Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 108

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Financiën voor het jaar 2022
(Derde incidentele suppletoire begroting inzake
aandelenemissie Air France-KLM)

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 31 mei 2022
Met interesse heeft het kabinet kennisgenomen van de vragen die door de
verschillende fracties zijn gesteld naar aanleiding van de brief van 24 mei
2022 over de aandelenemissie van Air France-KLM en de deelname van de
Nederlandse staat daarin (Kamerstuk 36 108, nr. 4), als ook van de
incidentele suppletoire begroting die hierbij hoort. Onderstaand worden
per thema de vragen van de leden van de verschillende fracties
beantwoord.
A. Overwegingen kabinet deelname en publiek belang
De leden van de fracties van VVD, CDA, SP en PvdD vragen om een
nadere toelichting op het publieke belang dat met de aandelenaankoop
gemoeid gaat en welk doel wordt nagestreefd. Daarbij vragen de leden
van de CDA-fractie om te bevestigen dat het voorkomen van het verwateren van het belang in Air France-KLM geen op doel zich mag zijn en
vragen of de regering nader toe kan lichten waarom de regering van
mening is dat het op peil houden van het aandelenbelang in de holding
bijdraagt aan het borgen van het publieke belang. De leden van de PvdD
fractie zijn van mening dat het hebben van invloed binnen een holding
niet «het publiek belang» is. De fractie stelt dat «zeggenschap over KLM»
niet hetzelfde is als «publiek belang» en vragen de Minister of die het hier
mee eens is.
Adequate verbondenheid van Nederland met belangrijke bestemmingen
in Europa en de rest van de wereld is een publiek belang. Zoals ook
aangegeven in het Coalitieakkoord 2021–2025, is door de aanwezigheid
van Schiphol, Nederland via de lucht uitstekend verbonden met de rest
van de wereld. Die sterke hubfunctie wil het kabinet behouden, waarbij er
tegelijkertijd aandacht moet zijn voor het verminderen van de negatieve
effecten van luchtvaart op mens, milieu en natuur. KLM, dat onderdeel is
van Air France-KLM levert met haar intercontinentale bestemmingennetwerk de grootste bijdrage aan de hubfunctie op Schiphol.

kst-36108-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

1

Het op peil houden van het Nederlandse belang in Air France-KLM is geen
doelstelling op zich, maar wel onderdeel van het beleid van de Nederlandse staat om het Nederlandse publieke belang te borgen binnen de
holding. Het kabinet is van mening dat de samenwerking met Air France
veel goeds heeft gebracht voor KLM en dat, in een consoliderende
luchtvaartmarkt, de toekomst van KLM binnen de holding Air France-KLM
ligt. De aandelenaankoop in 2019 diende te worden gezien als een
belangrijk sluitstuk van het borgen van dit publieke belang omdat invloed
en formele zeggenschap op het hoogste niveau werd geregeld. Naast de
aandelenaankoop was het beleid gericht op het borgen van het publiek
belang via andere wegen, zoals het versterken van de staatsgaranties. Het
versterken van de staatsgaranties is gerealiseerd in het steunpakket van
2020 met de verlenging van de opzegtermijn van 9 maanden naar 5 jaar.
Doordat de Nederlandse staat een belang heeft binnen de holding, is de
informatiepositie verbeterd en heeft Nederland, o.a. via een eigen zetel in
de holding, meer mogelijkheden om vragen te stellen en invloed uit te
oefenen op de toekomst en koers van het bedrijf op voor Nederland
belangrijke terreinen als duurzaamheid en de evenwichtige ontwikkeling
van het bestemmingennetwerk op Schiphol ten opzichte van Parijs.
Hierdoor is de Nederlandse staat onder meer eerder betrokken bij en
geïnformeerd over belangrijke besluiten van de onderneming en kan de
Nederlandse staat op die manier zijn eigen belangen tijdig naar voren
brengen in het geval van besluiten door Air France-KLM die gevolgen
zouden kunnen hebben voor de hubfunctie van Schiphol.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom een diepgaandere
analyse van het toekomstige businessmodel van Air France-KLM, waarin
onder andere, zoals de staatsagent heeft benadrukt, meer ruimte moet zijn
voor flexibiliteit om in te spelen op veranderende omstandigheden zoals
strengere duurzaamheidseisen, en dus niet op eindeloos meer groei moet
sturen, geen onderdeel is van de overweging om te participeren in de
aandelenemissie.
De overheid stelt door middel van wet- en regelgeving kaders waarbinnen
ondernemingen zelfstandig kunnen opereren. De vormgeving van het
bedrijfsmodel en de strategie is dan ook aan Air France-KLM zelf, waarbij
van Air France-KLM (en KLM) mag worden verwacht dat zij steeds haar
bedrijfsmodel toetst aan de actuele omstandigheden en (nieuwe)
economische, maatschappelijke en milieu en klimaatverwachtingen.
Daarbij vragen de leden van de PvdD-fractie wanneer het, volgens hen
zogenaamde, belang van de hub in Nederland niet meer opweegt tegen
de extra miljoenen die er telkens weer ingepompt moeten worden om die
hub in stand te houden, iets dat volgens hen structureel de grenzen van
klimaat, leefomgeving en veiligheid overschrijdt.
Zoals hierboven aangegeven, wil het kabinet de sterke hubfunctie van
Schiphol behouden. Deelname aan de aandelenemissie draagt hier
volgens het kabinet aan bij via het behoud van een goede informatiepositie en invloed op de toekomst en koers van het bedrijf. Tegelijkertijd
vindt het kabinet het ook belangrijk dat er aandacht is voor het verminderen van de negatieve effecten van luchtvaart op mens, milieu en natuur.
Het kabinet zet in dat kader in op een verduurzaming van de gehele
luchtvaartsector. De aanpak hiertoe is beschreven in de Tweede Kamerbrief van 27 maart 20191 en in de Luchtvaartnota. In het nieuwe Coalitieakkoord zijn dan ook initiatieven voor de gehele luchtvaartsector aangekondigd en herbevestigd zoals:
– bijmenging van duurzame luchtvaartbrandstoffen en,
1

Kamerstukken II, 2018–2019, 31 936 nr. 585.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

2

–

invoering van een CO2-plafond.

Verder zijn voor de luchtvaartsector de voorstellen van het Europese Fit
for 55-pakket relevant die thans in Brussel worden besproken, met name:
– een Europese bijmengverplichting voor duurzame luchtvaartbrandstoffen,
– aanscherping van het EU ETS voor de luchtvaart en,
– de introductie van een brandstofbelasting.
De leden van de fracties GroenLinks, PvdD CU, en SGP vragen de regering
of zij kan toelichten wat de concrete en meetbare effecten zijn geweest
van de aankoop van aandelen Air France-KLM in 2019 (dus bijv. niet de
staatsgaranties, die in het pakket van 2020 zaten). Daarbij vragen de leden
van de VVD-fractie en PVV-fractie specifiek naar de gevolgen voor de
informatiepositie, ook ten opzichte van een informatiepositie die
gerelateerd is aan een belang van 2%? De PVV-fractie stelt deze vraag ook
in relatie tot de strategische betrokkenheid en invloed van Nederland op
Air France-KLM. De leden van de CU-fractie vragen of er een kritieke grens
is. De leden van de SGP-fractie vragen naar wat de verwachting is van de
(extra) invloed die verkregen wordt door de voorgenomen aandelenaankoop.
Als één van de grootste aandeelhouders van Air France-KLM heeft de
Nederlandse staat op meerdere niveaus contact met de onderneming en
ontvangt het op die manier informatie over ontwikkelingen die binnen de
onderneming spelen en besluiten die genomen worden. Sinds de
aankoop van de aandelenemissie in 2019 heeft de Nederlandse staat ook
een eigen («afhankelijke») zetel. Er vindt ook wekelijks overleg en
informatie-uitwisseling plaats met de boardmember die deze zetel invult
namens de Nederlandse staat; het is op deze manier bijvoorbeeld
mogelijk boardvergaderingen voor te bespreken. Het is lastig om precies
aan te geven welk aandeelpercentage gepaard gaat met welke invloed,
maar het is de verwachting dat de informele invloed van de Nederlandse
staat substantieel afneemt als het belang afneemt tot circa 2%. De
Nederlandse staat wordt dan een kleine aandeelhouder en met een
dergelijk laag aandelenbelang kan ook het beeld ontstaan bij overige
partijen dat Nederland zich niet committeert aan de toekomst van de
onderneming. Dit zal er naar verwachting toe leiden dat de Nederlandse
staat een minder belangrijke gesprekspartner zal worden voor de
onderneming en de andere grote aandeelhouders. Ook verliest de
Nederlandse staat een aantal formele aandeelhoudersrechten als het
belang onder de 5% terecht komt De voorgenomen aandelenaankoop
brengt geen extra invloed met zich mee, maar zorgt ervoor dat de huidige
invloed wordt behouden.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering te reflecteren op de
volgens hen ongewenste ontwikkelingen zoals te hoge bonussen en wat
de inzet van het kabinet is om bij te dragen aan een verbeterde bedrijfscultuur. De leden van de SP-fractie en PvdD-fractie verwijzen ook naar de
hoge bonussen en vragen welke reden de Minister heeft om te geloven
dat een nieuwe aankoop van aandelen wel effectieve invloed oplevert en
hoe de Minister dit gaat doen.
Het kabinet heeft meerdere keren bij Air France-KLM aangegeven dat het
de bonus voor de CEO van Air France-KLM onbegrijpelijk en ongepast
vindt in de huidige context. De Nederlandse staat heeft om die reden ook
tegen de bonus van de CEO gestemd tijdens de aandeelhoudersvergadering van Air France- KLM. Het kabinet blijft de beloning van de CEO
agenderen in de gesprekken die met de onderneming gevoerd worden.
Uiteindelijk ligt het definitieve besluit over het toekennen van de bonus bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

3

de algemene vergadering van aandeelhouders en met een belang van
9,3% kan de Nederlandse staat eigenstandig geen besluiten doordrukken
of blokkeren.
De leden van de PvdD-fractie vragen wanneer de Minister voor het eerst
werd geïnformeerd over het voornemen van Air France-KLM om nieuwe
aandelen uit te geven en wanneer heeft zij voor het eerst de Kamer
daarover geïnformeerd.
Door middel van vertrouwelijke brieven en briefings heeft het kabinet uw
Kamer sinds eind 2020 periodiek geïnformeerd over de plannen die Air
France-KLM had om zijn balans te herstellen en in hoeverre een aandelenemissie onderdeel was van deze plannen. Het kabinet is doorlopend in
gesprek geweest met de onderneming hierover. Zoals ook aangegeven in
de Kamerbrief van 24 mei jl. heeft het kabinet de afgelopen tijd bij Air
France-KLM aangedrongen om in de timing rekening te houden met het
proces met uw Kamer en de Eerste Kamer, maar het is voor de onderneming niet haalbaar gebleken om het tijdschema van de emissie verder
aan te passen aan het Nederlandse parlementaire proces. Toen dit
duidelijk werd, en er naar mening van het kabinet voldoende zekerheid
was over de vormgeving van de aandelenemissie en dat de onderneming
op 24 mei jl. een aandelenemissie zou gaan aankondigen, heeft het
kabinet uw Kamer op 17 mei jl. door middel van een vertrouwelijke brief
geïnformeerd over de aanstaande emissie. Pas nadat de aandelenemissie
was aangekondigd door de onderneming, kon het kabinet deze informatie
in het openbaar met u delen omdat deze informatie tot die tijd koersgevoelig was.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het borgen van
hoogwaardige werkgelegenheid bijvoorbeeld niet gelukt tijdens de
coronacrisis, ondanks de positie van grootaandeelhouder. Deze leden zijn
benieuwd hoe de Minister denkt dat dit in de toekomst wel zou kunnen
lukken en vragen of de Minister kan toezeggen dat zij haar rol als
aandeelhouder in de toekomst actiever en effectiever zal gebruiken om op
te komen voor de tienduizenden werknemers van KLM? De leden van de
SP-fractie vragen van de Minister daarom om een toezegging en een plan
om haar invloed binnen de onderneming actiever en effectiever in te
zetten, ten bate van de Nederlandse samenleving en leefomgeving.
Het kabinet heeft sinds het begin van de COVID-19 pandemie via
generieke regelingen zoals de NOW en het uitstel van betalen van
belastingen (financiële) middelen ter beschikking gesteld aan ondernemingen met als doel om ontslagen te voorkomen en de werkgelegenheid
zoveel mogelijk te behouden. Ook KLM heeft hier gebruik van gemaakt.
Daarnaast heeft het kabinet een aanvullend steunpakket beschikbaar
gesteld aan KLM om een dreigend tekort aan liquide middelen te
voorkomen. Met het hele pakket van maatregelen heeft het kabinet
bijgedragen aan het behoud van de werkgelegenheid bij KLM en is de
onderneming nog steeds één van de grootste private werkgevers van het
land. Door het aandelenbelang via een aandeleninkoop op het huidige
niveau te handhaven, blijft de Nederlandse staat een serieuze gesprekspartner van Air France-KLM. Hiermee blijft Nederland vroegtijdig op de
hoogte van mogelijke toekomstige ontwikkelingen die invloed kunnen
hebben op belangrijke onderwerpen als de ontwikkeling van Schiphol en
de daarmee gepaard gaande werkgelegenheid bij KLM en op de luchthaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

4

De leden van de CDA-fractie vragen de regering of het klopt dat de
Nederlandse staat met een belang van 9,3% de op één na grootste
aandeelhouder blijft. Zij vragen of het klopt dat daarmee ook de Nederlandse zetel in de board behouden blijft.
Op basis van de huidige inzichten van het kabinet, blijft de Nederlandse
staat de op één na grootste aandeelhouder indien wordt deelgenomen
aan de aandelenemissie. Volledige zekerheid hierover kan pas gegeven
worden nadat de inschrijfperiode voor de aandelen afgelopen is en de
onderneming de aandelen heeft toebedeeld aan de inschrijvers. De
Nederlandse staat kan geen voorwaarden stellen aan de deelname, dus
ook niet als het gaat om de Nederlandse zetel. Het kabinet gaat er echter
vanuit dat de Nederlandse zetel behouden blijft en heeft geen enkel
signaal gekregen dat de Nederlandse zetel ter discussie zou staan bij
deelname aan de aandelenemissie gaat.
De leden van de fracties van GroenLinks, PvdD en CU vragen naar de
consistentie van beleid ten opzichte van eerdere momenten dat wel/niet
besloten werd aandelen te kopen. Is het de intentie om ditmaal te
participeren mede geïnformeerd door in het verleden gemaakte keuzes
om te participeren en impliceert dit dat Nederland in principe mee zal
doen in een aandelenemissie elke keer dat Air France-KLM deze organiseert. Daarbij vragen de leden van de PvdD-fractie of het gelijktrekken van
het belang met Franrijk nog een argument is en zo nee, waarom niet. De
leden van de CU-fractie vragen of er overwogen is meer aandelen te
kopen.
Het kabinet maakt een afweging om wel of niet mee te doen aan een
aandelenemissie op basis van de dan geldende situatie en omstandigheden. In 2021 is besloten om niet mee te doen aan de aandelenemissie
van Air France-KLM, omdat het vorige kabinet allereerst de kapitaalbehoefte voor KLM verder wilde onderzoeken. Naar de mening van het
kabinet had de wijziging in de aandeelhoudersverhoudingen toen geen
gevolgen voor de borging van de publieke belangen. De Nederlandse
staat bleef de één na grootste aandeelhouder en daarmee een belangrijke
stakeholder van de onderneming. Hierdoor, maar ook door de verlengde
opzegtermijn van de staatsgaranties (van 9 maanden naar 5 jaar) en het
getoonde commitment van de staat bij het steunpakket voor KLM bleef de
positie van Nederland binnen de onderneming geborgd. Daarnaast was
bij de overwegingen van het vorige kabinet van belang dat de aandelen
van de Nederlandse staat op 4 maart 2021 twee jaar geregistreerd
stonden en onder Frans recht de stemrechten van aandelen dan verdubbelen. Per saldo bleef hierdoor het stemrecht van de Nederlandse staat
zo’n 14%. De Franse staat heeft bij de aandelenemissie in 2021 een andere
afweging gemaakt en zijn aandelenbelang vergroot tot de huidige 28,6%.
Op grond van het tijdelijk steunkader COVID-19 van de Europese
Commissie zal de Franse staat haar belang binnen 6 jaar afbouwen naar
het oorspronkelijke aandelenbelang (14,3%).
Vergeleken met de situatie van 2021 zou niet deelnemen aan de huidige
aandelenemissie een veel grotere daling van het aandelenbelang tot
gevolg hebben die ook niet zou worden gecompenseerd door een
toename van het stemrecht. Het kabinet vindt een vergelijkbaar aandelenbelang als de Franse staat geen doel op zich en is van mening dat het
Nederlandse publieke belang voldoende geborgd wordt bij een belang
van 9,3%. Het heeft daarom niet overwogen om meer aandelen te kopen
teneinde boven dit percentage uit te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

5

De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het klopt dat de nieuw
aangeschafte en nu aan te schaffen aandelen pas over vele jaren
stemrecht opleveren en dat met deze emissie de machtspositie van de
Nederlandse staat binnen Air France-KLM op korte termijn niet sterker
wordt, ongeacht de vraag of Nederland participeert of niet?
Ook nieuwe aandelen hebben stemrecht. Onder Frans recht verdubbelt
echter het stemrecht twee jaar nadat de aandelen zijn geregistreerd. De
Nederlandse staat heeft na een deelname aan de emissie aandelen met
enkel en dubbel stemrecht. Naar verwachting komt het Nederlandse
stemrecht na de aandelenemissie uit op 10,7%.
De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat in het wetsvoorstel waarin de
aandelenaankoop in 2019 geregeld is, werd gemeld dat mogelijk een deel
van de kosten terugverdiend zou kunnen worden door extra dividenduitkeringen. Kan de regering een reflectie geven op de terugverdienmogelijkheden van de voorgenomen deelname aan de aandelenemissie?
Het terugverdienen van de voorgenomen deelname is niet een reden
waarom het kabinet meedoet aan deze aandelenemissie. Mogelijk keert
Air France-KLM in de toekomst weer dividend uit als de vermogenspositie
van de onderneming voldoende hersteld is. Het kabinet kan geen
inschatting geven wanneer dit het geval is en of de huidige deelname
terugverdiend kan worden.
De leden van de PvdD-fractie vragen om de gespreksverslagen van de
gesprekken over de herkapitalisatie die gevoerd zijn met de Europese
Commissie, Air France-KLM, KLM en de Franse Staat
Het kabinet kan gespreksverslagen niet openbaar maken, onder meer
vanwege de financiële belangen van de staat en de vertrouwelijkheid die
ten grondslag ligt aan het voeren van dergelijke gesprekken tussen de
Ministers of betrokken ambtenaren met derden. Ook staat hier mogelijk
bedrijfsvertrouwelijke of koersgevoelige informatie in.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering middels een
kosten-batenanalyse volgens het brede welvaartsprincipe, de meerwaarde
van deze investering toe kan lichten.
In de beantwoording op uw vragen in deze brief en in de reeds verstuurde
brieven is getracht inzicht te geven in de belangrijkste overwegingen om
als Nederlandse staat deel te nemen aan de aandelenemissie. Het
uitvoeren van een kosten-baten analyse volgens het brede welvaartsprincipe vergt de nodige voorbereidingen en is op deze korte termijn niet
mogelijk.
B. Vormgeving aandelenemissie en aanwending opbrengst
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre er andere voordelige
effecten denkbaar zijn voor de onderneming. Of er bijvoorbeeld
klemmende voorwaarden vanuit de Europese Commissie vervallen,
waardoor de onderneming meer bewegingsvrijheid krijgt voor groei. En
wat de financiële en andere consequenties zijn wanneer de holding deze
lening niet versneld zou aflossen? Daarnaast vragen de leden van de
PVV-fractie of door het aflossen van de Franse staatssteun dit kan
betekenen dat de Nederlandse staat het (mede) mogelijk maakt dat Ben
Smith zijn bonus kan incasseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

6

Naast de wens van de onderneming om de opbrengsten van deze emissie
te gebruiken voor het versterken van het eigen vermogen zal in ieder
geval 75% van de opbrengsten worden gebruikt om kapitaalsteun van de
Franse staat terug te betalen. Dit is gunstig voor de onderneming, omdat
deze schuld relatief hoge rentelasten met zich meebrengt voor de
onderneming.
Daarnaast kan de aflossing van de Franse staatssteun betekenen dat ook
voorwaarden die in 2021 door de Europese Commissie zijn gesteld komen
te vervallen, indien met door de terugbetaling gerealiseerd wordt dat
minstens 75% van de herkapitalisatiesteun is terugbetaald., Dit betreft
onder andere de voorwaarden een verbod geldt op het verwerven van een
belang van meer dan 10% in concurrenten of andere exploitanten actief in
dezelfde bedrijfstak, een verbod op het verhogen van de bezoldiging van
het management, en op bonussen of andere variabele of vergelijkbare
bonuselementen aan het management van de belangrijkste ondernemingen binnen de groep. Dit verbod geldt ook voor de bonus van de CEO
van Air France-KLM. Als de Franse steun voor 100% is terugbetaald
vervallen het verbod op dividenduitkeringen, verbod op niet-verplichte
couponbetalingen, en het verbod op inkoop van aandelen, met uitzondering van de eventuele inkoop van de aandelen van de Franse staat.
Het is niet mogelijk precies aan te geven welke euro waarvoor gebruikt
wordt. De inbreng van de Nederlandse staat kan gebruikt worden voor de
aflossing van de Franse staatssteun, maar het kan ook zijn dat dit valt in
het overige deel van 25% dat wordt aangewend om het vermogen van Air
France-KLM te versterken.
De leden van de VVD-fractie vragen welke maatregelen Air France heeft
getroffen om weer winstgevend te worden en hoe zeker het is dat
voorkomen kan worden dat er in de toekomst weer een aandelenemissie
een kapitaaltekort moet dekken en of een toekomstige aandelenemissie
mogelijk wordt geacht. De leden van de VVD-fractie stellen de vraag of bij
een toekomstige aandelenemissie de situatie kan ontstaan dat het belang
van de Nederlandse staat verwatert en hoe groot de Minister dit risico
acht.
Air France-KLM heeft sinds het uitbreken van de Covid-19 crisis vele
maatregelen doorgevoerd om de winstgevendheid van de onderneming
te herstellen en te verbeteren en om de balans te weer te versterken. Zo
zijn er kostenbesparingen doorgevoerd, capaciteitsaanpassingen gedaan,
veranderingen in arbeidsvoorwaarden doorgevoerd en zijn er nieuwe
samenwerkingsverbanden aangegaan met het doel om de winstgevendheid te verbeteren. Air-France-KLM heeft het verliesgevende Franse
binnenlandse routenet sterk beperkt. Daarnaast zijn er beslissingen
genomen om de verouderde vloot te gaan vervangen, waardoor er
zuiniger gevlogen kan worden. Een deel van deze maatregelen worden
nog gerealiseerd, zoals bijvoorbeeld de samenwerking met CMA CGM. In
de afgelopen kwartalen is het effect van een aantal van deze maatregelen
in combinatie met het aantrekken van de vliegbewegingen te zien in de
ontwikkeling van het financiële resultaat.
Op dit moment heeft Air France-KLM geen intentie uitgesproken om
nieuwe aandelenemissie(s) te doen, maar dit kan niet volledig worden
uitgesloten. Tijdens de algemene vergadering van aandeelhouders in 2021
heeft de onderneming een groot aantal besluiten voorgelegd aan de
aandeelhouders en tijdens de algemene vergadering van aandeelhouders
in 2022 is één besluit voorgelegd die onder andere zien op het ophalen
van kapitaal. Op basis van deze besluiten geven de aandeelhouders de
bevoegdheid/machtiging aan het bestuur van de onderneming om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

7

kapitaal op te halen middels het uitgeven van vermogensinstrumenten,
zoals aandelen. Op basis van de besluiten is er nog wel wat ruimte om
aandelen of andere instrumenten uit te geven, maar deze ruimte is op dit
moment onvoldoende om nog een keer een aandelenemissie uit te voeren
van deze omvang. Als de Nederlandse staat bij een toekomstige emissie
niet mee zou doen, zou dit tot gevolg hebben dat het belang van de
Nederlandse staat verwatert. In welke mate die verwatering zou plaatsvinden, is op dit moment niet te voorspellen, omdat dit van veel verschillende factoren afhankelijk is. Als Air France-KLM van plan zou zijn om nog
een aandelenuitgifte te doen en de onderneming hier nog niet publiekelijk
over heeft gecommuniceerd, zullen wij uw Kamer hierover vertrouwelijk
informeren, omdat dergelijke informatie koersgevoelig is.
De leden van de fracties D66, PVV, PvdA en SGP vragen wat andere
(grote) aandeelhouders en financiers hebben besloten ten aanzien van
participatie in deze aandelenemissie en specifiek voor welk bedrag de
Franse staat gaat participeren. De leden van de PVV-fractie vragen welke
nieuwe geïnteresseerde kopers er zijn en welk belang zij krijgen en
specifiek of het klopt dat CMA CGM een belang van 9% wil verwerven in
Air France-KLM, hoe dit is verworven en tegen welk bedrag. De leden van
de SGP-fractie vragen of de regering signalen heeft ontvangen dat
aandeelhouders niet mee zullen aan de emissie. Daarnaast vragen de
leden van de PVV-fractie of het mogelijk is en wat kosten zijn om een even
groot belang als de Franse staat te verwerven en of het kabinet dit
wenselijk vindt.
Air France-KLM is een beursgenoteerd bedrijf met zeer veel aandeelhouders. Bij een aankondiging van een aandelenemissie wil een beursgenoteerde onderneming over het algemeen bekendmaken wat de intentie
is van de grootste aandeelhouders, Air France-KLM noemt die aandeelhouders ook wel de reference shareholders. Een groot deel van de
aandeelhouders wordt pas geïnformeerd over de aandelenemissie bij de
aankondiging hiervan door de onderneming, waardoor intenties niet
bekend zijn. Zie graag hieronder een overzicht van de belangrijke
aandeelhouders met daarbij hun huidige belang, de intentie van deze
aandeelhouder voor de emissie en het effect daarvan op het belang na de
emissie.
Aandeelhouder

Huidige belang

Intentie voor emissie

Belang na
emissie (conform
intentie) en
inschatting
Financiën

Franse staat

28,6% (en
28,1%
stemrechten)

28,6%

Nederlandse
staat

9,3% (en 13,8%
van de
stemrechten)

China Eastern

9,6% (en 11,4%
van de
stemrechten)
5,8% (en 8,6%
van de
stemrechten)
2,4% (en 3,6%
van de
stemrechten)

Deelnemen om verwatering tegen
te gaan. Deelname door middel
van het verrekenen van een
eerdere obligatie die in april 2021
is verstrekt (deelname voor circa
EUR 645 miljoen)
Deelnemen om verwatering tegen
te gaan als de benodigde
goedkeuring van het parlement
tijdig kan worden verkregen.
Cash neutraal deelnemen1

Cash neutraal deelnemen1

ca. 2% – 1%

Cash neutraal deelnemen1

ca. 0,75% -0,25%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

8

Delta Air Lines

FCPEs (werknemers)

9,3%

ca. 3%-2%

Aandeelhouder

Huidige belang

Intentie voor emissie

Belang na
emissie (conform
intentie) en
inschatting
Financiën

The SPAAK
(Stichting Piloten
Aandelen Air
France-KLM)

1,7% (en 2,5%
van de
stemrechten)

Cash neutraal deelnemen1

ca. 0,5%-0,25%

1
cash neutraal deelnemen houdt kort gezegd in dat een deel van de rights verkocht wordt om zo
met de opbrengsten van die verkoop weer voor een stuk te kunnen deelnemen aan de emissie.

Naast de bestaande aandeelhouders, heeft Air France-KLM op 18 mei
2022 een samenwerking met een nieuwe partij, CMA CGM, aangekondigd.2 Onderdeel van deze samenwerking is dat CMA CGM ook
aandeelhouder wordt in Air France-KLM en deelneemt aan deze emissie.
De afspraak is gemaakt dat deze partij niet meer dan 9% van de aandelen
zal verkrijgen (en niet meer dan EUR 400 miljoen uitgeeft aan de emissie
inclusief het kopen van de rights). China Eastern en Delta Air Lines
hebben toegezegd een deel van hun rights aan CMA CGM te verkopen,
welke rechten CMA CGM zal gebruiken om het aandelenbelang op te voor
het verkrijgen van aandelen in deze emissie. Daarnaast zijn er met CMA
CGM afspraken gemaakt over veranderingen in het aandeel voor de
komende jaren. Dit ziet er onder andere op dat CMA CGM de komende 10
jaar geen aandelen Air France-KLM mag kopen als hiermee het belang
boven de 9% komt. Na 5 jaar mag de board van Air France-KLM besluiten
om dit aan te passen.
De transactie wordt begeleid door een syndicaat van banken Zij hebben
een zogenaamde underwrite gegeven op de transactie. Hiermee garanderen deze banken de opbrengst voor de uitgevende partij en zullen zij in
het geval op bepaalde niet wordt ingeschreven na de inschrijvingsperiode
deze rights en vervolgens de aandelen op hun boek nemen. Hiermee is de
opbrengst van de rights issue gegarandeerd voor Air France-KLM.3
De Franse staat heeft dit moment een belang van 28,6%. Om tot 28,6% te
komen zal de Nederlandse staat 675.173.335 nieuwe aandelen in deze
emissie moeten aanschaffen. De Nederlandse staat heeft echter in deze
rights issue het recht gekregen om 180.000.000 van de nieuw uit te geven
aandelen te kopen. Als de Nederlandse Staat in deze transactie meer
aandelen aan zou willen schaffen, dan zullen zij in de markt de rights
moeten kopen om deze aandelen te kunnen aanschaffen. Uitgaande van
de slotkoers van 25 mei 2022 zal dit naar verwachting ongeveer EUR 1,75
per aandeel kosten. Of de Nederlandse staat ook de mogelijkheid zou
hebben in de markt om deze rights te kopen, is onzeker. Daarnaast is de
prijs van de rights ook afhankelijk van de markt en daarmee niet exact van
tevoren vast te stellen.
De leden van de fracties D66, PVV, PvdA, PvdD en SP hebben vragen
gesteld over de inzet van het opgehaalde kapitaal van de aandelenemissie
en of het klopt dat 75% hiervan zal worden aangewend voor het aflossen
2

Zie graag bijgevoegde link met persverklaring voor verdere informatie over de samenwerking
met CMA CGM: www.airfranceklm.com/en/air-france-klm-and-CMA-CGM-join-forces-and-signa-major-long-term strategic-partnership-in global-air-cargo.
3
Zie voor verdere informatie: www.airfranceklm.com/en/press-area. Voor de volledigheid,
vanwege wet- en regelgeving staat het persbericht achter een «wall» vandaar dat we niet de
link naar het persbericht hebben opgenomen, maar naar de algemene pagina van Air
France-KLM waar het persbericht te vinden is. Titel van het persbericht is: «Air France-KLM
launches a rights issue to be subscribed in cash and/or by offsetting claims»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

9

van de lening van de Franse staat. Daarnaast hebben verschillende leden
van deze fracties vragen gesteld over het inzetten van het Nederlandse
deel en of het mogelijk is dit te gebruiken voor het aflossen van de eerder
verstrekte staatssteun aan KLM. Tot slot hebben bij de leden van de SGP
fractie gevraagd of het Kabinet inzicht kan geven in hoeverre de
opbrengst van de aandelenemissie ten goede komt aan Air France en
KLM?
Het klopt dat met deze aandelenemissie de balans van Air France-KLM
versterkt wordt en dat 75% van de eerder verstrekte staatssteun van de
Franse staat hiermee zal worden afgelost. Deze eerdere steun ziet op een
hybride obligatie van EUR 3 mld. die de Franse staat aan Air France-KLM
heeft verstrekt in april 2021 die telt als eigen vermogen.
Met deze emissie heeft de onderneming het doel om ruim EUR 2,2 miljard
op te halen, de Nederlandse inzet van 220 miljoen is daar onderdeel van.
Het is niet te zeggen welk deel van de Nederlandse inzet waarnaartoe gaat
en dus is het niet mogelijk om aan te geven of (een deel) hiervan naar de
Franse staat vloeit. Er kan dus ook beredeneerd worden dat de inbreng
van de Nederlandse staat in het overige 25% deel valt dat niet wordt
gebruikt voor terugbetaling van de eerder verleende steun door de Franse
staat maar juist wordt voor ingezet voor de versterking van het eigen
vermogen van de onderneming.
Zoals aangegeven in de brief van 24 mei jl. heeft Air France-KLM, en dus
niet KLM, het verzoek neergelegd of de Nederlandse staat deelneemt aan
de aandelenuitgifte. Een belangrijk verschil vergeleken met de eerder
verleende liquiditeitssteun en eventuele kapitaalsteun is dat deelname aan
de aandelenemissie als doel heeft om de huidige positie van de staat in de
holding Air France-KLM te behouden en daarmee de Nederlandse
publieke belangen te borgen. De Nederlandse staat doet mee als
«normale» investeerder. Het doel is dus niet is om Air France-KLM of KLM
steun te verlenen en er is dus geen sprake van voorwaarden die aan de
deelname gesteld worden. En net als bij andere investeerders het geval is,
kunnen geen voorwaarden gesteld worden ten aanzien van het gebruik
door Air France-KLM van de opbrengst van de Nederlandse deelname.
Op holding niveau kan besloten worden om een deel door te storten naar
Air France of KLM, het is in dat geval echter niet zeker te zeggen of die
middelen dan ook uit deze specifieke emissie voortvloeien. In alle gevallen
zullen zowel Air France als KLM profiteren van deze emissie, omdat met
deze emissie de holding beter gekapitaliseerd zal zijn en dat uiteindelijk
ook positieve effecten heeft voor de dochterondernemingen, onder meer
vanwege de consolidatie. Een betere kapitaalpositie kan bijvoorbeeld
leiden tot het makkelijker aantrekken van investeerders en financiering.
De leden van de fractie van de PVV en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen hoeveel de Nederlandse staat per aandeel betaalt, hoeveel de
totale opbrengst van deze aandelenemissie naar verwachting bedraagt en
hoeveel aandelen er worden uitgegeven. Daarnaast vragen de leden van
de PVV-fractie hoeveel de huidige koers bedraagt en hoe zeker het is dat
het belang van de Nederlandse staat op 9,3% kan blijven en bij niet
deelname naar 2% zakt. De leden van de GroenLinks-fractie, de
PVV-fractie, de PvdA-fractie en de leden van de SGP-fractie vragen hoe de
huidige koersdaling en eventuele ontwikkelingen in de toekomst zich
verhouden tot de prijs waartegen de Nederlandse staat kan participeren
en of de huidige koers effect kan hebben op het slagen van de emissie. De
leden van de CU-fractie vragen om een toelichting hoe de prijs van EUR
1,17 is vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

10

Air France-KLM heeft op de aandeelhoudersvergadering in 2021 een
aantal besluiten aan de aandeelhouders voorgelegd, waarmee de
aandeelhouders de bevoegdheid aan het bestuur van de onderneming
geven om kapitaal op te halen middels het uitgeven van vermogensinstrumenten, zoals aandelen. Op basis van één van deze besluiten, heeft het
bestuur van Air France-KLM afgelopen 24 mei kunnen besluiten om over
te gaan tot deze aandelenemissie. Belangrijke voorwaarde bij dit besluit is
dat de preferente rechten van de bestaande aandeelhouders worden
gerespecteerd (en dat bestaande aandeelhouders dus verwatering kunnen
voorkomen). Deze aandelenemissie zal plaatsvinden in de vorm van een
«rights issue». Hierin geeft het bedrijf het «recht» aan bestaande
aandeelhouders om per aandeel een bepaald aantal nieuw uit te geven
aandelen te kopen tegen een van tevoren vastgestelde prijs. Hierin wordt
gebruikelijk een korting verstrekt om aandeelhouders te bewegen om deel
te nemen in deze aandelenemissie en ter compensatie voor de verwatering. Een aandeelhouder kan er in zo’n rights issue ook voor kiezen om
het verkregen recht voor deelname in een vooraf bepaalde periode (aantal
dagen na lancering transactie) te verkopen aan derden, aangezien dit
recht door de verstrekt korting een bepaalde waarde vertegenwoordigt.
De belangrijkste voorwaarden voor de emissie zijn als volgt:
– Aantal nieuw uit te geven aandelen: 1.972.902,102
– Inschrijfprijs: EUR 1,17 per aandeel (nominale waarde van EUR 1 met
een premie van EUR 0,17)
– Theoretische ex-rights prijs (TERP): EUR 1,951
– Inschrijf pariteit: 3 nieuwe aandelen voor 1 bestaand aandeel
– Korting ten opzichte van «theoretische ex rights prijs» van 40%
– Op te halen bedrag met de emissie: EUR 2.255.645.459,34
Het aandeel van Air France-KLM sloot op 20 mei 2022 op EUR 4,296. Voor
een dergelijke emissie wordt vervolgens een theoretical ex-rights price
(TERP) bepaald. Dit is de theoretische aandelenprijs die tot stand komt
direct na de rights issue waarin de marktkapitalisatie van de onderneming
voor rights issue plus de opbrengsten van de emissie worden gedeeld
door de totale hoeveelheid uitstaande aandelen direct na de rights issue.
Bij deze emissie is deze TERP EUR 1,951. Op deze theoretische prijs wordt
vervolgens een korting gegeven en daarmee komt de onderneming op de
inschrijfprijs. De korting voor deze transactie is bepaald op 40% en
daarmee komt de onderneming op de inschrijfprijs van EUR 1,17 per
aandeel. Deze korting van 40% wordt gegeven om bestaande aandeelhouders een incentive te geven om mee te doen en te compenseren voor
de verwatering die ontstaat door de emissie. De Nederlandse staat heeft
nu de mogelijkheid om tegen deze korting mee te doen aan deze
aandelenemissie met de verwachting dat met deze kapitaalversterking de
onderneming in een betere positie komt dat weer ten goede komt in de
waarde van het aandeel. De kans dat er een toekomstige upside aan het
aandelenbelang in Air France-KLM zit is uiteraard nooit het primaire doel
van het kabinet en het kabinet speculeert niet, maar vanuit bedrijfseconomisch perspectief is deelname dus ook goed te onderbouwen. Daarnaast
worden aan het begin van de rights issue de rights afzonderlijk genoteerd.
Deze rights kunnen tot en met 7 juni worden verhandelend. De prijs van
het recht fluctueert ook gedurende die periode. Dus in deze periode zijn
zowel het aandeel als de right afzonderlijk verhandelbaar met ieder een
eigen waarde
Daarnaast is het kabinet ook van mening dat het beter is om verdere
verwatering tegen te gaan en het huidige aandelenbelang op peil te
houden. Dit, omdat het zijn van één van de grotere aandeelhouders
volgens het kabinet bijdraagt aan het borgen van het Nederlandse
publieke belang. Een belang van 9,3% geeft geen overwegende zeggen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

11

schap, maar het is wel een dusdanig belang dat de onderneming rekening
dient te houden met de Nederlandse staat en dat de onderneming ook
informatie moet delen met de Nederlandse staat om inzicht te krijgen in
hoe de Nederlandse staat tegenover bepaalde (grotere) besluiten staat.
Steun van de grotere aandeelhouders is namelijk van belang bij dergelijke
besluiten om ook naar de andere (kleinere) aandeelhouders uit te kunnen
stralen dat de koers van de onderneming goed is en gevolgd wordt door
belangrijke aandeelhouders en stakeholders. Door de positie van één van
de grotere aandeelhouders te behouden, heeft de Nederlandse staat dus
beter zicht op de ontwikkelingen dan als het belang van de Nederlandse
staat zou wegzakken naar ongeveer 2%, omdat de onderneming in dat
geval minder snel geneigd zal zijn om de Nederlandse staat te informeren
en te consulteren, omdat de positie van de Nederlandse staat en de
uitstraling daarvan minder effect heeft op de andere aandeelhouders en
stakeholders (zoals bijvoorbeeld financiers) van de onderneming.
In deze aandelenemissie worden 1.972.902.102 nieuwe aandelen uitgeven.
Op dit moment staan er 642.634.034 aandelen uit, waarvan de Nederlandse staat op dit moment 9,34% bezit. Als de Nederlandse staat geen
van de nieuw uit te geven aandelen koopt, dan zal zij verwateren naar
2,3%. Aangezien de voorwaarden van de rights issue zijn vastgesteld,
betekent dit dat de verwatering bij niet deelname uitgerekend kan worden
aan de hand van de vastgestelde voorwaarden.
Na bekendmaking van de voorwaarden van de aandelenemissie, reageert
de markt op het feit dat is aangekondigd dat veel nieuwe aandelen op de
markt gaan komen en het aandeel dus gaat verwateren. Dit is een logisch
gevolg van een dergelijke transactie. Vervolgens wordt er gehandeld op
de beurs en gaan bepaalde partijen ook speculeren, als gevolg hiervan
kan de koers ook verder gaan bewegen.
De slotkoers van 25 mei 2022 was EUR 1,75 per aandeel. Op dit moment
lijkt de koers te stabiliseren. Een aandeelhouder hoeft geen gebruik te
maken van het recht om mee te doen en kan er dus ook voor kiezen om
het recht niet uit te oefenen als de aandelenprijs verder wegzakt in het
theoretische geval dat de koers van het aandeel onder de EUR 1,17 ligt.
De leden van de PVV-fractie vragen hoeveel van de opbrengst Air
France-KLM wil gebruiken voor het versterken van het eigen vermogen.
De onderneming heeft kenbaar gemaakt in ieder geval 75% van de
opbrengsten van deze aandelenemissie te gebruiken om kapitaalsteun
van de Franse staat terug te betalen. Daarnaast worden de opbrengsten
gebruikt voor het versterken van het eigen vermogen, dit zal op basis van
25% circa EUR 560 miljoen zijn.
De leden van de CDA-fractie en de leden van de SGP-fractie vragen naar
het geraamde bedrag van EUR 220 miljoen en of de kosten van deelname
nog kan veranderen op het daadwerkelijke moment van uitgifte.
Als de Nederlandse staat tijdig de mogelijkheid uitoefent om de rights te
gebruiken, kan de Nederlandse staat tegen de gestelde voorwaarden
deelnemen. Indien gekeken wordt naar de totale opbrengsten van de
emissie (EUR 2,256 miljoen) en daar vervolgens het belang van de
Nederlandse staat wordt gepakt (9,34%) komt dit uit op circa EUR 210.71
miljoen. Afgerond betekent dit dat de Nederlandse staat voor EUR 211
miljoen het belang op 9,3% kan houden. Als er echter grote veranderingen
zijn, zullen de voorwaarden van de rights issue aangepast moeten
worden. Dit zou betekenen dat er een nieuw proces moet worden
ingericht. Het is op dit moment niet de verwachting dat dit gebeurt. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

12

raming is een marge opgenomen en daarom is EUR 220 miljoen
opgenomen. Het is niet de verwachting dat deelname van de Nederlandse
staat buiten deze marge zal vallen. De voorwaarden voor de rights issue
staan vast en daarom is het de verwachting dat een pro rata deelname
van de Nederlandse staat EUR 211 miljoen zal bedragen.
De leden van de PvdA-fractie willen daarnaast weten of er over de inzet
van het Nederlandse deel van het opgehaalde contact is geweest met de
Franse Minister van financiën en hoe dit zich verhoudt tot de eerdere
instelling van de voormalige Minister van financiën dat alle Nederlandse
staatssteun niet ten goede mocht komen aan Air France of de holding?
Het klopt dat de vorige Minister van Financiën heeft aangegeven dat
Nederlandse staatssteun niet ten goede mag komen aan Air France of de
holding Air France-KLM. Er is ook bij eerder steunverlening door het
kabinet duidelijk afgesproken dat indien daar sprake van is er geen
Nederlands geld doorgestort wordt naar Air France of de holding.
Echter, de Nederlandse staat participeert in deze aankomende aandelenemissie als bestaande aandeelhouder en «normale» investeerder. Deze
deelname wordt daarmee niet gekwalificeerd als staatssteun maar als
marktoperatie. Daarmee is het niet mogelijk om afspraken te maken of en
welk deel van de inzet wordt gebruikt door de onderneming. De onderneming kan hier zelf wel toe besluiten.
De leden van de fractie van de PvdD vragen hoe de Nederlandse staat
aankijkt tegen het voorstel om over te gaan tot een aandelenuitgifte
waarmee het aandeel van de Nederlandse staat zou kunnen verwateren
en of de Nederlandse staat heeft getracht de emissie tegen te houden en
of er andere aandeelhouders zich hebben verzet.
Het kabinet heeft bij Air France-KLM aangegeven dat de reden om tot een
aandelenemissie over te gaan goed te volgen is gezien het kapitaaltekort
dat Air France-KLM heeft. In het proces tot het besluit om daadwerkelijk
over te gaan tot het lanceren van de emissie is een onderwerp van
gesprek geweest hoe het Nederlandse parlementaire proces goed
ingepast kon worden omdat het voorgestelde proces van Air France-KLM
zeer weinig ruimte liet voor het proces bij het Nederlandse parlement. Het
kabinet is hier dus ook kritisch over geweest richting de onderneming.
Daarnaast zijn gesprekken gevoerd over het doel en de effecten van de
emissie. Het kabinet vindt het belangrijk dat de onderneming op de best
mogelijke manier het tekort oplost en stelt, zoals elke grote aandeelhouder zou doen, hier dan ook vragen over en gaat het gesprek met de
onderneming aan. Het is uiteindelijk aan Air France-KLM om de besluiten
te nemen en het tekort op te lossen waarbij ze de input van alle grote
stakeholders mee dienen te nemen.
De fractie van de PvdD vraagt of het kabinet de mening deelt dat met deze
transactie eigenlijk 220 miljoen van de Nederlandse belastingbetaler naar
de Franse staat gaat en of het kabinet deelt dat dit alleen maar gebeurt
omdat de Franse staat stevigere rentepercentages vroeg op zijn leningen.
Tot slot vraagt de fractie of Nederland dan niet ook hogere rentepercentages had moeten vragen?
Een aanzienlijk deel van de opbrengsten van de aandelenemissie (in ieder
geval 75%) zal gebruikt worden om kapitaalsteun van de Franse staat
terug te betalen, wat gunstig is voor de onderneming omdat deze schuld
relatief hoge rentelasten met zich meebrengt. De overige opbrengsten
zullen worden aangewend om het eigen vermogen van de onderneming
versterken. Naast het feit dat het niet mogelijk is voor de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

13

staat om afspraken te maken over de inzet van het Nederlandse deel is het
onmogelijk precies aan te geven welke euro waarvoor gebruikt wordt. De
inbreng van de Nederlandse staat kan gebruikt worden voor de aflossing
van de Franse staatssteun, maar het kan ook zijn dat dit valt in het overige
deel van 25% dat wordt aangewend om het vermogen van Air
France-KLM te versterken.
De Nederlandse Staat heeft in 2020 aan KLM een directe lening verstrekt
en daarnaast een garantie voor 90% verstrekt op een bankfaciliteit. De
rentelasten die KLM op deze instrumenten betaalt zijn vergelijkbaar met
de rentelasten die Air France-KLM betaalt. Het Kabinet vindt daarmee niet
dat er hogere rentepercentages hadden moeten worden gevraagd.
Een belangrijk verschil is dat deze aandelenemissie wordt uitgevoerd door
Air France-KLM en niet door KLM. De Nederlandse staat is aandeelhouder
van Air France-KLM en heeft daarom het recht om in deze aandelenemissie deel te nemen.
C. Stellen van voorwaarden
Het kabinet geeft aan dat indien de Nederlandse staat meedoet aan deze
aandelenemissie, het niet mogelijk is om voorwaarden te stellen ten
aanzien van het gebruik door Air France-KLM van de opbrengst van de
Nederlandse deelname. De leden van de VVD-fractie vragen aan het
kabinet of dit ook geldt ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden van
topman Ben Smith, met name de aandelenbonus?
Ja, het doel is niet is om Air France-KLM of KLM steun te verlenen en er is
dus geen sprake van voorwaarden die aan de deelname gesteld worden,
net als bij andere investeerders het geval is die deelnemen aan deze
emissie. Wel zal het kabinet blijven aangeven dat het toekennen van een
bonus in een tijd dat de onderneming de steun van staten nog niet heeft
afgelost, ongepast is.
De leden van de PVV-fractie willen weten of het klopt dat aan de koop van
de aandelen geen voorwaarden worden gesteld, zoals een aflossing op de
Nederlandse staatssteun.
Het klopt dat er geen voorwaarden kunnen worden gesteld bij deelname
aan de aandelenemissie van Air France-KLM, omdat de Nederlandse staat
aan deze emissie mee doet als bestaande aandeelhouder en «normale»
investeerder. Daardoor is er ook geen sprake van het verlenen van
staatssteun en dus ook niet van voorwaarden van de Europese
Commissie, waaronder slotremedies.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat het bedrag dat door
Air France-KLM niet wordt gebruikt om de Franse kapitaalsteun terug te
betalen niet gebruikt wordt om een deel van de ca. 720 miljoen euro aan
openstaande leningen aan Nederland terug te betalen en wat hier de
achterliggende overwegingen van zijn.
Air France-KLM heeft bekend gemaakt bij de aankondiging van de
aandelenemissie dat in ieder geval 75% van de opbrengst zal worden
gebruikt om de Franse kapitaalsteun af te lossen. Het overige deel zal
worden gebruikt om het eigen vermogen te versterken. Het is aan Air
France-KLM om te besluiten wat men met de opbrengst van de aandelenemissie doet. Het kabinet heeft geen voorwaarden kunnen stellen aan
een eventuele deelname aan de emissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

14

De leden van de PvdA-fractie vragen of het kabinet het zinvol acht op
basis van naleving van de gemaakte afspraken en de huidige relatie met
het bedrijf om langer bij het bedrijf betrokken te zijn?
Zoals aangegeven in de brief van 24 mei heeft Air France-KLM het verzoek
neergelegd of de Nederlandse staat wil deelnemen aan de aandelenuitgifte. Een belangrijk verschil met de eerder verleende liquiditeitssteun aan
KLM is dat deelname aan de aandelenemissie van Air France-KLM als doel
heeft om de huidige positie van de staat in de holding Air France-KLM te
behouden en daarmee de Nederlandse publieke belangen te borgen. Het
kabinet acht het, gegeven de intentie om mee te doen met de aandelenemissie, zoals aan uw Kamer voorgelegd, zinvol om langer bij Air
France-KLM betrokken te zijn om de Nederlandse publieke belangen te
borgen.
De overweging tot deelname aan een aandelenemissie van Air
France-KLM staat los van de al dan niet naleving van de voorwaarden die
gesteld zijn bij verlening van het steunpakket 2020 aan KLM, omdat het
doel van deelname is om verwatering tegen te gaan en niet om steun te
verlenen.
De leden van de SGP-fractie vragen of reeds (informele) afspraken zijn
gemaakt om deel te nemen aan de aandelenemissie, of dat er reeds op
andere manieren toegezegd is deel te nemen aan de aandelenemissie?
Het kabinet heeft aan Air France-KLM aangegeven dat de Nederlandse
staat de intentie heeft om deel te nemen aan de aandelenemissie van Air
France-KLM onder voorbehoud van parlementaire goedkeuring. Deze
informatie heeft Air France-KLM dan ook bekend gemaakt bij de aankondiging van de aandelenemissie. Indien de parlementaire goedkeuring niet
(op tijd) wordt verkregen, dan zal de Nederlandse staat niet deelnemen. Er
is geen enkele toezegging gedaan, waardoor de Nederlandse staat een
verplichting is aangegaan tot deelname aan de aandelenemissie.
D. Financiële situatie en bedrijfsvoering Air France-KLM
De leden van de PVV-fractie vragen voorts hoe het kabinet de uitspraken
van Ben Smith beoordeelt dat de chaos op Schiphol het herstel van Air
France-KLM ondermijnt. Is het kabinet het hiermee eens?
Vanzelfsprekend ondervinden naast de reizigers ook de luchtvaartmaatschappijen op Schiphol hinder van de situatie.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of de liquiditeitspositie
voldoende is om in de (nabije) toekomst benodigde investeringen te
kunnen doen. Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie of de
regering signalen heeft dat hiervoor (op korte termijn) extra middelen
nodig zijn.
Op grond van de laatste gepubliceerde cijfers van Air France-KLM is de
liquiditeitspositie van de onderneming voldoende om haar strategie uit te
voeren. Er zijn mij geen signalen bekend dat er, al dan niet op korte
termijn, liquiditeit nodig is.
De leden van de PvdD-fractie vragen of de Minister beter kan onderbouwen waarom Air France-KLM ineens de noodzaak voelt om zo veel
extra kapitaal aan te trekken? Waaruit bestaat het kapitaaltekort? Hoe is
men tot dit bedrag gekomen? Waardoor is het kapitaaltekort ontstaan?
Waarom moet extern geld aangetrokken worden als de Minister in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

15

dezelfde brief stelt dat Air France-KLM juist een «sterk herstel» ervaart?
Kan de onderneming dan niet de komende tijd zelf kapitaal opbouwen?
De vliegtuigindustrie heeft gedurende de COVID-19 crisis grote verliezen
geleden, wat de vermogenspositie van vliegtuigmaatschappijen heeft
verslechterd. Zo ook bij Air France-KLM. Ter achtergrond, eind 2019 had
de onderneming een eigen vermogen van EUR 2.229 miljoen positief en
eind maart 2022 was het eigen vermogen EUR 4.216 miljoen negatief. De
markt, waaronder aandeelhouders, analisten, schuldverschaffers, gaan
ervan uit dat het eigen vermogen van Air France-KLM in de komende tijd
versterkt zal worden. De onderneming heeft zelf ook gecommuniceerd om
de komende tijd het eigen vermogen verder te versterken. Deze aandelenemissie is hier onderdeel van. Als de onderneming dit niet zou doen, of
hier niet toe in staat zou zijn, dan zal de markt mogelijk het vertrouwen in
de onderneming verliezen, waarmee het risico wordt gelopen dat ze de
toegang tot andere vormen van financiering, zoals bankfinanciering,
vliegtuigfinanciering, brandstofderivaten en schuldpapier, zullen verliezen.
De leden van de PvdD-fractie vragen de Minister of de door Air
France-KLM recent geplaatste order voor 160 nieuwe vliegtuigen invloed
heeft gehad op de kapitaalpositie van het bedrijf?
De order van 160 nieuwe vliegtuigen is eind vorig jaar geplaatst en heeft
op korte termijn voor zover mij bekend geen invloed op de kapitaalpositie
gehad. Op termijn zouden deze vliegtuigen moeten bijdragen aan de
winstgevendheid van onderneming en hiermee de kapitaalspositie
verbeteren, omdat de nieuwere vliegtuigen onder andere minder
brandstof nodig hebben.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen zich af hoe meer subsidies
richting een businessmodel, dat zich meer zou toeleggen op vrachtverkeer, zich verhouden tot de strijd tegen de klimaatcrisis, waaraan meer
consumptie en vrachtverkeer een sterk negatieve bijdrage leveren.
Het eventueel deelnemen aan een aandelenemissie kan niet gezien
worden als een subsidie. De deelname aan de aandelenemissie van Air
France-KLM heeft als doel om de huidige positie van de staat in de
holding Air France-KLM te behouden en daarmee de Nederlandse
publieke belangen te borgen.
De luchtvaart zal, zoals bij uw Kamer, bekend ook een bijdrage moeten
leveren aan het bestrijden van de klimaatcrisis en duurzamer moeten
gaan opereren. Het is aan de onderneming om daar verdere invulling aan
te geven.
E. Eerdere steun Nederland en Frankrijk
De leden van de D66-fractie vragen de regering wat de verwachting is ten
aanzien van de termijn waarop het steunpakket volledig zal zijn terugbetaald door KLM en op welke manieren de publieke belangen die relateren
aan de voorwaarden van het steunpakket van 26 juni 2020 aan KLM hierna
worden geborgd.
Op basis van de laatst bij mij bekende informatie is het de verwachting
dat KLM op korte termijn het nog uitstaande bedrag, te weten EUR 354
miljoen, onder de doorlopende kredietfaciliteit van de banken, waar een
staatsgarantie op rust, zal aflossen. Dit heeft tot gevolg dat het directe
risico dat de Nederlandse staat loopt vervalt, omdat er geen bedrag is
getrokken onder de kredietfaciliteit. De staatsgarantie vervalt daarmee
niet, omdat deze gekoppeld is aan de kredietfaciliteit en de kredietfaciliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

16

wel blijft bestaan. Deze komt pas te vervallen als KLM afspraken heeft
gemaakt over een nieuwe kredietfaciliteit met haar financiers. Zodra de
liquiditeitspositie van KLM dat toelaat zal KLM ook de lening van de
Nederlandse staat terug betalen.
De voorwaarden die gesteld zijn aan het steunpakket komen te vervallen
als KLM de volledige steun heeft terugbetaald en de staatsgarantie is
komen te vervallen. De publieke belangen na het vervallen van de
voorwaarden zijn of worden geborgd via wet- en regelgeving en via het
aandeelhouderschap in KLM en Air France-KLM. Na terugbetaling blijft
KLM gehouden aan de sector brede afspraken die er zijn gemaakt ten
aanzien van duurzaamheid en leefbaarheid, zoals het akkoord duurzame
luchtvaart.
De leden van de PVV-fractie vragen aan het kabinet hoeveel de staatssteun van de Nederlandse staat aan KLM bedraagt, hoeveel reeds betaald
is aan rente en aflossing.
De eerste (en tot nu toe enige) trekking onder de directe lening heeft
plaatsgevonden op 26 augustus 2020. Op die dag is EUR 277 miljoen
overgemaakt door de staat. Op diezelfde dag heeft ook de eerste trekking
onder de doorlopende kredietfaciliteit plaatsgevonden ter hoogte van EUR
665 miljoen. Een eventuele vervolgtrekking zou pas beschikbaar worden
gesteld, nadat KLM een herstructureringsplan had opgesteld. Dit
herstructureringsplan is begin november 2020 goedgekeurd door de staat.
KLM heeft geen vervolgtrekkingen gedaan onder de lening en kredietfaciliteit.
Het herstel van de financiële situatie van KLM heeft ertoe geleid dat KLM
recent EUR 311 miljoen heeft kunnen aflossen op de kredietfaciliteit
waarop de staatsgarantie rust. Zodoende is het directe risico dat de staat
loopt op de garantie die is gegeven voor kredietfaciliteit van EUR 2,4
miljard afgenomen. Op basis van de huidige verwachting zal KLM niet
verder trekken onder de lening en kredietfaciliteit. Zodra de financiële
situatie van KLM dat toe laat zal KLM de steun verder afbetalen.
Schematisch ziet dit er als volgt uit:
Maatregel
(Liquiditeitssteun
2020)

Maximale
bedragen

Waarvan
getrokken
of
uitgekeerd in
2020

Waarvan
terugbetaald

Waarvan
nog
terug te
betalen

Ontvangen
premie- /
rentebetalingen

Een directe lening
van de staat
Een private
kredietfaciliteit,
voor 90% gegarandeerd door de
Nederlandse staat
Totaal

EUR 1,0
miljard
EUR 2,4
miljard

EUR 277
miljoen
EUR 665
miljoen

–

EUR 17,2 miljoen

EUR 311
miljoen

EUR 277
miljoen
EUR 354
miljoen

EUR 3,4
miljard

EUR 942
miljoen

EUR 311
miljoen

EUR 631
miljoen

EUR 29,2 miljoen

EUR 12 miljoen

De leden van de PVV-fractie willen weten of het klopt dat Ben Smith pas
recht heeft op een bonus van EUR 4,3 miljoen en dat deze pas kan worden
uitgekeerd als Air France-KLM 75% van alle staatssteun heeft afgelost.
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie hoeveel er nog moet
worden afgelost voordat de bonus aan Ben Smith mag worden uitgekeerd. Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie hoeveel de totale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

17

staatsteun aan Air France-KLM van de Nederlandse en Franse staat
bedraagt
Op grond van het tijdelijk steunkader COVID-19 van de Europese
Commissie is er op dit moment een verbod op het uitkeren van bonussen
voor Air France-KLM als gevolg van de door Frankrijk verleende staatssteun aan Air France-KLM/Air France. Dit heeft tot gevolg dat er pas tot
uitkering van een bonus mag worden over gegaan als 75% van de Franse
staatssteun door Air France-KLM is terugbetaald.
De Nederlandse staat heeft geen staatssteun verleend aan Air
France-KLM. Zie graag het overzicht hieronder voor een overzicht van de
verleende staatssteun van de Franse staat aan Air France-KLM.
Instrument

Bedrag

Overig

Lening van banken met 90%
garantie van de Franse staat
mei 2020

EUR 3,5 miljard

Directe lening van de Franse
staat aan Air France-KLM mei
2020
Hybride bond (TSS) april 2021
Deelname aandelenemissie
2021
Totaal uitstaand mei 2022

EUR 3 miljard

Initieel een lening van EUR 4
miljard. EUR 500 miljoen is
terugbetaald in december
2021
Omgezet in een hybride bond
in april 2021 («TSS»)

EUR 3 miljard
EUR 590 miljoen
EUR 7,09 miljard

De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Minister aankijkt tegen de
naleving van de gemaakte afspraken en de ontwikkeling van het nieuwe
bedrijfsmodel dat zowel economisch rendabel moet zijn als moet voldoen
aan de milieueisen. Ligt KLM op schema t.a.v. de gestelde doelen t.a.v.
duurzaamheid? Wordt de belastingontwijking door piloten aangepakt?
De staatsagent rapporteert periodiek aan zijn opdrachtgever, de Nederlandse staat, over de naleving door KLM van de bovengenoemde
voorwaarden. De bevindingen van de staatsagent worden door middel
van periodieke rapportages aan uw Kamer verstrekt. De tweede periodieke rapportage «Naleving van de voorwaarden van het steunpakket
KLM» is op 17 januari 2022 met uw Kamer gedeeld. De derde rapportage
zal naar verwachting voor het zomerreces met uw Kamer worden gedeeld.
Wij kunnen niet voortuitlopen op de derde rapportage van de staatsagent.
Ten aanzien van kostenreductie heeft de staatagent in de tweede
periodieke rapportage geconcludeerd dat in 2021 de vereiste kostenbesparing ruimschoots is bereikt. Wel constateerde de staatsagent dat er
aanvullende maatregelen vanuit KLM nodig zijn om de concurrentiepositie van KLM structureel te verbeteren. Op het moment van schrijven is
dit nog steeds het actuele beeld.
Ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden heeft de staatsagent in de
tweede periodieke rapportage geconcludeerd dat KLM tot dusverre
invulling heeft gegeven aan de voorwaarden. Ten aanzien van de
belastingontwijking door werknemers heeft de staatsagent in de tweede
periodieke rapportage geconcludeerd dat sprake is van mogelijke
facilitering van belastingontwijking en dat van KLM kan worden verwacht
dat mogelijke belastingontwijking van werknemers het bedrijf tot zorg is,
zeker indien gebruik wordt gemaakt van faciliteiten die door het bedrijf
worden aangeboden. Het kabinet heeft KLM dan ook verzocht om hierop
maatregelen te nemen, zodat deze mogelijk facilitering beëindigd wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

18

Wij verwachten dat de staatsagent in zijn volgende rapportage hier nader
over zal rapporteren.
Ten aanzien van de luchtvaartinhoudelijke voorwaarden heeft de
staatsagent in de tweede periodieke rapportage aangegeven het wenselijk
te vinden om de luchtvaart gerelateerde voorwaarden nader te operationaliseren. Het nader operationaliseren van de luchtvaart gerelateerde
voorwaarden om de monitoring te verbeteren is onderschreven door de
Ministers van Infrastructuur en Waterstaat en van Financiën.4 Een
objectieve en transparante toetsing is belangrijk voor de verantwoording
aan het parlement en de maatschappij. In het schrijven aan de Eerste
Kamer d.d. 4 februari 2022 hebben de Ministers van Infrastructuur en
Waterstaat en Financiën aangegeven van KLM een plan te verwachten
waaruit blijkt hoe zij de lange termijn luchtvaart gerelateerde
voorwaarden met een inspanningsverplichting vertaalt in concrete doelen
die ook tussentijds meetbaar zijn. Er worden geen aanvullende
voorwaarden gesteld, maar er wordt van KLM verwacht bestaande
afspraken te concretiseren en aan te geven op welke wijze KLM hier
invulling aan gaat geven.
KLM heeft hierop een voorstel gedaan om de luchtvaart gerelateerde
voorwaarden nader te operationaliseren. Op basis van dit voorstel heeft
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in overleg met KLM en de
staatsagent een monitoringsplan opgesteld. Met dit plan is inzichtelijk
gemaakt hoe de voorwaarden die in het kader van het steunpakket aan
KLM zijn opgelegd op het gebied van netwerkkwaliteit, leefbaarheid en
duurzaamheid beter en tussentijds door de staatsagent kunnen worden
gemonitord.
Op het moment van schrijven wordt gewerkt aan het finaliseren van het
monitoringsplan. Het streven is om de finale versie gelijktijdig met de
derde periodieke rapportage van de staatsagent met het parlement te
delen.
U vraagt daarnaast naar de ontwikkeling van een nieuw bedrijfsmodel, dat
economisch rendabel is en voldoet aan de milieueisen. Het herzien van
het bedrijfsmodel is geen onderdeel van het in 2020 overeengekomen
steunpakket. De voorwaarden zoals opgenomen in het steunpakket 2020
hebben tot doel om de concurrentiepositie van KLM structureel te
verbeteren, waaronder ook de voorwaarden van netwerkkwaliteit,
leefbaarheid en duurzaamheid. Het herzien van het bedrijfsmodel is
primair aan KLM, waarbij van KLM mag worden verwacht dat zij steeds
haar bedrijfsmodel toetst aan de actuele omstandigheden en toekomstverwachtingen, en daar waar nodig haar strategie aanpast.
De leden van de PvdD-fractie vragen hoeveel miljoen KLM en Air
France-KLM de afgelopen 4 jaar hebben gehad? In alle verschillende
vormen (NOW-steun, aandelenaankoop, directe staatssteun, subsidies,
etc.) Hoeveel invloed heeft Nederland, als ze niet deelneemt aan de
komende aandelenuitgifte, daar uiteindelijk voor teruggekregen?
In onderstaande tabel is opgenomen welke informatie er op dit moment
bekend is over de steun die KLM de afgelopen periode heeft ontvangen
van de Nederlandse staat. Air France-KLM heeft tot op heden geen enkele
steun ontvangen van de Nederlandse overheid. Voor het overzicht van de
Franse staatssteun aan Air France-KLM/Air France verwijzen wij u naar het
antwoord op vraag 24.

4

Kamerstuk 29 232, nr. 53

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

19

Maatregel

Type steun
door
overheid

Maximale
bedragen

Waarvan
getrokken of
uitgekeerd

Liquiditeitssteun 2020:
– Een directe lening van de staat
– Een private kredietfaciliteit, voor 90%
gegarandeerd door de Nederlandse staat
NOW
Uitstel belastingen1

Lening

1,0
2,4

0,277
0,665

Subsidie
Uitstel van
betaling
belastingen

1,7
1.47

1,620
N.v.t.

6,47

2,45

Totaal (in miljarden EUR)
1

Sinds 1 oktober 2021 betaalt KLM weer reguliere loonheffing en sociale lasten.

F. Luchtvaartbeleid en klimaat
Voorts zijn de leden van de SP-fractie van mening dat Air France-KLM
moet meewerken aan het gefaseerd afbouwen van de hub-functie van
Schiphol. Dat kan door een geringer aantal korte vliegreizen aan te
bieden. Reizen die ook per trein goed te maken zijn. Het vliegaanbod dient
volgens deze leden meer te worden afgestemd op de behoefte van
reizigers uit Nederland. De internationale netwerkfunctie van Schiphol,
waarvan KLM hoofdgebruiker is en waarover het kabinet graag hoog
opgeeft, dient te worden aangepast op actuele maatschappelijke
ontwikkelingen, zoals de capaciteit op Schiphol. Deelt de Minister deze
mening, zo vragen de leden van de SP-fractie.
Het kabinet onderschrijft de inzet op stimulering van het gebruik van de
trein op de korte afstanden en heeft hiervoor de Actieagenda Trein en
Luchtvaart vastgesteld. Ook KLM ziet dit belang in en zet stappen voor
vervanging van korte vluchten met de trein, daar waar dit nu mogelijk is
met behoud van de dienstverlening aan passagiers. Luchtvaartmaatschappijen passen hun netwerk van bestemmingen aan op basis van trends in
de markt en behoeften van reizigers. Deze trends worden onder andere
gedreven door actuele maatschappelijke ontwikkelingen.
De focus op de zakelijke reiziger en de transitreiziger passen volgens de
leden van de SP-fractie niet binnen het belang van de omgeving en de
milieu en klimaatopgaves waarmee we als land worden geconfronteerd.
Bovendien zijn veel zakelijke vluchten eenvoudig te vervangen door
digitale conferenties of klimaatvriendelijke alternatieven als de trein. De
leden van de SP-fractie vragen dan ook of de Minister een overzicht kan
verstrekken van alle bestemmingen die KLM bedient en daarbij per
bestemming aan te geven wat het recentste gemiddelde percentage
transferpassagiers op die vluchten is. Zij vragen de Minister of zij bereid is
zich in te zetten voor bindende afspraken op de genoemde terreinen. Is de
Minister bijvoorbeeld bereid om zich in te zetten om vluchten waarbij het
percentage transferpassagiers structureel boven de tachtig procent ligt te
schrappen?
Het netwerk op Schiphol met directe verbindingen naar bestemmingen in
Europa en de rest van de wereld biedt Nederlandse reizigers de
mogelijkheid om snel, soepel en eenvoudig zaken te doen in het
buitenland, familie en vrienden te bezoeken en te genieten van een
vakantie. Overstappende passagiers helpen om het intercontinentale deel
van dit netwerk in stand te kunnen houden. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat noch het Ministerie van Financiën houden de
transferpercentages per route bij; dit betreft bedrijfsvertrouwelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

20

informatie. Wij verwijzen u naar een studie5 uit 2015 voor een overzicht
van het aandeel transferpassagiers per intercontinentale bestemming van
KLM. De overheid heeft vanwege vigerende EU-regelgeving geen
instrumenten om direct op het netwerk te kunnen sturen. Luchtvaartmaatschappijen bepalen naar welke bestemmingen en met welke frequentie ze
hun capaciteit inzetten om te kunnen inspelen op marktontwikkelingen.
Nederland zal bij herziening van relevante EU-regelgeving inzetten op
meer nationale beleidsruimte voor sturing hierop.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het klopt dat KLM met
behulp van de eerdere garanties van de Nederlandse overheid een forse
vlootvernieuwing wil doorzetten, en dat deze vliegtuigen vooral groter zijn
en fors meer NOx uitstoten? Ondermijnt KLM zo met behulp van subsidies
en overheidsgarantie niet de oplossing van een van de meest verlammende problemen van dit moment?
De voorgenomen vlootvernieuwing van KLM levert naar verwachting een
bijdrage aan het terugdringen van geluidsoverlast en de reductie van de
uitstoot van schadelijke emissies voor mens, milieu en klimaat. Daarmee
draagt deze vlootvernieuwing bij aan de verbetering van leefbaarheid en
duurzaamheid.
De leden van de fractie van de PvdD vragen of de regering op de hoogte is
dat het CO2-budget waarmee de luchtvaartnota rekent niet in lijn is met
de verplichtingen die Nederland heeft als partij in het Verdrag van Parijs.
Zij vragen te onderbouwen hoe de CO2 uitstoot drastisch kan worden
verminderd bij de luchtvaart in zijn huidige omvang.
Nederland heeft zich gecommitteerd aan de internationale CO2-doelen
voor de luchtvaart en maakt zich ervoor sterk dat deze worden aangevuld
en aangescherpt. Additioneel hanteert het kabinet nationale doelen. De
internationale klimaataanpak biedt ruimte om te differentiëren tussen
landen en sectoren in de mate van reductie. Dit doet het kabinet met het
nationale klimaatakkoord ook voor andere sectoren.
In de Luchtvaartnota kiest het kabinet ervoor zich ervan te verzekeren dat
de nationale klimaatdoelen voor de internationale luchtvaart uit
Nederland daadwerkelijk worden gerealiseerd. De doelen zullen daarom
worden geborgd. Hiertoe wordt momenteel een CO2-plafond uitgewerkt.
De leden van de fractie van de PvdD vragen hoe deze investering te rijmen
met de eigen klimaatdoelstellingen en de uitspraken van de Minister van
Financiën in haar H.J. Schoo-lezing. Zij vragen of de Minister voor Klimaat
en Energie is geconsulteerd en wat zijn reactie was.
Dit kabinet maakt zich sterk voor het behoud van een sterke hub functie
vanwege de publieke belangen die hiermee gemoeid zijn. Tegelijkertijd
erkent het kabinet de negatieve effecten van de luchtvaart op mens, milieu
en natuur en maakt zich sterk om deze negatieve effecten te verminderen.
De enige toekomst voor luchtvaart is een duurzame toekomst.
De investering die nodig is om het aandelenbelang van de Nederlandse
staat in Air France-KLM op peil te houden, draagt bij aan het borgen van
deze publieke belangen. Als één van de grootste aandeelhouders kan de
Nederlandse staat beter zicht houden op de koers van Air France-KLM ten

5

«Economisch belang van de hubfunctie van Schiphol», SEO Economische Onderzoek,
september 2015. Via: Economisch belang van de hubfunctie van Schiphol – SEO Economisch
Onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

21

aanzien van de voor de Nederlandse staat belangrijke publieke belangen
als duurzaamheid en een goede verbondenheid.
Het op peil houden van het aandelenbelang in Air France-KLM is
besproken en goedgekeurd in de ministerraad.
Dan vragen de leden van de fractie van de PvdD de regering om breder in
te gaan op de effecten voor de leefomgeving, omwonenden en het milieu.
Kan de regering duiden wat haar doel (een hub-ontwikkeling) zou
betekenen voor omwonenden? Kan de regering ingaan op het risico dat
deze aandelenaankoop met zich meebrengt aangezien Schiphol (de
thuishaven voor KLM) geen geldige natuurvergunning heeft? Wat zou het
effect zijn, bijvoorbeeld op de beurswaarde, wanneer zo’n vergunning niet
wordt afgegeven?
Zoals in het coalitieakkoord genoemd, is Nederland door Schiphol via de
lucht uitstekend verbonden met de rest van de wereld, wat direct en
indirect veel werkgelegenheid met zich meebrengt en waardoor
Nederland een interessante vestigingsplaats is voor internationaal
opererende bedrijven. Het kabinet wil deze sterke hub functie behouden
en tegelijkertijd aandacht geven aan het verminderen van de negatieve
effecten van luchtvaart op mens, milieu en natuur. Er spelen rond de
luchthaven diverse uitdagingen op het gebied van stikstof, (ultra)fijnstof,
geluidsoverlast, leefomgevingskwaliteit, veiligheid en woningbouw. Dit
vraagt om een integrale oplossing die zekerheid en perspectief biedt voor
zowel de hub functie van Schiphol als de omgeving van de luchthaven.
Het kabinet zal hierover in 2022 besluiten. Aan de voorbereiding hiervan
wordt gewerkt. Het kabinet kan niet ingaan op mogelijke effecten op de
beurswaarde van Air France-KLM in het geval er geen natuurvergunning
aan Schiphol wordt afgegeven.
G. Budgettaire gevolgen en doelmatigheid
Tot slot, in eerdere berichten werd gerept van budgettaire dekking? Was
dit een omissie aangezien tegenover deze participatie een even grote
bezitting staat die weliswaar schuld maar niet saldo relevant is? Hoe kon
dit gebeuren?
Uit de voorjaarsnota blijkt dat het kabinet de staatsschuld laat oplopen.
Aangezien de rente aan het stijgen is, is dit risicovol. Is de Minister het
ermee eens dat kosten die vermeden kunnen worden, vermeden moeten
worden, zeker in deze context? Kan de Minister aangeven wat de dekking
is voor deze 220 miljoen? Aangezien in de brief van 24 mei staat dat
hierdoor de overheidsschuld toeneemt en in de brief van 17 mei staat dat
»om de staatsschuld niet te verzwaren zal het kabinet een eventuele
beslissing tot deelname voorzien van (een voorstel tot) budgettaire
dekking». De leden moet concluderen dat het het kabinet niet gelukt is om
daaraan te voldoen. Hoe kan dit? In de invulling van artikel 3.1 CW staat
dat, omdat de uitgave wordt gezien als «financiële transactie» het
EMU-saldo niet belast wordt, maar de overheidsschuld wel toeneemt. De
leden maken uit dit alles op dat er geen specifiek dekkingsvoorstel is, en
dat dit, net als andere voorstellen die worden gedaan in het kader van de
voorjaarsnota, de staatsschuld inloopt. Hoe is dat nu in het publiek
belang? Is de Minister het ermee eens dat ze hier eigenlijk een voorstel
doet om kosten te maken die zij kan vermijden?
De leden van de SGP-fractie constateren dat er in het wetsvoorstel geen
dekking voor de uitgaven wordt genoemd. Klopt het dat de kosten geheel
ten laste komen van de staatsschuld, waarmee de kosten feitelijk door
worden geschoven naar de toekomst? Deze leden begrijpen dat deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

22

financiële transactie niet relevant is voor het EMU-saldo, en dat er daarom
strikt genomen geen dekking hoeft gevonden te worden voor deze
uitgave. Toch zijn de leden van de SGP-fractie van mening dat deze
uitgave wel gedekt moet worden, en dat het verder ophogen van de
staatsschuld onwenselijk is, mede in het licht van de grote uitdagingen die
er liggen bijvoorbeeld op het gebied van de koopkracht, de al oplopende
staatsschuld, en andere tegenvallers zoals de stijgende rente. Waarom is
niet gekozen voor een dekking van de uitgaven? Is de regering bereidt om
alsnog een deugdelijke dekking in het wetsvoorstel te voegen? Daarbij
wijzen de leden van de SGP-fractie op de volgende passage uit de
Kamerbrief van 17 mei: «Om de staatsschuld niet te verzwaren zal het
kabinet een eventuele beslissing tot deelname voorzien van (een voorstel
tot) budgettaire dekking.» Waarom is niet vervolg gegeven aan dit
voornemen?
De emissie waartoe het bestuur van Air France-KLM op 24 mei heeft
besloten, is een financiële transactie. Een financiële transactie leidt niet tot
een belasting van het EMU-saldo. Bij de afbakening van de uitgavenkaders wordt uitgegaan van de definitie van het EMU-saldo: alle uitgaven
die relevant zijn voor het EMU-saldo zijn ook relevant voor het uitgavenkader. Het uitgavenkader is een instrument om de overheidsuitgaven te
beheersen. Vanuit deze benadering is er geen voorstel tot budgettaire
dekking nodig. Daarnaast staan tegenover deze nieuwe uitgaven bezit:
namelijk nieuwe aandelen. De (bruto) overheidsschuld neemt toe, maar
de financiële positie van de staat verslechtert echter niet door deelname
aan de emissie. Ten tijde van het schrijven van de Kamerbrief van 17 mei
j.l. was nog onhelder hoe precies de aandelenemissie voorgegeven zou
worden. Nu zijn alle voorwaarden bekend en kan beter worden ingeschat
of deze emissie kwalificeert als een financiële transactie. Het uiteindelijke
oordeel daarover is aan Eurostat voor wat betreft de verwerking in het
EMU-saldo. Overigens is de verwachting dat op korte termijn de directe
staatslening aan KLM afgelost zal worden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen, in het licht van de toelichting
van de regering langs de lijnen van CW3.1, of het ook een doelstelling van
deze participatie is dat Air France-KLM het beschikbaar gestelde kapitaal
doeltreffend en doelmatig besteed en haar duurzame verdienvermogen
verbetert, of dat het doel, zoals nu gesuggereerd wordt, enkel is het
belang van de Nederlandse staat op peil te houden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of en zo ja/nee, waarom, de
regering van mening is dat het feit dat 75% van het Nederlandse
belastinggeld dat met de emissie opgehaald zal worden, aangewend zal
worden om een lening aan de Franse staat terug te betalen, invloed heeft
op de doelmatigheid van dit te besteden belastinggeld.
Kan de Minister beter onderbouwen waarom dit middel (van aandelen
kopen) een doelmatig en doeltreffend instrument zou zijn om het publiek
belang te dienen?
Indien hier een logische onderbouwing uitkomt houdt deze onderbouwing
dan ook stand in de context van het voornemen om 880 miljoen uit het
Klimaatfonds te bezuinigen, en 660 miljoen op het stikstoffonds? En in de
context van de rechtszaak die nu dreigt tegen KLM wegens misleidende
reclames over duurzaam vliegen? De leden zijn er allang van overtuigd
dat dit een stranded asset is. Welke redenen ziet de Minister te denken dat
dit niet zo is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

23

Zoals aangegeven in de brief van 24 mei jl. heeft Air France-KLM is het
primaire doel van de deelname aan de aandelenemissie om de huidige
positie van de staat in de holding Air France-KLM te behouden en
daarmee de Nederlandse publieke belangen te borgen. Het kabinet is van
mening dat de onderneming een belangrijke rol speelt in de borging van
het publieke belang en daarmee geen stranded asset is. Door deelname
kan de Nederlandse staat verwatering van het aandeel voorkomen en het
aandeel op 9,3% houden. Met een belang van 9,3% blijft de Nederlandse
staat één van de grootste aandeelhouders van de onderneming. Door
deze positie kan de Nederlandse staat beter zicht houden op de koers van
Air France-KLM ten aanzien van de voor de Nederlandse staat belangrijke
onderwerpen als duurzaamheid en een gelijkwaardige hub-ontwikkeling.
Omdat de Nederlandse staat meedoet als «normale» investeerder kunnen
er geen voorwaarden aan de deelname gesteld worden. Het is dus aan Air
France-KLM om het aan hen beschikbaar gestelde kapitaal doeltreffend en
doelmatig te besteden. De Nederlandse staat heeft daar geen invloed op.
Het doel van de Nederlandse deelname is niet om de holding geld te
verschaffen. Dat laat onverlet dat de schulden van Air France-KLM te hoog
zijn wanneer deze worden afgezet tegen de verdiencapaciteit van de
onderneming. Het inzetten van de opbrengsten van de aandelenemissie
voor het reduceren van de te hoge schuldratio en het verminderen van de
hoge rentebetalingen op deze schuld zorgt ervoor dat het aan Air
France-KLM beschikbaar gestelde kapitaal ten gunste komt aan het
duurzaam verdienvermogen van de onderneming.
De besparingen op Klimaatfonds en op het stikstoffonds staan overigens
los van deelname aan de emissie van Air France-KLM.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de stukken van afgelopen
week dat de regering voornemens is om niet alleen 220 miljoen euro uit te
trekken voor deze aandelenemissie, maar tevens 315 miljoen euro voor de
stikstofproblemen van Schiphol en een half miljard uit het groeifonds.
Klopt het dat hiermee ruim een miljard euro aan extra geld naar de
luchtvaartsector gaat?
Zoals reeds aangekondigd in het coalitieakkoord maakt het kabinet extra
budget vrij voor de verduurzaming van de luchtvaart en verbetering van
de leefomgeving. De bedragen zijn lager dan de bedragen die de
GroenLinks-fractie noemt. De EUR 315 miljoen kent namelijk een bredere
bestemming dan de luchtvaartsector. Een groot deel is bestemd voor
Walstroom en Retrofit. Ook uit het Nationaal Groeifonds wordt een lager
bedrag beschikbaar gesteld dan genoemd.
Het kabinet stelt EUR 383 miljoen beschikbaar vanuit het Nationaal
Groeifonds voor innovatieve technologie voor duurzame ultra-efficiënte
vliegtuigen. Ook heeft het kabinet reeds bij de Startnota EUR 60 miljoen
beschikbaar gesteld voor de programma-organisatie voor de aanpak voor
stikstof en geluidhinder rond Schiphol. Daarnaast wordt er ruim EUR 60
miljoen geïnvesteerd in het verbeteren van de luchtvaartveiligheid. Dit
pakket van maatregelen zal op termijn leiden tot een afname van de CO2
uitstoot en bijdragen aan een betere leefomgeving rond de luchthavens.
Tegenover deze extra uitgaven ten behoeve van de luchtvaartsector staat
dat het kabinet de vliegbelasting per 2023 verhoogt, met een budgettaire
opbrengst van EUR 400 miljoen per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

24

Is de Minister bereid te reflecteren op haar invulling van artikel 3.1 van de
Comptabiliteitswet? En is zij bereid om hierin de lessen mee te nemen die
getrokken kunnen worden uit de externe wetenschappelijke invulling van
artikel 3.1. door prof. dr. De Coninck en prof. dr. Kramer (de «wetenschapstoets klimaatverantwoording», Kamerstuk 2021D19280)? Welke
lessen trekt de Minister hieruit? Hoe kan de Minister haar eigen onderbouwing conform artikel 3.1 CW aanpassen naar aanleiding van deze
lessen? De leden lezen dat in de wetenschapstoets klimaatverantwoording: «Een overkoepelende theory of change voor de transitie als
geheel (ook wel: beleidstheorie) ontbreekt. Daardoor is de verantwoording
niet meer dan de optelsom der delen zonder verdere synergie of
samenhang.» Dat er zelfs helemaal niet wordt gesproken over de
luchtvaart en het klimaat in de invulling van artikel 3.1 CW van de Minister
voor de keuze om voor 220 miljoen extra aandelen in te kopen, bevordert
de samenhang helemaal niet. Juist de Minister van Financiën zou een
sleutelrol kunnen spelen in de samenhang van het klimaatbeleid. Waarom
kiest de Minister er dan juist voor om het klimaat weg te laten in een
dossier waar dat zo belangrijk is? De leden vinden dit erg kwalijk.
Op 1 november 2021 is een nieuwe Rijksbrede werkwijze ingegaan over
de toepassing van artikel 3.1.CW. Een jaar na invoering van deze nieuwe
werkwijze zal begonnen worden met een evaluatie, waarover de Kamer
zal worden geïnformeerd.
Aan het steunpakket dat in de zomer van 2020 aan KLM verleend is, zijn
heldere duurzaamheidseisen verbonden. Deze voorwaarden passen
binnen – en sluiten aan bij – het bredere klimaatbeleid voor de luchtvaart.
Hierbij kunt u concreet denken aan de Luchtvaartnota en het Akkoord
Duurzame Luchtvaart. Via de voorwaarden wordt juist expliciet de
verbinding gelegd tussen de steun aan KLM en het behalen van belangrijke duurzaamheidsambities conform de bredere beleidsaanpak.
H. Overig
Inmiddels is duidelijk dat het Tijdelijk Steunkader in zijn huidige vorm op
30 juni 2022 afloopt en niet verlengd wordt. Daarmee is er straks niet
mogelijk om kapitaalsteun op grond van het Tijdelijk Steunkader te
verstrekken en is het op dit moment daarmee ook niet meer relevant om
ervoor te pleiten de bonusregels voor dit steunkader aan te passen.
Los van het feit dat het Tijdelijk Steunkader niet wordt verlengd, heeft de
Minister van Financiën wel geprobeerd om samen met haar Franse
collega op te trekken. Hoe tegen een bonus wordt aangekeken in Frankrijk
verschilt van hoe tegen een bonus wordt aangekeken in Nederland. Het is
daarom moeilijk om samen met de Franse staat met een eenduidige lijn
richting de onderneming op te trekken. De Franse staat, als grootste
aandeelhouder van Air France-KLM, heeft in 2021 en ook dit jaar voor de
toekenning van de bonus voor Ben Smith gestemd.
Daarbij is het nog goed om te vermelden dat de huidige deelname aan de
aandelenemissie niet op grond van Tijdelijk Steunkader wordt gedaan
maar als normale marktinvesteerder. Daarom kunnen er dus geen extra
voorwaarden worden opgenomen en zijn er ook geen voorwaarden van
de Europese Commissie van toepassing op deze deelname. Dat neemt
niet weg dat de Minister van Financiën met uw Kamer deelt dat er in een
crisis geen plaats is voor het toekennen en uitbetalen van bonussen voor
bestuurders bij bedrijven die ook staatssteun hebben ontvangen. Daar zal
de Minister zich tegen blijven verzetten. Maar we moeten in het geval van
Air France-KLM ook realistisch zijn: de Nederlandse staat heeft met 9,3%
van de aandelen geen doorslaggevende stem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

25

De leden van de D66-fractie vragen of de voorliggende transactie bekeken
is met de criteria uit toekomstige afwegingskader dat in de nieuwe nota
deelnemingen wordt opgenomen. Indien dat niet het geval is, verzoeken
de leden van de D66-fractie de regering het afwegingskader na publicatie
met prioriteit toe te passen op het belang van de Staat in Air France-KLM.
De voorliggende transactie is niet beoordeeld aan de hand van de criteria
van het toekomstige afwegingskader. Er wordt op dit moment nog
gewerkt aan de nieuwe nota deelnemingen, waar het afwegingskader
onderdeel van is. Zoals bij alle staatsdeelnemingen gebeurt, wordt het
aandeelhouderschap periodiek (in beginsel eenmaal in de 7 jaar)
geëvalueerd. Dat zal ook het geval zijn voor het belang van de Nederlandse staat in Air France-KLM.
De leden van de PVV-fractie vragen wat er kan worden verwacht van de
opvolger van Pieter Elbers, namelijk Marjan Rintel. Op welke wijze zal zij
zich inzetten om zo veel mogelijk de Nederlandse belangen in Air
France-KLM te behartigen? Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie
welke beloning Marjan Rintel zal ontvangen.
Marjan Rintel zal 1 juli as. starten als CEO van KLM en volgt per die datum
Pieter Elbers op. De Minister van Financiën heeft haar nog niet gesproken
over hoe zij haar positie binnen KLM en de Air France-KLM-groep als
geheel wenst in te vullen. Na haar aantreden zal de Minister met haar
hierover in gesprek gaan.
De Minister van Financiën is niet bekend met de exacte beloning die zij zal
ontvangen bij KLM. Op grond van het huidige beloningsbeleid van KLM
zal de totale beloning bestaan uit een basissalaris6 (dat is gebaseerd op de
mediaan van de markt), een korte termijn bonus gebaseerd op de
prestaties van het voorafgaande financiële jaar en een lange termijn
bonus in de vorm van aandelen in KLM en Air France-KLM, bij het behalen
van bepaalde voorafgaande vastgestelde financiële en niet-financiële
doelen.
De leden van de PVV-fractie willen weten of het vertrek van Pieter Elbers
vrijwillig of gedwongen was en of de heer Elbers een vertrekbonus heeft
ontvangen?
De raad van commissarissen (RvC) van KLM heeft op 13 januari 2023
bekend gemaakt dat na goed overleg met CEO Pieter Elbers is vastgesteld
dat de heer Elbers geen derde termijn zal aangaan. Het is de bevoegdheid
van de RvC om eventuele afspraken te maken over een vertrekvergoeding.
De Minister van Financiën heeft aan de RvC laten weten dat van een
vertrekvergoeding in welke vorm dan ook geen sprake kan zijn, tenzij dit
past binnen de kaders van wet- en regelgeving, het tijdelijk steunkader
COVID-19 van de Europese Commissie en pas nadat de staatssteun
volledig is terugbetaald. De Minister gaat er dan ook vanuit dat de RvC,
mochten er afspraken worden gemaakt, rekening houdt met bovenstaande uitgangspunten.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer er een einde komt aan de
voortdurende ruzies over de governance en wat de Minister heeft
ondernomen om de Frans Nederlandse betrekkingen te verbeteren?

6

Ter indicatie: het basis salaris van de huidige CEO van KLM, dhr. Elbers, was in 2.021 EUR
600.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

26

De Minister van Financiën herkent het beeld dat u schetst over voortdurende ruzies over de governance verhoudingen niet. Verschillen van
inzicht over de governance kunnen ontstaan en discussies hierover
worden met wederzijds respect gevoerd. Na het aantreden van het kabinet
aantreden heeft de Minister kennis gemaakt met haar Franse ambtsgenoot en hem onlangs nog gesproken over Air France-KLM. Bij beide
lidstaten staat het belang van de onderneming voorop, waarbij eenieder
vanuit zijn publieke belang inkleuring geeft aan de positie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of en zo ja/nee waarom, de
regering deze transactie zou classificeren als een fossiele subsidie of
investering.
Het kabinet classificeert deze transactie als investering om te voorkomen
dat het huidige aandelenbelang in Air France-KLM verwatert. Het doel van
het op peil houden van het Nederlandse belang is onderdeel van het
beleid van de Nederlandse staat om het Nederlandse publieke belang te
borgen binnen Air France-KLM.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om een reactie op
het onderzoek waaruit blijkt dat staatssteunoperaties voor luchtvaartmaatschappijen bij vraagschokken in het verleden op korte termijn wellicht
gezorgd hebben voor meer concurrerende luchtvaartmaatschappijen,
maar dat de rentabiliteit van deze bedrijven enkel verhoogd werd na
fusies en een verandering van het luchtvaartnetwerk.
Bij het verlenen van het steunpakket in 2020 aan KLM is vanzelfsprekend
allereerst gekeken naar de mogelijkheden om zonder steun van de
overheid door de COVID-19 crisis heen te komen. Overheidsinterventie is
een ultimum remedium. Het niet verstrekken van liquiditeitssteun aan
KLM had mogelijk niet alleen voor de onderneming vergaande gevolgen,
maar ook voor de werkgelegenheid en de bijdrage die KLM levert aan de
hub-functie van en het netwerk op Schiphol. Vele Europese lidstaten
hebben, vanwege het publieke belang die de nationale carrier vervult in
die lidstaten, steun verleend.
Het doel van de steunoperatie is geweest om de onderneming door de
crisis te helpen en daarna weer financieel gezond te blijven. Hoe de
situatie bij de luchtvaartmaatschappijen er de komende jaren uit gaat zien
is niet te voorspellen, maar gegeven de duurzaamheidsopgaven en
verwachte consolidatie in de markt, is het de verwachting dat er ook
veranderingen zullen optreden in de luchtvaartsector als geheel.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de overeenkomsten en
verschillen tussen het RSV-dossier uit de jaren »70 en de huidige
continuatie van steun t.a.v. Air France-KLM.
Enige vergelijking tussen het RSV-dossier, het scheepsbouwconcern
Rijn-Schelde-Verolme Machinefabrieken en Scheepswerven NV (RSV), en
Air France-KLM is niet te maken. Wij willen nogmaals benoemen dat
deelname aan de aandelenemissie, waarvoor wij uw Kamer om
instemming vragen, geen steunverlening is van de Nederlandse staat aan
Air France-KLM. Het heeft als doel om het huidige Nederlandse aandelenbelang niet te laten verwateren.
De leden van de PvdD-fractie vragen wat het uitkeren van bonussen door
Air France-KLM ten tijde van miljardenverliezen, met het vertrouwen van
de Minister in de leiding Air France-KLM heeft gedaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

27

Zoals u bekend, hebben de Minister van Financiën en haar voorganger
meermaals bij Air France-KLM aangegeven dat er ten tijde van een crisis
geen plaats is om bonussen toe te kennen en uit te keren. De afgelopen
jaren heeft de Nederlandse staat op de algemene vergadering van
aandeelhouders tegen het besluit gestemd voor het toekennen van een
bonus aan de topman van Air France-KLM. Vanzelfsprekend is de Minister
teleurgesteld dat de onderneming en een ruime meerderheid van de
aandeelhouders, ondanks de Nederlandse bezwaren, de bonus hebben
toegekend.
De leden van de fractie van de PvdD stellen vragen over de positie van de
Kamer; in de brief valt te lezen dat «op zeer korte termijn een besluit van
beide Kamers nodig» is en «indien het parlement een dergelijk besluit op
korte termijn niet kan nemen dan zal het kabinet bij Air France-KLM
aangeven niet deel te nemen aan de aandelenemissie». Maar in het
wetsvoorstel staat geen tijdsbeperking voor de inwerkingtreding van de
wet. Voor welke datum moet er een besluit zijn genomen en waarom? Het
kabinet schrijft dat vanaf 29 juni Air France-KLM geen nieuwe aandelenuitgifte meer kan aankondigen. Klopt het dat de wet dus nooit in werking kan
treden ná 29 juni? Waarom is dat dan niet opgenomen in de wetstekst?
Waarom is daar de datum van 16 juni als datum voor inwerkingtreding
genoemd?
Het besluit op korte termijn is nodig in verband met de procedure van de
aandelenemissie. De afwikkeling en levering van de nieuwe aandelen en
de aanvang van de handel op Euronext Parijs en Euronext Amsterdam zal,
zoals door Air France-KLM gecommuniceerd, plaatsvinden op 16 juni
2022. Daarom is het van belang om voor dat moment duidelijkheid te
hebben of het parlement akkoord gaat met de Nederlandse deelname en
in dat geval dient de Incidentele Suppletoire begroting te zijn goedgekeurd om het kabinet te autoriseren geld uit te geven voor de aankoop
van aandelen. De Nederlandse staat heeft daarom een tijdsbeperking om
mee te doen met de voorgestelde aandelenemissie. Bij positieve
besluitvorming zal de wet op 16 juni in werking treden om vervolgens de
Nederlandse deelname te bevestigen.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 108, nr. 5

28