Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1708
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen over het voorgestelde keuze- en shoprecht voor
gepensioneerden na invaren vanuit een uitkeringsovereenkomst naar een
flexibele premieovereenkomst (ingezonden 9 februari 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 24 februari 2023).
Vraag 1
Klopt het dat op grond van de Wet toekomst pensioenen (artikel 150l, lid 6)
ook reeds gepensioneerden een wettelijk keuzerecht krijgen tussen een vaste
en variabele uitkering als zij invaren vanuit een uitkeringsovereenkomst naar
een flexibele premieovereenkomst?
Antwoord 1
Ja, dat klopt. Kernelement van de flexibele premieovereenkomst is dat
deelnemers op pensioenleeftijd een keuze kunnen maken tussen een vaste en
variabele uitkering. Reeds gepensioneerden in een uitkeringsovereenkomst
die invaren naar een flexibele premieovereenkomst hebben in dat geval nooit
een keuze kunnen maken tussen welke uitkering zij wensen te ontvangen.
Daarom is ervoor gekozen om hen eenmalig de keuze te laten bieden, net
zoals zij die keuze zouden hebben gehad op pensioendatum. In hoeverre dit
in de praktijk zal voorkomen hangt primair af van hoe vaak sociale partners
die een pensioenovereenkomst hebben met het karakter van een uitkeringsovereenkomst straks kiezen voor de flexibele premieregeling.
Vraag 2
Klopt het dat indien die gepensioneerde een vaste uitkering wenst, maar het
pensioenfonds enkel een variabele uitkering aanbiedt (of vice versa), de
gepensioneerde dan een eenmalig shoprecht krijgt, waardoor hij of zij een
vaste (respectievelijk variabele) uitkering bij onder andere een verzekeraar
kan aankopen?
Antwoord 2
Ja, dat klopt. In beginsel wordt ingevaren conform het standaard invaarpad.
Sociale partners kiezen binnen de flexibele premieregeling welke uitkeringsvorm de standaardoptie is (de optie die geldt wanneer iemand geen keuze
maakt). Het pensioenfonds besluit of zij zowel een vaste als variabele
uitkering aanbiedt of slechts één van de twee uitkeringsvormen. Hierbij weegt

ah-tk-20222023-1708
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

een fonds ook af in hoeverre het aanbieden van één uitkeringsvorm
evenwichtig is. Als sociale partners bijvoorbeeld kiezen dat de variabele
uitkering de standaard wordt en het pensioenfonds zowel een vaste als
variabele uitkering aanbiedt, dan varen gepensioneerden in principe in naar
de variabele uitkering, maar kunnen zij bij hetzelfde pensioenfonds binnen
een jaar ook kiezen voor een vaste uitkering. In dat geval is er geen sprake
van shoprecht.
Vraag 3
Bent u van mening dat elke gepensioneerde in de situatie zoals geschetst in
vraag 2, daadwerkelijk gebruik moet kunnen maken van het shoprecht om
een vaste uitkering aan te kopen bij een verzekeraar, zeker in de situatie dat
de gepensioneerde niet bij een ander pensioenfonds pensioenrechten heeft
en daar dus een vaste uitkering zou kunnen aankopen?
Antwoord 3
Volgens een publicatie van WTW (2017)1 blijkt dat de markt tot het kunnen
aankopen van een variabele of vaste uitkering bij een verzekeraar zich
dusdanig heeft ontwikkeld dat er veel verschillende producten beschikbaar
zijn voor deelnemers. Het aanbod van een product en of een deelnemer daar
daadwerkelijk van gebruik kan maken hangt primair af van het resterend
pensioenkapitaal van een deelnemer. Bij zeer lage pensioenkapitalen is die
markt beperkt beschikbaar. Volgens WTW is er tot een kapitaal van € 25.000
vaak geen mogelijkheid tot aankoop van een variabele uitkering. Dat
impliceert dat er voor jongere gepensioneerden er een grotere mogelijkheid
zal zijn om te kunnen shoppen dan voor gepensioneerden op zeer hoge
leeftijden. Naarmate de pensionering neemt immers ook het resterende
pensioenkapitaal af. Daarbij dient opgemerkt te worden dat er op hoge
leeftijden een marginaal, of in gevallen geen, verschil is tussen een vaste en
variabele uitkering. Uit reeds genoemde publicatie van WTW blijkt dat meeste
aanbieders rond 85 jaar beginnen met het verminderen van het beleggingsrisico. WTW geeft daarbij aan dat op hogere leeftijd de uitkering steeds minder
zal fluctueren waardoor er ook bij een variabele uitkering op die leeftijd
eigenlijk sprake is van een vaste uitkering.
In hoeverre de gepensioneerde uiteindelijk gebruik kan maken van het
shoprecht is afhankelijk van de situatie bij het pensioenfonds en van het
beschikbare pensioenkapitaal. Dat is niet anders dan zoals dat nu is voor net
gepensioneerden die een keuze kunnen maken tussen een variabele en vaste
uitkering. Met een beperkt pensioenkapitaal is het niet altijd mogelijk om
gebruik te maken van het shoprecht indien daar sprake van is.
Vraag 4
Klopt het dat zij deze keuze (met eventuele gebruikmaking van het shoprecht)
tot één jaar na het invaren kunnen maken?
Antwoord 4
Ja, dat klopt. Indien zij geen keuze hebben gemaakt geldt de standaardoptie
zoals vastgesteld door sociale partners.
Vraag 5
Bent u bereid om advies te vragen aan de toezichthouder Autoriteit Financiële
Markten (AFM) over de markt voor het shoprecht?
Antwoord 5
Op dit moment zie ik geen aanleiding om de toezichthouder Autoriteit
Financiële Markten (AFM) om advies te vragen over het shoprecht. AFM heeft
reeds advies uitgebracht over een conceptversie van het wetsvoorstel
toekomst pensioenen waarin de keuze voor de gepensioneerde reeds was
geregeld.2 Ook heeft de AFM in de consultatiereactie op het conceptbesluit
toekomst pensioenen aandacht gevraagd voor het keuzemoment na het

1
2

https://www.wtwco.com/nl-NL/Insights/2017/10/het-variabele-pensioenlandschap
Bijlage bij Kamerstuk 36067.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

invaren van bestaande rechten naar de flexibele premieregelingen.3 De AFM
heeft daarbij nogmaals het belang onderstreept dat gepensioneerden deze
keuze tijdig voorgelegd krijgen, zodat gepensioneerden in staat worden
gesteld bij verschillende pensioenuitvoerders offertes op te vragen en een
keuze te maken. Pensioenuitvoerders die ervoor kiezen om de bestaande
pensioenrechten in te varen van een uitkeringsregeling naar de flexibele
premieregeling moeten alle pensioengerechtigden tijdig de keuze voorleggen
tussen een vaste en een variabele uitkering, waarbij wordt aangesloten bij de
vereisten uit artikel 48 (eisen aan informatieverstrekking), 48a (keuzebegeleiding) en artikel 63b (keuzerecht variabele of vaste uitkering) uit de Pensioenwet. Pensioenuitvoerders hebben daarbij tot 1 jaar na de collectieve
waardeoverdracht de tijd om de keuze tussen een vaste of variabele uitkering
voor te leggen aan de gepensioneerde deelnemers.
Vraag 6
Kan de toezichthouder aangeven of er buiten bepaalde grenzen (bijvoorbeeld
bij een hoge leeftijd of laag pensioenvermogen) wel een verzekeringsmarkt is
voor de inkoop van pensioenrechten voor (individuele) gepensioneerden?
Antwoord 6
Desgevraagd laat de AFM weten dat zij geen gegevens hebben over een
verzekeringsmarkt voor de inkoop van pensioenrechten na de pensioendatum. Op dit moment is het voor reeds gepensioneerden niet mogelijk een
uitkering na pensionering te heroverwegen. Er is nu geen sprake van een
bestaande verzekeringsmarkt. De AFM laat weten dat zij constateren dat over
het algemeen voor de aankoop van een variabele uitkering vaak een
ondergrens aan de koopsom wordt gehanteerd (zie ook antwoord op vraag 3
voor een verdere toelichting).
Vraag 7
Verwacht de toezichthouder dat die markt zich wel zal ontwikkelen?
Antwoord 7
De AFM laat weten het belangrijk te vinden dat als deze markt zich ontwikkelt,
er sprake is van een goed werkende markt en dat voldoende aandacht is voor
een goede keuzebegeleiding van de gepensioneerde deelnemers die deze
nieuwe keuze voorgelegd krijgen.
Vraag 8
Kunt u het resultaat aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 8
Zoals aangegeven in antwoord op vraag 5 zie ik geen aanleiding om de AFM
om advies te vragen.
Vraag 9
Ziet u bezwaren als pensioenfondsen met verzekeraars in gesprek gaan om
ten behoeve van hun reeds gepensioneerde deelnemers die de wens hebben
om gebruik te maken van het shoprecht, een oplossing te bieden zodat ze
gezamenlijk als collectief over kunnen?
Antwoord 9
De keuze die geboden wordt binnen de flexibele premieregeling is een
individuele keuze. Zodoende kan er niet door iemand anders besloten worden
welke uitkeringsvorm de gepensioneerde moet kiezen als deze gebruikmaakt
van het shoprecht. Het pensioenfonds kan, in het kader van de keuze tussen
een vaste en variabele uitkering, dus niet besluiten dat een collectief
gezamenlijk overgaat naar een verzekeraar. Als een pensioenfonds enkel een
van de twee uitkeringsvormen aanbiedt kunnen zij deelnemers, of in dit geval
gepensioneerden, wel wijzen op mogelijke handelingsopties. Als de gepensioneerde bijvoorbeeld een uitvoerder van een vaste uitkering op het oog heeft,
kan het pensioenfonds, na machtiging door de gepensioneerde, vervolgens

3

Zie ook: https://www.internetconsultatie.nl/besluittoekomstpensioenen/reactie/257f07da-6065–
41ad-9043-a9050efb1264

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

behulpzaam zijn met het verstrekken van gegevens aan de door de gepensioneerde geselecteerde uitvoerders zodat berekeningen kunnen worden
gemaakt.
Vraag 10
Als u bezwaren ziet, bent u dan voornemens andere maatregelen te treffen,
mocht dit nodig zijn, om te waarborgen dat gepensioneerden ook echt
gebruik kunnen maken van het wettelijke shoprecht?
Antwoord 10
Naar mijn mening biedt het huidige wettelijke kader voldoende mogelijkheden om ervoor te zorgen dat deelnemers/gepensioneerden een weloverwogen keuze kunnen maken voor een vaste of variabele uitkeringsvorm.
Vraag 11
Kunt u reflecteren op een gedeeltelijke carve out, conform de aangenomen
motie van het lid Smals4, als mogelijke oplossing, mochten er geen marktpartijen zijn die vaste uitkeringen willen aanbieden aan individuele gepensioneerden?
Antwoord 11
Conform de motie van het lid Smals zal ik gedurende de transitieperiode
monitoren of er pensioenfondsen zijn die aangeven een carve-out nodig te
hebben om aan hun wettelijke taak voor evenwichtige belangenafweging
tussen verschillende deelnemersgroepen te voldoen. Voor de goede orde, bij
een eventuele carve-out gaat het om de overdracht van pensioenrechten en
pensioenaanspraken van een specifieke deelnemersgroep (deelnemers,
gewezen deelnemers of gepensioneerden) en niet van individuele
deelnemers/gepensioneerden.
Vraag 12
Acht u het verstandig dat een negentigjarige verpleeghuisbewoner verplicht
moet kiezen tussen een vaste of variabele pensioenuitkering binnen de
flexibele premieregeling?
Antwoord 12
Vooropgesteld wil ik opmerken dat ik geen aanleiding zie om een negentigjarige verpleeghuisbewoner minder rechten te geven dan een vijfenzeventigjarige of een net gepensioneerde. Daarnaast geldt dat een deelnemer, en in dit
geval dus ook als gepensioneerde, de keuze tussen een vaste en variabele
pensioenuitkering binnen de flexibele premieregeling wordt voorgelegd,
zodat aangesloten kan worden bij de eigen situatie en wensen. De norm
keuzebegeleiding is hierbij ook van toepassing. Het is voor de deelnemer of
gepensioneerde geen verplichting om een keuze te maken. Indien, een
deelnemer of in deze situatie de gepensioneerde, geen keuze maakt, geldt de
standaardoptie die door sociale partners wordt vastgesteld.
Vraag 13
Kunt u deze vragen één voor één binnen drie weken beantwoorden en aan de
Kamer doen toekomen?
Antwoord 13
Ja.

4

Kamerstuk 36 067, nr. 118.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4