Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 305

Mobiliteitsbeleid

Nr. 242

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 april 2018
In NO-MIRT van 11 december 2017 (Kamerstuk 34 775 A, nr. 55) heb ik
toegezegd uw Kamer een brief te sturen over de uitgangspunten van de
Nationale Markt en Capaciteitsanalyse (NMCA) omtrent duurzaamheid,
trends in de ontwikkeling van automobiliteit en de invloed van technologische ontwikkeling daarop (zoals de zelfrijdende auto en autodeelconcepten) en het gebruik van de NMCA als basis voor het maken van
investeringskeuzes. Hierbij doe ik de toezegging gestand om in een brief
aan uw Kamer hierop een nadere toelichting te geven. Tevens gaan wij in
op de motie van het lid Von Martels C.S. (Kamerstuk 34 775 A, nr. 39) over
het meenemen van grensoverschrijdende baten in een MKBA.
Beleid- en investeringsbeslissingen op het gebied van infrastructuur zijn
in Nederland al decennia verbonden aan niet alleen bestaande, maar ook
verwachte knelpunten. Deze verwachte knelpunten maken we inzichtelijk
door op basis van toekomstscenario’s met verkeer- en vervoersmodellen
berekeningen te maken van de te verwachten vraag (markt) en het aanbod
(capaciteit). Daarom voeren wij eens in de vier jaar een Nationale Markten Capaciteitsanalyse (NMCA) uit. Door deze analyse kan een nieuw
kabinet aan de slag met de meest recente lange termijn mobiliteitsgegevens.
Welvaart en Leefomgeving scenario’s
Uitgangspunt voor de verkeers- en vervoermodellen die voor de NMCA
gebruikt zijn, zijn de ontwikkelingen zoals beschreven in de Welvaart en
Leefomgeving (WLO) scenario’s van CPB en PBL uit 2015. Voor de WLO
hebben onderzoekers van beide planbureaus trends en toekomstige
onzekerheden verkend die van belang zijn voor de fysieke leefomgeving.
Op basis van de verkenning schetsen het PBL en het CPB twee mogelijke
scenario’s Laag en Hoog.

kst-31305-242
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 305, nr. 242

1

Deze scenario’s hebben de functie een reële bandbreedte te beschrijven
van de ontwikkeling van Nederland. In de WLO zijn tevens onzekerheidsverkenningen opgenomen. De planbureaus oordelen bijvoorbeeld in hun
onzekerheidsverkenning dat de effecten van automatische voertuigen
vooral op de lange termijn spelen (2050) dat jongeren zich nog niet
afkeren van de auto en dat autodelen nog een kleine nichemarkt blijft. In
het scenario Hoog is wel een substantieel internationaal klimaatbeleid en
technologische ontwikkeling verondersteld zodat het aandeel elektrische
auto’s en thuiswerken toeneemt. Dit klimaatbeleid is in de scenario’s nog
niet voldoende om aan de klimaatafspraken van Parijs te voldoen. In een
aanvullende onzekerheidsverkenning binnen de WLO zijn de effecten van
de 2°C-doelstelling door de planbureaus uitgewerkt. Afgesproken is dat na
vijf jaar (2020) wordt bekeken of de WLO-scenario’s een update behoeven.
Nationale Markt en Capaciteitsanalyse
De NMCA is een verkeer- en vervoeranalyse die toekomstige mobiliteitsontwikkelingen en potentiële knelpunten in beeld brengt. De NMCA laat
zien dat zowel in het Lage als Hoge scenario opgaven ontstaan in, rond en
tussen de grotere steden en op de achterlandverbindingen. Door middel
van gevoeligheidsanalyses is voor een aantal ontwikkelingen verkend
welke invloed zij kunnen hebben op de mobiliteit en bereikbaarheid in
Nederland richting 2040. Voorbeelden van gevoeligheidsanalyses
waarvan de effecten zijn verkend in het scenario Hoog zijn sterkere
stijging van de brandstofprijzen (door de verhoging van de CO2-prijs),
verdere elektrificering van het wagenpark, de introductie van de zelfrijdende auto, meer thuiswerken en een alternatieve ruimtelijke ontwikkeling. De gevoeligheidsanalyses laten zien dat dezelfde potentiele
knelpunten naar voren komen, maar dat de grootte van specifieke
knelpunten dermate kan veranderen dat er in het MIRT-onderzoek of
-verkenning rekening moet worden gehouden met onzekere toekomstige
ontwikkelingen en nieuw kabinetsbeleid.
In het brede gesprek over de NMCA dat in 2017 aan de landelijke OV- en
Spoortafel is gevoerd, hebben de decentrale overheden, vervoerders en
belangenorganisaties de geschetste opgaven bevestigd. Vanwege de
verschillende opgaven per regio is in de NMCA een gebiedsuitwerking
opgenomen waarin naast de feitelijke uitkomsten van de analyse ook
ruimte is voor regionale aandachtspunten zoals specifieke situaties tussen
modaliteiten en aandachtspunten m.b.t. grensoverschrijdend vervoer. In
het kader van grensoverschrijdende verbindingen heeft de Staatssecretaris tijdens het NO MIRT (Kamerstuk 34 775 A, nr. 55) toegezegd dat de
Tweede Kamer geïnformeerd zal worden over de stand van zaken rond de
verschillende grensoverschrijdende OV-verbindingen. Bij het NO MIRT is
ook een motie (Kamerstuk 34 775 A, nr. 39) aangenomen over het
volwaardig meenemen van grensoverschrijdende baten in de MKBA. In de
algemene Leidraad MKBA geven de planbureaus aan dat in een MKBA
wordt gekeken naar de welvaart van alle inwoners van Nederland. Het is
daarbij wel mogelijk dat een MKBA de welvaartseffecten voor buitenlanders in beeld brengt, ook al tellen deze niet mee in het MKBA-saldo
voor Nederland. Als dergelijke effecten substantieel zijn, is het zelfs
wenselijk dat ze in beeld worden gebracht. De relevantie moet worden
afgewogen door de opsteller van de MKBA, in samenspraak met de
opdrachtgever.
Slim en duurzaam vervoersysteem
Het kabinet zet in op een slim en duurzaam vervoerssysteem waarvan de
delen naadloos op elkaar aansluiten. Dit doen we onder andere via MIRT
projecten, bereikbaarheidsprogramma’s in de steden, de uitwerking van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 305, nr. 242

2

het toekomstbeeld OV en door te investeren in verbeterde fietsinfrastructuur. In het MIRT proces worden de geprioriteerde opgaven vanuit
het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) en de NMCA
verder onderzocht en worden oplossingsrichtingen breed verkend.
Scenario Laag is daarbij uitgangspunt voor prioritering. Gezien de huidige
voortgaande economische groei en de groei van het aantal inwoners
kijken we bij het verder onderzoeken van de opgaven ook goed naar het
scenario Hoog. In het MIRT proces worden aspecten zoals duurzaamheid,
verkeersveiligheid en leefbaarheid in beeld gebracht en worden de kosten
en baten van oplossingsrichtingen inzichtelijk gemaakt in een MKBA. Het
samenspel van ontwikkelingen en opgaven op het gebied van bereikbaarheid, woningbouw, leefbaarheid en duurzaamheid bepaalt de
uiteindelijke keuzen. Daar waar capaciteitsopgaven nauw met elkaar en
met ontwikkelingen in de ruimtelijke ordening en leefbaarheid samenhangen, zoals in de grote steden, kijken we met de bereikbaarheidsprogramma’s ook breder naar oplossingen voor die samenhangende
opgaven. Binnen de huidige MIRT verkenningen wordt daarnaast altijd
een alternatieve niet-infrastructurele oplossing meegenomen. Indien dit
niet mogelijk is wordt onderbouwd waarom niet.
Technologische ontwikkelingen bieden mogelijkheden om een transitie in
te zetten om tot een meer geïntegreerd vervoerssysteem te komen dat
steeds schoner wordt. Binnen het MIRT kijken we breed naar kansrijke
oplossingen voor die geconstateerde opgaven, dat kan ook juist in
innovatie liggen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij de A67 waar er expliciet
wordt onderzocht welk deel van de opgave met behulp van innovatie kan
worden opgelost. Binnen het MIRT streven Rijk en regio naar duurzame
oplossingen en geven daar invulling aan door duurzaamheidsambities
vanaf het begin te koppelen aan een MIRT-project. Daarnaast zet het
kabinet met verschillende maatregelen in op het behalen van de
CO2-reductiedoelstellingen van Parijs. Onderdeel daarvan zijn maatregelen in steden, zuinigere banden, elektrificering en het stimuleren van
(milieuvriendelijke innovaties bij) spoor en binnenvaart en een grotere
inzet van deze modaliteiten om de impact op het klimaat en de congestie
op de wegen te beperken. Zo werken we aan een slim en duurzaam
mobiliteitssysteem.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 305, nr. 242

3