Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 891

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
en enige andere wetten in verband met de
introductie van en het toezicht op
premiepensioeninstellingen (Wet introductie
premiepensioeninstellingen)

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 22 februari 2010
1. Algemeen
De regering heeft met belangstelling kennis genomen van de nadere
inbreng van de leden van de fracties van het CDA, de PvdA, en de VVD. De
regering zal in deze nota naar aanleiding van het nader verslag antwoord
geven op de gestelde vragen.
Naar aanleiding van vragen van de leden van de CDA-fractie kan de regering garanderen dat er geen garantiestelsels en geen enkel financieel
risico voor de staat voortvloeien uit het voorliggende wetsvoorstel.
Nederland kent geen staatsgarantieregeling zoals in het Verenigd Koninkrijk. Voor alle duidelijkheid: als een Engelse regeling door een PPI wordt
uitgevoerd, staat eventueel de Engelse overheid garant. De regering heeft
ook niet de indruk willen wekken dat de Duitse en Engelse staatsgarantieregelingen ook in Nederland zouden moeten worden ingevoerd. Deze
voorbeelden werden aangehaald om te benadrukken dat de PPI ook een
rol kan spelen in die landen waar uiteindelijk de staat garant staat voor de
toezegging. Nogmaals, in Nederland is dit niet aan de orde.
De leden van de CDA-fractie vroegen om een nadere analyse van het
winstoogmerk van de PPI.
Vooraf een algemene opmerking over de Vpb-vrijstelling. Artikel 5 van de
Wet Vpb 1969 maakt een subjectieve vrijstelling mogelijk voor diverse
lichamen. Wat deze lichamen gemeen hebben, is dat zij een sociale
achtergrond hebben of het algemeen belang dienen. Een daarvan betreft
de vrijstelling voor pensioenfondsen. Deze vrijstelling berust op de
gedachte dat het hier een activiteit van een onderneming betreft die
normaliter niet tot het behalen van winst leidt. Zo er al sprake zou zijn van
behaalde winst dan zou deze niet aan de onderneming ten goede komen,
doch aan de deelnemers.
Wat het winstoogmerk van de PPI betreft het volgende. Partijen zullen bij
de oprichting van een PPI de keuze maken voor een al dan niet commerciële doelstelling en een daarbij passende rechtsvorm en bedrijfsmodel.
Indien wordt gekozen voor een commerciële doelstelling, dan komt de PPI

KST141087
0910tkkst31891-9
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

1

niet voor de Vpb-vrijstelling in aanmerking. Bijdragende ondernemingen
(werkgevers) die pensioenregelingen bij een PPI onderbrengen zullen in
alle gevallen goede afspraken moeten maken over bijvoorbeeld de kwaliteit van dienstverlening die de PPI moet bieden, het premie- en beleggingsbeleid, de governance, de toedeling van onder meer beleggings- en
sterfteresultaten en de scheiding van pensioenvermogens die in economisch eigendom zijn van (gewezen) deelnemers en het eigen vermogen
van de PPI. Deze zaken zullen in een algemene maatregel van bestuur
nader worden geregeld. Zie ook de opmerkingen die hierover zijn
gemaakt bij artikel 4:71 c in de memorie van toelichting bij dit voorstel van
wet.
De werkgever zal zich bij het aangaan van de uitvoeringsovereenkomst
moeten laten leiden door de door hem met (vertegenwoordigers van)
werknemers gemaakte pensioenafspraken. Waar een PPI een commerciële
doelstelling heeft, maken ook aandeelhouders deel uit van de groep van
belanghebbenden bij een PPI en zullen ook goede afspraken moeten
worden gemaakt over bijvoorbeeld de toedeling van resultaten en de
wijze waarop de PPI voor haar inspanningen wordt beloond.
De leden van de CDA-fractie vroegen de regering nader te onderbouwen
hoe zij denkt over een stelsel waarin uitvoeringsinstanties niet onder de
PPI vallen. Dit zou – volgens deze leden – dan toch betekenen dat we een
stelsel krijgen met PPI’s waarin een aantal fondsen zit, welke tegen een fee
worden beheerd door organisaties die niet onder het PPI-regime vallen.
Hoe denkt de regering hierover, zo vroegen de genoemde leden.
Indien wordt gekozen voor het uitbesteden van werkzaamheden door de
PPI aan derden zullen eveneens deugdelijke afspraken moeten worden
gemaakt over bijvoorbeeld de kwaliteit van dienstverlening en de wijze
van beloning. De regering gaat ervan uit dat de leden van de CDA-fractie
doelen op deze situatie waar zij spreken over een «stelsel waarin uitvoeringsinstanties niet onder de PPI vallen». De regering wijst erop dat de
uitbesteding van werkzaamheden door een PPI aan derden niet alleen
wordt beheerst door contractuele afspraken, maar bovendien wordt geregeerd door artikel 3:18 van de Wet op het financieel toezicht (Wft). De
regering wijst op de memorie van toelichting bij dit artikel in de Wft
(Kamerstukken II 2004/05, 29 708, nr. 10, blz. 245/246 (toelichting bij – in de
nummering van destijds – artikel 2:46):
«Aangezien het uitbesteden van werkzaamheden zowel invloed kan
hebben op de soliditeit van een financiële onderneming als op de bescherming van de belangen van de cliënt is zowel in dit deel als in het Deel
Gedragstoezicht een artikel opgenomen over het uitbesteden van werkzaamheden. De vergunningverlenende toezichthouder houdt toezicht op
de uitbesteding van werkzaamheden die betrekking hebben op de algemene aspecten en integriteitsaspecten van de bedrijfsvoering. Op grond
van artikel 3:18 is een financiële onderneming die bepaalde werkzaamheden uitbesteedt er ook voor verantwoordelijk dat deze derde daarbij de
regels die bij of krachtens dit deel voor de financiële onderneming zelf
gelden, naleeft. In het Deel Gedragstoezicht is een soortgelijke bepaling
opgenomen in afdeling 3.3.2 met betrekking tot het uitbesteden van werkzaamheden die invloed kunnen hebben op de bescherming van de
belangen van de cliënt. Aan het uitbesteden van werkzaamheden zijn voor
de financiële onderneming risico’s verbonden die adequaat moeten
worden beheerst. Tevens dient te worden voorkomen dat door de uitbesteding het toezicht door DNB wordt bemoeilijkt. De financiële onderneming blijft dan ook verantwoordelijk voor de beheersing van de risico’s
die verbonden zijn aan het gevoerde beleid en voor de naleving van de bij
of krachtens dit deel gestelde regels. Dit betekent dat overtreding van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

2

in dit deel opgenomen bepaling door een derde als een overtreding van
artikel 3:18 door de uitbestedende financiële onderneming oplevert. Bij de
selectie van degene aan wie bepaalde werkzaamheden worden uitbesteed, dient dan ook de nodige zorgvuldigheid in acht te worden
genomen. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen
bepaalde werkzaamheden (bijvoorbeeld de interne auditfunctie) worden
uitgesloten van uitbesteding. Tevens wordt bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur opgenomen onder welke voorwaarden de uitbesteding van werkzaamheden kan plaatsvinden. Bijvoorbeeld dat werkzaamheden alleen mogen worden uitbesteed als de overeenkomst tussen de
financiële onderneming en de derde schriftelijk is vastgelegd.»
De leden van de CDA-fractie vroegen naar de rechtsvorm van de PPI. Een
onderlinge waarborgmaatschappij is niet mogelijk omdat het bij een
onderlinge waarborgmaatschappij gaat om het onderling dragen van
risico’s. De PPI draagt echter geen risico’s. De regering wijst erop dat een
stichting wel mogelijk is.
De leden van de CDA-fractie vroegen op welke wijze de kosten van een
PPI volstrekt transparant zijn en of de regering ook overwogen heeft om
toezicht te houden op de kosten of die aan een maximum te binden?
In artikel 4:71c, eerste lid, van de Wft wordt bepaald dat een premiepensioeninstelling een premiepensioenregeling slechts uitvoert nadat zij
terzake daarvan met de bijdragende onderneming een overeenkomst
heeft gesloten. Het derde lid bepaalt dat bij algemene maatregel van
bestuur regels worden gesteld met betrekking tot de inhoud van de overeenkomst.
De regering bereidt momenteel deze algemene maatregel van bestuur
voor. Deze zal – om een vraag van de leden van de CDA-fractie te beantwoorden – worden afgerond nadat de Tweede Kamer het wetsvoorstel
heeft aanvaard. In deze algemene maatregel van bestuur zal worden
bepaald dat in de tussen een premiepensioeninstelling en een bijdragende onderneming te sluiten overeenkomst een aantal zaken moet
worden geregeld dat tot transparantie in de kosten moet leiden. Zo kan in
de algemene maatregel van bestuur bijvoorbeeld worden voorgeschreven
dat precies duidelijk moet worden gemaakt hoe de verschuldigde premie
wordt vastgesteld en welk deel van de premie zal worden ingehouden in
verband met de kosten.
De bescherming van de Nederlandse deelnemer is echter nog verder
geborgd omdat de informatiebepalingen uit de Pensioenwet van toepassing zijn. Zo wordt in artikel 21 van de Pensioenwet bepaald dat de werkgever ervoor moet zorgen dat de werknemer waarmee hij een pensioenovereenkomst heeft gesloten in de zogenoemde startbrief wordt
geïnformeerd over de inhoud van de pensioenregeling. Daarbij is verder
van belang artikel 2 van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet
verplichte beroepspensioenregeling. Hierin is nader omschreven dat in
het geval van een premieovereenkomst in de startbrief moet zijn opgenomen op welke wijze de premie wordt aangewend. Daarbij dient ook te
worden aangegeven welk deel van de premie ter dekking van de kosten
dient.
De vraag van de leden van de CDA-fractie over de kosten van de PPI, raakt
de kern van de discussie over de uitvoeringskosten van collectieve pensioenregelingen. In het kader van die discussie is in de loop van 2009 al een
aantal onderzoeken afgerond. Het laatste relevante onderzoek, over de
kwaliteit van de advisering over rechtstreeks verzekerde regelingen door
bemiddelaars aan werkgevers in het MKB, zal door de AFM naar verwach-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

3

ting in februari 2010 worden afgerond. Zoals toegezegd zal de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daarna de Tweede Kamer daarover informeren en zijn eventuele opmerkingen naar aanleiding van al die
onderzoeken kenbaar maken. Dan zal ook aandacht worden besteed aan
de motie van het lid Omtzigt c.s. (Kamerstukken II 2009/10, 32 123 XV,
nr. 22) waarin de regering wordt verzocht een standaardmodel te ontwikkelen voor de kosten van beschikbare premieregelingen. De regering wil
niet op de uitkomsten vooruitlopen.
2. Positie van de deelnemer
De leden van de CDA-fractie vroegen welke mogelijkheden een deelnemer
heeft om invloed uit te oefenen op het beleggingsbeleid en de wijze
waarop het vermogen beheerd wordt. Ook vroegen zij welke invloed
respectievelijk een slaper en een gepensioneerde hierop kunnen uitoefenen en wat zij kunnen doen als ze het niet eens zijn met het beleid.
Vooraf zij erop gewezen dat het hoofddoel van het beleggingsbeleid is het
– binnen aanvaardbare risicogrenzen – leveren van een optimale bijdrage
aan het veiligstellen van de pensioenaanspraken van de deelnemers.
Daartoe strekt ook artikel 3:267b: het beleggingsbeleid moet uitsluitend in
het belang van de pensioendeelnemers en de pensioengerechtigden
geschieden, op zodanige wijze dat de veiligheid, de kwaliteit, de liquiditeit
en het rendement van de beleggingen als geheel worden gewaarborgd.
In zijn algemeenheid geldt evenwel dat de invloed van deelnemers,
slapers en gepensioneerden op het beleid van de PPI als organisatie
beperkt is. Dat is overigens niet anders als de pensioenregeling door een
verzekeraar wordt uitgevoerd. De werknemers en de werkgever kunnen bij
de totstandkoming van de regeling afspraken maken over het te voeren
beleggingsbeleid en de wijze waarop het vermogen beheerd wordt. Deze
afspraken zullen hun weerslag kunnen vinden in de uitvoeringsovereenkomst die de werkgever met de PPI (of verzekeraar) afsluit. Bij de PPI geldt
bovendien dat op grond van artikel 3:267a de PPI een verklaring van
beleggingsbeginselen moet worden opgesteld, waarin de bedoelde
afspraken ook neerslaan.
Op individueel niveau geldt voor een deelnemer aan een Nederlandse
regeling dat hij op grond van de Pensioenwet bij een premieovereenkomst met beleggingsvrijheid de mogelijkheid heeft om de verantwoordelijkheid voor de beleggingen over te nemen. De pensioenuitvoerder heeft
in dat geval een zorgplicht. Als een deelnemer de verantwoordelijkheid
niet heeft overgenomen, geldt uiteraard hetgeen hierboven al is opgemerkt ten aanzien van de afspraken tussen werkgevers en werknemers
over het te voeren beleggingsbeleid.
Voor een slaper geldt dat hij bij deelname in een nieuwe regeling zou
kunnen besluiten de opgebouwde aanspraken over te dragen naar de
nieuwe pensioenuitvoerder indien hij niet tevreden is over het gevoerde
beleid van de PPI. Voor de gepensioneerde geldt dat deze geen formele
relatie zal hebben met de PPI. Immers de uitkeringsfase kan niet door de
PPI verzorgd worden, maar moet aan een verzekeraar zijn overgedragen.
Feitelijk zal de gepensioneerde alleen met een PPI te maken krijgen
wanneer deze als één-loket optreedt voor de werkgever. In dat geval
rusten echter alle wettelijke verplichtingen, inclusief het hoorrecht van de
vereniging van pensioengerechtigden op de verzekeraar en niet op de PPI.
Verder vroegen de leden van deze fractie hoe het recht op waardeoverdracht is geregeld. Voor zover het gaat om de uitvoering van Nederlandse
regelingen gelden de bepalingen terzake uit de Pensioenwet. De PPI is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

4

pensioenuitvoerder in de zin van de Pensioenwet. De PPI kan dus overdragen aan andere pensioenuitvoerders of in de Pensioenwet genoemde
instellingen. Ten aanzien van de individuele waardeoverdracht zoals
bedoeld in de artikelen 71, 76, 85, 86 en 91 van de Pensioenwet is bepaald
dat de pensioenuitvoerder geen kosten in rekening mag brengen bij de
(gewezen) deelnemer.
3. Omzetting van een pensioenfonds in een PPI
De leden van de CDA-fractie vroegen welke stappen een pensioenfonds
moet ondernemen als het zich wil omvormen tot een PPI en op welke
wijze sociale partners, slapers en gepensioneerden dit kunnen blokkeren.
Wanneer het bestuur van een pensioenfonds zou besluiten om zich om te
vormen tot een PPI dan zal in de eerste plaats de pensioenregeling een
premieovereenkomst moeten zijn. In het geval de regeling bij het pensioenfonds een uitkeringsovereenkomst was, zal deze beëindigd moeten
worden en de opgebouwde aanspraken zullen ondergebracht moeten
worden bij een verzekeraar. Dat kan immers niet bij de PPI want die kan
geen risico’s dragen. Vervolgens kan het pensioenfonds zich omvormen
tot een PPI. Voor zover de omzetting in een PPI betekent dat een andere
rechtsvorm wordt gekozen, dan is het voorgestelde artikel 108a Pensioenwet relevant. Hierin wordt bepaald dat in geval van omzetting van
een pensioenfonds in een andere rechtsvorm een verklaring van geen
bezwaar door DNB nodig is. DNB zal deze geven indien hij van oordeel is
dat de belangen van de personen die betrokken zijn bij een pensioenregeling (werkgever, werknemers, gepensioneerden en slapers) voldoende
gewaarborgd zijn.
Een dergelijke stap kan alleen genomen worden door het bestuur van het
pensioenfonds. In het bestuur zijn in ieder geval de werkgever en werknemers vertegenwoordigd. Ook is het mogelijk dat pensioengerechtigden
zitting hebben in het bestuur. Wanneer een pensioenfonds een deelnemersraad kent, heeft deze het recht om het pensioenfonds hierover te
adviseren op grond van artikel 111 Pensioenwet. De deelnemersraad heeft
vervolgens het recht om tegen het genomen besluit in beroep te gaan bij
de Ondernemingskamer. Zoals gezegd kunnen – wat betreft de Nederlandse situatie – reeds opgebouwde aanspraken (op grond van een uitkeringsovereenkomst) of (lopende) uitkeringen niet bij de PPI worden ondergebracht. Zoals hiervoor reeds opgemerkt zullen gepensioneerden
hooguit met een PPI te maken krijgen als deze als één-loket optreedt ten
behoeve van de verzekeraar waar de uitkeringsregeling is ondergebracht.
Slapers alleen als het gaat om opgebouwde aanspraken op grond van een
premieovereenkomst. Zij kunnen eventueel besluiten tot waardeoverdracht.
De leden van de CDA-fractie vroegen waar de regering zich op baseert
wanneer zij stelt dat de PPI de concurrentie met andere niet-artikel 17
IORP’s aankan.
De PPI volgt de minimumeisen van de IORP-richtlijn, met uitzondering van
enkele punten waarvan de regering het wenselijk vindt dat zwaardere
eisen van toepassing zijn. Dat zijn met name de governance eisen (zie
hieronder) en de bescherming van de deelnemers. Door deze opzet is de
PPI concurrerend met andere niet artikel 17 IORP’s, omdat deze aan
dezelfde minimumeisen gebonden zijn.
Vooral wil de regering benadrukken dat de PPI, wat de wettelijke vormgeving betreft, een solide instelling is. De positie van de deelnemer is op
vele fronten gewaarborgd (zie hieronder), zonder dat de concurrentieslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

5

met andere vehikels negatief wordt beïnvloed. Zo is de eenvoud van het
vehikel in internationaal opzicht een aantrekkelijk element. Bijvoorbeeld:
de regeling van de PPI voorziet in ringfencing (juridisch afscheiden van
vermogens), maar stelt dit niet verplicht. Ringfencing is eenduidig en
transparant uitgewerkt en goed ingebed in de Nederlandse faillissementswetgeving. Deelnemers kunnen per regeling er dus voor kiezen om hun
vermogen veilig af te schermen van andere vermogens waarmee zij geen
vermenging wensen. Ook kan een door het kabinet geïntroduceerde
pensioenbewaarder aangesteld worden. Deze pensioenbewaarder heeft
geen andere taak dan het «bewaren» van het vermogen en biedt dus een
extra veiligheid wanneer de deelnemers hun vermogen willen afschermen. Voorts, een PPI kan door een ieder worden opgericht (dus niet alleen
door de werkgever) en kent een flexibele rechtsvorm en bestuursstructuur
die maatwerkoplossingen voor multinationale ondernemingen met
uiteenlopende lokale pensioenregelingen mogelijk maakt. Wel zijn de
Principes voor een goed pensioenfondsbestuur – voor zover deze van
toepassing zijn op rechtstreeks verzekerde regelingen – ook van toepassing op de PPI. Dat betekent dat de governancevereisten vergelijkbaar zijn
met die van een verzekeraar die DC-regelingen uitvoert. Dat de governance aan solide eisen is onderworpen, is in het huidige tijdsgewricht als
positief te duiden. Het beleggingsbeleid is gebaseerd op het «prudent
person» principe uit de IORP-richtlijn. Tenslotte mag de PPI ook pensioenregelingen van buiten de EU beheren en geldt voor de PPI een gunstig
belastingregime. Uit onderzoek blijkt dat marktpartijen deze factoren
belangrijk vinden bij de keus voor een IORP.1
4. Zelfstandigen
De leden van de CDA-fractie vroegen aandacht voor de relatie tussen de
PPI en zelfstandigen. Zij constateren dat de PPI een zeer beperkte rol kan
spelen voor zelfstandigen. De leden van deze fractie vroegen of deze rol
veranderd kan worden. Zo vroegen zij of het toch nodig is een onderlinge
waarborgmaatschappij toe te staan als PPI.
De rol van de PPI voor zelfstandigen is inderdaad beperkt. Dat komt
doordat de PPI een pensioenuitvoerder is in de tweede pijler en de pensioenregelingen voor zelfstandigen in de tweede pijler beperkt zijn. De PPI
kan voor Nederlandse zelfstandigen alleen een regeling op grond van de
Wet verplichte beroepspensioenregeling uitvoeren. De positie van de PPI
is in dit opzicht niet anders dan die van andere pensioenuitvoerders. Vrijwillige pensioenproducten voor zelfstandigen zijn geen tweedepijlerproducten maar horen thuis in de derde pijler. Het voorstel om een onderlinge waarborgmaatschappij aan te wijzen als PPI kan – zoals hierboven al
uiteen is gezet – niet worden overgenomen, omdat een onderlinge waarborgmaatschappij een verzekeraar is die per definitie risico’s draagt. Een
PPI mag dat nu juist niet. Dat neemt overigens niet weg dat het zelfstandigen nu al vrij staat gebruik te maken van de mogelijkheden die een
onderlinge waarborgmaatschappij in de derde pijler biedt.
Voor het overige wijst de regering in dit verband op de adviesaanvraag
die het kabinet in het najaar van 2009 aan de SER heeft gedaan over de
gevolgen van het groeiend aantal zzp’ers voor de structuur van de
arbeidsmarkt. De SER is gevraagd hierbij ook aandacht te besteden aan
het pensioenstelsel. Verder heeft het kabinet de SER verzocht om relevante belangenorganisaties van zzp’ers bij het advies te betrekken. Het
advies wordt in het voorjaar van 2010 verwacht.
1

De regering baseert zich hierbij op een
Netspar Paper 25, september 2009 en op
verschillende onderzoeken en debatten die
plaatsvonden in het kader van het «6th
European Pension Debate», 3 April 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

6

5. OESO
De leden van de CDA-fractie vroegen hoeveel OESO-lidstaten een pensioenfonds waarvan in feite geen belasting wordt geheven niet als verdragsinwoner beschouwen.
In de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat dit aantal
niet exact bekend is. In de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel is
verwoord dat het gaat om slechts enkele OESO-lidstaten. Uit contacten
met enkele Nederlandse pensioenfondsen is gebleken dat Frankrijk
verdragstoegang weigert aan subjectief vrijgestelde pensioenfondsen.
Van andere lidstaten is niet bekend dat zij aan subjectief vrijgestelde
pensioenfondsen verdragstoegang onthouden. Dit spoort met de informatie in paragraaf 8.5 van het OESO-commentaar op artikel 4 van het
OESO-modelverdrag dat het gaat om slechts enkele OESO-lidstaten.
Ook vroegen de leden van de CDA-fractie hoe het heffingsrecht onder
onlangs afgesloten belastingverdragen wordt verdeeld met betrekking tot
pensioenuitkeringen ter zake van een vroegere private dienstbetrekking.
In alle onlangs afgesloten belastingverdragen is vastgelegd dat Nederland
als bronstaat zonder meer het heffingsrecht heeft dan wel dat Nederland
als bronstaat mag heffen indien de andere staat als woonstaat niet of niet
adequaat heft. De eerste benadering is opgenomen in de belastingverdragen met onder andere Barbados, Bahrein, Indonesië, Jordanië,
Mongolië, Oman, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten. De belastingverdragen met Kroatië en Zuid-Afrika voorzien in een bronstaatheffingsrecht indien het pensioen in enig kalenderjaar 12 000 gulden respectievelijk 10 000 euro overschrijdt. Met onder andere Azerbeidzjan,
Moldavië, Oezbekistan en Saudi-Arabië heeft Nederland afgesproken dat
zolang deze landen pensioenuitkeringen van belastingheffing vrijstellen
Nederland als bronstaat daarover mag heffen. Tot slot is Nederland in de
belastingverdragen met onder andere Albanië, België, Georgië, Ghana,
Koeweit, Polen, Portugal, Slovenië, Taiwan, Uganda en het Verenigd
Koninkrijk overeengekomen dat wanneer de woonstaat het pensioen niet
of niet adequaat belast Nederland als bronstaat de uitkeringen vanaf een
bepaald minimumbedrag in enig kalenderjaar in de belastingheffing mag
betrekken.
6. Overig
De leden van de CDA-fractie vroegen waarom een PPI bij de uitvoering
van een niet-Europese pensioenregeling zich moet houden aan eventuele
beleggingsvoorschriften uit het land van oorsprong van deze pensioenregeling. De regering heeft hiervoor gekozen omdat de IORP-richtlijn niets
voorschrijft over het beleggingsbeleid dat op niet EU pensioenregelingen
van toepassing is. Maar aangezien de EU-regels met betrekking tot het vrij
verkeer van kapitaal ook met derdelanden gelden, meent de regering er
goed aan te doen om aan te sluiten bij het beginsel van wederzijdse
erkenning ter zake. In dat geval geldt dat, indien het land van oorsprong
meent dat een bepaald beleggingsbeleid voldoende waarborgen biedt,
het land van ontvangst (in casu Nederland) geen additionele eisen stelt.
De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering kan toezeggen om
het wetsvoorstel te wijzigen, zodat toewijzing van de pensioenopbouw
standaard aan de nabestaanden wordt nagelaten, tenzij anders wordt
afgesproken tussen betrokkenen.
Het ligt niet voor de hand om het wetsvoorstel in deze zin te wijzigen,
omdat dit niet in overeenstemming is met het oogmerk van de introductie
van de PPI. Het doel van het voorstel dat strekt tot de invoering van de PPI

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

7

is om een nieuw type pensioenuitvoerder te introduceren die in staat is
om diverse premiepensioenregelingen uit te voeren waarin de voorkeuren
van sociale partners uit verschillende sociaaleconomische tradities tot
uitdrukking zijn gebracht. De gevraagde toezegging zou de inhoud van
pensioenovereenkomsten raken en daarmee de contractvrijheid van
sociale partners in Nederland maar ook daarbuiten beïnvloeden dan wel
de mogelijkheden van de PPI om te voorzien in de uitvoering van regelingen met een afwijkende sociaaleconomische traditie beperken. Dit komt
niet ten goede aan de Europese marktpositie van de PPI. Immers, de PPI is
vooral ook bedoeld om pensioenregelingen uit andere lidstaten van de
PPI te kunnen uitvoeren. Iedere lidstaat kent weer eigen sociaal-, arbeidsen fiscaalrechtelijke voorschriften waaraan moet worden voldaan.
Voor de Nederlandse situatie wijst de regering overigens op het volgende.
Wat betreft het toekennen van een nabestaandenpensioen (hierna: partnerpensioen) uit hoofde van een Nederlandse pensioenregeling geldt dat
rekening dient te worden gehouden met het fiscale kader. Pensioenregelingen worden in Nederland alleen fiscaal gefacilieerd indien zij voldoen
aan hetgeen hierover is bepaald in de Wet op de loonbelasting 1964 (Wet
LB 1964) en daarop gebaseerde regelgeving. De Wet LB 1964 geeft ook de
mogelijkheid om een partnerpensioen toe te zeggen. Dit partnerpensioen
kan slechts toekomen aan nabestaanden genoemd in artikel 18, eerste lid,
ten tweede, Wet LB 1964. Verder is dit partnerpensioen in omvang
begrensd tot hetgeen hierover is bepaald in artikel 18b Wet LB 1964. Om
in aanmerking te komen voor een fiscaal gefacilieerde pensioenregeling
dient derhalve in de pensioenregeling vast te liggen aan welke, fiscaal
toegestane, nabestaand(en) het kapitaal toekomt en tot welk bedrag. Dit
bedrag mag niet hoger zijn dat nodig voor een fiscaal maximaal PP. Een
pensioenregeling die de mogelijkheid biedt dat het pensioenkapitaal
toekomt aan een ander dan de in de fiscale wetgeving genoemde nabestaanden of tot een hoger bedrag dan benodigd voor een fiscaal maximaal PP, is een onzuivere regeling. De premiebijdragen worden in zo’n
geval op het moment van toekenning van de aanspraak in zijn geheel tot
het loon gerekend of zijn voor de werknemer niet aftrekbaar van het loon.
Om te voorkomen dat sprake is van een onzuivere regeling, kan in de
pensioenregeling wel worden bepaald dat het pensioenkapitaal, voorzover dat onverhoopt de fiscaal toegelaten maxima overschrijdt, toekomt
aan de werkgever of aan de andere deelnemers in de pensioenregeling.
De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering voornemens is een
analyse uit te voeren van de mogelijke gevolgen van de introductie van de
PPI op het Nederlandse pensioenstelsel. De regering meent dat er geen
gevolgen voor het pensioenstelsel zullen zijn in die zin dat premieovereenkomsten in de zin van de Pensioenwet nu ook al door een verzekeraar,
pensioenfonds of buitenlandse pensioeninstelling uitgevoerd kunnen
worden en er geen sprake is van de introductie van een nieuw type pensioenregeling. In Nederland blijken de sociale partners overwegend de
voorkeur te geven aan een uitkeringsovereenkomst. De introductie van
een extra pensioenuitvoerder voor een specifiek soort pensioenregelingen
per se verandert die voorkeur niet. Indien sociale partners een premiepensioenregeling zijn overeengekomen zal de beschikbaarheid van de PPI als
pensioenuitvoerder wel relevant kunnen zijn bij de keuze voor een partij
aan wie de uitvoering van de regeling wordt toevertrouwd, opdat –
gegeven de gemaakte pensioenafspraken – het beste resultaat wordt
gerealiseerd voor alle betrokkenen. Door de invoering van de PPI zal naar
verwachting wel meer marktwerking kunnen ontstaan tussen uitvoerders.
Deze marktwerking kan een positieve bijdrage leveren aan een betere
prijsstelling en een vergroting van transparantie inzake tweede pijler
premieovereenkomsten waarvan alle betrokkenen bij deze overeenkomsten profijt kunnen hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

8

De leden van de PvdA-fractie vroegen zich af of het niet aan te raden valt
om ook voor PPI’s een domeinafbakening in het wetsvoorstel te introduceren die ertoe leidt dat PPI’s uitsluitend pensioenregelingen van buitenlandse ondernemingen mogen uitvoeren.
Indien het streven zou zijn om de PPI alleen niet-Nederlandse regelingen
te laten uitvoeren, zou dit de aantrekkelijkheid van de pensioenuitvoerder
voor multinationals met een substantiële aanwezigheid in Nederland die
de pensioenregeling die zij in Nederland zijn aangegaan en de pensioenregelingen die zij zijn overeengekomen in andere lidstaten willen poolen,
aanzienlijk beperken. Gegeven de voorkeur van pooling zullen zij naar
verwachting buitenlandse alternatieven, ook voor de uitvoering van de
Nederlandse regeling, nadrukkelijker overwegen. Ook vanuit het perspectief van voordelen die extra marktwerking en transparantie in de uitvoering van tweede pijler premieregelingen mee kan brengen voor werkgevers, maar ook voor deelnemers, komt de regering het uitsluiten van de
mogelijkheid om Nederlandse regelingen uit te laten voeren door een PPI
niet logisch voor. Bovendien zou er strijd met de Europese regels inzake
het vrij verkeer van diensten kunnen ontstaan.
Kortom, de regering meent dat een situatie waarin PPI’s uitsluitend pensioenregelingen van buitenlandse ondernemingen mogen uitvoeren
onwenselijk én juridisch kwetsbaar is.
De leden van de VVD-fractie meenden dat de regering geen antwoord
heeft gegeven op de situatie met betrekking tot de uitvoering in andere
landen via een API en vroegen de regering of de situatie met betrekking
tot een eerdere vraag van deze leden, aangaande de financiering van de
API, verduidelijkt kan worden.
De regering neemt aan dat hiermee wordt gedoeld op de opmerking van
de leden van de VVD-fractie dat andere lidstaten al wel API’s kennen. Met
het onderhavige wetsvoorstel wordt echter juist een start gemaakt met de
introductie van de API. De regering meent dat aangaande de fasering de
nodige uitleg is gegeven in de memorie van toelichting en de nota naar
aanleiding van het verslag. Daarin zijn de achtergronden bij de fasering en
de onderlinge verhoudingen tussen de verschillende fases uiteengezet.
Fase I (de PPI), is inmiddels gevolgd door een wetsvoorstel inzake fase II
(het multi-opf). Uiteindelijk zal bezien worden op welke wijze een API kan
worden geïntroduceerd die ook DB-regelingen kan uitvoeren (de «full
fledged» API). Voorts begrijpt de regering de vraag van de leden met
betrekking tot de financiering van de API niet helemaal. De regering kan
een vraag hierover niet traceren in het eerste verslag (Kamerstukken 2009,
31 891, nr. 5).
De leden van de VVD-fractie vroegen hoe een «gebruiker» terugziet met
welke pensioenuitvoerder hij te maken heeft.
Voor de beantwoording van deze vraag is relevant dat de Wft communicatieverplichtingen naar de deelnemer kent. De PPI moet op grond van
artikel 4:71c een overeenkomst met de bijdragende onderneming
afsluiten. Deze overeenkomst verschaft duidelijkheid over de informatie
die door de bijdragende onderneming aan de premiepensioeninstelling
wordt verstrekt en de wijze waarop deze informatie wordt verstrekt; en
over de informatie die door de premiepensioeninstelling aan de bijdragende onderneming, pensioendeelnemers en pensioengerechtigden
wordt verstrekt en de wijze waarop deze informatie wordt verstrekt. In de
algemene maatregel van bestuur zullen deze zaken geregeld worden. Op
grond van artikel 4:71d, vijfde lid, moet de premiepensioeninstelling de
pensioendeelnemers jaarlijks beknopte informatie verstrekken over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

9

situatie van de premiepensioeninstelling en over de actuele waarde van
de totale individuele aanspraken.
Voor de Nederlandse situatie verandert de PPI niets aan de bestaande
situatie. In de pensioenovereenkomst maken sociale partners afspraken.
Zo maken zij de afspraak welke pensioenregeling zij kiezen (bijvoorbeeld
een premieovereenkomst) en bij wie zij deze onderbrengen (bijvoorbeeld
bij een PPI). Met andere woorden, de keuze voor de uitvoerder wordt door
de partijen zelf gemaakt. Op grond van artikel 7 van de Pensioenwet moet
de werkgever de werknemer laten weten wie de pensioenuitvoerder is. De
Pensioenwet kent ook andere communicatieverplichtingen naar de deelnemer toe. Ook op grond van deze informatie wordt het de deelnemer
duidelijk gemaakt met welke uitvoerder hij te maken heeft. Dat ziet de
pensioendeelnemer bijvoorbeeld ook op zijn pensioenoverzicht dat hij
thuisgestuurd krijgt.
De leden van de VVD-fractie vroegen of de beantwoording van de regering in de nota naar aanleiding van het verslag ten aanzien van de crediteurenregeling in geval van een faillissement zo geïnterpreteerd moet
worden dat er geen vermenging plaatsvindt tussen de verschillende
pensioenregelingen die bij de PPI in kwestie zijn ondergebracht en dat de
ontvangers van de regeling voorgaan bij een faillissement. De regering
kan bevestigen dat de maatregelen die zij in hoofdstuk 5 van de nota naar
aanleiding van het verslag nader heeft toegelicht inderdaad tot doel
hebben ongewenste vermenging van pensioenvermogens bij faillissement tegen te gaan en vorderingen van deelnemers voor te laten gaan op
vorderingen van niet-pensioencrediteuren.
De minister van Financiën,
W. J. Bos
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 891, nr. 9

10