Monitor contractering gzsp 2021
Malou Menting, projectleider monitor contractering gzsp: ‘Deze zorgvorm staat voor goede
zorg aan kwetsbare mensen die thuis wonen. Het mooie aan deze zorg is de inzet van
verschillende zorgverleners rondom de patiënt. Zo krijgt de patiënt lichamelijk én geestelijk de
zorg die de patiënt nodig heeft. Uit deze monitor blijkt dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders
dit in hun onderlinge afspraken ook mogelijk maken, maar we zien wel kansen om die
afspraken de komende jaren nog verder te verbeteren.’

Deze monitor brengt het contracteerproces van de geneeskundige zorg voor specifieke
patiëntgroepen (gzsp) in kaart. We hebben onderzocht of het zorginkoopbeleid van
zorgverzekeraars en de daadwerkelijke contractering bijdragen aan de uitgangspunten van
passende zorg. Daarnaast onderzochten we de mogelijke verbeteringen. De uitkomsten bieden
handvatten om het contracteerproces van de gzsp te verbeteren en hierover het gesprek te
voeren.
We kijken met deze monitor voor de tweede keer naar de overheveling van gzsp van de
tijdelijke subsidieregeling Extramurale behandeling (hierna: subsidieregeling) naar de
Zorgverzekeringswet (Zvw). Vorig jaar voerden we een quickscan uit naar de overheveling van
de artsenfunctie van de specialist ouderengeneeskunde (so) en arts verstandelijk
gehandicapten (avg) naar de Zvw. In de huidige monitor is dit uitgebreid met de zorg door een
gedragswetenschapper, paramedische zorg, zorg in een groep en zorg aan mensen met sterk
gestoord gedrag en een licht verstandelijk beperking.
Voor deze monitor maken we gebruik van interviews, declaratiedata en online vragenlijsten
onder zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Meer over de onderzoeksmethode en een overzicht
van de resultaten van de online vragenlijsten vindt u in de bijlage.

Kernboodschap
De introductie van gzsp in de eerste lijn staat in het teken van passende zorg aan kwetsbare
patiënten die thuis wonen. Dit is een groeiende groep patiënten. Passende zorg heeft als
vertrekpunt om alleen zorg te bieden die bijdraagt aan het functioneren van mensen en hun
kwaliteit van leven. Zo blijft de zorg betaalbaar, van goede kwaliteit en toegankelijk voor
iedereen.
De inzet van gzsp kan bijdragen aan het (langer) thuis wonen van kwetsbare personen.
Bijvoorbeeld door het voorkomen van ziekenhuisopnames of door het uitstellen van opname
binnen de Wet langdurige zorg (Wlz). Gzsp versterkt de generalistische geneeskundige zorg in
de eerste lijn en ondersteunt - onder andere - de huisarts bij het leveren van zorg. Ook
samenwerking met andere zorgverleners zoals de wijkverpleegkundige en de apotheker is
zowel binnen als buiten de gzsp cruciaal in deze integrale (netwerk)zorg.
Terugblik op de overheveling 2021
Gzsp wordt met ingang van 2021 volledig bekostigd uit de Zvw. De overheveling van de
subsidieregeling naar de Zvw is een grote verandering voor zowel zorgaanbieders als
zorgverzekeraars. We zien dat er hele goede stappen gezet zijn in deze overheveling. We
concluderen dat de zorg aan patiënten na de overheveling doorgang lijkt te vinden. Het is nog
wel te vroeg om dit met zekerheid te kunnen zeggen.
Ook zien we dat de inkoop en contractering van de gzsp voor zowel zorgverzekeraars als
zorgaanbieders nieuw was. Hierdoor is er een aantal discussiepunten. Bijvoorbeeld over de
voorwaarden die een zorgverzekeraar stelt bij het aangaan van een contract. Dit beeld past bij
zorg die nieuw is in de Zvw. Om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden, verwachten we
wel dat deze discussiepunten in de volgende contracteerronde gezamenlijk verder worden
opgepakt.
Ruimte voor verbetering in de zorginkoop
Gezien de ambities voor gzsp ten aanzien van integrale zorg, zien we ruimte voor verdere
verbetering van de gecontracteerde gzsp in de toekomstige jaren. Wij zien met name kansen
om de zorg meer in samenhang te leveren met zorgaanbieders uit andere zorgsectoren.
Hiervoor is meer bekendheid van (de inhoud van) gzsp onder patiënten en hun mantelzorgers,
maar ook onder de zorgaanbieders en zorgverzekeraars nodig. Gzsp moet ook meer
opgenomen worden in de regioplannen. Tenslotte zou het helpen als zorgverzekeraars gzsp in
samenhang met andere zorgvormen inkopen en meenemen bij de ontwikkeling van (regionale)
samenwerking. Op deze manier kan de zorg in de eerste lijn beter worden gepositioneerd.
Om deze ambitie voor gzsp waar te maken zijn voldoende beschikbare zorgverleners nodig. Er
zijn tekorten aan onder andere specialisten ouderengeneeskunde (so), artsen verstandelijk
gehandicapten (avg) en gz-psychologen. Dit speelt zowel in de regio als op landelijk niveau.
Het is al lastig voor zorgaanbieders om voldoende zorgverleners voor de intramurale zorg aan
te trekken. Dit kan ten koste gaan van de zorg van de so en avg buiten de muren van een
instelling.
Aanbevelingen voor acties
In 2021 moeten partijen gezamenlijk in de gaten houden of patiënten die in zorg waren tijdens
de subsidieregeling, hun zorg kunnen blijven ontvangen. Om het contracteerproces voor 2022
vloeiender te laten verlopen, raden we aan om vroeg met het contracteerproces te beginnen.
Het gaat daarbij zowel om het informeren van zorgaanbieders over het tijdspad van het
contracteerproces, als om op tijd samen (zorgaanbieders/beroeps- en branchepartijen en
zorgverzekeraars) de ervaren knelpunten voor de contractering van 2021 te bespreken.
Om de ambitie van gzsp waar te maken moet er daarnaast de komende jaren:
bij de contractering meer ingezet worden op het multidisciplinaire karakter van de zorg
en de samenhang van gzsp met andere zorgvormen;
meer inzicht in de inhoud en kwaliteit van gzsp komen;
meer bekendheid gecreëerd worden voor de gzsp;
een aanpak komen voor het arbeidsmarkttekort in de gzsp.

Hieronder lichten we deze conclusies en de aanbevelingen verder toe.

Bevindingen
De zorg aan patiënten lijkt na de overheveling gecontinueerd te worden.
Alle zorgverzekeraars contracteren gzsp. Alle zorgaanbieders die zorg leverden onder de
subsidieregeling (dan wel de so en avg die zorg hebben gedeclareerd vallend onder de
Beleidsregel gzsp in 2020), hebben een contract aangeboden gekregen. Nieuwe
zorgaanbieders konden bij nagenoeg alle zorgverzekeraars ook een contract aanvragen.
Zorgaanbieders die niet automatisch een contract kregen, konden wel een verzoek indienen.
De contractering door zorgverzekeraars van zowel bestaande als nieuwe instellingen zorgt
ervoor dat de continuïteit en toegankelijkheid van de zorg in eerste instantie geborgd is.
Hoewel instellingen contracten kunnen afsluiten, komen samenwerkingsverbanden en
individuele zorgaanbieders (dit zijn veelal nieuwe zorgaanbieders binnen de gzsp) veel minder
in aanmerking voor een contract.
Bij de patiëntenorganisaties en bij de NZa zijn tot op heden geen meldingen binnengekomen
dat patiënten geen of minder zorg (zullen) ontvangen na de overheveling. Een kanttekening
hierbij is dat niet alle moeilijkheden formeel zullen worden gemeld aan de
patiëntenorganisaties en de NZa. Zo vermoedt een beroepsvereniging bijvoorbeeld dat als er
geen so beschikbaar is, de patiënt naar het ziekenhuis wordt doorverwezen. De zorgaanbieder
maakt hier vervolgens geen melding van. De zorgaanbieders gaven echter in de online
vragenlijst aan dat patiënten in de meeste gevallen de zorg krijgen, zoals ze onder de
subsidieregeling gewend waren. Niet alle zorgaanbieders delen die mening. Zij geven dan aan
nog te moeten bezien hoe het in 2021 gaat verlopen. Mogelijke aandachtspunten die zij zien
hebben betrekking op het eigen risico en eigen betalingen. Ook waren niet alle contracten ten
tijde van de uitvraag in januari 2021 nog niet rond. Daarnaast kan de inkoop rondom de
prestatie gedragswetenschapper ertoe leiden dat patiënten mogelijk naar een andere
zorgaanbieder moeten [zie verderop in deze monitor].
Naar schatting maakt bijna elke patiënt van de gzsp-doelgroep hun eigen risico jaarlijks op.
Daarmee is het eigen risico naar verwachting geen probleem voor de toegang tot de gzsp.
Toch geeft een aantal zorgaanbieders in de online vragenlijst aan dat zij wel verwachten dat
het eigen risico leidt tot minder zorggebruik. Ook de eigen betalingen voor paramedische zorg
zijn een aandachtspunt voor de toegankelijkheid van de zorg. Na de overheveling wordt de
paramedische zorg in het kader van gzsp niet meer volledig vanuit het basispakket vergoed.
De patiënt moet deze zorg zelf betalen uit de aanvullende verzekering, alleen zijn niet alle
patiënten aanvullend verzekerd. Beroeps- en branchepartijen geven aan dat dit vermoedelijk
leidt tot minder zorggebruik bij patiënten. Uit de cijfers is dat nog niet op te maken (gezien het
opstellen van deze rapportage begin 2021). We ontvingen tot nu toe geen meldingen dat de
toegankelijkheid van noodzakelijke zorg hierdoor in het geding komt. Voor de paramedische
zorg binnen de gzsp prestaties ‘zorg in een groep’ geldt geen eigen betaling voor de patiënt.
De so-zorg en avg-zorg zijn in 2020 al overgeheveld naar de Zvw. Uit eerste, voorlopige
analyses op declaratiedata van het jaar 2019 en 2020 (uitgevoerd door Vektis en de NZa) zien
we voor de so-zorg een kleine toename in aantal zorgaanbieders en voor de avg-zorg een
kleine afname in aantal zorgaanbieders in 2020. Voor de so-zorg lijken we een voorzichtige,
kleine beweging naar nieuwe type zorgaanbieders in 2020 te zien.
We zien op dit moment in 2020 echter wel een sterke daling in het aantal patiënten voor sozorg en avg-zorg ten opzichte van 2019. Een deel van deze afname kan verklaard worden door
de corona-uitbraak. Een ander deel doordat er in 2019 met enige regelmaat zorg door de
gedragswetenschapper gedeclareerd werd onder de prestatie van de so-zorg. Het aantal
aanbieders dat declareert onder de prestatie van de gedragswetenschapper is in 2020 ten
opzichte van 2019 toegenomen, waarbij er eveneens een verdubbeling lijkt te zijn in het aantal
patiënten. Toch kan dit de grote daling in patiënten die so-zorg en avg-zorg hebben ontvangen

niet geheel verklaren. De declaratiecijfers van 2020 zijn nog niet volledig en zullen daarom in
2021 continu gemonitord worden.
Samengevat concluderen we dat de zorg aan patiënten na de overheveling doorgang lijkt te
vinden, maar dat het nog te vroeg is om dit met zekerheid te kunnen zeggen. Daarom is het
belangrijk dat we gedurende 2021 in de gaten blijven houden of patiënten de zorg kunnen
blijven ontvangen.
Studio Grz en Amsterdam UMC hebben onderzoek gedaan naar de eerste ervaringen vanuit
patiënten en hun mantelzorgers met de gzsp. De resultaten van het onderzoek kunt u vinden
in het rapport: ‘Ervaringen van zorgvragers en zorgverleners in de zorgvormen van
programma Beter Thuis‘ (januari 2021).
De contractering van gzsp is wennen voor zowel zorgaanbieders als
zorgverzekeraars.
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars geven een voldoende voor het contracteerproces:
zorgaanbieders een 6,5 en zorgverzekeraars een 7,6 (contracteerproces instellingen) en een
7,1 (contracteerproces samenwerkingsverbanden/vrijgevestigden) [Link naar bijlage]. Dat is in
lijn met de cijfers van vorig jaar over het contracteerproces voor de so/avg-zorg (6,3 door
zorgaanbieders en 7,5 door zorgverzekeraars).

Zorgaanbieders noemden het tijdspad en ook het administratieve proces tijdens de
contractering als positief punt in de online vragenlijst. Ondanks dat zorgaanbieders juist
aangaven dat de administratieve lasten hoger waren, doordat het voor veel zorgaanbieders
nieuw was om afspraken te moeten maken met verschillende zorgverzekeringsconcerns.
Voorheen hadden ze namelijk te maken met één zorgkantoor in de regio. Het (tijdspad van
het) contracteerproces is wennen. Zo hoorden we: ‘Tot op heden zaten de prestaties gzsp in
de subsidieregeling. De leden hadden niet van doen met de Zvw. Dit is voor hen een nieuw
onderdeel, waardoor ze zich nog erg aan het oriënteren zijn hoe hier mee om te gaan. Leden

waren hier nog mee bezig toen bij zorgverzekeraars de loketten voor de contractering al snel
dicht gingen.’
Ook voor zorgverzekeraars is het zorginkoopproces voor gzsp nieuw. Zorgverzekeraars geven
aan dat het nog onvoldoende duidelijk is welke zorg geleverd wordt binnen de gzsp. Zij hebben
nog geen eigen declaratiedata. Ook hebben zorgverzekeraars behoefte aan
kwaliteitsstandaarden vanuit het veld.
Hieronder staan de drie meest genoemde goede punten en verbeterpunten van het
contracteerproces aangegeven door zorgaanbieders en zorgverzekeraars.

Zorgaanbieders zien niet altijd de meerwaarde van aanvullende voorwaarden die de
zorgverzekeraar stelt.
Beroeps- en branchepartijen van zorgaanbieders en zorgverzekeraars stelden gezamenlijk
uitgangspunten op voor de inkoop van gzsp. Alle zorgverzekeraars volgen deze
uitgangspunten. Zorgaanbieders zijn hier doorgaans positief over. Zorgverzekeraars stellen in

hun inkoopbeleid vaak nog aanvullende voorwaarden. Zorgaanbieders zijn dit niet gewend
vanuit de afspraken met het zorgkantoor.
Het contracteren van zorgaanbieders geeft zorgverzekeraars de mogelijkheid om te sturen op
de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg. Door het stellen van eisen bij het
contracteren, kunnen zorgverzekeraars sturend optreden richting zorgaanbieders om deze
aspecten op het gewenste peil te brengen. Zorgverzekeraars hebben de mogelijkheid om,
vanuit hun eigen visie, doelmatigheids- of kwaliteitsoverwegingen te maken die verder gaan
dan de minimumkwaliteit die vereist is. Daarmee kunnen zij zich onderscheiden van andere
zorgverzekeraars. De eisen mogen uiteraard niet ten koste gaan van de zorgplicht.
We zien tot op heden niet dat de zorgplicht in het geding is voor deze zorg. We hebben hier
geen meldingen over ontvangen. We zien daarnaast dat partijen over het algemeen over
aanvullende kwaliteitseisen in gesprek gaan. Dat betekent zeker niet dat alle discussies over
aanvullende voorwaarden naar tevredenheid zijn opgelost. Zie onderstaand kader voor
voorbeelden.
We zien dat knelpunten voornamelijk ontstaan bij kleinere zorgaanbieders. Het kan zijn dat
zorgaanbieders en zorgverzekeraars er samen niet uitkomen in het gesprek. We moedigen hen
dan aan om hiervan een melding te doen bij de NZa.

Voorbeelden van aanvullende voorwaarden in contracten tussen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars die tot discussie leiden.
-

De prestatie ‘Zorg zoals gedragswetenschappers bieden’ kan niet bij elke
zorgverzekeraar apart van andere gzsp prestaties gedeclareerd worden, in
tegenstelling tot de overige gzsp prestaties. Dit leidt tot een knelpunt als er geen avg
in dienst is van de zorgaanbieder, maar waarschijnlijk ook tot een onnodige belasting
van de schaarse avg’s. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars hebben dit goed
opgepakt door hierover in gesprek te gaan. Dit heeft geleid tot een aanpassing in de
voorwaarden, maar voor een aantal vooral kleinere zorgaanbieders is dit nog steeds
een knelpunt.

-

Bij een aantal zorgverzekeraars is de enige mogelijke verwijzer voor de gzsp de
huisarts. Dit geeft vooral een probleem bij de gehandicaptenzorg. Volgens de
zorgaanbieders kan bijvoorbeeld de medisch specialist een betere overdracht geven
dan de huisarts. De medisch specialist weet beter wanneer een avg moet worden
ingeschakeld.

-

Om gzsp te kunnen declareren, geven een aantal zorgverzekeraars aan dat er een
AGB-code opgegeven moet worden van degene die de behandeling uitvoert. Degene
die de behandeling uitvoert, is niet altijd een regiebehandelaar en/of iemand met een
AGB-code. Dit kan volgens zorgaanbieders moeilijkheden met zich meebrengen bij
de declaratie van de zorg zoals de gedragswetenschapper die biedt.

-

Zorgverzekeraars stellen als voorwaarde dat er een WTZi-toelating moet zijn om de
zorg te kunnen declareren. Een deel van de zorgverzekeraars heeft als voorwaarde
dat de zorgaanbieder een rechtspersoon moet zijn en zich houdt aan de governancecode zorg. Het is daardoor lastig voor kleinere zorgaanbieders om een contract te
krijgen. Dit stimuleert het opzetten van nieuwe zelfstandige eerstelijnspraktijken of
samenwerkingsverbanden niet.

-

Voor de overheveling stelde het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) een indicatie
voor de zorg. Na de overheveling is geen CIZ-indicatie meer vereist voor de toegang
tot de gzsp. Dit leidt tot onzekerheid bij zorgverzekeraars. Deze onzekerheid kan
resulteren in (tijdelijke) aanvullende voorwaarden aan de zorg. Een aantal
zorgverzekeraars vraagt dezelfde stukken op als het CIZ deed tijdens de
subsidieregeling. Dit brengt administratief veel werk met zich mee. Volgens de
beroepsorganisatie is dit niet wenselijk; de professionals kunnen zelf een inschatting
maken of en hoe iemand behandeld moet worden.

Voornamelijk standaard, eenjarige contracten.
Zorgaanbieders geven gemiddeld een 4,3 voor de ruimte voor maatwerk. Zorgverzekeraars
geven veelal ‘n.v.t.’ aan in de vragenlijst als we hen naar een cijfer voor maatwerk vroegen.
Een aantal zorgverzekeraars gaf aan dat er soms wel afgeweken was van het
standaardcontract. In lijn hiermee gaf ongeveer 25% van de zorgaanbieders in de vragenlijst
aan dat er onderhandeld was over het contract, dat deels heeft geleid tot een aanpassing van
het contract. Aanpassingen hebben meestal betrekking op het omzetplafond, het tarief of de
kwaliteitseisen. Voor meer informatie zie de bijlage.
Zorgverzekeraars baseren het budget in de meeste gevallen op het voorgaande jaar.
Zorgaanbieders geven aan dat hierbij niet altijd groeiruimte is in het budget. Vaak is er wel
aanpassing mogelijk gedurende het jaar. Zo maakten zes zorgverzekeraars gedurende 2020
aanvullende afspraken met zorgaanbieders (aantal zorgaanbieders en/of volume). Vanuit een
beroepsvereniging hoorden we dat dit niet altijd goed verloopt, en er door harde
omzetplafonds onvoldoende ruimte wordt ervaren om so-zorg te leveren in de extramurale
setting.

Zorgaanbieders willen graag meer onderhandelen en meerjarige contracten. Zorgverzekeraars
gaven aan dat maatwerk per zorgaanbieder moeilijk is. Redenen zijn dat er weinig data bij hen
beschikbaar is, er weinig kwaliteitsstandaarden vanuit het veld zijn en er weinig geld in de
gzsp omgaat ten opzichte van andere zorgsectoren. Als gevolg hiervan zien we dan ook dat er
voornamelijk gebruik wordt gemaakt van éénjarige standaardcontracten zonder
resultaatafspraken.
Zorgverzekeraars contracteren een percentage van het maximum NZa tarief. Zij geven als
reden aan dat een dergelijk percentage in de subsidieregeling ook werd toegepast.
Zorgaanbieders geven aan dat zij niet uitkomen met het gehanteerde tarief.
We constateren dat zorgverzekeraars bij de overheveling de situatie onder de subsidieregeling
als uitgangspunt hebben genomen bij de inkoop onder de Zvw. Bovenstaande bevindingen zijn
te verwachten bij een overheveling, maar in de komende jaren verwachten we hier een
verandering. Denk hierbij aan inhoudelijke afspraken rondom passende zorg, regionale
samenwerking en meerjarencontracten. Dit is nodig om de ambities van gzsp te
verwezenlijken. In het volgende punt gaan we hier nader op in.
Gzsp wordt gezien als een waardevolle zorgvorm om passende zorg in de eerste lijn
te bewerkstelligen, maar moet nog beter gepositioneerd worden.
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars zien gzsp als een waardevolle zorgvorm om passende
zorg voor kwetsbare patiënten in de eerste lijn te bewerkstelligen. Tegelijkertijd geven partijen
aan dat de contractafspraken deze ambitie op dit moment nog niet goed ondersteunen [zie het
kader hieronder voor een aantal voorbeelden].
We zien dan ook dat er nog kansen liggen in de samenwerking tussen de professionals vanuit
de gzsp met andere zorgsectoren zodat er passende zorg geleverd wordt. Denk dan aan de
huisartsenzorg, eerstelijnsverblijf en geriatrische revalidatiezorg maar ook aan eventueel
minder voor de hand liggende zorgvormen. Een voorbeeld is de apotheekzorg. De apotheker
kan aan de voorkant worden meegenomen bij het opstellen van behandelplannen, alsook aan
de achterkant. De apotheker kan bijvoorbeeld actief meedenken over de levering(svorm) van
medicatie. De apotheker houdt dan bij of de patiënt de medicatie ook regelmatig ophaalt.
Mogelijk kan het overzicht van rollen en taken in de publicatie ‘Kwetsbare ouderen thuis,
handreiking voor integrale zorg en ondersteuning in de wijk’ handvatten bieden bij het
organiseren van ondersteuning en zorg aan zeer kwetsbare thuiswonende ouderen.
Zorgaanbieders ervaren dat de huidige bekostigingsstructuur het multidisciplinair
samenwerken niet ondersteunt.
Bij zorgaanbieders die sglvg-zorg leveren, is samenwerking met andere zorgverleners
bijvoorbeeld goed gewaarborgd vanuit het zorgprogramma die de zorgaanbieders hebben
opgesteld. Hiermee wordt de zorg integraal rond de patiënt georganiseerd. Om deze passende
zorg te leveren, moet naast de samenwerking ook het regionale zorginkoopbeleid domein
overstijgend worden ingezet en niet sectoraal. Dat vraagt om congruentie binnen de
zorginkoop, door de verschillende domeinen met elkaar te verbinden.

Voorbeelden - De gzsp kan meer in samenhang met andere zorgvormen worden
bekeken

Individuele paramedische zorg wordt niet apart ingekocht voor de gzsp.
De individuele paramedische zorg is sinds de overheveling gepositioneerd binnen de regelgeving
paramedische zorg. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars kunnen binnen de inkoop van eerstelijns
paramedische zorg afspraken maken over paramedische zorg voor gzsp-patiënten. Hierbij gelden
de prestaties uit de eerstelijns paramedische regelgeving. Wel kan er bijvoorbeeld een apart tarief
worden afgesproken evenals aparte voorwaarden (bijvoorbeeld deskundigheidsvereisten of
locatievereisten). De eerstelijns paramedische regelgeving kent namelijk vrije tarieven.
We zien dat zorgverzekeraars voor de inkoop van paramedische zorg in het kader van de gzsp
aansluiten bij de reguliere inkoop van paramedische zorg. Voor paramedische behandelingen geldt
doorgaans een lager tarief dan het tarief dat voor de overheveling gold. Als dit tarief structureel
te laag is, dan kan het risico ontstaan dat er geen passende paramedische zorg meer wordt
geleverd aan gzsp-patiënten.

Gzsp-doelgroepen worden (nauwelijks) meegenomen in regiobeelden.
Regio’s verschillen van elkaar in zorgvraag en zorgaanbod. Daarmee kan het per regio verschillen
wat nodig is om passende zorg te organiseren. Dit kan gevat zijn in een regiobeeld: wat is de
specifieke zorgvraag van de regio, hoe ziet het zorglandschap eruit? Dan kan er worden bekeken
welke zorg in samenhang met andere zorgvormen voor gzsp-patiënten lokaal nodig is. Vervolgens
moet dit leiden tot een passend regionaal beleid. Van zorgverzekeraars wordt verwacht dat zij
regionaal deze regisseursrol pakken en zorgen voor een samenhangende multidisciplinaire
zorginkoop voor gzsp-patiënten. Er zijn twee zorgverzekeraars die regiobeelden hebben waar een
gzsp doelgroep, namelijk ouderen, in voorkomt. De doelgroep gehandicapten komt bij geen
enkele zorgverzekeraar in de regiobeelden voor.

De huisarts is vaak niet bekend met (de mogelijkheden van) gzsp.
De huisarts weet nog niet altijd de so of avg te vinden. Ook geeft de LHV aan dat huisartsen de
gedragswetenschapper vaak niet kennen en ook niet weten waar de gedragswetenschapper voor
ingezet kan worden. Het is belangrijk dat de huisarts deze zorg kent en ook samenwerkt met de
professionals uit de gzsp. Zeker omdat de huisarts de poortwachter is voor deze eerstelijns zorg.
De onbekendheid met de zorgvorm gzsp geldt ook voor patiënten en hun mantelzorgers en
andere zorgaanbieders in de eerste lijn.

Gzsp wordt nog weinig ingekocht in samenhang met andere zorg.
De helft van de zorgverzekeraars koopt gzsp nu in samenhang met andere zorg in. Maar een
beperkt aantal hiervan doet dit breed over de hele keten. Zes zorgverzekeraars geven aan de
gzsp samen in te kopen met het eerstelijnsverblijf en de geriatrische revalidatiezorg. Drie daarvan
geven aan daarbij ook wijkverpleging te betrekken, één de huisartsenzorg en één de
paramedische zorg. Zes betrekken gedeeltelijk ook de Wmo en Wlz.

Personeelstekorten
Krapte op de arbeidsmarkt beperkt een goede positionering van de gzsp in de eerste lijn.
Negen van de tien zorgverzekeraars gaven aan risico’s te zien om te voldoen aan hun
zorgplicht als gevolg van tekorten op de arbeidsmarkt. Eén zorgverzekeraar gaf bijvoorbeeld
aan liever duurzame relaties met zorgaanbieders op te bouwen. Deze zorgverzekeraar werd
toch gedwongen om uitzendorganisaties te contracteren, omdat de zorgverzekeraar anders
niet kan voldoen aan zijn zorgplicht. We voorzien een mogelijk risico voor de toegankelijkheid
van de gzsp als er niet wordt gewerkt aan een oplossing voor de verwachte krapte op de
arbeidsmarkt.
De so en avg werken van oudsher in een zorginstelling. Nu de gzsp is overgeheveld, is het
voor deze professionals ook mogelijk om in de eerste lijn te werken. Doordat er een tekort is

aan deze professionals doen instellingen hun best deze professionals te behouden voor de
intramurale zorg. Dit kan een risico vormen voor de toegankelijkheid van de zorg in de
extramurale eerste lijn. Wel hoorden we dat er nu ook enkele zorgaanbieders zijn die expliciet
so’s aannemen die extramuraal werken en bij piekdruktes ook niet intramuraal worden
ingezet. Het risico hiervan is dan weer dat er tekorten van so’s in de intramurale setting
kunnen ontstaan.
Handelingsrichtingen die zorgverzekeraars noemden, liggen in de mogelijkheid tot
bijcontracteren, groeiruimte voor zorgaanbieders en passende contracten aan te bieden als de
situatie daarom vraagt. Een andere oplossing is het meer inzetten van de verpleegkundig
specialist (vs) of physician assistant (pa). Dit loopt alleen niet overal naar wens. De
beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) geeft aan dat het
moeilijk is om afspraken te maken met de zorgverzekeraar over de inzet van vs/pa voor
so/avg-zorg. Voor de inzet van vs/pa wenst de zorgverzekeraar doorontwikkeling vanuit het
werkveld in de vorm van kaders of richtlijnen. De beroepsgroepen geven aan te werken aan
een landelijke handreiking. Ze geven verder aan dat de inzet van vs/pa vooral lokaal en in de
regio ingebed wordt.
Gezien het feit dat de vs/pa ook kampen met personeelstekorten, moet er wel spoedig
gekeken worden waar een vs/pa het beste ingezet kan worden. Dit wordt al wel goed opgepakt
in Groningen en Zeeland, de regio’s waar de noodzaak hoog ligt. Hier wordt de meerwaarde
van de inzet van de vs ook zorginhoudelijk goed gezien. Bijvoorbeeld omdat de vs meer tijd
kan nemen om de volledige situatie van de patiënt in kaart te brengen.
We zien ook een tekort aan gz-psychologen. Bij de inzet van de gedragswetenschapper binnen
de gzsp, zouden andere psychologen ingezet kunnen worden. Zo noemt de beroepspartij voor
psychologen de inzet van een masterpsycholoog onder supervisie van de gz-psycholoog. Ook
in de regelgeving is hier ruimte voor, maar zorgverzekeraars zijn hierin strenger. Zij stellen
bijvoorbeeld dat de gedragswetenschapper (als regiebehandelaar) een gz-psycholoog danwel
een BIG-geregistreerde gedragswetenschapper moet zijn. Ook een uitvoerende behandelaar
onder regie van de regiebehandelaar moet daarbij soms een BIG-registratie hebben. Dit leidt
dan in de praktijk tot problemen volgens zorgaanbieders.

Medisch generalistische zorg
Vanuit de NZa is afgelopen zomer onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid,
beschikbaarheid en organiseerbaarheid van medisch-generalistische zorg (mgz) voor Wlzpatiënten. Onder mgz verstaan wij het geheel aan geneeskundige zorg zoals huisartsen, so’s
en avg’s in samenspel plegen te bieden, zowel overdag als in de anw-uren. Met dit onderzoek
brachten we de complexe situatie rondom de bekostiging in beeld en de knelpunten die
worden ervaren.
Eén van de genoemde knelpunten is dat de zorgvraag zwaarder is geworden. Dit zet extra
druk op toch al de schaarse capaciteit aan artsen en verpleegkundigen. Naast uitbreiding van
de capaciteit is het belangrijk om de bestaande capaciteit doelmatiger in te zetten. Voor Wlzpatiënten hebben we daarom geadviseerd om de inkoop van mgz onder te brengen in één
domein: de Zvw of de Wlz. Daarnaast hebben we geadviseerd dat betrokken beroepsgroepen
(huisartsen, so’s en avg’s) vanuit ieders kennis en kunde met samenwerkingsafspraken
ervoor moeten zorgen dat de zorg op elkaar aansluit en dat ieders verantwoordelijkheid
helder is.
In het vervolgtraject willen we onderzoeken welke stappen nu al gezet kunnen worden binnen
de huidige wetgeving om de mgz beter te organiseren. Zodat de schaarse capaciteit van
artsen en verpleegkundigen doelmatig ingezet kan worden. Hierbij kijken we naar de
geneeskunde zorg zoals huisartsen, so’s en avg’s in samenspel plegen te bieden aan zowel
cliënten met als zonder Wlz indicatie, dus ook aan gzsp-patiënten. Dit onderzoek pakken we
op in overleg met de beroeps- en branchepartijen, de Patiëntenfederatie Nederland en het
ministerie van VWS.

Corona-uitbraak beperkt van invloed op contractering 2021.
De corona-uitbraak in 2020 had volgens de meeste zorgverzekeraars geen invloed op de
contractering van gzsp voor 2021. Wel zijn er aanpassingen geweest in de productiecijfers, zijn
er aanvullende afspraken gemaakt en duurde het inkoopproces soms wat langer. Daarnaast is
het jaar 2020 nu niet meer representatief. Dit geeft onzekerheid over de onderliggende cijfers
(zoals zorgbehoefte) voor het inkopen van zorg.
Geen nieuwe experimenten gzsp.
Er zijn twee experimenten bekend binnen de Beleidsregel Innovatie voor kleinschalige
experimenten en de experimentprestatie gzsp (zie kader). Dit zijn experimenten die al
bestonden voor de overheveling. Er zijn dit jaar geen nieuwe experimenten gestart. De meeste
zorgaanbieders kennen de experimentprestatie binnen de gzsp niet. Gezien het feit dat gzsp
nieuw is binnen de Zvw is dit ook niet vreemd.
Lopende experimenten binnen de Beleidsregel Innovatie voor kleinschalige experimenten
en de experimentprestatie gzsp

Zorgtraject Huntington
Het zorgtraject voor patiënten met de ziekte van Huntington is een totaalzorgtraject voor mensen
die gendrager zijn met al dan niet verschijnselen van de ziekte, risicodrager zijn van de ziekte van
Huntington, het mantelzorgsysteem en zorgverleners. Het zorgtraject vindt plaats gedurende het
gehele ziekteproces en bestaat uit het bezoek van de patiënt aan het expertisecentrum, zorg bij de
patiënt in de thuissituatie en behandeling die geleverd wordt in de nabije woonomgeving van de
patiënt. De concrete en haalbare behandeldoelen zijn vastgelegd in een individueel behandelplan.
De behandeling wordt geleverd door een multidisciplinair team waarbij deskundigheid op het gebied
van de ziekte van Huntington noodzakelijk is. Het multidisciplinair team staat onder regie van een
regiebehandelaar. Dit experiment loopt al geruime tijd en heeft zijn waarde bewezen. VWS
onderzoekt of het mogelijk en wenselijk is om de aanspraak van de paramedische zorg aan te
passen. Een aanpassing van de aanspraak is vereist om een reguliere bekostiging voor dit
experiment in de vorm van een zorgtraject mogelijk te maken.

Multidisciplinaire eerstelijns ouderenzorg met specialist ouderengeneeskunde (MESO)
De doelgroep bestaat uit ouderen met complexe problemen. De huisarts verwijst als
hoofdbehandelaar ouderen met (hoog)complexe problematiek naar de MESO-zorg. De specialist
ouderengeneeskunde werkt in het team MESO-zorg samen met geriatrieverpleegkundigen en het
secretariaat. Samen brengen zij de oudere holistisch in kaart, komen bij de mensen thuis om de
context mee te kunnen nemen, diagnosticeren en prioriteren de problemen en stellen samen met de
patiënt/mantelzorger, huisarts en het (zorg)netwerk een multidisciplinair zorgbehandelplan op. Dit
plan wordt uitgevoerd, samen met het lokale netwerk. Het lokale netwerk bestaat onder meer uit
thuiszorg, paramedici, wijkverpleegkundige, sociaal wijkteam, casemanagers dementie,
ouderenwerkers vanuit welzijn en uit ziekenhuisspecialisten. Op kleine schaal is dit experiment
succesvol gebleken. Het experiment MESO is daarom het afgelopen jaar uitgebreid naar meerdere
regio’s. Hierbij wordt onderzocht of de inzet van MESO ook op andere locaties tot dezelfde
resultaten leidt.

Aanbevelingen en acties
We zien dat nog niet alle aanbevelingen uit onze quickscan van vorig jaar zijn opgevolgd.
Hierbij denken we aan het verkennen van mogelijkheden tot het aanpassen van
standaardcontracten, (het nader onderzoek naar) structurele oplossingen of strategieën voor
de arbeidsmarkttekorten en de oproep om de zorgaanbieders te informeren over de
mogelijkheden tot experimenten in de bekostiging.
Daarnaast zien we dit jaar ook veel goede ontwikkelingen. Er is ruimte voor gesprekken tussen
zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Ook zijn er goede stappen gezet door bijvoorbeeld de
uitgangspunten ‘Zorg in een groep’ en ‘Individuele prestaties’ voor de contractering op te
stellen en te hanteren.
Op basis van de eerste beelden van de contractering voor 2021, zien we vier nieuwe
aanbevelingen.

Hieronder enkele punten ter bespreking voor het contracteerproces (aanbeveling 2).
•

Openstaan voor nieuwe aanbieders
Bespreek in hoeverre de voorwaarde voor een WTZi-toelating, rechtspersoon en
governance-code zorg het opzetten van nieuwe, zelfstandige eerstelijnspraktijken of
samenwerkingsverbanden beperkt. Bespreek in hoeverre deze voorwaarde in gaat
tegen de beweging van de inzet van de so in de eerste lijn, zonder tussenkomst van
een Wlz-instelling. Wij vragen zorgverzekeraars in dit gesprek open te staan voor
nieuwe type zorgaanbieders in de regio.

•

Doelmatigheidskorting
Als een doelmatigheidskorting wordt toegepast, moet de zorgverzekeraar in het
contracteerproces de toepasselijkheid hiervan richting de zorgaanbieder onderbouwen
en beargumenteren. Het gaat daarbij om het geven van een adequate en transparante
uitleg. Die uitleg kan, vanwege de grote hoeveelheid zorgaanbieders, niet altijd een
persoonlijke motivering bevatten. Streef er dan naar om zorgaanbieders zo veel
mogelijk individueel maatwerk te geven waarbij inhoud en geld bij elkaar komen.
Zorgverzekeraars kunnen in de toekomst op basis van hun eigen data benchmarks
gebruiken om dit vorm te geven.

Hieronder enkele voorbeelden voor acties (aanbeveling 3).
o Zorgverzekeraars in samenwerking met beroeps- en branchepartijen en
zorgaanbieders paramedische zorg: Maak specifieke afspraken voor
paramedische zorg in het kader van gzsp
Bekijk paramedische zorg voor gzsp-patiënten integraal vanuit de gzsp doelgroep. Bedenk
vanuit de inhoud samen met de beroepsgroep welke eisen (bijvoorbeeld
deskundigheidsvereisten, locatievereisten, veel ruimte voor multidisciplinair overleg)
nodig zijn voor de paramedische zorg in het kader van gzsp. Zorg vanuit deze
zorginhoudelijke benadering vervolgens voor een passende contractering, inclusief een
passend tarief.
o

Zorgverzekeraars in samenwerking met zorgaanbieders: Betrek gzspdoelgroepen in regiobeelden
Maak gzsp-doelgroepen zichtbaar onderdeel van regioplannen. Niet alleen de doelgroep
ouderen, maar ook de doelgroep gehandicapten. Pas de inkoop daarop aan. Dit helpt ook
om de benodigde samenwerking tussen zorgaanbieders te bevorderen.

o

LHV en InEen: Vergroot bekendheid gzsp onder huisartsen
Zorg ervoor dat eind 2021 alle huisartsen binnen een huisartsenregio weten wat gzsp is
en bij wie ze terecht kunnen voor een verwijzing naar de gzsp. Organiseer dit regionaal
voor huisartsen en laat dit niet alleen over aan individuele huisartsen.

o

Zorgaanbieders: Zoek actief de samenwerking op met zorgaanbieders binnen en
buiten de gzsp
Gzsp-zorgaanbieders kunnen een grote meerwaarde bieden op het gebied van organisatie
en samenhang van de zorg rondom complexere patiënten. Zoek de verbinding op met
andere sectoren, door bijvoorbeeld aan te sluiten bij regionale zorgnetwerken.

o

Zorgverzekeraars: Koop gzsp in samenhang met andere zorg in
Om passende zorg te leveren, moet het regionale zorginkoopbeleid domeinoverstijgend
worden ingezet en niet sectoraal. Dat vraagt om congruentie binnen de zorginkoop, door
de verschillende domeinen met elkaar te verbinden en waar mogelijk samen in te kopen.

o

Beroeps- en branchepartijen: Attendeer jullie leden op de mogelijkheden van
experimentprestaties, proeftuinen en de Beleidsregel innovatie voor
kleinschalige experimenten (zie Wegwijzer experimenten kortdurende zorg).
Dit kan helpen om de ideeën voor multidisciplinariteit van de zorg binnen gzsp en
samenhang van gzsp met andere zorgvormen te bekostigen. Meld experimenten die
(gaan) lopen bij de NZa, zodat de NZa (waar nodig) een actieve en faciliterende rol kan
gaan spelen. Hierbij het is het van belang de doelen van het experiment scherp te hebben
en goed de meerwaarde van de experimenten te evalueren.

o

NZa: Onderzoek hoe de integrale benadering en samenwerking tussen
zorgverleners gestimuleerd kan worden vanuit de bekostiging
Door meer in te zetten op de integrale zorg, wordt zwaardere zorg voorkomen,
bijvoorbeeld door minder ziekenhuisopnames of door het uitstellen van opname binnen de
Wlz. Wij onderzoeken vanuit de NZa hoe we deze integrale benadering en de
samenwerking tussen de zorgverleners nog meer kunnen faciliteren vanuit de bekostiging.