Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 835

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 maart 2009
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1, bestond
er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
brief van 11 maart 2009 inzake het Groenboek gezondheidswerkers in
Europa (22 112, nr. 823).
De op 19 maart 2009 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de minister bij brief van 26 maart 2009 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), SnijderHazelhoff (VVD), Ferrier (CDA), Ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA),
Smeets (PvdA), Voorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA),
Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA), Van
Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA),
Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Agema
(PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap
(GL) en Vacature (SP).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen
(SP), Neppérus (VVD), Atsma (CDA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van
Dijken (PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA), Van
der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA),
Omtzigt (CDA), Langkamp (SP), Vermeij
(PvdA), Arib (PvdA), De Krom (VVD), Thieme
(PvdD), Bosma (PVV), Luijben (SP), Tichelaar
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL) en
De Wit (SP).

KST129415
0809tkkst22112-835
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de minister

Blz.
2
6

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie

Inleiding
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op het Groenboek over gezondheidswerkers in Europa. Alle
EU-vraagstukken worden in eerste instantie beoordeeld op de proportionaliteit en de subsidiariteit. Bij dit Groenboek hebben deze leden met
name veel vragen over de subsidiariteit. In hoeverre is dit Groenboek
noodzakelijk en in hoeverre grijpt dit in op de Nederlandse gezondheidszorg?
Het Groenboek over de gezondheidswerkers omvat vele terreinen waarop
diverse actiepunten zijn geformuleerd. Hoewel het kabinet onderstreept
dat het Groenboek zich richt op aanvullend beleid, hebben de leden van
de CDA-fractie daar op enkele onderwerpen vragen bij. Er wordt gesproken over de actie van het informatie verzamelen over feitelijke en potentiële behoeften aan gezondheidszorg, teneinde de toekomstige ontwikkeling van het arbeidspotentieel te kunnen plannen. Wat betekent het voor
de extra bureaucratie van de zorgwerkers om dit inzichtelijk te maken? In
hoeverre zal dit op de Nederlandse situatie van toepassing zijn?
Daarnaast wordt gesproken van «de behandeling van chronisch ziekten en
langetermijnzorg dichter bij huis of in een vorm van gemeenschapszorg
organiseren». Hoewel genoemde leden dit een zeer positief punt vinden,
vragen zij de minister op welke wijze dit punt aanvullend beleid is. Is dit
niet aan de lidstaten of wordt hier gedoeld op het delen van de evidence?
Kan de minister tevens uiteenzetten wat de aanvullende rol van Europa is
in het versterken van de screeningscapaciteit, waar wordt hier op
gedoeld?
De leden van de CDA-fractie zijn voorstander van het gezamenlijk ontwikkelen en delen van kennis binnen de Europese Unie (EU). Maar zij zien bij
deze ontwikkeling de rol van de EU als ondersteuner en aanjager niet in
de vorm van een «waarnemingscentrum» zoals wordt voorgesteld. De
daadwerkelijke implementatie van nieuwe technologieën is de verantwoordelijkheid van elke afzonderlijke lidstaat, zo stellen genoemde leden.
Opleidingen
In het Groenboek wordt gesproken over bewustwording en scholing van
zorgwerkers. De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre het ontwikkelen van carrièremogelijkheden voor werkers in de zorg een verantwoordelijkheid is van een overheid, laat staan van de Europese Unie. Is het
doorstromen naar een managementfunctie in de zorg de enige manier om
carrière te maken?
Het voorstel om een forum of platform op EU-niveau te creëren waar
managers ervaringen kunnen uitwisselen stuit bij deze leden. Welke
managers, welke ervaringen en wat moet het resultaat daar concreet van
zijn en kan hierbij geen aansluiting worden gezocht bij bestaande fora?
Binnen Nederland bestaat het bijzondere verschil tussen niveau 4 en 5
verpleegkundigen; verschil in opleiding maar met één wettelijk beschermde titel. Hoe is dit in de rest van de lidstaten geregeld?
In hoeverre kan worden gewerkt met Eerder Verworven Competenties
(EVC’s) zodat niet alleen oudere werknemers maar ook langdurig werkelozen weer snel aan de slag kunnen? De «zorgcompetentiemeetlat» kan
binnen de EU er ook voor zorgen dat ontslagenen vanuit de industrie snel
kunnen doorstromen naar een baan en opleiding in de gezondheidszorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

2

Is een dergelijk initiatief voor handen binnen de verschillende lidstaten?
Worden dit soort initiatieven ook gedeeld binnen de EU en zou dit Groenboek daar een geschikte plek voor zijn?

Netwerken
Binnen de verschillenden lidstaten is er sprake van aanwezige nationale
netwerken van zorgwerkers (bijvoorbeeld in Nederland de Koninklijke
Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) of
Verpleging & Verzorging Nederland (V&VN). In hoeverre worden deze
netwerken binnen de EU met elkaar gekoppeld?
De leden van de CDA-fractie hechten veel waarde aan het «leven lang
leren». Zij zien dit als een verantwoordelijkheid van de zorgwerkers zelf
maar zeker ook van de instellingen waar deze zorgwerkers werken. In
hoeverre kan de Gemeenschap hier een rol in spelen en op welke wijze? Is
dit niet een verantwoordelijkheid van de afzonderlijke lidstaten? De leden
van de CDA-fractie vragen of de kwaliteit van de opleidingen op het
niveau van de geneeskunde en de zorgwerkers te vergelijken zijn met
elkaar. Alleen als duidelijk is of dit het geval is kan worden overgegaan
naar doorstroming en dergelijke. In de aanbevelingen wordt gesproken
over taalcursussen om de mobiliteit te vergroten maar naar het idee van
deze leden wordt hierbij voorbij gegaan aan de culturele aspecten van
taal. Genoemde leden vragen welke rol de Gemeenschap zou kunnen
spelen om juist dit culturele aspect van werken in de zorg op te pakken.
Eén van de actiepunten is de samenwerking tussen lidstaten bij het
beheer van numerus clausus-maatregelen voor gezondheidswerkers te
stimuleren en meer flexibiliteit mogelijk maken. Het lijkt deze leden zeer
verhelderend om EU-breed naar de numerus fixus te kijken. Echter, ook
hier de vraag, wat zou er in EU-opzicht gebeuren indien uit dit onderzoek
blijkt dat er te veel of te weinig wordt opgeleid? Blijft dit een nationale
verantwoordelijkheid?
Mobiliteit van gezondheidswerkers
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de EU hier een actieve rol
in zou moeten en kunnen vervullen. Hier speelt ook het subsidiariteitsbeginsel, zo stellen deze leden.
Is de EU bekend met de verschillende reeds aanwezige netwerken in de
zorg met betrekking tot uniforme classificatie systemen voor zowel
geneeskundigen als voor zorgwerkers (ICDH, ICD-10, NANDA e.d.)? Zo ja,
op welke wijze bouwt de Gemeenschap hier op voort en wat kan de rol
zijn van de EU om de bestaande netwerken met elkaar te verbinden?
Voorts vragen genoemde leden wat de stand van zaken is met betrekking
tot de ontwikkeling van de gedragscode voor de ethische aanwerving van
gezondheidswerkers van buiten de EU. Deelt u de mening dat hier samenwerking ook kan wringen binnen en buiten de EU? Wat wordt hier bedoeld
met de sluitpost?
De leden van de CDA-fractie vragen welke rol de EU wil gaan spelen als
het gaat om implementatie van nieuwe technologieën. In de tekst worden
de woorden «zorgen voor» gebruikt. Op welke wijze dienen deze woorden
te worden geïnterpreteerd? Hoe gaat de rol van de Gemeenschap er
concreet uit zien? Kan de minister uitleg geven hoe de opleiding bekort
kan worden door nieuwe technologieën? Wordt naast de aandacht van
medische technologieën ook aandacht besteed aan innovatieve zorgprocessen, producten en zorgsystemen binnen de Gemeenschap?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

3

Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de kabinetsreactie op het Groenboek alsmede over het Groenboek
gezondheidswerkers in Europa zelf. Naar aanleiding van de kabinetreactie
en het Groenboek hebben deze leden de volgende vragen en opmerkingen.

Wettelijk kader en rechtsgrond
In het Groenboek staat dat de Gemeenschap de samenwerking tussen de
lidstaten dient aan te moedigen, alsook de coördinatie van beleid en
programma’s. De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre dit
gebeurt en welke maatregelen er concreet worden genomen.
In het Groenboek wordt ook gesproken over de Arbeidstijdenrichtlijn. Wat
zijn de consequenties van het door het Europees Parlement verwerpen
van de Arbeidstijdrichtlijn en meer in het bijzonder de «opt-out»-regeling?
Wat betekent dit voor de Nederlandse situatie?
Aansluitend wordt er in gegaan op de arresten van het Hof betreffende
aanwezigheidsdienst en compenserende rust. Hoe gaat Nederland om
met de uitspraken die het Hof recent heeft gedaan op dit vlak?
Factoren die van invloed zijn op het arbeidspotentieel
In het Groenboek wordt gesproken over maatregelen ter bevordering van
de gendergelijkheid onder gezondheidswerkers. De leden van de PvdAfractie vragen welke maatregelen het kabinet neemt met het oog op
gendergelijkheid. Deelt de minister de mening dat gendergelijkheid als
strategie alleen niet voldoende is, maar dat er ook maatregelen genomen
moeten worden die de combinatie tussen arbeid en zorg vergemakkelijken?
Voor de zorgsector is het van belang om jongeren op te leiden, aan te
werven en in dienst te houden. Wordt er bij de maatregelen die daartoe
worden genomen ook rekening gehouden met verlofregelingen, aanpassing van de arbeidstijden en de mogelijkheid van flexibele werktijden?
In het Groenboek staat dat de uitgavenniveaus voor het arbeidspotentieel
in de gezondheidszorg geëvalueerd gaan worden. Wat wordt hier precies
mee bedoeld?
Er wordt tevens gesteld dat de motivatie en het moreel van gezondheidswerkers bevordert dienen te worden. Waaruit blijkt dat dit nodig is?
Is het beeld dat een baan in de zorg relatief zwaar is inmiddels al gekanteld? Ervaren mensen die momenteel werkzaam zijn in de zorg hun baan
nog steeds als (fysiek) zwaar en belastend? Wat is het effect van de maatregelen die op dit gebied genomen zijn? (blz. 4, brief)
In hoeverre dragen de huidige ontwikkelingen op het gebied van informatietechnologie en telegeneeskunde bij aan het verlichten van de werkdruk
van zorgpersoneel? Is dit bekend, wordt hier onderzoek naar gedaan?
Opleidingen
Men wil de belangstelling voor wetenschappelijke beroepen in scholen
stimuleren door te wijzen op de minder bekende carrièremogelijkheden in
de gezondheidszorg. Wordt daarbij ook gewezen op «nieuwe» beroepen
als: nurse practioner, technische geneeskunde en physian assistent?
In hoeverre worden de opleidingscentra in Nederland voorbereid op
nieuwe behandeltechnieken en in hoeverre passen zij hun opleidingsaanbod hierop aan? Welke maatregelen neemt het kabinet om opleidingscentra hierin te stimuleren? (blz. 4, brief) Er wordt gesteld dat er meer
opleidingsplaatsen nodig zijn. Hoe ziet het kabinet dat in Nederland voor
zich? Laten we het numerus fixus principe los?
Wordt er binnen het opleidingsaanbod voldoende aandacht besteed aan
het gegeven dat er in toenemende mate sprake is van verspreiding van
(tropische) ziekte, door een toegenomen mobiliteit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

4

Het opleiden van personeel, ook in de gezondheidszorg, is mede een zaak
van de bedrijfstakken zelf. In hoeverre worden bedrijven gestimuleerd en
meegenomen om aan de eisen en trends van de huidige gezondheidszorg
en arbeidsmarkt te voldoen?

Brain drain
In het Groenboek wordt gesproken over de «brain drain» van zorgpersoneel, met name in relatie tot ontwikkelingslanden. Moeten we daarnaast
ook niet voorkomen dat zorgpersoneel vanuit Oost-Europa wegtrekt om
hun heil in het westen te zoeken? Hoe verhoudt dit zich dan in het aanbieden van taalcursussen ter ondersteuning van de mobiliteit van werknemers?
Ook wordt er in dat verband gesproken over «circulaire» mobiliteit, maar
wat te doen als gezondheidswerkers na een periode in een ander land niet
terugkeren naar hun thuisland?
Ondernemerschap
Er wordt gezegd dat ondernemingen binnen de zorg (zelfstandige
gezondheidswerkers) kunnen bijdragen tot versterking van de Europese
economische groei, als ook de toegang tot de gezondheidszorg kunnen
verbeteren. De leden van de PvdA-fractie vragen waaruit die relatie
precies blijkt.
Aansluiten wordt er in het Groenboek gesuggereerd ondernemers aan te
moedigen om actief te worden in de gezondheidssector. Hoe ziet de
minister dit voor zich, moeten meer mensen als ZZP’er aan de slag?
Willen we meer ondernemerschap binnen de zorg? Schiet dat nu tekort?
Algemeen – crisis
In hoeverre bekijkt het kabinet de tekorten die er momenteel zijn binnen
de zorg in relatie tot de huidige crisis? In hoeverre wordt er actief geprobeerd om mensen die binnen andere sectoren op straat zijn komen te
staan zo snel mogelijk om te scholen naar een baan in de zorg? Voeren de
opgezette mobiliteitscentra actief beleid uit om dit voor elkaar te krijgen?
In hoeverre speelt hierbij het gegeven een rol dat de mensen die ontslagen zijn vooral werkzaam zijn binnen industriële beroepen? Is het
realistisch dat zij om te scholen zijn tot, dan wel interesse hebben in een
baan in de zorg?
In hoeverre worden ROC’s en andere opleidingscentra juist nu aangemoedigd om jongeren te enthousiasmeren en voor te bereiden op een baan in
de zorg? Juist ook in relatie tot de jeugdwerkeloosheid waarover in de
media gesproken wordt.
Wat is het effect van de maatregelen die het kabinet reeds heeft genomen
om naast jongeren ook vooral mannen «enthousiast» aan te moedigen
voor een baan in de zorg te gaan? Wat is hiervan de stand van zaken met
betrekking tot de maatregelen die voor de crisis al in gang gezet?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het kabinetsstandpunt ten aanzien van het Groenboek gezondheidswerkers in Europa.
Zij stellen het niet op prijs dat de reactie van het kabinet zo lang op zich
heeft laten wachten.
Genoemde leden maken zich zorgen over het kabinetsstandpunt ten
aanzien van de migratie van gezondheidswerkers zowel binnen als buiten
de Europese Unie. Zij zijn niet tegen vrijwillige migratie en zijn voor een
zorgvuldige maar efficiëntere assessment-procedure voor buitenlands
gediplomeerden. De leden van de SP-fractie vragen hoe dit zich rijmt met
de eerdere toezeggingen van de minister om te kijken naar een verbod of
beperking van het actief werven van zorgpersoneel in lidstaten waar zelf
al tekorten zijn aan zorgpersoneel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

5

Genoemde leden maken zich nog meer zorgen over de uitspraak van de
minister dat het werven van zorgpersoneel een sluitpost dient te zijn van
het arbeidsmarktbeleid en dat actieve werving uit ontwikkelingslanden
vermeden dient te worden. Deze leden zijn van mening dat uit het
oogpunt van solidariteit absoluut niet geworven kan en mag worden in
ontwikkelingslanden.
Wat de leden van de SP-fractie betreft dient de gezondheidszorg en de
bijbehorende arbeidsmarktproblematiek een nationale competentie te
blijven. We zitten nu met de Europese Unie met daarin het vrij verkeer van
werknemers. Genoemde leden zouden er bij het kabinet op aan willen
dringen om binnen Europa juist naar waarborgen te zoeken om te voorkomen dat «rijkere» lidstaten «goedkoop» zorgpersoneel gaan werven in
andere lidstaten, met alle mogelijke gevolgen voor deze lidstaten van
dien.
In aanvulling hierop vragen zij of het op Europees niveau mogelijk is om
te werken aan het gemakkelijker uitwisselen van registraties van artsen en
verpleegkundigen. Dit om volgende gevallen zoals de in Engeland
geschorste arts, bijgenaamd Dokter Wodka, te voorkomen.
Wat is de stand van zaken betreffende de taaltoets voor zorgpersoneel als
verpleegkundigen en artsen vanuit het buitenland?
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het Groenboek. Wat deze leden echter missen, zijn uniforme eisen die
aan opleidingen in de gezondheidszorg gesteld moeten worden op Europees niveau. Dit om er voor te zorgen dat het niveau in alle lidstaten
hetzelfde is. Wanneer we de mobiliteit van gezondheidswerkers binnen de
EU willen stimuleren moet het niet uitmaken in welke lidstaat de opleiding
is gevolgd. Alleen taalondersteuning is niet voldoende.
II. Reactie van de minister1
Vragen CDA-fractie
1
Alle EU-vraagstukken worden in eerste instantie beoordeeld op de proportionaliteit en de subsidiariteit. Bij dit groenboek hebben de leden van de
CDA-fractie met name veel vragen over de subsidiariteit. In hoeverre is dit
groenboek noodzakelijk en in hoeverre grijpt dit in in de Nederlandse
gezondheidszorg?
Het optreden van de Europese Unie is bedoeld om het nationale beleid
aan te vullen, bijvoorbeeld via het faciliteren van partnerschappen tussen
betrokken partijen, ondersteuning bij netwerken en uitwisseling van
goede praktijken. De noodzaak is met name gelegen in de ondersteuning
van de Lidstaten die een achterstand hebben in de gezondheidzorg en
waar het tekort aan personeel in de zorg nijpender is dan bijvoorbeeld in
Nederland. Naar verwachting zullen de aangekondigde maatregelen geen
grote veranderingen in de Nederlandse gezondheidszorg hebben.

1

Een afschrift van de brief van Brancheorganisaties Zorg is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

2
Het groenboek over de gezondheidswerkers omvat vele terreinen, waarop
diverse actiepunten zijn geformuleerd. Hoewel het kabinet onderstreept
dat het groenboek zich richt op aanvullend beleid, hebben de leden van de
CDA-fractie daar op enkele onderwerpen vragen bij. Er wordt gesproken
over de actie van het informatie verzamelen over feitelijke en potentiële
behoeften aan gezondheidszorg, teneinde de toekomstige ontwikkeling
van het arbeidspotentieel te kunnen plannen. Wat betekent het voor de
extra bureaucratie van de zorgwerkers om dit inzichtelijk te maken? In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

6

hoeverre zal dit op de Nederlandse situatie van toepassing zijn, zo vragen
de leden van de CDA-fractie.
Nederland zal er voor waken dat er niet meer gegevens verzameld worden
dan nodig is. Overigens gaat het meer om stroomlijnen van reeds
bestaande gegevens en uitwisseling hiervan tussen de bevoegde autoriteiten in de Lidstaten. Het kabinet gaat er dan ook vanuit dat dit niet tot
extra administratieve lasten leidt voor zorginstellingen en zorgpersoneel
in Nederland.
3
Daarnaast wordt gesproken van «de behandeling van chronisch ziekten en
langetermijnzorg dichter bij huis of in een vorm van gemeenschapszorg
organiseren». Hoewel de leden van de CDA-fractie dit een zeer positief
punt vinden, vragen deze leden de minister op welke wijze dit punt
aanvullend beleid is. Is dit niet aan de lidstaten? Of wordt hier gedoeld op
het delen van de evidence? En kan de minister aangeven wat de aanvullende rol van Europa is in het versterken van de screeningscapaciteit?
Waar wordt hier op gedoeld?
Dit is inderdaad aan de Lidstaten en hier gaat het zoals de CDA-fractie
stelt om uitwisseling van «best practices». Bij het versterken van de
screeningscapaciteit gaat het om preventieve maatregelen (screening) om
langs die manier het capaciteitsprobleem in de zorg aan te pakken.
4
In het Groenboek wordt gesproken over bewustwording en scholing van
zorgwerkers. De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre het ontwikkelen van carrièremogelijkheden voor werkers in de zorg een verantwoordelijkheid is van een overheid, laat staan van de Europese Unie. Is het
doorstromen naar een management functie in de zorg de enige manier
om carrière te maken?
Het ontwikkelen van carrièremogelijkheden is niet de primaire verantwoordelijkheid van de overheid of de EU. Wel kan de overheid in randvoorwaardelijke zin die mogelijkheden bevorderen, bijvoorbeeld via het
bevorderen van nieuwe beroepen zoals de physician assistent en de nurse
practitioner. Ook het verder klimmen binnen het eigen vakgebied is een
vorm van carrière.
5
Het voorstel om een forum of platform op EU-niveau te creëren waar
managers ervaringen kunnen uitwisselen stuit bij de leden van het CDA
op vragen. Welke managers, welke ervaringen en wat moet het resultaat
daar concreet van zijn? Kan hierbij geen aansluiting gezocht worden bij
bestaande fora?
Uiteraard zal aangesloten worden bij bestaande fora op dit terrein. Het
gaat er hier om managers van zorginstellingen op het terrein van
personeelsbeleid in de ruime zin ervaring uit te laten wisselen.
6
Binnen Nederland bestaat het bijzondere verschil tussen niveau 4 en 5
verpleegkundigen; verschil in opleiding maar met één wettelijk
beschermde titel. Hoe zit dit in de rest van de lidstaten?
Zover bekend is er een aantal Lidstaten die een opleiding verpleegkunde
op verschillende niveaus hebben. Dit betreft onder andere België en het
Verenigd Koninkrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

7

7
In hoeverre kan worden gewerkt met Eerder Verworven Competenties
(EVC’s) zodat niet alleen oudere werknemers maar ook langdurig werkelozen weer snel aan de slag kunnen?
Voor verschillende zorgberoepen worden inmiddels EVC-instrumenten
ontwikkeld om instroom van personeel in de zorg via verkorte opleidingstrajecten te stimuleren. Deze instrumenten kunnen op iedereen toegepast
worden, ouderen, zij-instromers, langdurig werklozen.
8
De «Zorgcompetentiemeetlat» kan binnen de EU er ook voor zorgen dat
ontslagen vanuit de Industrie snel kunnen doorstromen naar een baan én
opleiding in de gezondheidszorg. Is een dergelijk initiatief voor handen
binnen de verschillende lidstaten?
Ik heb geen gegevens waaruit blijkt dat dit in andere Lidstaten tot de
mogelijkheden behoort.
9
Worden dit soort initiatieven ook gedeeld binnen de EU en zou dit groenboek daar een geschikte plek voor zijn, zo vragen de leden.
Het is inderdaad de bedoeling om op Europees niveau good practices uit
te wisselen. Instrumenten daartoe worden verder uitgewerkt.
10
Binnen de verschillenden lidstaten is er sprake van aanwezige nationale
netwerken van zorgwerkers (bijv. in Nederland de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) of Verpleging & Verzorging Nederland (V&VN)). In hoeverre worden deze
netwerken binnen de EU met elkaar gekoppeld?
Voor zover bekend kent het merendeel van de beroepsverenigingen een
Europese equivalent waarvan de nationale beroepsverenigingen lid zijn.
Op deze wijze vindt de in de vraag bedoelde koppeling plaats.
11
De leden van de CDA fractie hechten veel waarde aan het «leven lang
leren». Zij zien dit als een verantwoordelijkheid van de zorgwerkers zelf
maar zeker ook van de instellingen waar deze zorgwerkers werken. In
hoeverre kan de Gemeenschap hier een rol in spelen en op welke wijze zo
vragen de leden van de CDA fractie. Is dit niet een verantwoordelijkheid
van de afzonderlijke lidstaten?
Dit is inderdaad een verantwoordelijkheid van de zorginstellingen in de
afzonderlijke Lidstaten. De EU kan hierin een rol spelen door goede voorbeelden in de afzonderlijke Lidstaten onder de aandacht te brengen in
andere Lidstaten.
12
De leden van de CDA fractie vragen zich af of de kwaliteit van de opleidingen op het niveau van de geneeskunde en de zorgwerkers te vergelijken zijn met elkaar.
Binnen de EU zijn afspraken gemaakt over directe onderlinge erkenning
van diploma’s binnen de gezondheidszorg. Hiermee wordt er jurdisch van
uit gegaan dat de niveaus met elkaar te vergelijken zijn. Deze afspraken
gelden voor de EU en EER-landen.De afspraken staan in zogenoemde
sectorale richtlijnen. Er zijn richtlijnen voor vijf beroepen: apotheker, arts,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

8

tandarts, verloskundige en (algemeen) verpleegkundige. De diploma’s die
onder deze richtlijnen vallen, staan in de Regeling aanwijzing buitenlandse diploma’s gezondheidszorg. Dit zijn de zogenoemde «aangewezen
diploma’s». Staatsburgers van een van deze landen en een diploma dat
voorkomt op de lijst met aangewezen diploma’s, kunnen zich direct
aanmelden voor inschrijving in het BIG-register. Voor de overige in Nederland wettelijk geregelde beroepen: de gezondheidszorgpsycholoog, fysiotherapeut en psychotherapeut is directe inschrijving niet mogelijk. De
onderlinge vergelijkbaarheid is niet gegarandeerd. Voor inschrijving in het
Nederlandse wettelijk register is een verklaring van vakbekwaamheid
noodzakelijk.
13
In de aanbevelingen wordt gesproken over taalcursussen om de mobiliteit
te vergroten maar naar het idee van de leden van de CDA fractie wordt
hierbij voorbij gegaan aan de culturele aspecten van taal. De leden vragen
welke rol de Gemeenschap zou kunnen spelen om juist dit culturele
aspect van werken in de zorg op te pakken.
Ik zie hier niet zozeer een rol weggelegd voor de EU. Het is de plicht van
de zorgverlener om ingeval hij gaat werken in de zorg in een andere
Lidstaat, de betreffende taal in die mate te beheersen zodat hij op professioneel niveau kan communiceren met patiënten en collega’s. Het is ook
aan de ontvangende Lidstaat om de migrant in staat te stellen de taal te
leren.
14
Een van de actiepunten is de samenwerking tussen Lidstaten bij het
beheer van numerus clausus-maatregelen voor gezondheidswerkers te
stimuleren en meer flexibiliteit mogelijk te maken. De leden van de
CDA-fractie lijkt het zeer verhelderend om EU-breed naar de numerus
Fixus te kijken. Echter, ook hier de vraag, wat zou er in EU-opzicht
gebeuren als uit dit onderzoek blijkt dat er te veel of te weinig wordt opgeleid? Blijft dit een nationale verantwoordelijkheid? De leden van de
CDA-fractie vragen in hoeverre de EU hier een actieve rol in zou moeten
en kunnen vervullen.
Het is en blijft de verantwoordelijkheid van elke Lidstaat om voldoende
gezondheidswerkers op te leiden. Wel kan internationaal vergelijkend
onderzoek handvatten bieden voor het nationale beleid.
15
Is de EU bekend met de verschillende reeds aanwezige netwerken in de
zorg met betrekking tot uniforme classificatie systemen voor zowel
geneeskundigen als voor zorgwerkers (ICDH, ICD-10, NANDA ed), zo
vragen de leden. Zo ja op welke wijze bouwt de Gemeenschap hier op
voort en wat kan de rol zijn van de EU om de bestaande netwerken te
verbinden met elkaar?
De Europese Unie kan inderdaad ook hier een aanvullende rol vervullen
door deze netwerken te stroomlijnen en met elkaar in verbinding te
stellen, voor zover daar nog geen sprake van is.
16
De leden van de CDA fractie vragen zich af wat de stand van zaken is met
betrekking tot de ontwikkeling van de gedragscode voor de ethische
aanwerving van gezondheidswerkers van buiten de EU.
Ik heb zorgwerkgevers verzocht, naast het ontwikkelen en hanteren van
een keurmerk, ook een gedragscode op te stellen waarin wordt gesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

9

dat zorgpersoneel niet pro-actief geworven zal worden uit ontwikkelingslanden en/of landen met eigen tekorten aan zorgpersoneel. Eind januari
2009 heb ik een reactie ontvangen van de zorgwerkgevers op dit verzoek.
Een afschrift van deze reactie is bijgevoegd. Zorgwerkgevers vinden een
separate gedragscode niet noodzakelijk, omdat er reeds twee instrumenten beschikbaar zijn, het keurmerk en de Zorgbrede Governance Code
(ZGC).
In de ZGC staat aangegeven dat de zorgorganisatie een zorgonderneming
is met een bijzondere maatschappelijke verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid eindigt niet bij de landsgrenzen. Dat wil zeggen dat bij de
werving van buitenlandse medewerkers, de gevolgen van het vertrek van
deze medewerkers voor het functioneren van de gezondheidszorg van het
land van herkomst vanuit deze bijzondere maatschappelijke verantwoordelijkheid zorgvuldig gewogen dienen te worden. De zorginstellingen zijn
op basis hiervan aanspreekbaar op hun handelen.
Zorgwerkgevers zien geen reden om aan te nemen dat het bestaande
instrumentarium onvoldoende functioneert. Volgens de zorgwerkgevers is
de afgelopen jaren niet of nauwelijks sprake geweest van een door Nederlandse zorginstellingen veroorzaakte «brain drain». Voordat ik met een
definitieve reactie kom, wacht ik eerst het advies van de ZIP-commissie
Arbeidsmarkt af. Deze commissie onderzoekt namelijk ook de mogelijkheden en onmogelijkheden van arbeidsmigratie in het kader van de
arbeidsmarktproblematiek. Daarbij worden ook ethische en praktische
zaken meegenomen.
17
Is de minister met de leden van de CDA-fractie van mening dat hier
samenwerking ook kan wringen binnen en buiten de EU?
Ik deel de zorg van de CDA-fractie dat binnen en buiten Europa voorkomen moet worden dat welvarende landen binnen en buiten de EU zorgpersoneel gaan werven in minder welvarende landen. Ik zie dan ook uit
naar het arbeidsmarktadvies van het ZIP waarin dit meegenomen wordt.
18
En wat wordt hier bedoeld met de sluitpost?
Om de tekorten van zorgpersoneel zetten de staatssecretaris en ik met
name in op de beleidsvoornemens zoals uiteengezet in de arbeidsmarktbrief 20071 en in een nadere uitwerking van dit actieplan2. Vooralsnog ga
ik er van uit dat Nederland in staat is om de personele problemen in de
zorg geheel zelfstandig op te lossen. Het werven in het buitenland is daarvoor niet nodig. In die zin is dat dan ook een sluitpost. Ik ben wel van
mening dat alles goed onderzocht dient te worden. Ik wacht daarom met
belangstelling het advies van de ZIP-commissie Arbeidsmarkt af.
19
De leden van de CDA fractie vragen zich af welke rol de EU wil gaan
spelen als het gaat om implementatie van nieuwe technologieën. In de
tekst worden de woorden «zorgen voor» gebruikt. Op welke wijze dienen
de leden van het CDA deze te interpreteren. Hoe gaat de rol van de
Gemeenschap er concreet uit zien, zo vragen de leden van de CDA fractie .

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
29 282, nr. 46.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
29 282, nr. 71.

«Zorgen voor» betekent in dit verband dat de Gemeenschap er voor zorgt
dat goede voorbeelden verspreid worden naar andere Lidstaten. De wijze
waarop dit aangepakt gaat worden, dient nog verder uitgewerkt te
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

10

20
Kan de minister uitleg geven hoe de opleiding bekort kan worden door
nieuwe technologieën?
De nieuwe technologieën, zoals opgenomen in de tekst, hebben betrekking op de inhoud van de opleiding en niet op het opleidingenstelsel. De
inhoud van de opleiding heeft in principe geen invloed op het onderwijssysteem en de duur van opleidingen. Veelal ligt de duur van een opleiding
vast in wettelijke richtlijnen. Verkortingen van opleidingen hebben te
maken met systemen van Eerder Verworven Competenties of het verkrijgen van vrijstellingen voor de individuele student.
21
Wordt naast de aandacht van medische technologieën ook aandacht
besteed aan innovatieve zorgprocessen, producten en zorgsystemen
binnen de Gemeenschap, zo vragende leden van de CDA-fractie?
Het is de bedoeling dat de Gemeenschap ook goede voorbeelden
verspreid omtrent innovatieve zorgprocessen, zorgproducten en zorgsystemen. Zie verder het antwoord op vraag 19.
Vragen van de PvdA-fractie
22
In het Groenboek staat dat de Gemeenschap de samenwerking tussen de
lidstaten dient aan te moedigen, alsook de coördinatie van beleid en
programma’s. De PvdA fractie vraagt zich af in hoeverre dit gebeurt?
Welke maatregelen worden er concreet genomen?
Het Groenboek geeft nog niet concreet de onderwerpen aan ten aanzien
waarvan de EU een coördinerende rol wil gaan spelen. De invulling van
de rol van de Unie en van de Lidstaten kan, na raadpleging van de
betrokken partijen, worden geconcretiseerd in een nog te volgen witboek
van de Europese Commissie.
23
In het Groenboek wordt ook gesproken over de Arbeidstijdenrichtlijn. De
PvdA fractie vraagt zich of en zo ja wat de consequenties zijn van het door
het Europees Parlement verwerpen van Arbeidstijdrichtlijn en meer in het
bijzonder de «opt-out» regeling? Wat betekent dit voor de Nederlandse
situatie?
Het is op dit moment onduidelijk waartoe de Europese ontwikkelingen
zullen leiden, aangezien het op dit dossier erg lastig blijkt om op Europees
niveau overeenstemming te verkrijgen. In de Nederlandse gezondheidszorg wordt momenteel geen gebruik gemaakt van de opt-out regeling. Het
verwerpen hiervan door het Europees Parlement heeft vooralsnog dus
geen gevolgen voor deze sector.
24
Aansluitend wordt er in gegaan op de arresten van het Hof betreffende
aanwezigheidsdienst en compenserende rust. Hoe gaat Nederland om
met de uitspraken die het Hof recent heeft gedaan op dit vlak?
De nationale regelgeving is in 2006 aangepast conform de wijzigingen in
de Europese richtlijn op deze punten. De wijzigingen van de Europese
richtlijn zijn in overeenstemming met de uitspraken van het Hof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

11

25
In het Groenboek wordt gesproken over maatregelen ter bevordering van
de gendergelijkheid onder gezondheidswerkers. De PvdA fractie vraagt
zich af welke maatregelen het Kabinet neemt met het oog op gendergelijkheid?
Alle maatregelen die het kabinet neemt, hebben als randvoorwaarde dat
ze een gelijke mate van economische onafhankelijkheid voor vrouwen en
mannen verwezenlijken. Daarnaast bestaat er een geheel van zowel nationale als internationale regelgeving over het recht op gelijke kansen en
gelijke behandeling waaraan het kabinet zich dient te houden.
26
Verder vragen we ons af of de minister van VWS de mening deelt dat
gendergelijkheid als strategie alleen niet voldoende is, maar dat er ook
maatregelen genomen moeten worden die de combinatie tussen arbeid
en zorg vergemakkelijken.
Mogelijkheden om arbeid en zorg goed te combineren zijn belangrijk.
Deze vergen een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid, werkgevers en werknemers. Het kabinet probeert de gezinnen te ondersteunen. Het is daarbij belangrijk om de randvoorwaarden te creëren
waardoor elk gezin zijn eigen balans kan zoeken tussen werk en zorg. Als
zodanig vullen strategieën ter bevordering van gendergelijkheid en het
combineren van arbeid en zorg elkaar aan.
27
Voor de zorgsector is het van belang om jongeren op te leiden, aan te
werven en in dienst te houden. Wordt er bij de maatregelen die daartoe
genomen worden ook rekening gehouden met verlofregelingen, aanpassing van de arbeidstijden en de mogelijkheid van flexibele werktijden?
Het arbeidsmarktbeleid in de zorg is primair een verantwoordelijkheid van
de werkgevers in de zorg. Het beleid van VWS is hier ondersteunend aan.
Voor beleidsmaatregelen die VWS binnen de verantwoordelijkheidsverdeling neemt verwijs ik u naar mijn brief van 24 september 20081. Bij
de maatregelen die specifiek gericht worden op jongeren wordt aangesloten bij de wensen die jongeren hebben. Flexibele werktijden, mogelijkheid om in deeltijd te werken en verlofregelingen maken hier onderdeel
van uit. Vanuit het kabinet bekijken wij ook op welke wijze het mogelijk is
de werktijden en de verlofregelingen te flexibiliseren. Het kabinet heeft
daarvoor in november 2008 de beleidsverkenning modernisering regelingen voor verlof en arbeidstijden naar de Tweede Kamer gezonden. De
uitwerking van deze verkennende notitie ontvangt de Kamer voor het
zomerreces.
28
In het Groenboek staat dat de uitgavenniveaus voor het arbeidspotentieel
in de gezondheidszorg geëvalueerd gaan worden. Wat wordt hier precies
mee bedoeld?
Hier wordt, naar mijn mening, bedoeld dat men de uitgaven in de zorg
aan zorgpersoneel van de Lidstaten gaat vergelijken.
29
Er wordt tevens gesteld dat de motivatie en het moreel van gezondheidswerkers bevordert dienen te worden. Waaruit blijkt dat dit nodig is?
1

Tweede Kamer vergaderjaar 2008–2009,
29 282 nr. 71.

De EU heeft geconstateerd dat in een aantal Lidstaten de motivatie en het
moreel van gezondheidswerkers bevorderd dient te worden. Dit geldt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

12

overigens niet voor Nederland. Onderzoek laat zien dat er sprake is van
een hoge motivatie onder zorgprofessionals van alle niveaus.
30
Is het beeld dat een baan in de zorg relatief zwaar is inmiddels al gekanteld?
Uit cijfers van de OSA blijkt dat het percentage werknemers dat lichamelijk zwaar werk verricht is gedaald van 48% in 2001 naar 44% in 2006. Het
percentage werknemers dat geestelijk zwaar werk verricht is afgenomen
van 49% in 2001 naar 45% in 2006. Werken onder tijdsdruk blijft het meest
voorkomende arbeidsrisico, maar het percentage werknemers dat onder
tijdsdruk arbeid verricht is gedaald van 51% in 2001 naar 48% in 2006.1
31
Ervaren mensen die momenteel werkzaam zijn in de zorg hun baan nog
steeds als (fysiek) zwaar en belastend?
In aanvulling op de percentages genoemd in vraag 30 scoren werknemers
over het algemeen positief op de arbeidsbeleving. Werknemers scoren
minder positief op de ervaren werkdruk, al zijn hier in de afgelopen jaren
weinig veranderingen in te ontdekken.2 De belangrijkste factoren die de
werkbeleving (negatief) beïnvloeden zijn organisatiegebonden aspecten.
Voor de zorg blijft het dus van belang om verder te investeren in innovatieve werkprocessen, het terugdringen van administratieve lasten, relatie
met leidinggevende etc. Op dit laatste aspect, de waardering van de direct
leidinggevende, wordt erg positief gescoord. Vanuit VWS wordt door het
ingezette arbeidsmarktbeleid en innovatiebeleid (via het Zorginnovatieplatform) ook veel aandacht besteed aan innovatieve werkprocessen die
een positieve bijdrage kunnen leveren aan de ervaren werkdruk.
Over het algemeen kan worden geconcludeerd dat werknemers tevreden
zijn over hun werk. Maar liefst 35% van de werknemers scoort «zeer
tevreden» en 56% scoort «tevreden».3 Dit blijkt ook uit het feit dat
verschillende arbeidsomstandigheden, zoals bijvoorbeeld een hoge mate
van fysieke belasting, lang niet altijd als belemmerend wordt ervaren.
Mede gezien de ontwikkelingen die zich in de maatschappij en op de
arbeidsmarkt voordoen blijft het echter van groot belang om te blijven
investeren in goede arbeidsomstandigheden.
32
Wat is het effect van de maatregelen die op dit gebied genomen zijn?

1

OSA: Trendrapport Vraag naar arbeid 2006.
Prismant: Arbeid in Zorg en Welzijn 2008.
OSA: Trendrapport Aanbod van arbeid
2007.
4
www.zorginnovatieplatform.nl
6
www.minbzk.nl
7
www.ergocoaches.nl
8
www.vernet.nl

Door zowel werkgevers in de zorg, de sociale partners als de rijksoverheid
worden maatregelen genomen op het terrein van arbeidsomstandigheden. De maatregelen zijn zeer divers en lopen uiteen van de thema’s
innovatieve werkprocessen (bijvoorbeeld via het ZIP4), agressie en geweld
(bijvoorbeeld via het project veilige zorg5 en veilige publieke taak6) en
fysieke belasting (bijvoorbeeld via het project Ergocoaches7). Het effect
hiervan laat zich moeilijk kwantificeren. In vraag 31 zijn percentages
genoemd over een aantal arbeidsomstandigheden. Naast deze genoemde
percentages kan ook het ziekteverzuim een indicator zijn. Het ziekteverzuim in de sector zorg en welzijn is gedaald van 7,8% in 2000 naar 5,0% in
20088.

2
3

33
In hoeverre dragen de huidige ontwikkelingen op het gebied van informatietechnologie en telegeneeskunde bij aan het verlichten van de werkdruk
van zorgpersoneel? Is dit bekend, wordt hier onderzoek naar gedaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

13

De huidige technologische ontwikkelingen bieden vele mogelijkheden,
ook voor de zorg. Een belangrijk uitgangspunt bij de ontwikkeling van
nieuwe technologieën voor de zorg is de kwaliteit van zorgverlening. Een
aansprekend voorbeeld is het Elektronisch Patiënten Dossier. Hierdoor kan
informatie sneller en beter worden gedeeld waardoor er minder tijd wordt
besteed aan informatieoverdracht, wat mogelijk ook de werkdruk kan
verlichten. Een betere informatieoverdracht komt ook de kwaliteit van
zorg ten goede. Technologie wordt ook ingezet voor het leveren van zorg
op afstand, bijvoorbeeld via «screen to screen» toepassingen. Ook hier
zijn, naast het leveren van een betere kwaliteit van zorg, extra voordelen.
Door dergelijke toepassingen kan bijvoorbeeld reistijd worden bespaard,
wat ook een verlichting van de werkdruk kan betekenen. Ik vind het
belangrijk dat er bij het toepassen van nieuwe technologieën in de zorg
aandacht wordt besteed aan scholing en aan de implementatie hiervan in
het zorgverleningsproces. Alleen zo kan de komst van nieuwe technologie
er toe leiden dat tijd kan worden bespaard en mogelijk ook een verlichting
van de werkdruk kan worden gerealiseerd. De werkdruk die iemand
ervaart is echter moeilijk te kwantificeren en is afhankelijk van veel
factoren. De relatie tussen werkdruk en het invoeren van nieuwe technologie is dan ook moeilijk te leggen. Er zijn mij geen onderzoeken bekend
waarbij deze relatie duidelijk wordt gelegd.
34
Men wil de belangstelling voor wetenschappelijke beroepen in scholen
stimuleren door te wijzen op de minder bekende carrièremogelijkheden
in de gezondheidszorg. Wordt er daarbij ook gewezen op «nieuwe»
beroepen als: nurse practioner, technische geneeskunde en physician
assistent?
Het beleid van Nederland is gericht op het werven van zoveel mogelijk
mensen voor de gezondheidszorg. Ook op het behouden van zoveel
mogelijk mensen in de zorg. Om er voor te zorgen dat er in de toekomst
voldoende en goed opgeleid personeel voor de zorg beschikbaar blijft, is
het van belang dat er op korte en lange termijn voldoende mensen
instromen in de zorgopleidingen. Dat betekent ondermeer investeren in
meer mensen werven voor de zorg en investeren in groepen mensen die
ondervertegenwoordigd zijn in de zorgsector. Hiervoor faciliteren wij
bijvoorbeeld het voorlichten van jongeren over werken in de zorg. Hieronder vallen ook de nieuwe beroepen in de gezondheidszorg.
35
In hoeverre worden de opleidingscentra in Nederland voorbereid op
nieuwe behandeltechnieken en in hoeverre passen zij hun opleidingsaanbod hierop aan? Welke maatregelen neemt het Kabinet om opleidingscentra hierin te stimuleren? Wordt er binnen het opleidingsaanbod
voldoende aandacht besteed aan het gegeven dat er in toenemende mate
sprake is van verspreiding van (tropische) ziekte, door een toegenomen
mobiliteit?
Naar mijn mening zijn beroepsorganisaties, in samenspraak met werknemersen werkgeversorganisaties, verantwoordelijk voor het profiel van
het beroep. Daarbij hoort ook dat de relevante ontwikkelingen in deze
profielen worden vertaald. Ik stel de wetenschappelijke verenigingen voor
medisch specialisten of de verschillende verenigingen voor beroepsbeoefenaren en ook de opleidingsinstellingen, op de hoogte van de bij mij
bekende aanbevelingen van onderzoeken, zoals bijvoorbeeld van de
Inspectie. Ik verzoek daarbij uitvoering aan de aanbevelingen, bijvoorbeeld ten aanzien van nieuwe behandeltechnieken, te geven.
In de Wet BIG staan de opleidingsvereisten van een groot aantal beroepen
vermeld, zoals de verpleegkundigen en (basis)artsen. Deze opleidings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

14

vereisten zijn een vertaling van het beroepsprofiel van het betreffende
beroep. De opleidingsinstituten zijn verantwoordelijk voor de kwaliteitszorg wat betreft de ontwikkeling van de opleidingsprofielen en de uitwerking in curricula.
36
Er wordt gesteld dat er meer opleidingsplaatsen nodig zijn. Hoe ziet het
Kabinet dat in Nederland voor zich? Laten we het numerus fixus principe
los?
Om er voor te zorgen dat er in de toekomst ruim voldoende en goed
opgeleid personeel voor de zorg beschikbaar blijft, is het van belang dat
er op korte en lange termijn ruim voldoende mensen instromen in de
zorgopleidingen. Hiertoe laat het kabinet zich voor de numerus fixus en de
medische vervolgopleidingen adviseren door het Capaciteitsorgaan. Het
verruimen dan wel afschaffen van de numerus fixus voor de initiële opleiding geneeskunde raakt dit. De RVZ is gevraagd advies uit te brengen of
het verruimen dan wel afschaffen van de numerus fixus bijdraagt aan het
verlagen van de salarissen voor de medisch specialisten, leidt tot lagere
zorgkosten en een meer gelijk speelveld tussen medici, management,
verzekeraars en patiënten. Een afschrift van dit verzoek is 19 maart 2009
naar de Kamer verstuurd1.
37
Het opleiden van personeel, ook in de gezondheidszorg, is mede een zaak
van de bedrijfstakken zelf. In hoeverre worden bedrijven gestimuleerd en
meegnomen om aan de eisen en trends van de huidige gezondheidszorg
en arbeidsmarkt te voldoen?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn antwoorden op
vraag 4 en vraag 35.
38
In het Groenboek wordt gesproken over de brain drain van zorgpersoneel,
met name in relatie tot ontwikkelingslanden. Moeten we daarnaast ook
niet voorkomen dat zorgpersoneel vanuit Oost Europa wegtrekt om hun
heil in het westen te zoeken?
Van brain drain is sprake als zorgpersoneel weggetrokken wordt uit
minder welvarende landen, die zelf met een tekort aan zorgpersoneel te
kampen hebben. Ten aanzien van Oost-Europa dienen we ons wel te realiseren dat binnen de EU sprake is van een vrij verkeer van personen.
39
En hoe verhoudt dit zich dan in het aanbieden van taalcursussen ter
ondersteuning van de mobiliteit van werknemers?
Indien gezondheidswerkers in andere landen gaan werken is het vanzelfsprekend dat taalcursussen aangeboden worden. Uiteraard is het de
verantwoordelijkheid van deze gezondheidswerkers zelf en hun werkgevers dat zij in voldoende mate kunnen communiceren met de patiënten.
40
Ook wordt er in dat verband gesproken over «circulaire» mobiliteit, maar
wat te doen als gezondheidswerkers na een periode in een ander land niet
terugkeren naar hun thuisland?

1

MEVA/NBO-2915895.

Over de haalbaarheid en het effect van arbeidsmigratie ben ik terughoudend. Er kleven ethische en praktische bezwaren aan arbeidsmigratie. Zo
is het niet terugkeren van gezondheidswerkers naar hun thuisland een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

15

lastige barrière. Ik ben van mening dat dit onderzocht dient te worden. Ik
ben daarom verheugd dat de ZIP-commissie Arbeidsmarkt de mogelijkheden van arbeidsmigratie in het kader van het arbeidsmarktadvies zal
onderzoeken. Uiteraard zal de ZIP-commissie Arbeidsmarkt ethische en
praktische zaken meenemen in het onderzoek.
41
Er wordt gezegd dat ondernemingen binnen de zorg (zelfstandige
gezondheidswerkers) kunnen bijdragen tot versterking van de Europese
economische groei, als ook de toegang tot de gezondheidszorg kunnen
verbeteren. De PvdA fractie vraagt zich af waaruit die relatie precies blijkt?
In de paragraaf 6 over «de rol van de zelfstandige gezondheidswerkers»
staan twee verwijzingen naar bronnen die het Groenboek heeft benut:
– de commissiemededeling van 4 oktober 2007 «Het midden- en kleinbedrijf: de sleutel tot meer groei en werkgelegenheid. Tussentijdse
evaluatie van het moderne mkb-beleid»;
– de commissiemededeling «Denk eerst klein – een Small Business Act
voor Europa», COM(2008)394.
42
Aansluitend wordt er in het Groenboek gesuggereerd ondernemers aan te
moedigen om actief te worden in de gezondheidssector. Hoe ziet de
minister dit voor zich? Moeten meer mensen als ZZP’er aan de slag?
Willen we meer ondernemerschap binnen de zorg? Schiet dat nu tekort?
In het AO van 4 februari 2009 (met de bewindslieden van VWS) over de
Arbeidsmarkt en Innovatie en in dat van 12 februari 2009 (met de minister
van SZW en de staatssecretarissen van Financiën en VWS) over de
ZZP’ers is het kabinetsbeleid ten aanzien van de ZZP’ers in zijn algemeenheid én in het VWS-veld uitgebreid aan de orde geweest. Voor het eerste
aspect is met name gewezen op hetgeen het kabinet in het coalitieakkoord
heeft opgenomen (pagina 15, punt 2) over het stimuleren van het zelfstandig ondernemerschap. Voor het tweede aspect was de kern van het
verhaal toen dat de VWS-inzet er op gericht is dat het mogelijk moet
blijven dat ZZP’ers ingezet kunnen worden, mede gezien het (arbeidsmarkttechnische) belang om iedereen die in de zorg wil werken, daartoe ook in
de gelegenheid te stellen. Daarbij zijn ook de randvoorwaarden aan de
orde geweest die daar wat het kabinet betreft bij in acht moeten worden
genomen.
De specifieke randvoorwaarde bij een vergroting van de inzet van ZZP’ers
in de zorg is dat wij niet willen dat de kwaliteit van de zorg er door
afneemt. Ook willen we niet dat de zorg er duurder door wordt en dat de
transparantie over de zorgverlening vermindert. Als meer algemene randvoorwaarde geldt dat er geen sprake mag zijn van gedwongen constructies. Zowel de zorgvrager als de zorgverlener moet zich terdege bewust
zijn van de consequenties van hun keuze. De cliënt moet zich realiseren
wat de gevolgen zijn als hij opdrachtgever is of wordt. Zo moet de ZZP’er
ook bewust zijn van wat hij voor zichzelf moet regelen als consequentie
van zijn bijzondere situatie in de sociale zekerheid en de effecten die dat
heeft op zijn tariefstelling.
43
In hoeverre bekijkt het Kabinet de tekorten die er momenteel zijn binnen
de zorg in relatie tot de huidige crisis. In hoeverre wordt er actief geprobeerd om mensen die binnen andere sectoren op straat zijn komen te
staan zo snel mogelijk om te scholen naar een baan in de zorg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

16

De zorgsector staat de komende jaren voor een flinke uitdaging om
voldoende personeel aan te trekken om aan de toenemende zorgvraag te
kunnen voldoen. De huidige conjunctuur biedt de zorg meer kansen op
het aantrekken van personeel. Voor een nadere uitwerking verwijs ik allereerst naar de brief van de minster van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
over het Resultaat Sociaal Overleg 24 maart 20091. Werklozen omscholen
naar de zorg biedt een kans om personeel aan te trekken. Alle partijen die
kunnen bijdragen, zullen dat moeten doen. Met name op het niveau van
de regio, want daar worden de problemen gevoeld en ligt de sleutel voor
de oplossing.
44
Voeren de opgezette mobiliteitscentra actief beleid uit om dit voor elkaar
te krijgen?
Naar aanleiding van de personele gevolgen als gevolg van de Wmo is in
januari 2008 het Mobiliteits Centrum Thuiszorg (MCT) opgericht. Binnen
het MCT zijn diverse partijen samengebracht zoals VWS, SZW, UWV,
Actiz, BTN, Calibris, CNV, ABVAKABO FNV, ABU, Boaborea en Regioplus.
Het CWI vervult hierin een coördinerende rol. In de afgelopen anderhalf
jaar is het MCT bij een tiental thuiszorgorganisaties betrokken geweest
om gezamenlijk de arbeidsmarktproblemen aan te pakken. Dit heeft tot
goede resultaten geleid. Op dit moment wordt door het MCT een aantal
thuiszorginstellingen waar ontslag of overgaan van thuiszorgpersoneel
naar andere instellingen dreigt, concrete ondersteuning geboden. Die
ondersteuning leidt er toe dat ontslag zoveel mogelijk wordt voorkomen
en de overgang van personeel soepel verloopt.
In het kader van de afspraken voor de bestrijding van de economische
crisis heeft het ministerie van SZW eind 2008 het eerste algemene
mobiliteitscentrum opgezet. Op 1 maart 2009 is het 33e mobiliteitscentrum geopend. Daarmee is er sinds kort een landelijk dekkend netwerk
van mobiliteitscentra in Nederland. Het is te verwachten dat deze
mobiliteitscentra, zeker gezien de huidige economische omstandigheden,
vergelijkbare resultaten kunnen behalen als het MCT.
45
In hoeverre speelt hierbij het gegeven een rol dat de mensen die
ontslagen zijn vooral werkzaam zijn binnen industriële beroepen? Is het
realistisch dat zij om te scholen zijn tot, dan wel interesse hebben in een
baan in de zorg?
Er zal met het oog op de lange termijn alles op alles gezet moeten worden
om het mogelijk extra te werven personeel definitief voor de zorg te
winnen. Voor iedere werkloze geldt mede daarom dat omscholen naar de
zorg affiniteit vraagt met de zorg. Bovendien moet personeel voldoen aan
de wensen van zorginstellingen. Daarbij moet men zich overigens realiseren dat een zorgopleiding een flinke investering vraagt van zowel de
werkloze als de zorginstelling. Een opleiding tot verzorgende duurt 3 jaar
en tot verpleegkundige 4 jaar. Via het toepassen van het EVC-instrumentarium kan dat deels ingekort worden, maar ook dan blijft het een flinke
investering. Omscholen naar de zorg is realistischer naarmate werklozen
uit andere sectoren meer affiniteit hebben met de zorg en beter voldoen
aan de wensen van zorginstellingen.

1

AV/SDA 2009/7244.

46
In hoeverre worden ROC’s en andere opleidingscentra juist nu aangemoedigd om jongeren te enthousiasmeren en voor te bereiden op een baan in
de zorg? Juist ook in relatie tot de jeugdwerkeloosheid waarover in de
media gesproken wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

17

ROC’s hebben veel contacten met het regionale en lokale werkveld. Het
versterken van de regionale samenwerking is daarbij van groot belang
voor het adequaat opleiden van nieuwe beroepsbeoefenaren. De zorg
vormt een onderdeel van deze regionale structuur. Regionaal zijn er platforms gecreëerd waarin de onderwijsinstellingen met het zorgveld overleggen over de aantallen scholieren die opgeleid moeten worden voor de
zorg. Ik ga er van uit dat de huidige economische crisis aanknopingspunten biedt om achterblijvende opleidingen meer onder de aandacht te
brengen van de jeugd. Goed opgeleide jongeren met een diploma
vergroten de kansen op de arbeidsmarkt en verkleinen de kans op
jeugdwerkloosheid. Daarnaast wordt aan ROC’s gevraagd jongeren die
vanuit de reguliere, initiële opleidingen uitstromen naar sectoren waar
(tijdelijk) forse werkloosheid dreigt, te stimuleren tot het volgen van een
vervolgopleiding.
47
Wat is het effect van de maatregelen die het Kabinet reeds heeft genomen
om naast jongeren ook vooral mannen «enthousiast» aan te moedigen
voor een baan in de zorg te gaan? Maatregelen die voor de crisis al in
gang zijn gezet. Wat is hiervan de stand van zaken?
Het aantal mannen in de zorg is weliswaar gestegen, maar het gaat
slechts mondjesmaat. Cultuurverschillen tussen mannen en vrouwen
spelen hierbij een belangrijke rol. Er blijken tussen zorginstellingen en ook
tussen scholen aanmerkelijke verschillen te bestaan in het aandeel
mannen dat voor de zorg kiest. Onderzocht wordt thans welke factoren en
maatregelen hieraan ten grondslag liggen, en wat andere scholen en
instellingen daarvan kunnen leren. Voor de arbeidsmarktmaatregelen in
het kader van het actieplan «Werken aan de Zorg» verwijs ik u naar mijn
brieven aan de Kamer van 24 september 2008 en 23 december 20081.
Vragen van de SP-fractie
48
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over het standpunt van de
regering ten aanzien van de migratie van gezondheidswerkers zowel
binnen als buiten de Europese Unie. De leden van de SP-fractie zijn niet
tegen vrijwillige migratie en zijn voor een zorgvuldige maar efficiëntere
assessment-procedure voor buitenlands gediplomeerden. De leden van
de SP-fractie vragen zich af hoe dit zich rijmt met de eerdere toezeggingen
van de minister van Volksgezondheid om te kijken naar een verbod of
beperking van het actief werven van zorgpersoneel in lidstaten waar zelf
al tekorten zijn aan zorgpersoneel.
Zie hiervoor mijn antwoorden op de vragen 16, 17 en 38.
49
Als aanvulling zouden de leden van de SP-fractie willen vragen of het op
Europees niveau mogelijk is om te werken aan het gemakkelijker uitwisselen van registraties van artsen en verpleegkundigen. Dit om volgende
gevallen zoals de in Engeland geschorste arts, bijgenaamd Dokter Wodka,
te voorkomen.

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
29 282, nr. 71 en Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, nr. 79.

In Europees verband zijn reeds afspraken gemaakt en tegen deze achtergrond kan de gedachte verder onderzocht worden. In Europa is reeds
gaande artikel 8 en 56 van Richtlijn 2005/36/EG, die bepalen dat lidstaten
van de EER onderling informatie uitwisselen over bevoegdheidsbeperkingen van beroepsbeoefenaren. De bevoegde autoriteiten hebben in
2005 in Edinburgh afspraken gemaakt over een standaard verklaring van
bevoegdheid die de beroepsbeoefenaren bij migratie naar een andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

18

lidstaat altijd moeten overleggen. Deze verklaring heet het European
Certificate of Current Professional Status (ECCPS).
De meeste lidstaten houden zich aan de in 2005 gemaakte afspraken over
het ECCPS. Overigens sommige lidstaten kennen een decentrale organisatie van bevoegde autoriteiten (registers). Dit bemoeilijkt de informatieuitwisseling, zowel op nationaal niveau als tussen de lidstaten. RIBIZ de
organisatie die het BIG- register in Nederland beheert, voert de afspraken
die in 2005 zijn gemaakt over het ECCPS uit. Wij zullen de gedachte van
een Europees register inbrengen in de Europese overlegorganen en de
Kamer over de reactie van de andere lidstaten nader informeren.
50
Wat is de stand van zaken wat betreft de taaltoets voor zowel zorgpersoneel als verpleegkundigen en artsen vanuit het buitenland?
Het beheersen van de landstaal is van groot belang. Om die reden is het
onderdeel ’beheersing van de Nederlandse taal’ een belangrijk element
binnen de assessment-procedure die artsen, tandartsen en verpleegkundigen met een getuigschrift van buiten de Europese Economische Ruimte
(EER) en Zwitserland moeten doorlopen om in het BIG-register te worden
opgenomen. Op grond van Europese afspraken, kan een dergelijke eis niet
gesteld worden aan beroepsbeoefenaren met een getuigschrift afgegeven
door een land binnen de EER of in Zwitserland. Daarvoor geldt overigens
wel dat de werkgever of een zorgverzekeraar een dergelijke eis kan
stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 835

19