Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 317

Wijziging van de Wet toezicht en
geschillenbeslechting collectieve
beheersorganisaties auteurs- en naburige
rechten

Nr. 9

AMENDEMENT VAN HET LID VAN DAM
Ontvangen 9 november 2020
De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:
I
Artikel I, onderdeel A, wordt als volgt gewijzigd:
1. In de aanhef wordt «wordt» vervangen door «worden», wordt «d tot
en met p» vervangen door «e tot en met q» en wordt «een nieuw
onderdeel» vervangen door «twee onderdelen».
2. Na het voorgestelde onderdeel c wordt een onderdeel toegevoegd,
luidende:
d. modelovereenkomst: overeenkomst met representatieve organisaties
van gebruikers;.
II
In artikel I, onderdeel D, komt onderdeel 1 te luiden:
1. In het eerste lid, onderdeel b, wordt na «of wijziging van» ingevoegd
«algemene voorwaarden,».
III
In artikel I, onderdeel E, onder 1, vervalt het voorgestelde onderdeel e,
onder verlettering van onderdeel f tot onderdeel e.
Toelichting
Preventief toezicht.
Collectief Beheers Organisaties (CBO’s) regelen – op hoofdlijnen – langs
twee wegen het gebruik van door hen beschermde rechten met
gebruikers. Enerzijds zijn er de modelovereenkomsten die worden

kst-35317-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 317, nr. 9

1

aangegaan met specifieke brancheorganisaties (zoals bijvoorbeeld
groepen horecaondernemers) en anderzijds zijn er de algemene
voorwaarden die een CBO eenzijdig vaststelt en hanteert voor individuele
gebruikers die (buiten brancheafspraken om) een auteursrechtelijk werk
willen gebruiken.
Onder de huidige wetgeving moeten zowel de modelovereenkomsten
als de algemene voorwaarden (in bovengenoemde zin) op voorhand ter
goedkeuring worden voorgelegd aan het College van Toezicht Auteursrechten (CvTA). Dit werkt in de praktijk heel goed omdat CBO’s en
brancheorganisaties door de werking van dit preventief toezicht zich er
van bewust zijn dat hun afspraken zich moeten bewegen binnen de door
het CvTA te hanteren lijnen van redelijkheid en billijkheid. Het voorkomt
dat veelal machtige CBO’s hun monopolie-positie ten opzichte van door
hen beschermd werk op onevenwichtige wijze uitoefenen.
Het preventief toezicht heeft zich de afgelopen jaren naar ieders
tevredenheid ontwikkeld en is ook niet in de evaluatie van de wet – de
aanleiding voor dit wetsvoorstel – naar voren gekomen als een punt dat
verandering behoeft. Uit de evaluatie die in 2016 is gedaan in opdracht
van het WODC komt nergens naar voren dat de huidige systematiek niet
goed functioneert. Er wordt wel beschreven dat een nadere verduidelijking van de reikwijdte van de definitie «modelovereenkomst» wenselijk
is. In reactie op de evaluatie geeft de Minister aan dat het wenselijk is al
de definitie wordt verduidelijkt, zonder dat genoemd wordt dat hiermee
de (preventieve) toezichtsbevoegdheid ook gewijzigd dient te worden.
Bovendien is van belang om op te merken dat modelovereenkomsten
veelal doorwerken in algemene voorwaarden (die worden gebruikt om
verplichtingen aan te gaan met individuele gebruikers). Dat betekent dat
(individuele) partijen die niet betrokken worden bij de modelovereenkomsten tussen CBO’s en brancheorganisaties een groot belang hebben
bij (preventief) toezicht op die modelovereenkomsten, omdat de betekenis
van die overeenkomsten veel verder strekt dan enkel de direct daarbij
betrokkenen.
In de huidige wet heeft het College van Toezicht Auteursrechten (CvTA)
als externe toezichthouder op collectieve beheersorganisaties (CBO’s)
zowel een rol bij de totstandkoming of wijziging van modelovereenkomsten met gebruikers (zoals overeenkomsten met brancheorganisaties)
als bij de vaststelling of wijziging van standaard voorwaarden die de CBO
oplegt aan individuele gebruikers. Dit amendement strekt ertoe deze
bestaande situatie te handhaven.
Modelovereenkomsten en algemene voorwaarden.
Daar komt bij dat na lezing van de memorie van toelichting enige
onduidelijkheid is ontstaan over de betekenis van het begrip «algemene
voorwaarden». In de toelichting op het voorstel tot wijziging van de wet
(paragraaf 3.5.2) worden de modelovereenkomst en de algemene
voorwaarden aanvankelijk als deels overlappende begrippen gebruikt.
Tegelijkertijd wordt in de MvT juist een onderscheid gemaakt tussen de
modelovereenkomst (uit-onderhandeld tussen twee sterke partijen) en
algemene voorwaarden die een CBO eenzijdig heeft vastgesteld en
hanteert voor individuele gebruikers in een bepaalde branche of voor een
categorie van gebruikers. Bij deze tweede betekenis van algemene
voorwaarden is derhalve geen sprake van gelijkwaardige partijen en
profiteren de individuele gebruikers niet van de onderhandelingsmacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 317, nr. 9

2

die bij de totstandkoming van algemene voorwaarden in de vorm van een
modelovereenkomst tussen een CBO en een brancheorganisatie gegeven
is.
Ondanks dit verschil in type algemene voorwaarden (eenzijdig
vastgesteld door CBO, of het resultaat van een meer evenwichtige
krachtmeting) introduceert het wetsvoorstel een regime waarbij algemene
voorwaarden moeten worden goedgekeurd door het CvTA en modelovereenkomsten slechts ter kennis moeten worden gebracht van de toezichthouder. Het onderscheid tussen de lichtere informatieverplichting en het
zwaardere toestemmingsvereiste wordt beargumenteerd met het verschil
in marktmacht aan de gebruikerszijde; bij de modelovereenkomst «de
representatieve (branche)organisatie», bij de algemene voorwaarden de
individuele gebruiker. Dit onderscheid en deze argumentatie zijn niet juist
wanneer men het niet variabele onderdeel van de modelovereenkomst
(de gehele overeenkomst minus de kernbedingen) mede aanduidt als
«algemene voorwaarden». Dit amendement beoogt zowel deze
systeemfout als het toestemmingsvereiste voor beide categorieën (zie
argumentatie in de aanvang van deze toelichting) te herstellen.
In het nieuwe wetsvoorstel zou het begrip «algemene voorwaarden»
uitsluitend gebruikt en gedefinieerd moeten worden ter aanduiding van
de eenzijdig door de CBO vastgestelde voorwaarden voor een individuele
gebruiker. De term «modelovereenkomst» zou moeten worden gebruikt en
gedefinieerd ter aanduiding van overeenkomsten met representatieve
organisaties van gebruikers, zoals brancheorganisaties.
Het amendement strekt waar het gaat om de definitie van «algemene
voorwaarden» en «modelovereenkomsten» tot expliciete duidelijkheid,
door beide als afzonderlijk begrip met een eigen definitie in de wet op te
nemen. In plaats van het begrip «modelovereenkomsten» wordt er
gesproken over «overeenkomsten met representatieve organisaties van
gebruikers, zoals brancheorganisaties».
Van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 317, nr. 9

3