een meldplicht bij de inspectie (niet de vertrouwensinspecteur).
Waarom de registratie- en meldplicht veiligheidsincidenten niet invoeren in WEB
en WHW?
MBO en HO&S adviseren om deze meldplicht niet voor mbo en ho in te voeren:
Op het moment ontbreekt een probleemanalyse op basis waarvan kan
worden geconcludeerd dat dit echt noodzakelijk is voor het mbo en ho.
Daarnaast zijn de definitie en voorbeelden van ‘veiligheidsincidenten’
zoals die voor po en vo gebruikt worden, niet zonder meer van toepassing
in het mbo en ho.
Wetgeving op het gebied van sociale veiligheid is in het mbo en ho anders
dan in het funderend onderwijs. In het mbo en ho is er bijvoorbeeld voor
het bestuur geen expliciete verplichting op het gebied van sociale
veiligheid. Voor zover het bestuur gezag een zorgplicht voor sociale
2
Iedere gebeurtenis onder verantwoordelijkheid van het bestuur waarbij een leerling, ouder
of personeelslid fysieke of mentale schade wordt toegebracht, wapenbezit, seksuele
intimidatie en seksueel misbruik, stelselmatige pesterijen, discriminatie, bedreiging,
vernieling of diefstal van goederen en bezit van, handel in of gebruik van drugs.
3
Voorbeelden van ernstige veiligheidsincidenten zijn fysiek geweld dat ernstig letsel tot
gevolg heeft, stelselmatige pesterijen en vuurwapenbezit.

Pagina 4 van 5

Datum
16 februari 2023

-

-

veiligheid heeft, moet deze impliciet worden opgemaakt uit andere
(algemeen geformuleerde) zorgplichten. De door MPVO beoogde
registratieplicht voor veiligheidsincidenten en meldplicht voor ernstige
veiligheidsincidenten zou dus niet zijn ingebed in bredere sociale
veiligheidsverplichtingen en is daarmee vooralsnog niet passend/te
gedetailleerd voor mbo en ho.
Mbo werkt aan de Monitor Integrale Veiligheid. Hiermee krijgen we rond
de zomer 2023 een vollediger beeld van wat er speelt in het mbo. Aan de
hand van de daaruit volgende probleemanalyse kunnen eventuele
vervolgstappen gekozen worden.
In het ho zou via het netwerk van integrale veiligheidsmanagers van
hogescholen en universiteiten een beeld opgehaald kunnen worden hoe
instellingen omgaan met ‘ernstige incidenten’ en aard en aantal hiervan.

Schematische weergave van de huidige meld- overleg- en aangifteplicht

Bron: Vertrouwensinspectie
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
(geen)

Pagina 5 van 5

Hoger Onderwijs en
Studiefinanciering

TER BESLUITVORMING

Aan: MOCW

Van

5.1.2.e
Datum
13 december 2022
Referentie
3485504
Bijlagen

Aanpak sociale veiligheid hoger onderwijs en wetenschap
Intern OCW afgestemd
DE, OWB

Aanleiding
In het bestuursakkoord UNL en VH is afgesproken dat u in overleg met het veld
dit najaar een integrale aanpak voor de bevordering van sociale veiligheid en
inclusie in hoger onderwijs en wetenschap vormgeeft. Tijdens de beleidsstaf van
21 september bespraken we onze eerste ideeën met u. Nu we een ambtelijke
consultatieronde hebben gedaan, zijn deze nader uitgewerkt. In deze nota leggen
we u voor met welke inzet we de laatste gesprekken met de koepels, studenten
en andere stakeholders willen ingaan. Dit ook met het oog op het
tweeminutendebat over sociale veiligheid van studenten, dat de Kamer heeft
ingepland in de week van 16 januari naar aanleiding van het factsheet van de
inspectie over sociale veiligheid. U heeft in Kamervragen hierover aangekondigd
de aanpak sociale veiligheid begin 2023 naar de Kamer te sturen.

Geadviseerd besluit
Gaat u akkoord met de hieronder genoemde 3 kernpunten als inzet voor
gesprekken met de koepels, studenten en vakbonden? Definitieve besluiten over
de aanpak kunt u begin volgend jaar nemen.

Kernpunten
Uw plan van aanpak bestaat uit de volgende drie onderdelen:
1. Instellen regiegroep
a. U benoemt een tijdelijke regiegroep, bestaande uit tenminste twee
boegbeelden uit het hbo en wo, en twee of drie personen die het
perspectief van studenten en werknemers kunnen uitdragen.
b. De regiegroep krijgt de opdracht een landelijk programma ter
bevordering van sociale veiligheid in hoger onderwijs en wetenschap
uit te werken en leiding te geven aan de uitvoering voor de periode
2023 – 2027.
2. Programma
a. Voor het programma stelt u jaarlijks maximaal €4 miljoen
beschikbaar, bovenop de €4 miljoen die in het Bestuursakkoord is
toegezegd aan de instellingen zelf. De regiegroep beslist over de
besteding van deze middelen.
b. Het doel van het programma is: een sociaal veilige leer- en
werkomgeving in hoger onderwijs en wetenschap bevorderen.
Pagina 1 van 6

Datum
13 december 2022

c.
d.

Subdoelen zijn: het vergroten van bewustwording in het veld,
kennisdeling binnen en tussen instellingen en opleidingen, een
cultuurverandering in het wo en hbo bewerkstelligen, het breder
inzetbaar maken van bestaande instrumenten voor sociale veiligheid,
het ontwikkelen van nieuwe instrumenten en/of handreikingen, en het
monitoren van sociale veiligheid.
U schetst de belangrijkste voorwaarden die u aan een dergelijk
programma stelt en aan de regiegroep meegeeft.
U vraagt de regiegroep ook een voorstel te doen voor de inrichting
van een landelijk, onafhankelijk steunpunt voor studenten en
medewerkers.

3. Toezicht en handhaving
a. Naast het programma gaat u in 2023 verkennen of de zorgplicht van
instellingen t.a.v. de veiligheid van studenten moet worden
geëxpliciteerd in de WHW, en hoe sociale veiligheid kan worden
meegenomen in de borging van onderwijskwaliteit.
b. U laat een onderzoek uitvoeren naar de inrichting, informatie over en
werking van de klachtenprocedure voor studenten, conform de
aanbeveling van de Inspectie van het Onderwijs.

Toelichting
Proces en tijdpad
Deze voorstellen zijn tot stand gekomen na ambtelijke gesprekken met de
koepels, studentenorganisaties, bonden, inspecties en organisaties die
mensen met een kwetsbare positie vertegenwoordigen.
De voorstellen zijn nog niet formeel gedeeld met deze partijen.
Studentenorganisaties en werknemersorganisaties zijn positief.
Instellingen hebben aarzelingen, maar zolang het programma
overkoepelend is en een aanvulling op de inzet die instellingen zelf al
leveren, kunt u waarschijnlijk ook op hun steun rekenen. Het gesprek met
bestuurders is daarin cruciaal.
Het proces om tot de integrale aanpak en Kamerbrief te komen ziet er
daarom als volgt uit:
o December – januari: we werken aan de concept-beleidsbrief.
o Januari - februari: afrondende gesprekken met koepels om ons
van draagvlak te verzekeren voor de aanpak.

Op 13 januari is een overleg ingepland tussen
directeuren HO&S en OWB met enkele bestuurders uit het
wo en hbo (Jopie Noren en Nicole Ummelen,
portefeuillehouders veiligheid bij de koepels).

Daarnaast plannen we overleggen in met ISO en LSVb,
PNN, FNV, AOb en WO in Actie.

Pagina 2 van 6

Datum
13 december 2022

o
o

Februari: concrete opties in beeld krijgen voor personen in
regiegroep en geschikte uitvoeringsorganisatie.
Begin maart: aanpak naar de Tweede Kamer versturen in de vorm
van een beleidsbrief.

Relevante ontwikkelingen
De week van 16 januari: tweeminutendebat sociale veiligheid studenten
Er staat een commissiedebat integrale aanpak seksueel
grensoverschrijdend gedrag gepland op 25 januari. Streven van directie
Emancipatie is om voor die tijd nog het Nationaal actieplan seksueel
grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld naar de Kamer te sturen.
Naar verwachting zal de inspectie in februari rapporteren over sociale
veiligheid bij twee hbo-instellingen met kunst/mode-onderwijs. Resultaten
daarvan kunnen nog betrokken worden bij de integrale aanpak.
Waarom een programma?
Instellingen (en hun besturen) zijn zelf verantwoordelijk voor een sociaal
veilige leer- en werkomgeving voor studenten en medewerkers.
Die verantwoordelijkheid is vastgelegd (wat betreft werknemers) in de
Arbowet, en (voor studenten en werknemers) in afspraken die de
instellingen zelf hebben gemaakt, zoals de Code goed bestuur en in cao’s.
Er zijn binnen de instellingen tal van procedures, plannen en
functionarissen. Toch zijn ze niet altijd effectief (in een omgeving die men
als onveilig ervaart is de drempel hoog om te melden) en er is nog te
weinig aandacht voor preventie en voor structurele oorzaken.
Grote winst is te boeken in een cultuurverandering, beter gebruik van de
vele bestaande instrumenten, kennisdeling, en kennisontwikkeling. Een
landelijk programma is daarvoor een geschikt instrument; dit wordt
onderschreven door het advies van de Commissie Ellemers (KNAW) dat
zich richt op sociale veiligheid in de wetenschap. U stimuleert hiermee tot
meer samenwerking.
Een cultuurverandering kost tijd. Met een programma kunt u borgen dat
er duurzame inzet wordt geleverd op sociale veiligheid en inclusie. Na vier
jaar kan een evaluatie worden gedaan en besloten of en hoe het
programma wordt gecontinueerd.
We laten ons inspireren door het programma Erkennen en waarderen, dat
op bepaalde punten gelijksoortige veranderingen en oplossingen beoogt.
Waarom een regiegroep?
Daarmee kunt u uitdragen dat de aanpak “van en voor het veld is” en een
evenwicht in belangen en perspectieven organiseren
(bestuurders/studenten/werknemers).
Risico is dat u de indruk kunt wekken dat het de regiegroep is die de
bestuurlijke keuzes maakt. U kunt dit voorkomen door de regiegroep een
stevig kader met voorwaarden mee te geven. Verder in deze nota
(invulling van het programma) doen we hiervoor een suggestie.

Pagina 3 van 6

Datum
13 december 2022

-

Alternatief is dat u zelf beslist over alle interventies en maatregelen, of
dat de instellingen naar eigen inzicht de middelen inzetten voor
verbetering van sociale veiligheid. In het eerste geval kunt u moeilijk
recht doen aan het maatwerk dat nodig is (bepaalde sectoren, instellingen
en opleidingen vragen om een specifieke aanpak). In het tweede geval
worden mogelijk de studenten en werknemers niet goed betrokken, en is
er minder aandacht voor kennisdeling tussen instellingen.

Besteding van de middelen
Er is voor de komende vier jaar maximaal €4 miljoen per jaar
gereserveerd voor sociale veiligheid afkomstig uit de 10%
studievoorschotmiddelen (gereserveerd voor specifieke stimulering van
landelijke prioriteiten).
Deze middelen worden grotendeels weggezet via het landelijke
programma. Een kleiner deel kunt u reserveren voor uitvoeringskosten en
aanvullende activiteiten (nader te bepalen, bijvoorbeeld een
onderzoeksprogramma). Er zijn bij de eerste suppletoire begroting 2023
nog mutaties door te voeren (incl. akkoord IRF) voordat dit geld
daadwerkelijk uitgegeven kan worden.
Daarnaast is in het bestuursakkoord met VH en UNL reeds €4 miljoen per
jaar toegezegd (uit het Fonds Onderzoek en Wetenschap). Deze zouden
aan de lumpsum kunnen worden toegevoegd.
De governance van een landelijk programma
Hoe de governance van het programma, inclusief de wijze van
financiering, het beste kan worden ingericht, moet nog verder worden
onderzocht.
De regiegroep zal in elk geval moeten beslissen over de vormgeving,
uitwerking en uitvoering van het programma, inclusief de besteding van
de middelen. De (werk)naam “regiegroep” maakt duidelijk dat het niet om
een adviescommissie gaat.
De regiegroep wordt voor de uitvoering van het programma bij voorkeur
ondersteund door een organisatie die reeds gefinancierd wordt door OCW.
Te denken valt aan het Platform integrale veiligheid hoger onderwijs, dat
onderdeel is van SURF.
Invulling van het programma
U kunt de regiegroep in elk geval de volgende voorwaarden meegeven – deze lijst
is niet uitputtend:
Het programma zet in op de drie pijlers (1) monitoring en onderzoek, (2)
kennisdeling en interventies, en (3) bewustwording en
cultuurverandering. Deze pijlers zijn reeds in het bestuursakkoord met de
koepels vastgelegd.
Evenwicht in aandacht voor wo en hbo, studenten en medewerkers,
onderwijs en wetenschap.
Pagina 4 van 6

Datum
13 december 2022

-

-

Specifieke aandacht voor kwetsbare groepen en minderheden.
Verbinding met bestaande programma’s op het gebied van:
o Diversiteit en inclusie
o Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (en
Regeringscommissaris Hamer)
o Discriminatie en racisme
o Erkennen en waarderen
o Andere onderwijssectoren, zoals het mbo
Gerichte interventies voor risicovolle sectoren (zoals kunstonderwijs).
Het bevorderen van de sociale veiligheid ondersteunt de academische
vrijheid en de respecteert de vrijheid van meningsuiting.
Programma komt niet in de plaats van de verantwoordelijkheid die de
instellingen al hebben conform de Arbowet als werkgever jegens hun
werknemers.

In het bestuursakkoord hebt u reeds met de koepels afgesproken dat zij sociale
veiligheid eenduidig en structureel gaan monitoren en dat iedere instelling
gedragsregels opstelt. Dit kan gerealiseerd worden binnen het programma.
Daarnaast kunt u de regiegroep vragen om een voorstel te doen voor een
landelijk, onafhankelijk steunpunt (of meldpunt) voor studenten en medewerkers.
Een steunpunt biedt geen oplossing voor structurele problemen en helpt ook niet
bij de preventie en cultuurverandering. Het kan echter wel een tijdelijke en
aanvullende oplossing zijn om slachtoffers te ondersteunen en adviseren zolang
de gewenste cultuurverandering nog niet is gerealiseerd. Een alternatief is dat u
de regiegroep vraagt of een steunpunt wenselijk is en niet alleen hoe het kan
worden ingericht. De Kamer (D66, PvdA) zal u hier waarschijnlijk naar vragen
tijdens het tweeminutendebat: of u een meldpunt wil instellen. We bereiden u hier
nader op voor.
Toezicht en handhaving
Een integrale aanpak vraagt niet alleen om stimuleren (via een programma) maar
ook om instrumenten om bij te sturen waar het misgaat. In de WHW is de
zorgplicht van instellingen t.a.v. de veiligheid van studenten niet expliciet
vastgelegd. De wet schrijft wel concrete instrumenten en voorzieningen voor,
maar de vraag is of dit voldoende houvast biedt voor instellingen, studenten en
de onderwijsinspectie. Door te verkennen of de WHW voldoende
aanknopingspunten geeft, ook met betrekking tot onderwijskwaliteit, zoekt u de
ruimte op om steviger te sturen en te handhaven als dat nodig blijkt.
Onderzoek naar klachtenprocedures voor studenten
De Inspectie van het Onderwijs heeft in maart 2022 de volgende aanbeveling
gedaan: “om onderzoek te doen naar de inrichting van de klachtenprocedure, de
inlichting hierover aan studenten, de werking van de klachtenprocedure en de

Pagina 5 van 6

Datum
13 december 2022

tevredenheid van studenten over de behandeling van hun klachten.” U kunt een
bureau de opdracht geven om dit onderzoek in te stellen.
Politiek draagvlak
Met uw beleidsbrief stelt u de Tweede Kamer in de gelegenheid om met u in
gesprek te treden over uw aanpak, voordat u een regiegroep instelt. Mogelijke
punten van discussie zijn:
Een programma is stimulerend en faciliterend, maar onderneemt u ook
voldoende om met harde hand in te grijpen als het ergens mis gaat?
Worden de instellingen ook ter verantwoording geroepen?
Sociale veiligheid kan verbonden worden aan het borgen van de vrijheid
van meningsuiting en academische vrijheid. Dit zal fracties aan de
rechterflank aanspreken. Tegelijkertijd zullen zij kritisch zijn over de
verbinding met inclusie en diversiteit.
U kunt bij het opstellen van de Kamerbrief hierover nog strategische keuzes
maken in de accenten en toonzetting.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
N.v.t.

Pagina 6 van 6