Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1633

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij twee
fiches aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Verordening Europese milieueconomische rekeningen (Kamerstuk
22 112, nr. 1632)
Fiche 2: Mededeling energietechnologieën en innovatie
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1633
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1633

1

Fiche: Mededeling Energietechnologieën en Innovatie
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Mededeling Energie Technologieën en Innovatie
Datum ontvangst Commissiedocument
2 mei 2013
Nr. Commissiedocument
COM(2013)253
Pre-lex
http://ec.Europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=202616
Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
SWD(2013)157, SWD(2013)158
Behandelingstraject Raad
Energieraad
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken
2. Essentie voorstel
De Commissie presenteert in deze mededeling een nieuwe EU-strategie
voor energietechnologie en innovatie, die zij noodzakelijk acht voor de
energie-uitdagingen van de EU tot 2020 en de periode daarna tot 2030 en
2050.
Centraal in het voorstel staat de gedachte om de samenwerking binnen de
EU op het gebied van energietechnologie en innovatie te versterken, niet
alleen bij techniekontwikkeling maar ook bij marktintroductie en
maatschappelijke acceptatie.
De Commissie wijst er daarbij op dat met het oog op de concurrentiekracht van de Europese industrie het beleid voor energietechnologie en
innovatie spoedig resultaat moet opleveren door kostendalingen en door
het versnellen van de introductie van nieuwe duurzame energietechnieken
op de markt.
Concreet beoogt de Europese Commissie met de mededeling:
– Een EU-strategie te geven voor energietechnologie tot 2050 door
mogelijke technologiepaden en hun kosteneffectiviteit in 2020, 2030 en
2050 te onderzoeken en vorm te geven.
– De koppeling tussen de ontwikkeling, demonstratie en marktintroductie van energietechnologieën en -oplossingen te versterken.
– Een meer allesomvattende energiesysteembenadering te hanteren
voor de ontwikkeling van energietechnologieën.
– De kosteneffectiviteit te verhogen van de EU-investeringen in de
ontwikkeling van energietechnologieën en het uitlokken van private
investeringen voor energie-innovatie, door het gebruik van andere
instrumenten dan subsidies, zoals leningen, aandelen en garanties.
– Initiatieven aan te kondigen voor verbeterde samenwerking tussen
lidstaten en de Europese Commissie bij de ontwikkeling en uitrol in de
markt van energietechnologieën, onder meer door het gebruik van
regionaal EU beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1633

2

De Commissie constateert dat Europa op de juiste weg is als het gaat om
het bevorderen van ontwikkelen van energietechnologie en het creëren
van de juiste voorwaarden voor innovatie, maar er is veel meer nodig. De
snelle veranderingen in het energielandschap vereisen adequaat
reactievermogen op nieuwe ontwikkelingen. Evaluatie van het SET-plan
en de consultatie van lidstaten leidde tot de conclusie dat het SET-plan
zich meer moet richten op een allesomvattende energiesysteembenadering. Koppeling tussen de ontwikkeling, demonstratie en marktpenetratie is daarbij nodig evenals sterkere coördinatie van actoren om
ontwikkelingen te versnellen en marktacceptatie te vergroten. Ook acht de
Commissie een verdergaand commitment nodig van de lidstaten aan het
SET-plan. Dit betekent gecoördineerde en gezamenlijke investeringen van
de lidstaten en het bevorderen van sectorinvesteringen die gericht zijn op
de technologiepaden van de European Industrial Initiatives onder het
SET-plan en gezamenlijke programma’s van de European Energy Research
Alliance (EERA).
Voor de invulling van de nieuwe strategie wil de Commissie uitgaan van
de bestaande organisaties en structuren. Dit betekent dat het SET-plan de
kern blijft van alle activiteiten en het referentiepunt voor de EU alsook
nationale en regionale overheden en private investeringen in energieonderzoek en -innovatie. Het SET-plan dient echter versterkt te worden om
de nieuwe uitdagingen op te pakken, beter af te stemmen en beter te
coördineren. Ook de bestaande European Industrial Initiatives, waarin
bedrijven samenwerken op het gebied van energieonderzoek en innovatie
door middel van Technologiepaden blijven gehandhaafd, alsmede de
European Energy Research Alliance (EERA), waarin Europese onderzoekinstellingen samenwerken en het Strategic Energy Technologies
Information System (SETIS).
De Commissie doet de volgende voorstellen:
– Het ontwikkelen van een Integrale Routekaart voor de integratie van
het energiesysteem en de innovatieketen onder leiding van de
SET-plan stuurgroep1. Deze Integrale Routekaart moet de geactualiseerde technologiepaden van het SET-plan bevatten en de rollen en
taken identificeren voor de verschillende stakeholders zoals EERA, de
EII’s, relevante Europese publiek-private samenwerkingsconstructies
en andere stakeholders zoals universiteiten, investeerders en financiers. De Integrale Routekaart moet eind 2013 klaar zijn.
– Op basis van de Integrale Routekaart maken lidstaten en de Commissie
een Actieplan, dat gecoördineerde en gedeelde investeringen
presenteert door de individuele lidstaten, door lidstaten onderling en
met de EU. Het Actieplan dient medio 2014 gereed te zijn.
– Een robuust rapportagesysteem, dat is gebaseerd op het SETIS van
het SET-plan, voor de monitoring en beoordeling van de jaarlijkse
voortgang.
– Een coördinatiestructuur onder de stuurgroep van het SET-plan om
investeringen in onderzoek en innovatie in energie-efficiency te
promoten.
– Ten slotte stelt de Commissie voor het lidmaatschap, operatie en
mandaat van de SET-plan stuurgroep te versterken om de Integrale
Routekaart te kunnen opstellen.

1

DeSET-Plan stuurgroep is opgericht om «bij te dragen aan en hetbevorderen van deimplementatie van een gezamenlijk Europees energietechnologiebeleid om deontwikkeling en marktopname te versnellen van schone, duurzame en efficiënte energietechnologieën, als eenfundamentele pijlervande reactie van deEuropese Unie op de inter-gerelateerde uitdagingen van de
klimaatverandering, energievoorzieningszekerheid en concurrentievermogen.» In de SET-plan
stuurgroep hebben de Europese Commissie en de lidstaten zitting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1633

3

Tegelijkertijd roept de Commissie de European Industrial Initiatives en de
geassocieerde European Technology Platforms op om hun mandaat,
structuur en deelname, inclusief een sterkere industriële component aan
te passen om hun technologieroutekaarten te actualiseren en zodoende
bij te dragen aan de Integrale Routekaart. Ook nodigt de Commissie de
lidstaten en regio’s uit om de implementatie van de Integrale Routekaart
en het Actieplan te steunen.
3. Wat is de Nederlandse grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheidsvaststelling, subsidiariteit en proportionaliteit van
deze mededeling en de eventueel daarin aangekondigde concrete
wet- en regelgeving? Hoe schat Nederland de financiële gevolgen
in, alsmede de gevolgen op het gebied van regeldruk en administratieve lasten?
Bevoegdheidsvaststelling
Op basis van artikel 4 lid 3 VWEU is de Unie bevoegd op het gebied van
onderzoek, technologische ontwikkeling en de ruimte op te treden, en met
name programma’s vast te stellen en uit te voeren; de uitoefening van die
bevoegdheid belet de lidstaten niet hun eigen bevoegdheid uit te oefenen.
Op basis van artikel 4 lid 2 sub i is er een gedeelde bevoegdheid voor de
EU en lidstaten om op te treden op het gebied van energie. Nederland kan
zich vinden in deze bevoegdheden van de EU.
Subsidiariteit
De grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit is gematigd positief.
Voor lange termijn energie-innovatiebeleid kan een gemeenschappelijke
aanpak, inclusief een Europees beleidsraamwerk, voordeel bieden.
Hiermee kunnen schaalvoordelen worden behaald en kan een efficiënter
beleid worden vormgegeven.
Nederland is wel van mening dat de coördinatie door de Europese
Commissie zich dient te beperken tot die gebieden waar deze daadwerkelijke meerwaarde biedt. Op een aantal plaatsen in de mededeling geeft de
Commissie aan dat ze meer afstemming wil van nationale onderzoeks- en
innovatiemiddelen. Voor Nederland kan hiervan alleen sprake zijn op
vrijwillige basis. Toekomstige voorstellen die zullen voortvloeien uit deze
mededeling zullen door Nederland afzonderlijk worden beoordeeld op
subsidiariteit.
Proportionaliteit
De grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit is in principe
positief. De strekking van de mededeling gaat niet verder dan noodzakelijk
is. Er wordt zoveel mogelijk ingezet op het gebruik van bestaande
organisaties en structuren. Zoals al is aangegeven onder subsidiariteit is
voor Nederland de zeggenschap over het eigen energieonderzoek en
innovatie en de daarvoor aangewende middelen een belangrijk punt.
Toekomstige voorstellen die zullen voortvloeien uit deze mededeling
zullen door Nederland afzonderlijk worden beoordeeld op proportionaliteit.
Financiële gevolgen
Er worden geen concrete (wetgevings)voorstellen gedaan die financiële
gevolgen kunnen hebben. Wel nodigt de Commissie de lidstaten uit om
de (te ontwikkelen) Integrale Routekaart en het Actieplan te ondersteunen
door het gebruik van EU Structuur- en Investeringsfondsen en de
veilingopbrengsten van het ETS, verdere integratie van de nationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1633

4

onderzoeksbudgetten via de European Energy Research Alliance en door
het ondersteunen van een snellere uitrol van duurzame energietechnologieën. Dit betreft echter geen afdwingbare maatregelen en is in sommige
gevallen al staande praktijk.
De onderhavige mededeling zal inhoudelijk richting geven aan het
energieonderzoek in het eerstvolgende Kaderprogramma «Horizon 2020»,
dat loopt van 2014 tot 2020. Nederland is van mening dat de middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2014–2020. Eventuele budgettaire gevolgen
worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke
departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
Regeldruk/administratieve lasten
De gevolgen op het gebied van administratieve lasten zullen naar
verwachting beperkt zijn. De lidstaten wordt gevraagd om ten behoeve
van SETIS informatie aan te leveren over de nationale inspanningen en
voortgang bij energieonderzoek en innovatie. Deze informatie zal naar
verwachting veelal al bij het Rijk beschikbaar zijn vanuit de nationale
monitoring in het kader van de Topsector Energie en dus niet of nauwelijks extra inspanningen vergen.
4. Nederlandse positie over de mededeling
Nederland heeft met interesse kennis genomen van deze mededeling en
kan de mededeling in algemene zin verwelkomen. De doelstellingen van
de mededeling sluiten aan bij het energie-innovatiebeleid dat Nederland
in de afgelopen anderhalf jaar heeft ingezet met de Topsector Energie, en
waarvoor het een nieuwe structuur en organisatie (Topteam, Topconsortia
voor Kennis en Innovatie (TKI’s)) van het nationale energieonderzoek heeft
neergezet dat vraagsturing voorop stelt:
– Versterken van de valorisatie (vermarkten) van de kennis en kunde.
– Aansluiting bij de maatschappelijke uitdagingen voor het energiesysteem (systeembenadering).
– Het verlagen van de kosten van duurzame energietechnologie, zodat
de transitie naar een duurzame energievoorziening tegen zo min
mogelijk kosten kan verlopen.
– Versterkte samenwerking met buitenlandse partijen bij onderzoek en
ontwikkeling.
– Vergroten van de (financiële) betrokkenheid van private partijen bij
onderzoek en ontwikkeling van energietechnologie.
Nederland verwelkomt in dit kader ook de sterkere nadruk die de
Europese Commissie legt op het verlagen van de kosten van technologieën, het vergroten van het verdienvermogen van de Europese energiesector, het sneller naar de markt brengen van ontwikkelde producten en
diensten en het inzetten van aanvullende financieringsinstrumenten zoals
leningen en garantiestellingen naast het subsidie-instrument. Voor zover
deze leningen en garantiestellingen door de lidstaten zouden moeten
worden verstrekt, is volgens de Nederlandse begrotingsregels 2013–2017
(TK 30 400, nr. 18 bijlage 1) het «nee, tenzij beleid» van kracht. Garanties
en leningen worden alleen verstrekt indien het Rijk eraan hecht risico’s te
dragen die niet in de markt kunnen worden gedragen, of indien het Rijk
doelmatigheidsvoordelen bewerkstelligt. Nieuwe garanties en leningen
zijn altijd onderdeel van de besluitvorming in de ministerraad, in principe
bij het hoofdbesluitvormingsmoment.
Nederland deelt de uitgangspunten/sleutelprincipes en de benodigde
essentiële ontwikkelingen die de Commissie noemt. Nederland is het eens
met het voornemen van de Commissie om investeringen in onderzoek en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1633

5

innovatie voor energie-efficiëntie te intensiveren. Dit sluit aan bij de
voornemens die op dit gebied in het Regeerakkoord zijn opgenomen.
Zeker in deze economische tijden is het slim om energiegebruik uit te
sparen. Nederland vraagt zich wel af of er voor energie-efficiëntie een
aparte coördinatiestructuur nodig is die onder de SET-plan stuurgroep
gaat functioneren. Liever ziet Nederland dat de sturende werking van de
SET-plan stuurgroep zelf wordt versterkt.
Nederland is het met de Commissie eens dat een versterkte Europese
coördinatie van het onderzoek er aan kan bijdragen om gebruik te maken
van de sterktes van de lidstaten en dubbel werk te voorkomen. De
mededeling kan er tevens aan bijdragen dat de lidstaten voor de komende
tijd beter onderbouwd, en met gerichte steun vanuit Europa, prioriteiten
kunnen stellen voor onderzoek en innovatie ten behoeve van energietechnologie en het beleid daarvoor. De mededeling kan daarmee helpen
sturing te geven aan de beoogde energietransitie en bijdragen aan
concretisering van de Energie Roadmap 2050. Door het bevorderen van
samenwerking tussen EU-landen kan de mededeling tevens een stimulans
zijn voor de eenwording van de Europese energiemarkt. Nederland blijft
wel bij de Commissie aandringen om, conform de door haar geformuleerde uitgangspunten in deze mededeling, de meerwaarde van Europese
coördinatie en samenwerking nadrukkelijk op te zoeken en aan te tonen.
Nederland levert graag een bijdrage aan de op te stellen Integrale
Routekaart en het Actieplan, zoals de Commissie voorstelt. Wel is
Nederland van mening dat moet worden gewaakt voor rigiditeit bij het
gebruik ervan. De routekaarten moeten ruimte laten voor flexibiliteit om te
kunnen inspelen op nieuwe kansen, veelbelovende technologieën
additioneel te ondersteunen, en tegenvallende innovatielijnen te kunnen
stoppen. Hiervoor is het essentieel dat de voortgang van het onderzoeksen innovatieportfolio adequaat gemonitord wordt. Ook wil Nederland
ervoor waken dat van de Integrale Routekaart en het Actieplan geen doel
op zich gemaakt wordt. De Commissie dient vooral snel aan de slag te
gaan met de bestaande technologieroutekaarten, zoals die zijn ontwikkeld
door de Technology Platforms en Industrial Initiatives onder het SET-plan.
Van belang hierbij is dat gebruik gemaakt gaat worden van de bestaande
EU-organisatie en structuren. Uitgangspunt is ook dat de komende inzet
en inbreng van Nederlandse zijde gerealiseerd kan worden met de
gecreëerde organisatie en voorzieningen in het kader van de Topsector
energie.
Ten slotte heeft Nederland vragen over de interactie van de Integrale
Routekaart en het Actieplan met het opstellen van het eerste energiewerkprogramma van Horizon 2020 dat ook in het najaar van 2013 gereed dient
te zijn. In het energiethema onder Horizon 2020 zal in belangrijke mate
uitvoering worden gegeven aan deze mededeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1633

6