Verslag over het toezicht
2019-2020
Het geheel aan toezichtinspanningen over de periode 2019-2020

De activiteiten en de
onderzoeken van de
Inspectie naar de
beschikbaarheid van
overheidsinformatie en
erfgoed voor iedereen

De Inspectie ziet toe op
de toegankelijkheid van
overheidsinformatie en
op de zorgvuldige
omgang met erfgoed.
Zij kijkt hoe de regels in
de praktijk werken

2021

Over de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
Een overheid die verantwoording kan afleggen. Erfgoed beschikbaar voor iedereen. Nu en in
de toekomst. Dat is onze missie.
Wij zien toe op de toegankelijkheid van overheidsinformatie en op de zorgvuldige omgang
met erfgoed. Wij kijken hoe de regels in de praktijk werken.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

2

Voorwoord
Voor u ligt het verslag over het toezicht van de periode 2019-2020.
Het beschrijft de activiteiten en de onderzoeken van de Inspectie naar de
beschikbaarheid van overheidsinformatie en erfgoed voor iedereen. De aandacht
voor de snelle technologische ontwikkelingen die ook onze toezichtvelden raken
staan hierbij centraal. In 2020 heeft de Inspectie ‘verslag’ gedaan over de diverse
onderzoeken die in 2019 zijn afgerond en gestart. De basis voor de werkzaamheden
van de Inspectie is het werkprogramma 2019-2020 met als thema
‘Overheidsinformatie en erfgoed beschikbaar voor iedereen.’
Door de pandemie die in 2020 uitbrak door de wereldwijde verspreiding van het
coronavirus waren onze inspecteurs genoodzaakt om te werken vanuit huis. Dit
conform de richtlijnen van het RIVM en de aangescherpte maatregelen van het
kabinet voor heel Nederland vanwege het COVID-19 virus. Naast fysieke inspecties
bij voornamelijk het archeologie-domein heeft de Inspectie digitale vragenlijsten
verzonden en is men telefonisch benaderd. De Inspectie heeft op die wijze diverse
onderzoeken kunnen afronden.
In 2020 is de ‘Staat van Overheidsinformatie en Erfgoed’ gepubliceerd in een nieuw,
toegankelijk jasje. De keuzes voor onderwerpen zijn gemaakt door nadrukkelijk stil
te staan bij het perspectief van de burger en zijn belang bij het werk van de
Inspectie. Op basis van vier jaar Inspecties, themaonderzoeken en twee
monitoredities schetst De Staat van Overheidsinformatie en Erfgoed een beeld hoe
deze toezichtvelden ervoor staan.
Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
Sinds maart 2019 gebruiken wij onze nieuwe naam: Inspectie Overheidsinformatie
en Erfgoed. Een van de redenen voor deze naamswijziging is dat deze meer
dekkend is voor het werk van de Inspectie. En zo wordt ook in één oogopslag
duidelijk voor welke publieke belangen de Inspectie staat. De Secretaris-Generaal
van het ministerie van OCW, lanceerde op dinsdag 5 maart 2019 een ‘animatie’ die
de naamswijziging toelicht. We zetten actief in op het openbaar maken van
rapporten en andere publicaties. In hoofdstuk 7 en 8 leest u hier meer over.

Barbara Siregar,
directeur Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

3

Inhoud
Voorwoord

3

Inleiding
1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.

Het Verslag over het toezicht 2019-2020
Toezicht helder door kaders
De Staat van Overheidsinformatie en Erfgoed
De Monitor
Buitengewoon Opsporingsambtenaren

2.
2.1.
2.1.1.
2.1.2.
2.1.3.
2.1.4.
2.1.5.
2.1.6.
2.2.
2.2.1.
2.2.2.
2.2.3.
2.2.4.
2.2.5.
2.2.6.

Toezicht op overheidsinformatie
9
Inleiding
9
Opnieuw de balans opgemaakt: Een dementerende overheid 2.0?
9
Archivering MH-17-informatie
9
De informatiehuishouding van Toeslagen
9
Archivering in ketensamenwerking
10
De overbrenging van de adoptiedossiers van de Raad voor de Kinderbescherming 10
Overzicht
11
Overige activiteiten
11
De Archiefwet BES: een wereld te winnen
11
Risicovolle organisaties
11
Papieren achterstanden
11
Microfiches Inlichtingendienst Buitenland (IDB)
11
Handreiking bewaren e-mails rijksoverheid
12
Voorlichting
12

3.
3.1.
3.1.1.
3.1.2.
3.1.3.
3.1.4.
3.1.5.
3.2.
3.2.1.
3.2.2.
3.2.3.
3.2.4.
3.3.
3.3.1.
3.3.2.
3.3.3.
3.3.4.
3.4.

Toezicht op basis van de Erfgoedwet
Archeologie
Ontbrekende archeologische rapporten
Metaaldetectie en magneetvissen
Kwaliteit van archeologisch onderzoek
Erfgoed onder water
Gevolgen corona-crisis op het aantal archeologische veldonderzoeken
Monumenten
Zicht op toezicht door provincies
Professionele organisaties voor monumentenbehoud
Aanhoudend droog
Strafrechtelijke handhaving monumentenovertredingen
Museaal beheer rijkscollectie
Veiligheidszorg
Collectieregistratie
Duurzame digitale toegankelijkheid
Duurzaam Collectiebeheer
Nationaal beschermde cultuurgoederen

13
13
13
13
13
14
14
15
15
16
16
17
18
18
18
18
18
18

4.
4.1.
4.1.1.

Toezicht op basis van internationale verdragen en regelingen
Ontwikkelingen in de EU
EU-verbod op invoer van beschermde cultuurgoederen

20
20
20

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

6
6
6
6
7
8

4

4.1.2.
4.1.3.
4.2.

Meldingen en teruggaveverzoeken
Onderzoeken
Bescherming cultuurgoederen

20
21
22

5.

Vergunningen

23

6.

Vragen en meldingen

25

7.
7.1.1.
7.1.2.
7.1.3.
7.1.4.
7.1.5.
7.1.6.

Communicatie
Van Erfgoedinspectie naar Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
Actualisering website Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
Samenwerking
Nieuwsbrieven
Artikelen in tijdschriften
Website Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed in cijfers

27
27
27
27
27
27
28

8.
8.1.1.
8.1.2.
8.1.3.

Publicaties
Publicaties van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed in cijfers
Overzicht rapporten en publicaties in 2019
Overzicht rapporten en publicaties in 2020

29
29
29
30

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

5

Inleiding
1.1.

Het Verslag over het toezicht 2019-2020

1.2.

Toezicht helder door kaders

1.3.

De Staat van Overheidsinformatie en Erfgoed

De basis voor de werkzaamheden van de Inspectie is het werkprogramma 20192020 met als thema ‘Overheidsinformatie en erfgoed beschikbaar voor iedereen.’ De
eerste resultaten zijn beschreven in het ‘Verslag over het toezicht 2019’. In dit
verslag wordt over het geheel aan toezichtinspanningen over de periode 2019-2020
verantwoording afgelegd.

De Inspectie maakt bij de uitoefening van haar toezicht gebruik van een algemeen
‘toezichtkader’: hierin staan de missie, visie en de instrumenten die wij gebruiken
bij onze kernactiviteiten. Dit maakt het toezicht van de Inspectie transparant.
Ook heeft de Inspectie ‘toetsingskaders per sector’ opgesteld.

In het voorjaar van 2020 is ‘de Staat van Overheidsinformatie en Erfgoed’
gepubliceerd op de website van de Inspectie. Op basis van vier jaar Inspecties,
themaonderzoeken en twee monitoredities heeft de Inspectie een beeld geschetst
van hoe haar toezichtvelden ervoor staan. Ook is vooruit gekeken naar te
verwachten ontwikkelingen en de rol van de Inspectie hierbij. De keuzes voor de
onderwerpen zijn gemaakt door nadrukkelijk stil te staan bij het perspectief van de
burger en zijn belang bij het werk van de Inspectie.

Figuur 1.0- afbeelding van de infographic De Staat van Overheidsinformatie en
Erfgoed

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

6

1.4.

De Monitor

In 2020 zijn 768 organisaties bevraagd met de monitor Overheidsinformatie en
Erfgoed. Dit zijn organisaties waarop de Inspectie toezicht houdt op basis van de
Archiefwet en de Erfgoedwet. De monitor is een vragenlijst, die iedere twee jaar
wordt uitgezet. Door de informatie uit de monitor krijgt de Inspectie een goed beeld
van de ontwikkelingen binnen haar toezichtveld. De Inspectie gebruikt deze
gegevens als informatiebron voor Inspecties en rapportages. Verder wordt de
informatie gebruikt bij het maken van risico-analyses, als input voor het
werkprogramma en bij de selectie van organisaties waar Inspecties worden
uitgevoerd. Voor de bevraagde organisaties is de monitor bedoeld als instrument
voor zelfevaluatie. Elke organisatie heeft een kleurrapportage ontvangen, waarin
wordt aangegeven waar het goed gaat, en waar mogelijk ruimte is voor verbetering.
In 2021 wordt de data openbaar gemaakt van de monitor Monumenten en
Archeologie gemeenten. Daarnaast zijn op basis van de informatie uit de monitor
verschillende publicaties verschenen:
•
•
•

‘Kwaliteitscriteria Archeologie’;
Benchmark monitor ‘Overheidsinformatie’;
Benchmark monitor ‘Monumenten en Archeologie gemeenten’.

figuur 2.0 - Voorbeeld van een kleurrapportage uit de monitor Collecties

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

7

1.5.

Buitengewoon Opsporingsambtenaren

De Inspectie beschikt over zes inspecteurs met opsporingsbevoegdheid (BOA’s). De
Inspectie heeft in 2019 en 2020 onder leiding van het OM zowel zelfstandig als in
nauwe samenwerking met de politie aan meerdere, deels complexe, langlopende
opsporingsonderzoeken gewerkt. Twee van deze zaken met betrekking tot
archeologische overtredingen werden in 2020 afgerond en overgedragen aan het
OM. Enkele andere onderzoeken liepen, als gevolg van de maatregelen tegen
Corona, vertraging op en lopen door in 2021.
In 2020 is verder nauw samengewerkt met OM en Politie, onder meer over
voorwerpen afkomstig uit Egypte en Turkije, die mogelijk illegaal waren uitgevoerd
of gestolen. Ook heeft de Inspectie in 2020 meegewerkt aan de internationale
Pandora Cyber Patrol Action, georganiseerd door de Politie in samenwerking met
Europol, Interpol en internationale experts. Doel van de actie was om in een
bepaalde periode inzicht te krijgen in de aard en omvang van te koop aangeboden
cultuurgoederen, identiteit van verkopers en goederenbewegingen. De resultaten
van het onderzoek komen in 2021 gereed.
De invulling van de taak van buitengewoon opsporingsambtenaren is in 2019 en
2020 verder ontwikkeld. In 2020 hebben alle zes BOA’s een driedaagse op maat
gemaakte verhoortraining gevolgd. Ook is geïnvesteerd in kennisuitwisseling en
expertise van Politie, Openbaar Ministerie en de Inspectie. BOA’s van de Inspectie
hebben voor de Politieacademie een (digitaal) gastcollege verzorgd voor
milieuagenten.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

8

2.

Toezicht op overheidsinformatie

2.1.

Inleiding

2.1.1.

Opnieuw de balans opgemaakt: Een dementerende overheid 2.0?

Op grond van de Archiefwet houdt de Inspectie toezicht op het beheer van
overheidsinformatie bij de centrale overheid. Het toezicht richt zich op de goede,
geordende en toegankelijke staat van zowel papieren als digitale
overheidsinformatie.

In 2005 publiceerde de toenmalige Rijksarchiefinspectie haar ‘rapport Een
dementerende overheid?’. In dit rapport werd een beeld geschetst van de kwaliteit
van de duurzame toegankelijkheid van informatie bij de centrale overheid. De
conclusies uit dat rapport leidden tot het kabinetsprogramma Informatie op orde. De
Inspectie heeft in de daaropvolgende jaren vervolgonderzoeken uitgevoerd. Vijftien
jaar na het verschijnen van Een dementerende overheid? heeft de Inspectie in 2020
op basis van die onderzoeken opnieuw de balans opgemaakt. Het resultaat is begin
2021 gepubliceerd onder de titel ‘Een dementerende overheid 2.0?’.
2.1.2.

Archivering MH-17-informatie
In 2020 heeft de Inspectie het ‘rapport De archivering van de MH17-informatie’
afgerond. Voor dit onderzoek zijn 35 organisaties onderzocht. De Inspectie
concludeert dat de aanwezige MH17-informatie, met extra inspanning, zo goed
mogelijk is veilig gesteld. Het duurzaam toegankelijk houden van deze informatie
vergt aanvullende maatregelen. Informatie is nu deels opgeslagen in systemen die
niet geschikt zijn voor langdurige bewaring. Het kan dan zijn dat de MH17informatie na verloop van tijd niet meer terug te vinden is of niet meer te
interpreteren is. Deze situatie is niet uniek voor MH17, maar illustratief voor de
stand van de informatiehuishouding van de overheid. Daarnaast vraagt de Inspectie
aandacht voor het inzichtelijk houden welke informatie de overheid bewaart, en hoe
lang.
De minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (BVOM) heeft, mede
namens de minister van Justitie en Veiligheid, het rapport met een beleidsreactie in
december 2020 aangeboden aan de Tweede Kamer. De beide ministers
onderschrijven het in het rapport geschetste beeld.

2.1.3.

De informatiehuishouding van Toeslagen
Naar aanleiding van de kinderopvangtoeslagenaffaire is in 2020 een onderzoek
gestart naar de naleving van de Archiefwet bij de directie Toeslagen van de
Belastingdienst. Gebreken in de informatiehuishouding speelden een rol in de
affaire; diverse berichten in de media en vragen in de Tweede Kamer hadden
betrekking op de onvindbaarheid van stukken en het niet op orde zijn van het
informatiebeheer bij Toeslagen. Ook de voortijdige vernietiging van beroepsdossiers
van Toeslagen, zoals geconstateerd in diverse Kamerstukken, is onderdeel van het
onderzoek. Het inspectierapport wordt afgerond in het eerste kwartaal van 2021 en
aangeboden aan de minister van Financiën.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

9

2.1.4.

Archivering in ketensamenwerking
In een meerjarenprogramma voert de Inspectie een onderzoek uit naar archivering
in ketensamenwerking. Het programma richt zich op vragen over de
verantwoordelijkheden en afspraken in de keten, over duurzame toegankelijkheid
van keteninformatie en over de selectie en vernietiging van informatie in de keten.
In 2019 en 2020 zijn vijf rapporten afgerond. Het ‘onderzoeksrapport naar de
archivering bij de Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’S)’ is het
resultaat van de samenwerking tussen de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed,
de archiefinspectie van het Stadsarchief Rotterdam en het interbestuurlijk toezicht
van de Provincie Noord-Brabant. Daarnaast heeft de Inspectie vier onderzoeken
uitgevoerd naar ketenarchivering bij de centrale overheid. Het’ eerste onderzoek
betreft de Loonaangifteketen (LAK)’, een ketensamenwerkingsverband van de
Belastingdienst, het UWV en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In het
‘tweede onderzoek’ staat de keten in de Wet Tegemoetkoming Loondomein centraal,
waarin de Belastingdienst, het UWV en gemeenten samenwerken. ‘Het derde
onderzoek’ heeft betrekking op twee registers in de Kinderopvangketen, die beheerd
worden bij DUO. In ‘het vierde onderzoek’ stonden twee Landelijke Voorzieningen
voor Basisregistraties centraal: de LV-BAG en de LV-WOZ. Beide worden beheerd
door het Kadaster.
In 2020 is gestart met het laatste onderzoek in het meerjarenprogramma. Het
onderwerp is archivering in de keten van de Basisregistratie Personen (BRP). Het
ketenprogramma wordt in 2021 afgesloten met een overkoepelend themarapport,
dat door de minister voor BVOM aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.

2.1.5.

De overbrenging van de adoptiedossiers van de Raad voor de
Kinderbescherming
Een groot aantal adoptiedossiers dat bij de Raad voor de Kinderbescherming in
beheer is, had al jaren geleden moeten worden overgebracht naar het Nationaal
Archief. De Inspectie deed in 2019-2020 onderzoek naar de stagnatie in de
overbrenging van deze dossiers en publiceerde daarover ‘een rapport’ samen met de
‘reactie van de ministers van OCW en JenV’. Het onderzoek resulteerde in de
aanbeveling aan het Nationaal Archief om het inzagebeleid voor de adoptiedossiers
in overeenstemming te brengen met de geldende jurisprudentie over het recht op
afstammingsinformatie en het recht op privacy. Aan de Raad voor de
Kinderbescherming heeft de Inspectie de aanbeveling gedaan om de adoptiedossiers
over te brengen naar het Nationaal Archief. Naar aanleiding van het rapport zijn
tussen de betrokken partijen afspraken gemaakt, die moeten leiden tot
overbrenging van de archieven en overeenstemming over het inzageproces.

Figuur 3.0- afbeelding van de voorkant van het rapport stagnatie overbrenging adoptiedossiers
voorzien van hyperlink

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

10

2.1.6.

Overzicht
Het goed kunnen beheren en terug vinden van informatie begint met weten wat er
is. Daarom schrijft ‘artikel 18 van de Archiefregeling’ voor dat organisaties een
actueel en volledig overzicht van hun archiefbescheiden moeten hebben. In de
praktijk wordt dit artikel niet goed nageleefd. Daarom doet de Inspectie onderzoek
naar de reden daarvan.
In het voorjaar van 2021 is het vooronderzoek afgerond. Daarin is onderzocht hoe
organisaties in de praktijk voldoen aan dit voorschrift uit de Archiefregeling. Met de
resultaten kan de Inspectie bepalen hoe een betere naleving bewerkstelligd kan
worden. Bovendien kunnen de resultaten input leveren voor de bij de nieuwe
Archiefwet behorende nieuwe Archiefregeling.

2.2.

Overige activiteiten

2.2.1.

De Archiefwet BES: een wereld te winnen
Sinds 2017 is de Inspectie toezichthouder op de naleving van de Archiefwet BES.
Naar aanleiding van het eerste bezoek van de Inspectie is in 2019 een eerste
verkenning van de zorg voor de overheidsinformatie op de eilanden gepubliceerd.
‘Het rapport’ is door de minister van BVOM, met zijn reactie, mede namens
staatssecretaris Knops van Koninkrijksrelaties aangeboden aan de Tweede Kamer.
De minister gaf aan dat hij zich in de aanbevelingen kon vinden.

2.2.2.

Risicovolle organisaties
De Inspectie heeft op basis van de resultaten van de Monitor Overheidsinformatie
uit 2017-2018 een analyse gemaakt van de meest risicovolle organisaties. Uit het
onderzoek, waarvan ‘het verslag’ in mei 2019 werd gepubliceerd, bleek dat bij de
privaatrechtelijke Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO) bovengemiddeld veel risico’s
optreden. Op basis van de analyse heeft de Inspectie tevens onderzoek gedaan naar
het archiefbeheer bij het Schadeschap Luchthaven Schiphol. ‘Het rapport’ is in april
2019 aangeboden aan het bestuur van het Schadeschap, dat de aanbevelingen
inmiddels heeft opgevolgd.

2.2.3.

Papieren achterstanden
In 2018 en 2019 heeft de Inspectie een inventarisatie uitgevoerd van papieren
achterstanden bij Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en Publiekrechtelijke
Beroepsorganisaties (PBO’s). In dit kader zijn in 2019 enkele individuele
organisaties geïnspecteerd. De Inspectie blijft de voortgang van de papieren
achterstanden volgen via de Monitor.

2.2.4.

Microfiches Inlichtingendienst Buitenland (IDB)
In 2019 heeft de Inspectie een incidentinspectie afgerond naar het op microfiches
geplaatste archief van de Inlichtingendienst Buitenland (IDB), dat toen onder het
zorgdragerschap van het ministerie van Algemene Zaken (AZ) viel. Om de
toegankelijkheid van het archief te waarborgen worden de microfiches
gedigitaliseerd.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

11

2.2.5.

Handreiking bewaren e-mails rijksoverheid
In januari 2019 heeft de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed ‘gereageerd’ op
de Handreiking bewaren e-mails rijksoverheid die in december 2018 is gepubliceerd
door het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI).
De Stuurgroep RDDI heeft in mei 2019 aangeven dat men de aanbevelingen ter
harte neemt.

2.2.6.

Voorlichting
In 2019 heeft de Inspectie een bijdrage geleverd aan de uitleg van de ‘raakvlakken
van de Archiefwet’ met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Dit
resulteerde onder meer in een toelichting op de website van de Inspectie.
De Inspectie heeft in 2019 tevens een geactualiseerd ‘informatieblad Archiefbeheer
bij scholen’ gepubliceerd. Daarin worden vragen beantwoord als: in hoeverre valt
mijn school onder de Archiefwet? En: hoe lang moet de school diploma’s bewaren?
Bij de actualisatie is onder meer de verhouding van de Archiefwet tot
onderwijsregelgeving en de AVG verduidelijkt.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

12

3.

Toezicht op basis van de
Erfgoedwet

3.1.

Archeologie

3.1.1.

Ontbrekende archeologische rapporten
In 2019 is de Inspectie gestart met een onderzoek naar ontbrekende archeologische
rapporten uit de periode 2002-2011. Tussen 1 januari 2002 en 1 april 2011 zijn
ruim 24.000 bodemverstorende, archeologische onderzoeken gestart en afgerond.
Voor deze onderzoeken geldt een rapportageplicht. Na uitvoerig onderzoek heeft de
Inspectie bij ruim 700 onderzoeken (circa 3%) geen eindrapport gevonden. In 2020
zijn alle instanties, die in de periode 2002-2011 rapportplichtige onderzoeken
hebben uitgevoerd, benaderd met het verzoek de ontbrekende rapporten alsnog aan
te leveren aan DANS en/of Archis, dan wel aan te geven of deze definitief niet meer
gepubliceerd worden. Een lijst met definitief ontbrekende eindrapporten is in de
maak. Deze wordt in de loop van 2021 gepubliceerd op de website van de Inspectie,
zodat duidelijk is van welke onderzoeken de onderzoeksgegevens alleen nog via de
uitvoerende instantie of het archeologisch depot achterhaald kunnen worden. De
voorgelegde vraag of de vondsten en originele opgravingsdocumentatie van de nietgerapporteerde onderzoeken zijn overgedragen aan het depot, is in de meeste
gevallen door de instanties niet beantwoord.

3.1.2.

Metaaldetectie en magneetvissen
Waar metaaldetectie -onder strikte voorwaarden- met de Erfgoedwet in 2016 is
gelegaliseerd, is magneetvissen in dezelfde tijd juist verboden. Dat komt doordat in
2016 ook de definitie van opgraven in de Erfgoedwet is aangepast. Beide
activiteiten, grotendeels hobbymatig beoefend, lijken in populariteit te groeien,
met name in het afgelopen coronajaar. Of deze trend doorzet moet afgewacht
worden. De Inspectie heeft in de voorbije periode gegevens verzameld over beide
activiteiten. Een belangrijke graadmeter voor de detectieactiviteiten vormt de
meldingsplicht voor vondsten: vondsten moeten gemeld worden bij de minister van
OCW, die een centraal informatiesysteem in stand houdt. Ondanks de keuze
voor een centraal meldpunt, blijven vondsten op verschillende plaatsen gemeld
worden: zowel centraal als decentraal als in het registratiesysteem PAN. Dat maakt
het moeilijk een vinger aan de pols te houden. Zo zijn de afgelopen jaren in 148
gemeenten vondstmeldingen gedaan, die op uiteenlopende wijze gearchiveerd
worden. Het verbod op magneetvissen lijkt slecht bekend. Ook de komende jaren
zal de Inspectie daarom de ontwikkelingen blijven volgen, zowel op het terrein van
metaaldetectie als op het gebied van magneetvissen.

3.1.3.

Kwaliteit van archeologisch onderzoek
Sinds 2016 kent de archeologie een certificatiestelsel voor de kwaliteit van
archeologische werkzaamheden. De Inspectie controleert of het certificatiestelsel
aan de verwachtingen voldoet. In 2019 heeft de Inspectie geconstateerd dat de
certificerende instellingen niet op dezelfde manier oordelen, en dat het
certificatiestelsel moet groeien naar meer eenheid. In 2020 heeft de Inspectie
geconstateerd dat de situatie aanzienlijk verbeterd is. De afgelopen twee jaar

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

13

hebben verder in het teken gestaan van de reality checks: onverwachte bezoeken
aan opgravingen om inzicht te krijgen in de effecten van de verplichte certificering.
De bevindingen worden vergeleken met de bevindingen van de certificerende
instellingen over dezelfde periode, en met de uitkomsten van de veldwerkinspecties
die de Inspectie in 2015-2016 heeft uitgevoerd. Zodra de rapportages over 2020
van de certificerende instellingen zijn ontvangen, wordt de analyse afgerond.
Vooruitlopend daarop kan al wel worden geconcludeerd dat tijdens de
onaangekondigde reality checks beduidend meer afwijkingen worden geconstateerd
dan tijdens de aangekondigde audits van de certificerende instellingen.

Interne audits
Eigendom vondsten en monsters in… 1
Commitment directie

2

4
2

2

2

4

1 1
Opdrachtvorming

3

1 1

Melden, registreren, analyseren en… 1
Opstellen standaardrapport IVO

4
2

3
0

CI 1

7

2

3

2
CI 2

4

6

CI 3

CI 4

8

10

12

14

Figuur 4.0 – in de staafdiagram wordt de verscheidenheid in geconstateerde afwijkingen per
certificerende instelling in 2019/2020 in beeld gebracht.

3.1.4.

Erfgoed onder water
In 2020 heeft de Inspectie in enkele gevallen onderzoek gedaan naar aanleiding van
meldingen van mogelijk illegale vondsten in de Noordzee. Telkens opnieuw blijken
kanonnen een bijzondere aantrekkingskracht te hebben. Helaas worden niet alle
vondsten gemeld. Het niet melden van een archeologische vondst is een strafbaar
feit. Tegelijkertijd zijn de procedures die in Nederland voor meldingen worden
gehanteerd niet eenduidig, wat het toezicht bemoeilijkt. Deze situatie kan worden
verbeterd met de implementatie van het UNESCO-verdrag 2001 voor de
bescherming van cultureel erfgoed onder water. De Inspectie zet zich in voor een
betere handhaafbaarheid van de regels. De verkenning naar de mogelijkheden voor
aansluiting van het ministerie van OCW bij de Kustwacht wordt voortgezet.
De innovatieve samenwerking met de Sea Ranger Service heeft, nog bij wijze van
proef, in 2020 een vervolg gekregen. Het toezicht blijft voorbehouden aan de staat.
Maar de Sea Rangers hebben aangetoond dat zij als particuliere organisatie het
toezicht met waardevolle waarnemingen op het water kunnen ondersteunen.

3.1.5.

Gevolgen corona-crisis op het aantal archeologische veldonderzoeken
De corona-crisis lijkt vooralsnog geen effect gehad te hebben op het aantal
archeologische veldonderzoeken. Gelet op het totaal aantal onderzoeken in 2020 is
bovendien sprake van een toename: het totaal aantal veldonderzoeken overstijgt
zelfs het aantal van recordjaar 2008. De toename betreft weliswaar vooral de

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

14

archeologische booronderzoeken, maar ook het aantal opgravingen en
proefsleuvenonderzoeken is in 2020 toegenomen.

4000
3500
3000
2500
Booronderzoeken
Begeleidingen

2000

Proefsleuven
1500

Opgravingen

1000

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

0

2000

500

Figuur 5.0 – de staafdiagram brengt het aantal meldingsplichtige onderzoeken in Archis in
beeld: booronderzoeken, begeleidingen, proefsleuvenonderzoeken en opgravingen in de
afgelopen twintig jaar. Vooralsnog lijkt de corona-crisis geen effect te hebben op het aantal
archeologische veldonderzoeken. Bron: Archis 3.

3.2.
3.2.1.

Monumenten
Zicht op toezicht door provincies
Het toezicht door provincies op gemeenten op het domein erfgoed is een
lappendeken. Tot die conclusie kwam de Inspectie nadat ze op verzoek van de
minister van OCW in kaart bracht hoe de provincies anno 2020 invulling geven aan
het interbestuurlijk toezicht (IBT) op het gebied van monumenten en archeologie.
De onderzoeksresultaten hebben geleid tot het ‘rapport Een lappendeken. Zicht op
toezicht door provincies.’ Uit het onderzoek blijkt onder meer dat dit toezicht
summier is ingericht en dat burgers niet goed bekend zijn met het feit dat er een
loket is om klachten in te dienen over de omgang met erfgoed in gemeenten. Ook
zijn de IBT-gegevens van de verschillende provincies niet goed vergelijkbaar,
waardoor een landelijk overzicht problematisch is.
De minister van OCW is naar aanleiding van het ‘rapport Een lappendeken. Zicht op
toezicht door provincies’ samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties in gesprek getreden met het Interprovinciaal Overleg en de

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

15

Vereniging van Nederlandse Gemeenten. De verwachting is dat het rapport met
beleidsreactie in 2021 aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.
3.2.2.

Professionele organisaties voor monumentenbehoud
De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed houdt toezicht op de werking van
monumentenstelsel als geheel en specifiek op Professionele organisaties voor
monumentenbehoud. In deze paragraaf aandacht voor deze organisaties, het
inventariserend onderzoek naar droogte, strafrechtelijke handhaving en
monumenten en de monitor gemeenten 2019-2020.
Sinds 2017 houdt de Inspectie op verzoek van de minister van OCW toezicht op
Professionele organisaties voor monumentenbehoud (POM’s). De Inspectie ziet er op
toe of deze organisaties na verloop van tijd nog steeds voldoen aan de criteria van
de Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim). Waren er bij aanvang van
het toezicht 14 organisaties door de minister aangewezen als POM, eind 2020 zijn er
inmiddels 27 POM-instellingen.
In deze programmaperiode heeft de Inspectie 4 nieuwe POM’s bezocht voor een
kennismakingsbezoek. Vanwege de corona zijn twee bezoeken uitgesteld naar 2021.
In 2020 is aan 23 POM’s de monitor toegestuurd. De drie in 2020 aangewezen
POM’s hoefden de monitor nog niet in te vullen omdat zij net hadden aangetoond
aan de criteria te voldoen. De POM’s zijn bevraagd op het gebied van de vijf
aanwijzingscriteria en aanvullend ook op onderwerpen als
duurzaamheid/energietransitie, brandveiligheid en Governance Code Cultuur. De
resultaten van de monitor zijn in 2020 door middel van individuele
kleurenrapportages aan de POM’s bekend gemaakt. In de vorm van een
zelfevaluatie kan men zien hoe men het doet ook ten opzichte van de andere POM’s.
De Inspectie deelt haar bevindingen met het ministerie van OCW en de Raad voor
Cultuur.

Figuur 7.0 - Maanopkomst en weerspiegeling maan in vijver achterkant Landgoed Beeckestijn
Velsen, eigendom van POM Natuurmonumenten in beheer van POM Hendrik de Keijser.

3.2.3.

Aanhoudend droog
De aanhoudende droogte van de afgelopen jaren heeft gevolgen voor de 1400
groene rijksmonumenten die Nederland rijk is. Naar aanleiding van signalen van

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

16

POM’s is door de Inspectie een inventariserend onderzoek gedaan naar de gevolgen
van droogte voor groene rijksmonumenten en heeft zij daarover het ‘rapport
Aanhoudend droog’ uitgebracht.

Figuur 8.0 –Drooggevallen sloot bij kasteelbos Renswoude, juni 2020.

In dit rapport een toelichting op de Erfgoedwet (omschrijving groene
rijksmonumenten, instandhoudingsplicht), de Waterwet (verdringingsreeks
oppervlakte wateren, grondwaterbeheer) en de botsende belangen. Daarnaast de
bevindingen van de Inspectie op basis van interviews met groene
monumenteneigenaren en beleidsmakers van ministeries, provincies,
Rijkswaterstaat en Unie van Waterschappen. Uit het onderzoek blijkt dat zowel op
landelijk als op provinciaal niveau het belang van groene monumenten niet altijd
direct wordt onderkend. Bij de zogenaamde regiotafels droogte, waar
waterschappen en provincies besluiten nemen ten tijde van acute droogte, zijn
erfgoedambtenaren meestal niet betrokken.
Het ‘rapport Aanhoudend droog’ bevat aanbevelingen aan de minister van OCW om
samen met andere overheden structureel meer aandacht te geven aan de
bescherming van groene rijksmonumenten ten tijde van droogte. En aanbevelingen
aan eigenaren van groene monumenten om in de (beheer)plannen de aanpak van
de droogte op te nemen en maatregelen te nemen om water langer vast te houden.
De minister van OCW heeft de aanbevelingen overgenomen en het rapport met
‘haar beleidsreactie’ de Tweede Kamer aangeboden. Daarnaast ondersteunde het
rapport de door Erfgoed Deal gehonoreerde aanvraag van de SKBL en aantal
provincies en anderen om de komende jaren verder onderzoek te doen naar
bestrijding van droogte op landgoederen.
3.2.4.

Strafrechtelijke handhaving monumentenovertredingen
In 2019 en 2020 heeft de Inspectie onderzocht hoe de strafrechtelijke handhaving
van de monumentenregelgeving in de praktijk werkt. Daarbij heeft de Inspectie ook
een aantal gemeenten kunnen adviseren over de juridische mogelijkheden. Een
voorbeeld daarvan is de advisering van de gemeente Wassenaar over de
handhaving van Huize Ivicke. Ook werd door de Inspectie in 2020 gewerkt aan een
handreiking voor gemeentes met tips voor het doen van een goede aangifte. Deze
handreiking wordt in 2021 op de website van de Inspectie gepubliceerd.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

17

3.3.

Museaal beheer rijkscollectie

3.3.1.

Veiligheidszorg
Op 12 maart 2020 heeft de minister van OCW ‘het onderzoeksrapport
Veiligheidszorg rijkscollectie geborgd?’ aan de Tweede Kamer aangeboden.
Uit het onderzoek van de Inspectie blijkt dat musea een verschillende invulling
geven aan het planmatig beleid voor de veiligheidszorg, als omschreven in de
Erfgoedwet. Tekortkomingen, zoals onvolledige analyses van de veiligheidsrisico’s
voor de collectie, leiden er toe dat bij meerdere musea het planmatig beleid
onvoldoende samenhangend en volledig is ingericht. Alhoewel de Inspectie geen
aanwijzingen heeft dat de veiligheidszorg bij musea tekortschiet is in die gevallen
het beheersniveau van risico’s voor de collectie niet verifieerbaar. In haar reactie op
het rapport geeft de minister van OCW aan dat de Inspectie een toetsingsinstrument
voor musea ontwikkelt met criteria en indicatoren om de wettelijke voorschriften
voor de veiligheidszorg te verduidelijken. De Inspectie heeft ‘het
toetsingsinstrument’ begin 2021 naar de musea gestuurd en gepubliceerd op de
website.

3.3.2.

Collectieregistratie
Het onderzoek naar achterstanden in de collectieregistratie van museale beheerders
van de rijkscollectie is in uitvoering. De Inspectie rondt het onderzoek in de loop van
2021 af waarna het onderzoeksrapport aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.
Gedurende het onderzoek maakt de Inspectie aan de directies van de betreffende
museale beheerders kenbaar als achterstanden in het registreren van de
rijkscollectie zijn vastgesteld. Hierbij vraagt de Inspectie een reactie te geven op
welke wijze en binnen welke termijn deze achterstanden worden weggenomen.

3.3.3.

Duurzame digitale toegankelijkheid
Dit eerste inventariserende onderzoek van de Inspectie naar dit onderwerp moet
inzicht geven in het duurzaam bewaren van digitale informatie over de rijkscollectie,
het behoud van eventuele digitale cultuurgoederen en het digitaal toegankelijk
maken van de rijkscollectie. Hiervoor voert de Inspectie online gesprekken met alle
museale beheerders van de rijkscollectie. Ook van dit onderzoek stuurt de Inspectie
het rapport in de loop van 2021 naar de Tweede Kamer.

3.3.4.

Duurzaam Collectiebeheer
De Inspectie heeft in de afgelopen periode een verkennend onderzoek gedaan naar
de initiatieven op het gebied van duurzaamheid in musea. Hieruit blijkt dat er op
nationaal en internationaal gebied veel initiatieven zijn gestart, zoals bij de
Museumvereniging, de Boekmanstichting en bij ICOM. De uitwerking van deze
initiatieven is nog volop in implementatie en uitvoering. Daarom ziet de Inspectie
vooralsnog af van een thematisch onderzoek naar de eventuele gevolgen van
duurzaam (groen) collectiebeheer op het behoud van de rijkscollectie. Het ligt meer
in de rede dit aspect te integreren in een breder thematisch onderzoek naar de
opslag en conservering van de rijkscollectie.

3.4.

Nationaal beschermde cultuurgoederen
De Inspectie heeft in 2020 geen controles uitgevoerd op de geregistreerde
verblijfplaats in Nederland van wettelijk beschermde cultuurgoederen en
verzamelingen. Omdat de inspectiebezoeken op locatie niet zijn te combineren met

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

18

de geldende maatregelen van OCW in de strijd tegen Corona zijn de controles
doorgeschoven naar 2021. Ook heeft de Inspectie een aangepaste werkwijze voor
2021 bedacht om toch deze taak te kunnen uitvoeren.
In 2020 is drie keer toestemming verleend om beschermde cultuurgoederen tijdelijk
uit te voeren naar het buitenland, veelal voor een tentoonstelling. Ook is een
beschermd schilderij gestolen. De Inspectie heeft hiervan melding bij de minister
van OCW gedaan en heeft alle relevante informatie voor de opsporing met de politie
gedeeld. Het schilderij is in de database van gestolen kunst van Interpol
opgenomen.
Naar aanleiding van het advies van de commissie Pechtold heeft de minister van
OCW een dankbrief aan de eigenaren van wettelijk beschermd cultuurgoed gestuurd
om te verkennen hoe eigenaren een passende tegenprestatie kan worden geboden.
In de brief werden de eigenaren opgeroepen de ervaringen, behoeftes en
belemmeringen met betrekking tot het wettelijk beschermde cultuurgoed aan de
Inspectie kenbaar te maken. De Inspectie heeft de reacties verzameld en aan de
minister van OCW kenbaar gemaakt.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

19

4.

Toezicht op basis van
internationale verdragen en
regelingen

4.1.

Ontwikkelingen in de EU

4.1.1.

EU-verbod op invoer van beschermde cultuurgoederen
Binnen de EU staat bescherming van cultureel erfgoed hoog op de agenda. Vanaf 28
december 2020 is het daarom verboden cultuurgoederen in te voeren in de EU, als
dat in strijd is met de bepalingen van het land waar ze zijn ontdekt of waar vandaan
ze worden uitgevoerd. De Inspectie heeft deelgenomen aan verschillende EU
werkgroepen over de EU regelgeving die moet bijdragen aan de bestrijding van
illegale handel in cultuurgoederen uit derde landen.
In 2019 is gestart met het onderzoek naar welke en hoeveel voorwerpen te koop
worden aangeboden via sociale media. Dit onderzoek is in 2020 uitgebreid met het
aanbod via het internet. De resultaten worden begin 2021 verwacht.
Vanwege de maatregelen in de strijd tegen corona is het EU rapport over een
uniforme definiëring van het begrip herkomst en een eenduidige controle op uitvoer
van cultuurgoederen door de EU lidstaten nog niet vastgesteld.
Met ingang van 1 januari 2021 is het Verenigd Koninkrijk (VK) geen lidstaat meer
van de EU. Vanaf deze datum moet een uitvoervergunning worden aangevraagd
voor transport van cultuurgoederen naar het VK indien ze voldoen aan de vereisten
voor een EU uitvoervergunning. De Inspectie zal de gevolgen van het uittreden van
het VK uit de EU voor het museale veld en de kunsthandel blijven monitoren. De
verwachting is dat er een toename zal komen van het aantal te autoriseren
uitvoervergunningen gelet op de intensieve relaties met het VK op cultuurgebied.

4.1.2.

Meldingen en teruggaveverzoeken
De Douane heeft in 2019-2020 21 keer melding gemaakt van een zending waarmee
mogelijk cultuurgoederen binnen Nederland werden gebracht. Het ging daarbij
bijvoorbeeld om fossiel botmateriaal, diverse munten, terracotta beelden,
etnografische voorwerpen en iconen. In vrijwel alle gevallen is een expertoordeel
aangevraagd over de authenticiteit en de mogelijk beschermde status van
voorwerpen. Na het onderzoek zijn de meeste voorwerpen vrijgegeven. In enkele
gevallen heeft de Inspectie passende maatregelen moeten nemen.
Door diverse experts én de autoriteiten in Nigeria kwam in 2020 vast te staan dat
het Ifé terracotta kopje, ontdekt door de Douane in 2018, behoorde tot het wettelijk
beschermde erfgoed van Nigeria en onrechtmatig uit dat land was uitgevoerd. Op
grond van deze bevindingen heeft de minister van OCW besloten om het kopje terug
te geven aan de autoriteiten in Nigeria. Dit was de eerste formele teruggave in het
kader van het UNESCO-verdrag 1970.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

20

Figuur 9.0 – Terugave Ifé kopje aan de ambassadeur van Nigeria op de ambassade in Den
Haag door de Secretaris-Generaal van het ministerie van OCW, Marjan Hammersma, in
aanwezigheid van de directeur van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed, Barbara
Siregar en ambassadeur Internationale Culturele Samenwerking Arjen Uijterlinde, november
2020.

De teruggave van zeven voorwerpen aan Irak in het kader van de Sanctieregeling
Irak 2004 II kon vanwege de maatregelen in de strijd tegen corona nog niet plaats
vinden. In 2020 is onderzoek gedaan in het kader van een Richtlijnverzoek uit
Frankrijk van voorwerpen die waren gestolen uit kerken. Twee voorwerpen konden
worden geïdentificeerd op basis van de verstrekte informatie uit Frankrijk. Indien de
identificatie van de voorwerpen wordt bevestigd door de Franse autoriteiten, zullen
de voorwerpen (vrijwillig) worden afgestaan door de houder voor teruggave aan de
Franse kerken.
De Inspectie werkt steeds nauwer samen met de politie. Dit heeft in 2019 en 2020
geleid tot een groter aantal opsporingszaken en gezamenlijke onderzoeken bij het
aantreffen van cultuurgoederen. In 2020 heeft de Inspectie een verzoek uit Italië
gekregen via het Openbaar Ministerie/Arrondissementsrechtbank Den Haag,
betreffende een voorwerp in de rijkscollectie. Dit voorwerp was al in de 80-er jaren
aangekocht, maar door recente informatie kwam vast te staan dat het voorwerp
indertijd illegaal was opgegraven. Op grond van deze nieuwe informatie heeft de
minister van OCW besloten om het voorwerp terug te geven aan de autoriteiten in
Italië. De teruggave zal in 2021 plaats vinden. Daarnaast is samen met de politie en
het OM onderzoek gedaan naar gestolen en onrechtmatig opgegraven voorwerpen
uit Turkije en Peru. Hoewel het strafbare feit diefstal niet kon worden aangetoond
en het UNESCO-verdrag 1970 niet kon worden toegepast omdat de voorwerpen al in
2002 en 2003 uit Turkije zijn uitgevoerd, heeft het veilinghuis in samenspraak met
de houders in het VK besloten tot vrijwillige teruggave aan Turkije. Dit zal naar
verwachting in 2021 plaats vinden.
4.1.3.

Onderzoeken
In 2019 is de Inspectie een onderzoek gestart naar het aanbod van cultuurgoederen
via social media. In 2020 is het onderzoek uitgebreid naar het aanbod via
marktplaatsen en veilingsites. Bij het onderzoek is ook gekeken naar het vermelden
van herkomstinformatie en meer inzicht in efficiënte monitoring en handhaving door
de Inspectie. Het onderzoek is afgerond in 2020 en de resultaten zullen in 2021
worden gepubliceerd en besproken met de relevante platforms.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

21

4.2.

Bescherming cultuurgoederen

De Inspectie heeft in 2019 en 2020 meegewerkt aan de onderzoeken van de
commissies Pechtold en Buma. De Inspectie was betrokken bij vragen over de
controle van cultuurgoederen aan de EU-buitengrens en het beschermings- en
toezichtbeleid. Op grond van het advies van de commissie Pechtold is de Inspectie
in 2019 gestart met een nieuwe toetsing bij aanvragen voor uitvoervergunningen bij
definitieve uitvoer. In voorkomende gevallen vraagt de Inspectie onafhankelijke
experts een eerste beoordeling te geven over de mogelijke beschermwaardigheid
van een bepaald cultuurgoed. Sinds de start van deze werkwijze vanaf 1 oktober
2019 heeft de Inspectie tot eind 2020 205 vergunningaanvragen voor een
definitieve uitvoer behandeld. Daarvan werd in 26 gevallen externe expertise
gevraagd. In één geval leidde dat ertoe dat een aanvraag werd voorgelegd aan de
tijdelijk ingerichte Commissie voor toetsing aan de criteria in de Erfgoedwet.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

22

5.

Vergunningen
In samenwerking met de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer in Groningen
(Belasting-dienst/Douane Groningen/team CDIU) verstrekte de Inspectie in 2020 in
totaal 288 vergunningen voor de uitvoer van cultuurgoederen buiten de Europese
Unie. Dit waren er 59 minder dan in 2019. In dat jaar werden 347 vergunningen
verstrekt. Het lage aantal totaal afgegeven vergunningen is opvallend. De daling is
echter niet gelijkmatig verdeeld over alle bestemmingen, soort aanvragers en
categorie voorwerpen. Er is vooral een sterke daling in tijdelijke vergunningen voor
museale goederen, van 87 in 2019 naar 42 in 2020. De handel lijkt zelf iets te zijn
toegenomen, vooral in archeologische voorwerpen, van 70 in 2019 naar 105 in
2020. Voor vrijwel elk werelddeel is het aantal uitvoervergunningen geslonken,
zoals naar de VS (van 129 in 2019 naar 89 in 2020), maar het aantal zendingen
naar Zwitserland nam weer toe, van 59 in 2019 naar 79 in 2020.
Soort vergunning

2020
1

2019

doorlopende vergunningen voor herhaaldelijk gebruik
70
gedurende vijf jaar, ten behoeve van muziekinstrumenten
van wereldwijd optredende musici

58

Standaardvergunningen voor eenmalig gebruik

218

289

151

157

- vergunningen voor musea en andere erfgoedinstellingen 42
voor tijdelijke (tentoonstellings-) doeleinden

87

- vergunningen voor overige organisaties en particulieren

25

45

- vergunningen voor oudheidkundige voorwerpen

105

70

- vergunningen voor schilderijen

11

16

- vergunningen voor schilderijen

21

40

- vergunningen voor tekeningen

5

16

de Verenigde Staten

89

129

Zwitserland

79

59

De eenmalige vergunningen werden aan de volgende
categorieën verstrekt:
- Vergunningen voor professionele kunst- en
antiekhandelaren en veilighuizen

De cultuurgoederen waarvoor aan de handel de meeste
vergunningen werden verstrekt waren:

De cultuurgoederen waarvoor aan musea de meeste
vergunningen werden verstrekt waren:

De meest voorkomende bestemmingen waren:

Figuur 10.0 –de tabel beschrijft het soort vergunning en aantallen uitgegeven in 2019 en 2020

1

Met de doorlopende vergunning is de Specifieke Open Vergunning (SOV) bedoeld. Met deze

vergunning kan een cultuurgoed herhaaldelijk worden in- en uitgevoerd, gedurende 5 jaar. Een
standaardvergunning is daarentegen slechts geldig voor eenmalig gebruik.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

23

Aantal vergunningen onderverdeeld naar het soort aanvrager

450

398

400
350

317

300

314

19
44

16
30
25

250

214

200
150

148
49

100

64

50
0

64

46

20
36
21
96

3
32
34
81

100
119
76

215
127

bemiddeling/advies

368

178

transport

289
5
23
18
87

139

privé-/stichtingscoll.
218
4
11
11
42
140

particulier/bedrijf
veiling
publiek
mus/bib/arch

2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Figuur 11.0- staafdiagram beschrijft het aantal verleende vergunningen in de jaren 2014-2020
per soort aanvrager.

Verslag over het toezicht 2019-20202 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

24

6.

Vragen en meldingen
Jaarlijks wordt de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed benaderd met vragen.
De meeste vragen worden gesteld via het contactformulier op de website. Daarnaast
komen de vragen binnen via het info-mailadres van de Inspectie. En een geringer
aantal rechtstreeks via de telefoon.
Het totaal aantal ingekomen vragen bedraagt 242. De meeste vragen zijn
beantwoord binnen de gestelde termijn van 10 werkdagen. De vragen zijn zeer
gevarieerd en ook de momenten in het kalenderjaar waarop deze worden gesteld.
Drie onderwerpen worden hierna toegelicht, te weten:
•
•
•

Het aantal Burgervragen per maand in de jaren 2016 tot en met 2020 [figuur
9.0];
Wie stellen de vragen in 2020 [figuur 10.0];
De onderwerpen van de vragen in 2020 [figuur 11.0].

25
20
2016

15

2017

10

2018

5

2019*
2020

0

Figuur 12.0 -de grafiek laat zien dat in de periode van 2016 tot 2020 een wisselend patroon is
van momenten waarop burgervragen worden gesteld.

Vraagsteller (N=121)*
11
11
79

20

Ondertoezichtgestelde
Journalistiek/onderzoek
Overheidsdienst
Burger/bedrijf
Overig

Figuur 13.0 -de cirkeldiagram laat zien dat in 2020 79x een vraag is gesteld door een
burger/bedrijf, 11x door een instelling/persoon waar de Inspectie toezicht op houdt, 11x
vragen van journalistieke of wetenschappelijke aard en 20x door een overheidsdienst.

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

25

Aantal vragen over de onderwerpen:
Selectielijsten, bewaartermijnen,…
Invoer van cultuurgoederen
Vermissing diploma/certificaat
Uitvoer van cultuurgoederen
Wet- en regelgeving
Onderhoud en restauratie
Verzoek tot handhaving of toezicht
Vindbaarheid overheidsinformatie (niet-…
Overig
Archiefbeheer en kwaliteitssysteem
Verwerking archeologische vondsten
Monumentenbeleid gemeente
Openbaarheid/open data
Rijksmusea/-collectie
Aanwijzing monument of BSDG
(Vermeend) illegale opgraving
Intern beleid IOE
Archiefruimten
(Illegale) handel in archeologische…
Monitorresultaten/data
Digitaal archiveren
Wet- en regelgeving/KNA
Taak, werkwijze en bevoegdheden
Lijst met Nationaal beschermde…
Archiefwet en privacy
Klacht of melding over gecertificeerd…
Overig onderzoeksrapporten ontbreken
aanbieden dienst
Vernietigen/beschadigen cultuurgoederen
Doorgeven van veranderingen in de…
Metaaldetectie
Provinciale of gemeentelijke depots
Irak en Syrië
Duurzame toegankelijkheid

1
1
1
1
1
1
1
1
1

0

2

2
2
2
2
2
2
2
2
2
2
2
2

3
3
3

4

4
4

5

6

8
8

6

8

9

12

10

10

12

13

14

Figuur 14.0 -de staafdiagram laat zien dat de meeste vragen in 2020 gaan over archiveren
(13x), de invoer van cultuurgoederen (12x) en vermissing van diploma’s (10x).

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

26

7.

Communicatie
De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed zet de afgelopen twee jaar actief in op
het openbaar maken van rapporten en andere publicaties. De meeste rapporten
worden door de ministers van OCW voorzien van een beleidsreactie naar de Tweede
Kamer gestuurd. Daarnaast is de website een belangrijk portaal voor
geïnteresseerde. Publicaties worden actief verspreid via nieuwsbrieven en onze
social media kanalen Linkedin (452 volgers) en Twitter (290 volgers). Van belang
was de naamswijziging van de Inspectie die op 1 maart 2019 in werking trad.

7.1.1.

Van Erfgoedinspectie naar Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
Vanaf 1 maart 2019 ging de Erfgoedinspectie verder als Inspectie
Overheidsinformatie en Erfgoed. Een van de redenen voor deze naamswijziging is
dat deze meer dekkend is voor het werk van de Inspectie. Zo wordt in één
oogopslag duidelijk voor welke publieke belangen de Inspectie staat. Marjan
Hammersma, Secretaris-Generaal van het ministerie van OCW, lanceerde op
dinsdag 5 maart 2019 een ‘animatie’ die de naamswijziging toelicht.

7.1.2.

Actualisering website Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
De inhoud van de website van de Inspectie is in 2020 geactualiseerd. Van die
gelegenheid is gebruik gemaakt om thema’s waar de Inspectie toezicht op houdt
onder te brengen in ‘Onderwerpen’. De onderwerpen geven de bezoekers van de
website een herkenbare ingang voor de informatie die zij zoeken. Om het vinden
van informatie te vergemakkelijken is een groot aantal trefwoorden toegevoegd. De
rapporten ouder dan vijf jaar zijn toegevoegd aan het ‘archief van de website’.

7.1.3.

Samenwerking
De Inspectie maakt deel uit van het communicatie overleg van de gezamenlijke
rijksinspecties. In dit periodieke overleg vindt uitwisseling plaats over
gemeenschappelijke onderwerpen als maatschappelijke meerwaarde en
onafhankelijke rol van de Inspecties.
Ook binnen het ministerie van OCW is regelmatig overleg met andere communicatie
afdelingen van de diverse dienstonderdelen. Relevante onderwerpen als
toegankelijkheid, publieke verantwoording en praktische zaken komen aan bod.

7.1.4.

Nieuwsbrieven
De Inspectie biedt de mogelijkheid aan geïnteresseerden van het laatste nieuws van
de Inspectie en/of voor het ontvangen van een nieuwsbrief. Met een abonnement op
‘de Nieuwsbrief’ is men vaak als eerste op de hoogte van nieuws of een publicatie
van de Inspectie.

7.1.5.

Artikelen in tijdschriften
In 2019-2020 hebben verscheidene inspecteurs gepubliceerd over hun vakgebied.
In het blad OD-artikel (Overheidscommunicatie online, april 2019) verscheen een

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

27

artikel over de naamswijziging van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed.
Onder de titel ‘De veranderende wereld van de Inspectie’ werd toegelicht hoe het
toezichtsterrein en de onderwerpen veranderen en dat dit in de naam nu beter tot
uiting komt. In het’ essay Rekenen en Rekenschap’ wordt het onderwerp algoritmes
en de Archiefwet verkend. Dit essay is gepubliceerd in het Tijdschrift voor Toezicht.
De stichting ERM publiceerde het artikel ‘Vat krijgen op droogte’ over de te stellen
prioriteiten om de gevolgen van droogte bij groen erfgoed aan te pakken. Dit artikel
verscheen naar aanleiding van het ‘rapport Aanhoudend droog.’
7.1.6.

Website Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed in cijfers
2019

2020

bezoekersaantallen

49.586

47.926

Startpagina

13.742

12.381

Top 3 bezochte pagina’s

2019

1. Ik ben mijn diploma kwijt. Hoe vind ik mijn
eindexamenresultaten terug?

5.410

2. AVG en de Archiefwet

3.301

3. Magneetvissen is niet zonder meer toegestaan |
Nieuwsbericht

2.613

Top 3 bezochte pagina’s

2020

1. Ik ben mijn diploma kwijt. Hoe vind ik mijn
eindexamenresultaten terug?

6.054

2. AVG en de Archiefwet

3.933

3. Wat is volgens de Archiefwet de bewaartermijn voor
archiefbescheiden?

2.704

Figuur 16.0- tabel geeft bezoekersaantallen, totaal aantal bezoekers startpagina en top 3
bezochte pagina’s van de website van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed in de jaren
2019 en 2020.

Figuur 17.0: Piek met max. van 1290 bezoekers op 19 juli 2019 n.a.v. nieuwsartikel
‘Magneetvissen is niet zonder meer toegestaan.’

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

28

8.

Publicaties

8.1.1.

Publicaties van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed in cijfers
soort

2019

2020

totaal

Nieuwsberichten

24

15

39

Publicaties

4

2

6

Rapporten

7

8

15

Figuur 18.0- tabel bevat het overzicht van het soort en aantal publicaties op de website van de
Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed in 2019 en 2020.

8.1.2.

Overzicht rapporten en publicaties in 2019
Inspectierapport Anne Frank Huis
Dit is het Inspectierapport over het Anne Frank Huis. De Anne Frank Stichting
beheert de geschriften van Anne Frank| Rapport | 29-07-2019
Inspectierapport perscollectie van het Nederlands Instituut voor Beeld en
Geluid
Dit is het Inspectierapport over de perscollectie van het Nederlands Instituut voor
Beeld en Geluid. | Rapport | 29-07-2019
De Archiefwet BES verkenning van de zorg voor overheidsinformatie op de
BES Rapport | 12-06-2019
Risicovolle organisaties - een onderzoeksverslag
Risicovolle organisaties - een onderzoeksverslag Rapport | 09-05-2019
Rapport Schadeschap Schiphol : Over de opheffing van een
gemeenschappelijke regeling
Rapport Schadeschap Schiphol : Over de opheffing van een gemeenschappelijke
regeling Rapport | 26-04-2019
Rapport RIEC's |Rapport | 14-02-2019
Verder graven in depots
Rapport over de inventarisatieronde langs 27 gemeentelijke archeologische depots.
Rapport | 08-01-2019
Behandeling van aanvragen voor uitvoervergunningen voor
cultuurgoederen
In deze publicatie met beslisschema heeft de Inspectie Overheidsinformatie en
Erfgoed uitgewerkt hoe zij komt tot een beslissing | Publicatie | 23-09-2019
OD-artikel De veranderde wereld van de Inspectie Overheidsinformatie en
Erfgoed
OD-artikel (Overheidscommunicatie online, april 2019) over de naamswijziging van
de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed. | Publicatie | 10-04-2019
Werkprogramma 2019-2020
Het werkprogramma 2019-2020 heeft als thema ‘Overheidsinformatie en erfgoed
beschikbaar voor iedereen’. Publicatie | 31-01-2019
Monitor monumenten en archeologie 2017-2018 benchmark gemeenten|
Publicatie | 16-01-2019

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

29

8.1.3.

Overzicht rapporten en publicaties in 2020
Rapport De archivering van de MH17-informatie
Onderzoek naar de duurzame toegankelijkheid van de informatie gerelateerd aan
het neerhalen van vlucht MH17. Rapport | 07-12-2020
Wet Tegemoetkomingen Loondomein| Rapport | 12-11-2020
Rapport Aanhoudend droog, een inventariserend onderzoek naar de
gevolgen van droogte op groene rijksmonumenten.
Een inventariserend onderzoek naar de gevolgen van de aanhoudende
droogte op groene monumenten.| Rapport | 31-08-2020
Landelijke Voorzieningen WOZ en Adressen en Gebouwen |Rapport | 26-052020
Rapport Registers in de Kinderopvangketen
Rapport van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed over de archivering van
twee registers in de Kinderopvangketen. | Rapport | 23-03-2020
De juiste papieren 3 |Rapport | 13-03-2020
Rapport Veiligheidszorg rijkscollectie geborgd? |Rapport | 12-03-2020
Rapport de Loonaangifteketen
Rapport van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed naar de archivering van
keteninformatie in de Loonaangifteketen. | Rapport | 18-02-2020
Memorie van Toelichting bij implementatie van Richtlijn 2014/60/EU
Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten ter implementatie van
Richtlijn 2014/60/EU | Publicatie | 12-05-2020

Verslag over het toezicht 2019-2020 | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

30

Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed |
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Postbus 16478 | 2500 BL Den Haag

info@inspectie-oe.nl | https://www.inspectie-oe.nl
april 2021 | isbn 9789077354117
<erslag over het toezicht 2019-2020> | Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

31