Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 220

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Fiscale verzamelwet 2015)

Nr. 11

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 september 2015
In vervolg op de plenaire behandeling van het wetsvoorstel Fiscale
verzamelwet 2015 op 8 september jongstleden (Handelingen II 2014/15,
nr. 109, item 25) kom ik hierbij terug op de toezeggingen die ik heb
gedaan tijdens deze behandeling. Daarnaast wordt een appreciatie
gegeven van de ingediende amendementen.
Rentevoordeel personeelsleningen
Tijdens het debat is gevraagd om meer duidelijkheid over de voorgestelde
wijziging voor personeelsleningen. Ik hoop met de hierna gegeven
toelichting de onduidelijkheid die ik in uw Kamer proefde, weg te kunnen
nemen. Ik doe dit, zoals gevraagd, aan de hand van een voorbeeld.
Daarnaast ga ik in op de uitvoeringsaspecten van de maatregel en op het
amendement van het lid Omtzigt. Tot slot kom ik met deze brief mijn
toezegging na om een concepttekst van de lagere regelgeving informeel
te overleggen.
Huidige situatie
Momenteel wordt het rentevoordeel op personeelsleningen1 op nihil
gewaardeerd. De nihilwaardering houdt in dat de waarde van een
rentevoordeel in de vorm van een korting op de te betalen rente voor de
vaststelling van de hoogte van het fiscale loon op nihil wordt gesteld. Er
hoeft dus geen bedrag tot het fiscale loon te worden gerekend. Daarvoor
is destijds om praktische redenen gekozen omdat het wel belasten van dit
voordeel per saldo geen noemenswaardige invloed had op de te betalen
belastingen. Dit komt omdat het aanmerken van de rentekorting in de
loon- en inkomstenbelasting als loon van de werknemer – als algemeen
1

kst-34220-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Een personeelslening waar het hier steeds om gaat betreft een lening waarvan de rente
kwalificeert als aftrekbare kosten in de zin van de artikelen 3.120 tot en met 3.123 van de Wet IB
2001.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

1

geldend principe, bevestigd in vaste jurisprudentie2 – tot gevolg heeft dat
het belaste rentevoordeel aftrekbaar wordt in de inkomstenbelasting als
op de belastingplichtige drukkende kosten met betrekking tot een eigen
woning. Tegenover de hogere heffing van loon- en inkomstenbelasting
over het loon zou dan eenzelfde verlaging van de verschuldigde inkomstenbelasting vanwege de kostenaftrek staan. Om deze in dat geval per
saldo overbodige handelingen voor de uitvoeringspraktijk te voorkomen
is destijds besloten tot de nihilwaardering.
Nadere toelichting op en uitwerking van de maatregel
Het feit dat het wel of niet belasten van de rentekorting geen noemenswaardige invloed heeft op de verschuldigde belasting gaat inmiddels voor
in ieder geval één aspect niet meer op: het maximale renteaftrekpercentage in de inkomstenbelasting voor kosten met betrekking tot een
eigen woning is lager dan het hoogste belastingpercentage in de loon- en
inkomstenbelasting. Dit is het gevolg van de stapsgewijze afbouw van het
maximale renteaftrekpercentage voor kosten met betrekking tot een eigen
woning in de inkomstenbelasting vanaf 1 januari 2014. Hierdoor levert de
nihilwaardering bij werknemers met een inkomen in de hoogste belastingschijf een tariefvoordeel op. Dit tariefvoordeel loopt geleidelijk op tot
14%-punt, doordat het aftrekpercentage van 52% voor aftrekbare kosten
eigen woning sinds 2014 met 0,5%-punt per jaar afgebouwd wordt tot
38% in 2041.
Om te voorkomen dat werknemers met een rentekorting op een personeelslening de komende jaren een geleidelijk toenemend tariefvoordeel
behalen, is de voorgestelde maatregel opgenomen in het wetsvoorstel
Fiscale verzamelwet 2015. De in het wetsvoorstel opgenomen maatregel
voor het rentevoordeel op personeelsleningen houdt in dat de huidige
nihilwaardering van het rentevoordeel in de loon- en inkomstenbelasting
per 1 januari 2016 wordt opgeheven en dat in plaats hiervan het rentevoordeel tot het belastbare loon van de werknemer in de loon- en
inkomstenbelasting wordt gerekend. Het rentevoordeel wordt fiscaal
gekwalificeerd als «loon in natura», omdat het gaat om niet in geld
genoten loon.
Vervolgens wordt het belaste rentevoordeel in de inkomstenbelasting als
aftrekbare rente in aanmerking genomen binnen de eigenwoningregeling.
Met name dit punt leidde tijdens de plenaire behandeling tot de nodige
vragen. Ik denk dat deze vragen zijn ontstaan door een misverstand,
waarbij gedacht wordt dat er nu een voordeel ontstaat voor de werknemer
met rentekorting op een personeelslening. Graag neem ik die onduidelijkheid weg aan de hand van het hierna opgenomen voorbeeld.
Voorbeeld
Voortbordurend op het voorbeeld dat het lid Omtzigt tijdens de plenaire
behandeling heeft gegeven, is de veronderstelling dat een werknemer een
personeelslening heeft van € 200.000 en hierover jaarlijks 4,5% rente
verschuldigd (€ 9.000) zou zijn zonder rentekorting. Deze werknemer krijgt
van zijn werkgever 1/3 korting op zijn personeelslening en betaalt dus
feitelijk 3,0% rente (€ 6.000). Hij heeft dus een rentevoordeel van € 3.000
(1,5%). Aan de hand van dit voorbeeld worden drie situaties uitgewerkt,
waarbij factoren zoals eigenwoningforfait en heffingskortingen buiten
beschouwing worden gelaten:
i. de uitwerking onder de nihilwaardering, huidige systematiek;
ii. de uitwerking onder de voorgestelde systematiek; en

2

HR 6 juni 1956, nr. 12 781, BNB 1956/235, en HR 8 januari 1964, nr. 15 108, BNB 1964/59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

2

iii. de uitwerking voor een vergelijkbare werknemer die geen rentekorting
ontvangt, in plaats daarvan een hoger loon ontvangt en zelf de
volledige rente betaalt.
Stel (uitgaande van de veronderstelling dat een werkgever die een
rentekorting verstrekt in totaal hetzelfde bedrag aan loonruimte zal
gebruiken als een werkgever die geen rentekorting verstrekt) dat het loon
in geld van de werknemer met rentekorting € 70.000 bedraagt en van de
werknemer zonder rentekorting € 73.000. Er wordt uitgegaan van een
belastingtarief van 40% over een inkomen tot € 50.000; over het meerdere
geldt een tarief van 52%. Voor wat betreft het aftrektarief voor de eigen
woning is uitgegaan van het uiteindelijke percentage van 38%. Hierna
worden de gevolgen in beeld gebracht voor de loonbelasting en de
inkomstenbelasting (voor de inzichtelijkheid zonder verrekening van de
ingehouden loonbelasting).
(i) nihilwaardering (€ 70.000 loon in geld, zonder bijtelling)
loonbelasting (LB):
40% van € 50.000 =
52% van € 20.000 =
totaal

inkomstenbelasting (IB)
€ 20.000
€ 10.400
€ 30.400

40% van € 50.000 =
52% van € 20.000 =
aftrek eigen woning 38% van € 6.000 =
totaal

€ 20.000
€ 10.400
€ 2.280
€ 28.120

-/-

(ii) voordeel belasten LB, aftrek IB (€ 70.000 loon in geld+ € 3.000 bijtelling loon in
natura)
LB
40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
totaal

IB
€ 20.000
€ 11.960
€ 31.960

40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
aftrek eigen woning 38% van € 9.000 =
totaal

€ 20.000
€ 11.960
€ 3.420
€ 28.540

-/-

(iii) geen rentekorting, hoger loon (€ 73.000 loon in geld)
LB
40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
totaal

IB
€ 20.000
€ 11.960
€ 31.960

40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
aftrek eigen woning 38% van € 9.000 =
totaal

€ 20.000
€ 11.960
€ 3.420
€ 28.540

-/-

Uit de voorbeelden komt naar voren dat met de voorgestelde maatregel
een belastingvoordeel wordt voorkomen dat wel zou bestaan bij
handhaving van de nihilwaardering. Het voordeel van handhaven van de
nihilwaardering – het verschil tussen situatie (i) en (ii) – zou in dit
voorbeeld € 420 aan belasting bedragen. Met de voorgestelde maatregel
wordt dit voordeel voor de werknemer met rentekorting weggenomen.
Daarnaast blijkt uit het voorbeeld dat een werknemer met rentekorting en
een werknemer zonder rentekorting maar met eenzelfde bedrag verhoogd
loon, straks op gelijke wijze in de belastingheffing worden betrokken. En
dat is ook terecht. Niemand zal er immers over twijfelen dat de
werknemer die een hoger loon ontvangt over dit loon belasting moet
betalen en daarnaast de volledig door hem betaalde rente in aftrek kan
brengen. Bij een werknemer die een rentekorting ontvangt wordt in feite
enkel het kasrondje voorkomen dat zich bij de werknemer zonder
rentevoordeel (maar met een hoger loon) voordoet. Immers zonder
rentekorting vindt er eerst een betaling van werkgever aan werknemer in
de vorm van loon plaats en vervolgens eenzelfde betaling van werknemer
aan werkgever (als geldverstrekker) in de vorm van rente. Met rente-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

3

korting wordt dit voorkomen door een lager loon uit te betalen en een
korting op de feitelijk te betalen rente te geven. Het is niet mijn bedoeling
dat de werknemer die een rentekorting ontvangt meer of minder aftrek ter
zake van de eigenwoningrente geniet dan de vergelijkbare werknemer die
deze korting niet ontvangt enkel vanwege de vormgeving van het
voordeel uit dienstbetrekking.
Er is dan ook geen sprake van een «dubbel voordeel» voor de werknemer
met rentekorting – zoals enkele leden tijdens het debat veronderstelden –
door het als loon in natura in aanmerking te nemen bedrag als rente bij de
eigen woning in aftrek te mogen brengen terwijl er feitelijk geen
geldstroom met betrekking tot deze rente van de werknemer naar de
werkgever is gegaan. Door deze aftrek wordt de werknemer juist fiscaal
gelijk behandeld als de vergelijkbare werknemer zonder rentekorting.
Sterker nog, zonder de aanvullende aftrek ter grootte van het belaste
rentevoordeel zou de werknemer met rentekorting in het voorbeeld juist
meer belasting verschuldigd zijn dan de vergelijkbare werknemer zonder
rentekorting (namelijk in plaats van € 28.540 (de verschuldigde belasting
uit voorbeeld (ii)) zou een bedrag van € 29.680 verschuldigd zijn. Dit is
€ 1.140 meer en betreft het verschil van € 3.000 aan aftrek (ter grootte van
het rentevoordeel) x het aftrektarief van 38%).
Uitvoeringsaspecten van de maatregel
Tijdens het debat hebben enkele leden aangegeven zich zorgen te maken
over de uitvoeringsaspecten van de voorgestelde maatregel, met name in
relatie tot oud-werknemers. Allereerst wil ik opmerken dat uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving bij mij hoog in het vaandel staat. Op dit
moment vindt productief overleg met de betrokken partijen plaats over de
uitvoering. Daarbij gaat het om de uitvoeringsvraagstukken ten aanzien
van medewerkers die niet meer bij de betreffende werkgever werken en
de gevallen waarin het rentevoordeel gedurende het jaar kan wisselen. Ik
zal de oplossingen voor deze vraagstukken opnemen in lagere regelgeving. Deze lagere regelgeving zal tijdig bekend worden gemaakt. Wat
betreft de wisselende rentevoordelen gedurende het jaar is een concept
van de lagere regelgeving al bij deze brief gevoegd3.
Ik geef hierna een nadere toelichting op de voorziene uitvoering van de
maatregel door de betrokken werkgevers en de Belastingdienst, waarbij ik
extra aandacht schenk aan de uitvoering ten aanzien van oud- en
ex-werknemers en de wisselende rentevoordelen gedurende een jaar.
Onder de huidige systematiek van de nihilwaardering moet door de
werkgever in de aangifte loonheffingen door middel van een vinkje
kenbaar worden gemaakt dat er sprake is van een kwalificerende
personeelslening. Dat wil zeggen een personeelslening waarop de
nihilwaardering mag worden toegepast. De werkgever dient dit vast te
stellen aan de hand van een door zijn werknemer af te geven verklaring
voorzien van een onderbouwing met schriftelijke bescheiden. Deze
bescheiden dienen bij de loonadministratie te worden bewaard.
Onder de voorgestelde systematiek van verlonen moet de werkgever in
plaats van een vinkje in de aangifte loonheffingen het bedrag van het
individueel verloonde rentevoordeel opnemen. De Belastingdienst
gebruikt dit gegeven vervolgens voor de vooringevulde aangifte IB. Om
zeker te stellen dat het gehele verloonde rentevoordeel kan worden
aangemerkt als aftrekbare kosten eigen woning4, zullen – bij de bestaande
systematiek van uitvragen van de eigenwoningregeling – de in een
3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
De werkgever kan niet altijd bepalen welk deel van het rentevoordeel kan worden aangemerkt
als aftrekbare kosten eigen woning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

4

nieuwe situatie gebruikelijke aanvullende vragen aan de belastingplichtige
(de werknemer) worden gesteld om de aftrekbaarheid te bepalen.
Dit is uitgebreid afgestemd met de Nederlandse Vereniging van Banken
(NVB). Voor zittende werknemers leidt deze werkwijze dan ook niet tot
uitvoeringsproblemen voor werkgevers.
De rentekorting op lopende hypotheekcontracten eindigde, met name in
het verleden, bij een beperkt aantal werkgevers niet altijd bij einde van de
dienstbetrekking door vertrek of pensionering. Voor deze groep speelt
aanvullend het aspect dat de ex- en oud-werknemer weer in de loonadministratie van de ex-of oud-werkgever moeten worden opgenomen, dan
wel bij een vertrek na 1 januari 2016 in de loonadministratie opgenomen
moeten blijven. Dit is noodzakelijk om het rentevoordeel individueel te
kunnen verlonen. Omdat hier geen ander loon tegenover staat, zal de exof oud-werkgever de in te houden belasting moeten verhalen op de ex- of
oud-werknemer. Dit leidt tot een stijging van de administratieve lasten.
De NVB heeft in dat kader verzocht om het mogelijk te maken in geval van
oud-werknemers (post-actieven) de inhoudingsplicht te verleggen naar
pensioenuitvoerders. In dat geval kan de werkgever volstaan met het
doorgeven van het te belasten rentevoordeel aan de pensioenuitvoerder
en verzorgt de pensioenuitvoerder de inhouding van loonheffingen over
dit rentevoordeel. Voor de betrokken oud-werknemer leidt dit ertoe dat er
een iets lager bedrag door de pensioenuitvoerder wordt uitbetaald en dat
de oud-werknemer niet afzonderlijk te maken krijgt met een betaling
richting de oud-werkgever.
Om de administratieve lasten voor deze gevallen te kunnen beperken is de
afgelopen periode in overleg met het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en De Nederlandsche Bank bezien of deze verleggingsmogelijkheid richting pensioenuitvoerders kan worden gerealiseerd. Het
ziet ernaar uit dat de regelgeving voor pensioenuitvoerders geen
belemmering vormt om deze aanvullende taak op zich te nemen, nu het
geheel zich afspeelt in de sfeer van de loonadministratie. Ik kan daar op
dit moment echter nog geen definitief uitsluitsel over geven. Een
eventuele verleggingsmogelijkheid zal nader worden uitgewerkt in lagere
regelgeving en zal met nadruk een zogenoemde «kan-bepaling» betreffen,
hetgeen inhoudt dat het verleggen van de inhoudingsplicht van de
werkgever naar de pensioenuitvoerder alleen aan de orde is wanneer de
pensioenuitvoerder hier uitdrukkelijk mee instemt.
Daarnaast heeft de NVB verzocht naar de administratieve verwerking van
wisselende rente gedurende het jaar te kijken. De gedurende het jaar
wisselende rente kan zich voordoen bij zowel de groep huidige
werknemers met rentekorting, als bij de groep ex- en oud-werknemers.
Voor gevallen waarin het rentevoordeel gedurende het jaar kan wisselen,
zoals zich bij annuïtaire leningen en bij leningen met een variabele rente
kan voordoen, wordt in lagere regelgeving uitgewerkt dat werkgevers in
de uitvoering gedurende het jaar uit mogen gaan van een in redelijkheid
geschat bedrag waarbij zij in het laatste loontijdvak van het kalenderjaar
het restant van het op jaarbasis berekende bedrag van het voordeel in
aanmerking nemen.
Reactie amendement Omtzigt (Kamerstuk 34 220, nr. 8)
In het amendement van het lid Omtzigt wordt bepaald dat het rentevoordeel verplicht als eindheffingsbestanddeel wordt aangewezen en bij
de werkgever wordt belast tegen een tarief van 80%. Daarbij kan wel
gebruik worden gemaakt van de gerichte vrijstelling van maximaal € 500
voor producten uit het eigen bedrijf. Verder is gelet op de toelichting als
uitgangspunt gehanteerd dat het bedrag waarover de eindheffing is
verschuldigd niet als eigenwoningrente in aftrek kan worden gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

5

In de toelichting op het amendement wordt het standpunt ingenomen dat
het onwenselijk zou zijn dat kosten die niet op de belastingplichtige
drukken, wel aftrekbaar zijn. Zoals hierboven is toegelicht, berust de
gedachte dat zonder dit amendement hier sprake is van kosten die niet op
de belastingplichtige drukken, op een misverstand. Het is juist dat de
werknemer een korting krijgt, waardoor hij inderdaad een lager bedrag
betaalt aan de hypotheekverstrekker dan een werknemer die geen
rentekorting ontvangt. Zoals hiervoor is toegelicht, volgt echter uit de
fiscale systematiek dat bedragen die tot het inkomen van de werknemer
zijn gerekend onder omstandigheden als drukkende kosten aangemerkt
worden, en daarmee ook aftrekbaar kunnen zijn. Hiermee worden de
betreffende werknemers fiscaal in dezelfde positie gebracht als
werknemers die het betreffende bedrag niet in de vorm van een rentekorting, maar als loon in geld ontvangen. De gegeven voorbeelden
spreken voor zich.
De in het wetsvoorstel opgenomen maatregel beoogt zoals gezegd het
tariefvoordeel voor werknemers in de vierde schijf met een rentekorting
weg te nemen en deze werknemers in gelijke positie te brengen met
vergelijkbare werknemers zonder rentekorting. Het amendement beoogt
het aanbieden van rentekorting op personeelsleningen door werkgevers
als zodanig te ontmoedigen. Dat heb ik niet beoogd. Ik verwijs in dit kader
ook naar de brief van de Minister van Financiën van 17 maart jl. over de
versobering van arbeidsvoorwaarden in de financiële sector.5 De in het
wetsvoorstel opgenomen maatregel ziet uitdrukkelijk niet op het beperken
van de mogelijkheid van het geven van rentevoordeel op personeelsleningen, maar op het voorkomen van een tariefvoordeel voor werknemers
die een dergelijk rentevoordeel genieten. Het tariefvoordeel kan ontstaan
als gevolg van de per 1 januari 2014 geïntroduceerde afbouw van het
percentage waartegen de aftrek van kosten met betrekking tot een eigen
woning plaatsvindt van maximaal 52% naar uiteindelijk maximaal 38%
(voor 2015 is het tarief maximaal 51%). Met de maatregel wil ik
voorkomen dat werknemers met een personeelslening gunstiger worden
behandeld dan werknemers zonder een dergelijke lening. Maar
werknemers met een personeelslening hoeven ook niet nadeliger
behandeld te worden. Dit herstel van het evenwicht in behandeling tussen
werknemers met en zonder een personeelslening is nu juist wat gebeurt
met de in het wetsvoorstel opgenomen maatregel. Ik zal dat hierna verder
toelichten. Het gaat mij uitsluitend om het wegnemen van een fiscale
bevoordeling. Alleen al om die reden moet ik het amendement ontraden.
Ter vergelijking zijn voorbeeld (ii) en voorbeeld (iii) nogmaals opgenomen
en aangevuld met voorbeeld (iv) dat de uitwerking van het amendement
weergeeft voor zowel de werkgever als de werknemer.
(ii) voordeel belasten LB, aftrek IB (€ 70.000 loon in geld + € 3.000 bijtelling loon in
natura)
LB
40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
totaal

5

IB
€ 20.000
€ 11.960
€ 31.960

40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
aftrek eigen woning 38% van € 9.000 =
totaal

€ 20.000
€ 11.960
€ 3.420
€ 28.540

-/-

Kamerstuk 32 013, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

6

(iii) geen rentekorting, hoger loon (€ 73.000 loon in geld)
LB
40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
totaal

IB
€ 20.000
€ 11.960
€ 31.960

40% van € 50.000 =
52% van € 23.000 =
aftrek eigen woning 38% van € 9.000 =
totaal

€ 20.000
€ 11.960
€ 3.420
€ 28.540

-/-

(iv) loon zonder bijtelling bij werknemer, eindheffing op grond van amendement
(€ 70.000 loon in geld, € 3.000 loon in natura onder de eindheffing)
LB
40% van € 50.000 =
52% van € 20.000 =
totaal

IB
€ 20.000
€ 10.400
€ 30.400

40% van € 50.000 =
52% van € 20.000 =
aftrek eigen woning 38% van € 6.000 =
totaal

€ 20.000
€ 10.400
€ 2.280
€ 28.120

-/-

Eindheffing: de door de werkgever verschuldigde eindheffing met
toepassing van de gerichte vrijstelling (€ 500) voor producten eigen
bedrijf bedraagt (80% van € 2.500,–) € 2.000.
De werknemer met rentekorting is in dit geval per saldo weer goedkoper
uit dan een vergelijkbare werknemer zonder rentekorting vanwege het feit
dat de werkgever de loonbelasting over het rentevoordeel voor zijn
rekening neemt en de werknemer voor het bedrag van het rentevoordeel
geen last heeft van het lagere aftrektarief; de werknemer met rentekorting
betaalt daardoor € 28.120 in plaats van € 28.540 aan belasting. De
werkgever is met het amendement aanzienlijk duurder uit. Naast het loon
van € 73.000 (inclusief loon in natura) is hij immers € 2.000 aan
eindheffing verschuldigd. Beide effecten zijn ongewenst.
Ook wil ik nog ingaan op enkele andere aspecten uit het amendement en
de toelichting daarop, omdat hierin een aanzienlijke risico voor de
uitvoering schuilt.
In de eerste plaats is van belang dat bij aanname van het amendement in
de praktijk alsnog tijdrovende discussies zullen ontstaan over de vraag of
en in hoeverre het ter zake van het rentevoordeel tot het loon gerekende
bedrag ook binnen de eigenwoningregeling in aanmerking mag worden
genomen ingeval dit bedrag als eindheffingsbestanddeel is aangewezen.
Met de in het wetsvoorstel opgenomen wijziging van artikel 31 van de Wet
op de loonbelasting 1964 was beoogd om deze discussies in de praktijk te
voorkomen.6
In de tweede plaats zou bij aanname van het amendement met ingang
van 1 januari 2016 de wettelijke grondslag voor de nihilwaardering
vervallen, maar zou pas per 2017 de eindheffingsroute verplicht worden.
Dat zou betekenen dat het rentevoordeel in 2016 in beginsel loon van de
werknemer vormt, waarbij in het midden blijft of de werkkostenregeling
– met inbegrip van de vrijstelling voor korting op producten uit het eigen
bedrijf – toegepast gaat worden of niet.
Rentemiddeling
Tijdens de plenaire behandeling is ook het onderwerp rentemiddeling aan
de orde gekomen. Een aantal leden heeft aangegeven zich zorgen te
maken over de reactie van banken dat zij de eerder aan uw Kamer
gestuurde fiscale uitwerking van rentemiddeling7 niet kunnen uitvoeren.
6
7

Kamerstuk 34 220, nr. 3, blz. 12.
2015Z13925.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

7

Ik heb tijdens het debat toegezegd dat vanuit het Ministerie van Financiën
met de banken gesproken zou worden over de uitvoeringsaspecten en dat
bezien zou worden of en zo ja op welke wijze hieraan tegemoetgekomen
zou kunnen worden. Ik zou daar bij de behandeling van het Belastingplan
2016 op terugkomen.
Inmiddels kan ik, mede namens de Minister voor Wonen en Rijksdienst,
melden dat er een overleg heeft plaatsgevonden met de NVB. In dat
overleg is gesproken over de aspecten waar banken tegenaan lopen bij
uitvoering van de voorgestane fiscale uitwerking van rentemiddeling. De
uitvoeringsproblemen worden voornamelijk veroorzaakt doordat de
systemen van banken niet toereikend zijn om de fiscale uitwerking
gedegen uit te voeren. In het overleg is een mogelijke oplossing
besproken die de uitvoeringsproblemen voor de banken zal wegnemen.
De aspecten waar banken tegenaan lopen bij uitvoering van de fiscale
uitwerking van rentemiddeling zijn:
− De zuivere rente, de opslag voor boeterente en de opslag voor overige
risico’s moeten afzonderlijk worden gerenseigneerd.
− De overige risico-opslagen komen vrijwel steeds niet voor aftrek in
aanmerking. Dit wordt veroorzaakt door het meenemen van de opslag
voor boeterente in de toets of de doelmatigheidsgrens van 0,2%-punt
wordt overschreden.8
− Bij leningen waarvoor de fiscale aflossingseis geldt9 moet voor het
kunnen voldoen aan de fiscale aflossingseis in het annuïtaire schema
gerekend worden met enkel de zuivere rente. Het rekenen met een
hogere rente leidt tot een lagere maandelijkse aflossing waardoor er
een fiscale aflossingsachterstand ontstaat.
De oplossing lijkt daarin te liggen dat wordt geregeld dat de boeterente
fiscaal voortaan in aanmerking wordt genomen als «rente» en niet langer
als «kosten van geldleningen». Voor de aftrekbaarheid van de boeterente
als zodanig maakt dit geen verschil. Boeterente (al dan niet uitgesmeerd
in het kader van rentemiddeling) is zowel onder de kwalificatie «rente» als
onder de kwalificatie «kosten van geldleningen» aftrekbaar. Deze wijziging
in kwalificatie brengt met zich mee dat de opslag voor boeterente bij
rentemiddeling niet langer afgesplitst hoeft te worden van de zuivere
rente. In dat geval hoeft deze opslag ook niet afgezonderd van de zuivere
rente te worden gerenseigneerd. Door het aanmerken van de boeterente
als «rente», telt de opslag voor boeterente bij rentemiddeling ook niet
langer mee voor de doelmatigheidsgrens van 0,2%-punt. Aangezien de
overige risico-opslagen zonder de opslag voor boeterente vrijwel steeds
in totaal lager zijn dan 0,2%-punt, blijven deze opslagen onder de
doelmatigheidsgrens en kunnen deze daarom tot de aftrekbare rente
worden gerekend. Ook in dit geval is afzonderlijke renseignering van deze
component niet langer nodig.
Door zowel de opslag voor boeterente als de overige risico-opslagen tot
de aftrekbare rente te mogen rekenen, kan voor het vaststellen van het
annuïtaire schema worden uitgegaan van het rentepercentage dat de bank
in rekening brengt na toepassing van rentemiddeling (dus zuivere rente
vermeerderd met opslag boeterente en inclusief opslag voor overige
risico’s voor zover deze laatste niet hoger is dan 0,2%-punt). Door deze
benadering wordt fiscaal voor de aflossingseis aangesloten bij de
vaststelling van de annuïteiten in de praktijk, waardoor er fiscaal geen
aflossingsachterstand meer kan ontstaan als gevolg van rentemiddeling.

8

Het is bestaand beleid dat opslagen die geen betrekking hebben op het ter beschikking stellen
van de hoofdsom, maar zien op andere rechten en verplichtingen met zelfstandige betekenis,
niet tot splitsing van het rentepercentage leiden, wanneer de opslagen verwaarloosbaar zijn.
Hiervan is sprake wanneer het totaal van alle opslagen een maximum van 0,2%-punt niet
overschrijdt.
9
Leningen van na 31 december 2012 waarop geen overgangsrecht van toepassing is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

8

Met de beschreven oplossing worden banken naar mijn idee volledig
tegemoetgekomen in hun bezwaren. Ik ga er dan ook van uit dat er voor
de banken geen (fiscale) belemmeringen meer zijn om rentemiddeling
actief aan te bieden. Zoals ook de Minister van Financiën in de eerdere
antwoorden heeft aangegeven vinden wij het – en uw Kamer lijkt dit te
delen – van belang dat rentemiddeling daar waar dit in individuele
situaties in het belang van de klant is, beschikbaar is om indien nodig of
gewenst een verlaging in maandlasten te kunnen realiseren, zonder de
boeterente direct te hoeven voldoen.
In zekere zin wordt de fiscale aflossingseis met de voorgestelde
benadering aan de marge afgezwakt. Immers, het voor de vaststelling van
de annuïteiten mogen uitgaan van een hogere rente dan in de oorspronkelijk voorgestane fiscale uitwerking, leidt aanvankelijk tot een lagere
maandelijkse aflossing. Hoewel in dit geval het belang van de burger en
de daarmee samenhangende beleidsmatige wens om rentemiddeling
beschikbaar te houden doorslaggevende factoren zijn, dient naar mijn
mening met dergelijke wijzigingen terughoudend te worden omgegaan.
Er blijft immers ook een eigen verantwoordelijkheid van banken bestaan
om hun uitvoeringspraktijk zodanig in te richten dat aan de fiscale
verplichtingen kan worden voldaan. In het gesprek met de NVB is hierop
gewezen en de NVB heeft namens de banken toegezegd dat banken zich
actief blijven inspannen voor een betere aansluiting van de administratie
en systemen op de fiscale eigenwoningregeling.
De exacte uitwerking van de tegemoetkoming zal komende tijd nader
worden uitgewerkt. Daarbij zullen aspecten zoals de benodigde terugwerkende kracht en de eventueel aan de tegemoetkoming verbonden
budgettaire aspecten in kaart worden gebracht. Mogelijk wordt de
tegemoetkoming in een beleidsbesluit vooruitlopend op wetgeving
opgenomen. Ik zal u zoals eerder toegezegd bij de behandeling van het
Belastingplan 2016 nader informeren.
Woekerpolissen/revisierente
In het debat op 8 september is door het lid Omtzigt onder andere
aandacht gevraagd voor de problematiek rond beleggingsverzekeringen.
De Minister van Financiën zal uw Kamer naar verwachting in de tweede
helft van oktober informeren over de stand van zaken met betrekking tot
de nazorg die verzekeraars moeten verrichten op grond van de op 18 juli
jl. in werking getreden algemene maatregel van bestuur. Onderstaand ga
ik in op het door het lid Omtzigt ingediende amendement dat de strekking
heeft een vrijstelling van revisierente te introduceren bij afkoop van
woekerpolissen die voldoen aan de Wabeke-norm. Voor deze polissen
geldt dat verzekeraars op basis van akkoorden tussen verzekeraars en
consumentenstichtingen inmiddels compensatie hebben gestort,
waardoor de Wabeke-norm niet langer een onderscheidend criterium is
voor deze beleggingsverzekeringen. Het is daarmee de vraag of er een
duidelijk onderscheid te maken is tussen «woekerpolissen» en andere
beleggingsverzekeringen waar zich problemen voordoen. Het in het ene
geval wel en in het andere geval niet verlenen van een vrijstelling zal
ongetwijfeld leiden tot het starten van procedures door belastingplichtigen die zich ongelijk behandeld voelen. Dit klemt te meer omdat de
revisierenteregeling niet geldt voor alle verzekeringen die mogelijk als
woekerpolis zouden kwalificeren. Afgezien daarvan zou een vrijstelling
van revisierente voor woekerpolissen leiden tot de nodige uitvoeringsproblematiek voor zowel de Belastingdienst als verzekeraars; invoering van
de voorgestelde vrijstelling zou op z’n vroegst pas per 1 januari 2017
mogelijk zijn.
Ik ontraad daarom het amendement. Het is bovendien ook niet nodig om
via een vrijstelling van revisierente verzekerden een uitweg te bieden om
van een woekerpolis af te komen, nu de problemen met beleggingsverze-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

9

keringen al op een andere manier zijn of worden aangepakt. De verzekeringen in kwestie kunnen revisierenteloos worden overgesloten of worden
omgezet in een bankspaarproduct met oudedagsvoorziening als
bestemming. Ten slotte wil ik in dit verband wijzen op de maatregel in het
onlangs bij uw Kamer ingediende wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen 2016 om de minimumwaarderingsregel bij afkoop af te schaffen.
Deze maatregel leidt ertoe dat de verzekeringnemer in geval van afkoop
de waarde in het economische verkeer van de opgebouwde aanspraak
niet langer meer hoeft te stellen op minimaal het totaalbedrag van de in
het verleden in aftrek gebrachte premies. De voorgestelde maatregel leidt
ertoe dat als de feitelijke afkoopsom lager is dan het bedrag van de in
aftrek gebrachte premies, voortaan dit lagere bedrag in aanmerking zal
worden genomen.
Codificatie uitbreiding faciliteit bij vererfd aanmerkelijk belang
Tijdens het plenaire debat is door het lid Omtzigt gevraagd om een
verduidelijking van een voorbeeld van de codificatie van de goedkeuring
met betrekking tot het overlijdensdividend. Daarbij is een verschil
geconstateerd in behandeling van een langstlevende aan wie de helft van
de onderneming toekomt en die tevens aandelen in diezelfde onderneming erft en de langstlevende aan wie eveneens de helft van de
aandelen toekomt en die geen aandelen erft.
Het verschil in behandeling tussen de langstlevende die wel aandelen erft
en de langstlevende die geen aandelen erft, is in lijn met de ratio van de
regeling. Overgang van aandelen van erflater op erfgenaam als gevolg
van overlijden van de erflater wordt aangemerkt als vervreemding van de
aandelen waarover wordt geheven in box 2. Over de waardeaangroei (kort
gezegd het verschil tussen de verkrijgingsprijs van de aandelen van de
erflater en de waarde in het economische verkeer van de aandelen op het
moment van overlijden) van de vererfde aandelen is inkomstenbelasting
verschuldigd in box 2 tegen het reguliere tarief van 25%. De erfgenamen
van deze aandelen dienen deze belasting te voldoen. Indien de erfgenamen over onvoldoende middelen beschikken om deze aanslag te
voldoen, kan de vennootschap dividend uitkeren. Deze dividenduitkering
is zonder toepassing van artikel 4.12a van de Wet IB 2001 tevens belast.
Hierdoor ontstaat (op dat moment) dubbele belastingheffing over
materieel dezelfde grondslag. Door toepassing van artikel 4.12a van de
Wet IB 2001 hoeft er op het moment van de dividenduitkering geen
belasting te worden voldaan. Daarbij wordt de verkrijgingsprijs van de
erfgenaam met het bedrag van de dividenduitkering verminderd.
Een langstlevende die geen erfgenaam is, hoeft niet de belasting te
voldoen ter zake van de vererfde aandelen. Een langstlevende die voor 1%
erfgenaam is, zal vaak ook 1% van deze belasting moeten voldoen.
Daarom is de faciliteit van artikel 4.12a van de Wet IB 2001 in die situatie
van toepassing tot ten hoogste 1% van het bedrag dat bij de erflater ter
zake van de overgang krachtens erfrecht als inkomen uit aanmerkelijk
belang in aanmerking is genomen.
Door de voorgestelde wijzigingen is de faciliteit ook van toepassing op
dividenden die zijn uitgekeerd op de aandelen die al in het bezit waren
van de langstlevende. De faciliteit kan echter nog steeds slechts worden
toegepast tot ten hoogste het bedrag dat bij de erflater als inkomen uit
aanmerkelijk belang ter zake van de vererving van de aandelen aan de
langstlevende in aanmerking is genomen. Ik illustreer een en ander aan de
hand van het volgende voorbeeld:
Stel een erflater bezit 50% van de aandelen van een besloten vennootschap. De aandelen van de erflater hebben een verkrijgingsprijs van
€ 400.000 en hebben op het moment van overlijden een waarde in het
economische verkeer van € 500.000. De echtgenoot van de erflater is
erfgenaam voor 10% en bezit reeds de andere 50% van de aandelen. Bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

10

het overlijden van de erflater wordt de waardeaangroei van € 100.000 als
vervreemdingswinst aangemerkt waarover inkomstenbelasting in box 2 is
verschuldigd.10 De erfgenamen dienen de belastingschuld van € 25.000 te
voldoen (€ 100.000 x 25%). Aangezien de echtgenoot 10% van de vererfde
aandelen verkrijgt, is voor hem artikel 4.12a van de Wet IB 2001 van
toepassing tot ten hoogste 10% van de vervreemdingswinst bij de
vererving van de aandelen. Aan hem zal dus € 10.000 (10% van € 100.000)
onbelast kunnen worden uitgekeerd. Als gebruik wordt gemaakt van de
faciliteit dient tevens de verkrijgingsprijs te worden aangepast bij de
echtgenoot. Hij is voor 10% erfgenaam en erft daarmee aandelen met een
waarde van € 50.000 (10% van € 500.000). De verkrijgingsprijs van de
vererfde aandelen is dus € 50.000. De verkrijgingsprijs voor de echtgenoot
wordt als gevolg van toepassing van artikel 4.12a van de Wet IB 2001
verlaagd met € 10.000. Hierdoor is latere heffing in box 2 verzekerd,
aangezien door een lagere verkrijgingsprijs een hoger vervreemdingsvoordeel zal worden gerealiseerd.
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

10

In dit voorbeeld wordt verondersteld dat de doorschuiffaciliteit van artikel 4.17a van de Wet IB
2001 niet wordt toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 220, nr. 11

11