Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 679

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 mei 2023
In mijn brief van 19 oktober 20221 en in het commissiedebat terrorisme en
extremisme van 24 november jl.2 heb ik uw Kamer toegezegd dat mijn
ministerie, binnen de wettelijke en praktische mogelijkheden, met de
politie en het Ministerie van Buitenlandse Zaken onderzoekt of, en zo ja
hoe, mensen kunnen worden geholpen die vanwege een onterechte
signalering hinder ondervinden bij het reizen naar derde landen. Deze
gesprekken hebben reeds plaatsgevonden. Middels deze brief wordt u
over de praktijk rondom signaleringen en de uitkomsten van deze
gesprekken geïnformeerd. Tevens ga ik met deze brief in op het verzoek
van de Vaste commissie van Justitie en Veiligheid om een reactie naar
aanleiding van het artikel «Op de Amerikaanse terroristenlijst, zonder te
weten waarom».3
Signaleringen
De aanzienlijke dreiging die uitgaat van terrorisme en ernstige criminaliteit, zoals mensenhandel en drugssmokkel stopt niet bij onze landsgrenzen. Daarom is het cruciaal om gezamenlijk met onze Europese en
internationale partners op te treden en, binnen de daarvoor geldende
afspraken en wettelijke kaders, informatie te delen. Belangrijk onderdeel
hiervan is het kunnen signaleren van personen. Het signaleren en
daarmee inzichtelijk maken van reisbewegingen van personen die centraal
staan in onderzoeken van terrorisme en ernstige criminaliteit is essentieel
voor het opsporen en vervolgen van deze personen.
Voor het signaleren van personen door bevoegde instanties bestaan
wettelijke afwegingskaders die met grote zorgvuldigheid worden
gehanteerd, waarbij beslissingen worden genomen met goedkeuring van
het bevoegd gezag. Ook voor de verwerking en verwijdering van
1

Kamerstuk 29 911, nr. 377.
Kamerstuk 29 754, nr. 666
3
Follow The Money, «Op de Amerikaanse terroristenlijst, zonder te weten waarom», 6 mei 2023.
2

kst-29754-679
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 679

1

gegevens, waaronder voor het opheffen van een signalering bestaan
wettelijke kaders en richtlijnen ter bescherming van de burger. Voor een
uitgebreidere toelichting op de verschillende wettelijke kaders en onder
meer de mogelijkheden tot inzage van gegevens, verwijs ik u graag naar
de beantwoording van de vragen van het Kamerlid Azarkan (DENK) over
de NPO Radio 1-uitzending van Argos op zaterdag 11 juni 2022: «Een
onzichtbare muur» en het delen van persoonsgegevens met buitenlandse
inlichtingen- en
veiligheidsdiensten.4 Ondanks alle nationale en internationale
waarborgen is het niet uit te sluiten dat er personen zijn die onterecht
gesignaleerd staan.
De impact die een onterechte signalering op iemands leven kan hebben is
groot. Het is voor de betreffende persoon bijvoorbeeld buitengewoon
vervelend wanneer hij of zij vanwege een onterechte signalering de
toegang tot een (derde) land wordt ontzegd. We doen er, binnen de kaders
en verantwoordelijkheden, alles aan om onterechte signaleringen te
voorkomen, en daar waar sprake is van een onterechte signalering, deze
burgers te ondersteunen. De rol die de Nederlandse overheid kan spelen
om de gevolgen van een onterechte signalering te mitigeren, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden in een individuele zaak. Elke
oplossing, voor zover deze voor handen is, zal in de praktijk maatwerk
vereisen.
Stappen bij het vermoeden van een onterechte signalering
Kennisneming van weigering
Indien het vermoeden bestaat dat een persoon onterecht gesignaleerd
staat is het allereerst belangrijk om de oorsprong van weigering te
achterhalen. In eerste instantie kan betrokkene zelf navraag doen waarom
de toegang tot een land wordt ontzegd. In de praktijk gebeurt dit veelal op
het moment dat een visum niet wordt afgegeven of wanneer deze
persoon bij een grensovergang de toegang wordt geweigerd. In dit laatste
geval kan betrokkene ter plekke vragen of de instanties kunnen verklaren
waarom hij/zij geweigerd wordt. Ook kan een
Nederlandse ambassade ter plaatse mogelijk helpen door betrokkene te
verwijzen naar de relevante buitenlandse instantie. Als een land weigert
een visum af te geven, kan betrokkene in Nederland navraag doen bij de
diplomatieke vertegenwoordiging naar de gronden van de weigering.
Signalering door een Nederlandse instantie
Indien een derde land verklaart dat de weigering berust op een signalering door een Nederlandse instantie, dan kan de desbetreffende persoon
zich wenden tot de genoemde signalerende instantie, via de daarvoor
bestaande reguliere mogelijkheden van de instantie. Voor een uitgebreidere toelichting op de mogelijkheden hiertoe verwijs ik u graag naar
de eerdergenoemde beantwoording van Kamervragen.5 Mocht voor
betrokkene niet duidelijk zijn welke instantie verantwoordelijk was voor de
signalering, dan kan betrokkene een schriftelijk verzoek tot inzage
indienen6 bij de politie. Mocht geconstateerd worden dat het gaat om een
onterechte signalering, dan kan de politie, binnen de daarvoor bestaande

4

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3907.
Kamerstuk 29 911, nr. 377.
6
Art. 25 Wet politiegegevens.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 679

2

wettelijke kaders7, bijvoorbeeld overgaan tot verwijdering van de
signalering en mogelijk vernietiging van gegevens in haar eigen
systemen. De politie kan dit enkel doen wanneer het signaleringen van de
politie zelf betreft, daarom wil ik ook hier benadrukken dat het per
individueel geval om maatwerk gaat. Niet alle individuele omstandigheden zijn op voorhand te overzien, en daarom zal mijn ministerie in goed
contact staan met de betrokken Nederlandse signalerende instanties
hierover.
De uitkomst van een bevraging bij een Nederlandse instantie, bijvoorbeeld een besluit op basis van een inzageverzoek, kan betrokkene
mogelijk helpen om alsnog toegang te krijgen tot het derde land, maar
uiteindelijk is het aan het derde land in kwestie om een besluit te nemen
over het verlenen van toegang tot dat land. Nederland treedt niet in de
rechtsorde van andere landen.
Interpol signaleringen
Het is mogelijk dat het derde land verklaart dat de weigering berust op
een signalering in de systemen van Interpol. In die situatie kan betrokkene
zich rechtstreeks tot Interpol wenden met een verzoek tot inzage in zijn of
haar dossier.
Bij Interpol heeft iedereen de mogelijkheid om bij de Commission for the
Control of INTERPOL Files een schriftelijk verzoek in te dienen voor
toegang tot, wijziging of verwijdering van de gegevens in het Interpol
informatiesysteem die hem/haar aangaan.8 Deze onafhankelijke
commissie functioneert op basis van een eigen statuut en neemt
definitieve en bindende besluiten, bijvoorbeeld tot correctie van de
gegevens en het toekennen van remedies. Bezwaar tegen dit besluit is
enkel mogelijk wanneer een nieuw feit naar voren wordt gebracht en dit
feit had kunnen
leiden tot een ander besluit.9
Signaleringen door derde landen
Het is mogelijk dat iemand noch door een Nederlandse instantie, noch
door een buitenlandse instantie internationaal is gesignaleerd. Het kan
immers zijn dat het land in kwestie een nationale rechtsgrond heeft om
een Nederlandse onderdaan in het land te signaleren en hier, voor
redenen die geheel aan het land zelf zijn, niets over openbaar maakt. In
dergelijke gevallen zijn de interventiemogelijkheden voor Nederland
uitermate beperkt: de Nederlandse overheid kan immers niet treden in de
rechtsorde van andere landen.
Wanneer er geen aanwijzingen zijn dat de weigering is gebaseerd op een
signalering door een Nederlandse instantie, is het handelingsperspectief
van de Nederlandse overheid daarom zeer beperkt. Elk land maakt zijn
eigen afwegingen of, en zo ja waarom, ze iemand de toegang tot het land
weigeren. Uit de praktijk blijkt dat het derde land in veel gevallen weinig
tot geen informatie over een signalering met Nederland deelt. Dit maakt
het zeer ingewikkeld om aan te tonen dat het een onterechte signalering
betreft.
7

Art. 28 Wet politiegegevens.
https://www.interpol.int/en/Who-we-are/Commission-for-the-Control-of-INTERPOL-sFiles-CCF/How-to-submit-a-request
9
Zie voor de wijze waarop bezwaar kan worden ingediend: https://www.interpol.int/Who-we-are/
Commission-for-the-Control-of-INTERPOL-s-Files-CCF/Frequently-Asked-Questions
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 679

3

Als een Nederlander door een weigering van de toegang tot een derde
land ter plaatse in nood komt, dan kan hij of zij een beroep doen op
consulaire bijstand.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken levert die bijstand conform de
beschreven kaders.10 In het geval van weigering door een vermoedelijk
buitenlandse signalering, kan de Nederlandse ambassade ter plaatse
helpen door betrokkene in contact te brengen met de relevante buitenlandse instantie aldaar.
Mocht blijken dat er sprake is van stelselmatige weigering, waarbij
meerdere Nederlandse onderdanen op onduidelijke gronden geen
toegang wordt verleend door een land, dan kan de Nederlandse overheid,
via het Ministerie van Buitenlandse Zaken, overwegen om hierover in
contact te treden met de instanties van het betreffende land. Wanneer en
onder welke omstandigheden dit opportuun is, zal wederom afhankelijk
zijn van de specifieke aspecten van de zaken. Hierbij speelt ook de
bilaterale relatie met het desbetreffende land een rol.
Tot slot, wil ik benadrukken dat de medewerkers van alle relevante
Nederlandse overheidsinstanties er, binnen de kaders van hun taken en
verantwoordelijkheden, alles aan doen om personen die onterecht
gesignaleerd staan, te ondersteunen. Hierin zal altijd maatwerk worden
geleverd.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

10

Zie ook Staat van het Consulaire editie 2022 (Bijlage bij Kamerstuk 35 925 V, nr. 112).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 679

4