Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3402
Vragen van de leden Koppejan en Holtackers (beiden CDA) aan de
staatssecretarissen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
van Infrastructuur en Milieu en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over
de stand van zaken op het gebied van meting van actuele grondwaterstanden
(ingezonden 29 mei 2012).
Antwoord van staatssecretaris Bleker (Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie), mede namens de staatssecretarissen van Infrastructuur en Milieu
en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 6 september 2012). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2011–2012, nr. 2998.
In eerdere antwoorden op Kamervragen over dit onderwerp is al gemeld, dat
de bepaling van mate en oorzaken van verdroging vooral gebaseerd is op
vegetatieopnames. Grondwaterstandsmetingen spelen hierbij een beperkte
rol. Daarbij geldt, dat de verantwoordelijkheid voor het realiseren van
hydrologische condities voor vastgestelde natuurdoelen en voor de bestrijding van verdroging in dat verband tot de verantwoordelijkheid behoort van
provincies en waterschappen.
De meting, verwerking en interpretatie van grondwatergegevens is onderwerp van voortgaande discussie onder deskundigen in wetenschappelijke en
vaktechnische kring. De discussie over diverse foutbronnen in de meting en
interpretatie van peilbuisdata, waar de vragen betrekking op hebben, is hier
onderdeel van. Voor het natuurbeleid heeft deze discussie maar beperkte
relevantie.
Vraag 1
Hebben zich er sinds de door u vanaf 2008 gevolgde discussie over het
meten van grondwaterstanden nog nieuwe ontwikkelingen voorgedaan op dit
gebied? Zo ja, welke? In welke mate krijgen alternatieve hypotheses m.b.t. het
meten van grondwaterstanden een kans?
Antwoord 1
Het onderzoeksinstituut Alterra heeft naar aanleiding van de bedoelde
discussies de verschillende wijzen van meten van grondwaterstanden in de
afgelopen 60 jaar en van interpretatie van de metingen met de daarbij
mogelijk optredende fouten onderzocht. Het betreffende rapport («Meten en
interpreteren van grondwaterstanden») is op 5 juli verschenen en is als

ah-tk-20112012-3402
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

bijlage bij deze brief gevoegd1. Over het rapport zal na de zomer een
wetenschappelijke workshop worden gehouden.
Op nationaal niveau is de laatste jaren vooral gewerkt aan stroomlijning van
de grondwatermonitoring voor de Kaderrichtlijn Water.
Momenteel wordt gewerkt aan de afronding van het draaiboek daarvoor.
Deze monitoring heeft betrekking op de schaal van grondwaterlichamen en
vooral op het diepe grondwater en is niet geschikt voor gebiedsgerichte
(freatische) verdrogingsmonitoring.
Sinds 2008 hebben provincies bij de ontwikkeling van een beoordelingsmethode van natuurkwaliteit2 ook gewerkt aan een gezamenlijk verdrogingsmeetnet, op basis van vegetatiekartering en grondwaterstandmeting. Het
proces van decentralisatie van natuurbeleid en herijking van de EHS heeft de
ontwikkeling van dit meetnet vertraagd. Enkele provincies werken met eigen
verdrogingsmeetnetten.
De discussie over de methoden voor en toepassingen van grondwatermeting
in wetenschappelijke en vaktechnische kring is een open discussie, waarbij
alle relevante inzichten en hypothesen kunnen worden ingebracht en
besproken.
Vraag 2
In welke mate is naar uw mening de onafhankelijkheid van wetenschappelijk
onderzoek bij de Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) voldoende
gewaarborgd?
Antwoord 2
Ik heb geen reden om te twijfelen aan de onafhankelijkheid van het wetenschappelijk onderzoek bij de Dienst Landbouwkundig Onderzoek.
Deze wordt onder andere gewaarborgd door interne reviews, een gedragscode voor wettelijke onderzoekstaken en de visitaties, die DLO elke vier jaar
laat uitvoeren3. Deze visitatie vindt plaats volgens het Standard Evaluation
Protocol For Public Research Organisations (SEP) en de door de KNAW
vastgelegde criteria voor onderzoeksvisitaties.
In het algemeen geldt dat onheuse belangenverstrengeling dient te worden
voorkomen. Aan de Koninklijke Academie van Wetenschappen is advies
gevraagd over vertrouwen en integriteit in de wetenschap. Eén van de vragen
die daarbij aan de orde komen is hoe de onderzoekswereld zich dient op te
stellen jegens publieke opdrachtgevers en private financiers. Dit advies wordt
in het najaar verwacht en zal, zoals eerder toegezegd, aan uw Kamer worden
toegezonden.
Vraag 3
Bent u op de hoogte van de vervolgstudie WOt-rapport 89 die ten grondslag
ligt aan de getallen in de Natuurbalans 2008 waarin gebruik is gemaakt van
peilbuisinformatie? Kunt u de ontbrekende screening naar de bruikbaarheid
van de gebruikte peilbuizen met betrekking tot de bodemopbouw aan de
Kamer toesturen en kunt u aangeven waarom deze aanvankelijk niet was
bijgevoegd?
Antwoord 3
Ik ken het WOt-rapport 89, opgesteld in opdracht van het Planbureau voor de
Leefomgeving. Het rapport beschrijft hoe grondwaterstanden in natuurgebieden kunnen worden gereconstrueerd met data uit verschillende waarnemingsbronnen. Voor het onderzoek, waar het WOt-rapport 89 over rapporteert, is gebruik gemaakt van een in het rapport verantwoorde selectie van
gebruikte peilbuizen uit de openbare DINO-databank van TNO (zie http://
www.dinoloket.nl/index.html).
Vraag 4
In welke mate hebben de meettechnieken voor het bepalen van de grondwaterstand nog verbetering geboekt sinds de start van het arbeidsgeschil dat
ontstond na een klokkenluidersmelding?
1
2
3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
In het kader van de Subsidieregeling Natuur en Landschap (SNL).
Overeenkomstig artikel 17 van de Regeling subsidie Stichting Dienst landbouwkundig
onderzoek (1 april 1999/Nr. TRCJZ11999J1818, Staatscourant 1999, nr. 65.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Antwoord 4
De ontwikkeling van de meettechniek heeft geen relatie met het genoemde
arbeidsgeschil. Wel heeft de discussie rond dit geschil geleid tot een grotere
bewustwording van het belang van goede protocollen rond grondwaterstandsmetingen. De stand van zaken ten aanzien van de meetmethoden en
betrouwbaarheid en bruikbaarheid van grondwaterstandsdata is beschreven
in het bijgevoegde Alterra-rapport.
Vraag 5
Bent u nog steeds van mening dat, conform uw antwoord op de vragen van
25 november 2011, de gesignaleerde overschatting van de grondwaterstanddaling enkele centimeters bedraagt en geen decimeters? Kunt u de worst
cases waarvoor is nagegaan van welke orde van grootte de fout is alsmede
de screening naar de bruikbaarheid van de hierbij gebruikte peilbuizen met
betrekking tot de bodemopbouw alsnog naar de Kamer zenden? Welke actie
is er ondernomen met betrekking tot de worst cases? Wat is er met de
genoemde foutmarge gedaan?
Antwoord 5
Er is geen reden om mijn antwoord van 17 februari 2012 (TK 30 825,120) aan
te passen. Het antwoord heeft betrekking op studies, waarbij de gemiddelde
afwijkingen tussen verschillende meetmethodes in de orde van grootte van
centimeters lagen, maar de standaardafwijking in de uitkomsten in de orde
van grootte van decimeters.
In het bijgevoegde Alterra-rapport wordt geconstateerd, dat bij de verschillende methodieken niet systematisch in kaart gebracht is, hoe fouten in
waarnemingen en/of in de verwerking van gegevens doorwerken in het
eindresultaat. De vraag of verdroging systematisch wordt onder- of overschat
is daardoor niet eenduidig te beantwoorden. In het rapport zijn de metingen
beschreven, waarop de fouteninschattingen zijn gebaseerd.
Vraag 6
Kunt u naar aanleiding van uw antwoord op vraag 4, waarin u stelt dat
metingen met te diepe grondwaterstandbuizen betrekking kunnen hebben op
ieder gebied waar de bodemopbouw bestaat uit lagen die sterk verschillen,
aangeven welke gebieden dit precies zijn en per gebied aangeven welke
lagen het betreft?4
Antwoord 6
Nee. De bedoelde passage in mijn antwoord van 17 februari jl. betreft een
algemene constatering over een mogelijkheid, waar degenen die grondwaterstandmeters plaatsen en de data daarvan gebruiken in elk gebied op bedacht
moeten zijn. De bodemopbouw van Nederland is dusdanig gevarieerd, dat dit
niet in voldoende detail op één kaart is aan te geven. Informatie over het
bodemprofiel behoort bij elke peilbuismeting te worden te worden geregistreerd.
Vraag 7
Kunt u naar aanleiding van uw antwoord op de vragen 7 en 8 aangeven in
welke mate de samenleving schade ondervindt indien de grondwaterstand
verkeerd gemeten blijkt te worden?
Antwoord 7
In mijn brief van 17 februari 2012 heb ik aangegeven, waarom ik van mening
ben dat er geen sprake is van maatschappelijke schade. Ik acht het niet zinvol
om te speculeren over mogelijke schades in hypothetische situaties.
Vraag 8
Kunt u, aangezien elke gebiedsstudie begint met een screening naar de
bruikbaarheid van de peilbuizen en deze meetgegevens van grondwaterstanden ter ondersteuning worden gebruikt voor het bepalen van de mate van
verdroging en selectie van te nemen maatregelen, de screening naar de
bruikbaarheid van de peilbuizen met betrekking tot de bodemopbouw voor de
stroomgebiedsplannen en de beheerplannen van de Natura 2000-gebieden,
4

Kamerstuk 30 825, nr. 171.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

waarin hydrologische maatregelen worden voorgesteld, op korte termijn naar
de Tweede Kamer sturen?
Antwoord 8
Nee. Screening van peilbuizen in gebiedsstudies vindt vooral plaats bij het
vooronderzoek voor concrete maatregelen. De resultaten ervan worden
gebruikt in de planvorming en uitvoering van die maatregelen. Dit is de
verantwoordelijkheid van provincies, waterschappen, terreinbeheerders en
uitvoerende aannemers. Deze detailinformatie wordt niet centraal geregistreerd en het verzamelen daarvan bij een grote verscheidenheid aan
projecten is zeer arbeidsintensief. Bovendien zullen in de beschikbare
documentatie veelal alleen de gegevens vermeld zijn van wel bruikbaar
geachte peilbuizen, niet van de afgewezen peilbuizen.
Vraag 9
In hoeverre sluiten de huidige modellen die gebruikt worden voor het
bepalen van landbouwkundige schade, het bepalen van maatregelen en het
beleid zoals bijvoorbeeld het Nationaal Hydrologisch Instrument (NHI), aan bij
de werkelijkheid met betrekking tot de door u genoemde grootste onzekerheid die voortvloeit uit de schematisering van de werkelijkheid in modellen:
de aannames met betrekking tot dikte en doorlatendheid van bodemlagen in
het model?
Antwoord 9
Het NHI is in ontwikkeling en met name bedoeld voor de landelijke beleidsanalyse. Het NHI voldoet aan toetsingscriteria gesteld voor zulke landelijke
studies. Het testen en verbeteren van de resultaten van de verschillende
versies vormt onderdeel van het ontwikkelingstraject. De aansluiting op de
werkelijkheid kan op verschillende wijze worden vastgesteld, en hangt ook af
van de specifieke vraagstelling. De rapportage hierover is ontsloten op
www.nhi.nu.
Vraag 10
Bent u op de hoogte van een recentelijk uitgevoerde toetsing van het NHI?
Kunt u de ontbrekende screening van de bruikbaarheid van de gebruikte
peilbuizen met betrekking tot de bodemopbouw aan de Kamer toesturen en
kunt u aangeven waarom deze ontbreekt?
Antwoord 10
Ja, ik ben op de hoogte van de recentelijk uitgevoerde toetsing van het NHI
(versie 2.1 en 2.2). De informatie staat op www.nhi.nu en is recentelijk ook in
een tijdschrift gepubliceerd5. Bij die toetsing is ook sprake van een screening
van peilbuizen. Een screening van de bruikbaarheid van peilbuizen specifiek
met betrekking tot bodemopbouw is niet beschikbaar. Er spelen namelijk
meer onzekerheden. Daarnaast is ook de gegevensbasis te beperkt om dit te
kunnen doen.

5

Lange et al., 2012. H2O 11: 17–19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4