Kabinet Minister-President

De Minister-President

Kabinetstandpunt advies dialooggroep slavernijverleden

Datum
19 december 2022
Onze referentie
4306619

Lijnparaaf

Medeparaaf

Aanleiding
Aanbieden kabinetsreactie op het rapport van de dialooggroep slavernijverleden
aan de Staten-Generaal 19 december a.s.
Geadviseerd besluit
Uw akkoord op de kabinetsreactie op het adviesrapport van de dialooggroep
slavernijverleden en ondertekening van de bijgevoegde brieven.
Kern
Proces
De ministerraad heeft op 16 december besluitvormend beraadslaagd over de
kabinetsreactie.
De kabinetsreactie wordt op 19 december gedurende de toespraak van de
Minister-President aan de Staten-Generaal aangeboden.
Ook wordt de kabinetsreactie, inclusief de ‘opleggers’ per eiland, en
vertalingen in het Engels en het Papiamento/u, samen met de toespraak van
de minister-president gepubliceerd op rijksoverheid.nl
Kern kabinetsreactie
In de reactie biedt de regering excuses aan -postuum aan de tot
slaafgemaakten, en aan hun nazaten in het heden - voor de betrokkenheid
van de historische bestuurlijke voorgangers bij de slavernij.
Daarnaast kondigt het kabinet een fonds met een wettelijke grondslag aan
van €200 mln. Het kabinet legt dit in de voorjaarsnota van 2023 voor aan het
parlement.
o Binnen dit fonds is:

€100 mln. gereserveerd voor een subsidieregeling ten bate
van maatschappelijke initiatieven.

€100 mln. gereserveerd voor maatregelen op het terrein van
bewustwording, betrokkenheid en doorwerking, waaronder het
aangekondigde onderzoek, en de regeling kosteloze
naamswijziging.
Pagina 1 van 7

Kabinet Minister-President
Datum
19 december 2022

De programmering en bestemming van het fonds en daarmee ook van
de subsidieregeling en de overige maatregelen vindt in
gezamenlijkheid plaats, met onder andere nazaten en betrokkenen.
Het kabinet markeert in de kabinetsreactie dat excuses vertrekpunt zijn voor
blijvende aandacht voor het slavernijverleden.

Onze referentie
4306619

o

-

Toelichting:
Proces totstandkoming en besluitvorming kabinetsreactie
De kabinetsreactie en de toespraak van de minister-president op 19 december
d.d. markeren een belangrijk moment in de verhouding tot het slavernijverleden.
Adviescollege dialooggroep slavernijverleden
Op 1 juli 2019 informeert het vorige kabinet de Tweede Kamer over het doel om
een dialoog te organiseren over:
‘het slavernijverleden en de doorwerking daarvan in de hedendaagse
samenleving plaatsvindt gericht op een bredere erkenning en inbedding
van dit gedeelde verleden. Deze dialoog richt zich niet alleen op
Nederlanders van Afrikaanse afkomst, maar op de Nederlandse
samenleving in zijn geheel. Het kabinet realiseert zich dat het
slavernijverleden in het bijzonder ook de Caribische delen van het
Koninkrijk raakt. Het kabinet gaat met deze landen en openbare lichamen
hun betrokkenheid bespreken bij deze dialoog over het slavernijverleden.
Een dialoog gericht op verbinding kan plaats vinden in de vorm van een
platform of andere vorm. Uit de dialoog zou nader historisch onderzoek of
andere voorstellen voor activiteiten die bijdragen aan een goede inbedding
van het slavernijverleden en de doorwerking daarvan in het heden,
kunnen voortkomen.’ 1
-

-

1
2
3

Het vorige kabinet stelt daartoe het onafhankelijke Adviescollege dialooggroep
slavernijverleden in. 2
De dialooggroep heeft in Europees Nederland vele gesprekken gevoerd en
organisaties geraadpleegd om invulling te geven aan deze dialoog. Daarnaast
is wetenschappelijk advies ingewonnen. Ook heeft de dialooggroep
gesprekken gefaciliteerd die zijn gevoerd in de landen Aruba, Curaçao en Sint
Maarten en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en de
uitkomsten daarvan meegenomen in het rapport van bevindingen. Tot slot
heeft de dialooggroep gebruik gemaakt van tal van onderzoeken die de
afgelopen jaren zijn verschenen naar het Nederlands slavernijverleden, en van
wetenschappelijk advies.
Op 1 juli 2021 presenteert de dialooggroep slavernijverleden zijn rapport van
bevindingen, ‘Ketenen van het verleden’. 3
Kern van dit rapport is de aanbeveling tot erkenning van, excuses namens de
Staat voor, en herstel ten aanzien van de doorwerking van het
slavernijverleden.

Kamerstukken II 2018/19, 35000 VII, nr. 101.
Stcrt. 2020, 38358.
Kamerstukken II 2020/21, 35925 VII, nr. 167.

Pagina 2 van 7

Kabinet Minister-President
Datum
19 december 2022

-

Het vorige kabinet was bij ontvangst van dit rapport van demissionair,
waarmee een inhoudelijke reactie is voorbehouden aan het huidige kabinet.

Onze referentie
4306619

Besluitvorming rondom kabinetsreactie
Op 1 juli jl. heeft het kabinet bij monde van minister voor Rechtsbescherming
tijdens de jaarlijkse herdenkingstoespraak uitgesproken dat het nog voor het
einde van het jaar met een kabinetsreactie op dit rapport komt. In die toespraak
wordt het belang van een reactie dit jaar benadrukt, met het oog op het
naderende Herdenkingsjaar Slavernijverleden:
‘Daar moet alle ruimte voor zijn. Wat hiervoor in de weg staat, moet weg. Wat
gezegd moet worden, moet gezegd. Wat gedaan moet worden, moet gedaan.
Daarom komt het kabinet nog voor 2023 met een reactie op het advies
‘Ketenen van het Verleden’ van de Dialooggroep Slavernijverleden.’
In anticipatie op de kabinetsreactie heeft het kabinet voor, maar met name ook na
1 juli gesprekken gevoerd met maatschappelijke organisaties, individuen en
autoriteiten in Nederland, in het Caribische deel van het Koninkrijk, en in
Suriname. Gesprekspartners zijn op persoonlijke titel uitgenodigd. Daarnaast gold
als uitgangspunt dat men open en vrijuit kon spreken. Het kabinet kiest er
daarom voor om deelnemers niet kenbaar te maken. Het stond – en staat – hen
uiteraard geheel vrij om dit wel te doen.
In het kader van een werkbezoek van 10 tot 24 februari aan het Caribische
deel van het Koninkrijk heeft de staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en
Digitalisering op 10 februari op Curaçao gesproken met nazaten en betrokken
over de betekenis van het slavernijverleden voor de eilanden, en over het
specifieke belang van Tula voor het eiland.
Van 6 tot 10 september hebben de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de staatsecretaris van Koninkrijksrelaties en
Digitalisering een bezoek gebracht aan Sint-Maarten, Sint Eustatius en
Curaçao. Zij hebben daarbij over het slavernijverleden gesproken met
inwoners met verschillende achtergronden, met jongeren, met de Statia
Heritage Commissie en met experts op het gebied van het slavernijverleden.
Ook spraken zij met erfgoedorganisaties, zoals het Nationale Archief van
Curaçao, in Willemstad.
Op 12 en 13 september heeft de minister-president tijdens een werkbezoek
aan Suriname onder meer gesproken met leden van het Nationaal Comité
Herdenking Slavernijverleden en de Nationale Reparatie Commissie Suriname.
Ook sprak hij in de Nationale Assemblee van Suriname over de betekenis van
dit slavernijverleden voor beide landen en het belang dit verleden te
‘begrijpen en invoelen. Zodat de erkenning, die er moet komen, zoveel
mogelijk helend en verzoenend kan werken.’ 4
In het najaar hebben verscheidene leden van het kabinet tijdens
werkbezoeken aandacht besteed aan het slavernijverleden. Zo spreken de
minister en staatssecretaris van OCW op 17 oktober jl. met
belangenorganisaties over o.a. het slavernijmuseum; en brengt de minister
van BZK op 7 november jl. een bezoek aan het Zeeuws Archief, voor een

4
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/09/13/toespraak-van-minister-presidentmarkrutte-in-de-nationale-assemblee-van-suriname

Pagina 3 van 7

Kabinet Minister-President
Datum
19 december 2022

-

-

-

gesprek over de rol van archieven en erfgoedinstanties in de verbreding van
kennis over het slavernijverleden.
Ook heeft de Nederlandse ambassadeur op 17 en 29 november twee
gesprekken gevoerd met de leden van de Nationaal Comité Herdenking
Slavernijverleden en de Nationale Reparatie Commissie Suriname over de
kabinetsreactie op het rapport van de dialooggroep. Tijdens het tweede
overleg ontvangen zij tevens een uitnodiging voor het bijwonen van de
Cathuissessie op 8 december.
Op 13 december hebben de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de staatsecretaris van Koninkrijksrelaties en
Digitalisering een gesprek gevoerd met bewoners in Amsterdam Zuidoost over
het onderwerp.
De ministerraad heeft op 16 december besluitvormend beraadslaagd over de
kabinetsreactie. Hierbij is besloten dat de minister-president, namens de
regering, de brief aan de Staten-Generaal stuurt gelijktijdig met de
betekenisvolle boodschap van de minister-president die is voorzien op 19
december 2022.

Onze referentie
4306619

Proces en reflectie t.a.v. afgelopen weken
Ter beraadslaging organiseerde het kabinet ook meerdere ‘Catshuissessies’, met
als doel om hiermee tot een belangwekkende reactie komen die recht doet aan de
betekenis en beleving van het slavernijverleden.
Op 23 november jl. heeft de staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en
Digitalisering op Curaçao met betrokkenen en maatschappelijke organisaties
van alle eilanden gesproken over het slavernijverleden in het algemeen, en
over de adviezen van de dialooggroep specifiek.
Op 8 december hebben verschillende leden van het kabinet, waaronder de
minister-president, de minister van BZK en de staatssecretaris van BZK, met
betrokkenen uit het Caribisch deel van het Koninkrijk, Suriname en Nederland,
waaronder de MP van Aruba en de Ambassadeur van Suriname gesproken.
Op 13 december hebben verschillende leden van het kabinet, waaronder de
minister van Financiën, de minister van BZK en de staatssecretaris van BZK,
met leden vanuit Surinaams-Nederlandse, Caribisch-Nederlandse, en
Surinaamse belangenorganisaties en genodigden gesproken.
Ook heeft de minister van Financiën daarnaast op 15 en 16 december een
bezoek aan Suriname gebracht en daar gesproken met president Santokhi,
leden van de nationale assemblee van Suriname en met leden van
verschillende belangenorganisaties over de kabinetsreactie en de adviezen
van de dialooggroep.
Reflectie
Ondanks bovengenoemd proces is er de afgelopen weken maatschappelijk
discussie ontstaan over de precieze aard van de kabinetsreactie, en van de
boodschap die de minister-president namens de regering op 19 december
uitspreekt. Bij monde van minister-president op 8 december jl., en ook per brief
aan de Tweede Kamer van 12 december jl., heeft het kabinet aangegeven ‘te
betreuren dat er in de afgelopen periode onvolledige informatie naar buiten is
gekomen over mogelijke elementen uit de kabinetsreactie op het advies van de
dialooggroep slavernijverleden.’ 5
5

Kamerstukken 36 200 VII-138

Pagina 4 van 7

Kabinet Minister-President
Datum
19 december 2022

-

-

In reactie op het naar buiten komen van de onvolledige informatie is er vanuit
verscheidene organisaties en betrokkenen kritiek is gekomen over het feit dat
zij niet voldoende gehoord en betrokken zijn geweest bij de totstandkoming
van de besluitvorming.
Het kabinet respecteert dat de sentimenten op dit gevoelige onderwerp
uiteenlopen en erkent dat dit gevoel voor het verleden niet kan worden
weggenomen.
Het kabinet zal zich na 19 december juist ook inspannen om met bestuurlijke
niveaus en maatschappelijke organisaties in het Koninkrijk en Suriname in
gesprek te blijven over de nadere invulling van het vervolgtraject.

Onze referentie
4306619

Parlement
Op in ieder geval de volgende momenten heeft het kabinet het parlement
geïnformeerd over de kabinetsreactie, of over aanpalende dossiers die hierin
genoemd worden:
Op 22 april jl. heeft de minister van BZK de Tweede Kamer geïnformeerd over
de voortgang rondom de invulling van de motie-Ceder, die oproept tot een
onafhankelijk nationaal onderzoek slavernijverleden. U geeft aan dat aan op
basis van een brede veldverkenning een regiegroep met leden vanuit het
KITLV, IISG, Ninsee, en de Universiteit van Curaçao is ingesteld.
Op 1 juli jl. heeft het kabinet de Tweede Kamer geïnformeerd over het proces
rondom de kabinetsreactie. 6 In deze brief geeft het kabinet aan de behoefte
om deze geschiedenis en de aanbevelingen van de dialoogroep zelf te
doorleven, te ervaren, zelf te horen in gesprekken en met eigen ogen te zien.
Het kabinet stelt ook dat deze ervaringen worden meegewogen in de
kabinetsreactie op het rapport, en dat deze reactie ‘dit najaar aan Uw Kamer
wordt aangeboden’.
Op 4 november heeft staatssecretaris van OCW in de Meerjarenbrief 20232025 het parlement geïnformeerd dat het kabinet gedurende die periode €29
mln. euro beschikbaar stelt voor de ontwikkeling van het op te richten
slavernijmuseum. 7
Op 4 november jl. heeft de minister van BZK namens het kabinet de Tweede
Kamer tevens geïnformeerd dat in de kabinetsreactie het kabinet uitgebreid
zal ‘stilstaan bij de belanghebbende adviezen van de Dialooggroep over de
omgang met dit deel van ons verleden. Vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid
deel ik deze bevindingen graag in samenhang in de kabinetsreactie met uw
Kamer later dit najaar.’ 8 Dit in verzoek op een vraag van lid-Leijten.
Op 30 november jl. heeft de minister van BZK namens het kabinet de Tweede
Kamer per brief geïnformeerd dat het kabinet de inhoudelijke reactie op het
rapport van de dialooggroep op 19 december zal aanbieden. In deze brief
informeert het kabinet de Kamer tevens dat de minister-president op die dag
een publieke boodschap namens de regering zal uitspreken, en dat leden
vanuit het kabinet op die dag aansluitend op de toespraak in het Caribische
deel van het Koninkrijk en in Suriname met betrokkenen dieper zullen ingaan
op de kabinetsreactie. 9
6
Kamerbrief van 1 juli 2022 (‘Uitstel bericht Kabinetsreactie rapport Adviescollege Dialooggroep
Slavernijverleden’), kenmerk 2022-000344731.
7
Kamerstukken 2022D45395
8
Kamerstukken 36200-VII-54
9
Kamerbrief van 30 november 2022 (‘Stand van zaken kabinetsreactie op het adviesrapport van de
dialooggroep slavernijverleden’), kenmerk 2022-0000655078.

Pagina 5 van 7

Kabinet Minister-President
Datum
19 december 2022

-

-

Op 12 december jl. heeft de minister van BZK namens het kabinet de Tweede
Kamer geïnformeerd dat het kabinet in de Ministerraad van 16 december
voornemens is een definitief besluit te nemen ten aanzien van de adviezen
van de dialooggroep. Ook geeft u aan dat ‘over dit onderwerp is de afgelopen
maanden in meerdere Ministerraden gesproken’, en op grond daarvan
onderling afspraken zijn gemaakt tussen bewindslieden over hun
betrokkenheid. U geeft tevens aan dat de toespraak van de minister-president
nog niet vaststaat. 10
Op 14 december jl. heeft de minister van BZK namens het kabinet richting de
Tweede Kamer herhaald dat het kabinet in de Ministerraad van 16 december
voornemens is een definitief besluit te nemen ten aanzien van de adviezen
van de dialooggroep. Dit naar aanleiding van lid-Omtzigt. Ook informeert u de
Kamer in deze brief dat de minister-president op 19 december in het
Nationaal Archief in aanwezigheid van genodigden een toespraak namens de
regering houdt. 11

Onze referentie
4306619

Daarnaast heeft de Tweede Kamer zelf ook op 13 januari jl., 27 juni jl., en op 3
november jl., rondetafelgesprekken met belanghebbenden georganiseerd rondom
het slavernijverleden. Het kabinet heeft kennisgenomen van de position papers
van de deelnemers die voorafgaand aan deze gesprekken zijn verspreid. Ook
heeft een delegatie van Kamerleden naar aanleiding van een reis rondom het
slavernijverleden naar Suriname, Curaçao, en Bonaire, het kabinet bij brief van 18
oktober een reeks adviezen ten aanzien van de kabinetsreactie doen toekomen. 12
Deze zijn door het kabinet meegenomen in de besluitvorming.
Vervolgtraject
Het kabinet heeft bij monde van de minister-president aangegeven dat 19
december een belangrijk moment markeert, maar ook het uitgangspunt is
voor een vervolgtraject richting 1 juli 2023, en daarna, waarin er blijvend
meer aandacht zal zijn voor het slavernijverleden en de doorwerking.
Het kabinet is samen met betrokken partijen reeds de verkenning gestart hoe
dit vervolgtraject verder in te vullen en informeert de Tweede Kamer hierover.
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden

Bijlagen
Volgnummer

10
11
12

Naam

Kamerstukken 36 200 VII-138
Kamerstukken 26200-VII-140.
Kamerstukken 2022D42440

Informatie

Pagina 6 van 7

Kabinet Minister-President
Datum
19 december 2022
Onze referentie
4306619

1

Kabinetsreactie op rapport van
bevindingen adviescollege
dialooggroep slavernijverleden

Pagina 7 van 7