Bijlage 3 Betrokkenheid van het veld bij de ontwikkeling van
curricula en examens
Examenprogramma’s
Bij de herziening van examenprogramma's hebben docenten zitting in de vernieuwingscommissie
die een nieuw examenprogramma formuleert. Als er sprake is van een grote vernieuwing, wordt
het nieuwe examenprogramma voor definitieve invoering eerst beproefd in pilots. Pilotscholen
werken in de praktijk met het nieuwe examenprogramma en de leerlingen van deze scholen nemen
deel aan een centraal examen dat op basis van het nieuwe examenprogramma is ontworpen. Een
pilot wordt afgesloten met een evaluatie waaraan docenten en leerlingen van de pilotscholen een
belangrijke bijdrage leveren. Op basis van de pilot wordt een besluit tot definitieve invoering
genomen, eventueel na bijstelling van examenprogramma, syllabus voor het centraal examen
en/of handreiking voor het schoolexamen. De invoering van nieuwe examenprogramma's wordt
gemonitord. Bij deze monitoring zijn leraren belangrijke verschaffers van informatie.
Referentieniveaus
In de werkgroepen die de referentieniveaus formuleerden waren docenten opgenomen. Ook is er
een grote veldraadpleging georganiseerd, die mensen uit het veld de gelegenheid bood om met de
Commissie Meijerink in gesprek te gaan over de uitgangspunten en doelstellingen van de
referentiekaders en over de niveaubeschrijvingen.
Centrale examens en rekentoets
Het College voor Examens (CvE) bepaalt jaarlijks wat de precieze inhoud van de centrale examens
is en hoe ze beoordeeld worden. Uitgangspunt is dat in verschillende jaren even zware eisen aan
de kandidaten worden gesteld om een voldoende voor het centraal examen te halen. Cito ontvangt
van CvE een constructieopdracht, waarin voor elk examen onder meer wordt vermeld het aantal
opgaven, de soort opgaven (open, meerkeuze) en hoe de scorepunten verdeeld worden over de
examenstofdomeinen. Examenopgaven worden ontwikkeld door een team van ongeveer drie
vakdocenten die zelf les geven aan examenleerlingen en gedeeltelijk zijn vrijgesteld voor het
maken van examens. Dat gebeurt onder begeleiding van een ervaren Cito toetsdeskundige.
Voor het maken van de rekentoets heeft Cito meerdere constructiegroepen ingesteld. Elke groep
bestaat uit drie of vier docenten uit het voortgezet onderwijs, die deskundig zijn op het gebied van
rekenen. Ook elke constructiegroep rekenen wordt begeleid door een Cito toetsdeskundige. Bij de
constructie wordt vooral gelet op moeilijkheid van de opgave, taalgebruik, eenduidigheid, realiteit
en herkenbaarheid voor de leerling. De Cito toetsdeskundige legt vervolgens de opgaven voor aan
een vaststellingscommissie van het CvE.
Samenstelling commissies
Het CvE stelt twee soorten commissies in die de ontwikkeling van de
centrale examens en toetsen Nederlandse taal en rekenen sturen en begeleiden:
syllabuscommissies/toetswijzercommissies en vaststellingscommissies. Elke sector beschikt
over eigen commissies. De syllabuscommissies/toetswijzercommissies beschrijven in
syllabi/toetswijzers hoe de examens en toetsen er de komende jaren uit moeten zien. Deze
commissies worden bemenst door docenten taal en rekenen uit de desbetreffende sectoren op
voordracht van vakverenigingen, bonden of sectorraden, soms aangevuld met experts op de
desbetreffende vakgebieden. Daarnaast zitten er waarnemers uit andere sectoren in de
commissies. Het secretarisschap van deze commissies wordt doorgaans gevoerd door
expertisecentra als de SLO. De vaststellingscommissies stellen de examens en de toetsen vast en
adviseren de CvE leiding bij de normering ervan. Deze commissies bestaan uit docenten
Nederlandse taal en rekenen, deskundigen uit het naast-hoger onderwijs en specialisten op het
betreffende terrein (Nederlandse taal / rekenen). De leden worden voorgedragen door de
sectororganisaties. Cito ontwikkelt de examens in opdracht van het CvE, mede door docenten
in te schakelen die afkomstig zijn uit het veld.
Periodieke evaluatie
Jaarlijks rapporteert en evalueert het CvE de voortgang van de referentiegerichte toetsen en
examens. De basis daarvoor wordt gelegd doordat het CvE na elke afnameperiode de toetsen en

examens op inhoud, logistiek, procedures en techniek evalueert. Daarbij worden diverse
informatiebronnen gebruikt, zoals evaluatie van de vaststellingscommissies en Cito, de
enquêteresultaten onder leerlingen/studenten en docenten, de opmerkingen uit de examenlijn en
de opmerkingen die via LAKS en JOB zijn binnen gekomen. De output hieruit wordt gebruikt om bij
de verdere ontwikkeling van de centrale examens en de rekentoets. Ook maakt het CvE gebruik
van de evaluatie van de vakverenigingen. Op basis daarvan volgt een nieuwe constructieopdracht
aan Cito en als dat nodig is aanpassing van de syllabus. Op deze wijze ontstaat er een continu
proces van uitwisseling met docenten en andere experts in het onderwijs.