Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2292
Vragen van het lid Eppink (JA21) aan de Minister voor Natuur en Stikstof over
het bericht «Schapenhouders Drenthe zijn klaar met de wolf» (ingezonden
18 februari 2022).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 31 maart 2022).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Schapenhouders Drenthe zijn klaar
met de wolf»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u aangeven hoeveel schade-uitkering er per jaar tussen 2015 en 2021 is
uitgekeerd, gelet op uw eerdere antwoord dat er in de periode 2015–2021
«ongeveer 164.000 euro» voor wolvenschade is uitgekeerd door provincies
als tegemoetkoming?2
Antwoord 2
De provincies zijn verantwoordelijk voor de uitbetaling van een tegemoetkoming in de schade. BIJ12 is de interprovinciale uitvoeringsorganisatie die dit
namens de provincies uitvoert. Hieronder treft u het door BIJ12 aangeleverde
overzicht van de per kalenderjaar uitbetaalde bedragen voor schade door
wolven aan.

1

NOS, 17 februari 2022, «Schapenhouders Drenthe zijn klaar met wolf: «Het is een lustmoordenaar»» (www.nos.nl/index.php/artikel/2417718-schapenhouders-drenthe-zijn-klaar-met-wolfhet-is-een-lustmoordenaar).
2
Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1632.

ah-tk-20212022-2292
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Jaar

Bedrag in €

2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021 (voorlopig)

1.515,00
0,00
10.777,00
32.683,00
28.590,16
73.168,29
17.520,55

Eindtotaal

164.254,00

Vraag 3
Is er volgens u sprake van een groeiende trend tussen 2015 en nu wat betreft
wolvenschade en de kosten daarvan?
Antwoord 3
Het aantal wolven dat zich in Nederland heeft gevestigd sinds 2015 is
toegenomen. De schade-uitkeringen door de provincies zijn hiermee in lijn.
Vraag 4
Bent u van mening dat de schade door wolven in 2022 en komende jaren
hoger zal zijn dan in 2021? Kunt u uitleggen waarom wel of niet?
Antwoord 4
De omvang van de schade is niet te voorspellen. Deze hangt niet alleen af
van het te verwachten aantal wolven, maar ook van de beschermingsmaatregelen die dierhouders treffen om predatie op gehouden landbouwhuisdieren
te voorkomen.
Vraag 5
Bent u van mening dat het eerlijk is dat, zoals een burger aangeeft,
«20.000 euro voor een hek» niet genoeg blijkt om de kosten te drukken omdat
arbeidsuren niet vergoed worden, ook gelet op uw eerdere antwoord dat er
in de periode 2015–2021 «ongeveer 533.000 euro voor wolfwerende materialen in bruikleen is uitgegeven»?3
Antwoord 5
Primair is de dierhouder zelf verantwoordelijk voor het voorkomen van
wolvenaanvallen op zijn dieren. Verschillende provincies kennen een
subsidieregeling voor de aanschaf van wolfwerende rasters. Het is de
bevoegdheid van de provincies om subsidie te verlenen, de hoogte van het
subsidiebedrag vast te stellen en de voorwaarden die zijn verbonden aan de
subsidie te bepalen.
Ik ben van mening dat deze hulp bij de preventie van predatie op landbouwhuisdieren voldoende is.
Vraag 6
Bent u van mening dat ook arbeidsuren hetzij installatiekosten door een
extern bedrijf vergoed moeten worden?
Antwoord 6
De subsidies van de provincies gaan uit van redelijkheid en billijkheid. De
basis wordt daarbij gevormd door een vergoeding van de directe kosten.
Zoals bij het antwoord op vraag 5 is aangegeven, ben ik van mening dat de
door provincies aangeboden hulp bij de preventie voldoende is.
Vraag 7
Bent u van mening dat wachten op een schadevergoeding sinds oktober
2021, zoals bij sommige gedupeerden het geval is, correct is, waarbij
gedupeerden van wolvenschade ook aangeven dat zij vaak langer dan de zes
weken wachttermijn moeten wachten?
3

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1632.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 7
In de meeste gevallen kan een uitbetaling binnen 16 weken worden gedaan.
BIJ12 handelt een melding af binnen 10 weken na ontvangst van het
taxatierapport. Het taxatiebureau levert na een melding het taxatierapport
binnen 6 weken op aan BIJ12. Soms duurt dit langer, bijvoorbeeld omdat het
taxatiebureau lang(er) moet wachten op eventuele facturen van een
dierenarts of het destructiebedrijf. De facturen zijn nodig om een taxatierapport af te ronden en een tegemoetkoming te verlenen. In andere gevallen is
er sprake van gewonde of vermiste dieren, waardoor het taxatiebureau een
wachttijd moet inbouwen om alle informatie compleet te krijgen.
Vraag 8
Bent u voornemens om met Bij12 in gesprek te gaan over het sneller
oplossen van de lopende schadeclaims?
Antwoord 8
Mijn ambtenaren hebben regelmatig constructief overleg met BIJ12. Het is
daardoor bekend dat BIJ12 er alles aan doet om de aanvragen voor schadevergoeding zo snel en zorgvuldig mogelijk af te wikkelen.
Vraag 9
Bent u van mening dat er in de provincie Drenthe, die een wolvenconsulent
heeft aangenomen, en in Nederland sprake is van een wolvenprobleem?
Antwoord 9
Er is in Nederland geen sprake van een wolvenprobleem. Tot op heden
kunnen we enkel spreken van probleemsituaties waarbij wolven schade
toebrengen aan landbouwhuisdieren. De wolvenconsulent in Drenthe
adviseert daarom in deze situaties schapen- en geitenhouders over goede
preventieve maatregelen.
Vraag 10
Bent u van mening dat wolven thuishoren in de Nederlandse natuur?
Antwoord 10
Ja, wolven zijn van grote waarde voor een natuurlijk evenwicht en de
biodiversiteit in Nederland.
Vraag 11
Bent u van mening dat wolven actief geweerd moeten worden uit Nederland?
Antwoord 11
Nee, zie mijn antwoord op vraag 10.
Vraag 12
Bent u van mening dat wolven de biodiversiteit in Nederland aan kunnen
tasten, bijvoorbeeld door het doodbijten van wilde dieren zoals zwijnen,
zwijnen, reeën, edelherten, ganzen, eenden, fazanten, korhoenders en andere
vogels?
Vraag 13
Wat is er volgens u mogelijk binnen de huidige wetgeving om wolven actief
buiten Nederland te houden?
Antwoord 13
Het zal niet mogelijk zijn om wolven buiten Nederland te houden. De wolf is
een strikt beschermde diersoort die zich op eigen kracht weer in Nederland
heeft gevestigd en die, zoals bij vraag 12 aangegeven, zorgt voor een
verrijking van de biodiversiteit.
Vraag 14
Is het volgens u aannemelijk dat wolven in de toekomst overlast zullen
veroorzaken in dorpen en stedelijke gebieden in Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 14
Ervaren overlast door de aanwezigheid van de wolf valt ook in de toekomst
niet uit te sluiten. De Factfinding studie,4 die vorig jaar is uitgevoerd door
Wageningen Environmental Research (Kamerstuk 33 576, nr. 251), geeft aan
dat zo lang wolven mensen zien als een potentiële bedreiging of toppredator,
wolven de confrontatie met mensen zullen blijven mijden. Het risico zit in het
afleggen van schuwheid naar mensen toe, veelal veroorzaakt door menselijk
handelen. Met name indien wolven mensen gaan associëren met voedsel kan
overlast ontstaan. Daarnaast kunnen wolven leren dat onvoldoende
beschermd vee een geschikte voedselbron is, ook al komt vee meestal in de
buurt van mensen voor.
Vraag 15
Kan Nederland volgens u leren van Duitsland, waar wolven jaarlijks circa
drieduizend boerderijdieren doden, in het bijzonder van de milieuminister van
Noordrijn-Westfalen, die wolven wil afschieten die te dicht bij mensen zijn
geweest?5, 6
Antwoord 15
In de beantwoording van eerdere vragen (kenmerk 2021D49842) is aangegeven dat vanwege grote verschillen in aantallen wolven, beleid op landelijk of
regionaal niveau, aard en omvang van de natuur, veedichtheid, historische
ervaring met grote roofdieren en maatschappelijk draagvlak de situatie in de
verschillende lidstaten moeilijk met elkaar te vergelijken is.
Het afschieten van de wolf kan alleen worden toegestaan met inachtneming
van de betreffende regels onder het Verdrag van Bern en de Habitatrichtlijn.
Hierbij moet aan drie cumulatieve criteria voldaan worden:
(1) er moet sprake zijn van een in het Verdrag van Bern c.q. de Habitatrichtlijn genoemd doel (bijvoorbeeld onderzoek, openbare veiligheid of het
voorkomen van ernstige schade aan vee);
(2) bevredigende alternatieven voor het beoogde ingrijpen ontbreken; en
(3) het ingrijpen staat niet in de weg aan het bereiken van een goede staat
van instandhouding.
Vooral deze laatste twee eisen maken afschot van een gezonde wolf al snel
problematisch. Het is regelmatig voorgekomen dat lidstaten in dit verband op
de vingers getikt zijn door de Europese Commissie voor afschot van wolven
of andere grote roofdieren dat niet in overeenstemming was met de
internationale regels.
Vraag 16
Kunt u aangeven of en hoe Nederlandse burgers zich fysiek mogen verdedigen op het moment dat een wolf/meerdere wolven een mens bedreigt/
bedreigen, bijvoorbeeld op een moment wanneer «voorzichtig zijn» of
wegrennen niet meer mogelijk is, gelet op uw eerdere antwoord dat «extra
bescherming van mensen [tegen wolven] niet nodig is» vanwege «het kleine
risico om als mens gebeten te worden door een wolf»?7
Antwoord 16
Ik begrijp dat sommige burgers het gevoel kunnen hebben zich te moeten
verdedigen tegen de wolf. Uit de Factfinding studie komt echter naar voren
dat het aantal incidenten in onze westerse leefomgeving gering is en het
risico om als mens gebeten te worden door een wolf heel klein, vanwege hun
natuurlijke schuwheid voor mensen (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 1632). De juridische analyse8 geeft aan dat op grond van art.
4

De wolf terug in Nederland: Een factfinding study – Research@WUR.
de Volkskrant, 1 juni 2021, «In Duitsland is de aloude strijd tussen mens en wolf terug: «Ze
hebben geleerd op klaarlichte dag aan te vallen»» (www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/induitsland-is-de-aloude-strijd-tussen-mens-en-wolf-terug-ze-hebben-geleerd-op-klaarlichte-dagaan-te-vallen~b035bed7e/).
6
de Stentor, 29 december 2021, «Duitse deelstaat wil wolven afschieten die te dicht bij mensen
zijn geweest» (www.destentor.nl/home/duitse-deelstaat-wil-wolven-afschieten-die-te-dicht-bijmensen-zijn-geweest~aeb453e1/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F).
7
Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1632.
8
De juridische bescherming van de wolf in Nederland en in een aantal andere Europese landen
(bij12.nl).
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

172, derde lid van de Gemeentewet de burgemeester bevoegd is bij
verstoring van de openbare orde of bij ernstige vrees voor het ontstaan
daarvan, de bevelen te geven die noodzakelijk te achten zijn voor de
handhaving van de openbare orde. Dit kan ook betrekking hebben op het
ingrijpen in een situatie waarin een wolf een mens dreigt aan te vallen. De
wolf kan op bevel worden gedood. Er moet dan sprake zijn van direct en
acuut gevaar.
Vraag 17
Wat kunnen Nederlandse burgers in een stedelijk gebied en dorpen – waar
niet altijd ruimte is om (stroom)hekken neer te zetten – volgens u doen om
zich te beschermen tegen overlast of aanvallen van wolven?
Antwoord 17
De beste manier om aanvallen van een wolf op vee te voorkomen is om
preventieve maatregelen te nemen. Hierbij kan gedacht worden aan het ’s
nachts op stal zetten van vee. De provincies bieden waar mogelijk hulp aan
veehouders aan. Meer informatie hierover is voor veehouders te vinden op
de website van BIJ12. Een goede begeleiding en voorlichting van veehouders
om de gewenste preventieve maatregelen ook deugdelijk te plaatsen is hierbij
van belang. De provincie kan veehouders ook helpen met het tijdelijk uitlenen
van wolfwerende noodrasters op het moment dat een wolf daadwerkelijk in
de buurt is.
Vraag 18
Is het volgens u strafbaar om als Nederlands burger jezelf te verdedigen
tegen een wolvenaanval?
Antwoord 18
Het opzettelijk doden van een wolf door een burger, behoudens een
ontheffing, is een overtreding van artikel 3.5, eerste lid, van de Wet natuurbescherming. Handelen in strijd met de verbodsbepaling van artikel 3.5, eerste
lid, van de Wet natuurbescherming is aangewezen als economisch delict als
bedoeld in artikel 1a, onder 1°, van de Wet op de economische delicten. In
artikel 12 van de Habitatrichtlijn is vastgelegd dat alle nodige maatregelen
moeten worden genomen om het illegaal doden van wolven te voorkomen.
De landelijke en provinciale overheden geven op zo breed mogelijke
manieren invulling aan deze wettelijke verplichting.
Zoals in het antwoord op vraag 16 aangegeven, is de kans op een aanval van
de wolf op de mens gelukkig zeer klein. De noodzaak om als burger zichzelf
tegen een wolvenaanval te moeten verdedigen, zal daarom ook zeer zelden
voorkomen. In geval van direct en acuut gevaar kan voor een burger sprake
zijn van handelen in een noodsituatie. Daarbij bestaat de mogelijkheid zich te
beroepen op de rechtvaardigingsgrond «overmacht in noodtoestand»
(artikel 40 jo. 91 Wetboek van Strafrecht). In dat geval moet het handelen van
de burger die zichzelf verdedigt in redelijke verhouding staan tot het na te
streven doel en daarnaast mogen er geen alternatieve, minder ingrijpende
middelen voorhanden zijn. Bij een geslaagd beroep op overmacht in een
noodtoestand wordt de wederrechtelijkheid van het handelen van de burger
ontnomen.
Tevens kan, zoals in het antwoord op vraag 16 is aangegeven, de burgemeester in acute noodsituaties ingrijpen.
Vraag 19
Bent u voornemens of staat u open om middels een wetswijziging Nederlandse burgers die zich willen weren tegen wolven meer juridische bescherming te bieden?
Antwoord 19
Er zijn juridisch voldoende mogelijkheden voor bescherming van mens en
dier tegen eventuele aanvallen door de wolf. Een wetswijziging is derhalve
niet nodig.
Vraag 20
Kunt u elke vraag afzonderlijk beantwoorden en binnen de gebruikelijke
beantwoordingstermijn van drie weken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Antwoord 20
Een gedegen beantwoording van de vragen heeft meer tijd gekost en
daardoor is het niet gelukt om de vragen binnen de gebruikelijke termijn te
beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6