Garnalenvisserij in Natura 2000 gebieden

Auteur(s):

Niels Hintzen

Wageningen Marine Research

Wageningen Marine Research

IJmuiden, November 2019

VERTROUWELIJK

Nee

Wageningen Marine Research rapport C100/19

Keywords: Garnalenvisserij, Natura 2000, VMS, Logboek.

Dit rapport is gratis te downloaden van https://doi.org/10.18174/505901
Wageningen Marine Research verstrekt geen gedrukte exemplaren van rapporten.

Wageningen Marine Research is ISO 9001:2015 gecertificeerd.

© Wageningen Marine Research
Wageningen Marine Research, instituut

Wageningen Marine Research aanvaardt geen aansprakelijkheid voor

binnen de rechtspersoon Stichting

gevolgschade, noch voor schade welke voortvloeit uit toepassingen van de

Wageningen Research, hierbij

resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van Wageningen

vertegenwoordigd door Dr. M.C.Th.

Marine Research. Opdrachtgever vrijwaart Wageningen Marine Research van

Scholten, Algemeen directeur

aanspraken van derden in verband met deze toepassing.
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag weergegeven en/of

KvK nr. 09098104,

gepubliceerd worden, gefotokopieerd of op enige andere manier gebruikt worden

WMR BTW nr. NL 8113.83.696.B16.

zonder schriftelijke toestemming van de uitgever of auteur.

Code BIC/SWIFT address: RABONL2U
IBAN code: NL 73 RABO 0373599285

A_4_3_1 V29 (2019)

2 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

Inhoud

1

Inleiding

4

2

Methoden

5

3

Resultaten

7

3.1

Visuren in de Natura 2000 gebieden

7

3.2

Visuren met andere aannames over vissnelheid

8

3.3

Dekking van VMS versus Logboeken

10

3.4

Visuren binnen en buiten de Natura 2000 gebieden

12

3.5

Visuren van schepen met en zonder vergunning

13

4

Conclusies en aanbevelingen

15

5

Kwaliteitsborging

16

Verantwoording

18

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 3 van 18

1

Inleiding

De garnalenvisserij vindt plaats langs de gehele Nederlandse, Duitse en Deense westkust. In het
afgelopen decennium is de inzet van deze visserij fors toegenomen. Een deel van deze visserij vindt
plaats binnen Natura 2000 gebieden; de garnalenvisserij is binnen die gebieden gereguleerd onder de
Wet natuurbescherming (hierna: Wnb). Deze gebieden zijn de Noordzeekustzone, Vlakte van de Raan,
Voordelta, Waddenzee, Westerschelde en Oosterschelde (zie ook Figuur 1). De vergunde
garnalenvisserij intensiteit is beoordeeld op haar ecologische effecten aan de hand van een gesteld
ijkjaar (2015). Visserijintensiteiten die boven dit ijkpunt uitkomen kunnen aanleiding geven tot
heroverweging van die ecologische beoordeling. WMR monitort in opdracht van LNV de
visserijintensiteit binnen de Natura 2000 gebieden om zodoende binnen een lopend jaar zicht te
houden op de visserij-intensiteiten.
In deze rapportage word de inzet in visuren (het aantal uren van vissende activiteit) bepaald voor de
verschillende Natura 2000 gebieden voor de jaren 2014-2019 (2019 tot en met augustus).
Daartoe worden VMS en logboekgegevens van de visserij geanalyseerd en een berekening gemaakt
van vissende activiteit.

Figuur 1. Natura 2000 gebieden die van belang zijn voor garnalenvisserij.

| 4 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

2

Methoden

Bewerking gegevens
Voor het bepalen van de indicatoren (visuren, vangst) in deze studie zijn verschillende
gegevensbronnen gebruikt:
•

Vessel Monitoring System (VMS-gegevens over de positie en snelheid van de schepen)

•

Logboekgegevens (visregistratie- en informatiesysteem, VIRIS) over de reis: visserij-inzet,
tuig en vangst (zowel logboeken als officieel geregistreerde vangsten)

•

Vlootgegevens van het Nederlandse register van Vissersvaartuigen (NRV) over de technische
specificaties van de schepen

•

Vergunninghouders, aangeleverd door het Ministerie van LNV; de in deze lijst regelmatig
doorgevoerde mutaties zijn in de analyses meegenomen.

De drie eerstgenoemde gegevenssets zijn op een gestandaardiseerde manier geanalyseerd, conform
de aanpak ontwikkeld door Hintzen et al., (2013).
Allereerst zijn de VMS-gegevens en logboekgegevens opgeschoond. VMS-records zijn verwijderd
wanneer ze:
•

duplicaten of pseudo-duplicaten zijn (VMS pings dichter in tijd bij elkaar dan waar de interval
tijd op ingesteld staat (b.v. iedere 30min of 120min)

•

niet gepositioneerd zijn op de wereldbol

•

in een haven liggen

•

op het land liggen

•

geassocieerd zijn met vaartuigsnelheden > 20 mijl per uur.

Logboekrecords zijn verwijderd wanneer ze:
•

duplicaten zijn

•

een aankomsttijd vóór de vertrektijd hebben

•

beginnen vóór 1 januari van het jaar dat wordt geanalyseerd (ook al valt het einde van de reis
binnen het beschouwde jaar)

•

overlap hebben met andere reizen van hetzelfde schip.

Om de visserijactiviteiten in de gebieden te analyseren, werden de ruimtelijke VMS-gegevens
gekoppeld aan de inzet- en vangstgegevens uit de logboeken. VMS- en logboekgegevenssets werden
gekoppeld met behulp van het schipnummer en de datum en tijd. Alle VMS-records (ook wel ‘pings’
genoemd) die tussen de tijd van vertrek en tijd van aankomst van een reis in het logboek vallen,
werden toegewezen aan de betreffende reis. Vervolgens werd voor elk VMS-record de activiteit van
het vaartuig (halen, vissen of stomen) bepaald op basis van de snelheid en het type visserij (zie ook
Poos et al., 2013), alsook werd er met een vaste snelheidsregel gewerkt waarbij werd aangenomen
dat een schip vissend is wanneer deze harder dan 0.1 maar minder hard dan 5.5knopen vaart. Deze
karakterisering werd gebaseerd op een analyse van de frequentieverdelingen van vaarsnelheden van
alle VMS-records voor het betreffende tuig. Ook alternatieve snelheidsprofielen zijn uitgetest om de
gevoeligheid van de rekenmethode te toetsen.
Elke VMS-ping vertegenwoordigt een bepaalde tijdsduur. Deze is gewoonlijk gelijk aan de
intervalsnelheid waarmee VMS-pings worden uitgezonden, variërend van 30 minuten tot 2 uur. De
visserij-inzet werd gedefinieerd als de som van deze tijdstappen voor de pings die als vissen
geclassificeerd waren. De aanlandingen worden geregistreerd per reis, per ICES-rechthoek en dag in
het logboek. Alleen visreizen waarin garnalenvangst werd aangeland zijn meegenomen in deze
analyse.

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 5 van 18

Vergunninghouders
Door het ministerie van LNV zijn scheepsnamen aangeleverd die een Wnb-vergunning hadden tussen
de jaren 2016 en 2019. Voor jaren voorafgaand aan 2016 zijn die schepen meegenomen in de analyse
die in 2016 een vergunning kregen toegewezen.
Visuren binnen en buiten Natura 2000 gebieden
Shapefiles van de Natura 2000 gebieden zijn aangeleverd door het ministerie van LNV. Op basis van
die gegevens is bekeken welke VMS-pings binnen en welke buiten deze gebieden vielen. Indien pings
binnen deze gebieden vielen, werden ze meegenomen in de analyse om visuren binnen de gebieden te
berekenen.

| 6 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

3

Resultaten

3.1

Visuren in de Natura 2000 gebieden

Op basis van een vast snelheidsprofiel (tussen 0.1 – 5.5knopen) is het geschatte aantal visuren
gegeven in de tabel hieronder. Getallen geven alleen geschatte vissende activiteit weer en niet andere
vormen van activiteit zoals stomen. Het ijkjaar (2015) is schuingedrukt voor extra nadruk.
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

0

73

292

2127

1518

523

124

2578

1807

3594

6401

6618

4375

2904

117503

150305

120873

150855

88361

108486

98195

Voordelta (VO)

18016

18607

25565

28067

28918

16112

17042

Vlakte van de Raan

3622

3276

3644

4659

4418

4268

3730

88694

79770

92398

100820

98408

79272

57149

Oosterschelde (OO)
Westerschelde
(WE)
Noordzee kustzone
(NO)

(VL)
Waddenzee (WA)

Figuur 2. Geschatte visuren ontwikkeling binnen de zes Natura 2000 gebieden.
De visserij op garnalen is sterk wisselend per maand (Figuur 3), de maandelijkse geschatte
visserijinspanning in ieder van de zes gebieden is in de figuur hieronder weergegeven. In veel gevallen
is het aantal visuren in de laatste jaren gedaald ten opzichte van het ijkjaar 2015.

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 7 van 18

Figuur 3. Geschatte visuren per Natura 2000 gebied (panelen) per maand aan de hand van de 0.15.5knopen snelheidsregel.

3.2

Visuren met andere aannames over vissnelheid

Welke vaarsnelheden aangemerkt worden als vissend heeft een impact op de uitkomsten van
geschatte vissende activiteit binnen de Natura 2000 gebieden. Immers, bij een grotere range in
vissnelheid neemt het aantal geschatte visuren toe. Figuur 4 geeft aan wat de orde-grote verschillen
zijn tussen de modellen per Natura 2000 gebied.

| 8 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

Figuur 4. Geschatte visuren aan de hand van 4 verschillende snelheidsprofielen. In zwart het model
waarbij snelheden tussen 0.1-5.5knopen als vissend worden beschouwd, in blauw het model waarbij
een statistisch model, apart gefit voor 10 verschillende garnalengebieden gebruikt is, in groen het
model waarbij een enkel statistisch model voor het hele verspreidingsgebied genomen is, in rood het
model waarbij snelheden tussen 0.1-3knopen als vissend worden beschouwd.
Wanneer deze lijnen relatief ten opzichte van het basis model (0.1-5.5knopen) worden bekeken
(Figuur 5) zien we dat alle overige modellen een lagere schatting van visuren geven. De verschillen
met het 0.1-3knopen model zijn daarin het grootst en de verschillen met de twee statistische
modellen ligt tussen de 5-20%.

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 9 van 18

Figuur 5. Ratio tussen geschatte visuren tussen het basismodel en 3 alternatieve modellen. In zwart
het basismodel (ratio = 1), in rood het 0.1-3knopen model, in groen het enkel gebied statistisch
model en in blauw het model met 10 verschillende visgebieden verwerkt.

3.3

Dekking van VMS versus Logboeken

In de logboeken wordt opgeschreven op welke tijd uit de haven vertrokken en weer binnengevaren
wordt. In het geval van VMS worden alleen die pings meegenomen in de berekening van visuren
wanneer deze binnen het interval van de logboeken vallen. Dat betekent dan ook dat op basis van
VMS er altijd een lager aantal visuren geregistreerd zal zijn dan op basis van logboeken. De tabel
hieronder geeft de dekking van VMS in de logboeken weer. De getallen geven de totale aantallen uren
dat vissers uit de haven zijn, berekend vanuit de logboeken als ook uit de VMS . Een getal van 100 in
de rij ‘Ratio’ betekent dat er evenveel tijd uit de haven in VMS zit als in de logboeken. Een getal van
125 betekent dat er 25% meer tijd uit de haven in de logboeken geregistreerd is dan in VMS.
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019*

Logboeken

22067

21054

20786

22928

20684

20113

7232

VMS

18312

19065

17669

21041

16050

18634

6472

Ratio

121

110

118

109

129

108

112

(Log/VMS)
* Tot en met augustus 2019

Vanwege enkele uitschieters ligt het jaarlijks gemiddelde in sommige gevallen boven de 25%.
Maandgemiddeldes zijn weergegeven in Figuur 5. Over de hele linie genomen, gecorrigeerd voor deze
uitschieters, ligt de gemeten effort van VMS 10% lager dan die van de logboeken (Figuur 6). Op een
gemiddelde visreis van 48 uur komt dat neer op ~5 uur, net meer dan op basis van toeval te
verwachten is. Er is verder geen specifiek maandpatroon daarin weer te nemen.

| 10 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

Figuur 6. Ratio tussen effort in logboeken versus die in VMS. Maandelijks gemiddelde is gegeven in de
zwarte lijn. Het lange-termijn gemiddelde, gecorrigeerd voor de uitschieters, is gegeven met de rode
lijn. Jaargemiddeldes staan aangegeven met de blauwe gestippelde lijn. Op de y-as staat de dekking
waarbij 100 betekent dat 100% van de logboek tijd uit de haven in VMS staat, 120 komt overeen met
een 20% hogere tijd uit de haven in de logboeken ten opzichte van die in VMS.
Op scheepsniveau zien we een grote spreiding in de dekking. Figuur 7 geeft de dekking over alle
visreizen per schip over de jaren 2013-2019 weer. Het overgrote deel heeft een dekking dicht in de
buurt van de 100% lijn. Echter zien we ook grote uitschieters met maar een dekking tussen de 4060%.

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 11 van 18

Figuur 7. Spreiding in dekking van alle visreizen per schip tussen 2013-2019. Op de y-as staat de
dekking waarbij 100 betekent dat 100% van de logboek tijd uit de havent in VMS staat, 120 komt
overeen met een 20% hogere tijd uit de haven in de logboeken ten opzichte van die in VMS.

3.4

Visuren binnen en buiten de Natura 2000 gebieden

Het aantal visuren dat per jaar gerealiseerd wordt binnen Natura 2000 gebieden (door de schepen met
Wnb vergunning) fluctueert tussen de 57% en 73% (zie tabel hieronder) . Het aandeel visuren buiten
de Natura 2000 gebieden van schepen zonder Wnb-vergunning is nihil.

Buiten Natura

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

155907

136229

111216

131551

93804

161416

65842

230414

253838

246366

292930

228240

213035

179143

0.6

0.65

0.69

0.69

0.71

0.57

0.73

2000
Binnen Natura
2000
Proportie binnen

Er zit een duidelijke maandtrend in het aandeel van de visserij binnen en buiten de Natura 2000
gebieden. In de zomermaanden word veel binnen de Natura 2000 gebieden gevist en richting
december – januari zakt dat naar een minimum. In de wintermaanden is tijd uit de haven ook op het
laagste punt waardoor visuren binnen Natura 2000 gebieden minimaal uitkomen (Figuur 8).

| 12 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

Figuur 8. Proportie van de visuren binnen de Natura 2000 gebieden ten opzichte van de hele
vlootinzet. De verticale stippellijntjes geeft de maand juli weer waarin veelal de piek bereikt wordt in
aandeel.

3.5

Visuren van schepen met en zonder vergunning

In dit onderdeel zijn alle schepen die garnalen aanlanden meegenomen (binnen en buiten Natura 2000
gebieden). Echter, niet al deze schepen staan op de Wnb vergunningslijst. Het percentage zonder
vergunning is in alle gebieden voor een groot gedeelte van de tijdserie 0, maar in de periode 20172019 loopt dit op tot maximaal 2.5% van alle visuren in een jaar.

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 13 van 18

Figuur 9. Percentage van het aantal visuren dat gemaakt wordt door schepen die niet op de
vergunningslijst staan.

| 14 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

4

Conclusies en aanbevelingen

Deze studie geeft inzicht in het aantal visuren van garnalenkotters, berekend op basis van VMS,
binnen de Natura 2000 gebieden. De resultaten laten een duidelijke vermindering van visuren in 2018
en 2019 zien in vergelijking met het ijkjaar 2015 voor de Voordelta, Waddenzee, Noordzee kustzone
en Vlakte van de Raan. Alleen in de Westerschelde en Oosterschelde was er nauwelijks visserij in het
ijkjaar. Visuren in 2018 en tot en met augustus 2019 zijn zelfde orde-grootte als het 2015 ijkjaar voor
deze gebieden. Er is een duidelijke seizoenstrend met vooral visserij rondom de zomermaanden.
In deze studie spreken we van geschatte visuren, omdat niet met zekerheid te stellen is dat een visser
daadwerkelijk gevist heeft, maar dat het alleen aannemelijk is, gegeven een bepaalde vaarsnelheid,
dat de visser vissende was. De manier waarop snelheid vertaald wordt naar vissende activiteit hangt
zodoende af van aannames. Zo kan er een vaste snelheidsgrens genomen worden waarboven /
waaronder we aannemen dat er gevist wordt of er kan met behulp van statistische modellen en de
frequentie van gemeten snelheden bepaald worden of een vaarsnelheid aangeeft dat er naar
visgronden of een haven toe gestoomd wordt is of dat het vissende activiteit betreft. In deze studie
zijn 2 vaste snelheidsgrenzen en 2 statistische modellen getoetst. Hieruit blijkt dat er langs de
Nederlandse kust in verschillende gebieden ook met andere vissnelheden gevist wordt (zie het 10gebieds statistisch model), immers, het model met 10 sub-gebieden laat een andere trend zien dan
die van 1-gebied. Het nemen van een snelheidsprofiel waarbij boven 0.1 en onder 5.5 knopen ervanuit
gegaan word dat een schip vissende is, is de meest ruime maat.
Op dit moment is VMS het enige middel om te toetsen of vissers actief waren binnen Natura 2000
gebieden. Echter, het is bekend dat VMS veelal een lagere inschatting geeft van het aantal visuren
dan wanneer dit op basis van logboeken zou worden bepaald. Belangrijk hierbij op te merken is dat de
visuren op basis van VMS berekend, uitgaan van vissende activiteit, terwijl visuren bepaald op basis
van logboeken uitgaan van het uit de haven zijn van een vissersschip. De lagere inschatting van
visuren is ook te wijten aan het missen van VMS pings gedurende een visreis. Veelal is dit gering,
maar in een aantal gevallen zijn er schepen die wel >60% van de VMS pings missen binnen een
visreis. Dit zorgt voor een onderschatting van het werkelijke aantal visuren. Er is echter niet tot
nauwelijks een trend waarneembaar in deze onderschatting over de jaren heen, waarmee de VMS als
relatieve maat genomen kan worden. Indien de onderschatting afneemt in toekomstige jaren dient
deze relatieve maat wel herzien te worden.
Een aanzienlijk deel van de garnalenvisserij vindt plaats binnen de Natura 2000 gebieden, tot wel 70%
in de zomermaanden. Dit betekent ook dat minimaal 30% van de visserij daarbuiten plaatsvindt. Dit
geeft dan ook aan dat garnalenvisserij niet exclusief is toebehouden aan de Natura 2000 gebieden en
dat er misschien enige mate van verplaatsing van visserijintensiteit mogelijk is.
De analyses uitgevoerd in deze studie worden niet tot nauwelijks beïnvloed door de aanwezigheid van
visuren door schepen die niet op de Wnb vergunningslijst staan.

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 15 van 18

5

Kwaliteitsborging

Wageningen Marine Research beschikt over een ISO 9001:2015 gecertificeerd
kwaliteitsmanagementsysteem. Dit certificaat is geldig tot 15 december 2021. De organisatie is
gecertificeerd sinds 27 februari 2001. De certificering is uitgevoerd door DNV GL.

| 16 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19

6

Referenties

Hintzen, N.T. Coers, A., Hamon, K. (2013) A collaborative approach to mapping value of fisheries
resources in the North Sea (Part 1: Methodology). http://edepot.wur.nl/248628

Wageningen Marine Research rapport C100/19

| 17 van 18

Verantwoording

Rapport C100/19
Projectnummer: 4316100203

Dit rapport is met grote zorgvuldigheid tot stand gekomen. De wetenschappelijke kwaliteit is intern
getoetst door een collega-onderzoeker en het verantwoordelijk lid van het managementteam van
Wageningen Marine Research

Akkoord:

Esther Beukhof
Onderzoeker

Handtekening:

Datum:

29 november 2019

Akkoord:

Drs. J. Asjes
Mt Lid Integratie

Handtekening:

Datum:

29 november 2019

| 18 van 18 | Wageningen Marine Research rapport C100/19