Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 016

Ziekenhuiszorg

Nr. 91

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 maart 2016
Met het oog op het Algemeen Overleg IGZ heeft u mij verzocht een reactie
te geven op de berichtgeving die voortkomt uit een uitzending van
Zembla naar aanleiding van misstanden in het UMC Utrecht, waarover op
woensdagochtend 2 maart jl. door de NOS is bericht. U verzoekt mij
tevens helderheid te verschaffen over de wijze waarop en binnen welke
reikwijdte de IGZ de misstanden in het UMC Utrecht onderzoekt. Voorts
vraagt u mijn reactie op de vraag in hoeverre (bereikte) omzetplafonds
van ziekenhuizen het schuiven met patiënten in de hand werken. Ik voldoe
graag aan uw verzoeken en mijn reactie treft u aan onder de punten 1 en 2
van deze brief.
Gezien uw mededeling in bovenvermelde brief dat de commissie ervan
uitgaat dat schriftelijke vragen over misstanden in ziekenhuizen, voor
zover nog niet beantwoord, worden meegestuurd met mijn reactie op uw
verzoeken, treft u deze onder punt 3 aan. Voor de volledigheid meld ik u
dat dit alleen de op 4 februari 2016 aangekondigd nadere beantwoording
van de schriftelijke vragen van het Kamerlid De Lange over het niet
melden van een ernstig incident met een baby in het Academisch Medisch
Centrum (Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 1413) en van de
Kamerleden Leijten en Van Gerven over het verzwijgen van een medische
calamiteit door het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam
(Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 1415) betreft. Ik heb u op
genoemde datum toegezegd deze nadere beantwoording te hernemen in
de vorm van een brief met informatie over de uitkomsten van het
inspectieonderzoek. Die toezegging beschouw ik hiermee thans
ingewilligd.

kst-31016-91
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 016, nr. 91

1

1. Mediaberichtgeving en mogelijke misstanden in het UMC
Utrecht
A Casuïstiek in uitzending en optreden van de IGZ
De uitzending van Zembla van 2 maart 2016 bracht een aantal zaken naar
voren waarbij de zorg aan patiënten in het UMC Utrecht onvoldoende zou
zijn geweest. Het betrof onder andere het plaatsen van zogenaamde
cochleaire implantaten (een hoorimplantaat) en de behandeling van
craniosynostose (een schedelcorrectie) bij kleine kinderen en waarbij de
ingreep niet het gewenste resultaat heeft gehad.
Bij het plaatsen van hoorimplantaten heeft een aantal operaties dat werd
uitgevoerd in het UMC Utrecht niet de gewenste uitkomsten van zorg
opgeleverd. Het gaat volgens de berichten om 9 patiënten in de leeftijd
van 6 tot 18 jaar, die door het Erasmus MC in Rotterdam in 2014 aan het
UMC Utrecht zijn doorverwezen omdat het Erasmus MC het maximaal
aantal hoorimplantaten dat de zorgverzekeraars wilden vergoeden al had
uitgevoerd. Bij 5 patiënten is de ingreep in het UMC Utrecht niet goed
uitgevoerd. Deze ingrepen zijn later in het Erasmus MC overgedaan. Het
UMC Utrecht heeft hiervan in september 2015 melding gedaan bij de
inspectie en de problematiek is uitvoerig door het ziekenhuis onderzocht.
Zembla constateert op basis van een conceptrapportage van de calamiteitencommissie van het ziekenhuis dat de operaties zouden zijn uitgevoerd
door minder ervaren KNO-artsen en onder beperkte supervisie. De
inspectie heeft het uiteindelijke rapport van de calamiteitencommissie van
het ziekenhuis ontvangen en heeft deze zaak nog in onderzoek. De IGZ
neemt de resultaten mee in het geïntensiveerde toezicht en het lopende
onderzoek naar de afdeling KNO. Daarbij neemt de IGZ alle relevante
informatie mee.
Met betrekking tot de schedelcorrecties deden ouders hiervan melding bij
de inspectie, in respectievelijk september en december 2014, en juli 2015.
De IGZ heeft deze burgermeldingen in behandeling genomen en is in
gesprek gegaan met de melders, de betrokken veldpartijen en het
ziekenhuis. De inspectie heeft naar aanleiding van de eerste twee
meldingen ingezet op effectuering van concentratie van deze ingrepen en
de betrokken veldpartijen opgedragen de richtlijn hiervoor aan te
scherpen en zorg te dragen voor een goede implementatie. Deze partijen
hebben hier gevolg aan gegeven en de IGZ heeft vervolgens het UMC
Utrecht per maart 2015 opgedragen zich aan de landelijke richtlijn te
houden die voorschrijft dat de behandeling in slechts twee centra wordt
uitgevoerd, te weten Erasmus MC en Radboud UMC. Het ziekenhuis heeft
zich daar vervolgens aan gecommitteerd en is gestopt met het uitvoeren
van deze ingrepen.
B Onderzoek van de inspectie naar misstanden bij het UMC
Utrecht
De KNO-afdeling van het UMC Utrecht kwam vorig jaar november
negatief in het nieuws vanwege de (vermeende) angstcultuur en omdat
het ziekenhuis had verzuimd een aantal calamiteiten te melden bij de
inspectie. Hierover heb ik uw Kamer geïnformeerd op 16 november 20151.
Naar aanleiding van de meldingen en de uitzending van Zembla op
4 november 2015 heeft de inspectie direct onderzoek ingesteld naar de
afdeling KNO en de afdeling HHCO (hoofd-hals chirurgische oncologie)
van het UMC Utrecht. Dit onderzoek loopt en de IGZ laat zich daarin
bijstaan door een externe commissie. Daarnaast heeft de inspectie in
1

Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 88

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 016, nr. 91

2

algemene zin haar toezicht op het ziekenhuis geïntensiveerd. Dit houdt in
dat de inspectie sinds november 2015 extra toezichtcapaciteit heeft
vrijgemaakt en dat zij inmiddels meerdere onaangekondigde bezoeken
heeft gebracht aan het ziekenhuis om de kwaliteit van de zorg en
patiëntveiligheid te toetsen. Ook heeft de IGZ regelmatig bestuurlijke
gesprekken met de raad van bestuur van het UMC Utrecht om de
bevindingen van de inspectie en de vorderingen die het ziekenhuis van de
inspectie moet maken te bespreken. In deze gesprekken toetst de inspectie
ook of de raad van bestuur haar verantwoordelijkheid in voldoende mate
neemt.
Dat de inspectie zich in het onderzoek naar de afdeling KNO van het UMC
Utrecht laat bijstaan door een externe commissie is uitzonderlijk. De
inspectie heeft gezien de signalen over cultuur en leiderschap besloten
dat aanvullende expertise gewenst was om tot een goed oordeel te
kunnen komen over de situatie in het UMC Utrecht en de mogelijke
gevolgen hiervan op kwaliteit en veiligheid van zorg. De externe
commissie kijkt daarbij specifiek naar de aspecten cultuur en leiderschap
als randvoorwaarden voor goede zorg. Vanuit dat perspectief heeft de
commissie de opdracht om de inspectie te adviseren over de randvoorwaarden waarbinnen de KNO-afdeling en de afdeling HHCO van het UMC
Utrecht werken, het werkklimaat en de veiligheid. De inspectie verwacht
haar onderzoek, waar de bevindingen van de externe commissie integraal
onderdeel van uitmaken, in de zomer af te ronden. Ik zal uw Kamer hier te
zijner tijd over informeren.
2. Omzetplafonds van ziekenhuizen
Uw Kamer wil weten in hoeverre (bereikte) omzetplafonds van ziekenhuizen het schuiven met patiënten in de hand werken.
Op 13 januari 2016 heb ik vragen van het lid Bruins Slot (CDA) beantwoord2 over budgetplafonds. In de antwoorden op deze Kamervragen ben
ik uitgebreid ingegaan op de vraag wat het betekent wanneer een
zorgaanbieder en een verzekeraar een omzetplafond hebben afgesproken.
Voorop staat dat de zorgverzekeraar zorgplicht heeft en de patiënt recht
heeft op goede en tijdige zorg. Ongeacht de polis moet de verzekerde
altijd binnen redelijke termijn en op redelijke afstand zorg krijgen. Ook bij
het bereiken van een omzetplafond bij een bepaalde aanbieder geldt de
zorgplicht van de zorgverzekeraar. De zorgplicht wordt dan ingevuld
doordat de zorgverzekeraar de verzekerde naar een andere zorgaanbieder
bemiddelt of door aanvullende afspraken te hebben gemaakt (doorleverplicht), dan wel te maken met de betreffende zorgaanbieder. In het geval
van een restitutiepolis kunnen mensen hun eigen zorgaanbieder kiezen en
zij moeten daar ook terecht kunnen ongeacht de onderliggende
contracten. Ik heb de NZa gevraagd specifiek hierop toezicht te houden.
Overigens, wanneer een patiënt niet geholpen kan worden in het
ziekenhuis van zijn keuze maar elders, om welke reden dan ook, dan dient
de zorg uiteraard aan dezelfde eisen van kwaliteit, veiligheid en tijdigheid
te voldoen.
3. Academisch Medisch Centrum
Inmiddels heeft de IGZ het onderzoek naar een casus waarbij het
strottenhoofd van een pasgeboren baby ernstig beschadigd raakte
afgerond en hierover brieven verstuurd aan zowel de raad van bestuur
van het AMC als aan de melder. De IGZ is van oordeel dat er sprake is van
een calamiteit in de zin van artikel 11, eerste lid onder a van de Wet
Kwaliteit, Klachten en Geschillen Zorg. Het AMC had de calamiteit niet
2

Vergaderjaar 2015–2016, nr. 1123

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 016, nr. 91

3

gemeld bij de IGZ. Daarom zal de inspectie, conform de Beleidsregels
Bestuurlijke Boete van de IGZ, overgaan tot het treffen van een bestuursrechtelijke handhavingsmaatregel, wat neerkomt op het opleggen van een
waarschuwing of een bestuurlijke boete. De inspectie is zodoende een
handhavingstraject gestart.
De IGZ is voorts van oordeel dat het AMC de calamiteit inmiddels
voldoende heeft onderzocht en op grond van het onderzoek adequate
maatregelen heeft getroffen. De verbetermaatregelen hebben betrekking
op indicatiestelling, en multidisciplinair overleg daarover, informatievoorziening aan patiënten en hun families, informed consent, besluitvorming
over situaties waar weinig ervaring mee is en complicaties, de keuze voor
hechtmateriaal bij bepaalde ingrepen en het schrijven van een artikel over
bepaalde hechtingen en tot slot over de procedure bij situaties waarin een
second opinion wordt gevraagd. Tot slot heeft de IGZ onderzocht of de
behandeling van de klacht, die door de vader van de betrokken patiënt is
ingediend bij de klachtencommissie van het AMC, voldoet aan de eisen
die de wet daaraan stelt. De IGZ is van oordeel dat de klacht is behandeld
conform de eisen die de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector daaraan
stelt. Hierbij dient te worden aangetekend dat de IGZ wettelijk niet
bevoegd is om te oordelen over de inhoud van de uitspraak van de
klachtencommissie. Zoals ik uw Kamer op 26 januari 2016 in de beantwoording van de schriftelijke vragen van het Kamerlid Leijten over het
verzwijgen van een medische calamiteit door het AMC (Aanhangsel
Handelingen II 2015/16, nr. 1278), heb laten weten, heeft het AMC de
ouders uitgenodigd om de bevindingen van de interne commissie te
bespreken. Ik verwacht dat hierbij ook de uitspraak van de klachtencommissie alsmede het traject rond aansprakelijkheidsstelling aan de orde
komt.
De inspectie heeft recent een indringend gesprek met de raad van bestuur
van het AMC gevoerd over de communicatie over ernstige incidenten in
de patiëntenzorg en andere ontwikkelingen die relevant zijn voor de
kwaliteit en veiligheid van zorg. In het risicogestuurde toezicht waar een
onaangekondigd bezoek aan de afdeling KNO onderdeel van kan
uitmaken, volgt de inspectie op welke wijze de raad van bestuur haar
verantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid invult en of de raad van
bestuur zich inderdaad zo transparant opstelt als de inspectie verwacht.
Tot slot
In de uitzending van Zembla hebben ook deskundigen en vertegenwoordigers van betrokken partijen belicht wat de samenleving mag verwachten
van zorgaanbieders bij de omgang met ongewenste uitkomsten van zorg.
Zorgaanbieders moeten in staat zijn om te leren van ongewenste
uitkomsten van zorg en calamiteiten herkennen, erkennen, analyseren en
naar aanleiding van deze gebeurtenissen verbetermaatregelen formuleren. Indien zich een incident heeft voorgedaan moeten zij daarover
transparant zijn naar de patiënt of diens nabestaanden. Ook moet de
nazorg aan patiënten en nabestaanden maar ook aan de betrokken
zorgverleners goed zijn.
De recente berichtgeving leidt tot onrust op over de kwaliteit en veiligheid
van zorg in het UMC Utrecht. Daarover wil ik opmerken dat verschillende
betrokken partijen in de zorg én de inspectie zich bijzonder inspannen om
de zorg continue te verbeteren en ook de transparantie over risico’s en
onveiligheid in de zorg te vergroten.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 016, nr. 91

4