Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1897
Vragen van het lid Grinwis (ChristenUnie) aan de Minister voor Natuur en
Stikstof over het bericht «Twee gasboringen voor drie verlaten stallen: hoe de
stikstofhandel in een Drents dorp juist tot meer uitstoot leidt» (ingezonden
18 januari 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 16 maart 2023).
Vraag 1
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat de handel in fictieve stikstofruimte, ofwel papieren koeien en kippen, kan leiden tot de facto méér
stikstofuitstoot?1
Antwoord 1
Om die reden hebben Rijk en provincies beleidsregels vastgesteld waarin is
bepaald dat alleen extern mag worden gesaldeerd met daadwerkelijk
gerealiseerde capaciteit. Daarvan moet 30% worden afgeroomd. Het bedrijf
van de saldogever moet bovendien in gebruik zijn of zonder nieuwe
vergunning in gebruik genomen kunnen worden. Deze voorwaarden zijn
bedoeld om feitelijke depositiestijging bij extern salderen te beperken.
In de Kamerbrief van 25 november 2022 heeft het kabinet aangekondigd om
samen met de andere bevoegde gezagen de voorwaarden voor extern
salderen verder aan te scherpen, o.a. om salderen met zogenaamde slapende
vergunningen te voorkomen. Het kabinet vindt dat het niet mogelijk mag zijn
om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken op basis van activiteiten die al
geruime tijd zijn gestopt. Ook zet het kabinet in op een generieke verhoging
van het afroompercentage naar 40% en worden momenteel de mogelijkheden
onderzocht om een afroompercentage van 20% te hanteren voor specifieke
projecten die op termijn tot stikstofreductie leiden, zoals de MIEK-projecten. Ik
ben met de betrokken departementen en provincies in overleg en zal zo snel
mogelijk de interbestuurlijke afspraken in beleidsregels vastleggen.
Daarnaast maakt de voorgenomen vergunningplicht voor intern salderen het
mogelijk om voorwaarden te stellen aan intern salderen, o.a. om de
ingebruikname van latente ruimte te beperken.
1

ah-tk-20222023-1897
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

De Volkskrant, 11 januari 2023, «Twee gasboringen voor drie verlaten stallen: hoe de stikstofhandel in een Drents dorp juist tot meer uitstoot leidt» (https://www.volkskrant.nl/nieuwsachtergrond/twee-gasboringen-voor-drie-verlaten-stallen-hoe-de-stikstofhandel-in-een-drentsdorp-juist-tot-meer-uitstoot-leidt~b82d61ae/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wanneer en op basis van welke beleidsregel die ziet op extern salderen is
destijds de vergunning voor Vermillion mogelijk gemaakt, gezien de uitspraak
van de Raad van State (RvS) op 13 november 2013 die bij extern salderen de
voorwaarde heeft gesteld dat de activiteit die wordt ingebracht voor het
salderen daadwerkelijk moet worden beëindigd ten behoeve van de nieuwe
activiteit en dus niet al eerder gestopt mag zijn?2
Antwoord 2
In de genoemde uitspraak van de Raad van State van 13 november 2013
(ECLI:NL:RVS:2013:1931) wordt een rechtstreekse samenhang vereist tussen
de stoppende activiteit van de saldogever en de nieuwe activiteit van de
saldonemer. Deze samenhang kan blijken uit een intrekkingsbesluit of uit een
overeenkomst tussen saldogever en saldonemer, waaruit blijkt dat de
stikstofruimte van de saldogever wordt overgedragen aan de saldonemer en
de vergunning van de saldogever wordt ingetrokken. Ook moet vaststaan dat
de bedrijfsvoering van het saldogevende bedrijf daadwerkelijk is of wordt
beëindigd. Deze voorwaarden worden herhaald in de toelichting bij de
beleidsregels van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) (Staatscourant nr. 52486). Uit de genoemde uitspraak blijkt dus niet dat
de saldogevende activiteit niet al eerder beëindigd mag zijn.
Vraag 3
Hoe is bovenstaande uitspraak exact doorvertaald in de beleidsregels van het
Ministerie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit? Is hiermee voldoende
gewaarborgd dat op het moment van de aanvraag van een vergunning voor
nieuwe stikstofruimte de stallen die ter compensatie voor die stikstofruimte
worden gesloopt niet al jaren uit bedrijf zijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zie antwoord op vraag 2. In de beleidsregels is daarnaast opgenomen dat
alleen extern gesaldeerd mag worden met feitelijk gerealiseerde capaciteit.
Daarvan wordt 30% afgeroomd om feitelijke depositiestijging te beperken.
Het percentage is gebaseerd op de gemiddelde latente ruimte in natuurvergunningen. Uit de jurisprudentie volgt bovendien dat alleen gesaldeerd mag
worden met ruimte van activiteiten die hervatting van de activiteit kunnen
worden zonder dat daar een nieuwe vergunning voor nodig is.
Vraag 4
Hoe is het toezicht op de daadwerkelijke staat van de stallen door het
bevoegd gezag op het moment van de aanvraag van een natuurvergunning
georganiseerd? Wordt ook ter plaatse door het bevoegd gezag gecontroleerd
of bedrijven recent gestopt zijn, bijvoorbeeld door gebruik te maken van de
meitellingen? Hoe vaak vinden deze controles plaats?
Antwoord 4
Bij een vergunningaanvraag op basis van extern salderen, controleert het
bevoegd gezag of is voldaan aan de voorwaarden uit de jurisprudentie en de
beleidsregels, zoals genoemd in de antwoorden op vraag 2 en 3. Zoals
gezegd is bij die beoordeling van belang of de stal feitelijk gerealiseerd
(gebouwd) is en of deze in gebruik is of kan zijn. Er wordt dus gekeken of een
hervatting van de activiteit mogelijk is zonder dat daarvoor een nieuwe
vergunning nodig is, en niet of de capaciteit feitelijk benut wordt. Aanvragers
van natuurvergunningen worden gevraagd om bewijsmateriaal aan te
leveren. Dit kan op basis van actuele foto’s van de situatie ter plaatse.
Daarnaast dienen afschriften van de vergunningen/toestemmingen waarmee
extern gesaldeerd wordt overgelegd te worden, alsmede de intrekkingsbesluiten en/of de overeenkomsten tussen saldogevers en saldonemers.
Vraag 5
Wat is inmiddels de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van de
motie van het lid Grinwis c.s. (Kamerstuk 30 252, nr. 58) over onderzoeken of
en hoe het inwisselen van ammoniak (NH3) voor stikstofoxiden (NOx), dan
2

Raad van State, 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

wel tussen sectoren (het eigenlijke doel van de motie) bij extern salderen
voorkomen kan worden? Op welke termijn hoort de Kamer hoe het kabinet de
voorwaarden voor extern salderen gaat aanscherpen?
Antwoord 5
Uit de Tussenbalans extern salderen met veehouderijen, die het afgelopen
jaar is uitgevoerd, blijkt dat sinds de gefaseerde openstelling ca. 50 vergunningen zijn afgegeven. Een groot deel daarvan (ca. 72%) blijft binnen de
agrarische sector. Dit blijven bevoegde gezagen monitoren en het zal ook
worden getoetst in de evaluatie van het instrument extern salderen, die de
komende maanden wordt uitgevoerd.
Daarbij wordt onderzocht of en hoe het inwisselen van NH3 voor NOx bij
extern salderen kan worden voorkomen. De resultaten verwacht ik rond de
zomer met de Kamer te kunnen delen.
Vraag 6
Wat vindt u van de uitspraak van de in het artikel aangehaalde deskundige
Beunen dat er «uiteindelijk meer publieke middelen nodig zijn om stikstofuitstoot te verminderen, doordat de overheid stikstofhandel toestaat en waarde
toekent aan een vergunning, waardoor diezelfde overheid moet concurreren
met andere partijen en de prijs stijgt»? Is dit een overweging geweest bij het
openstellen van extern salderen?
Antwoord 6
In de Tussenbalans extern salderen met veehouderijen, die afgelopen jaar is
uitgevoerd, zijn geen indicaties waargenomen voor het structureel optreden
van ongewenste neveneffecten, zoals speculatie. In de aankomende evaluatie
van het instrument extern salderen zal deze conclusie worden getoetst, zodat
we goed zicht blijven houden hoe extern salderen zich in de praktijk
ontwikkelt.
Vraag 7
Ziet u het gevaar dat tijdens het onderzoeken en uitwerken van de aanscherping van de regels rondom extern salderen een enorme versnelling plaatsvindt in de opkoop van beschikbare stikstofruimte? Zo ja, deelt u de mening
dat het daarom des te meer van belang is dat de beleidsregel die als
voorwaarde stelt dat een activiteit daadwerkelijk gestopt moet zijn ten
behoeve van een nieuwe activiteit, ook echt kijkt naar het moment van de
aanvraag van de vergunning als referentiedatum en niet enkel naar het
moment van het sluiten van het contract, aangezien anders stikstofruimte bij
voorbaat verzameld kan worden?
Antwoord 7
Initiatiefnemers die extern salderen toepassen moeten aan specifieke
voorwaarden voldoen (zie ook antwoord op vraag 3). Het aantonen van
rechtstreekse samenhang tussen saldogever en saldonemer en de beoordeling door het bevoegd gezag is een zorgvuldig proces. Wel streef ik ernaar
om in het voorjaar van 2023 interbestuurlijke afspraken te maken om extern
salderen met slapende vergunningen te voorkomen, zodat de beleidsregels
op korte termijn worden aangescherpt.
Vraag 8
Bent u bereid om bovenstaand beschreven gevaar af te wenden door in de
tussentijd extern salderen stop te zetten totdat er besluitvorming heeft
plaatsgevonden over de aanscherping van de beleidsregels?
Antwoord 8
Op dit moment zijn nieuwe ontwikkelingen nog beperkt mogelijk, met name
volgens het principe van salderen. In de Kamerbrief van 25 november 2022
heb ik stappen aangekondigd om toestemmingverlening mogelijk te houden
en tegelijkertijd minder onzeker te maken.
Vraag 9
Klopt het in het artikel gestelde dat de stikstofruimte in eerste instantie aan
de provincie Drenthe is aangeboden om het ten behoeve van Programma
Aanpak Stikstof (PAS) -melders te kunnen gebruiken, maar dat dit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

afgeslagen door de provincie? Gebeurt dit vaker en zo ja, hoe vaak? Is de
overheid naast het afwachten van passief aanbod ook actief op zoek naar
stikstofruimte die vrijkomt voor PAS-melders?
Antwoord 9
Van provincie Drenthe almede de uitvoeringsorganisatie Prolander begrijp ik
dat zij niet zijn benaderd door deze agrarische ondernemers.
De overheid is zeer actief bezig om stikstofruimte te verwerven. Met de
verschillende maatregelen wordt ruimte gecreëerd die nodig is om de natuur
te herstellen. Als dat voldoende is gelukt, kan die ruimte ook worden ingezet
om PAS-melders te legaliseren.
Vraag 10
Waarom lukt het andere partijen, zoals Vermillion in het artikel, om snel
stikstofruimte te verkrijgen, maar de overheid niet?
Antwoord 10
Overheden en particuliere partijen moeten aan dezelfde voorwaarden
voldoen, conform de beleidsregels voor extern salderen. De overheid als
initiatiefnemer moet bovendien aantonen dat de betrokken stikstofruimte
aanvullend is aan hetgeen nodig is om de instandhoudingsdoelstellingen te
halen en verslechtering van stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden te
voorkomen.
Vraag 11
Deelt u de mening dat 2023 het jaar van de legalisatie van de PAS-melders
moet worden? Wat gaat u doen om te voorkomen dat 2023 voor PAS-melders
niet opnieuw een jaar van mooie, maar uiteindelijk teleurstellende beloftes
wordt, maar dat zij daadwerkelijk legaal wel weer kunnen gaan bouwen aan
een toekomst?
Antwoord 11
Ik wil grote stappen zetten om meldingen te legaliseren. Er zijn dit jaar drie
maatregelen die naar verwachting belangrijk zijn bij het legaliseren van
meldingen. De stikstofruimte uit de Srv kan nu volledig worden toegedeeld
aan meldingen; ook via de Maatregel Gerichte Aankoop zijn 54 boerderijen
aangekocht waarmee belangrijke stikstofruimte beschikbaar komt. Tot slot
kunnen provincies in 2023 € 250 miljoen besteden aan maatregelen die de
uitvoering van het legalisatieprogramma versnellen of bij meldingen waar
maatwerk toegepast moet worden.
Vraag 12
Bent u bereid om vanaf heden maandelijks te publiceren hoeveel PASmelders er die maand zijn gelegaliseerd en nog gelegaliseerd moeten worden
alvorens de overheid dit onrecht volledig heeft rechtgetrokken?
Antwoord 12
In het vastgestelde legalisatieprogramma is vastgelegd dat de Kamer jaarlijks
wordt geïnformeerd over de voortgang van het legalisatietraject. In de
Kamerbrief van 10 februari jl. heeft u het meest recente overzicht daartoe
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4