Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 338

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2016
In mijn brief van 29 september 2016 (Kamerstuk 25 424, nr. 330) heb ik u
het Schakelteam voor personen met verward gedrag aangekondigd, dat
de werkzaamheden van het Aanjaagteam zal voortzetten. Het verheugt mij
u hierbij, mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie en in
afstemming met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het
Schakelprogramma van dit Schakelteam te kunnen aanbieden1. In deze
brief informeer ik u over de samenstelling van het Schakelteam (hierna:
het team) en over de manier waarop het team zijn opdracht zal vervullen.
Tevens reageer ik op de brief die de regioburgemeesters mij op 25 oktober
2016 hebben gestuurd en waarin zij hun zorgen uiten over de voortgang
op een aantal dossiers. Hiermee voldoe ik aan uw verzoek van
16 november 2016.
De aanpak van het Schakelteam
In de brief van 29 september jl. heb ik u de opdracht van het team
geschetst: het fungeren als schakel tussen lokaal, regionaal en landelijk
niveau; het bevorderen van een landelijk dekkend netwerk; het ondersteunen van de professional bij de persoonsgerichte aanpak en het
inrichten van een goede monitoring. Alles gericht op het realiseren van
een goed werkende ondersteuning van mensen met verward gedrag op
uiterlijk 1 oktober 2018. In haar Schakelprogramma geeft het team weer
hoe zij concreet invulling zal geven aan deze opdracht.
Net als het Aanjaagteam ziet het Schakelteam de gemeente als regisseur
voor het organiseren van een sluitende aanpak vanuit een integrale blik
op alle leefgebieden. De aanpak vraagt echter om een constante wisselwerking en samenwerking tussen het lokale, het regionale en het
nationale niveau. We pakken dit als één overheid samen op. Het team
zorgt daarbij voor verbinding, agendering en ondersteuning. Het team
1

kst-25424-338
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 338

1

stimuleert en faciliteert, brengt partijen bij elkaar, draagt bij aan het
verspreiden van oplossingen en initiatieven.
Dit gebeurt met de volgende instrumenten:
− Een «vliegende brigade»: knelpunten waar partners écht niet samen
uitkomen, kunnen via vliegendebrigade@schakelteam.nl bij het team
komen. Het team helpt bij het realiseren van oplossingen. Het zoekt uit
wat de vraag achter de vraag is en wie kan helpen. Het kan zijn dat
passende expertise nodig is, van bijvoorbeeld deskundigen van de
opdrachtgevers of uit de achterbannen van het team. Deze deskundigen gaan – wanneer nodig – naar de regio om daar te ondersteunen.
− «Ontwikkelpleinen»: in een ontwikkelplein staan bouwstenen of een
thema centraal. Ervaringen uit de praktijk van regio’s worden met
elkaar én met kennis en inzichten van (landelijke) partijen verbonden.
Inzet is op deze manier informatie te ontwikkelen/op te halen en
(nieuwe) modellen te ontwikkelen voor het realiseren van een
sluitende aanpak. Deze informatie wordt landelijk gedeeld.
− Communicatie gericht op het delen van kennis en ervaringen uit de
praktijk, het verbinden van personen en initiatieven en het aanreiken
van informatie die helpt bij het realiseren van een sluitende aanpak.
− Het eerste kwartaal van 2017 stelt het team indicatoren vast voor
monitoring, meetfrequentie en rapportagevorm, gevisualiseerd op de
kaart van Nederland. In september 2017 verschijnt de tweede «stand
van het land». Monitoring van de voortgang moedigt aan om verder
door te pakken, helpt goed lopende initiatieven te verspreiden en kan
dienen als vindplaats van knelpunten.
− Punten waarop een stevige doorbraak nodig is, worden geagendeerd
in het domeinoverstijgende, Bestuurlijk Overleg Personen met verward
gedrag, waarin relevante bewindslieden, de VNG, de regioburgemeesters, de leden van het Schakelteam en hun bestuurders vertegenwoordigd zijn.
Deze uitwerking geeft mij het vertrouwen dat het Schakelteam succesvol
kan voortbouwen op de werkzaamheden van het Aanjaagteam. Alle
partijen die in het Aanjaagteam vertegenwoordigd waren, zijn ook
aanwezig in het team. Daarnaast is het team versterkt met ervaringsdeskundigen vanuit het perspectief van de mensen met verward gedrag en
vanuit het familieperspectief. Tenslotte is het team uitgebreid met iemand
vanuit de gehandicaptenzorg. Hiermee zijn belangrijke partijen betrokken
die een rol spelen in de ondersteuning van personen met verward gedrag.
Met andere betrokken partners zullen intensieve contacten worden
onderhouden. Bijvoorbeeld in het door het Aanjaagteam opgezette brede
netwerk (bureauoverleg), zodat organisaties en professionals aangehaakt
blijven en ze knelpunten en mogelijke oplossingen tijdig met elkaar
kunnen bespreken.
Het Schakelprogramma is vastgesteld tijdens de installatie van het
Schakelteam op 13 december van dit jaar. Tegelijkertijd heeft het eerste
Bestuurlijke Overleg personen met verward gedrag plaatsgevonden.
Hierop hebben alle partijen hun commitment uitgesproken voor de
uitvoering van het Schakelprogramma.
Brief van de regioburgemeesters
In haar Schakelprogramma noemt het team knelpunten die met prioriteit
moeten worden opgepakt. Een aantal van deze knelpunten sluit aan bij de
knelpunten waarvoor de regioburgemeesters in hun brief van 25 oktober
2016 aandacht hebben gevraagd. Hieronder ga ik op deze knelpunten
nader in. Hierbij wil ik benadrukken dat het team met meer knelpunten
aan de slag gaat dan hieronder besproken worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 338

2

Vervoer
Het uitgangspunt dat mensen die verward gedrag vertonen, maar geen
strafbare feiten hebben gepleegd in principe niet door de politie vervoerd
moeten worden, wordt breed gedeeld. Er is hard gewerkt om ervoor te
zorgen dat er geen gat valt als de politie in 2017 het vervoer afbouwt van
personen met verward gedrag die geen strafbare feiten hebben gepleegd:
• In de regio’s worden onder regie van gemeenten of de Regionale
Overleggen Acute Zorg (ROAZ) afspraken gemaakt over hoe zij het
vervoer van personen met verward gedrag in 2017 organiseren. Bij
deze overleggen zijn gemeenten, zorgaanbieders, regionale ambulancevoorzieningen en politie betrokken. Ik heb partijen gevraagd om mij
de afspraken via het Landelijk Netwerk Acute Zorg te doen toekomen.
Alle partijen hebben aangegeven hun verantwoordelijkheid op te
pakken, zo is mij verzekerd.
• Voor vervoer van personen met verward gedrag door Regionale
Ambulancevoorzieningen en hun onderaannemers is vanaf 2017
€ 6 mln. euro per jaar beschikbaar, bovenop het reguliere budget voor
Regionale Ambulancevoorzieningen. Deze middelen kunnen zo nodig
op korte termijn benut worden om te zorgen dat er in 2017 geen gat
valt in het vervoer van mensen van verward gedrag met een medische
indicatie.
• Daarnaast is voor de organisatie van niet medisch maar wel noodzakelijk vervoer en medisch noodzakelijk vervoer door andere aanbieders
dan Regionale Ambulancevoorzieningen bij ZonMw voor de komende
4 jaar in totaal € 8 miljoen beschikbaar voor pilots en het overnemen
van goede voorbeelden. Op 26 oktober 2016 is hiervoor een subsidieoproep opengesteld. Er zijn in deze eerste ronde drie voorstellen
ingediend. Er volgen de komende tijd nog verschillende subsidieoproepen van ZonMw voor die regio’s die hier nu nog niet klaar voor zijn.
Ik zal in het voorjaar met ZonMw in overleg treden om op basis van de
eerste ingediende voorstellen te bekijken of een versnelling van inzet
van middelen nodig en mogelijk is.
• Parallel aan deze ontwikkelingen wordt gewerkt aan een advies voor
een landelijk model Vervoer. In dit model komt te staan hoe passend
vervoer eruit ziet voor verschillende doelgroepen en verschillende
vervoersmomenten. Verwacht wordt dat nog dit jaar een conceptmodel gereed is en het uiteindelijke advies waarin ervaringen met de
pilots zijn verwerkt, eind 2017 beschikbaar komt.
Meldingen (niet-acuut)
In het kader van hun wettelijke taak voor de openbare geestelijke
gezondheidszorg, organiseren gemeenten meldpunten waar inwoners en
familieleden hun signalen kwijt kunnen. Zo heeft Rotterdam recent een
24/7 meldpunt geopend waar burgers en professionals hun zorgen over
personen met verward gedrag kwijt kunnen. Het meldpunt zorgt dan voor
opvolging van deze meldingen. Veel gemeenten hebben zo’n meldpunt
ondergebracht bij de GGD, maar dit is geen verplichting. Ik vind het
belangrijk dat gemeenten de taken die ze hebben op het gebied van de
openbare gezondheidszorg goed uitvoeren en dat de burgers weten waar
ze daarvoor terecht kunnen. Ik ontvang berichten dat de beschikbaarheid
en bereikbaarheid van meldpunten niet overal goed geregeld is. Ik zal
deze signalen bespreken met het team en de andere opdrachtgevers. Met
hen wil ik vervolgens afspraken maken in het Bestuurlijk Overleg
personen met verward gedrag, die kunnen landen in afspraken en/of
convenanten waarin minimale vormvereisten waaraan een gemeentelijk
meldpunt moet voldoen zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 338

3

Meldingen (acuut)
Zeker in het geval van spoed, is het belangrijk dat mensen weten wie zij
kunnen bellen, ook als zij iemand op straat aantreffen die zich verward
gedraagt. In de regel zal dit het bekende nummer 112 zijn. Ik ben hier
tijdens de afgelopen begrotingsbehandeling op in gegaan (Handelingen II
2016/17, nr. 21, item 3). Ik heb het Schakelteam gevraagd om na te denken
over een praktische oplossing die duidelijkheid creëert voor iedereen. Een
ander algemeen nummer dan 112 sluit ik daarbij niet bij voorbaat uit.
Zodra er afspraken gemaakt kunnen worden inzake stroomlijning en
samenwerking van de verschillende nummers (bijvoorbeeld in de
achtervang) zal ik de Tweede Kamer daarover nader informeren.
Triage
Het is van belang dat eenduidige triage plaatsvindt door meldkamer
politie en de meldkamer ambulance, zodat bij een melding over iemand
met verward gedrag zo snel mogelijk de juiste professional wordt ingezet
(politie en/of zorg). Betrokken partijen (waaronder Ambulance Zorg
Nederland, Politie, Zorgverzekeraars Nederland en GGZ Nederland)
werken aan een verbetering van de werkwijze in de meldkamer. Ik
verwacht dat een landelijk model meldkamer in augustus 2017 opgeleverd
wordt. Hiermee kan een meer eenduidige triage in de meldkamer worden
uitgevoerd. Hierbij wordt verbinding gelegd met het hierboven genoemde
landelijk model Vervoer.
Eerste opvang (acuut)
De beschikbaarheid van de eerste opvang en beoordeling in crisissituaties
is niet overal sluitend geregeld. In veel regio’s zijn of worden locaties
gerealiseerd voor de opvang/beoordeling in crisissituaties. Het betreft
veelal de doelgroep acute psychiatrie (ggz), waarbij de ggz-instelling een
ruimte organiseert waar de persoon naar toe gebracht kan worden zodat
de opvang en beoordeling niet in een politiecel hoeft plaats te vinden. Er
bestaan verschillende varianten; locaties binnen – of in de buurt van een
instelling of regulier ziekenhuis. Zo is in Hollands Midden afgelopen
zomer besloten door de Colleges, de Regionale Dienst Openbare
Gezondheidszorg en de Veiligheidsregio’s om één beoordelingslocatie,
een spoedeisende psychiatrische onderzoeksruimte (SPOR), op te richten
bij GGZ-instelling Rivierduinen in Leiden. Deze locaties zijn nog niet
allemaal 24/7 beschikbaar. Ook worden onder regie van gemeenten
opvanglocaties ontwikkeld voor de brede doelgroep personen met
verward gedrag, waar het Aanjaagteam voor heeft gepleit.
In januari 2017 wordt een zorgstandaard opgeleverd voor de acute GGZ
(generieke module). Dit lost een groot deel van de huidige knelpunten op
(definitiekwestie, heldere verantwoordelijkheidsverdeling, voorwaarden
waaraan een eerste opvanglocatie moet voldoen, wachttijd gerelateerd
aan de urgentiegraad, maximale wachttijd aangescherpt tot een uur, de
benodigde deskundigheid binnen de crisisdienst is verhelderd en
aangescherpt). De module zal worden ingeschreven in het Register van
het Zorginstituut waardoor de normen van de generieke module
rechtskracht krijgen.
Eerste opvang (niet-acuut)
Gemeenten en hun partners lopen aan tegen vraagstukken rond de beste
wijze van organiseren en de financiering van diensten die deels onder
verantwoordelijkheid vallen van gemeenten en deels onder die van de
zorgverzekeraars. Het Schakelteam zal, op verzoek van gemeenten, een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 338

4

ontwikkelplein wijden aan dit vraagstuk. Ook zullen zij op diverse plaatsen
de financiers met elkaar in contact brengen. Waar blijkt dat de regels
omtrent de bekostiging knellen, zal ik contact zoeken met de NZa, het
Zorginstituut Nederland en de Inspectie Gezondheidszorg om in beeld te
brengen waar de ruimte zit en hoe we innovatieve initiatieven kunnen
stimuleren.
Overgang forensische zorg en reguliere ggz
Ik heb u eerder geïnformeerd over het programma «Continuïteit van zorg»
dat werkt aan passende en aansluitende zorg voor cliënten na afloop van
een periode in de forensische zorg en/of detentie door verbetering van de
overgang van de forensische zorg naar de reguliere zorg. Dit programma
levert de komende tijd regelmatig handreikingen2 op voor een betere
aansluiting tussen forensische en reguliere zorg. In het eerste kwartaal
van 2017 worden de belangrijkste beletselen in kaart gebracht om
adequate zorg te bieden aan personen met agressief, ontwrichtend en
gevaarlijk gedrag die geen strafrechtelijke titel (meer) hebben. Daarbij
worden voorstellen gedaan hoe deze beletselen effectief kunnen worden
aangepakt. Vanwege het gedrag dat deze mensen vertonen vragen zij om
bijzondere aandacht. Vaak zijn zij bekend bij diverse instanties. Het is
echter niet altijd op voorhand duidelijk wat zij nodig hebben en waar zij
terecht kunnen, bijvoorbeeld omdat ze niet door de ggz behandeld kunnen
worden, omdat ze zorg mijden of niet aan de criteria van de Wet
Bopz/Wvggz voldoen en er ook geen sprake is van een delict. Om goed
zicht te kunnen krijgen op wat deze groep personen nodig heeft aan zorg
en ondersteuning starten binnenkort drie pilots in de regio’s.
Het Schakelteam zal aan de hand van geanonimiseerde casuïstiek met
partijen bespreken welke problemen er bij deze doelgroep spelen op
systeemniveau en op het niveau van uitvoering. Dat kan gaan om
regelgeving, bekostiging, het aanbod van (ambulante) zorg of anderszins.
In dit verband is ook de monitorrapportage van de heer Hoekstra van
belang. Deze is op 29 november jongstleden naar de uw Kamer gezonden,
vergezeld van een beleidsreactie (Kamerstuk 29 279, nr. 357).
Tenslotte
Met de andere twee opdrachtgevers heb ik vertrouwen in de beschreven
aanpak van het Schakelteam, waarbij we op alle niveaus en met alle
betrokkenen verder bouwen op het werk van het Aanjaagteam. Opdat
mensen die verward gedrag vertonen tijdig de juiste zorg en ondersteuning krijgen. Ik ben de voorzitter en de leden van het team bijzonder
erkentelijk voor hun bereidheid om zich hiervoor in te zetten en ik wens
het Schakelteam veel succes bij het vervullen van deze belangrijke
opdracht.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

2

www.continuiteitvanzorg.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 338

5