GECOMBINEERDE COMMISSIE VENNOOTSCHAPSRECHT

van de
Nederlandse orde van advocaten
en de
Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie

Advies inzake
de consultatieversie van het wetsontwerp ‘Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de
Wet giraal effectenverkeer houdende de verdergaande dematerialisatie van aandelen
aan toonder en de vaststelling van de identiteit van houders van deze aandelen’ (hierna
ook: het “Voorontwerp”)

1.

Inleiding

1.1

Op 11 april 2017 is het Voorontwerp gepubliceerd. Het Voorontwerp wil misbruik van aandelen
aan toonder voor belastingontduiking, witwassen en financiering van terrorisme tegengaan door
de houders van aandelen aan toonder te identificeren. Daarmee geeft het opvolging aan de
aanbevelingen van het Global Forum on Transparency and Exchange of Information for Tax
Purposes (“Global Forum”) en van de Financial Action Task Force (“FATF”), die zich richten
op de bestrijding van belastingontduiking, witwassen en de financiering van terrorisme. Zij
hebben Nederland herhaaldelijk aanbevolen houders van aandelen aan toonder te identificeren
of tot afschaffing van dit soort aandelen over te gaan. Uit evaluaties van het FATF en het Global
Forum blijkt dat Nederland tot nog toe onvoldoende opvolging aan deze aanbevelingen heeft
gegeven. In 2017 en 2020 zullen het Global Forum onderscheidenlijk de FATF Nederland
opnieuw beoordelen. Daarom wordt voorgesteld om maatregelen te nemen, zodat Nederland op
dit punt voldoet aan de aanbevelingen van het Global Forum en de FATF.

1.2

Het Voorontwerp maakt de identificatie van alle houders van aandelen aan toonder mogelijk.
Aandelen aan toonder kunnen na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel alleen nog worden
verhandeld via een effectenrekening aangehouden bij een intermediair, zoals een bank of een
beleggingsonderneming. De effectenrekening staat op naam waardoor anonieme overdracht van
toonderstukken niet meer mogelijk is. Opsporingsinstanties kunnen bij intermediairs de
gegevens opvragen van de houders van effectenrekeningen voor de bestrijding van
belastingontduiking, witwassen en de financiering van terrorisme of andere vormen van
financieel-economische criminaliteit.

1.3

Houders van aandelen aan toonder zullen hun stukken moeten inleveren bij een intermediair of
laten omzetten in aandelen op naam, wanneer de vennootschap daarvoor de gelegenheid biedt.
Twee jaar na inwerkingtreding van het wetsvoorstel vervallen de aandelen aan toonder, die niet
zijn ingeleverd bij een intermediair of zijn omgezet in aandelen op naam.

1.4

De Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht (hierna: GCV) onderschrijft de aanleiding
voor en de noodzaak tot het Voorontwerp, evenals de wijze waarop het Voorontwerp beoogt het

1

daarmee beoogde doel te bereiken. Het onderstaande advies is daarom beperkt tot juridischtechnische opmerkingen bij de tekst van het Voorontwerp en de Memorie van toelichting.
2.

Algemeen

2.1

De GCV meent dat, omdat aandeelbewijzen aan toonder vervallen, artikel 82 lid 3 BW moet
vervallen en het wenselijk is de artikelen 2:82 lid 2 en 2:83 BW aan te passen. Artikel 82 lid 2
BW omdat afhankelijk van de wijze waarop de aandelen aan toonder worden geadministreerd
de medewerking van een derde noodzakelijk kan zijn. Bij artikel 2:83 BW rijst de vraag of, nu
aandelen aan toonder en daarmee ook aandeelbewijzen aan toonder zouden worden afgeschaft,
het niet wenselijk is ook de mogelijkheid dat een naamloze vennootschap bewijzen van aandelen
op naam uitgeeft, af te schaffen. Daarmee vervalt dan vanzelfsprekend ook de mogelijkheid
aantekeningen te maken op het bewijs van een aandeel op naam.

3.

Artikelsgewijs commentaar

Art. 82 lid 6, laatste zin jo. lid 8 en lid 7, laatste zin, BW
3.1

Het voorontwerp verbindt aan het niet in bewaring gegeven zijn dan wel door de rechtspersoon
omgezet zijn in een aandeel op naam van een aandeel aan toonder binnen twee jaar na
inwerkingtreding van de wet het gevolg dat dit aandeel op dat moment vervalt. Hetzelfde geldt
voor in aandelen op naam omgezette toonderaandelen waarvan de houder zich niet binnen 20
jaar na inwerkingtreding van de wet heeft laten registreren in het aandeelhoudersregister.

3.2

Het voorontwerp houdt geen regeling in ter uitvoering van de passage op p. 12/13 van de
ontwerp Memorie van toelichting; een regeling in de wet lijkt daarvoor wel nodig, nu het
voorontwerp uitgaat van het van rechtswege vervallen van de betrokken aandelen en deze
daarmee niet langer deel uitmaken van het geplaatste kapitaal:
"Het geplaatste kapitaal zal door de vennootschap worden verminderd met het
corresponderende bedrag van de nominale waarde van de aandelen, voor zover het geplaatste
kapitaal een dergelijke vermindering toelaat. Een vermindering van het geplaatste kapitaal door
de consignatie van gelden tot minder dan één aandeel is niet mogelijk, gelet op het bepaalde in
artikel 2:64 BW. Een grotere vermindering zou ertoe leiden dat de algemene vergadering in een
naamloze vennootschap niet langer kan functioneren. Ook geldt de ondergrens voor het
geplaatste kapitaal van 45.000 euro en moet minimaal 1/5 van het maatschappelijk kapitaal zijn
geplaatst (artikel 2:64 BW). Een vermindering van het maatschappelijk kapitaal beneden het
minimumkapitaal is niet mogelijk, tenzij de naamloze vennootschap zich omzet naar een besloten
vennootschap die geen minimumkapitaaleisen kent (artikel 2:18 BW)."

De vermindering van het geplaatste kapitaal door de vennootschap vormt op de wijze waarop
het voorontwerp is ingericht, meer een administratieve afwikkeling van het vervallen zijn van
de aandelen dan van een kapitaalvermindering volgens de daarvoor bestaande wettelijke
regeling. Zo is kennelijk geen sprake van een besluit van de algemene vergadering tot
vermindering van het geplaatste kapitaal als bedoeld in art 2:99 en 2:100 BW. Het ligt voor de
hand om in de wettekst te bepalen dat die artikelen geen toepassing vinden: vgl. lid 3 van art.
2:325 BW dat bepaalt dat op de daar bedoelde intrekking van aandelen de artikelen 99 en 100
niet van toepassing zijn. Hoewel het waarschijnlijk in het algemeen niet over grote bedragen zal
gaan, vraagt de GCV zich wel af of nog aandacht besteed moet worden aan de bescherming van
de schuldeisers van de betrokken vennootschappen nu – anders dan in het geval van art. 2:325
BW - vermogensonttrekking plaatsvindt.
3.3

De GCV vraagt zich af of de wet niet zou moeten voorzien in een vorm van handhaving van de
verplichtingen die aan de vennootschap worden opgelegd in lid 8. Dit geldt temeer omdat niet
van “gelijk oversteken” sprake is: de aandelen vervallen en pas daarna wordt de prijs vastgesteld
en moet deze betaald worden.
2

3.4

De ontwerp Memorie van toelichting vermeldt (p. 2) dat thuisbewaarders hun stukken ter
bewaring (alleen) kunnen aanbieden aan een intermediair die is aangewezen door de instelling
die de aandelen heeft uitgegeven. Het voorontwerp kent in lid 6 deze op zich zinnige beperking
niet. Bij gebreke daarvan zullen thuisbewaarders hun stukken bij iedere intermediair kunnen
aanbieden.

3.5

Het lijkt goed in de Inleiding die deel uitmaakt van het Algemeen deel van de ontwerp Memorie
van toelichting te vermelden dat de in de wet opgenomen regelingen los staan van de
mogelijkheid die aandeelhouders hebben om, voor zover de instelling die de aandelen heeft
uitgegeven aandelen op naam kent die niet zijn opgenomen in het giraal effectenverkeer, tegen
afgifte van zijn aandeelbewijs de betrokken aandelen op zijn naam in het aandeelhoudersregister
van de vennootschap te doen stellen (binnen de grenzen van art. 2:82 lid 2 BW).

3.6

Deze regelingen zijn alleen van toepassing op naamloze vennootschappen. In dit verband rijst
de vraag of de regeling ook gevolgen heeft voor de gevallen waarin vóór de inwerkingtreding
van de regeling een naamloze vennootschap is omgezet in een besloten vennootschap en houders
van toonderaandelen zich op het moment van inwerkingtreding van de wet nog niet hebben
gemeld. Vervallen die toonderaandelen dan ook na twee jaar, analoog aan het voorgestelde art.
2:82 lid 6? De wettekst suggereert van niet, de toelichting zwijgt.

Art. 82 lid 8 BW
3.7

Zou de vennootschap dit voornemen niet ook rechtstreeks bekend moeten maken aan de haar
eventueel bekende houders van aandelen aan toonder (vgl. art. 2:92a lid 7 BW, 1e volzin)? In
dit verband merkt de GCV op dat de ontwerp Memorie van toelichting daarvan wel uitgaat, in
ieder geval in de gevallen dat alle aandeelhouders bekend zijn (p. 16 onderaan; vgl. art. 2:92a
lid 7 BW, 2e volzin: "tenzij hij van allen het adres kent"). Opmerking verdient hierbij dat het
beter zou zijn in de toelichting “alle aandeelhouders” te vervangen door “alle houders van
aandelen aan toonder in fysieke vorm”1 of “alle bekende houders van aandelen aan toonder in
fysieke vorm”, indien de mededeling in een dagblad alleen is bedoeld om de niet bij name
bekende houders van aandelen aan toonder te bereiken.

3.8

Het voorontwerp gebruikt het begrip “vordering”. Dit betekent dat onder de thans geldende
wetgeving de procedure met een dagvaarding zou moeten worden ingeleid. De termijn
waarbinnen houders van aandelen aan toonder een procedure zouden moeten beginnen is daarbij
wel erg kort. De vraag is of de procedure onder het huidige recht niet beter bij een verzoekschrift
ingeleid zou kunnen worden; de GCV is daarvan een voorstander. In ieder geval zal de
terminologie moeten worden aangepast aan de KEI-wetgeving. Lid 8, 3e volzin specificeert niet
tegen wie de vordering moet worden ingesteld (of het verzoek moet worden gericht); hoewel
voor de hand ligt dat dit de vennootschap is, beveelt de GCV aan dit expliciet te maken.

3.9

De GCV acht het wenselijk dat in de toelichting wordt opgenomen dat de Ondernemingskamer
de prijs zal bepalen op de wijze zoals dat in uitkoopprocedures het geval is.

3.10

De GCV wijst er op dat indien de Ondernemingskamer de prijs anders vaststelt dan de
vennootschap dat heeft gedaan, dit ertoe leidt dat aan de gewezen aandeelhouders uiteindelijk
onderling afwijkende bedragen worden uitgekeerd.

1

Een dergelijke aanvulling lijkt nodig in de gevallen dat een vennootschap ook aandelen aan toonder kent die al in
het giraal effectenverkeer zijn opgenomen.

3

3.11

De verplichting van de vennootschap om na het vervallen van de aandelen de prijs te betalen
moet fiscaal waarschijnlijk worden aangemerkt als een uitkering. Indien dat het geval is en ter
zake geen bijzondere regeling wordt getroffen, zal de prijs voor zover die het gemiddeld op de
aandelen gestorte bedrag te boven gaat, onderworpen zijn aan door de vennootschap in te houden
dividendbelasting. Ook omdat de vennootschap alleen door storting in de consignatiekas van
haar verplichting ontheven is (zie hierna), lijkt dit nadere regeling te behoeven.

Art. 82 lid 9 BW
3.12

Uit het ontwerp en de ontwerptoelichting blijkt niet vanaf welke datum de wettelijke rente over
de vastgestelde prijs berekend moet worden en of een vennootschap bij de vaststelling van die
prijs op grond van lid 8 ook een in de toekomst gelegen datum (i.e. de datum waarop zij verwacht
de betaling aan de consignatiekas te zullen doen) mag bepalen. Indien het de bedoeling is dat de
datum waarop de aandelen vervallen als peildatum moet gelden, zou dat in het voorstel tot
uitdrukking gebracht moeten worden.

3.13

Indien de datum waarop de aandelen vervallen niet als peildatum moet gelden, is het wenselijk
om voor de laatste zin een zin overeenkomend met de derde volzin van artikel 2:92a lid 5 toe te
voegen: “De rechter stelt de prijs vast die de te vervallen aandelen op een door hem te bepalen
dag hebben.” Vanaf die datum gaat dan ook de wettelijke rente lopen indien de
Ondernemingskamer de prijs vaststelt.

3.14

Lid 8 noch lid 9 voorziet in de mogelijkheid dat de houder van een toonderaandeel na de
aankondiging van de vennootschap, de vennootschap aanbiedt zijn vervallen2 aandelen tegen
betaling van de door de vennootschap vastgestelde prijs aan de vennootschap af te geven. Wil
de wetgever die mogelijkheid uitsluiten en moet de houder van vervallen aandelen zich altijd tot
de consignatiekas wenden? Dat lijkt niet nodig.

Onderdeel B en Artikel III
3.15

Op grond van deze bepaling zal artikel 2:391 lid 2, derde zin, drie jaar na inwerkingtreding van
de wet vervallen. In een paar opzichten rijst de vraag of dit gelukkig is:
De mededeling van art.2:391 lid 2, derde zin, zal alleen gedaan moeten worden indien en zo
lang nog niet alle aandelen aan toonder in fysieke zin hetzij zijn geleverd aan een intermediair
of door de vennootschap op verzoek van de aandeelhouder op naam zijn gesteld.
Ongeacht het tijdstip waarop de wet in werking treedt, zal in de meeste gevallen op grond van
Artikel III de mededeling maar twee keer in het bestuursverslag gedaan behoeven te worden.
De GCV vraagt zich af of het met het oog op de mogelijkheid dat toonderaandelen worden
omgezet in aandelen op naam waarvan de gerechtigden niet bekend zijn, niet ook in het belang
van de vennootschap is om dit in haar bestuursverslag te blijven vermelden tot het moment dat
deze aandelen vervallen. Anders bestaat de mogelijkheid dat ook de vennootschap zich na de
termijn van 20 jaar niet meer realiseert dat zij bepaalde handelingen (zoals aanpassing van haar
geplaatste kapitaal en opgave aan het Handelsregister) moet verrichten.
De GCV acht het moeten handhaven van die vermelding niet een zodanig grote belasting dat
reeds daarom die vermelding al na twee bestuursverslagen achterwege kan worden gelaten.
Daarbij herinnert een dergelijke voortdurende vermelding de vennootschap er ook aan dat zij
aan het eind van de periode van 20 jaar nog stappen moet ondernemen.

2

Het voorstel gaat ervan uit dat de prijsvaststelling pas plaats kan vinden nadat de aandelen zijn vervallen. Vanaf dat
moment vertegenwoordigt het toonderstuk nog slechts de aanspraak tot de ontvangst van de prijs.

4

Redactionele suggesties
3.16

In het voorgestelde lid 7 van art. 82, eerste volzin, zou in de tekst die met "tenzij" begint voor
de duidelijkheid kunnen worden vermeld dat de aandeelhouder zich "voordien" heeft moeten
laten registreren, dat wil zeggen voordat de termijn van 20 jaar is verstreken.

3.17

In het voorgestelde lid 10, 2e volzin van art. 82 wordt afgeweken van de tekst van art. 2:92a lid
8 BW, waardoor verwarring kan ontstaan over de betekenis (een beslag van de aandelen dat
overgaat op het recht op uitkering). De GCV stelt voor om bij de uitkoopregeling aan te sluiten,
zodat die volzin zal luiden: "Door deze mededeling gaat beslag over van de aandelen op het
recht op uitkering". Dit is kennelijk ook de formulering in de toelichting op p. 17, zij het dat de
tweede "over" in die zin moet worden geschrapt.

3.18

MvT p. 10, laatste alinea, 1e volzin strookt niet met de (betere) tekst van de voorgestelde
toevoeging aan art. 82 lid 1.

3.19

MvT p. 12, 6e regel: onduidelijk is wat wordt bedoeld met "aandeelhouders die zich niet hebben
gemeld voor de afschaffing of voor de omgezette aandelen aan toonder".

3.20

Enige typo's: p. 1, 2e alinea: "houders aan aandelen aan toonder" p. 2, laatste alinea:
"gerechtigdheid" i.p.v. "gerechtigheid"; p. 6: "worden" ipv "woorden"; p. 11, 1e regel: " Wge"
toevoegen aan "artikel 49i"; p. 12, 2e regel: "wordt" ipv "worden", 3e regel van onderen: "zijn"
i.p.v. "is"; p. 14 "vennootschaps".

Den Haag, 10 mei 2017

Bijlage: Samenstelling van de GCV

5

Bijlage

Samenstelling van de Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht:
Prof. mr. M. (Martin) van Olffen, notaris De Brauw Blackstone Westbroek, Amsterdam, voorzitter,
Mr. M.Y.H.J. (Manon) den Boer, notaris DLA Piper, Amsterdam,
Mr. G.C. (Gerco) van Eck, notaris Loyens & Loeff, Rotterdam,
Prof. mr. J.B.S. (Steven) Hijink, advocaat-lid, counsel Stibbe, Amsterdam,
Prof. mr. L.G.H.J. (Louis) Houwen, advocaat Dirkzwager, Nijmegen,
Mr. A.F.J.A. (Fons) Leijten, advocaat Stibbe, Amsterdam,
Prof. mr. C.W.M. (Kitty) Lieverse, advocaat Loyens & Loeff, Amsterdam,
Mr. F.J. (Frank) Oranje, notaris Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn, Den Haag,
Prof. mr. G.T.M.J. (Geert) Raaijmakers, advocaat NautaDutilh, Amsterdam,
Mr. dr. G.J.C. (Günther) Rensen, notaris-lid, prof. support lawyer Allen & Overy, Amsterdam,
Mr. drs. D.A.M.H.W. (Daniella) Strik, advocaat Linklaters, Amsterdam,
Mr. A.H.G. (Arnaud) Wilod Versprille, notaris Olenz, Veenendaal.

Secretariaat:
Mr. C. (Corrie) Heck-Vink,
Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB)
Postbus 16020
2500 BA ‘s-Gravenhage
Tel. 070-3307158
e-mail: c.heck@knb.nl

6