Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1303
Vragen van de leden Jasper van
Dijk en Karabulut (beiden SP) aan
de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, mw. Dijksma,
en de minister voor Wonen, Wijken
en Integratie over religieuze scholen
die in strijd handelen met de
rechtsstaat. (Ingezonden 3 december
2009)
1
Is het waar dat u heeft gezegd dat de
rechtsstaat zwaarder weegt dan enige
geloofsopvatting?1
2
Wat onderneemt u tegen scholen die
in strijd handelen met de rechtsstaat,
wanneer zij bijvoorbeeld uit religieuze
overtuiging aan meisjes een
minderwaardige rol toeschrijven of
wanneer wordt gesteld dat vrouwen
«een onderscheiden positie hebben»?
3
Hoe oordeelt u over scholen die
jongens en meisjes in gescheiden
klassen lesgeven? Is dit in
overeenstemming met de
rechtsstaat? Wat onderneemt de
Inspectie in een dergelijk geval? Kunt
u uw antwoord toelichten?
4
Hoe oordeelt u over scholen die van
hun personeel eisen dat zij een
overeenkomst tekenen waarin staat:
«ongehuwd samenwonen en een

KVR39074
2009Z23344
0910tkkvr1303
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

homoseksuele levenswijze zijn in
strijd met Gods woord en worden als
zodanig afgewezen»?

van zorg» omdat bijzonder onderwijs
de «ontmoeting van verschillende
bevolkingsgroepen doorkruist»?2

5
Is de eis genoemd in vraag 4 in strijd
met de rechtsstaat? Zo ja, wat gaat u
hiertegen ondernemen? Zo nee,
erkent u dat discriminatie wordt
toegestaan in het benoemingsbeleid
van scholen?

10
Hoe gaat u bevorderen dat deze
scholen zich «niet isoleren, maar juist
deel uitmaken van de samenleving»?
Is dit mogelijk voor orthodoxe
scholen die slechts één categorie
leerlingen toelaten?

6
Wat bedoelt u met de uitspraak: «als
kinderen te horen krijgen dat het niet
goed is om vrienden te zijn met
mensen die niet gelovig zijn, dat dit
niet door de beugel kan»? Wat voor
sanctie past u toe op een school die
dit onderwijst?

11
Als u erkent dat dit soort scholen per
definitie een «eenzijdige
schoolpopulatie» hebben en dat dit
«niet goed is voor het onderwijs en
uiteindelijk voor de samenleving»,
wat gaat u dan ondernemen om deze
ontwikkeling te keren?

7
Is het geoorloofd dat een basisschool
of een school voor voortgezet
onderwijs de evolutietheorie negeert?
Mag een school onderwijzen dat de
evolutietheorie onjuist is?

12
Wat is uw oordeel over het onderzoek
van Ladd en Fiske, waaruit blijkt dat
de vrije onderwijskeuze de
onderwijssegregatie in de hand
werkt?3

8
Deelt u de mening dat juist van
bekostigde scholen gevraagd mag
worden dat zij artikel 1 van de
Grondwet naleven? Wat onderneemt
u als scholen dit artikel niet naleven,
bijvoorbeeld vanwege een
geloofsopvatting?

13
Hoe oordeelt u over de constatering
van de onderzoekers dat er geen
bewijs is dat witte scholen vrijwillig
achterstandsleerlingen opnemen,
ondanks de extra financiering? Is dit
voor u aanleiding om te onderzoeken
wat voor beleid wél werkt?

9
Vindt u de vrijheid om een school te
stichten op godsdienstige grondslag
«uit hoofde van integratie een punt

14
Bent u bereid een grondige reactie te
geven op het onderzoek van Ladd en
Fiske, voorafgaand aan het debat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2769

over onderwijssegregatie op 20
januari aanstaande?
15
Deelt u de mening dat een uiterste
inspanning van gemeentes en
scholen gevraagd mag worden om
«het aantal gemengde scholen uit te
breiden»? Bent u bereid om op dit
punt niet-vrijblijvende afspraken te
maken?
Toelichting
Deze vragen dienen ter aanvulling op
eerdere vragen ter zake van het lid
Van der Vlies (SGP), ingezonden 30
november 2009 (vraagnummer
2009Z22953)
1

Trouw, 27 november 2009: «SGP: Dijksma
zet christelijk onderwijs in een kwade reuk».
Toespraak namens minister Van der Laan op
de Forum-conferentie Kleur in de Klas! 4
oktober 2009.
3
NRC Handelsblad, 20 november 2009.
2

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Dijksma (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de
minister voor Wonen, Wijken en
Integratie (ontvangen 20 januari 2010)
1
Ja. In mijn antwoord van 3 december
2009 (Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2009–2010, nr. 891) op
de vragen van het lid Van der Vlies
(SGP) heb ik dit verder toegelicht.
2
Indien scholen bij het uitdragen en
beleven van hun religieuze grondslag
en overtuiging in strijd handelen met
de rechtsstaat wordt daar natuurlijk
tegen opgetreden. In ieder
individueel geval is daarbij telkens de
toetssteen of de wetten en regels van
de rechtsstaat in acht worden
genomen. Immers de vrijheid van
godsdienst of levensovertuiging
wordt begrensd door ieders
verantwoordelijkheid volgens de wet.
Zo valt het genoemde voorbeeld
waarbij meisjes een minderwaardige
rol wordt toegeschreven niet te
rijmen met artikel 1 van de Grondwet.
Echter in ieder concreet geval is dan
de afweging of de handelingen die
daaraan worden verbonden, strijd
met de wet opleveren.
3
Het is in Nederland gebruikelijk dat
jongens en meisjes zoveel mogelijk
samen les krijgen. Indien daarvan
door scholen wordt afgeweken ben ik
daarvan geen voorstander, maar valt

dit onder de grondwettelijke vrijheid
van richting en inrichting van het
onderwijs. Er is geen wettelijke
(deugdelijkheids)eis die dit verbiedt.
De inspectie zal daar dus hooguit
notitie van nemen. Eerst en vooral
ziet de inspectie erop toe dat ook bij
dergelijke inrichtingskeuzes, de
kwaliteit van het onderwijs aan alle
leerlingen op orde is.
4
Er mag geen misverstand over
bestaan dat noch openbare noch
bijzondere scholen leraren of andere
personeelsleden mogen weigeren,
uitsluitend vanwege hun seksuele
gerichtheid of het hebben van een
homoseksuele relatie.
Scholen voor bijzonder onderwijs
kunnen wel van
(aspirant)medewerkers vragen dat zij,
door middel van het ondertekenen
van een verklaring, de grondslag van
de onderwijsinstelling
onderschrijven. Voor de uitwerking
van de grondslag kan in de verklaring
worden verwezen naar de statuten of
andere documenten van de
onderwijsinstelling. Wanneer in de
uitwerking echter is opgenomen dat
de grondslag onder meer inhoudt dat
de betrokken medewerker zelf niet
ongehuwd mag samenwonen of het
hebben van een homoseksuele
relatie, omdat dit niet past binnen
deze opvattingen, dan maakt de
onderwijsinstelling onderscheid op
grond van burgerlijke staat en
homoseksuele gerichtheid. Dit
onderscheid kan niet met een beroep
op de uitzondering van artikel 5,
tweede lid, onderdeel c, Algemene
Wet Gelijke Behandeling (AWGB)
worden gerechtvaardigd. Deze eis
leidt immers tot onderscheid op
grond van het enkele feit van
burgerlijke staat of een homoseksuele
gerichtheid en dat is niet toegestaan.
Van de andere kant brengt de – in de
Grondwet verankerde – vrijheid van
onderwijs met zich mee dat wel van
medewerkers gevraagd mag worden
dat zij de grondslag van de school
uitdragen. Dit zijn moeilijke
vraagstukken omdat hier
verschillende grondrechten op
gespannen voet staan met elkaar. Of
in een concreet geval de grens wordt
overschreden en een school
verboden onderscheid maakt, is ter
beoordeling aan de rechter of de
Commissie gelijke behandeling.
Bij zo’n klacht kan de leraar (en
leerling) naar de Commissie Gelijke
Behandeling om een oordeel te

vragen. De minister van OCW kan
echter niet rechtstreeks ingrijpen. In
een concreet geval kan de minister
wel de Inspectie van het Onderwijs
verzoeken om een rapport.
5
Zie het antwoord op vraag 4.
6
Ik verwijs u naar het antwoord dat ik
heb gegeven op vragen van het lid
Van der Vlies (TK2009Z22953,
ingezonden 3 december 2009).
7
De evolutietheorie geldt als de
gangbare wetenschappelijke
opvatting. Dat is ook de reden
waarom de meeste scholen ervoor
kiezen de evolutietheorie in het
onderwijs een plek te geven. In de
kerndoelen voor het basisonderwijs
en het voortgezet onderwijs is geen
expliciete verwijzing opgenomen
naar de evolutietheorie, maar zij
bevatten wel aanknopingspunten
voor scholen om er aandacht aan te
besteden. Scholen kunnen ook
aandacht besteden aan andere
opvattingen; de kerndoelen zijn er
mede op gericht de leerlingen een
kritische houding aan te leren.
8
Iedereen die zich in Nederland
bevindt moet dit artikel naleven,
dus ook alle bekostigde en
niet-bekostigde scholen. Bij niet
naleving wordt opgetreden met in
achtneming van de spelregels en
grenzen die de rechtsstaat stelt.
Artikel 1 van de Grondwet is
uitgewerkt in de Algemene wet
gelijke behandeling (Awgb). Indien
scholen zich niet aan die wet houden,
kunnen benadeelden zich wenden tot
de rechter of tot de Commissie gelijke
behandeling.
9
De vrijheid om in Nederland scholen
te stichten op basis van onder
andere godsdienstige of
levensbeschouwelijke overtuiging is
een belangrijk rechtsstatelijk
beginsel. Dat is en blijft een
uitgangspunt bij het onderwijsbeleid.
Echter, de school is tevens een plek
waar burgers kennis opdoen van de
Nederlandse samenleving en waar
ontmoetingen tussen
bevolkingsgroepen kunnen
plaatsvinden. Daarom zijn
burgerschap en sociale integratie
belangrijke doelen van het
onderwijsbeleid van dit kabinet. Bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2770

alle bestaande en nieuw te stichten
scholen zullen, ongeacht de richting
van de school en samenstelling van
de leerling-populatie, bij het invulling
geven aan deze doelen, voldoende
activiteiten moeten worden
ontwikkeld om deze wettelijke
opdracht waar te maken. De inspectie
van het onderwijs ziet hier op toe.
Indien de school onvoldoende
aandacht aan dit punt besteedt kan
corrigerend worden opgetreden.

zal ik op basis van een evaluatie van
de lokale pilots bezien welke verdere
maatregelen mogelijk zijn. Ik zal
daarbij de door uw Kamer
aangenomen motie Dijsselbloem
betrekken over het bestrijden van
segregatie in het onderwijs. (TK
2009/2010, 32 123 XVIII nr. 39)
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer.

10
Zie het antwoord op vraag 9.
11
Zie het antwoord op vraag 9.
12
In het onderzoek van Ladd en Fiske
wordt deze stelling niet
onderschreven. De onderzoekers
wijzen in dit verband op de lange
traditie in Nederland van vrije
schoolkeuze. De mogelijkheden van
sturing door de overheid zijn
daardoor beperkter dan in andere
landen.
In een reactie die de onderzoekers op
het door u aangehaalde artikel in het
NRC hebben gegeven wijzen zij op
een aantal omissies in het artikel en
het feit dat men geen oordeel
uitspreekt over het Nederlandse
onderwijssysteem (de reactie is
bijgevoegd).1
13
De gewichtenmiddelen die scholen
ontvangen zijn bedoeld om de
achterstanden van leerlingen aan te
pakken en zijn niet bedoeld om de
segregatie in het basisonderwijs
tegen te gaan. Ook de onderzoekers
komen in hun rapport, dat bedoeld is
voor beleidsmakers in de VS, tot de
conclusie dat de gewichtenregeling
niet de oplossing is om de segregatie
in het onderwijs tegen te gaan.
14
Ik ben bereid een reactie op het
onderzoek te geven voor het
Algemeen Overleg over
onderwijssegregatie van 20 januari
2010.
15
Deze inspanning wordt al aan
gemeenten en scholen gevraagd.
De gemeenten en schoolbesturen
hebben de wettelijke opdracht om ten
minste eenmaal per jaar te
overleggen over het nemen van
maatregelen om de segregatie tegen
te gaan. (Wet op het Primair
Onderwijs, artikel 167a). Daarnaast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2771