Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2376

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2021
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
21 juni 2021.
Tevens informeer ik uw Kamer middels dit verslag over de mogelijkheden
voor NGO’s en nabestaanden om nominaties aan te dragen voor het
Mensenrechtensanctieregime.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A.M. Kaag

kst-21501-02-2376
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2376

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN 21 JUNI 2021
Introductie
Op 21 juni kwam de Raad Buitenlandse Zaken bijeen in Luxemburg. Onder
Current Affairs werd gesproken over Turkije, het Midden-Oosten Vredesproces, Rusland, Mali/Sahel, Ethiopië, de Belgrado-Pristina dialoog,
Iran/JCPOA en Libanon. Als volle agendapunten stonden geagendeerd
Belarus, Irak en Latijns-Amerika. Er vond tevens een ontbijt plaats met
Belarussische oppositieleider Svetlana Tsichanovskaya en een lunch met
de Iraakse Minister van Buitenlandse Zaken Fuad Hussein.
Current Affairs
Turkije
De Raad sprak over Turkije voorafgaand aan de bespreking op de
Europese Raad van 24–25 juni a.s. Meerdere lidstaten zeiden ruimte te
zien om voorzichtige, gebalanceerde, incrementele stappen op het
positieve spoor te zetten, mits Turks gedrag standhoudt. De Hoge
Vertegenwoordiger gaf aan zich te zullen inspannen voor hervatting van
onderhandelingen m.b.t. Cyprus in Geneve.
Zoals toegezegd tijdens het CD RBZ 16 juni jl. ontvangt u hierbij de
beantwoording op de nog openstaande vraag van het lid Mulder (CDA) of
Turkije in NAVO-verband een veroordeling van Belarus n.a.v. het
Ryanairincident heeft geblokkeerd. Bij de NAVO worden beslissingen over
uitspraken en maatregelen genomen met consensus, dat wil zeggen dat
alle Bondgenoten zich erin moeten kunnen vinden. In reactie op de
vliegtuigkaping reageerde de NAVO met een scherpe veroordeling van het
incident en deed een oproep om de heer Protasevitsj en mevrouw Sapega
direct en onvoorwaardelijk vrij te laten en fundamentele rechten en
vrijheden te respecteren en de internationale rechtsorde te handhaven.
Midden-Oosten Vredesproces
De Ministers bespraken de ontwikkelingen rondom het Midden-Oosten
Vredesproces. Hierbij spraken de Ministers steun uit voor de huidige inzet,
waaronder overleggen van de EU Speciale Vertegenwoordiger Koopmans
in de regio over de situatie in Gaza en de wijze waarop de EU bij kan
dragen aan stabilisatie van het staakt-het-vuren. Nederland vroeg in dit
kader de Hoge Vertegenwoordiger om voorstellen te doen om beide
partijen te bewegen stappen te zetten die bijdragen aan stabiliteit en een
duurzame oplossing. Het kabinet bepleitte conform de motie van het lid
Segers (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2371) een brede inzet, met alle betrokken
partijen, inclusief de Palestijnse Autoriteit, Israël, Egypte, andere
Arabische landen en vertegenwoordigers van de bevolking in Gaza voor
de wederopbouw van Gaza op de korte termijn dat mede kan dienen als
opmaat naar duurzame vrede, economische samenwerking en grotere
veiligheid in de hele regio op de lange termijn. Tevens sprak Nederland
zich uit voor een uitnodiging van de nieuwe Israëlische Minister van
Buitenlandse Zaken Lapid naar de Raad.
Rusland
De Raad sprak over Rusland voorafgaand aan de bespreking van de
Europese Raad van 24–25 juni. Veel lidstaten gaven aan de Gezamenlijke
Mededeling over de EU-Ruslandrelatie, die op 16 juni jl. werd gepubliceerd, een goede en realistische basis te vinden om tijdens de Europese
Raad verder over de EU-Rusland relatie te spreken. Conform de motie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2376

2

het lid Sjoerdsma (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2368) vroeg Nederland
aandacht voor de mogelijkheid om nieuwe sancties aan te nemen als
internationale normen geschonden worden, ook tegen de kring rondom
president Poetin. Ook noemde Hoge Vertegenwoordiger Borrell dat het
streven naar waarheidsvinding, gerechtigheid en rekenschap voor het
neerhalen van vlucht MH17 onderdeel blijft uitmaken van de gezamenlijke
EU-inzet. Nederland onderstreepte in lijn met eerdere Raadsconclusies het
belang dat Rusland terugkeert naar trilaterale onderhandelingen tussen
Nederland, Australië en Rusland en dat Rusland voldoet aan zijn verplichtingen onder VNVR-resolutie 2166. Voorts dankte Nederland de Raad en
de Hoge Vertegenwoordiger voor de voortdurende steun op dit belangrijke onderwerp.
Mali/Sahel
De Ministers bespraken de recente ontwikkelingen in Mali na de militaire
staatsgreep van 25 mei jl. en de aankondiging van de Franse president
Macron op 10 juni jl. om de Franse militaire inzet in de Sahel te herzien.
De Raad herbevestigde dat het organiseren van presidentsverkiezingen –
volgens het transitietijdspad – in februari 2022 de prioriteit heeft. De Raad
sprak begrip uit voor de Franse herziening van de militaire inzet in de
regio en benadrukte de noodzaak van een gezamenlijke veiligheidsinzet in
de Sahel. Frankrijk gaf aan dat het tijdelijk opschorten van de Franse
militaire samenwerking met Mali los staat van de herziening van de
militaire inzet in de bredere regio en dat het de modaliteiten en het
tijdspad van de herziening van de Franse militaire inzet in de regio met de
betrokken partners zal afstemmen.
Ethiopië/Hoorn
Ministers spraken kort over de situatie in Ethiopië en uitten met name
diepe bezorgdheid over de humanitaire situatie in Tigray, mensenrechtenschendingen, en seksueel geweld in het conflict. Ook refereerde de Raad
aan het communiqué van de G7, waar dezelfde thema’s werden benoemd
en dat opriep tot een einde aan het geweld. Ethiopië wordt naar
verwachting wederom besproken in de volgende RBZ.
Belgrado-Pristina dialoog
Hoge Vertegenwoordiger Borrell informeerde de Ministers over de
ontmoeting tussen de Servische president Vucic en de Kosovaarse
premier Kurti in het kader van de dialoog tussen beide landen in Brussel
op 15 juni jl. De verschillen in de posities tussen beide landen blijven
volgens Borrell groot. De Hoge Vertegenwoordiger verwacht een
vervolgafspraak in juli. De Hoge Vertegenwoordiger gaf aan dat de EU en
de VS constructief samenwerken ten aanzien van de dialoog.
Iran/JCPOA
De Raad heeft kort gesproken over Iran/JCPOA, waarbij onder andere de
verkiezingsoverwinning van Ebrahim Raisi bij de presidentsverkiezingen
werd genoemd. De Raad sprak de hoop uit dat de JCPOA-onderhandelingen onverminderd zullen worden voortgezet en benadrukte dat alle
zijden gebaat zijn bij een terugkeer naar de afspraken uit het nucleaire
akkoord.
Libanon
De Raad besprak de zorgelijke situatie in Libanon. De Hoge Vertegenwoordiger bracht recentelijk een bezoek aan Libanon en sprak daar met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2376

3

belangrijkste politieke leiders en afgevaardigden van het maatschappelijk
middenveld. Tijdens de Raad uitte de Hoge Vertegenwoordiger zijn zorgen
over de verslechterende financieel-economische situatie en de politieke
impasse. De Raad deelde deze zorgen en verkende de opties voor een
sterkere EU-inzet, waarbij de Hoge Vertegenwoordiger en Nederland ook
de optie van sancties benoemde. Het kabinet is voorstander van een
sterke EU-inzet in Libanon en staat ervoor open om de haalbaarheid van
verschillende opties daartoe te verkennen.
Belarus
De Raad besprak de situatie in Belarus, waar sinds de frauduleuze
presidentsverkiezingen van augustus 2020 sprake is van steeds verder
toenemende repressie tegen oppositieleden, activisten, leden van het
maatschappelijk middenveld en onafhankelijke journalisten. Voorafgaand
aan deze bespreking organiseerde de Hoge Vertegenwoordiger een ontbijt
met de Belarussische oppositieleider Svetlana Tsichanovskaya.
Volgend op de conclusies van de Buitengewone Europese Raad van 24 en
25 mei (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1700), nam de Raad een krachtig en
omvangrijk sanctiepakket aan tegen Belarus, het vierde sinds augustus
2020. Dit pakket betreft 78 personen en 8 economische entiteiten die
betrokken zijn bij de aanhoudende repressie en intimidatie van de
bevolking van Belarus en de onacceptabele gedwongen landing van een
passagiersvliegtuig met als doel journalist Roman Protasevitsj en zijn
partner Sofia Sapega te arresteren. Het kabinet was actief betrokken bij de
voorbereiding van dit pakket. Hierdoor staan er op dit moment in totaal
166 personen en 15 bedrijven op de sanctielijst van de EU tegen Belarus.
In lijn met de Nederlandse inzet werd ook een politiek akkoord bereikt
over de economische sectorale sancties. Voor zowel de import als export
van specifieke producten en op het verlenen van bepaalde financiële
diensten gaan beperkingen gelden. Deze sectorale sancties zullen rondom
de aanstaande Europese Raad formeel worden aangenomen. Op dit
moment worden hiervoor de laatste juridische voorbereidingen getroffen.
Meerdere lidstaten, waaronder Nederland, spraken zich verder uit voor de
mogelijkheid om, in lijn met de gefaseerde aanpak die de EU hanteert bij
sancties tegen Belarus, in de toekomst aanvullende sanctiemaatregelen
aan te nemen als repressie door het Belarussische regime aanhoudt. Ook
heeft Nederland gepleit voor heldere voorwaarden waaraan dient te
worden voldaan voordat sancties kunnen worden verlicht. Tot slot besprak
de Raad het belang van voortgaande steun aan de bevolking en het
maatschappelijk middenveld in Belarus, onder meer via het verlenen van
studiebeurzen aan studenten die het land hebben moeten ontvluchten.
Irak
De Raad sprak over Irak en de fragiele politieke en economische situatie
aldaar. De aankomende Iraakse verkiezingen kregen veel aandacht en de
Raad benadrukte het belang van vrije en eerlijke verkiezingen. Tijdens de
Raad kondigde de Hoge Vertegenwoordiger aan een politiek principebesluit te hebben genomen voor het uitvoeren van een EU-verkiezingswaarnemingsmissie, waarbij de exacte voorwaarden van de EU-missie
nog moeten worden uitgewerkt. Het kabinet onderschrijft het belang van
de verkiezingen en benadrukte voorstander te zijn van een
EU-verkiezingswaarnemingsmissie, mits de veiligheidssituatie dit toelaat.
Voorts besprak de Raad het belang van verbeterde migratiesamenwerking
tussen de EU en Irak. Ook onderstreepte de Raad het belang van regionale
stabiliteit en de rol die Irak daarin kan spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2376

4

Tijdens de lunch sprak de Raad met de Iraakse Minister van Buitenlandse
Zaken, Fuad Hussein, die de ontwikkelingen in zijn land uiteenzette. In dit
gesprek benadrukten de Raad nogmaals het belang van een stabiel Irak
voor de EU, alsook het belang van vrije en eerlijke verkiezingen. De Raad
verwelkomde het besluit van Irak om vervroegde verkiezingen te
organiseren. Tevens riep de Raad een nieuwe Iraakse regering op om de
inspanningen voor economische hervormingen voort te zetten. De
diversificatie van de economie en de ontwikkeling van de private sector
zijn daarbij prioriteiten. Ook werden door de Raad zorgen gedeeld over de
mensenrechtensituatie en de hoge mate van straffeloosheid in Irak.
Daders van geweld blijven te vaak onbestraft. Nederland vroeg conform
het verzoek van het lid Van Dijk (SP) aandacht voor de vermiste mannen
en jongens uit Fallujah.
Latijns Amerika en Cariben (LAC)
De Raad sprak steun uit voor het pleidooi van de Hoge Vertegenwoordiger
om de relaties tussen de EU en LAC-regio te intensiveren. Veel lidstaten,
inclusief Nederland via een gezamenlijke Benelux interventie, wezen op
de groeiende rol van andere internationale actoren in de LAC-regio en
benadrukten dat de EU en LAC grotendeels dezelfde waarden delen en
belangrijke partners zijn in multilaterale fora.
Verschillende lidstaten gingen ook in op de zorgelijke COVID-situatie in de
regio, waarbij onder andere Nederland het belang onderstreepte van
COVAX en de bijdrage van de EU aan groen en duurzaam herstel.
Daarnaast noemde een aantal lidstaten de politieke onrust in enkele
landen in de regio, met name de crisis in Venezuela. Nederland wees
hierbij net als andere lidstaten op het belang van samenwerking met
internationale partners, waaronder de VS. Verder kwamen in de
bespreking ook de samenwerking met de regio op het gebied van
rechtsstaat, mensenrechten en drugsbestrijding aan bod.
Meerdere lidstaten spraken zich uit voor snelle afronding van associatieen handelsakkoorden met landen in de regio en noemden daarbij de
akkoorden met Chili, Mercosur en Mexico. De Hoge Vertegenwoordiger
sprak hierop de hoop uit dat de onderhandelingen over de modernisering
van het EU-Chili associatieakkoord voor het einde van dit jaar af zullen
worden afgerond. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, noemde
handelsakkoorden een belangrijk instrument voor samenwerking met de
regio, mits voorzien van waarborgen op het gebied van duurzaamheid en
mensenrechten. Conform de motie van het lid Brekelmans (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2366) pleitte Nederland ervoor om de toegang tot essentiële
grondstoffen te benoemen als prioriteit in de relatie met de regio en
aangegeven dat dit onderwerp zou moeten worden geagendeerd bij een
eventuele toekomstige EU-LAC top of bij een bezoek van de Hoge
Vertegenwoordiger aan de regio.
Any other business
Jemen
De Zweedse Minister van Buitenlandse Zaken deed onder Any other
business verslag van haar bezoek aan Saoedi-Arabië, Oman en Jemen.
Daarbij benadrukte zij dat de toenemende EU-steun aan de VN-inzet op
het gebied van het vredesproces merkbaar is, Saoedi-Arabië zich op dit
moment constructief opstelt ten opzichte van een staakt-het vuren en
meer druk op de Houthi’s nodig is. Het kabinet wees conform de motie
van het lid Kuzu (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2372) op het financieringstekort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2376

5

van het World Food Programme en sprak de hoop uit dat EU Lidstaten de
steun kunnen verhogen ten behoeve van de humanitaire situatie in
Jemen.
Myanmar sancties
De Raad nam naar aanleiding van de aanhoudende schending van
mensenrechten en ondermijning van de democratie en rechtsstaat sinds
de militaire coup in Myanmar een derde pakket sancties aan. De aanvullende sancties zijn opgelegd aan vier entiteiten en acht personen. Onder
de vier entiteiten zijn drie bedrijven uit de hout- en edelstenenindustrie die
in handen zijn of onder zeggenschap vallen van het leger: Myanmar Gems
Enterprise, Myanmar Timber Enterprise en Forest Products Joint Venture
Corporation. De vierde entiteit is de Myanmar War Veterans Organization.
De persoonsgerichte sancties zijn opgelegd aan leden van het leger en de
militaire junta, waaronder het enige nog niet geliste lid van de door het
leger ingestelde State Administrative Council. Met dit derde pakket
sancties sluit de EU aan bij wat gelijkgezinde landen aan maatregelen
nemen naar aanleiding van de staatsgreep in Myanmar. Met de nieuwe
sancties verhoogt de EU de druk op de militaire junta om de aanhoudende
gewelddadige onderdrukking te stoppen.
Overig
Naar aanleiding van de toezegging voor de zomer terug te komen op
mogelijkheden voor NGO’s en nabestaanden om nominaties aan te
dragen voor het Mensenrechtensanctieregime, heeft Nederland opnieuw
binnen de EU gepleit voor betrokkenheid van het maatschappelijk
middenveld en nabestaanden bij het sanctieregime. Daarbij benadrukte
Nederland dat mensenrechtenorganisaties de kennis en expertise hebben
om concrete input te leveren met oog op de toepassing van het sanctieregime. Lidstaten geven er echter vooralsnog de voorkeur aan om
hiervoor voort te bouwen op bestaande contacten met maatschappelijke
organisaties. Het ontbreekt binnen de EU aan steun om bijvoorbeeld een
proces in te richten of een vast contactpunt in te stellen. Nederland zal dit
onder de aandacht blijven brengen, maar kijkt ondertussen ook naar
andere manieren om de inbreng te faciliteren, zoals het delen van een
tijdspad van de voorbereidingen en besluitvorming, zodat belanghebbenden daarop kunnen inspelen. Daarnaast zal Nederland zelf actief het
gesprek blijven voeren met NGO’s over situaties die de aandacht vragen
vanuit de doelstelling van het sanctieregime en de manier waarop
voorstellen voor nominaties aangeleverd kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2376

6