Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

34 682

Nationale Omgevingsvisie

35 334

Problematiek rondom stikstof en PFAS

Nr. 183

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR NATUUR EN STIKSTOF
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 december 2023
Om de natuur in balans te brengen met de leefomgeving wordt samen
met provincies voortvarend gewerkt aan het Nationaal Programma
Landelijk Gebied (NPLG), ik bedank de provincies daarbij voor de prettige
samenwerking. Het NPLG is gericht op een toekomstbestendige inrichting
van het landelijk gebied. Daarin is een belangrijke plek voor toekomstbestendige landbouw, leefbaarheid en omgevingskwaliteit. Samen met
provincies, sectorpartijen en bovenal de inwoners en ondernemers in de
gebieden maken we de juiste keuzes met het oog op het veranderende
klimaat (water en bodem sturend), een veerkrachtige natuur en een
toekomstbestendige agrarische sector.
Voor de natuur en de samenleving is het van belang om voortgang in de
ontwikkeling van het NPLG te houden zodat provincies hun gebiedsprogramma’s verder vorm kunnen geven. Daar komt bij dat het NPLG een
belangrijke bouwsteen is voor de bredere ruimtelijke puzzel die het
komend jaar wordt gelegd in het kader van NOVEX en het voeden van de
nieuwe nota Ruimte. Deze maand verschijnen ook andere bouwstenen:
het ontwerp programma Integraal riviermanagement (IenW), de brief over
de uitwerking van mobiliteitsdoelen visie 2050 (IenW), de beleidslijn Grip
op grootschalige bedrijfsvestigingen (EZK en BZK) en visie Voedsel op zee
en andere grotere wateren (LNV). Daarnaast is ook de notitie reikwijdte en
detailniveau voor het programma Ruimte voor Defensie gereed, als
onderdeel van de M.e.r-procedure voor dat programma. Door het ontwerp
NPLG nu te publiceren kunnen de belangen van natuur, landbouw, water
en bodem op een volwaardige manier worden meegewogen in de bredere
ruimtelijke puzzel.
De ministerraad heeft daarom op 15 december jl. ingestemd met het ter
inzageleggen van het ontwerpNationaal Programma Landelijk Gebied
(NPLG). Ik bied uw Kamer, mede namens de Ministers van BZK en IenW,
hierbij een afschrift van het ontwerpNPLG aan. Hiermee voldoe ik tevens
aan het verzoek van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit d.d. 13 december 2023 om inzicht te bieden in de laatste

kst-34682-183
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 682, nr. 183

1

stand van zaken rond het NPLG1. De termijn voor het indienen van
zienswijzen loopt van 16 januari 2024 tot
26 februari 2024. Door de terinzagelegging kunnen ideeën en opvattingen
over het NPLG uit de samenleving worden opgehaald. Parallel daaraan
worden bijeenkomsten voor maatschappelijke organisaties georganiseerd
om over het ontwerpNPLG in gesprek te gaan. Gelijktijdig met het
ontwerpNPLG is ook de planMER gepubliceerd.
De terinzagelegging is daarmee nadrukkelijk geen finale besluitvorming
over het NPLG. De kennis en informatie die wordt opgehaald kunnen
enerzijds gebruikt worden om het NPLG en de PPLG’s verder vorm te
geven en kunnen anderzijds dienen als belangrijke input voor de formatie
en het volgende kabinet om keuzes te maken over de opgaven binnen het
landelijk gebied. In een nieuwe fase kan het NPLG, uiteraard na het
gesprek met uw Kamer, worden vastgesteld door het nieuwe kabinet. De
terinzagelegging van het ontwerpNPLG helpt om de besluitvorming
hierop voor te bereiden. Doordat we dit nu doen wordt geen tijd verloren
met de gebiedsgerichte aanpak.
Om de doelen binnen het NPLG te behalen is alleen het NPLG onvoldoende. Ik begrijp de oproep van de medeoverheden en gebiedspartners
goed om binnen afzienbare tijd meer invulling te geven aan onder andere
de ontwikkelrichtingen van de landbouw, vergoedingen voor groenblauwe
diensten en generieke normen bijvoorbeeld ten aanzien van de
veedichtheid. Het Kabinet betreurt het dat het landbouwakkoord niet
gesloten is. Het landbouwakkoord had een groot deel van de gevraagde
duidelijkheid kunnen geven. Het is dan ook van groot belang dat finale
besluitvorming over het vaststellen van het NPLG gepaard gaat met een
helder perspectief voor de landbouwsector en de benodigde financiële
kaders om deze transitie vorm te geven. De komende periode bekijkt het
kabinet samen met de provincies of er nu al onderdelen zijn waar we
gezamenlijk in op kunnen trekken binnen de kaders van de demissionaire
status van dit kabinet.
Ik maak van de gelegenheid gebruik om u te informeren over het
nakomen van een toezegging en de uitvoering van een vijftal moties.
Motie van het lid Bisschop, R. (SGP) Kamerstuk 36 277, nr. 48; 16-5-2023.
Deze motie gaat over de beoordeling van aanvragen voor het Groenfonds
en fieldlabs. De motie verzoekt om geen gebruik te (gaan) maken van
(ligging in) een zone rond stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden als
afwijzingsgrond/-criterium. Bij de beoordeling van aanvragen voor
fieldlabs en ook voor aanvragen van het Groenfonds is er (tot op heden)
geen sprake van of sprake geweest van een beoordelingscriterium
«gelegen binnen een zone rond stikstofgevoelig Natura 2000-gebieden».
Duurzame bedrijfsontwikkeling wordt dus niet tegengehouden doordat
bovenstaande aanvragen worden afgewezen bij ligging rond een Natura
2000-gebied. Ik beschouw de motie hiermee als afgedaan.
Motie van het lid Van Esch, E.M. (PvdD); Kamerstuk 29 383, nr. 371;
27-09-2022.
Deze motie verzoekt de regering, alvorens de ruimtelijke puzzel te gaan
leggen, duidelijkheid te scheppen over wat de ruimtelijke consequenties
van het stikstofbeleid zullen zijn.

1

Brief Vaste commissie voor LNV, 13 december 2023, 35334–285/2023D49107

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 682, nr. 183

2

Het ontwerp-NPLG omvat internationale water-, klimaat- en natuurdoelen
die de kaders vormen waar provincies, na oplevering van de eerste
provinciale gebiedsprogramma’s op 1 juli 2023, verder mee aan de slag
kunnen vanuit hun rol als gebiedsregisseur. Provincies brengen daarbij
ook de ontwikkelmogelijkheden van gebieden in kaart. De richtinggevende
emissiereductiedoelstellingen per provincie uit het ontwerp-NPLG worden
door provincies ruimtelijk uitgewerkt als onderdeel van de verdere
verfijning van de provinciale programma’s landelijk gebied (PPLG’s).
Provincies geven met hun gebiedspartners op deze manier invulling aan
het «hoe». Pas na de oplevering van verbeterde gebiedsprogramma’s
gedurende 2024 kan nauwkeuriger inzichtelijk worden gemaakt wat de
ruimtelijke consequenties van het stikstofbeleid zullen zijn.
Beoordeling van de PPLG’s vindt in het najaar 2024 plaats aan de hand
van het dan vastgestelde NPLG. De door provincies uitgewerkte ruimtelijke puzzels hierin zullen ook een plek krijgen in de ruimtelijke arrangementen die Rijk en provincies gaan maken in het kader van het
Programma NOVEX. Structurerende keuzes van verschillende opgaven
komen dan uiteindelijk samen in de nieuwe Nota Ruimte. De provinciale
ruimtelijke puzzels of voorstellen vormen hier een belangrijke bouwsteen
voor. Naast de route via het NPLG kent ook de piekbelastersaanpak
stikstof een ruimtelijke component. Het ruimtelijk effect zal volgend jaar
duidelijk worden, wanneer aanvragen voor de LBV+ beoordeeld worden.
Ik beschouw de motie hiermee als afgedaan.
Motie van de leden Campen, A.A.H. (VVD); Boswijk; MA, ing. D.G. (CDA);
Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 118; 10-5-2022.
Deze motie verzocht te onderzoeken hoe een uitdaagrecht in de gebiedsgerichte aanpak kan worden opgenomen zodat agrarisch natuurbeheer in
eigen bezit, extensivering, omschakeling, innovatie, legalisering en
verplaatsing volwaardige opties zijn al naar gelang de opgave in een
gebied.
Bij het uitdaagrecht kunnen bewoners, maatschappelijke organisaties e.a.
taken van gemeenten, provincies of waterschap overnemen als zij menen
dat beter, goedkoper of anders te kunnen doen. Concreet betekent dit dat
iedereen met een goed plan de uitvoerende taken (in het geval van het
landelijk gebied meestal de gebiedsregisseur provincie) overneemt op
gebied van natuur, water of landschap. Daarbij kunnen rijksmiddelen die
met het gebiedsprogramma zijn meegekregen of eigen provinciale
middelen gebruikt worden. Dat kunnen dus juist ook vormen van
agrarisch natuurbeheer zijn of opgaven in de landbouwbedrijfsvorming
analoog aan het trappetje van Remkes: innoveren, extensiveren,
verplaatsen en stoppen. Een goed voorbeeld van een uitdaagrecht dat
momenteel in uitvoering is, is het Friese programma «Natuer mei de
Meinskip» waarbij door boeren samen met natuurorganisaties 500ha
nieuwe natuur wordt gerealiseerd. In landelijke en regionale bijeenkomsten over het NPLG zal deze aanpak (voortdurend) onder de aandacht
gebracht worden. Ik beschouw de motie hiermee als afgedaan.
Motie van de leden Tjeerd de Groot, T.C. (D66) en Grinwis, P.A. (CU);
Kamerstuk 34 682, nr. 116; 23-02-2023.
Deze motie verzoekt de regering na 1 juli te rapporteren aan de Kamer hoe
de individuele gebiedsprogramma’s bijdragen aan het verminderen van
dierziekten, zoönosen, fijnstof en geurhinder.
Het ontwerp-NPLG onderschrijft het belang van deze opgaven en vraagt
de provincies om die mee te wegen in hun gebiedsprogramma’s. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 682, nr. 183

3

onderwerpen worden in de eerste versies van de provinciale gebiedsprogramma’s nog niet echt meegewogen, die concentreren zich vooral op de
hoofddoelen van het NPLG. De verwachting is dat bij verdere uitwerking
van de gebiedsprogramma’s en de maatregelpakketten ook concreter zicht
zal ontstaan op de invloed zij hebben op dierziekten, zoönosen, fijnstof en
geurhinder. In het algemeen geldt dat de aanpassingen in ruimtegebruik
die nodig zijn voor het realiseren van de NPLG-doelen veelal een positieve
invloed zullen hebben op deze onderwerpen. Dit effect kan verder worden
versterkt door bij de keuzes in de gebiedsprogramma’s en de verdere
uitwerking daarvan ook gericht te letten op het resultaat dat dit oplevert
voor deze onderwerpen. Daarnaast kunnen keuzes in de (uitwerking van
de) gebiedsprogramma’s in sommige gevallen juist leiden tot een groter
risico of tot afwenteling of verslechtering op deze thema’s. Het meewegen
van deze onderwerpen in de gebiedsprogramma’s is daarom belangrijk. Ik
blijf hier aandacht voor houden, bijvoorbeeld bij de integrale beoordeling
van de gebiedsprogramma’s. Bij het aannemen van deze motie heb ik
toegezegd om de Kamer hierover te rapporteren als onderdeel van het
jaarlijks programmaboek bij de begroting van het transitiefonds.
Motie van de leden Koekkoek, M. (Volt); Bromet, L. (GL); Kamerstuk 33
576, nr. 314; 23-06-2022.
Deze motie verzoekt de regering om te bewerkstelligen dat boeren die
vragen hebben over de verduurzaming van hun bedrijfsvoering of over de
benodigde transitie, een duidelijk aanspreekpunt krijgen in de gebiedsgerichte aanpak. Onderzoeksbureau Wing heeft hiertoe, via een quick-scan,
het bestaande landschap aan loketten en informatiepunten in beeld
gebracht. De oogst is een breed en gevarieerd landschap aan aanspreekpunten, op landelijk, provinciaal, regionaal en lokaal niveau, waarbij alle
facetten van de landbouwtransitie aan bod komen (van bedrijfseconomische vragen en financiële knelpunten, juridische kwesties, inspiratie bij
verduurzaming tot aan mentale hulp en begeleiding). In relatie tot de
gebiedsgerichte aanpak verwachten de onderzoekers dat er meer
begeleiding bij de transitie van de agrarische sector nodig is. De ervaring
leert dat voor dit soort vraagstukken de regionale en lokale aanspreekpunten als belangrijk baken functioneren.
Kennis van zaken en kwaliteit zijn hierbij belangrijk. Dat maakt dat het
bundelen van aanspreekpunten niet altijd effectief is, zo laten de onderzoekers zien. Als er voor een bepaalde vraag een specifiek loket nodig is,
dan heeft dit de voorkeur boven alles bundelen in één loket dat de
agrariër onvoldoende bedient. Keerzijde hiervan is dat in de veelheid aan
aanspreekpunten het de agrariërs ontbreekt aan overzicht, en ze niet
precies weten wáár ze moeten aankloppen. De onderzoekers adviseren
daarom dat de aanspreekpunten nog scherper worden over hun eigen rol
en profiel. Ze benadrukken bovendien dat het belangrijk is dat de
verschillende aanspreekpunten dit overzicht wél hebben en indien nodig
naar elkaar kunnen doorverwijzen. Daarbovenop is, gezien de versnippering, een voorportaal of spelverdeler nodig die boeren de weg kan
wijzen. De onderzoekers doen hiervoor enkele suggesties.
Hoewel het voor boeren dus lang niet altijd niet duidelijk is bij welk
aanspreekpunt ze (voor de gebiedsgerichte aanpak of anderszins) moeten
zijn, concluderen de onderzoekers dat de bestaande aanspreekpunten
nochtans goed lijken te werken. Dat laat echter onverlet dat een nieuw
loket voor tijdelijke programma’s, thema’s en regelingen volgens hen niet
per se verkeerd hoeft te zijn. Maar, zo voegen de onderzoekers daar
meteen aan toe, zo’n nieuw aanspreekpunt moet niet worden gezien als
oplossing voor een hortende communicatie tussen overheid en agrariër,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 682, nr. 183

4

moet deskundig zijn, en moet makkelijk door agrariërs gevonden kunnen
worden.
Een goed voorbeeld zijn de zaakbegeleiders bij de uitvoering van de
aanpak piekbelasting. Deze zaakbegeleiders fungeren als vast contactpersoon vanuit de overheid en begeleiden en ondersteunen agrarische
ondernemers richting een toekomstperspectief met minder stikstofuitstoot. De zaakbegeleider kan noodzakelijke verbindingen leggen tussen
medeoverheden, complexe vraagstukken die leven bij de ondernemer bij
de overheid agenderen en belemmeringen richting het nieuwe toekomstperspectief wegnemen. Deze gehanteerde werkwijze waarin de ondernemer centraal staat wordt waardevol ervaren en het breder inzetten
hiervan is een eventuele mogelijkheid in de toekomst.
De conclusies en aanbevelingen uit het rapport neem ik mij zeer ter harte.
Het belang van een goed aanspreekpunt is evident, zo laat het rapport
zien. Ze kunnen een belangrijke rol spelen in het ondersteunen van de
boer bij belemmeringen en knelpunten in hun transitie naar een duurzame
landbouw. Vandaar dat ik met de relevante partijen zal bepalen welke
concrete acties als eerste in gang zijn te zetten om de herkenbaarheid van
aanspreekpunten en de wisselwerking tussen aanspreekpunten te
verbeteren. De Kamer wordt over de voortgang van de acties geïnformeerd in Q2 2024.
Het onderzoeksrapport van Wing is bijgevoegd.
Toezegging aan de heer Grinwis 5740 (CD Landbouw en Visserijraad,
15 maart 2022).
Ik heb toegezegd te kijken wat er voor de gebieden met de beekdalen
mogelijk is middels de gebiedsgericht aanpak. Dit naar aanleiding van
vragen van boeren over beperkingen die in beekdalen gaan gelden als
gevolg van de maatregel beekdalherstel en de mogelijkheden voor
compensatie bij afwaardering van grond.
In het ontwerp-NPLG is grootschalig herstel van de beekdalen, met als
uitgangspunt de ontwikkeling van bufferstroken van 100 tot 250 meter aan
beide zijden van de beek, als een structurerende keuze opgenomen. Aan
provincies met beekdalen op zandgronden waar de waterkwaliteit nog
niet op orde is, is gevraagd deze keuze uit te werken in hun gebiedsprogramma’s. Daarbij is het aan provincies om de breedte van de zone voor
herstel te bepalen en daarbij ook een passend regime te bepalen. Voor
beekdalherstel zijn middelen uit het transitiefonds geoormerkt. Onderdeel
van deze middelen is het compenseren van de waardedaling (veelal
benoemd als afwaardering) van de agrarische grond.
Met de publicatie van het ontwerp-NPLG zetten we een belangrijke stap in
de beleidsontwikkeling voor de transitie van het landelijk gebied. Ik kijk uit
naar het gesprek met uw Kamer over de verdere vormgeving van het
NPLG, het belang van het NPLG bij het behalen van de Nederlandse
doelen en de keuzes die u daarin ook gegeven de nieuwe samenstelling
wil maken.
De Minister voor Natuur en Stikstof,
Ch. van der Wal-Zeggelink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 682, nr. 183

5