.

—.

.R_;, p

.-

•

.

%F -

—.

..

P

.L

—

provincie

.,

GELDERLAND
Bezoekadres
Gebouw Marktalate
Eusebiusplajn Is
6811 t-tE Arnhem

De MinIster van Binnenlandse Zaken en
Kon inkrijksrelaties (BZK)
De heer dr. R.H.A. Plasterk
Postbus 20011
2500 EA ‘S-GRAVENHAGE

Datum

zaaknummer

14 juni 2016

201 5-005226

Postadres
Postbus 9090
6800 GXAmhem

telefoonnummer (026)35991 II
telefaxnummer (026) 3599480
e-meiiadres post@gelderiand.nl
,nternetsite www.gelder!and.nl

Onderwerp

Provinciale zienswijze op het herindelingsadvies
Rijnwaarden-Zevenaar

Geachte heer Plasterk,
Hierbij zenden wij u onze zienswijze op het herindelingsadvies tot vrijwillige samenvoeging van de
gemeenteraden van Zevenaar en Rijnwaarden. Beide gemeenteraden hebben op 24 mei 2016 bij
gelijkluidende raadsbesluiten het herindelingsadvies vastgesteld om met ingang van 1januari 2018 te
fuseren tot één gemeente. In het herindelingsadvies wordt als naam van de nieuwe gemeente
Zevenaar voorgesteld.
Wij vinden het positief dat beide gemeenten zelf het initiatief hebben genomen om tot een bestuurlijke
fusie te komen. Met deze brief zetten wij onze zienswijze op dit herindelingsadvies uiteen en geven
wij aan hoe we tot ons positieve oordeel zijn gekomen.
1.

Versterking lokaal bestuur

1.1

Context

Gemeenten hebben te maken met grote uitdagingen, zoals de omvangrijke decentralisaties,
de na-ijl effecten van de financiële crisis, bestuurlijk-organisatorische vraagstukken en
bevolkingskrimp.
Naast nieuwe gemeentelijke taken in het sociaal domein spelen er op regionaal niveau verschillende
maatschappelijke opgaven op bijvoorbeeld het gebied van de arbeidsmarkt, woningmarkt en
infrastructuur.
Daarom wordt er nu en in de toekomst een sterk beroep gedaan op de bestuurskracht én op de
samenwerkingskracht van gemeenten. Elke gemeente dient daarvoor voldoende te zijn toegerust.
Om deze redenen en omdat de kwaliteit van het openbaar bestuur ook onze zorg is (zie ook Kompas
2020), zijn wij in 2013 in samenwerking met de VNG afdeling Gelderland het project “Sterk Bestuur in
Gelderland” gestart.
Een adviescommissie onder leiding van Fred de Graaf, voormalig voorzitter Eerste Kamer en oudburgemeester van de gemeente Apeldoorn, deed twee jaar lang onderzoek naar het vermogen van de
inlichtingen bil
e-rnailadres

post@gelderland.nl

BNG Bank Den Haag. rekeningnummer 28.50.10.824
IBAN-nummer NL748NGH0285010824
BIC-code van de BNG: 8NGHNL2G
btw-nummer: NL001825100.803
KvK-nummer: 51468751

GELDERLAND

Gelderse gemeenten en regio's om het groeiende takenpakket adequaat te vervullen. Op 12 mei 2015
presenteerde de adviescommissie De Graaf haar eindrapport "Verbinden, Vernieuwen, Versterken!".
Ook heeft de commissie voor elke regio een regiorapport en voor iedere gemeente een
bestuursscan opgesteld.
De provincie Geldedand heeft de adviezen uit het eindrapport ter harte genomen en werkt via een
programmatische aanpak aan het verbeteren van de bestuurskracht. Hierbij werken we samen met de
gemeenten en de VNG afdeling Gelderland.
De provinciale zorgplicht voor de kwaliteit van het openbaar bestuur raakt steeds meer vervlochten
met inhoudelijke opgaven. De provincie wil bestuurskrachtversterking bevorderen door middel van
faciliteren en stimuleren. We vinden wel dat gemeenten primair verantwoordelijk zijn voor hun eigen
bestuurskracht. We dwingen daarom geen oplossingen (herindelingen, ambtelijke fusies of
intergemeentelijke samenwerkingsverbanden) af. De gemeenten zijn vrij om hun eigen partners te
kiezen. Wel vinden we het belangrijk dat bij samenwerking en fusies geen 'muurbloempjes' ontstaan.
Verschillende gemeenten in Geldedand zoeken naar manieren om hun eigen bestuurskracht te
bestendigen ofte vergroten. Hiervoor worden diverse instrumenten aangewend zoals het intensiveren
of vergroten van de intergemeentelijke samenwerking, het samenvoegen van de ambtelijke
organisaties of bestuurlijk fuseren.
1.2

Korte historieschets

Al sinds 2011 werken de vier Liemerse gemeenten Duiven, Rijnwaarden, Westervoort en Zevenaar
actief samen aan onderzoeken naar samenwerkingsvormen, bestuurskrachtversterking en
gemeentelijke herindeling naar één of twee Liemerse gemeenten. In de regio De Liemers spelen grote
economische, infrastructurele en maatschappelijke opgaven, die een groot beroep doen op de
bestuurskracht van de gemeenten. De gemeenten hebben te maken met een overaanbod aan
uitgeefbare bedrijventerreinen, de doortrekking van de A15, bevolkingskrimp.
Deze onderzoeken leidden echter niet tot een eenduidige visie van de vier gezamenlijke gemeenten
om hun bestuurskracht voor de toekomst gezamenlijk te versterken. Een gezamenlijk besluit hierover
bleef dan ook uit.
Preadvies De Graaf
In 2014 heeft de adviescommissie De Graaf op verzoek van voormelde Liemerse gemeenten een
preadvies opgesteld over de bestuudijke toekomst in de Liemers.
Ook de commissie-De Graaf constateerde grote economische en maatschappelijke vraagstukken in
deze regio. In haar preadvies gaf de adviescommissie aan dat een schaalvergroting tussen de
Liemerse gemeenten noodzakelijk is om in de toekomst voldoende te kunnen bijdragen aan het
realiseren van die lokale en regionale opgaven. Dit advies gold voor alle gemeenten, maar de
commissie constateerde dat in het bijzonder de positie van Rijnwaarden uiterst kwetsbaar aan het
worden was. De toenemende opgaven en de daarmee samenhangende bestuuriijke en ambtelijke
kwetsbaarheid vroegen om een snelle helderheid over de bestuudijke toekomst in de regio.
De adviescommissie adviseerde daarom om de structuurdiscussie over mogelijke samenwerkings-/
herindelingsvarianten af te ronden en achtte het noodzakelijk dat er snel duidelijkheid kwam en
stappen werden gezet, omdat de omvang en complexiteit van de bestuuriijke opgaven dat vereisten.
De commissie constateerde in het preadvies (maart 2014) dat er bij de Liemerse gemeenten brede
steun bestond voor een herindelingsvariant met de vier gemeenten samen.

i

3

i^?ï]FjÊ'%f_s-'CP^^-a_ö^

provincie

GELDERLAND

Gevolgen gemeenteraadsverkiezingen 2014
Als gevolg van de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 veranderde de politieke werkelijkheid in de
Liemers dusdanig dat het politieke draagvlak in met name de gemeenten Duiven en Westervoort voor
de door de commissie geadviseerde herindelingsvariant afbrokkelde.
In een gezamenlijke brief van de vier gemeenten werd geconcludeerd dat het politieke draagvlak voor
de gezamenlijke herindeling ontbrak. De gemeenten gaven aan dat ze het preadvies van de
adviescommissie De Graaf niet zouden aanwenden voor een gezamenlijke besluitvorming over de
toekomst van de bestuudijke structuur in de Liemers.
Hulpvraag Rijnwaarden
Eind 2014 heeft het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Rijnwaarden zich tot
de provincie gericht, waarin het college haar zorgen heeft geuit over de bestuurskracht van de
gemeente. Voor de gemeente zal het steeds zwaarder worden om de dienstvedening aan de burgers
en de bedrijfsvoering op een verantwoorde wijze te laten vedopen. De gemeente vindt zichzelf
bovendien ambtelijk en bestuuriijk te klein om samen te werken. De gemeente acht de competenties
en capaciteit van de ambtelijke organisatie niet toereikend om de eigen belangen in de samenwerking
voldoende te behartigen. Het college van B&W van Rijnwaarden heeft daarbij aangegeven dat
herindeling voor haar het enig denkbare perspectief is. Zij vroeg de provincie om hulp bij het zoeken
naar een oplossing.
Naar aanleiding van dit urgente signaal van Rijnwaarden en vanuit onze verantwoordelijkheid
voor de kwaliteit van het lokaal bestuur heeft gedeputeerde Jan Markink (portefeuillehouder Algemeen
Bestuur) namens ons college individuele gesprekken gevoerd met een aantal colleges van
burgemeester en wethouders van gemeenten in de regio Arnhem waarvan Rijnwaarden deel uitmaakt.
Dit gesprek ging over de bestuurskracht van de gemeente Rijnwaarden, de samenwerking in de regio
en de visie op de toekomst van de eigen gemeente.
Het betreft de colleges van B&W van de gemeenten Arnhem, Doesburg, Duiven, Lingewaard,
Montfedand, Rijnwaarden, Westervoort en Zevenaar.
2.

Provinciale Regierol

2.1

Provinciale regierol

Wij zijn - in lijn met het advies van de commissie De Graaf - van mening dat de maatschappelijke,
economische en infrastructurele opgaven in de regio De Liemers vragen om sterk lokaal bestuur, dat
nu en in de toekomst adequaat kan inspelen op de vraagstukken die voodiggen. Als meest optimale
oplossing zagen wij daarbij de vorming van één Liemerse gemeente.
Na de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 is ons gebleken dat het maatschappelijke en politieke
draagvlak voor deze fusie in met name de gemeenten Duiven en Westervoort ontbrak.
Na de hulpvraag van Rijnwaarden heeft zoals hiervoor gemeld de gedeputeerde Algemeen Bestuur
vanuit zijn regierol een bestuudijke ronde gemaakt langs alle aangrenzende gemeenten, om te bezien
welke oplossing voor Rijnwaarden haalbaar was. Uit de bestuudijke ronde die hij heeft gehouden,
bleek dat de geconsulteerde gemeenten wel bereid waren om Rijnwaarden te helpen bij een tijdelijke
oplossing voor haar problemen maar geen van de gemeenten met uitzondering van de gemeente
Zevenaar bereid was tot een bestuudijke fusie. Een vervolgtraject tussen Rijnwaarden en Zevenaar
voor een bestuudijke fusie bleek het hoogst haalbare perspectief om naar aanleiding van de hulpvraag
van Rijnwaarden tot een duurzame oplossing te komen.

-9 5" ara *^ ^

tr^ -H *^ am jta -v

provincie

-«

GELDERLAND

Naar onze mening versterkt de bestuurlijke fusie van Rijnwaarden en Zevenaar de bestuurskracht van
de beide gemeenten en in de regio zodanig dat de maatschappelijke opgaven adequaat kunnen
worden aangepakt. Uit de verschillende herindelingsscans die de provincie heeft opgesteld, blijkt dat
deze nieuw te vormen gemeente financieel levensvatbaar is.
Conform Wet arhi, artikel 79, lid 2 hebben we regelmatig bestuurlijke ovedeggen gevoerd met de
herindelende gemeenten, om te bevorderen dat er tijdig voorbereidingen voor de herindeling werden
getroffen. Tijdens deze overleggen hebben we met de gemeenten de voortgang van het
herindelingstraject besproken. Ook hebben we in de bestuudijk overleggen afspraken gemaakt over
het aanleveren van het herindelingsadvies (Wet arhi, artikel 5, lid 3) en het preventieve financiële
toezicht (Wet arhi, artikel 21). Daarnaast hebben we als klankbord gediend voor de twee gemeenten.
De bestuudijke overieggen zullen gedurende het herindelingstraject worden voortgezet.
2.2

Facilitering vanuit pro vincie

De provincie ziet de herindeling tussen Rijnwaarden en Zevenaar als een belangrijke en logische stap.
Deze gemeenten hebben wij daarom op verschillende manieren bij het herindelingsproces
gefaciliteerd. De provincie heeft een herindelingsscan en verschillende actualisaties opgesteld. Wij
hebben diverse middelen beschikbaar gesteld ter versterking van de bestuurskracht van de beide
gemeenten en het bevorderen van het proces om tot deze bestuudijke fusie te komen.
De middelen hebben we zodanig ingezet, dat de oplossingen ook bijdragen aan de regionale,
sociaaleconomische ontwikkelopgaven.
De provincie onderstreepte het nut van een onafhankelijk procesadviseur en we hebben daarom aan
de kosten voor inhuur van deze procesadviseur bijgedragen.
3.
3.1

Criteria beleidskader Rijk
Draagvlak

De gemeenteraden van Rijnwaarden en Zevenaar hebben op 24 mei 2016 middels een gelijkluidend
besluit ingestemd met het henndelingsadvies. De gemeenteraad van Rijnwaarden stemde unaniem in
met het herindelingsadvies. In de raad van Zevenaar waren alleen de SP en de VVD tegen. Wij
concluderen hiermee dat het herindelingsvoorstel ruim politiek draagvlak heeft. In de tabel hieronder
geven we de stemverhoudingen weer:
Gemeenfe
Rijnwaarden
Zevenaar
Totaal

Voor
15
19
34

Tegen
0
4
4

De gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar hebben een constructief en transparant proces voor
burgerconsultatie doodopen. De gemeenten organiseerden vier speciale inspraakavonden voor
inwoners en bedrijven om te peilen hoe de bevolking over de voorgenomen herindeling denkt en om
te horen wat de inwoners en bedrijven aan de nieuwe gemeente wilden meegeven. De opkomst bij
alle vier de avonden was hoog. De provincie was ambtelijk bij alle avonden als toehoorder
vertegenwoordigd. De avonden vediepen constructief en over het algemeen was men positief over de
voorgenomen fusie. De provincie constateert dat door de jarenlange regionale discussie over
bestuurskrachtversterking de inwoners van Rijnwaarden en Zevenaar gewend zijn geraakt aan het
idee van een herindeling en het draagvlak voor een bestuudijke fusie zeer wel aanwezig is.

ff- ffra *=.

c t -B

r i i ffrii -ta

--o

provincie

GELDERLAND

Dit blijkt onder meer uit het feit dat de gemeenten achttien zienswijzen hebben binnengekregen,
waarvan slechts twee tegen een herindeling waren. De zestien andere zienswijzen waren positief over
een herindeling en vroegen speciale aandacht voor een bepaald beleidsthema, zoals de
toeristenbelasting of de ozb.
De gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar hebben de omliggende gemeenten de mogelijkheid
geboden een zienswijze in te dienen. Duiven, Montferiand, Westervoort en Rheden hebben
gereageerd en gesteld dat ze geen bezwaren hebben tegen de herindeling. Bij de andere gemeenten
is nog bestuudijk afgetast of er een zienswijze zou worden verzonden. Dit was niet het geval. De fusie
kan daardoor ons inziens op regionaal draagvlak rekenen
3.2

Interne samenhang/dorps- en kernenbeleid

De gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar liggen in de cultureel en historisch homogene streek De
Liemers. Deze regio wordt begrensd door de Duitse grens en de (Oude) Rijn in het zuiden, de NederRijn in het westen, de IJssel in het noorden en de Oude IJssel in het oosten. De streek kent haar
eigen dialect. Daarnaast is de Liemers van oudsher katholiek gebleven, terwijl de Achterhoek
voornamelijk protestant is. De Liemers heeft daardoor meer culturele verwantschap met het eveneens
katholieke Limburg en Brabant.
De gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar vormen een culturele en sociale eenheid, maar in de
gemeenten liggen wel verschillende dorpskernen met ieder een eigen identiteit. Daarnaast ligt in de
gemeente Zevenaar ook de stad Zevenaar, die rond de 25.000 inwoners telt. Deze stad heeft een
voorzieningenfunctie voor de omliggende kernen in de regio. De voorzieningen in de stad Zevenaar
hebben echter last gehad van de financiële en economische crisis.
Zoals is aangegeven in het herindelingsadvies hebben de betrokken gemeentebesturen een duidelijke
gemeenschappelijke visie over de culturele en maatschappelijke samenhang in de nieuw te vormen
gemeente. De te fuseren gemeenten zien het belang in van een goede dorps- en kernenbeleid om
een goede balans tussen stad en ommelanden te waarborgen. Dorpsorganisaties (zoals dorpsraden)
zullen nauw betrokken worden bij het beleid.
3.3

Bestuurskracht

Zoals al eerder gememoreerd hecht de provincie Geldedand veel belang aan bestuurskrachtige
gemeenten, die voldoende zijn toegerust om hun taken waar te maken.
Gemeente Rijnwaarden heeft aangegeven dat de toenemende opgaven haar ambtelijke en
bestuurlijke organisatie kwetsbaar maakt en versterking nodig heeft. Ook de gemeente Zevenaar
geeft aan in de toekomst bestuurskrachtversterking nodig te hebben. De nieuwe gemeente zal
volgens ons voldoende toegerust zijn om hun taken en opgaven adequaat uit te voeren. Wij zien dat
de samenleving razendsnel verandert en dat gemeenten voortdurend op zoek zijn naar een nieuwe
balans tussen overheden, ondernemers, onderwijs en inwoners. Wij constateren dat Rijnwaarden en
Zevenaar met deze fusie goed inspelen op deze veranderende rol. De nieuwe gemeente zal
voldoende slagkracht hebben om met hun partners de maatschappelijke opgaven gezamenlijk op te
pakken.
Wij zijn dan ook verheugd dat na een lange structuurdiscussie in de regio beide gemeenten met deze
herindeling de bereidheid hebben getoond om deze betekenisvolle stap tot een bestuudijke fusie te
zetten.

-5. ^

'VCF.^Si^'.fi.'ar^V.itFS

provincie

GELDERLAND

3.4

Evenv/ichtige regionale verhoudingen

De nieuwe fusiegemeente zal met ongeveer 45.000 inwoners een middelgrote gemeente zijn in de
regio Arnhem, vergelijkbaar met de gemeenten Lingewaard, Overbetuwe en Rheden.
De nieuwe gemeente zal relaties blijven onderhouden met gemeenten in de directe naaste omgeving
in Liemers verband en de regio Arnhem. De omliggende gemeenten oriënteren zich ook op hoe zij
hun samenwerkingsrelaties kunnen intensiveren voor een grotere toekomstbestendigheid.
De nieuwe gemeente zal volgens ons geen nadelige effecten hebben op de evenwichtige regionale
verhoudingen en de regionale samenwerkingsrelaties.
3.5

Duurzaamheid

De urgente situatie in Rijnwaarden vroeg ons inziens om een snelle oplossing, voor de verduurzaming
van de bestuurskracht in de regio. Een fusie tussen Rijnwaarden en Zevenaar bleek uiteindelijk het
hoogst haalbare perspectief. Zoals al eerder gesteld zal de nieuwe gemeente bijna 45.000 inwoners
tellen. Wij achten deze schaal groot genoeg om structureel maatschappelijke opgaven aan te kunnen.
Er zijn meerdere onderzoeken die dit bevestigen. Uit de herindelingsscans die de provincie heeft
uitgevoerd, blijkt dat de nieuwe fusiegemeente financieel weerbaar is. Verder geeft het uitgebreide
onderzoek van BMC naar de twee herindelingsvarianten in de Liemers aan dat een fusie tussen
Rijnwaarden en Zevenaar een haalbare en levensvatbare optie is. Uit dit onderzoek bleek dat de
fusiegemeente over meer uitvoeringskracht zou kunnen beschikken. Een grotere gemeente is in staat
om meer kwaliteit bij het bestuur en het ambtelijk apparaat aan te trekken. De kwetsbaarheden waar
de gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar op dit moment mee te maken hebben, worden door een
fusie verminderd.
Gelet op de urgente hulpvraag vanuit Rijnwaarden woog voor ons het belang voor een snelle
versterking van de bestuurskracht zwaarder. Met deze oplossing is een einde gemaakt aan de
structuurdiscussie in de regio, die - zoals de adviescommissie De Graaf terecht constateerde - een
veriammende werking had op de regio. De discussie kostte namelijk veel tijd, geld en energie.
De omliggende Liemerse gemeenten oriënteren zich op hun toekomst. Dit blijkt onder andere uit het
feit dat gemeente Montfedand aan haar toekomstvisie werkt en dat de gemeenten Westervoort en
Duiven onderzoeken om mogelijk ambtelijk te fuseren. De gemeenten hebben vooralsnog geen
plannen om op korte termijn tot een bestuudijke fusie te komen.
Gelet op deze ontwikkelingen verwachten wij niet dat de nieuw te vormen gemeente Zevenaar binnen
enkele jaren na 1 januari 2018 wederom bij een fusietraject wordt betrokken.
Daarom vinden wij deze fusie een duurzame oplossing voor beide gemeenten.
4.

Conclusie

Als College van Gedeputeerde Staten hebben wij vanuit onze modererende rol zware inzet gepleegd
om tot een haalbare oplossing voor de hulpvraag van de gemeente Rijnwaarden te komen. Wij zijn
dan ook positief over de bestuudijke ontwikkelingen tussen Rijnwaarden en Zevenaar. Rijnwaarden
heeft bestuudijk lef getoond door aan te geven dat de gemeente in de toekomst niet zelfstandig verder
kon en opteerde voor een bestuudijke fusie op korte termijn. Zevenaar heeft bestuudijke en regionale
verantwoordelijkheid getoond door met Rijnwaarden in gesprek te gaan over een mogelijke oplossing.
Beide gemeenten hebben op een voortvarende wijze en na een zorgvuldige interne politieke
afweging, die oplossing gevonden in een bestuudijke fusie per 1 januari 2018. De provincie
Gelderiand ondersteunt deze herindeling van harte.

ises2uis©!jis4

3

provincie

GELDERLAND

We hebben het herindelingsproces langs de huidige toetsingscriteria gelegd en ons een oordeel
gevormd over het doodopen voorbereidingsproces om te komen tot een herindeling tussen de
gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar per 1 januari 2018.
Wij constateren dat de beide betrokken gemeenten een zeer nauwgezet en transparant
voorbereidingstraject hebben doodopen, dat voldoet aan de eisen die de Wet arhi en het Beleidskader
gemeentelijke herindeling aan een bestuuriijke fusie stellen.
Wij verzoeken u daarom op basis van dit herindelingsadvies en onze zienswijze een voorstel te doen
voor een herindelingsregeling en dit voorstel aan de Ministerraad te zenden.
Tot slot verzoeken wij u een spoedige behandeling van het wetsvoorstel te bevorderen opdat een
herindeling van de gemeenten per 1 januari 2018 kan ingaan.
Hoogachtend,
Gedeputeerde Staten van Gelderland

Commissaris
van de Koning

Bijlagen: diversen

secretaris

I

>

J . t» w

A

J

Zevenaar
Rijnwaarden

Herindelingsadvies Rijnwaarden & Zevenaar

Hans Bosch & Sjoerd Dijk
Rijnwaarden & Zevenaar
Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van Rijnwaarden en Zevenaar

1.

INLEIDING

4

1.1.

Aanleiding herindeling

4

1.2.

Doel Henndelingsadvies

4

1.3.

Inhoud (ontwerp)besluit

4

1.4.

Leeswijzer

4

2.
2.1.

HUIDIGE SITUATIE VAN DE GEMEENTEN

6

Beschrijving van de twee gemeenten

6

Karakteristiek Rijnwaarden

6

Karakteristiek gemeente Zevenaar

9

2.2.

De twee gemeenten in regionaal verband

11

3.

WAAROM EEN HERINDEUNG?

12

4.

NAAR EEN NIEUWE GEMEENTE

13

4.1.

Perspectief voor de gemeente

13

Inleiding

13

Stad en ommelanden

13

4.2.

Economie en werkgelegenheid

13

4.3.

Recreatie en toerisme

14

4.4.

Ruimtelijke kwaliteit

14

4.5.

Leefkwaliteit, Welzijn en Zorg

15

4.6.

Dienstverlening

16

4.7.

Naamgeving nieuwe gemeente

16

4.8.

Buitengrenzen

17

5.

TOETSING AAN BELEIDSKADERS
5.1.

18

Rijkskader

18

Draagvlak

18

Interne samenhang/dorps- en kernenbeleid

19

Evenwichtige regionale verhoudingen

20

Bestuurskracht

20

Duurzaamheid

21

5.2.
6.
6.1.

Provinciaal beleid

22

FINANCIEN & PERSONEEL

23

Begrotingsresultaat en meeriarenperspectief

23

Jaarrekeningen

23

Begrotingen

24

6.2.

Algemene uitkering gemeentefonds

25

Fnctiekosten

25

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 1

avï

.'Ift dm .iU

"'

f

6.3.

Afspraken inzake investeringen voor de herindeling

25

6.4.

Financiële positie na herindeling

25

Grondexploitatie

25

Weerstandsvermogen

26

6.5.

Belastingdruk

27

Belastingdruk woningen

27

Belastingdruk bedrijven

27

6.6.
7.

A a

Personele gevolgen van de herindeling

27

VERVOLGPROCES

28

BIJLAGE 1

LOGBOEK

29

BIJLAGE 2

ZIENWIJZENOTA

32

BIJLAGE 3 Kaart van de beoogde gemeentegrens (met huidige binnengrens)

Vastgesteld op 24 mei 2015, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 2

O

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 3

1.

INLEIDING
1.1.

Aanleiding herindeling

Ten oosten van de gemeente Arnhem liggen de gemeenten: Duiven, Rijnwaarden, Westervoort en Zevenaar die
samen de Liemers vormen. De bestuurlijke indeling van de Liemers is al lang onderwerp van discussie. Er heeft
een intensieve verkenning plaatsgevonden naar de mogelijkheden van herindeling in de Liemers. Helaas heeft
dit niet tot resultaat geleid omdat er daarvoor in Duiven en Westervoort geen politiek draagvlak is.
Rijnwaarden en Zevenaar hebben de handen ineen geslagen en startten een traject dat in november 2015
leidde tot een principebesluit in beide gemeenteraden om samen te gaan.
De gemeenten worden geconfronteerd met toenemende maatschappelijke, ruimtelijke en economische
opgaven. De maatschappelijke ontwikkelingen worden gedomineerd door de decentralisaties in het sociale
domein. De ruimtelijk-economische ontwikkelingen spelen zich af op een schaal die de omvang van de twee
gemeenten en zelfs de Liemerse schaal overstijgt. De ambitie leeft om de dienstverlening en de voorzieningen
op een hoog niveau te houden. De uitdagende opgaven het hoofd bieden en de ambities waar maken, staan op
gespannen voet met bezuinigingsdoelstellingen en de forse krimp van de ambtelijke capaciteit van de
afgelopen jaren. Om de ambities te realiseren gaan de gemeenten verder dan alleen het ineenslaan van de
handen; zij kiezen er voor om samen een krachtige gemeente te vormen aan de oostzijde van zowel de Liemers
als de regio Arnhem.

1.2.

Doel Herindelingsadvies

Met het op- en vaststellen van het Herindelingsadvies beogen de gemeenteraden een goede onderlegger vast
te stellen voor besluitvorming over de herindeling van beide gemeenten. Het Herindelingsadvies geeft alle
betrokkenen inzicht in wat de signatuur is van de gemeenten en waarom zij willen herindelen. In het advies valt
te lezen hoe de nieuwe gemeente er uit komt te zien en welke visie zij zal hebben. De herindeling wordt langs
de lat van de beleidskaders gelegd en daarvan wordt verslag gedaan in het Herindelingsadvies. Last but not
least wordt inzicht gegeven in de activiteiten die zijn ontplooid om het draagvlak voor een herindeling te
vergroten.
Het zijn de gemeenteraden die aan Gedeputeerde Staten en de minister een advies uitbrengen en daarmee
een voorstel tot herindeling doen. Dit onomkeerbare besluit zal op 24 mei 2016 worden genomen. Het college
van Gedeputeerde Staten stuurt het advies samen met haar zienswijze naar de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Daarna start het wetgevingstraject dat moet leiden tot een herindelingswet
waardoor op 1 januari 2018 de nieuwe gemeente een feit is.

1.3.

Inhoud (ontwerpjbesluit

De gemeenteraden van Rijnwaarden en Zevenaar besluiten:
1. Het Herindelingsadvies voor de gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar vast te stellen.
2. Het college te verzoeken het Herindelingsadvies te zenden aan het college van Gedeputeerde Staten
van Gelderland met het verzoek dit met een positieve zienswijze door te geleiden naar de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

1.4. Leeswijzer
Voor u ligt het Herindelingsadvies voor de gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar. Na het lezen van het eerst
volgende hoofdstuk heeft de lezer een goed beeld van de twee gemeenten en hun relatie met de regio. Het
derde hoofdstuk neemt de lezer mee in de beweegredenen om voor een herindeling te kiezen. In het vierde
hoofdstuk staat het perspectief voor de nieuw te vormen gemeente beschreven. De toets aan de beleidskaders
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van de provincie Gelderland staat centraal
in hoofdstuk vijf. Hoofdstuk zes beschrijft de financiële gevolgen voor de nieuw te vormen gemeenten en gaat

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 4

kort in op gevolgen voor het personeel. Het laatste hoofdstuk geeft inzicht in de planning van het
vervolgproces.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 5

£i C l ' i "

^

n n

2.

-m -»

HUIDIGE SITUATIE VAN DE GEMEENTEN
2.1.

Beschrijving van de twee gemeenten

Hieronder staat een tabel die u in vogelvlucht een beeld geeft van de twee gemeenten per 1 januari 2015.
Rijnwaarden

Zevenaar

10.911
6

-

32.263
6
26

3310

16.630

83
64,4

274^
225,5

Sociaal
Inwoners
Kernen
Wijken
Economisch
Aantal banen
Gemeentelijke organisatie
Medewerkers
Fte

Bron: provincie Gelderland, Bureau Economisch onderzoek/provinciale werkgelegenheidsenquête.

Karakteristiek

Rijnwaarden

Ligging, omvang en

inwonertal

De gemeente Rijnwaarden is op 1 januari 1985 ontstaan door samenvoeging van de gemeenten Pannerden en
Herwen & Aerdt. De gemeente is gelegen in het oosten van Gelderland nabij Zevenaar en aan de Duitse grens,
direct gelegen aan de Europese hoofdtransportas over water, Bovenrijn en Waal. De N811 is een belangrijke
verkeersader in dit gebied. Met het openbaar vervoer is Rijnwaarden minder goed te bereiken. Het heeft geen
treinstation.
De oppervlakte van de gemeente is 48,14 km2, waarvan land 40,42 en water 7,782 km^.
De gemeente bestaat uit de volgende dorpen: Aerdt, Herwen, Lobith-Tolkamer (dubbel kern), Pannerden, en
Spijk telde per 1 januari 2015 10.911 inwoners, 5.425 mannen en 5.486 vrouwen:
Aerdt:
880
Herwen:
1.000
Lobith-Tolkamer:
5.931
Pannerden;
2.425
Spijk:
865
Het inwoneraantal is al jaren stabiel. Het aantal mannen en vrouwen is ongeveer gelijk. Het percentage
allochtonen is 12%. Dit percentage ligt beneden het landelijke gemiddelde. In de gemeente Rijnwaarden neemt
de vergrijzing langzaam toe.
Rijnwaarden is een kleine agrarische gemeente, waarvan het landschap is gevormd door de meanderende rivier
de Rijn. Die rivier zorgde enerzijds voor de geïsoleerde ligging van de gemeente (het duurde tot de jaren dertig
van de vorige eeuw voordat er een vaste verbinding met Gelderland tot stand kwam, de naam het Gelders
Eiland herinnert aan de tijd daarvoor), anderzijds zorgde de rivier voor veel economische activiteit. Rijke
kleigrond zorgde voor veel agrarische activiteiten, maar ook steenfabrieken en een scheepswerf danken hun
ontstaan aan de rivier. Daarbij komen de vele activiteiten rond de grenspassage in Tolkamer, die voor veel
werkgelegenheid zorgden (douane, marechaussee, expeditie en detailhandel voor de aanmerende schippers).
Veel van die oude glorie is verloren gegaan.
Rijnwaarden is een gemeente met veel ruimte, water en rust. De gemeente ligt centraal in het zogenaamde
Gelderse Poortgebied, een gebied dat als Nationaal Landschap in ontwikkeling is. Het verenigingsleven in
Rijnwaarden bloeit. Het hele jaar door worden er verschillende evenementen georganiseerd. De
natuurliefhebber komt ook goed aan zijn trekken. Via prachtige fietspaden van Tolkamer naar Herwen door de
Ossenwaard en de Geuzenwaard lopen routes langs de Oude Rijn, het vroegere stroombed van de Rijn.

De medewerkers van de Reinigingsdienst De Liemers, die de afvalinzameling van Zevenaar en Montferiand verzorgt, zijn hierin
meegenomen.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 6

É':m

*-1

,

«:'« .« —»

Wandelen is mogelijk over idyllische dijkwegen door een eeuwenoud rivierenlandschap met de stuwwallen van
het Montferiand en rondom Nijmegen als decor.
Tolkamer biedt met een attractief gezicht op de Rijn een schouwspel van op- en afvarende schepen. De Rijn is
hier, voor het splitsingspunt van Nederrijn en Waal, één van de drukst bevaren rivieren van Europa. Een
terrasje op de Europakade is een prima plek om dit schouwspel te bekijken. In Tolkamer ligt ook het
watersportcentrum de Bijland, een waterplas van ruim 250 ha, met vele recreatiemogelijkheden voor
zwemmers, vissers, surfers, zeilers, motorboot(snel)vaarders, maar ook zonaanbidders.
In 2012 zijn er in gemeente Rijnwaarden 4.697 woningen. Daarvan zijn 2.923 koopwoningen (62,2%), 1.732
huurwoningen (36,9%) en 42 woningen situatie onbekend (0,9%). Sindsdien is het aantal woningen nauwelijks
gewijzigd. Bron: CBS.
De dorpen Lobith-Tolkamer en Pannerden beschikken over een supermarkt. In Herwen wordt sinds kort een
supermarkt gerund door vrijwilligers. De dorpen Spijk en Aerdt hebben deze voorziening niet. Verder zijn er in
de gemeente Rijnwaarden weinig winkels en dergelijke.
Werkgelegenheid en arbeidsparticipatie
De Rijnwaardense beroepsbevolking

Beroepsbevol ki ng

bedroeg in 2014: 5.780. Dit cijfer ligt

O n t w W t d k i g b e r o e p s b e v o k i n g 15-74 iaar g e t i m n t e R^nwaanlen 199».20U

fractioneel boven het gemiddelde sinds
2005 (5.778). Van de beroepsbevolking
heeft 50% een middelbare opleiding, 16,7%

6 000

een hoge opleiding en tevens 33,3% een

SSOlP
5000

lage opleiding. In het gebied ArnhemNijmegen is deze verdeling: 40%
middelbaar, 40% hoog en 20% laag.

3 000
2S00

De bruto participatiegraad lag in 2005 op 68

2 000

en steeg tot 70% in 2013. De netto
participatiegraad laat een vergelijkbaar
beeld zien. Dit percentage in 2005 op 64%;
in 2008 kwam dit cijfer op 67%. In 2014
daalde de netto participatiegraad tot 64%
en blijft daarmee onder het gemiddelde

sun a™.exno»«*ona««».P««h*G«i«*d(«^

(66,2%) van deze meetreeks. De bruto participatiegraad geeft aan hoeveel procent van de bevolking van 15 tot
75 jaar werkzaam of werkloos is. De netto participatiegraad drukt uit hoeveel procent van de bevolking van 15
tot 75 jaar betaald werk heeft.
(% , 20141

Bedrijvigheid
De Rijnvaart bracht de dorpen LobithTolkamer in het verleden tot grote
bloei. Mede door de vervaging van de
binnengrenzen in de toenmalige EG
verminderde die economische relatie
met de binnenscheepvaart allengs. In de
laatste jaren is echter weer een
duidelijke toename te constateren. De
directe ligging van de gemeente aan
internationaal vaarwater heeft gezorgd
voor de vestiging van riviergebonden

WO u t

140 i7i

bedrijven op het aan de Rijn gelegen
industrieterrein met loswal. De in ruime
»Dn ADV GO

Ccorcmmrt, Ondanem» . f^imcmm n

Bron: Bureau Economisch Onderzoek, Provincie Gelderland (raming o.b.v. EBB/CBS en CPB/DNB/tJWV-gegevens).

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 7

joo a t

jse

hoeveelheid aanwezige (rivier)klei vormt de vestigingsbasis voor een viertal grote steenfabrieken in
Rijnwaarden. Gezamenlijk nemen de steenfabrieken in Rijnwaarden ruim 30% van de Nederlandse productie
van bakstenen voor hun rekening. In Tolkamer is vanaf de twintiger jaren een scheepswerf gevestigd die zelfs
zeeschepen bouwrt. Bedrijfsterreinen zijn er in Spijk, Lobith-Tolkamer, Herwen en Pannerden. Door
schaalvergroting is het aantal agrarische bedrijven, zoals ook elders in Nederland, fors teruggelopen.
Steenfabricage en scheepsbouw zijn nog belangrijke industrieën, maar door mechanisatie en automatisering is
de werkgelegenheid in die sectoren fors teruggelopen. Door de Europese eenwording zijn de grenzen
afgeschaft en is alle daaraan verbonden werkgelegenheid verloren gegaan.
De gemeente richt zich nu op recreatie en toerisme als versterking van de lokale economie. Plannen voor
natuurontwikkeling in de uiterwaarden kunnen daaraan een belangrijke bijdrage leveren.
Grensoverschrijdende activiteiten
Als grensoverschrijdende activiteit van de gemeente Rijnwaarden kan worden genoemd de deelname aan de
Euregio Rijn-Waal, een samenwerkingsverband met ruim vijftig deelnemende gemeenten en instanties uit de
Nederlands-Duitse grensregio rond de benedenlopen van Rijn, Maas en Waal. Rijnwaarden onderhoudt
daarnaast goede contacten met de Duitse buurgemeente Emmerich am Rhein.
Verenigingsleven
De gemeente Rijnwaarden kent een rijk geschakeerd verenigingsleven op het terrein van sociaal cultureel werk
en sport. Naast verenigingen voor bijna elk denkbare sport zijn er ook traditionele, zoals schutterijen en
carnavalsverenigingen, en verenigingen op het gebied van cultuur, vrije tijd en jeugd- en jongerenwerk.
Het verenigingsleven in Rijnwaarden kenmerkt zich door eigen kracht door de inzet van veel vrijwilligers en
organiserend vermogen, ook in de realisatie en exploitatie van eigen accommodaties.
Dorpsraden
Rijnwaarden kent een gebiedsdekkend stelsel van dorpsraden. Deze dorpsraden zetten zich voorde
leefbaarheid in hun dorpen, zij vormen zo een verlengstuk van de gemeente en hebben een goede antenne
voor wat er leeft in de dorpsgemeenschap.
Medische voorzieningen
De gemeente Rijnwaarden beschikt over drie huisartsenpraktijken, alle drie apotheekhoudend.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 8

M an ^ *-& nra .is «~. at^
-»
.6.3''WiW.dC'5iF.tqS'vf-i%p3.j>-

^
^

Karakteristiek gemeente Zevenaar
Ligging, omvang en

inwonertal

De gemeente Zevenaar ligt in het hart van de Liemers, een laag gelegen gebied binnen het rivierlandschap van
Rijn en IJssel. Deze situering heeft in de loop der eeuwen een stempel gedrukt op de ontwikkeling van de
streek. Net als veel andere gebieden langs de grote rivieren vestigden men zich op de zandruggen naast de
rivieren. Daar ontstonden meerdere kerkdorpen.
In 1487 kreeg Zevenaar stadsrechten. Pas in 1811 werd Angerio een zelfstandige gemeente. Vanaf midden 19'*"
eeuw wordt de Liemers beter bereikbaar door de aanleg van spoorverbindingen, A12 en verharding van de
wegen. Door de groei van de stad Arnhem zijn de nabijgelegen kernen Westervoort, Duiven, Zevenaar en
Didam sterk gegroeid. In de zone tussen de snelweg en de spoorlijn waar de kernen gelegen zijn is een stedelijk
gebied ontstaan. Zevenaar maakt na de Tweede Wereldoorlog een groeispurt door met de bouw van
grootschalige uitbreidingswijken. In 2005 vindt er gemeentelijke herindeling plaats met de voormalige
gemeente Angerio.
De historisch gegroeide diversiteit in landschap en kernen maakt van de gemeente een verrassend veelzijdige
omgeving om te wonen, werken en recreëren. De sterke sociale samenhang en de gemoedelijke mentaliteit
geven de gemeente karakter.
Zevenaar is een gemeente gericht op kwalitatieve groei en heeft de ambitie zich op duurzame wijze verder te
ontwikkelen op het gebied van woningbouw, economie, recreatie, landschappelijke waarde en mobiliteit.
De gemeente Zevenaar heeft een uitstekend en gevarieerd voorzieningenaanbod, in het bijzonder in de stad,
en neemt daardoor in de regio een belangrijke positie in. De stad is uitstekend bereikbaar door haar ligging aan
(inter-)nationale en regionale infrastructuur.
Zevenaar heeft een veelzijdig gezicht: stedelijke voorzieningen, een prachtig landelijk gebied,
recreatiemogelijkheden en een centrale ligging in de Liemers. De gemeente heeft een sterk stedelijk karakter
met de daarbij behorende (woon)voorzieningen en bedrijvigheid. Zevenaar is onderdeel van de belangrijke
verbinding tussen de mainports Rotterdam en Schiphol en het Ruhrgebied. De unieke ligging aan de Duitse
grens en aan belangrijke vervoersaders (A12, toekomstige A15 en het spoorbiedt vele mogelijkheden. De
gunstige internationale ligging en de uitdaging op recreatief en economisch gebied heeft veel potentie in zich.
In combinatie met de deelname in de opvolger van de Stadsregio Arnhem-Nijmegen en de belangrijke rol van
Zevenaar als sub-regionale kern, leidt dit tot een dynamisch geheel. De voorzieningen in de stadskern op het
gebied van wonen, werken, winkelen, cultuur en recreëren passen bij de regionale centrumfunctie die
Zevenaar heeft.
Op 01-01-2015 had de gemeente Zevenaar 32.263 inwoners. Verspreid over de verschillende kernen:
Angerio:

1.315

Babberich:

1.849

Giesbeek:

2.821

Lathum:
En de stad Zevenaar (inclusief Oud-Zevenaar)

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

1.418
24.860

Pagina 9

_» V

u

' 'ftft:-fe -m

«

*:» .»

—» tr

Werkgelegenheid en arbeidsparticipatie^
De Zevenaarse beroepsbevolking

Beroepsbevolking

bedroeg in 2014: 16.630. Dit cijfer ligt
fractioneel boven het gemiddelde sinds

O M w i k k f t l i n g b*r<M|>sb«i>alking 1»-74iaar | | * f n * « n t e Z a v a n a j r 1M8-2014

2005 (16.627). Van de
beroepsbevolking heeft 50% een

14 OOO
<7 00O

middelbare opleiding, 25% een hoge
opleiding en tevens 25% een lage

'3 J
•2 3

opleiding. In het gebied ArnhemNijmegen is deze verdeling: 40%

I

I WO

middelbaar, 40% hoog en 20% laag.
De bruto participatiegraad lag in 2005
op 67% en steeg tot 69% in 2013. Het
percentage lag in 2005 op 63%; in 2008

!!ig§l§SilSSI&fiis

kwam dit cijfer op 67%. In 2014 daalde
de netto participatiegraad tot 63% en
blijft daarmee onder het gemiddelde
(65,5%) van deze meetreeks. De bruto

—UÊtmm w^om
»=" 8u™»Eoa™»«c*0hdra*pw«nMG.»<«rt.™(ff»»v»»' aaces-> cynewawv i^^i,»

participatiegraad geeft aan hoeveel procent van de bevolking van 15 tot 75 jaar werkzaam of werkloos is. De
netto participatiegraad drukt uit hoeveel procent van de bevolking van 15 tot 75 jaar betaald werk heeft.
Bedrijvigheid
(K. 2014)

relatief veel werkgelegenheid in
de industrie, zakelijke dienstverlening
en detailhandel. Binnen de
topsectoren springen het Health
cluster, de Maakindustrie en
Transport en Logistiek er uit. In 2014
is de werkgelegenheid met 0,3%
gestegen ten opzichte van het jaar
daarvoor tot 14.780 banen, in
afwijking van het regionale beeld.
Het winkelaanbod is sterk geclusterd
in de stad Zevenaar. Dit geeft het
a K n R X n winkelgebied van de stad Zevenaar
ook een regionale functie. In het

1 I^'SC 31

centrum van Zevenaar zijn ruim 180

&m Piui GO OiMmmi Econemwoft OnOanoak I AOMHMto I

winkels aanwezig met een totaal

winkelvloer verkoopoppervlakte (wvo) van ca. 66.000 m2. In de andere kernen van de gemeente zijn ongeveer
15 winkels gevestigd met een omvang van ca. 3.500 m2 wvo. Deze winkels zijn vooral lokaal verzorgend.
Er is 272,7 ha (bruto oppervlak) bedrijfsterrein. Er is nog 51,9 ha uit te geven, waarvan 27, ha op dit moment
uitgeefbaar is. Hierbij richt de gemeente zich vooral op regionale bedrijven in de sectoren logistiek & transport
en de maakindustrie.

Bron: Bureau Economisch Onderzoek, Provincie Gelderland (raming o.b.v. EBB/CBS en CPB/DNB/UWA/ gegevens).

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 10

ft--

tf'ft

^

.

\J -V V J . f KJ

Verenigingsleven
Aparte vermelding verdient het verenigingsleven in de gemeente Zevenaar. Zevenaar heeft een rijk en actief
verenigingsleven. Erzijn meerdere schutterijverenigingen in de gemeente. Het aanbod aan sportverenigingen
is zeer divers. Er zijn meerdere cultuurhistorische clubs in Zevenaar. Karakteristiek voor het verenigingsleven en
een aantal maatschappelijke organisaties zoals dorps- en wijkraden is dat zij kunnen rekenen op de inzet van
een groot aantal vrijwilligen.
Medische voorzieningen
Er is een ruim aanbod van eerstelijnszorg in de gemeente. In Zevenaar zijn vier huisartspraktijken gevestigd.
Daarnaast is in het dorpen Giesbeek ook huisartsenpraktijken gevestigd. In Zevenaar is een onderdeel van
Rijnstate gevestigd als basisziekenhuis met brede poliklinische functie voor de regio van de Liemers.

2.2.

De twee gemeenten in regionaal verband

Rijnwaarden en Zevenaar zijn gelegen in de stadsregio Arnhem Nijmegen. Zij nemen beiden deel aan het recent
nieuw vormgegeven samenwerkingsverband in deze regio.
Ook voor andere samenwerkingsverbanden op deze
regionale schaal hebben de beide gemeenten
dezelfde keuzes gemaakt. Beiden nemen deel aan
de Veiligheids- en Gezondheidsregio GelderlandMidden, de sociale werkvoorziening Presikhaaf
bedrijven, de Gemeenschappelijke Regeling
Onderwijszaken (GRO) in regio Arnhem en de
Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA).
Op de subregionale schaal van de Liemers zijn beide
gemeenten aangesloten bij het Streekarchivariaat
de Liemers en Doesburg en vormen zij samen met
de gemeenten Duiven en Westervoort de
Samenwerking De Liemers, een
samenwerkingsverband voor de sociale dienst, de iet dienst en de inkoop. Zevenaar is daarnaast met Duiven en
Montferiand een Gemeenschappelijke regeling Voortgezet Onderwijs in de Liemers aangegaan. Rijnwaarden
neemt daaraan niet deel, omdat die gemeente geen voortgezet onderwijs kent. Waar de gemeenten zich wel
onderscheiden is de afvalinzameling. Zevenaar is daarvoor een samenwerkingsverband aangegaan met
Montferiand genaamd Reinigingsdienst de Uemers. Rijnwaarden heeft de afvalinzameling uitbesteed.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 11

3.

WAAROM EEN HERINDELING?

De gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar hebben een aantal argumenten om, na een periode van
samenwerking en verkenning van de realisatie van één Liemerse gemeente, door te ontwikkelen naar één
heringedeelde gemeenten. De argumenten geven we hieronder weer:
1. We krijgen als gemeente steeds meer taken toebedeeld. Aan de te leveren producten en diensten
worden steeds hogere eisen gesteld. Zeker voor de gemeente Rijnwaarden, maar eigenlijk ook voor
een deel voor de gemeente Zevenaar, geldt dat dit alleen steeds moeilijker te realiseren is binnen de
huidige financiële kaders. De gemeente Rijnwaarden voorziet voor de langere termijn dat de opgaven
te zwaar worden en de gemeente in de huidige schaalgrootte niet toekomstbestendig is. Er ontstaat
een grotere, robuustere ambtelijke organisatie, die meer aan kan. Het aantal eenmansposten daalt na
fusie en de vervangbaarheid neemt toe. Dus neemt de kwetsbaarheid van de organisatie af.
2.

In oktober 2014 heeft Rijnwaarden in een brief aan de Commissaris van de Koning het volgende
geschreven: 'Wij zijn te klein om samen te werken. Daarom is herindeling ons enig denkbare
perspectief.' Waarbij Rijnwaarden er op doelde dat samenwerking tussen gemeente ook vraagt om
extra hulpstructuren en extra ambtelijke capaciteit om dit op een kwalitatieve wijze te begeleiden.

3.

Niet herindelen betekent dat er nog intensiever samengewerkt moet worden. Dat is een duurdere
oplossing en gaat ten koste van de bestuurlijke en democratische legitimiteit.

4.

De gemeenten passen goed bij elkaar: We hebben grotendeels te maken met dezelfde sociaalcultureel, fysieke en economische opgaven, belangen en ambities.

5.

We hebben de ambitie om de dienstverlening en de voorzieningen op een hoog niveau te houden. De
afgelopen jaren hebben we te maken gehad met bezuinigingen en daarmee inkrimping van de
ambtelijke organisaties. Met de samenvoeging zijn we, door het op termijn te bereiken
efficiencyvoordeel, beter in staat onze ambitie te realiseren.

6.

We constateren dat er politiek-bestuurlijk, regionaal, lokaal en maatschappelijk draagvlak is voor het
samengaan van de gemeenten (zie ook hoofdstuk 5, toetsing aan beleidskaders).

7.

We onderschrijven de aanbevelingen die de adviescommissie De Graaf heeft gedaan aan gemeenten
en de provincie voor het bevorderen van een sterk en toekomstig bestuur in Gelderland. De voorkeur
van de commissie van één Liemerse gemeente is politiek gezien niet haalbaar. Een fusie van
Rijnwaarden en Zevenaar is wel haalbaar en wenselijk, en daarmee ook logisch en met voortzetting
van het actief partnerschap van de provincie kan de nieuwe gemeente zich tot een robuuste en
toekomstbestendige gemeente ontwikkelen.

8.

We verwachten dat niet alleen het rijk maar ook de provincie tot een andere taakverdeling met
gemeente wil komen. De nieuwe schaalgrootte van de nieuwe gemeente biedt betere mogelijkheden
om dit op ons te nemen.

Samenvattend, zijn wij er van overtuigd dat er voldoende redenen zijn voor deze schaalvergroting in de vorm
van deze herindeling. In deze opvatting zien we ons ook gesteund door het rijksbeleid en de koers van vele
gemeenten in den lande. Deze is er één van opschaling, maar wel van 'onderaf'.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

„
Pagina 12

4.

NAAR EEN NIEUWE GEMEENTE
4.1. Perspectief voor de gemeente

Inleiding
Het samengaan van de gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar is een natuurlijk moment om een visie op de
toekomst voor de nieuwe gemeente te formuleren. De toekomstvisie laat zien wat belangrijk is en waar de
gemeente voor staat. Dit kompas geeft koers aan de ontwikkelrichting van de gemeente in het komende
decennium. Er is een eerste inventarisatie van de gedachten voor de toekomst uitgevoerd. Dit perspectief kan
het startpunt voor de verdere uitwerking van de toekomstvisie zijn. Het is aan de raad van de nieuwe
gemeente om hieraan verdere invulling te geven.
Stad en ommelanden
Wij zien dat het concept van stad en ommelanden zich als een van de kernkwaliteiten van de nieuwe gemeente
kan ontwikkelen. Daarin staat de sterke stad Zevenaar centraal met daaromheen een gevarieerd ommeland
van landelijke gebied met krachtige kernen. Stad en ommeland staan in een goed evenwicht tot elkaar.
De stad moet zich verder door ontwikkelen tot een veelzijdig centrum met een uitgebreid pakket aan
voorzieningen (denk aan station, gemeentehuis, winkelgebied, culturele voorzieningen,
onderwijsvoorzieningen enz.), waarop niet alleen de overige kernen van de gemeente zijn aangewezen, maar
dat ook buiten de gemeentegrenzen een sterke regiofunctie heeft.
Het ommeland ontwikkelt zich tot een gebied van regionale en landelijke betekenis als het gaat om recreatie
en toerisme. In dit gebied bevinden zich een tiental krachtige kernen. Gemeente en de inwoners ervan voelen
zich verantwoordelijk voor de leefbaarheid van die kernen en proberen samen een bij de schaal van die kern
passend voorzieningenniveau in stand te houden.

4.2. Economie en werkgelegenheid
De nieuwe gemeente werkt aan een gezonde economische structuur, met voldoende werkgelegenheid op alle
opleidingsniveaus. Versterking van het ondernemerschap en stimuleren van start-ups en innovatie, met name
binnen het MKB, is een gezamenlijke rol van bedrijven en gemeente. De gemeente neemt hierin een
faciliterende rol. Er is ruimte voor groei vanuit de behoefte en ontwikkeling van ondernemers. Bij een gezonde
economische structuur hoort ook de samenwerking met omliggende gemeenten. De landsgrens is daarbij geen
beperking. Met de Duitse buurgemeenten willen wij de samenwerking dan ook intensiveren.
Ruimte voor ontwikkeling
Centraal staat het creëren van een goed vestigingsklimaat door het bieden van ruimte voor bedrijven. Dit
bereiken we door uitgifte van nieuw kavels op 7Poort en het revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen.
De algemene lijn is grote bedrijventerreinen langs de snelwegen en de rivier; de lokale bedrijventerreinen bij
een aantal dorpskernen.
Bereikbaarheid
Een gezonde economische structuur kan alleen met een optimale bereikbaarheid. De nieuwe ontsluiting van
de gemeente op het rijkswegennet, de A12 en A15 en de aanpassing van het onderliggende wegennet hierop,
waaronder het doortrekken van het Witte Kruis, zijn van cruciaal belang. Optimale bereikbaarheid is van belang
voor de transportsector en het versterkt het logistieke profiel van de gemeente. Ook de bereikbaarheid over
water (laad- en losplaats, aanlegsteiger passagiersschepen) is van cruciaal belang. Naast fysieke bereikbaarheid
is ook digitale bereikbaarheid een belangrijk thema. Voor iedereen in de gemeente, ook in de kleine kernen en
het buitengebied.
Detailhandel
Het centrum van Zevenaar voorziet in de behoefte als regionaal winkelcentrum. Op de Spoorallee, langs de
A12, wordt een outletcentrum met bovenregionale uitstraling gerealiseerd. In andere kernen blijft de
bestaande detailhandel voor de dagelijkse boodschappen voor zover mogelijk behouden.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 13

.«

ft-'

•":»

*rft

rf.^

-»

Croe/sectorer?
De focus van de nieuwe gemeente ligt op de sectoren Maakindustrie, Logistiek & Transport, de ontwikkeling
van riviergebonden bedrijvigheid en Vrijetijdseconomie. Binnen deze sectoren liggen de meeste kansen voor
een groei van de lokale en regionale economie. Deze sectoren passen het beste bij het DNA en de positie van
de gemeente in de regio.

4.3. Recreatie en toerisme
De gemeente zet in op een stijging van het aantal bezoekers en verblijfsduur in de gemeente. Dit draagt bij aan
het versterken van het profiel van de nieuwe gemeente op het vlak van vrijetijdseconomie. Rijnwaarden en
Zevenaar versterken elkaar door enerzijds een aanvulling van aanbod en anderzijds een overlap van de
watersportvoorzieningen en een aaneensluitend netwerk van recreatieve routes waardoor een synergie-effect
zal optreden. Niet alleen de toeristen profiteren hiervan, ook de inwoners zelf profiteren van de uitbreiding van
recreatieve voorzieningen.
Passend en evenwichtig

voorzieningenniveau

De gemeente investeert in een ruim toeristisch-recreatief voorzieningenniveau met een goed evenwicht en een
koppeling tussen stad en ommeland. Verspreid in het buitengebied en de kleine kernen is ruimte voor veel
kleinschalige voorzieningen en rondom Zevenaar zijn voorzieningen met een meer regionaal karakter
gecentreerd. Voor de ontwikkeling van de voorzieningenstructuur zijn voldoende overnachtingsmogelijkheden
met een grote diversiteit en de aanleg van meer wandel-, fiets- en ruiterpaden in het buitengebied
speerpunten. Meer aanbod rondom het Pieterpad, ontwikkeling van een wandelknooppuntennetwerk en meer
klompenpaden zijn hier voorbeelden van.
Focus op 'onze'

kernkwaliteiten

Ontwikkeling van toeristisch-recreatief aanbod vindt plaats binnen de kernkwaliteiten die aansluiten op het
DNA van de nieuwe gemeente: water, natuur en cultuurhistorie. Binnen het thema water kunnen de volgende
elementen verbonden worden: waterrecreatie (rondom de Bijland en het Rhederiaag), plassen, de Europakade
en de rivier. Dit sluit prachtig aan op de kernkwaliteit natuur: Rijnstrangen, uiterwaarden, dijklandschap en
natuurbeleving. In het thema cultuurhistorie kent "het leven in een (lands)grensgebied" volop mogelijkheden.
Voorzieningen rondom de Limes (grens van voormalig Romeinse Rijk) en de verdediging uit de 80 jarige oorlog
zijn hier een voorbeeld van.
Promotie en

samenwerking

Door de samenwerking te intensiveren met ondernemers, omliggende gemeenten en diverse organisaties kan
meer kwaliteit en een grotere bekendheid van de voorzieningen bereikt worden, ook bij de Duitse bezoeker.
Een informatiecentrum is hierbij van grote waarde. In de relatie met ondernemers zet de gemeente in op
faciliteren, verbinden (bijvoorbeeld met de thema's zorg en welzijn) en 'ruimte bieden'. Samenwerking ook op
het slim verkrijgen van middelen die noodzakelijk zijn om het toeristisch profiel te borgen in beleid, acties en
kwaliteit.

4.4. Ruimtelijke kwaliteit
De ruimtelijke uitdaging zit vooral in het zoeken naar een evenwicht tussen de verschillende functies die we
graag in de gemeente (ontwikkeld) zien. Er worden per gebied specifieke keuzes gemaakt maar er moet
uiteindelijk een juiste balans zijn tussen de verschillende functies. Er zijn twee vormen van evenwicht
essentieel. Ten eerste, het vergroten van de bereikbaarheid en het behouden van het open en groene karakter.
Ten tweede, de balans tussen de stad Zevenaar met een goed en compleet (bovenlokaal en regionaal)
voorzieningenaanbod en daaromheen leefbare kernen, die met het voorzieningen aanbod aansluiten op de
stad Zevenaar. Zevenaar is vanuit alle kleine kernen goed bereikbaar. Een goede bereikbaarheid van de dorpen
en de stad Zevenaar is een cruciale randvoorwaarde voor het welslagen van de ontwikkeling van de visie 'Stad
en ommelanden'.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 14

J-:9

' V 0 . 4 C ' V J . C 7 V % f J L < 7 ' V

Sluitende infrastructuur
De gemeente is goed bereikbaar vanuit het westen (Arnhem en met de A15 ook Nijmegen) en het oosten
(Duitsland). Dit betekent een goede ontsluiting op het Rijkswegennet (A12/A15) en op het spoor. De
bereikbaarheid tussen de kernen wordt geoptimaliseerd door aanleg van fietspaden, goede openbaar
vervoerverbindingen, buurtbusvoorziening, etc. De mogelijkheden voor de bereikbaarheid via het water
worden waar mogelijk ingezet.
Groen en open
De ruimtelijke kwaliteit wordt gekenmerkt door een uitnodigend buitengebied met openheid van het
rivierenlandschap en daarnaast ook de aanwezigheid van groen in de kernen dat er toe doet. Inbreiden heeft
de voorkeur boven uitbreiden. Er wordt ingezet op het behoud van de openheid van het landschap,
natuurwaarden (met name de Rijnstrangen) en cultuurhistorische waarden. Natuurwaarden liggen in de
uiterwaarden van Rijn en IJssel en in het Rijnstrangengebied. Een combinatie van natuurwaarden,
landschappelijke en cultuurhistorische waarden is zichtbaar in de Rijnstrangen.
Differentiëren in voorzieningen tussen de kernen
In de visie op de nieuwe gemeente, die wij samenvatten met de term 'Stad en ommelanden', voorzien wij een
centralisatie van bepaalde voorzieningen in de stad Zevenaar. In de dorpen willen wij zoveel mogelijk
voorzieningen die bijdragen aan de leefbaarheid in stand houden. Het in stand houden van voorzieningen is
een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en de gemeenschap. De keuze welke voorzieningen
waar in stand worden gelaten is in overwegende mate aan de gemeenteraad van de nieuw te vormen
gemeente. Voorwaarde voor het slagen van deze visie is het optimaliseren van de (digitale) bereikbaarheid.
Wonen
Belangrijk is dat inwoners van jong tot oud goed kunnen wonen in de gemeente. Ontwikkeling van een
levensloopbestendig woonbeleid, met hierin nadrukkelijk aandacht voor de betaalbare huisvesting van starters
en ouderen is een opgave. De afstemming tussen de type kernen en het woonaanbod staat centraal.
Duurzaamheid
Een belangrijk element voor de ruimtelijke kwaliteit is duurzaamheid. De gemeente zet in op duurzame
toepassingen, in al haar mogelijkheden (inclusief groene energie). Voor de eigen organisatie speelt in ieder
geval de toepassing in het eigen beheer en onderhoud. In de gemeente is overigens 'de basis op orde'; wegen,
veriichting, riolering, etc. zijn kwalitatief goed.

4.5. Leefkwaliteit, Welzijn en Zorg
Het samengaan van Rijnwaarden en Zevenaar biedt mogelijkheden tot het versterken van de leefkwaliteit door
behoud en betere spreiding van voorzieningen over de stad en de kernen. De basisvoorzieningen zijn veelal
multifunctioneel gehuisvest in één gebouw, met activiteiten gericht op basisonderwijs, ontmoeting, sociale
activering, cultuur, volwasseneneducatie, sport en beweging.
Een ambitie is de doorontwikkeling van het zelfsturend en zelf organiserend vermogen van de inwoners. Wijken dorpsraden hebben daarbij een actieve rol. De gemeentelijke organisatie wordt hierop aangesloten. Een
(dorps)kernenbeleid draagt bij aan het in standhouden van voorzieningen en de vergroten van de sociale
cohesie in de kernen.
'Eigen kracht'en 'Samen Kracht'
In de nieuwe gemeente zijn de 'eigen kracht' en de 'samen kracht' van de inwoners leidende principes. De
ambitie is een dynamische en zelfredzame samenleving. Vanuit de beide krachten worden sociale structuren,
het verenigingsleven en burgerinitiatieven gestimuleerd en gefaciliteerd. De gemeente biedt een vangnet voor
de kwetsbaren in de samenleving. Beleidsuitgangspunten worden daar waar nodig aangepast om een gezond
verenigingsleven te waarborgen. Er is aandacht voor de menselijke maat.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 15

Behoud van regionale functie
Op cultureel vlak heeft de gemeente een regionaal voorzieningenniveau. Het Cultuurbedrijf i.o. met theater,
muziekschool, bibliotheekfunctie, cultuurhistorisch museum en Volksuniversiteit bedient de inwoners van de
gehele Liemers. Ook Montferiand neemt producten van het Cultuurbedrijf af.
Op het gebied van zorg kent de nieuwe gemeente een basis voorzieningenniveau in zowel stad als dorpen. Het
ziekenhuis heeft als dependance van Rijnstate Arnhem op specifieke onderdelen een regionale functie.
Zorg en welzijn dichtbij inwoner
Zorg- en welzijnsvoorzieningen zijn aanwezig, zo dicht mogelijk bij de inwoner (bereikbaar en toegankelijk). In
de nieuwe gemeente wordt gedacht aan een centralisatie van voorzieningen (in de stad), met ontmoetings/participatie-/steunpunten in dorpen en wijken. Er worden meer algemene voorzieningen ontwikkeld,
waardoor minder beroep wordt gedaan op individuele (zorg)voorzieningen. De integrale toegang tot het
sociaal domein wordt verder vorm gegeven.
Dekkend onderwijs
Goed onderwijs zoekt voortdurend naar nieuwe verbindingen, in zowel de lokale gemeenschap als in het
bedrijfsleven en schept de condities voor maximale ontplooiing, talentontwikkeling en welbevinden van alle
kinderen. Wij hebben de ambitie om gedifferentieerde onderwijsvoorzieningen voor een volledige brede
doorgaande lijn 'in huis' te hebben.

4.6. Dienstverlening
De nieuwe gemeente is een dienstverlenende organisatie die van haar inwoners, bedrijven en bezoekers een
goede waardering krijgt voor klantgerichtheid.
Goed gastheerschap
De gemeente wil een goede, betrouwbare en betrokken dienstveriener zijn. In de dienstverlening staat
gastvrijheid met net dat beetje extra centraal (goed gastheerschap). De dienstverlening aan inwoners,
bedrijven en instellingen vindt digitaal plaats waar het kan en in persoon waar het moet. Digitale
dienstverlening brengt de gemeente dichtbij de inwoner, bedrijven en organisaties. Het klantcontactcentrum is
gevestigd in het gemeentehuis in Zevenaar. Er wordt geen servicepunt ingericht in een andere kern.
Rol van gemeente
Als gemeente zoeken we partners om nieuwe en creatieve antwoorden te geven op maatschappelijke
vraagstukken. Daarbij treden we vooral verbindend op en niet als trekker. De gemeente ondersteunt het
proces en laat de uitvoering waar mogelijk en wenselijk over aan maatschappelijke instanties, verenigingen,
(georganiseerde) burgers en private partijen.

4.7. Naamgeving nieuwe gemeente
In het herindelingsontwerp schreven we dat de fusie van Rijnwaarden en Zevenaar leidt tot een krachtige
gemeente en voor de naamgeving daarvan ook een sterke herkenbare (merk)naam in aanmerking komt.
Daarbij denken we aan een praktische naam, die iedereen al kent. Een herkenbare naam, die makkelijk te
onthouden is en meteen schetst waar de nieuwe gemeente ligt. Bij voorkeur putten we daarvoor uit de namen
van de bij de herindeling betrokken gemeenten, omdat deze immers al naamsbekendheid hebben.
De naam Rijnwaarden bestaat pas sinds 1985 toen de naam werd gegeven aan de samengevoegde gemeenten
Herwen & Aerdt en Pannerden . De naamgeving Rijnwaarden heeft niet geleid tot grote naamsbekendheid in
Nederland. Buiten de directe regio omgeving weet vrijwel niemand aan te geven waar de gemeente ligt.
Voor Zevenaar is dat anders. Deze gemeentenaam is al sinds de ontstaan van de Nederlandse gemeenten na de
Napoleontische tijd in 1815 in gebruik. De naam is genoemd naar de stad Zevenaar, die haar oorsprong al in de
Middeleeuwen heeft en in 1487 stadsrechten kreeg. In den lande is Zevenaar algemeen bekend, onder meer
als grensgemeente door ligging aan de Nederlands Duitse grens.
Bij de gemeentelijke herindeling van Zevenaar en Angerio in 2005 is ervoor gekozen de naam Zevenaar als
gemeentenaam te handhaven en ook aan de nieuwe gemeente te geven.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 16

4

4:»

4:4 .

:J V O

V,

Dit alles overwegende kiezen wij ervoor de fusiegemeente Rijnwaarden - Zevenaar de naam Zevenaar te
geven.

4.8. Buitengrenzen
Gelegen aan de grens met Duitsland, daar waar de Rijn het
land binnen stroomt, liggen de gemeenten Rijnwaarden en
Zevenaar. Van de meest zuidelijke tot de meest noordelijk
gelegen delen verbinden zij de Rijn en de IJssel, en
omvatten daarmee drie belangrijke vervoersaders van
Nederland: de A12, de Betuweroute en de Rijn; en op
termijn ook de A15. Samen vormen zij de oostzijde van de
Liemers en van de regio Arnhem.
De grenzen van de nieuwe gemeente vallen samen met de
grenzen van de huidige beide gemeenten. Er is geen
sprake van een grenscorrectie. Het grondgebied van de
nieuwe gemeente is in de figuur hiernaast weergegeven
(in de bijlage is een groter exemplaar opgenomen).

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 17

.

ÏT.

! :

* 4 » -»

5.

t-M n

-m

KM -M

TOETSING AAN BELEIDSKADERS
5.1. Rijks kader

Draagvlak
Lokaal bestuurlijk draagvlak
ln paragraaf 1.1 van dit Herindelingsadvies beschreven wij dat de Liemerse gemeenten intensief samenwerken.
In de afgelopen jaren hebben de vier gemeenten (Duiven, Rijnwaarden, Westervoort en Zevenaar) samen
onderzoek gedaan naar mogelijke herindelingsvarianten. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 bleek dat
in Duiven en Westervoort geen politiek draagvlak was voor enige vorm van herindeling. In de gemeenten
Zevenaar en Rijnwaarden was dit draagvlak er wel. In november 2015 resulteerde dit in een principebesluit.
Daarmee is de eerste formele stap gezet naar de vorming van een krachtige gemeente in de Liemers per 1
januari 2018.
Lokaal maatschappelijk draagvlak
Om het maatschappelijke draagvlak te toetsen hebben de gemeenten twee sporen doorlopen, te weten een
wettelijk traject van inspraak en zienswijzen en een communicatie traject. Voor het communicatietraject is een
communicatieplan opgesteld. De gemeenten hebben de volgende activiteiten ontplooid:
•
Er is een herindelingswebsite toegevoegd aan de gemeentelijke websites. Daar zijn alle relevante
documenten en een Q&A gepubliceerd.
•
Er is een facebookpagina aangemaakt.
•
Er zijn regelmatig tweets verstuurd via Twitter.
•
Er is een film gemaakt van straatinterviews met inwoners en gepubliceerd op YouTube.
•

Er zijn regelmatig persberichten verstuurd.

•

Op gezette tijden zijn herindelingsspecials in de huis-aan-huisbladen geplaatst.

•
Er zijn vier gespreksavonden met verschillende thema's gehouden.
Van alle communicatieactiviteiten hebben wij een logboek bijgehouden dat is bijgevoegd als bijlage bij dit
advies.
Gespreksavonden
De gemeenten organiseerden vier gespreksavonden. Doel van deze avonden was tweeledig: informeren en in
gesprek gaan met de inwoners. Aan de hand van stellingen is er gesproken over de gevolgen van de herindeling
voor: de dienstverlening, economie, toerisme, openbare ruimte, verkeer, zorg en welzijn, onderwijs, sport en
cultuur. Circa 300 inwoners hebben de gespreksavonden bezocht. De bezoekers van de gespreksavonden
waren positief over de voorgenomen fusie. De aanwezigen bleken op de avonden zeer betrokken bij de nieuwe
gemeente. Dat bleek uit de onderwerpen die zij inbrachten en de wijze waarop zij daarover met elkaar en de
gemeente bestuurders in discussie gingen. Daarbij bleek de discussie niet te gaan over of er een herindeling
zou moeten komen maar meer over waar nieuwe gemeente zich op zou moeten richten.
Wij zien dit als belangrijke aandachtspunten die wij in het vervolgtraject zullen meenemen.
Zienswijzen
Het aantal ingediende zienswijzen is: 18 waarvan er één was voorzien van twee ondersteuningsverklaringen. In
de bijlage treft u de zienswijzenota aan. Daarin staan de zienswijze kort samengevat, zijn daarbij reacties
geplaatst en staat welke conclusies er aan zijn verbonden.
De zienswijzen leveren het volgende beeld op:
Inwoners en andere belangstellenden zijn overwegend positief over de nieuw te vormen gemeente. Twee
zienswijzen zijn kritisch. Erzijn aandachtspunten en steunbetuigingen benoemd. Veel voorkomende
aandachtspunten in de zienswijzen zijn:
•
behoud van korte lijnen tussen inwoners en bestuur
•
instandhouding en zo mogelijk verbetering van openbaar vervoer
•

behoud voorzieningen in de dorpen (onderwijs, sport, cultuur)

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 18

• • 4T4 «-^ *~ft «

.3

.«

.r-. 4.-4 4:4 .

V O . A V . I . O ' W .

•

harmonisatie belastingen (OZB en toeristenbelasting)

•

samenwerking met (Duitse) buurgemeenten intensiveren

•

stimuleren werkgelegenheid en toerisme.

De indieners van twee zienswijzen zijn tegen de fusie. Zij geven aan dat een fusie niet tot kostenverlaging leidt.
Er Is geen verplichting meer vanuit het rijk om grotere gemeenten te vormen. Grotere gemeenten zouden
leiden tot minder betrokkenheid van de burgers, afname van daadkracht van de gemeente en procedures
duren langer.
Uit de gespreksavonden en de zienswijzen concluderen wij dat er sprake is van lokaal maatschappelijk
draagvlak.
Regionaal

draagvlak

Onderstaande overheden zijn gevraagd wat zij van het herindelingsontwerp vinden:
Waterschap Rijn & IJssel, Arnhem, Beuningen, Berg en Dal, Bronckhorst, Duiven, Doesburg, Doetinchem,
Heumen, Lingewaard, Montferiand, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal,
Westervoort, Wijchen en Stadt Emmerich am Rhein (Duitsland). De gemeenten die wij hebben geconsulteerd
grenzen aan onze gemeenten en/of maken deel uit van het samenwerkingsverband Arnhem-Nijmegen. Wij
hebben reacties ontvangen van: Berg en Dal, Duiven, Montferiand, Westervoort, Arnhem, en Rheden. De
eerste vier gaven aan geen aanleiding te zijn om een zienswijze in te dienen. Rheden gaf aan er voor te kiezen
om bij het uitvoeren van de bedrijfsvoeringstaken samen te werken met de gemeenten Arnhem en Renkum.
Arnhem gaf aan baat te hebben bij sterke regiogemeenten en de conclusie van commissie De Graaf in 'Sterk
Bestuur", dat een herindeling van Rijnwaarden en Zevenaar zonder Duiven en Westervoort risicovol en
suboptimaal is voor de toekomst. Verder ziet Arnhem echter geen aanleiding tot het indienen van zienswijzen.
De burgemeesters van Rijnwaarden en Zevenaar hebben contact gehad met hun ambtsgenoten van twee
nabijgelegen gemeenten, te weten: Doesburg en Lingewaard, om na te gaan of een zienswijze tegemoet kon
worden gezien; dat was niet het geval.
Bovenstaande leidt ons tot de conclusie dat er sprake is van regionaal draagvlak voor de voorgenomen
herindeling.
Interne samenhang/dorps-

en

kernenbeleid

De nieuwe gemeente vormt een geografische eenheid. Het is een aaneengesloten grondgebied met in het
centrum de stad Zevenaar. Op de stroomruggen van de rivieren IJssel en Rijn liggen Angerio, Lathum en
Giesbeek enerzijds en Ooij, Oud-Zevenaar, Pannerden, Herwen, Aerdt, Babberich, Lobith-Tolkamer en Spijk
anderzijds. Deze kleine dorpskernen liggen in een agrarische en natuurrijke omgeving. De beoogde nieuwe
gemeente oogt daardoor symmetrisch en vormt een samenhangend en herkenbaar geheel. De stad heeft een
sterke regiofunctie en een daarbij passend voorzieningenniveau, waarop vrijwel alle dorpskernen in meer of
mindere mate zijn georiënteerd. Denk daarbij aan het winkelcentrum, voortgezet onderwijs, een schouwburg,
een ziekenhuis en dergelijke.
Stad en ommeland vormen op zich een goede balans. Voor de instandhouding daarvan is wel nodig dat de
dorpen evenwichtig worden ondersteund en gefaciliteerd door een samenhangend kernenbeleid, waardoor ze
zich weten te ontwikkelen tot krachtige kernen. Dorpsbelangenorganisaties (dorpsraden) zijn van wezenlijk
belang om tot een dergelijke ontwikkeling te komen. Met een (dorps)kernenbeleid kunnen zij worden
ondersteund. In het harmonisatietraject ontwikkelen wij beleid voor de (dorps)kernen en putten daarbij uit de
ervaringen van de gemeente Rijnwaarden.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 19

4" -

3

ft-.-*

*~ft 47» . «

«' B « »

* J »

w ^ v j L o w ^ t E » : : ?

Evenwichtige

regionale

verhoudingen

De vorming van een grote gemeente in de regio Arnhem in de oostflank van centrumgemeente Arnhem komt
de regionale verhoudingen ten goede. Met de vorming van de gemeente Rijnwaarden/Zevenaar ontstaan
namelijk in de regio aan de flanken van de centrumgemeente Arnhem sterke, gelijkwaardige
samenwerkingspartners van vergelijkbare grootte. Dat is zeker het geval als de intensivering van de ambtelijke
samenwerking in Duiven en Westervoort op den duur leidt tot een bestuurlijk gezamenlijk optrekken van die
gemeenten in de regio.
Aan de zuidoostzijde van Arnhem zien wij meerdere gemeenten met tussen de 40.000 en 50.000 inwoners:
Rheden, Overbetuwe en Lingewaard. De toekomstige gemeente zou ruim 43.000 inwoners krijgen. De
voorgenomen herindeling leidt tot een goed bestuurlijk evenwicht tussen stad en ommelanden en er ontstaat
een uitstekend uitgangspunt voor onderlinge samenwerking op basis van gelijkwaardigheid. Rozendaal en
Doesburg resteren dan nog als kleine spelers in de regio. Deze gemeenten hebben echter aangegeven
zelfstandig te willen blijven en hun eigen bestuurskracht vooral in samenwerking met andere gemeenten te
willen versterken. Voor een deel zullen zij die vinden in de regio Arnhem (vooral Rozendaal), maar ook in de
regio Achterhoek (vooral Doesburg). Ook een herindeling of intensieve samenwerking met de gemeente
Montferiand ligt minder voor de hand omdat zij een dubbele oriëntatie heeft: enerzijds op onze regio en
anderzijds op de Achterhoek.
Bestuurskracht
De opgaven waarmee gemeenten worden geconfronteerd (zie § 1.1) vragen om een krachtig lokaal bestuur.
Zowel BMC als de provincie, in samenwerking met VNG Gelderland, deden onderzoek naar bestuurskracht
binnen De Liemers.
BMC
Het eerder aangehaalde onderzoek van BMC naar 2 herindelingsvarianten in De Liemers richtte zich op vier
beleidsterreinen:
vergunningen, toezicht en handhaving
ruimtelijk economisch beleid
decentralisaties sociaal domein
klantdienstverlening.
De onderzoekers stelden vast dat in de situatie zoals zij die toen hebben geanalyseerd op deze terreinen geen
robuuste capaciteitsinzet plaatsvond. De consequenties daarvan zijn: praktische kwetsbaarheid, kennistekort,
vertraging en strategische tekorten.
Het samenvoegen van de twee gemeenten zal leiden tot een organisatie waar specialisaties kunnen worden
gebundeld en de kwetsbaarheid wordt verminderd. De specialismen worden daarmee robuuster en bieden
meer ontwikkelkracht en dragen zo bij aan de bestuurskracht. Dat blijkt ook uit landelijke onderzoeken.
Uit landelijke onderzoeken naar de effecten van herindeling blijkt dat de bestuurskracht in heringedeelde
gemeenten toeneemt.^ De onderzochte varianten betroffen in de meeste gevallen herindelingen waarbij de
nieuw gevormde gemeente rond de 40.000 inwoner had. Overigens zijn de taken van gemeenten sinds die
onderzoeken aanzienlijk toegenomen, vooral binnen het sociale domein. Het rapport van BMC vat de hier
aangehaalde onderzoeken als volgt samen:

4

- Herweijer/Fraanje, RUG/ Berenschot - Effecten van herindeling, 12 herindelingen in Zuid-Holland (1991-2007), 2008;
- Van Twist e a . NSOB - Lichte evaluatie gemeentelijke herindelingen, 39 herindelingen in Gelderiand, Limburg, Overijssel
(1999-2010), 2013.
- Allers, Gemeentelijke schaalvergroting levert geen geld op, in Economisch-Statistische Berichten, 28 mei 2010.
- Hiemstra e a., Leeuwendaal - Gemeentelijke fusies en samenwerkingsverbanden: Wat levert het eigenlijk op?, 13
herindelingen in Noord- en Zuid Holland, Friesland, Groningen en Limburg (na 2000), 2013.
• SCP, Moten voor gemeenten 2012, prestaties en uitgaven van de lokale overheid in de periode 2005-2010. Den Haag, 2012, blz. 204-205.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 20

.i^ ff£ . S

drd rf=. tf-ft d n .Tü
a:* eira «a 4:» •
'ïfïS.iS'VJLWW'vPiSf'ïS

"Meer professionaliteit,

kennis en vaardigheden en minder kwetsbaarheid

denkkracht en besluitvaardigheid.

van de ambtelijke organisatie.

Meer

Effectiever in beleid en grootschalige opgaven. De kwaliteit van bestuurders

neemt volgens respondenten toe. Raden zijn beter in staat om het college te controleren. Er is een duidelijke
versterking van de invloed in de regio en ten opzichte van hogere overheden en samenwerkingsverbanden.
de burgers ontstaat een flinke kwaliteitsslag

in de dienstverlening en de klantgerichtheid.

Voor

De fysieke afstand

naar het gemeenteloket neemt toe, maar hetzelfde geldt voor de openstelling van balies en de bereikbaarheid
via telefoon en internet. Decentrale servicepunten worden doorgaans weinig gebruikt
dus: grotere afstand in kilometers, maar toch betere

Het paradoxale effect is

benaderbaarheid.

BMC onderzocht de lokale situatie aan de hand van vier beleidsterreinen (zie hierboven) alsmede kwaliteit van
bestuur en bestuurskracht binnen maatschappelijke netwerken. Dit onderzoek, naar de lokale situatie binnen
de Liemers, bevestigt het hierboven geschetste beeld uit landelijke onderzoeken. De onderzoekers concluderen
dat de bestuurskracht toe neemt bij een herindeling naar twee Liemerse gemeenten en dat bij een herindeling
naar één Liemerse gemeente de grootste toename van de bestuurskracht mogelijk is.
Sterk Bestuur

Gelderland

Het onderzoek Sterk Bestuur in Gelderland beschrijft het fundament van een goed functionerende gemeente
aan de hand van de volgende elementen:
bestuurlijke stabiliteit;
een organisatie die kwalitatief en kwantitatief op orde is;
een gezonde financiële positie;
het vervullen van een legitieme rol;
inspirerend leiderschap en veranderkracht;
focus op economische krachten in de regio, naast de transitie van de drie decentralisaties op het
sociaal domein;
innoveren in een netwerksamenwerking: slimme samenwerking met inwoners, maatschappelijke
partners en medeoverheden
De Adviescommissie De Graaf oordeelt als volgt over de lokale bestuurskracht: Geconfronteerd met grote
financiële problemen en bezuinigingsdoelstellingen hebben gemeenten veel bezuinigd op hun ambtelijke
capaciteit. Hierdoor werd de kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie erg groot. De krimp van het
ambtenarenapparaat leidde tot problemen in de beleidsadvisering en -uitvoering. Ook de noodzakelijk
samenwerkingskracht werd geraakt. Samenwerkingsverbanden hebben niet altijd de benodigde kritische
massa.
De aanbevelingen richten zich op het versterken van de regionale samenwerking, het onderbrengen van
(operationele) taken in grotere verbanden en een specifieke aanbeveling over herindeling binnen De Liemers.
Zie de volgende paragraaf.
Wij concluderen dat de herindeling leidt tot een vergroting van de bestuurskracht, waardoor de nieuwe
gemeente beter in staat is kansen te benutten, ambities waar te maken en een volwaardig partner te zijn
binnen de regio.
Duurzaamheid
Duurzaamheid van een herindeling gaat over hoe toekomstbestendig de nieuw te vormen gemeenten is. Uit
het rapport Uitwerking Herindelingsvarianten De Liemers van BMC blijkt dat de voorgestelde herindeling
voordelen biedt. Voordelen op het gebied van samenhang, bestuur en bestuurskracht, organisatie en financiën.
Waarbij de onderzoekers het volgende opmerken: 'De keuze tussen de beide onderzochte herindelingsvarianten
(2/2 o f 4/1) blijkt geen optelsom met een eenduidige uitkomst Het blijft een afweging van ongelijksoortige
aspecten.' Het rapport Sterk Bestuur in Gelderland is meer uitgesproken: De onderzoekscommissie stelt vast

^ J.H. de Baas c.s., BMC, Uitwerking herindelingsvarianten de Uemers, 2014, blz. 6-7.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 21

..5 5"
J . 3

ffn
*-ft era
«-^ ana a:»
c » -s.
'^FW.&'V.S.SLF'ïiF'ïfJ.®

dat Westervoort en Duiven vooralsnog zelfstandig wensen te blijven. Daarmee wordt de kans gemist om een
sterke grote gemeente naast Arnhem te vormen. Om vervolgens te concluderen: 'Rekening houdend met een
tijdshorizon van tien tot vijftien jaar is de adviescommissie van mening dat alleen een herindeling van vier naar
één gemeente structureel een oplossing zal bieden voor de in dit rapport geconstateerde beperkingen.' Uit de
Herindelingsscan van de provincie blijkt dat de voorgestelde herindeling financieel levensvatbaar is.
Tijdens de consultatieronde onder achttien omliggende gemeenten heeft geen van de gemeenten aangegeven
(op enige termijn) te willen aansluiten bij de herindeling. Wij trekken hieruit de conclusie dat er geen lokaal
noch regionaal draagvlak is voor een grootschaliger herindeling.
Een herindeling met vier gemeenten wordt door meerdere stakeholders als het meest toekomstbestendig
gezien. De voorgestelde herindeling met twee gemeenten is levensvatbaar en biedt voordelen op het gebied
van: samenhang, bestuur en bestuurskracht, organisatie en financiën.

5.2. Provinciaal beleid
Door de provincie Gelderland is in samenwerking met de Gelderse gemeenten (VNG, afdeling Gelderland)
onderzoek uitgevoerd naar het vermogen van gemeenten om het groeiende takenpakket adequaat te vervullen
Onder de titel Sterk Bestuur in Gelderland heeft een adviescommissie onder leiding van De Graaf
aanbevelingen aan gemeenten en provincie gedaan voor het bevorderen van een sterk en toekomstbestendig
bestuur in Gelderland.
Met de statenbrief van 26 mei 2015 hebben Gedeputeerde Staten (GS) op de uitkomsten van het rapport
gereageerd. In de Statenbrief staat op pagina 7-8 het Gelders kader voor bestuurskracht. Voor de provincie
staat centraal dat elke gemeente op elk niveau (strategisch, tactisch, operationeel) goed geëquipeerd is.
In de Statenbrief spreken GS zich uit voor de vorming van één Liemerse gemeente als een stip op de horizon, in
lijn met het advies van De Graaf. Daarbij constateren GS met zorg dat de vier Liemerse gemeenten er na een
jarenlange discussie niet in lijken te slagen om gezamenlijk betekenisvolle stappen te zetten inzake hun
samenwerking. Gezien de concrete hulpvraag van Rijnwaarden kan aldus GS niet langer gewacht worden met
daadwerkelijke stappen en is vanuit draagvlak bij de betrokken gemeenten bezien een vervolgtraject tussen
Rijnwaarden en Zevenaar op dit moment en in dit stadium van het proces het meest haalbare en logische
perspectief. Deze bestuurlijke fusie zorgt voor een bestuurskrachtversterking op elk niveau (strategisch,
tactisch en operationeel) bij de nieuwe gemeente. Wij voldoen daarmee volgens ons aan het beleidskader van
de provincie. GS hebben in eerdere correspondentie al aangegeven deze herindeling als een goede stap te zien
en ondersteunen de bestuurlijke fusie dan ook.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar
Pagina 22

"ï £. "
-L -> V O

4-.-» ^ ntrm -m
JL V J_ t J V V
V JJ . «

6.

9

FINANCIEN & PERSONEEL

De gegevens die in dit hoofdstuk worden weergegeven zijn ontleend aan de geactualiseerde financiële scan die
is uitgevoerd door de provincie Gelderland in september 2015. Dat betrof een actualisering van een eerder
uitgevoerde scan in januari 2014. Daarmee beschikken wij over een actuele stand van zaken en is nader
onderzoek niet meer nodig. Voor verdere informatie wordt verwezen naar deze scans.

6.1.

Begrotingsresultaat en meerjarenperspectief

Onderstaand volgt een overzicht van de jaarrekeningen 2012-2014 en de begrotingen 2014-2015 van de
gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar. De cijfers in tabel hieronder over de begroting 2016-2017-2018 zijn
gebaseerd op de doorkijk in de begroting 2015 van beide gemeenten.
Bij de vergelijking van de financiële positie is onderscheid gemaakt tussen het saldo van de vastgestelde
begrotingen en jaarrekeningen en een door de provincie gecorrigeerd saldo. Het gecorrigeerde saldo van de
provincie betreft een saldo exclusief incidentele baten en lasten en eventuele stelposten van de gemeente.

Jaarrekeningen

Resultaat jaarrekeningen Rijnwaarden
(bedragen x € 1.000)

1 Rijnwaarden
Provincie

Resultaten jaarrekeningen Zevenaar
(bedragen x € 1.000)
5.000

959

-5000

t1

2"8i.300
2013

1.621
'^^^2014
I Zevenaar

-10000 -

Provincie

-15000 -20000 -

-25 000 ^

-19.549

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 23

"-nt

' - f t 4rft

^

«:» a:» -4

4 3 4-4

: 7 ' V O . ^ V J . C 7 W ^ O < 7

Begrotingen

Begrotingen Rijnwaarden
(bedragen x € 1.000)

250

220

206

207

200
150
100
50

-50 -I

127

JL I
2014

108

94
I Rijnwaarden
Provincie

2016

2017

2018

-100
-150

-144

-200

Begrotingen Zevenaar
(bedragen x € 1.000)

1500 ^

1.169

1000 500

2014

244
.103

230
, 83

2017

2018

I Zevenaar
' Provincie

-500

-1000
.157

-1500
-2000

'

-1.808

De begroting 2015 (na correctie provincie) is voor beide gemeente voor het jaar 2015 niet sluitend. In de jaren
erna hebben zowel Rijnwaarden (vanaf 2016) als Zevenaar (vanaf 2017) wel een structureel sluitende
begroting. Dus de nieuw te vormen gemeente zal een financieel gezonde gemeente zijn.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 24

ft-

4TI 4 ^ .

^ V cr ,

6.2.

Algemene uitkering gemeentefonds

Na de herindeling krijgt de nieuwe gemeente te maken met een daling van de algemene uitkering. Het
berekende bedrag komt uit op € 543.000. Deze daling is hoofdzakelijk toe te schrijven aan het wegvallen van
het vaste bedrag voor de algemene uitkering. Iedere gemeente ontvangt dit bedrag, ongeacht de grootte van
de gemeente.
In deze herindeling vervalt één vast bedrag en ontvangt de nieuwe gemeente één vast bedrag. De andere
effecten hebben betrekking op de schaalfactoren bij de verdeelmaatstaven Wet Werk en Bijstand.
Dit nadeel op de algemene uitkering zullen wij opvangen door de lagere bestuurskosten: minder raadsleden,
wethouders en van twee naar één burgemeester, raadsgriffier en gemeentesecretaris.

Frictiekosten
Door de herindeling ontstaan kosten die normaal gesproken niet naar voren zouden komen voor de twee
gemeenten. Hiervoor ontvangt de gemeente een frictiekostenvergoeding. De nieuwe gemeente ontvangt een
frictiekostenvergoeding vanwege de gemeentelijke herindeling van € 5.040.000. Dit bedrag wordt in 5 jaar
uitgekeerd vanaf 2017.
2017

2018

2019

2021 1

2020

Uitkeringspercentage

25%

30%

15%

15%

15%

Uitkeringsbedragen

1.250.000

1.500.000

750.000

750.000

750.000

6.3.

Afspraken inzake investeringen voor de herindeling

Het vaststellen en publiceren van dit Herindelingsadvies leidt tot preventief provinciaal toezicht. Hierover
maken de twee gemeenten en de provincie afspraken.

6.4.

Financiële positie na herindeling

Toekomstig

efficiencyvoordeel

Uit onderzoek blijkt dat herindelingen op termijn mogelijkheden bieden voor efficiencywinst.' Efficiencywinst is
geboekt wanneer tegen lagere kosten hetzelfde kwaliteitsniveau van diensten kan worden gerealiseerd of als
hogere kwaliteit kan worden gerealiseerd tegen dezelfde kosten. Winst valt vooral te behalen in de
bedrijfsvoering (staf, management, ondersteuning, huisvesting en ICT). In de volgende fase van het
herindelingsproces hebben bijzondere aandacht voor het efficiënt inrichten van de nieuwe organisatie, zoals de
individuele gemeenten daar nu ook al mee opgaan. Om dit proces zo soepel mogelijk te laten verlopen en te
anticiperen op die ontwikkelingen, hebben wij een vacaturestop ingesteld.
Grondexploitatie
De omvang van de grondexploitatie kan als volgt worden weergegeven.
Totaal
exploitatierekening
1-1-2015

Boekwaarde
grondexploitatie

Boekwaarde in % van
de exploitatierekening

Rijnwaarden

22,1

0,3

Zevenaar

77,0

43,5

1%
57%

Totaal

99,1

43,8

44%

De bedragen zijn in miljoenen euro's.

De omvang van de grondexploitatie is in Rijnwaarden zeer beperkt in omvang. Dit in tegenstelling tot de
gemeente Zevenaar. Na samenvoeging van de gemeenten is de omvang ten opzichte van het totaal van de
exploitatierekening beter in balans, maar het risico blijft. Verbetering van de grondexploitatie is een
voortdurend aandachtpunt van de gemeente Zevenaar. En dat zal ook het geval zijn voor de nieuwe
gemeente. Waar de mogelijkheden zich voordoen om de risico's binnen deze exploitatie te verminderen.

Necker van Naem, Efficiency bij gemeentelijke herindelingen, 2016.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 25

ft"

4:4

^-4

4:4

J

V %3 ^

V

J.

4:4

4-4

HI

'

' v sr J. •if .

zullen we ze niet onbenut laten. Wij zijn intensief overleg met de provincie om de randvoorwaarden daarvoor
te verbeteren.
De grondexploitatie in absolute zin ziet er, uitgedrukt in boekwaarde, verlies en risicoprofiel, voor beide
gemeente als volgt uit.
Boekwaarde per
1-1-2015

Verliesvoorziening
Per 1-1-2015

Boekwaarde na
verliesvoorziening

Risicoreserves
grondexploitatie

Rijnwaarden

0,3

0

0,3

0

Zevenaar

91,1

47,6

43,5

11,2

Totaal

91,4

47,6

43,8

11,2

Weerstandsvermogen
Om een beeld te kunnen vormen van de financiële positie van de herindelingsgemeente is het noodzakelijk
inzicht te krijgen in het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre de gemeente
weerstandscapaciteit (financiële buffers) heeft om risico's op te vangen. Hieronder worden de
weerstandscapaciteit en de risico's in een tabel weergegeven.
Weerstandscapaciteit 2015 (x C
1.000)

Rijnwaarden

Structurele weerstandscapaciteit
1. onbenutte belastingcapaciteit
2. post onvoorzien

Zevenaar

600
18
618

Totaal structurele
weerstandscapaciteit

Rijnw/Zev

0
27

600
45

27

645

Incidentele weerstandscapaciteit
1. algemene reserve

1.196

17.523

18.719

Totale weerstandscapaciteit

1.814

17.550

19.364

2.001

16.500

18.501 1

Risico's 2015 (x € 1.000)
Totaal berekende risico's

Rijnwaarden

Zevenaar

Rijnw/Zev

Beschikbare weerstandscapaciteit

1.814

17.550

19.364

Benodigde weerstandscapaciteit
(risico's)

2.001

16.500

18.501

Ratio weerstandsvermogen 2015

0,91

1,06

1,05

De cijfers zijn ontleend aan de Jaarverslagen/-rekeningen 2014. De peildatum is dus 1 januari 2015.
Ratio weerstandsvermogen
2,0 >
1,4-2,0
1,0 - 1 , 4
0,8 - 1 , 0
0,6 -0,8
<0,6

uitstekend
ruim voldoende
voldoende
matig
onvoldoende
ruim onvoldoende

De ratio voor het weerstandsvermogen is in Zevenaar iets hoger dan in Rijnwaarden. Voor de gemeente samen
wordt de weerstandscapaciteit als voldoende aangemerkt.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 26

6.5.

Belastingdruk

Een gemeentelijke herindeling heeft effecten op de woonlasten voor de burgers. Deze woonlasten worden met
name bepaald door de onroerende zaakbelastingen (hierna ozb), de rioolheffing en de afvalstoffenheffing.
Vanaf 1 januari 2018 zal voor de ozb hetzelfde tarief worden gehanteerd voor beide gemeenten. Wat de
nieuwe tarieven zullen worden is aan de nieuwe gemeenteraad. Waar mogelijk zal dit vanaf die datum ook
voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing gelden, doch uiteriijk 1 januari 2020. Eén en ander conform de
overgangstermijn genoemd in de wet Arhi. Met betrekking tot deze rioolheffing en afvalstoffenheffing zal in de
nieuwe gemeente ook 100% kostendekking worden gehanteerd.

Kengetallen

Rijnwaarden

Zevenaar

Totaal

Huishoudens ozb

4.863

15.046

19.909

Huishoudens afval/riool

4.589

14.374

18.963

Bedrijven ozb

436

1.680

2.116

Bedrijven riool

312

860

1.172

Belastingdruk

woningen

woningen

Rijnwaarden

Zevenaar

Ozb woningen

€240

€269

Rioolheffing woningen

€262

Afva 1 st offe n h eff i n g

€170

€163
€ 118

Totaal

€672

€550

Belastingdruk bedrijven
per gemeente
Bedrijven

Rijnwaarden

Zevenaar

Ozb niet-woningen

€1.229

Rioolheffing bedrijven

€369

€600

Totaal

€ 1.598

€ 2.286

6.6.

€ 1.686

Personele gevolgen van de herindeling

Als de gemeenteraden hebben ingestemd met het herindelingsadvies, zal het fusiespoor worden opgestart. De
toekomstige organisatie zal worden vormgegeven zodat deze berekend is op de toekomstige taken. Er is dus
geen sprake van het in elkaar schuiven van twee organisaties. Op grond van de wet Arhi gaan alle medewerkers
voorlopig over naar de nieuwe gemeente. In een Sociaal Statuut worden afspraken gemaakt over de rechten en
plichten van de medewerkers in het kader van deze overgang. Uitgangspunt is dat voor de medewerkers van
de beide gemeenten sprake is van gelijkwaardige behandeling bij de inpassing in de organisatie van de nieuwe
gemeente. Vooruitlopend op het formele proces na het definitieve besluit, worden al acties ondernomen. Zo
zal bijvoorbeeld in de colleges afspraken worden gemaakt over bestaande en nog te ontstane vacatureruimte
om ongewenste, onomkeerbare besluiten te voorkomen en de beste uitgangssituatie te creëren voor inpassing
van de medewerkers in de nieuwe organisatie. Medewerkers van de beide gemeenten worden actief
geïnformeerd over de voortgang en de stappen in dit proces.

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 27

:J

n ^ ^ n •
V O
V

7.

VERVOLGPROCES

PROCESSTAPPEN

Start

Gereed
17 november 2015

Principebesluit
Vaststellen Herindelingsontwerp door colleges

22 dec. 2015

Agendacommissie Zevenaar
Raadspresidium Rijnwaarden

29 dec. 2015

Commissie Rijnwaarden

12 jan. 2016

Commissie Zevenaar
Vaststellen Herindelingsontwerp door raden

27 jan. 2016

Ter visielegging

3 -'so, 2315

16 dec. 2015

14 jan. 2016

Zienswijzeperiode en uitvoeren van draagvlak verhogende
maatregelen

4 feb. 2016

Vaststellen herindelingsadvies door colleges

31 mrt. 2016
3 mei 2016

Commissie Zevenaar en Rijnwaarden, respectievelijk

12 en 17 mei 2016

Vaststellen herindelingsadvies door raden

24 mei 2016

Sturen herindelingsadvies aan GS

25 mei 2016

Realisatiefase herindeling

Juli 2016

Verkiezingen

22 november 2017

Start nieuwe gemeente

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

1 januari 2018

1 januari 2018

Pagina 28

s~ ffra *=-

sra

0:» cr:o -« a"^ .ovt

BIJLAGE 1 LOGBOEK
Datum

Activiteit

17-11-2015 Principebesluit herindeling
18-12-2015 Informele bijeenkomst
gemeenteraadsleden
27-1-2016 Raadsbesluit herindelingsontwerp
4-2-2015 t/m
31-3-2015

Ter inzagelegging herindelingsontwerp +
draagvlakverhogende activiteiten

28-1-2016 Persbericht vaststellen
herindelingsontwerp door
gemeenteraden
28-1-2016 Info, ontwerp, zienswijzeformulier en
Q8iA op websites
28-1-2016 Facebookpagina herindeling
(94 likes)
28-1-2016 Tweet met link naar website
1-2-2016 Nieuwsbericht Intranet vaststellen
herindelingsontwerp
2-2-2016 Nieuwsbericht intranet over preventief
toezicht
8-2-2016 Tweet met link naar website
10-2-2016 Herindelingsspecial gemeentepagina
Rijnwaarden en Zevenaar Post
17-2-2016 Uitnodiging informatiebijeenkomst 3
maart in Rijnwaarden en Zevenaar Post
Week 7 Uitnodigingsbrieven specifieke
genodigden die aansluiting hebben met
thema dienstveriening
24-2-2016 Uitnodiging informatiebijeenkomst 3
maart in Rijnwaarden en Zevenaar Post
25-2-2016 Nabellen en mailen genodigden over
brief bijeenkomst 3 maart
26-2-2016 Tweet over bijeenkomst 3 maart
29-2-2016 Tweet met link naar filmpje
straatinterviews
29-2-2016 Bericht Facebook Herindeling met link
naar filmpje straatinterviews
29-2-2016 Bericht Facebook Herindeling
bijeenkomst 3 maart
29-2-2016 ünk naar filmpje straatinterviews op
website
29-2-2016 Nabellen en mailen genodigden over
brief bijeenkomst 3 maart
29-2-2016 Link naar filmpje straatinterviews op
Linkedln bedrijfspagina Zevenaar
29-2-2016 Bericht over stavaza en bijeenkomsten
Intranet R-i-Z

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 29

-«

ff~

lirïi ^

-inó grw

^

troi am -v

ir*ar-

2-3-2016 Uitnodiging informatiebijeenkomst 3
maart In Rijnwaarden en Zevenaar Post
2-3-2016 Tweet over bijeenkomst 3 maart
2-3-2016 Facebookbericht over bijeenkomst 3
maart
3-3-2016 Tweet over bijeenkomst 3 maart
3-3-2016 Informatiebijeenkomst 'in gesprek met':
thema dienstveriening
3-3-2016 Tweet na afloop van de bijeenkomst
3-3-2016 Facebookbericht na afloop van de
bijeenkomst, link krantenartikel
4-3-2016 Facebookbericht over verloop van de
bijeenkomst
4-3-2016 Bericht op de websites over verloop van
de avond
Week 9 Uitnodigingsbrieven specifieke
genodigden die aansluiting hebben met
thema ruimte en verkeer en economie
en toerisme
9-3-2016 Herindelingsspecial gemeentepagina
RWP en ZP
14-3-2016 Facebook bericht herindeling
bijeenkomsten
14-3-2016 Tweets herindeling bijeenkomsten
14-3-2016 Intranetberlcht bijeenkomsten
14-3-2016 Websiteberlcht over de bijeenkomsten
16 en 17 maart
15-3-2016 Facebook bericht filmpje
16-3-2016 Tweet tijdens bijeenkomst
16-3-2016 Informatiebijeenkomst 'in gesprek met';
openbare ruimte en verkeer
17-3-2016 Tweet over bijeenkomst 16 maart
17-3-2016 link Gelderlander artikel op Facebook
17-3-2016 tweet en bericht op Facebook tijdens
bijeenkomst
17-3-2016 Informatlebijeenomst: in gesprek met';
economie en toerisme
Week 11 Uitnodigingsbrieven specifieke
genodigden die aansluiting hebben met
thema sport, cultuur, zorg, welzijn en
onderwijs
21-3-2016 Tweet over bijeenkomst 30 maart
22-3-2016 Facebook bericht over bijeenkomst 30
maart
29-3-2016 Tweet over bijeenkomst 30 maart
29-3-2016 Facebook bericht over bijeenkomst 30
maart
30-3-2016 Tweet over bijeenkomst 30 maart
30-3-2016 Informatiebijeenkomst 'In gesprek met';
sport, cultuur, zorg, welzijn en onderwijs

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 30

-=3 e~ dr6*=^*-TiflTi-a

a-k-drBatfe^

OTS*-*

7-4-2016 Persbericht zienswijzen
7-4-2016 Tweet over zienswijzen
7-4-2016 Facebookbericht over zienswijzen
11-4-2016 Bijpraatmoment door
gemeentesecretaris Zevenaar voor
medewerkers
21-4-2016 Bijpraatmoment door
gemeentesecretaris Rijnwaarden voor
medewerkers
7

Herindelingsadvies college

13-4-2016 Infographic over zienswijzeperiode op
intranet
15-4-2016 Samenvatting bijpraatmoment op
Intranet
24-5-2015 Besluit herindelingsadvies
Persbericht herindelingsadvies
Tweet herindelingsadvies
Facebookbericht herindelingsadvies

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 31

i

3> •vPïF..a

i

55

^

g 7

3

2
Separaat bijgevoegd

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van
Rijnwaarden en Zevenaar

Pagina 32

BIJLAGE 3 Kaart van de beoogde gemeentegrens (met huidige binnengrens)

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van Rijnwaarden en Zevenaar

.B

i

J

ff-

4:4 * ^

ff:*

.«

a - * £S:4 tfTTi . ï i

a-a B-a

'?fty.i£'!^J.CF'%F'5y.£..CrCf

Vastgesteld op 24 mei 2016, door de gemeenteraden van Rijnwaarden en Zevenaar

•I"SS'-4a:».«

•-<.4:4 4:i'-44:>a.:*

Zevenaar

Z 0 0 9 3 9 A F E A 1 *

RAADSBESLUIT
De raad van de gemeente Zevenaar;
overwegende dat;
- de raden Zevenaar en Rijnwaarden op 27 januari 2016 tiet Herindelingsontwerp Rijnwaarden - Zevenaar
hebben vastgesteld
- de beoogde datum van herindeling 1 januari 2018 is
gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Zevenaar
Onderwerp
Herindelingsadvies herindeling Rijnwaarden - Zevenaar

Zaaknummer
Z/16/250996
Documentnummer
UIT/16/728910

Gelet op artlkel 147 van de Gemeentewet en artikel 4 Wet algemene regels herindeling.

besluit:
1. Het Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar vast te stellen.
2. Het Herindelingsadvies Rljnwaarden-Zevenaar te zenden aan het college van Gedeputeerde Staten van
Gelderland met het verzoek dit met een positief advies door te leiden naar de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zevenaar,
gehouden op 24 mei 2016.
De griffier,

De voorzitter,

Pagina 1 van 1

• ^•a ii:* --a *^ ara iira

BT»

4-

4','1 .
•

',„.-

4Tft . «

^

4-.14 4^1 ^

ar» .

-C'va.o'w.^v.

* Z 0 0 9 0 1

C B 7 F D

Zevenaar

RAADSVOORSTEL
Datum raadsvergadering: 24 mei 2016
Ondenwerp
Herindelingsadvies Rijnwaarden - Zevenaar

Zaaknummer
Z/16/250996
Documentnummer
INT/16/728317

Samenvatting
Op 27 januari 2016 heeft uw raad het Herindelingsontwerp voor de herindeling van Rijnwaarden en
Zevenaar vastgesteld met het verzoek aan de beide colleges van deze gemeenten dit voor een periode
van 8 weken ter inzage te leggen en tijdens die periode het gesprek met de inwoners, instellingen en
bedrijven over de voorgenomen herindeling aan te gaan. De ontvangen zienswijzen, noch de reacties
tijdens de gespreksavonden, noch de reacties van de omliggende gemeenten hebben geleid tot een
heroverweging van het voorgenomen besluit tot herindeling. Wel is dit aanleiding geweest het
Herindelingsontwerp op een aantal punten aan te vullen. U wordt nu voorgesteld tot definitieve
besluitvorming over te gaan door in te stemmen met het bij dit voorstel gevoegde herindelingsadv/es.
Op basis van de wet Arhi dienen beide raden eenzelfde besluit te nemen.
Raadsvoorstel
1. Het Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar vast te stellen
2. Het Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar te zenden aan het college van Gedeputeerde Staten van
Gelderiand met het verzoek dit met een positief advies door te leiden naar de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
Waarom naar de raad
Het is een wettelijke vereiste dat de gemeenteraden van beide bij de herindeling betrokken gemeenten het
Herindelingsadvies vaststellen.
Doelstelling en beoogd meetbaar effect
Hel komen tot een herindeling -samenvoeging- van de gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar.
Argumenten en alternatieven
1.1 Tijdens de zienswijzeperiode is gebleken van lokaal maatschappelijk draagvlak voorde herindeling
Het herindelingsontwerp heeft vanaf 4 februari 2016 acht weken voor eenieder ter inzage gelegen. Er zijn
23 zienswijzen ingediend. Voor wat betreft de inhoud van deze zienswijzen alsmede de gezamenlijke
reactie van de colleges daarop, ven/vijzen wij u naar de nota van zienswijzen. Twee van de 23 zienswijzen
waren tegen herindeling; de overige 21 waren positief en/of gaven aandachtspunten mee.
Tijdens vier gesprekavonden gingen inwoners, ondernemers, verenigingen, instellingen en gemeentelijke
bestuurders met elkaar in gesprek. In de zienswijzennota staat een bondige samenvatting. De bezoekers
van de gespreksavonden waren positief over de voorgenomen fusie. De aanwezigen bleken op de
avonden zeer betrokken bij de nieuwe gemeente. Dat bleek uit de onderwerpen die zij inbrachten en de
wijze waarop zij daarover met elkaar en de gemeente bestuurders in discussie gingen. Wij zien de uitkomst
van deze avonden als belangrijke aandachtspunten die wij in het vervolgtraject zullen meenemen
Zowel de zienswijzen als de uitkomst van de gespreksavonden hebben geleid tot een aantal aanpassingen van
het herindelingsontwerp. In de meeste gevallen nemen wij deze onderwerpen mee voor de vervolgfase, zoals
bijvoorbeeld in het harmonisatietraject, of als aandachtspunt voor de nieuwe gemeenteraad.

Pagina 1 van 1

•M

H-"

ffni

4:4 .B

4:4 474 .i-fc a:* •

1.2 Eris uitvoering gegeven aan de bij de vaststelling van het Herindelingsontwerp in beide raden
aangenomen moties
in de bijlage hebben wij aangegeven op welke wijze wij de moties in het Herindelingsadvies hebben
verwerkt. Hieronder gaan wij in het bijzonder in op de motie over infrastructurele voorzieningen als
randvoorwaarde voor een nieuwe krachtige gemeente.
Tegelijk met het vaststellen van het herindelingsontwerp is een motie aangenomen waarin de colleges
worden opgedragen:
In overieg te treden met Gedeputeerde Staten van Gelderiand om voor de definitieve besluitvorming
herindeling Zevenaar-Rijnwaarden in mei 2016 zich maximaal in te zetten voor: doortrekking Witte Kruis en
bestuuriijke afspraken die de nieuwe aansluiting Zevenaar-Oost aan de A l 2 bespoedigen.
Versnelde aansluitingAijdelijk ontsluiting Zevenaar-Oost
In februari hebben meerdere gespreken plaatsgevonden met gedeputeerden Mart^ink en Bieze.
Gedeputeerde Bieze en een afvaardiging van Rijnwaarden en Zevenaar hebben op 3 maart 2016 overieg
gehad met het ministerie van l&M en Rijkswaterstaat.
Tijdens het Bestuurlijk Overleg Grondgebonden Gemeenten van 7 april is - onder voorbehoud van
bestuuriijke instemming - afgesproken dat er een brief namens de minister van l&M wordt gestuurd, waarin
wordt bevestigd dat "bereikbaarheid en Zevenaar Oost respectievelijk A l 2 in het bijzonder", de
belangrijkste klantwens van de Regio is. Rijkswaterstaat bekijkt hoe dit een plek kan krijgen in de
aanbesteding. Overigens is het zo dat het opnemen als onderdeel van de EMVI-criteria wel de kans
vergroot dat de vervroegde aansluiting tot realisatie komt, maar daartoe geen garantie biedt.
Wij stellen dan ook vast dat de provincie zich maximaal heeft ingezet op de in de motie opgenomen
onderdelen.
De provincie heeft door Goudappel Coffeng de mogelijkheden voor een tijdelijke ontsluiting laten
onderzoeken. Alle drie de onderzochte varianten leveren een knelpunt op. Een vierde variant is niet
onderzocht: complexe grondvenwerving, ontbreken planologisch kader, afhankelijkheid van de
rijkswegbeheerder en ontbreken van een reële tijdswinst.
Doortrekking Witte Kruis
De afgelopen jaren zijn meerdere onderzoeken gedaan naar de doortrekking van het Witte Kruis (en een
alternatieve route). Deze onderzoeken zijn in een bestuuriijk overieg met gedeputeerde Markink
besproken. De gedeputeerde heeft toegezegd dat een brief met daarin de conclusies over deze
verkeersmaatregel op 10 mei in het college van gedeputeerde staten zal worden besproken. De brief zal
vóór de behandeling van het herindelingsadvies in de raadscommissies aan ons worden verzonden.
1.3 Herindeling per 1 januan 2018 is haalbaar
Na vaststelling van het herindelingsadvies zal dit worden gezonden aan Gedeputeerde Staten van
Gelderland met het verzoek om het met een positief advies door te leiden naar de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (artikel 5 lid 3 en 4 Wet algemene regels herindeling).
Indien de minister op basis van dit advies een voorstel voor een herindelingsregeling doet, verwerkt hij dat
binnen vier maanden na ontvangst en stuurt dat aan de Ministerraad. Deze stuurt het voorstel voor een
herindelingsregeling om advies naar de Raad van State. Daarna zal hel formele wetgevingstraject worden
gestart, dat uiteindelijk moet leiden tot vaststelling van de wet door de Tweede en Eerste Kamer der Staten
Generaal. Die hele procedure duurt ruim een jaar. Na de publicatie van de wet in het Staatsblad treedt deze
in werking. Op grond van deze venwachte doorlooptijd is de beoogde startdatum van de nieuwe gemeente
1 januari 2018. Om de planning te halen is het wel noodzakelijk dat in mei het raadsbesluit wordt genomen.
1.4 Provinciale bijdrage in het kader van Sterk Bestuur
Gedeputeerde Staten van Gelderland zijn bereid Provinciale Staten een voorstel te doen tot
beschikbaarstelling van een subsidie van € 3 miljoen voor projecten, die kunnen bijdragen aan de
ontwikkeling van de nieuwe gemeente tot een sterke en robuuste gemeente. De beide colleges zullen,
zodra de Staten met het voorstel hebben ingestemd, concrete voorstellen voor mogelijke projecten
voorieggen.

Pagina 2 van 4

iC. t ï £ ;

"

4:4 4:»

a:»

;:»vcr.Aw.i.ww.£V'

1.5 De naam van de nieuwe gemeente wordt Zevenaar
De colleges van Rijnwaarden en Zevenaar stellen voor om te kiezen voor de naam Zevenaar voor de
nieuwe gemeente.
In het herindelingsontwerp schreven we dat de fusie van Rijnwaarden en Zevenaar leidt tot een krachtige
gemeente en voor de naamgeving daarvan ook een sterke herkenbare (merk)naam in aanmerking komt.
Daarbij denken we aan een praktische naam, die iedereen al kent. Een herkenbare naam, die makkelijk
te onthouden is en meteen schetst waar de nieuwe gemeente ligt. Bij voorkeur putten we daarvoor uit de
namen van de bij de herindeling betrokken gemeenten, omdat deze immers al naamsbekendheid hebben.
Vandaar dat de colleges komen met het voorstel Zevenaar als naamgeving voor de nieuwe gemeente (zie
verder: 4.7 herindelingsadvies).
Hoe gaan we dat bereiken en is evaluatie nodig?
Uitvoering:
Op basis van het plan van aanpak worden de verdere voorbereidingen om tot één gemeente fe komen
opgepakt. Dit traject is gericht op de bouw van een nieuwe ambtelijke organisatie, zorgen voor huisvesting
van het ambtelijk apparaat en harmonisatie van beleid, producten en diensten. Er zal een
projectorganisatie worden ingericht met een stuurgroep, projectgroep en diverse werkgroepen. Op diverse
terreinen gaan deze werkgroepen aan de slag met de ontwikkeling en harmonisatie van producten,
beleid, regelgeving en de voorbereiding van de herindeling.
Uitgaande van herindeling per 1 januari 2018, zullen de tussentijdse raadsverkiezingen plaatsvinden op
woensdag 22 november 2017. De nieuw gevormde raad zal als gevolg hiervan een iets langere
zittingsduur hebben dan gebruikelijk, omdat de reguliere raadsverkiezingen in maart 2018 voor de nieuwe
gemeente achterwege blijven tot de eerste daaropvolgende reguliere raadsverkiezingen. De zittingsperiode
van de gemeenteraad van de nieuwe gemeente wordt aldus vier jaar en drie maanden (1 januari 2018 medio maart 2022).
De Wet artii (artikel 52) schrijft voor dat in het geval sprake is van het instellen van een nieuwe gemeente
de naar inwoneraantal grootste betrokken gemeente wordt belast met de voorbereiding van de tussentijdse
raadsvert<iezingen. In dit geval is dat Zevenaar.
Evaluatie:
Het wettelijke spoor wordt niet geëvalueerd; hel fusiespoor wel.
Communicatie
De indieners van de zienswijzen worden op de hoogte gebracht van uw reactie en besluit.
Kosten, baten en dekking
Voor een herindelingstraject worden specifieke kosien gemaakt Het gaat hierbij om kosten die gerelateerd
zijn aan het wettelijk spoor en kosten die gerelateerd zijn aan hel fusiespoor. Het wettelijk spoor omvat o.a.
de totstandkoming van het herindelingsontwerp, uitvoering van draagvlak bevorderende maatregelen en
uiteindelijk de totstandkoming van een herindelingsadvies. Voor financiering van dit traject hebben wij een
bijdrage ontvangen van de provincie in het kader van het programma Steri< Bestuur in Gelderland.
Voor de kosten in het traject daarna, als het gaat om de voorbereiding van de daadwerkelijke
samenvoeging van de gemeenten en de harmonisatie van beleid (fusiespoor), kan een beroep worden
gedaan op de frictiekostenvergoeding die wordt uitgekeerd in het kader van de Wet arhi. De
frictiekostenvergoeding wordt vanuit het Gemeentefonds uitgekeerd. De nieuwe gemeenfe ontvangt een
frictiekostenvergoeding vanwege de gemeentelijke herindeling van € 5.040.000. Dit bedrag wordt in 5 jaar
uitgekeerd vanaf 2017.

Uitkeringspercentage
Uitkeringsbedragen

2017
25%
1.250.000

2018
30%
1.500.000

2019
15%
750.000

2020
15%
750.000

2021 I
15%
750.000

Voor het fusiespoor wordt een plan van aanpak met projectbegroting opgesteld. Op basis daarvan zal de
raad in juni 2016 worden gevraagd om een voorbereidingskrediet beschikbaar fe stellen voor de

Pagina 3 van 4

"ï EL f l ïüï ' 5

4:» 4-:s »-i a:i! o-

voorfinanciering van benodigde de capaciteit om de voorbereidingen voor de herindeling te kunnen treffen.

Burgemeester en wethouders van Zevenaar,
De secretaris.
De burgemeester
mr. S.E.G. Wiersma
drs. J.A. de Ruiter
Portefeuillehouder
Datum b&w
Nummer b&w-advies
Behandelend ambtenaar/afdeling
Telefoon
Behandeling in raadscommissie

drs. J.A. de Ruiter
3 MEI 2016
728908
Dhr. mr. S.W. Dijk
0316-595103
MIDDELEN 19 MEI 2016

Pagina 4 van 4

«Ti «-^

'

*T1 C »

^1

,

U V W .riC V •

Rijnwaarden
Raadsbesluit
Onderwerp

Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar

Voorstelnummer

2016-20

De raad van de gemeente Rijn waarden,
•

gelezen het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders van Rijnwaarden van
3 mei 2016 ;

•

overwegende:

dat de raden Zevenaar en Rijnwaarden op 27 januari 2016 het Herindelingsontwerp Rijnwaarden
- Zevenaar hebben vastgesteld
dat de beoogde datum van herindeling 1 januari 2018 is

gelet op de bepalingen van de Wet Algemene regels herindeling en de Gemeentewet;

besluit:

1.

Het Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar vast te stellen.

2.

Het Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar te zenden aan het college van
Gedeputeerde Staten van Gelderland met het verzoek dit met een positief advies door te
leiden naar de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van de raad van de gemeente Rijnwaarden,
gehouden op 24 mei 2016.

' r M dTB ^ 1

V

V

^

m.-m «:»

V

9

Rijnwaarden
Raadsvoorstel
Onderwerp
Voorgesteld besluit

1. Het Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar vast te stellen
2. Het Herindelingsadvies Rijnwaarden-Zevenaar te zenden aan het
college van Gedeputeerde Staten van Gelderland met het verzoek dit
met een positief advies door te lelden naar de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Datum

24 mei 2016

Voorstelnummer

2016-20

Samenvatting
Op 27 januari 2016 heeft uw raad het Herindelingsontwerp voor de herindeling van Rijnwaarden
en Zevenaar vastgesteld met het verzoek aan de beide colleges van deze gemeenten dit voor een
periode van 8 weken ter inzage te leggen en tijdens die periode het gesprek met de inwoners,
instellingen en bedrijven over de voorgenomen herindeling aan te gaan. De ontvangen
zienswijzen, noch de reacties tijdens de gespreksavonden, noch de reacties van de omliggende
gemeenten hebben geleld tot een heroverweging van het voorgenomen besluit tot herindeling.
Wel is dit aanleiding geweest het Herindelingsontwerp op een aantal punten aan te vullen. U
wordt nu voorgesteld tot definitieve besluitvorming over te gaan door in te stemmen met het bij
dit voorstel gevoegde herindelingsodv/es. Op basis van de wet Arhi dienen beide raden eenzelfde
besluit te nemen.
Beoogd effect
Het komen tot een herindeling -samenvoeging- van de gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar.
Waarom naar de raad
Het is een wettelijke vereiste dat de gemeenteraden van beide bij de herindeling betrokken
gemeenten het Herindelingsadvies vaststellen.
Argumenten
1.1 Tijdens de zienswijzeperiode is gebleken van lokaal maatschappelijk draagvlak voor de
herindelins
Het herindelingsontwerp heeft vanaf 4 februari 2016 acht weken voor eenieder ter inzage
gelegen. Er zijn 23 zienswijzen ingediend. Voor wat betreft de inhoud van deze zienswijzen
alsmede de gezamenlijke reactie van de colleges daarop, verwijzen wij u naar de nota van
zienswijzen. Twee van de 23 zienswijzen waren tegen herindeling; de overige 21 waren positief
en/of gaven aandachtspunten mee.
Tijdens vier gespreksavonden gingen inwoners, ondernemers, verenigingen, instellingen en
gemeentelijke bestuurders met elkaar in gesprek. In de zienswijzennota staat een bondige
samenvatting. De bezoekers van de gespreksavonden waren positief over de voorgenomen fusie.
De aanwezigen bleken op de avonden zeer betrokken bij de nieuwe gemeente. Dat bleek uit de
onderwerpen die zij Inbrachten en de wijze waarop zij daarover met elkaar en de gemeente

"^ff-4ni«-*.nians.B

a-^amarö^-BBTtta-o

bestuurders in discussie gingen. Wij zien de uitkomst van deze avonden als belangrijke
aandachtspunten die wij in het vervolgtraject zullen meenemen
Zowel de zienswijzen als de uitkomst van de gespreksavonden hebben geleid tot een aantal
aanpassingen van het herindelingsontwerp. In de meeste gevallen nemen wij deze onderwerpen mee
voor de vervolgfase, zoals bijvoorbeeld in het harmonisatietraject, of als aandachtspunt voor de
nieuwe gemeenteraad.
1.2 Er is uitvoering geseven aan de bij de vaststellins van het Herindelingsontwerp in beide
raden aangenomen moties
In de bijlage hebben wij aangegeven op welke wijze wij de moties in het Herindelingsadvies
hebben verwerkt. Hieronder gaan wij in het bijzonder in op de motie over Infrastructurele
voorzieningen als randvoorwaarde voor een nieuwe krachtige gemeente.
Tegelijk met het vaststellen van het herindelingsontwerp is een motie aangenomen waarin de
colleges worden opgedragen:
In overleg te treden met Gedeputeerde Staten van Gelderland om voor de definitieve
besluitvorming herindeling Zevenaar-Rijnwaarden in mei 2016 zich maximaal in te zetten voor:
doortrekking Witte Kruis en bestuurlijke afspraken die de nieuwe aansluiting Zevenaar-Oost aan
de A12 bespoedigen.
Versnelde aansluiting/tiideliik
ontsluitinrj Zevenaar-Oost
In februari hebben meerdere gespreken plaatsgevonden met gedeputeerden Markink en Bieze.
Gedeputeerde Bieze en een afvaardiging van Rijnwaarden en Zevenaar hebben op 3 maart 2016
overleg gehad met het ministerie van l&M en Rijkswaterstaat.
Tijdens het Bestuurlijk Overleg Grondgebonden Gemeenten van 7 april is - onder voorbehoud van
bestuurlijke instemming - afgesproken dat er een brief namens de minister van I8:M wordt
gestuurd, waarin wordt bevestigd dat "bereikbaarheid en Zevenaar Oost respectievelijk Al 2 in
het bijzonder", de belangrijkste klantwens van de Regio is. Rijkswaterstaat bekijkt hoe dit een
plek kan krijgen in de aanbesteding. Overigens is het zo dat het opnemen als onderdeel van de
EMVI-criteria wel de kans vergroot dat de vervroegde aansluiting tot realisatie komt, maar
daartoe geen garantie biedt.
Wij stellen dan ook vast dat de provincie zich maximaal heeft ingezet op de in de motie
opgenomen onderdelen.
De provincie heeft door Goudappel Coffeng de mogelijkheden voor een tijdelijke ontsluiting
laten onderzoeken. Alle drie de onderzochte varianten leveren een knelpunt op. Een vierde
variant is niet onderzocht: complexe grondverwerving, ontbreken planologisch kader,
afhankelijkheid van de rijkswegbeheerder en ontbreken van een reële tijdswinst.
Doortrekking Witte Kruis
De afgelopen jaren zijn meerdere onderzoeken gedaan naar de doortrekking van het Witte Kruis
(en een alternatieve route). Deze onderzoeken zijn in een bestuurlijk overleg met gedeputeerde
Markink besproken. De gedeputeerde heeft toegezegd dat een brief met daarin de conclusies
over deze verkeersmaatregel op 10 mei in het college van gedeputeerde staten zal worden
besproken. De brief zal vóór de behandeling van het herindelingsadvies in de raadscommissies
aan ons worden verzonden.
1.3 Herindeling per 1 januari 2018 is haalbaar
Na vaststelling van het herindelingsadvies zal dit worden gezonden aan Gedeputeerde Staten van
Gelderland met het verzoek om het met een positief advies door te leiden naar de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (artikel 5 lid 3 en 4 Wet algemene regels herindeling).
Indien de minister op basis van dit advies een voorstel voor een herindelingsregeling doet,
verwerkt hij dat binnen vier maanden na ontvangst en stuurt dat aan de Ministerraad. Deze
stuurt het voorstel voor een herindelingsregeling om advies naar de Raad van State. Daarna zal
het formele wetgevingstraject worden gestart, dat uiteindelijk moet leiden tot vaststelling van
de wet door de Tweede en Eerste Kamer der Staten Generaal. Die hele procedure duurt ruim een
jaar. Na de publicatie van de wet in het Staatsblad treedt deze in werking. Op grond van deze
verwachte doorlooptijd is de beoogde startdatum van de nieuwe gemeente 1 januari 2018. Om
de planning te halen is het wel noodzakelijk dat in mei het raadsbesluit wordt genomen.

1.4 Provinciale bijdrage in het kader van Sterk Bestuur
Gedeputeerde Staten van Gelderiand zijn bereid Provinciale Staten een voorstel te doen tot
beschikbaarstelling van een subsidie van € 3 miljoen voor projecten, die kunnen bijdragen aan de
ontwikkeling van de nieuwe gemeente tot een sterke en robuuste gemeente. De beide colleges
zullen, zodra de Staten met het voorstel hebben ingestemd, concrete voorstellen voor mogelijke
projecten voorleggen.
1.5 De naamgeving voor de nieuwe gemeente
De colleges van Rijnwaarden en Zevenaar stellen voor om te kiezen voor de naam Zevenaar voor
de nieuwe gemeente.
In het herindelingsontwerp schreven we dat de fusie van Rijnwaarden en Zevenaar leidt tot een
krachtige gemeente en voor de naamgeving daarvan ook een sterke herkenbare (merk)naam in
aanmerking komt. Daarbij denken we aan een praktische naam, die iedereen al kent. Een
herkenbare naam, die makkelijk te onthouden Is en meteen schetst waar de nieuwe gemeente
ligt. Bij voorkeur putten we daarvoor uit de namen van de bij de herindeling betrokken
gemeenten, omdat deze immers al naamsbekendheid hebben. Vandaar dat de colleges komen
met het voorstel Zevenaar als naamgeving voor de nieuwe gemeente (zie verder: 4.7
herindelingsadvies).
Kosten/baten/dekking
Voor een herindelingstraject worden specifieke kosten gemaakt. Het gaat hierbij om kosten die
gerelateerd zijn aan het wettelijk spoor en kosten die gerelateerd zijn aan het fusiespoor.
Het wettelijk spoor omvat o.a. de totstandkoming van het herindelingsontwerp, uitvoering van
draagvlak bevorderende maatregelen en uiteindelijk de totstandkoming van een
herindelingsadvies. Voor financiering van dit traject hebben wij een bijdrage ontvangen van de
provincie in het kader van het programma Sterk Bestuur in Gelderland.
Voor de kosten in het traject daarna, als het gaat om de voorbereiding van de daadwerkelijke
samenvoeging van de gemeenten en de harmonisatie van beleid (fusiespoor), kan een beroep
worden gedaan op de frictiekostenvergoeding die wordt uitgekeerd in het kader van de Wet arhi.
De frictiekostenvergoeding wordt vanuit het Gemeentefonds uitgekeerd. De nieuwe gemeente
ontvangt een frictiekostenvergoeding vanwege de gemeentelijke herindeling van € 5.040.000. Dit
bedrag wordt in 5 jaar uitgekeerd vanaf 2017.

Uitkeringspercentage
Uitkeringsbedragen

2017
25%
1.250.000

2018

2019

2020

30%
15%
1.500.000 750.000

15%
750.000

2021 1
15%
750.000

Voor het fusiespoor wordt een plan van aanpak met projectbegroting opgesteld. Op basis
daarvan zal de raad in juni 2016 worden gevraagd om een voorbereidingskrediet beschikbaar te
stellen voor de voorfinanciering van de benodigde capaciteit om de voorbereidingen voor de
herindeling te kunnen treffen.
Uitvoering
Op basis van het plan van aanpak worden de verdere voorbereidingen om tot één gemeente te
komen opgepakt. Dit traject is gericht op de bouw van een nieuwe ambtelijke organisatie,
zorgen voor huisvesting van het ambtelijk apparaat en harmonisatie van beleid, producten en
diensten. Er zal een projectorganisatie worden ingericht met een stuurgroep, projectgroep en
diverse werkgroepen. Op diverse terreinen gaan deze werkgroepen aan de slag met de
ontwikkeling en harmonisatie van producten, beleid, regelgeving en de voorbereiding van de
herindeling.
Uitgaande van herindeling per 1 januari 2018, zullen de tussentijdse raadsverkiezingen
plaatsvinden op woensdag 22 november 2017. De nieuw gevormde raad zal als gevolg hiervan een
Iets langere zittingsduur hebben dan gebruikelijk, omdat de reguliere raadsverkiezingen in maart
2018 voor de nieuwe gemeente achterwege blijven tot de eerste daaropvolgende reguliere
raadsverkiezingen. De zittingsperiode van de gemeenteraad van de nieuwe gemeente wordt
aldus vier jaar en drie maanden (1 januari 2018 - medio maart 2022).

.g

W-

4Ti

'"ï

.6

fl:B

dT6 '-ft

^

De Wet arhi (artikel 52) schrijft voor dat in het geval sprake is van het instellen van een nieuwe
gemeente de naar inwoneraantal grootste betrokken gemeente wordt belast met de
voorbereiding van de tussentijdse raadsverkiezingen. In dit geval is dat Zevenaar.
Communicatie
De indieners van de zienswijzen worden op de hoogte gebracht van uw reactie en besluit.
Opgesteld door

Hans Bosch (i.s.m. Sjoerd Dijk Zevenaar)

Portefeuillehouder

Ella Schadd-de Boer

IRS-nummer
Datum raad

24 mei 2016

Bij lage (n)

Herindelingsadvies
Zienswijzennota
Ingediende zienswijzen (2 documenten)
Overzicht verwerking moties
Concept raadsbesluit