Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 265

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 november 2023
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken
Ontwikkelingssamenwerking van 21 november 2023.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

kst-21501-04-265
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-04, nr. 265

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING VAN 21 NOVEMBER 2023
Op 21 november jl. vond de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking plaats in Brussel. De Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking was hier namens Nederland bij aanwezig. De
Raad sprak per videoverbinding met de president van de Wereldbank,
Ajay Banga. Op de agenda stond als hoofdonderwerp Team Europe
engagement in complexe situaties in Afrika. Onder current affairs sprak de
Raad over de Oekraïne-faciliteit, de situatie in de Palestijnse gebieden, het
EU-genderactieplan (GAP) III en de relatie tussen de Europese Unie en de
Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische Staten (CELAC).
Onder any other business werd kort stilgestaan bij het Global Gateway
Forum van 25 en 26 oktober jl. en de ondertekeningsceremonie van de
Samoa-overeenkomst van 14 en 15 november jl.
Virtuele uitwisseling met de president van de Wereldbank
De Raad sprak per videoverbinding met de president van de Wereldbankgroep (de «Bank»), Ajay Banga. Deze uitwisseling lag in het verlengde van
de recente jaarvergadering van de Bank in Marrakesh.1 De Raad, inclusief
Nederland, dankte president Banga voor zijn werk, in het bijzonder zijn
voortgang op de hervormingsagenda en focus op partnerschappen en
stelde vragen over de voorziene vervolgstappen van de Bank.
De nieuwe missie van de Bank richt zich op het stimuleren van investeringen die bijdragen aan een leefbare planeet voor iedereen. Daarin ziet
president Banga de Europese Unie (EU) als een belangrijke partner om
grensoverschrijdende uitdagingen te adresseren ten tijde van geopolitieke
instabiliteit, ongelijkheid, en een dalend vertrouwen van ontvangende
landen in het internationale (financiële) systeem. President Banga riep op
tot innovatieve partnerschappen en additionele financiering vanuit
aandeelhouders om het leenvermogen van de Bank te vergroten voor het
behalen van de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s). Net als de Raad
benadrukte president Banga het belang van private sector mobilisatie. De
president gaf aan een belangrijke rol voor de Bank te zien bij de wederopbouw van Oekraïne, in nauwe samenwerking met de EU en haar
lidstaten. Ten aanzien van de COP28 sprak Banga het belang uit van een
gedegen methode om klimaatfinanciering te meten, een goede balans
tussen klimaatadaptatie en -mitigatie, en een goed beheer van het op te
richten Schade & Verlies fonds dat de Bank is gevraagd te beheren.
Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, benadrukten het belang
van een versterkte samenwerking tussen de EU en de Bank. Nederland
riep tevens op tot het stimuleren van donorcoördinatie op landenniveau,
een sterkere mobilisatie van de private sector voor OS-investeringen, en
het waarborgen van de synergie tussen het werk van de EU en de Bank.
Team Europe engagement in Afrika
De Raad sprak over Team Europe engagement in complexe situaties in
Afrika, specifiek in de Sahel-regio en de Hoorn van Afrika. Eurocommissaris Urpilainen onderstreepte het belang om Afrika hoog op de Europese
agenda te houden. Hierbij is het volgens de Europese Commissie
belangrijk dat de EU open blijft staan voor een kritische dialoog met
transitieautoriteiten om een terugkeer naar een constitutionele orde te
bevorderen, en er tegelijkertijd voor te waken dat militaire regimes
worden gelegitimeerd of versterkt.

1

Zie Kamerstuk 26 234, nr. 281 van 2 oktober jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-04, nr. 265

2

Binnen de Raad werd brede steun uitgesproken voor een voortdurende
ontwikkelingssamenwerking relatie met Afrikaanse landen. Verschillende
landen gaven daarbij aan dat speciale aandacht moet uitgaan naar het
tegengaan van antiwesterse retoriek en -sentimenten. Ook Nederland
benadrukte het belang van een actieve Europese inzet in de Sahel en de
Hoorn van Afrika om grondoorzaken van conflict en instabiliteit te
adresseren en humanitaire noden te ledigen. Daarbij acht Nederland het
van belang dat de EU zich opstelt als partner die oog houdt voor het
perspectief van de bevolking, omdat dit op termijn de sterkste basis vormt
voor het behartigen van Nederlandse en Europese belangen binnen een
gelijkwaardig partnerschap. De EU dient daarbij speciale aandacht te
geven aan betekenisvolle vertegenwoordiging en inclusie van vrouwen en
jongeren.
Nederland onderstreepte tevens net als andere lidstaten de noodzaak van
een strategische discussie in EU-verband over onder welke voorwaarden
samenwerking met autoriteiten in de Sahel en Hoorn van Afrika op het
gebied van ontwikkelingssamenwerking plaats kan vinden.
Current affairs
Oekraïne-faciliteit
De Raad sprak over de stand van zaken van de Oekraïne-faciliteit. Veel
lidstaten benadrukten het belang van blijvende solidariteit met, en steun
aan, Oekraïne. Binnen de Raad bestaat brede steun voor snelle aanname
en implementatie van de Verordening ter oprichting van de faciliteit.
Daarbij brachten verschillende lidstaten enkele aandachtspunten in, zoals
afdoende aandacht voor de aanpak van corruptie, het belang van
donorcoördinatie, en voldoende betrokkenheid van lidstaten in de
aansturing van de faciliteit en de onderliggende hervormings- en
investeringsagenda. Nederland benadrukte dat de pakketbenadering van
de tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021–2027
(MFK) er niet toe mag leiden dat steun aan Oekraïne vertraging oploopt.
Daarnaast sprak Nederland zich uit voor een inclusieve totstandkoming
van het Oekraïne-plan met afdoende aandacht voor onder andere
gendergelijkheid.
Palestijnse Gebieden
De Raad sprak over de stand van zaken van EU-ontwikkelingssamenwerking voor de Palestijnse Gebieden. In de context van de aanval van
Hamas op Israël op 7 oktober jl. kondigde de Commissie op 9 oktober een
urgent review aan om zeker te stellen dat EU-steun niet direct of indirect
ten goede komt aan terroristische organisaties. In afwachting van de
resultaten van deze doorlichting werden betalingen van de Commissie
voor programmering in de Palestijnse Gebieden opgeschort.2 Omdat het
college van Eurocommissarissen gelijktijdig aan deze Raad sprak over
uitkomsten van de doorlichting van de Europese steun aan de Palestijnse
Gebieden, kon de Commissie tijdens deze Raad nog niet in gaan op de
uitkomsten van deze doorlichting. De uitkomsten van de doorlichting zijn
op 21 november, na afloop van de bespreking in de Raad, door de
Commissie aangekondigd.3 De doorlichting is publiekelijk beschikbaar.4
Uit de doorlichting komt volgens de Commissie naar voren dat de
2

The European Commission announces an urgent review of its financial assistance for Palestine
(europa.eu).
Review of EU aid to Palestine (europa.eu).
4
Communication to the Commission on the review of ongoing financial assistance for Palestine.pdf (europa.eu).
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-04, nr. 265

3

bestaande waarborgen in EU-steun, die over de afgelopen jaren zijn
aangescherpt, goed functioneren. Er is volgens de Commissie geen bewijs
gevonden dat geld voor onbedoelde doeleinden is ingezet. De resultaten
zullen op korte termijn in Raadsverband besproken worden.
Sommige EU-lidstaten gaven aan dat de Commissie wat hen betreft geen
extra voorwaarden mag verbinden aan de steun op grond van de
uitkomsten van de doorlichting. Meerdere lidstaten, waaronder
Nederland, benadrukten dat EU-steun hervat moet worden als de
doorlichting geen onregelmatigheden laat zien en mits niet naar voren is
gekomen dat geld onverhoopt bij terroristische organisaties terechtkomt.
EU-genderactieplan (GAP) III
Tijdens de Raad presenteerde de Commissie de mid-term review van het
EU-genderactieplan III (GAP III), een ambitieuze agenda inzake gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen in het externe optreden van de
EU (2021–2025). De bevindingen van deze tussentijdse evaluatie zijn veelal
positief. Daarom is besloten GAP III te verlengen tot en met 2027. Hiermee
gaat GAP III gelijk op met de periode van het meerjarig financieel kader
(MFK). Nederland verwelkomt dit besluit.
EU-CELAC relaties
De Raad sprak kort over de relaties tussen de EU en de Gemeenschap van
Latijns-Amerikaanse en Caribische landen (CELAC) in het verlengde van
de Raadsconclusies die werden aangenomen en ter follow-up van de
EU-CELAC Top van 17–18 juli jl. Enkele lidstaten verwelkomden de
intensivering van de samenwerking met deze regio. En marge van de
Raad werd een EU flagship project (EL PAcCTO) gericht op de bestrijding
van grensoverschrijdende criminaliteit ter waarde van EUR 58,8 mln.
getekend. Nederland zal ook deelnemen aan dit programma.
Overig
Any other business (AOB)
Eurocommissaris Jutta Urpilainen koppelde onder AOB kort terug over
het Global Gateway Forum van 25 en 26 oktober jl.5 en de ondertekeningsceremonie van de Samoa-overeenkomst van 14 en 15 november jl.6
Aanname Raadsconclusies
De Raad nam Raadsconclusies aan over het rapport van de Europese
Rekenkamer over het Instrument voor Nabuurschap, Ontwikkeling en
Internationale Samenwerking (NDICI), de Team Europe aanpak, de sociale,
groene en digitale transitie, het rapport van de Europese Rekenkamer over
het Spotlight initiatief, en de relatie tussen de EU en de CELAC-regio.7

5

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_23_5199.
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/11/15/samoa-agreement-eu-andits-member-states-sign-new-partnership-agreement-with-the-members-of-the-organisation-ofthe-african-caribbean-and-pacific-states/.
7
https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/fac/2023/11/21/.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-04, nr. 265

4

EU-AU ministeriële bijeenkomst
De ministeriële bijeenkomst tussen de EU en de Afrikaanse Unie (AU) die
gepland stond voor 20 november, is uitgesteld. Nederland dringt er
samen met een groot aantal andere EU-lidstaten op aan om zo snel
mogelijk een nieuwe datum voor deze bijeenkomst vast te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-04, nr. 265

5