2
Vragenuur: Vragen Van Tongeren
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Van Tongeren aan de staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie over de uitspraak van het Europees Hof van Justitie dat de Wet bewaarplicht dataverkeersgegevens met terugwerkende kracht ongeldig is verklaard.

Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Voorzitter. Een EU-richtlijn waartegen GroenLinks fundamentele bezwaren koestert, is door het Europees Hof van
Justitie naar de prullenmand verwezen. Daarmee is ook de
basis van de Nederlandse wet weg. De minister van Veiligheid en Justitie heeft niet voor niets de Big Brother Award
gewonnen, maar nu is er voor deze staatssecretaris een
historische kans om de big brother van de privacy te worden.
Iedereen die belt, die mailt, die faxt, die surft, krijgt te maken
met de huidige wet. Telecomdata worden één jaar bewaard.
Dat weet heel Nederland inmiddels sinds de tapzaak rond
Jos van Rey. Internetgegevens worden op dit moment zes
maanden bewaard. De gewone burger, die niks fout heeft
gedaan, heeft constant het gevoel dat hij in de gaten wordt
gehouden. Dat wordt dus nu ook door het Europees Hof,
onze hoogste rechter in Europa, erkend. Ik kan me toch niet
voorstellen dat de VVD-slogan gaat worden: "Iedereen die
niks fout doet krijgt toezicht".
De uitspraak van het Hof is glashelder. De Europese richtlijn
die opslag van metadata regelt, is volkomen ongeldig en
wordt met terugwerkende kracht vernietigd. Mijn vragen
zijn de volgende.
Gaat de staatssecretaris deze week nog een intrekkingswet
naar de Kamer sturen? Zo nee, waarom niet? Zijn de systemen al stilgelegd waarmee de uitvoering van de Wet
bewaarplicht gebeurt? Zo nee, waarom niet?
Wat zijn de gevolgen van deze beslissing voor strafzaken
in Nederland waarin bewaarde gegevens een rol speelden?
Kan de staatssecretaris ons vertellen wat de gevolgen zijn
voor de veiligheidsdiensten, die ook metadata verzamelen,
zoals wij allemaal weten sinds Snowden?
Kan de staatssecretaris ons een stappenplan geven hoe hij
de gevolgen van deze uitspraak gaat vertalen naar Nederland?

Staatssecretaris Teeven:
Voorzitter. Dank aan mevrouw Van Tongeren voor het
stellen van haar vragen. Het arrest van het Hof van Justitie
is nog niet gepubliceerd, althans was dat nog niet om 12
uur vanmiddag. Dus wij zullen het nog even moeten doen
met het perscommuniqué dat is uitgegeven. Ik heb er ook
kennis van genomen dat de richtlijn dataretentie door het
Hof van Justitie van de Unie met terugwerkende kracht
ongeldig is verklaard; terugwerkende kracht overigens tot

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Tongeren

mei 2006, want dat was het moment waarop de richtlijn in
werking trad.
Voorzitter. U zult het mij niet euvel duiden dat het kabinet
even wil studeren op de uitspraak zodra die er is, dus dat
zullen wij ook gaan doen. Dan kunnen wij dus ook kijken
wat voor gevolgen dat heeft voor de uitvoeringspraktijk.
Daarmee geef ik eigenlijk ook antwoord op de eerste vraag
van mevrouw Van Tongeren aan mij; wanneer de intrekkingswet naar de Tweede Kamer komt. Op basis van het
perscommuniqué kunnen wij wel de gevolgtrekking maken
— het Hof heeft uitgesproken dat het "lijkt", waar je voorzichtig mee moet zijn — dat gegevens op het grondgebied
van de Unie moeten worden bewaard. Ik weet niet of dat
in alle gevallen zo is, maar daar moeten wij ook in onze
wetgeving naar kijken, dus dat zullen we doen. Maar de
intrekkingswet is nog niet naar de Kamer. De systemen zijn
nog niet stilgelegd, want we hebben alleen nog maar een
perscommuniqué dat we nog moeten bestuderen.
De derde en de vierde vraag kan ik wel wat uitgebreider
beantwoorden, want zoals mevrouw Van Tongeren weet,
geschieden de vorderingen die door het Openbaar Ministerie worden gedaan in strafzaken en de gegevens die de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten verzamelen op basis
van verschillende wetgeving. Een aantal jaren geleden is
al in een eerdere zaak van het Openbaar Ministerie tegen
een verdachte X bepaald dat, ook al bewaart een provider
gegevens te lang, die gegevens als ze er nog zijn, wel op
basis van het Wetboek van Strafvordering kunnen worden
opgevraagd door het Openbaar Ministerie. Wat zijn de
gevolgen voor strafzaken en voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten? Naar het oordeel van het kabinet zijn die er
op dit moment niet. Immers, de bevoegdheden tot het
opvragen van die gegevens worden gebaseerd op andere
wetten.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Dit is een uitspraak van de hoogste Europese rechters. De
bewakers van de Nederlandse rechtsstaat, op dit moment
is dat in de Kamer deze staatssecretaris, zouden aan zo'n
uitspraak vrij vlot gevolg moeten geven. Het is geen vrijblijvend advies. Er is ook geen beroep mogelijk. Ik verwachtte
wel dat wij als antwoord zouden krijgen dat het ministerie
de uitspraak nog moet bestuderen, maar ook het advies
van de advocaat-generaal ligt er al geruime tijd. Dus enige
tijd om voorstudie te doen is er al geweest. GroenLinks wil
nogmaals graag een antwoord op de volgende vraag.
Wanneer komt er een stappenplan voor de manier waarop
het ministerie omgaat met deze fundamentele, verreikende
uitspraak? Het geldt per onmiddellijk en met terugwerkende
kracht. Dat gebeurt in Europa zelden; dat weet ook deze
staatssecretaris. GroenLinks wil heel snel een antwoord op
de vraag wat deze uitspraak betekent voor het verzamelen
van metadata door veiligheidsdiensten. Dat is een heel
groot issue geworden in Europa met Snowden, maar ook
in Nederland met minister Plasterk. Ik ga ervan uit dat er
ook op de ministeries al eerder over nagedacht is.
Staatssecretaris Teeven:
Inderdaad, de bewaker van de rechtsstaat zit op dit moment
in vak-K. Ik dank mevrouw Van Tongeren voor dat inzicht.
Het WODC heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar het
bewaren van verkeersgegevens. Daarover zijn in februari

8 april 2014
TK 72

72-2-1

door de Kamer een honderdtal vragen aan het kabinet
gesteld. Wij zijn bezig met de beantwoording daarvan. De
beantwoording van de vragen zullen wij ook moeten meenemen. Ik heb al gezegd dat wij de uitspraak gaan bestuderen. Het lijkt mij niet heel vreemd dat je bij zo'n perscommuniqué eerst eens eventjes kijkt naar de gevolgen. Maar
om nou direct te zeggen dat de totale Nederlandse wetgeving niet meer van toepassing is omdat een richtlijn is vernietigd, is iets heel anders. Je moet nu bekijken wat er
precies met terugwerkende kracht is vernietigd en wat er
in het Nederlandse systeem nog wel gelding heeft. Dat gaan
wij nu doen. Wij zullen de Kamer daarover zo snel mogelijk
berichten. De verzameling van gegevens door de veiligheidsdiensten gebeurt op een andere wettelijke grondslag. Dat
weet mevrouw Van Tongeren ook. Er ligt een andere wet
aan ten grondslag. Dus ook dat kan gewoon doorgaan op
dit moment.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Ik concludeer dat de staatssecretaris nog niet echt in de
race is als de big brother van de bescherming van de privacy. Hij geeft als eerste antwoord dat het misschien wel
verzameld is op een manier die geen grondslag meer heeft
in een Europese richtlijn, maar dat het nog wel gebruikt
mag worden bij strafzaken. Dat vind ik niet direct een
geruststellend antwoord. Ook de heer Kohnstamm heeft
gereageerd met de opmerking dat de grondslag van de wet
weg is. Ik zou van de staatssecretaris in elk geval een datum
willen horen waarop een stappenplan naar de Kamer komt
met wat hij gaat doen. Dat bestuderen zal geen maanden
en maanden duren. Ik denk echt aan een termijn van een
week, misschien twee weken.

Staatssecretaris Teeven:
Ik kan mij nog herinneren dat wij in 2006, 2007 in de Kamer
discussieerden over de bewaarplicht. De fractie van D66
had toen het standpunt dat verkeersgegevens zes maanden
moesten worden bewaard. Dit is dus een nieuw standpunt.
Het kan blijkbaar snel veranderen, maar goed, dat mag.
Overigens is het wel belangrijk dat je gegevens over internet- en telefoonverkeer gedurende een bepaalde periode
kunt bewaren. Als je bijvoorbeeld een straatrover moet
pakken die iemands telefoon heeft gestolen, is het voor de
opsporing en vervolging wel van belang dat je bij de provider mag opvragen wat er twee weken later met die telefoon
is gebeurd. Het lijkt mij dus volstrekt duidelijk dat er enige
periode moet zijn waarin je gegevens over internet- en
telefoonverkeer bewaart. Het lijkt mij ook logisch dat het
kabinet even tijd krijgt om hierop te studeren, want dit is
geen uitspraak die je zomaar over je schouder gooit zonder
daaraan gevolgen te verbinden. Dat zie ik ook wel in, maar
eventjes aandacht van het kabinet lijkt mij wel op zijn plaats.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Aangezien het om een uitspraak van het Europees Hof gaat,
hebben andere lidstaten hier ook mee te maken. Kunt u de
Kamer informeren hoe andere lidstaten hiermee omgaan
en hoe zij dit oplossen? Hebt u daar zicht op? En als u ons
toch informeert, kunt u ons dan ook het standpunt van de
andere lidstaten meegeven?

Staatssecretaris Teeven:
Mevrouw Van Tongeren heeft natuurlijk gelijk dat zij nadere
uitleg vraagt. Het gaat inderdaad geen maanden, maanden
duren, maar ik denk dat het kabinet ongeveer acht weken
nodig heeft om de vragen te beantwoorden die er nog liggen, om de uitspraak op het moment dat hij er is te bestuderen, en om te bekijken welke gevolgtrekkingen eraan
moeten worden verbonden. En dan kom ik zeker zo snel
mogelijk terug bij de Kamer.

Staatssecretaris Teeven:
Dat is een terechte vraag. Deze uitspraak heeft directe
werking voor twee landen, Oostenrijk en Ierland. Het ging
namelijk om een klacht tegen Oostenrijk en Ierland. In die
twee landen heeft deze uitspraak directe werking; in de
andere 26 landen niet. Die landen hebben dus allemaal
dezelfde implementatiewetgeving. Ik zal zeker met collega's
overleggen hoe zij hiermee omgaan. Landen hebben dit
natuurlijk wel op een verschillende manier geïmplementeerd. Ze hebben ook verschillende termijnen. Niet ieder
land heeft eenzelfde bewaartermijn. Sommige landen
hebben een bewaartermijn van zes maanden, andere landen
hanteren twaalf maanden en er zijn zelfs landen die achttien
maanden als bewaartermijn hebben.

De heer Verhoeven (D66):
De staatssecretaris zegt dat hij het nog moet ontvangen en
dat hij het nog allemaal eens even rustig moet lezen. Ik
begreep dat de uitspraak op een heleboel Engelstalige
websites al gewoon beschikbaar is. Die tip geef ik zijn
ambtenaren bij dezen. Dan kan hij een beetje tempo maken.
Eigenlijk is het gewoon heel simpel. Nederland kan zelf
kiezen wat het met dit onderwerp wil. Wij hebben niet langer te maken met de Europese dataretentierichtlijn. Dit is
het mondelingevragenuur. Wij kunnen allemaal procedurele
punten gaan maken en wachten op stukken, maar wat vindt
het kabinet ervan? Wij hebben ruimte om zelf te kiezen. Wat
wil deze staatssecretaris? Wil hij de Nederlandse bewaarplicht op basis van deze ruimte schrappen of wil hij de
bewaarplicht gewoon behouden? D66 wil hem graag
schrappen.

De heer Van Nispen (SP):
De staatssecretaris zegt dat hij enige tijd nodig heeft om
de uitspraak te bestuderen. Dat begrijpt de SP, maar acht
weken is rijkelijk veel. Dat duurt wel heel erg lang. Wij
zouden graag wat eerder weten wat de staatssecretaris
hiervan vindt. Dit kan namelijk niet als een verrassing
komen; dit zat eraan te komen. Het feit dat de Kamer zelf
vragen heeft gesteld over de effectiviteit hiervan, is geen
argument om nu te kijken naar de gevolgen van deze uitspraak van het Hof, want met deze uitspraak is de hele
richtlijn ongeldig verklaard. Deze uitspraak gaat dus niet
over de effectiviteit. Dat de bewaarplicht niet heeft opgeleverd wat de staatssecretaris daarvan zelf had verwacht, was
ook al bekend, maar nu gaat het over de ongeldigheid van
de richtlijn. Die zorgt ervoor dat de Nederlandse wet van
tafel moet.

Tweede Kamer

8 april 2014
TK 72

Vragenuur: Vragen Van Tongeren

72-2-2

Staatssecretaris Teeven:
Ik ken het standpunt van de SP hierover, maar dit gaat even
te snel. De vragen die de Kamer heeft gesteld, gaan nu juist
over de effectiviteit. De antwoorden op die vragen gaan uit
van een geldende richtlijn, maar er is nu een nieuwe situatie
ontstaan. De richtlijn is met terugwerkende kracht ongeldig
verklaard. Blijkbaar is de richtlijn al in het Engels beschikbaar, maar binnenkort zal die ook wel Nederlandstalig
beschikbaar zijn. Het lijkt mij heel reëel dat mijn medewerkers op het departement en ik even serieus bekijken welke
gevolgen dit heeft en of dit tot allerlei aanpassingen leidt.
Als je het perscommuniqué leest en kijkt naar de gronden
waarop deze vernietiging heeft plaatsgevonden, moet je
de nationale wetgeving daar scherp langs leggen. Dat weet
de heer Van Nispen natuurlijk ook. Dat is wat wij concreet
gaan doen. Wij gaan de Kamer vervolgens goed gemotiveerd antwoord geven. Daarop heeft uiteraard ook de SPfractie recht.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Als wij acht weken moeten wachten op het bestuderen van
iets wat er al aan zat te komen, wat zou de staatssecretaris
dan doen als wij hem per Kamermeerderheid met een motie
zouden oproepen tot een intrekkingswet? Volgens mijn
snelle telling is er nu een redelijke kans op zo'n meerderheid. Is het niet veel chiquer als de staatssecretaris iets
meer tempo maakt en sneller antwoord en duidelijkheid
geeft? Dit gaat over een heel belangrijke zaak en het kan
geen verrassing zijn dat deze uitspraak er nu ligt. De advocaat-generaal heeft ook al in deze richting geadviseerd.
Staatssecretaris Teeven:
Ten eerste wordt wat een advocaat-generaal adviseert, niet
altijd overgenomen. Dat is in nationale wetgeving niet zo
en internationaal is het ook niet zo. Ten tweede zullen wij
tempo maken met het bestuderen van deze uitspraak en
uw Kamer zo snel mogelijk gefundeerd antwoorden.
De voorzitter:
Dank voor uw antwoorden en dank voor uw komst naar de
Kamer.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Tongeren

8 april 2014
TK 72

72-2-3