Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 200 V

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Buitenlandse Zaken 2018

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 juli 2019
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over
het Jaarverslag Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018 (Kamerstuk
35 200 V, nr. 1) en over de lijst van vragen en antwoorden over het
Jaarverslag Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018 (Kamerstuk 35 200 V,
nr. 7).
De vragen en opmerkingen zijn op 7 juni 2019 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 24 juni 2019 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De adjunct-griffier van de commissie,
Konings

kst-35200-V-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

1

Inhoudsopgave

Blz.

I
II
III

2
2
11

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en
II Antwoord / Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de verantwoordingsstukken van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. Wel hebben deze leden nog enkele vragen.
Jaarverslag van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
Uit antwoord 2 op de feitelijke vragen over het jaarverslag blijkt dat de
Minister ruim € 2,7 miljoen uitgeeft aan de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). Wat is de reden voor de enorme vrijwillige afdracht aan de
ILO? Welk doel dient dit? Hoe verhoudt deze afdracht zich tot de Nederlandse prioriteiten en belangen?
Antwoord:
De bijdrage aan de ILO betreft een aantal projecten ter verbetering van
arbeidsomstandigheden en werkgelegenheid, onder andere vanuit het
Shiraka programma. Het Shiraka programma ondersteunt onder meer
initiatieven in de MENA-regio gericht op het creëren van gunstige
condities voor economische groei en werkgelegenheid, mede door de
opbouw van een transparant economisch bestuur.
De leden van de VVD-fractie vragen naar aanleiding van antwoord 11 hoe
de eerste fase van een digitaal aanvraagproces voor paspoorten en
identiteitskaarten voor Nederlanders in het buitenland zal worden getest.
Wordt gewerkt met een pilotgroup? Kan de test uitgebreider worden
omschreven? Verder vragen deze leden hoe de Nederlanders in Edmonton
(en later in Perth en Birmingham) worden geïnformeerd over de
mogelijkheid om te werken met een externe dienstverlener.
Antwoord:
In het najaar 2019 wordt het digitaal aanvraagproces in verschillende
fasen op één ambassade getest. Voor deze test is de Nederlandse
ambassade in Bern geselecteerd. De ambassade in Bern is de op één na
grootste «paspoortpost» voor Nederlanders in het buitenland. Bij deze
ambassade worden paspoorten aangevraagd door Nederlanders
woonachtig in Zwitserland, Frankrijk en Duitsland. Gedurende het proces
wordt steeds onderzocht wat technisch en juridisch haalbaar is, daarbij zal
ook constant oog zijn voor efficiency, veiligheid en kwaliteit. Overigens
betekent deze test in Bern niet dat de verschijningsplicht vervalt, de
verschijningsplicht in de Paspoortwet blijft vooralsnog bestaan. De inzet is
dat Nederlanders wereldwijd in het voorjaar van 2020 digitaal een
aanvraag voor een paspoort en/of een identiteitskaart kunnen starten en
documenten kunnen uploaden. De aanvrager moet dan de aanvraag nog
wel in persoon aan de balie afronden. Het digitaal aanvragen van een
reisdocument zal voor de Nederlander in het buitenland daarom pas echt
meerwaarde hebben als het mogelijk wordt om het afnemen van de
biometrie los te koppelen van de aanvraag. Deze mogelijkheid wordt nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

2

onderzocht, zodra dit onderzoek is afgerond zal dit aan de Kamer worden
aangeboden.
Voordat een locatie van een externe dienstverlener paspoortaanvragen
van Nederlanders gaat innemen, zoals ook in Edmonton, worden
Nederlanders in de regio hierover tijdig geïnformeerd via onder meer
www.nederlandwereldwijd.nl, de social media van de post en de externe
dienstverlener, via Nederlandse verenigingen en via het afsprakensysteem. Ook het 24/7 Contact Center van het ministerie is hiervan op de
hoogte en informeert aanvragers. Het streven is om steeds vijf weken
voor de opening de afsprakenkalender te openen zodat klanten tijdig een
afspraak kunnen plannen op de nieuwe locatie. Een maand voor de
opening van de externe dienstverlener ontvangen aanvragers die reeds
een afspraak hebben bij de hoofdpost, een e-mail met de aankondiging
dat er een nieuwe locatie is waar men een reisdocument kan aanvragen
en dat zij de afspraak kunnen laten omzetten naar dat nieuwe kantoor als
hen dat beter schikt.
Op de site van het consulaat-generaal in Sydney is inmiddels aangekondigd dat Nederlanders vanaf begin 2020 ook een paspoort of ID-kaart
kunnen aanvragen bij het kantoor van VFS Global in Perth. Op de site van
de ambassade in Londen is reeds aangekondigd dat vanaf juni 2020 een
paspoort of ID-kaart kan worden aangevraagd bij het kantoor van VFS
Global in Birmingham.
In antwoord 25 lezen de leden van de VVD-fractie: «Het uitspreken van
zorgen over de mensenrechtensituatie in China heeft in 2018 niet direct
geleid tot een verbetering van die situatie, maar dat weerhoudt het
kabinet er niet van zijn waarden actief te blijven uitdragen.» Welke andere
EU-landen zetten even intensief in op de mensenrechtendialoog als
Nederland en hebben de bilaterale mensenrechtendialoog ook daadwerkelijk geformaliseerd?
Antwoord:
Binnen de EU onderhouden Duitsland en het Verenigd Koninkrijk een
structurele mensenrechtendialoog met China. Ook Zwitserland en China
voeren een formele bilaterale mensenrechtendialoog. In het verleden
onderhielden ook Canada en Noorwegen een mensenrechtendialoog met
China.
De leden van de VVD-fractie lezen verder in antwoord 25 dat er een
veldbezoek heeft plaatsgevonden. Waaruit blijkt dat het veldbezoek aan
een opvangplek voor slachtoffers van huiselijk geweld de bereidheid van
China heeft vergroot om van de Nederlandse aanpak te leren?
Antwoord:
De gemeente Amsterdam organiseerde aansluitend op de formele
mensenrechtendialoog een veldbezoek rondom het thema huiselijk
geweld. Een bezoek aan het Oranjehuis in Amsterdam dat dient als
opvang voor slachtoffers van huiselijk geweld maakte indruk op de
Chinese delegatie. Het hoofd van de delegatie gaf aan het concept mee
terug te zullen nemen naar China. Tevens is het idee ter sprake gekomen
om Amsterdam mogelijk te betrekken bij een volgende mensenrechtendialoog in China.
De leden van de VVD-fractie constateren naar aanleiding van de beantwoording op de vragen 29 t/m 33 dat er een streven is om in 2020 veertig
procent vrouwen te benoemen in ambassadeursposities. Hoe verhoudt
het streven naar veertig procent zich tot de bewering dat er geen
quotabeleid wordt gevoerd? Wat is het concrete verschil tussen het
streven naar veertig procent en een quotum, temeer aangezien in het
antwoord op vraag 35 wordt gesproken van een «commitment»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

3

Antwoord:
Onder een quotum versta ik een juridisch afdwingbare norm. Onder een
streefcijfer versta ik een ambitie waarvan, mits goed onderbouwd,
afgeweken kan worden. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken spant zich
in om het Rijksbrede streven naar minimaal 30% vrouwen in ambtelijke
topfuncties te behalen en te behouden en voert hierin geen separaat
quotumbeleid. Het hanteert streefcijfers voor managementfuncties op
verschillende niveaus, waaronder ambassadeursposities, om de
doorstroom van vrouwelijk talent naar de top te stimuleren en bij te
dragen aan het Rijksbrede doel.
Uit de beantwoording van vraag 34 blijkt dat de Minister geen quotabeleid
hanteert. Hoe geeft de Minister concreet invulling aan «Kandidaten die
bijdragen aan de diversiteit binnen de groep van ambassadeurs krijgen
extra aandacht»? Wat houdt die «extra aandacht» in en hoe verhoudt die
zich tot de inzet op kwaliteit, vragen de leden van de VVD-fractie.
Antwoord:
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken wil de diversiteit van talenten
binnen de organisatie maximaal benutten om de beleidsdoelen te
behalen. De mate waarin een kandidaat bijdraagt aan de diversiteit en
inclusiviteit van de organisatie is een van de selectiecriteria voor alle
functies, ook ambassadeursfuncties. De extra aandacht bestaat uit zoveel
mogelijk goede kandidaten, waaronder voldoende vrouwelijke kandidaten, te interesseren in de vacatures voor ambassadeursposities.
In antwoord 35 wordt gesproken over een biculturele achtergrond. Wat is
een biculturele achtergrond en waarom leidt dit tot een betere uitgangspositie voor sollicitanten bij uw ministerie?
Antwoord:
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken streeft naar een aandeel
medewerkers (Rijksambtenaren) met een niet-westerse migratieachtergrond dat gelijk is aan het Rijksbrede gemiddelde. Geen enkele groep of
individu heeft een betere uitgangspositie in het sollicitatieproces. Om
zoveel mogelijk goede kandidaten aan te trekken in een krappe arbeidsmarkt, inclusief kandidaten met verschillende culturele achtergronden, is
brede werving nodig. Elke kandidaat wordt vervolgens aan dezelfde
criteria getoetst en geselecteerd op zijn of haar competenties.
In antwoord 41 wordt ingegaan op consulaire bijstand aan
niet-Nederlandse terugkeerders. Wat wordt bedoeld met «het eigen
beleid», temeer aangezien in het antwoord op vraag 26 wordt bevestigd
dat consulaire bijstand niet verplicht is?
Antwoord:
Op basis van de regelgeving van de EU hebben alle EU-burgers het recht
op gelijke behandeling wat betreft bescherming van diplomatieke en
consulaire instanties van elk EU-land wanneer zij reizen naar of wonen in
een land buiten de EU waar hun eigen land niet vertegenwoordigd is
(onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat). Indien
niet-vertegenwoordigde EU-burgers zich bij een Nederlandse vertegenwoordiging in de regio melden, dan verleent Nederland in beginsel
consulaire bijstand – conform het eigen beleid – in afstemming met de
autoriteiten van het land van herkomst.
Over het («eigen») Nederlandse beleid ten aanzien van de verlening van
consulaire bijstand aan Nederlandse uitreizigers naar terroristische
gebieden in Syrië, die nu wensen terug te keren naar Nederland («terugkeerders») is uw Kamer reeds uitvoerig geïnformeerd. Nederland verleent
geen (consulaire) bijstand aan terugkeerders in Syrië. Consulaire bijstand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

4

wordt enkel verleend indien betrokkene zich met een hulpvraag meldt bij
een Nederlandse vertegenwoordiging in de regio of indien detentie door
lokale autoriteiten bij de Nederlandse vertegenwoordiging gemeld wordt
(bijvoorbeeld in Turkije of Irak). In zo’n geval zal consulaire bijstand
verleend worden in afstemming met partners in de veiligheidsketen, met
als inzet de gecontroleerde terugkeer naar Nederland.
In lijn hiermee kan Nederland – conform dit eigen beleid – in voorkomend
geval consulaire bijstand verlenen aan niet-Nederlandse terugkeerders
(EU-onderdanen) indien betrokkenen zich melden bij een Nederlandse
vertegenwoordiging in de regio waar hun eigen land niet vertegenwoordigd is.
Jaarverslag Homogene Groep Internationale Samenwerking
De leden van de VVD-fractie vragen waarom alle programma’s in het
kader van privatesectorontwikkeling plaatsvinden in het kader van de
Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s), zoals blijkt uit antwoord 4. Is er
geen reden om private sectorontwikkeling te steunen met het oog op
andere Nederlandse belangen? En hoe verhoudt dit antwoord zich
bijvoorbeeld tot eerdere uitspraken van het kabinet in relatie tot het
wegnemen van de grondoorzaken van migratie maar ook de Aid and
Trade-agenda?
Antwoord:
De Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s), in 2015 overeengekomen
door regeringsleiders van 193 lidstaten van de Verenigde Naties zijn
universeel en gaan over het toekomstperspectief van alle landen. De
SDG’s moeten een einde maken aan wereldwijde problemen en uitdagingen – van armoede, ongelijkheid en gelijke rechten tot duurzame
consumptie en productie, klimaatverandering, conflictbeheersing en
migratie. Nederland zet zich in om deze doelstellingen te bereiken in
zowel eigen land als wereldwijd. De SDG’s vormen de kaders voor het
gehele BHOS-beleid: zowel voor ontwikkelingssamenwerking als voor het
buitenlandse handelsbeleid.
Het thema Privatesectorontwikkeling (PSD, artikel 1.3) binnen de
begroting van BHOS maakt onderdeel uit van het Ontwikkelingssamenwerking-deel van de begroting. De programma’s en activiteiten die
hieronder vallen richten zich op het versterken van de private sector en
het investeringsklimaat in ontwikkelingslanden, de verduurzaming van
productie en handel en de bestrijding van de grondoorzaken van migratie
omdat banen en kansen voor ondernemingen mensen lokaal meer
perspectief bieden.
Een groot aantal van deze PSD-programma’s, zoals het DGGF, DRIVE,
SDGP en het nieuwe Challenge Fund for Youth Employment, bieden
tegelijkertijd volop kansen voor Nederlandse bedrijven om hun kennis en
kunde in te zetten en producten aan te bieden die een bijdrage leveren
aan deze maatschappelijke uitdagingen. Zo profiteert ook de Nederlandse
economie van deze koppeling tussen het OS- en handelsbeleid.
Voorts vragen deze leden welke definitie van «wapens en munitie» de
Minister hanteert bij de beantwoording van vraag 6, in het bijzonder in
relatie tot de FMO-uitsluitingslijst. Behoren alle in het kader van het
wapenexportbeleid vergunningplichtige goederen tot deze categorie? Zo
nee, welke wel en welke niet?
Antwoord:
Daarover wordt op dit moment, in het licht van de Defensie Industrie
Strategie, overlegd binnen het kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

5

De leden van de VVD-fractie vragen naar aanleiding van antwoord 6
wanneer en hoe «zal worden bezien op welke wijze de handelsinzet kan
worden toegepast, waarbij internationale afspraken op het terrein van
financiering en een zorgvuldige toetsing van de geldende wapenexportrestricties in acht zullen worden genomen».
Antwoord:
Binnen het kabinet wordt op dit moment overlegd over de vraag hoe de
handelsinzet kan worden aangepast in het licht van de Defensie Industrie
Strategie. U zal uiterlijk voor Prinsjesdag 2019 geïnformeerd worden hoe
de handelsinzet op dit punt wordt aangepast.
In antwoord 7 wordt ingegaan op de ontwikkeling van het digitaal
platform door NLinBusiness. In hoeverre zal het «digitaal platform in
ontwikkeling» in de toekomst ook worden gebruikt voor het aanvragen
van financiering? Kan dit antwoord worden toegelicht?
Antwoord:
Het digitale platform is een voorlichtingsplatform en geen transactieplatform en zal vooralsnog niet gebruikt worden voor het aanvragen van
financiering. Op het platform kan de bezoeker wel informatie vinden over
financierings- en subsidiemogelijkheden van de overheid en wordt
daartoe doorgeleid naar de website van RVO.
Uit de tabel in antwoord 14 blijkt dat in 2018 een zeer beperkt deel van de
middelen in de focusregio’s is besteed. Wat betekent focus, nu het in de
opvatting van het kabinet kennelijk zelfs niet betekent dat merendeel van
de fondsen eraan besteed wordt? Verwacht de Minister in het jaarverslag
over het jaar 2019 een betere verhouding te zien? Welk plafond wordt
binnen het nieuwe beleidskader voor ontwikkelingssamenwerking
gehanteerd voor uitgaven buiten de focusregio’s, vragen de leden van de
VVD-fractie.
Antwoord:
Het antwoord op de betreffende vraag bij het jaarverslag HGIS-2018 moet
worden gezien tegen de achtergrond van het feit dat de begroting voor
2018 nog in hoge mate het beleid van het vorige kabinet reflecteert; in dat
beleid speelde het concept focusregio geen rol. De BHOS-nota waarin de
geografische verschuiving is aangekondigd, dateert immers van 18 mei
2018 en is besproken met de Kamer tijdens het notaoverleg op 20 juni
2018, waarna implementatie van start ging. De meeste thematische
programma’s kennen een looptijd van meerdere jaren, zodat verschuiving
van het geografische zwaartepunt van het ontwikkelingsbeleid zich
geleidelijk zal aftekenen. De verwachting is inderdaad dat het volgende
jaarverslag een verhoging zal laten zien van de betreffende percentages.
Voor uitgaven buiten de focusregio’s wordt geen algemeen plafond
gehanteerd. Wel wordt per thema en per programma bekeken welke
bijdrage kan worden geleverd aan de beoogde geografische concentratie.
De Kamerbrief over verschuiving naar de focusregio’s van 5 juni jl.
(Kamerstukken 35 000 XVII en 34 952, nr. 68) geeft meer informatie over
hoe dat over de volle breedte van beleid wordt opgepakt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
verantwoordingsstukken 2018 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Deze leden hebben nog enkele vragen over deze stukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

6

ICT
De leden van de D66-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
ICT-problematiek bij het ministerie en met name de problemen rondom de
accreditatiesystemen. In het rapport van de Algemene Rekenkamer doet
zich een beeld voor van systematische problematiek in de ICT die in de
afgelopen jaren steeds gerapporteerd is, maar niet verholpen is. In dit
rapport staat ook vermeld dat als deze problemen niet verholpen zijn voor
het einde van dit jaar, het ministerie, en daarmee de volledige rijksoverheid, geen EU- of NAVO-documenten meer kunnen ontvangen, omdat
zijn niet aan de veiligheidseisen voldoen. Deze leden vragen of de
Minister deze conclusies herkent. Kan de Minister toelichten wanneer deze
problemen naar verwachting opgelost zijn? Om wat voor problemen gaat
dit en hoe kan het dat dit nog niet is verholpen? Hoe groot wordt de kans
geacht dat dit lukt voor het eind van het jaar? Wat voor risico’s loopt het
ministerie op dit moment op het gebied van IT-beveiliging? Hoe verklaart
de Minister de blijvende problematiek op ICT-gebied binnen het ministerie? Klopt het dat er op dit moment geen procedure is voor data
beveiligingsincidenten? Hoe functioneert het Security Center op dit
moment?
Antwoord:
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken erkent de achterstand in (her)accreditaties van een aantal Informatiesystemen maar kan het beeld van een
«systematische problematiek in de ICT» niet onderschrijven. BZ werkt
sinds twee jaar hard aan het wegwerken van de achterstanden alsmede
aan de opbouw van nieuwe kaders, een nieuwe beveiligingsorganisatie en
bijbehorend toezichtstelsel. De Algemene Rekenkamer benadrukt in haar
rapport het belang om verlopen accreditaties tijdig te verlengen, met
name in verband met de EU- en NAVO-inspecties die eind 2019 plaats
zullen vinden.
Een accreditatie is een procedure waarbij getoetst wordt of een informatiesysteem aan specifieke (nationale en internationale) vereisten voldoet,
zodat deze gerubriceerde informatie mag bevatten. Indien er geen
accreditatie kan worden verleend voor het systeem waarmee gerubriceerde civiele informatie digitaal met de EU en NAVO wordt uitgewisseld,
dan kan en mag die gerubriceerde informatie niet via het netwerk van het
ministerie gedistribueerd worden en zal indien vereist door de EU of
NATO worden teruggegrepen naar papieren distributie.
Als reactie op de vraag of het Ministerie van Buitenlandse Zaken geen EUen/of NAVO-documenten meer kan ontvangen als de problemen met de
accreditaties niet worden opgelost, verwijs ik terug naar vraag 17 van de
eerder gestelde Kamervragen over de resultaten van het verantwoordingsonderzoek 2018 bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken, waarin
het treffen van maatregelen een verantwoordelijkheid is van de EU en
NAVO en het ministerie daar geen uitspraak over kan doen.
Het ministerie werkt hard aan het wegwerken van de achterstanden in de
(her)accreditaties zodat deze in 2019 zijn opgelost.
De belangrijkste risico’s zoals die momenteel worden onderkend op het
gebied van IT-beveiliging binnen het ministerie, kunnen als volgt worden
benoemd:
• De dienstverlening van SSC-ICT is voornamelijk gebaseerd op de
standaardisatie en generalisatie van de diensten conform de nationale
standaarden VIR 2007 en BIR 2017. Deze sluiten onvoldoende aan bij
de geldende EU- en NAVO-voorschriften die BZ nodig heeft voor haar
wereldwijde dienstverlening. Dit spanningsveld leidt ertoe dat het
voldoen aan deze internationale voorschriften onvoldoende kan
worden aangetoond. BZ heeft hiertoe specifieke maatregelen getroffen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

7

•

en merkt op dat de getroffen maatregelen tot nu toe afdoende zijn
gebleken.;
Verdere digitalisering betekent kansen voor de dienstverlening,
efficiency, kwaliteit van het werk en informatiepositie van het
departement. Daar staat tegenover het risico van cyberaanvallen.
Innovatie zal dus hand in hand moeten gaan met cyber-weerbaarheid
BZ maakt wereldwijd steeds vaker gebruik van externe dienstverleners,
wat complexiteit en afhankelijkheden in informatieketens kan
toevoegen.

Op uw vraag naar een procedure voor data beveiligingsincidenten verwijs
ik naar het antwoord op vraag 15 van de eerder gestelde Kamervragen
over de resultaten van het verantwoordingsonderzoek 2018 bij het
Ministerie van Buitenlandse Zaken waarop bevestigend is geantwoord.
Tot slot kan worden gemeld dat de opbouw van het Security Center naar
verwachting verloopt. Het Security Center adviseert en ondersteunt
proces- en systeemeigenaren binnen BZ op het gebied van informatiebeveiliging en privacy waaronder de begeleiding van accreditaties. Hiermee
wordt de benodigde kennis en capaciteit verder geborgd binnen BZ. Het
security center bestaat nog maar kort, toch is de eerste indruk dat het
effectief is. Op een later moment zal dat in een interne toezichtsrapportage worden getoetst.
Mensenrechten
De leden van de D66-fractie zijn verheugd te lezen dat er meer financiële
middelen beschikbaar zijn gesteld ten behoeve van de mensenrechten,
dat het Mensenrechtenfonds is opgehoogd en dat dit beleid tot positieve
resultaten heeft geleid. Heeft de verhoging van deze budgetten naar het
oordeel van de Minister tot zichtbare positieve resultaten geleid? Is de
Minister bereid binnen de projecten onder het thema vrijheid van religie
structureler aandacht te besteden aan de positie van niet-gelovigen of
atheïsten? Zo ja, op welke manier?
Antwoord:
De intensivering van het mensenrechtenbeleid is in mei 2018 bekend
gemaakt (Kamerstuk 32 735, nr. 198). De eerste additionele projecten zijn
om die reden in de tweede helft van 2018 van start gegaan, zoals aan uw
Kamer bericht in de brief over de intensivering van het mensenrechtenbeleid (Kamerstuk 32 735, nr. 227), en zijn nu ruim een half jaar gaande.
Met de extra middelen kan bijvoorbeeld de Office of the High Commissioner on Human Rights in 2019 de wereldwijde campagne voor gelijke
rechten voor LHBTI’s voortzetten. Een ander voorbeeld van de nieuwe
projecten is de financiële steun (EUR 1,5 miljoen) aan de ngo Freedom
House voor Protecting Belief: a Rapid Response Fund for Religious
Freedom. Dit fonds biedt onder meer noodhulp aan personen die worden
vervolgd om religieuze redenen en aan mensenrechtenverdedigers en
ngo’s actief op het gebied van vrijheid van religie en levensovertuiging.
Binnen dit fonds, net als in vele andere projecten uit het Mensenrechtenfonds op het gebied van vrijheid van religie en levensovertuiging, is ook
nadrukkelijk aandacht voor de positie van niet-gelovigen en atheïsten. Een
uitgebreider verslag kunt u vinden in de Mensenrechtenrapportage 2018.
Intensiveringsmiddelen postennet
De leden van de D66-fractie vragen of er ook vertraging in de uitvoering
van de intensivering te verwachten valt in de jaren 2019, 2020 en 2021.
Deze leden vragen wat er aan deze vertraging wordt gedaan. Tevens
vragen zij of het niet verstandig zou zijn om een additioneel bedrag uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

8

programmatische deel van de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken structureel in te zetten ter versterken van het postennet.
Antwoord:
De vertraging in de uitvoering van de intensivering wordt vanaf 2019
geleidelijk ingelopen, onder meer door posten die extra FTE’s toegewezen
hebben gekregen in staat te stellen eerder met de interne werving te
starten en door daarnaast extra mensen op de arbeidsmarkt te werven
(extern). De intensiveringen worden gemonitord om ervoor te zorgen dat
in 2021 alle middelen zijn besteed in overeenstemming met de brieven
van 2 juli (Kamerstuk 32 734, nr. 31) en 8 oktober 2018 (Kamerstuk 32 734,
nr. 32).
Omdat in het regeerakkoord is afgesproken dat voor het postennet
EUR 40 miljoen extra structureel wordt uitgegeven, is verdere stijging van
de uitgaven aan het postennet uit programmamiddelen op dit moment
niet aan de orde.
Veiligheid
De leden van de D66-fractie vragen hoe de lagere afdracht aan de
Verenigde Naties en andere internationale gremia verklaard kan worden.
Verwacht u dat deze afdracht structureel naar beneden zal worden
bijgesteld, of is dit eenmalig? Deze leden lezen dat de hierdoor
beschikbaar gekomen middelen ingezet zijn ter dekking van de extra inzet
op mensenrechten. Is de Minister van plan deze extra inzet structureel te
maken?
Antwoord:
De contributie is een juridische verplichting die voortvloeit uit het
Nederlandse lidmaatschap van de VN. De exacte hoogte wordt per jaar
bepaald. Doordat de VN-begroting pas laat in het jaar wordt vastgesteld
en de verdeelsleutel en dollarkoers van invloed zijn op de hoogte van de
contributie is bij het vaststellen van de BZ-begroting nog niet bekend hoe
hoog de contributie uiteindelijk zal worden. Dit kan hoger of lager zijn dan
het bedrag dat is opgenomen in de BZ-begroting. Het is niet te
voorspellen hoe deze bijdrage zich structureel zal ontwikkelen. Overigens
is het budget voor mensenrechten conform het regeerakkoord structureel
verhoogd, zoals toegelicht in de actualisering van het mensenrechtenbeleid (Kamerstuk 32 735 nr. 198).
Consulair
De leden van de D66-fractie vinden het positief dat de consulaire
dienstverlening gemoderniseerd en gedigitaliseerd wordt. Deze leden
hebben daarover nog enkele vragen. Worden de niet uitgegeven middelen
in 2019 extra besteed aan de intensivering van het 24/7 Loket Buitenland?
Hoe wordt verklaard dat de verwerkingstijd van de visumaanvragen
steeds langer wordt? Welk effect heeft de uitgestelde aanbesteding voor
consulaire informatiesystemen op de invoering daarvan? Wanneer
verwacht de Minister dat wereldwijd volledig digitale consulaire dienstverlening verstrekt kan worden? Wat gaat de Minister doen om de verwerkingstijden van visumaanvragen te verkorten, mede gelet op de toegevoegde waarde van € 300 miljoen per jaar dat het visumbeleid met zich
meebrengt? Zijn er op dit moment problemen die de invoer van deze
digitale dienstverlening bemoeilijken of vertragen? Zo ja, welke?
Antwoord:
De in 2018 niet uitgegeven middelen zullen in 2019 niet extra worden
besteed aan het loket buitenland. De uitgaven voor het 24/7 Loket
Buitenland komen later op gang. Dit komt met name omdat uitgaven voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

9

infrastructuur, waaronder IT applicaties, verbindingen en redactie- en
regiecapaciteit mede afhankelijk zijn van de uitkomsten van een analyse
van de huidige klantvraag en het huidige dienstverleningsaanbod bij alle
twaalf partnerorganisaties, alsmede een impactanalyse van wat er nodig
is voor opname in het Loket Buitenland. Naar verwachting zijn deze
analyses in het 3e kwartaal van 2019 voor het merendeel gereed. In de
meerjarige begroting zal op de hieruit voortvloeiende uitgavendynamiek
worden geanticipeerd.
Op uw vraag over de verwerkingstijd van de visumaanvragen verwijs ik
naar het antwoord op de vragen 45 en 46 bij het jaarverslag, waar
volumegroei en consultatieplicht als belangrijkste redenen worden
genoemd voor de stijging in de doorlooptijd van visumaanvragen. De
groei is sterker dan voorspeld en het vraagt tijd en budget om extra
capaciteit en nieuwe systemen in te kunnen zetten. Het huidige visumverwerkingssysteem is verouderd hetgeen resulteert in systeemtechnische
vertraging, waardoor de impact van de volumegroei wordt vergroot. Op
dit moment wordt een geheel vernieuwd en toekomstgericht digitaal
verwerkingssysteem ontwikkeld, dat naar verwachting in de komende
jaren zal worden opgeleverd.
Met betrekking tot de vraag over de uitgestelde aanbesteding voor
consulaire informatiesystemen wordt aangenomen dat het hier gaat om
de aanbesteding voor externe dienstverlening. Deze aanbesteding is
afgerond in december 2018, later dan voorzien vanwege een bezwaarprocedure door één van de betrokken partijen. Het effect is dat de uitrol van
de applicatie om de visumdossiers te scannen en digitaal aan te bieden bij
de backoffice pas in juni 2019 kon worden gestart en nu in oktober 2020
zal worden afgerond, in plaats van eind 2019.
De volledig wereldwijde verstrekking van digitale consulaire dienstverlening wordt gefaseerd ingevoerd. Sinds september 2018 kan online een
visumaanvraag voor het Schengengebied of een visumaanvraag voor het
Caribisch grondgebied van het Koninkrijk worden ingevuld. Sinds
november 2018 wordt in Moskou het visumdossier gescand en digitaal
aangeboden aan het backoffice bij de Regionale Service Organisatie in
Praag. Vanaf medio juni 2019 gaat dit gefaseerd wereldwijd ingevoerd
worden. Een online aanvraagformulier voor een Nederlands reisdocument
is in ontwikkeling en zal in het najaar van 2019 in fasen worden getest. De
inzet is dat Nederlanders wereldwijd in het voorjaar van 2020 digitaal een
paspoort en/of een identiteitskaart kunnen aanvragen en documenten
kunnen uploaden. De verschijningsplicht komt vooralsnog niet te
vervallen. Het nieuwe backoffice systeem voor visa, ter vervanging van
het huidige NVIS, is naar verwachting medio 2020 gereed en zal daarna
gefaseerd in gebruik worden genomen. De online aanvraag en het digitale
dossier zijn dan gekoppeld met het backoffice systeem en het visumproces kan volledig digitaal worden afgehandeld.
Over het verkorten van de verwerkingstijden van visumaanvragen volgt
het volgende antwoord. Maatregelen om de doorlooptijden weer boven
het streefpercentage te krijgen zijn het uitbreiden van capaciteit en het
verder digitaliseren en optimaliseren van de aanvraagprocessen. Hiertoe
is in 2018 en 2019 gestart met de uitbreiding van capaciteit in verband met
de autonome groei van het aantal visumaanvragen. De uitbreiding van
capaciteit kost echter tijd, kende geen gelijke tred met de groei van het
aantal aanvragen en is qua mogelijkheden beperkt door toegekende
budgetten.
Met de inrichting van een betere «forecast» (voorspelling van verwachte
groei) op basis van historie en gebeurtenissen met impact op het aantal
aanvragen verwachten we de groei in de loop van 2019 eerder inzichtelijk
te kunnen maken en beter te kunnen opvangen.
In 2019 wordt verder gewerkt aan het aanscherpen van actieve sturing op
het verdelen van beschikbare aanvraagcapaciteit richting voor het
Nederlands (economisch) beleid interessante landen. Zoals aangekondigd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

10

in de beleidsnotitie «Staat van het Consulaire» (Kamerstuk 35 000 V,
nr. 51) wordt actief gekeken naar doelgroepen waar nadrukkelijk wordt
ingezet op visumverlening, zoals bedrijfsleven en start-ups. Tot slot
worden in de komende twee jaar mogelijkheden tot versnellen, optimaliseren en digitaliseren van processen verder uitgewerkt en ingezet.
De belangrijkste uitdaging bij de digitalisering van de consulaire dienstverlening is dat tegelijkertijd met de vernieuwing de huidige operaties
overeind gehouden. Op beide trajecten is voldoende inzet nodig met
specifieke kennis en vaardigheden en dat is beperkt beschikbaar. De
bestaande IT-middelen zijn verouderd en moeten zo snel mogelijk
vervangen worden. Ondertussen stijgt het aantal visumaanvragen snel en
zijn de Nederlandse economische belangen gediend met een soepel
visumproces. In deze omstandigheden kan het voorkomen dat prioriteit
gegeven moet worden aan de lopende operaties en de vernieuwing
vertraging oploopt.De invoering van de digitale dienstverlening vindt
plaats in een complexe omgeving. Er wordt intensief samengewerkt met
externe partijen, zoals de EU, externe dienstverleners (EDV’s) en de
partners in de Nederlandse vreemdelingenketen. Hoewel daar op dit
moment nog geen aanwijzingen voor zijn, kan dat zorgen voor vertraging.
Huisvesting
De leden van de D66-fractie hebben nog een vraag over de huisvesting
van het ministerie. Welk percentage van de tijd werd in 2018 de bezettingsgraadnorm van het gebouw aan de Rijnstraat overschreden?
Antwoord:
Om betere benutting van gebouwen te stimuleren is voor Rijkskantoren
door BZK een kader opgesteld (Streefwaarde werkplekbezetting). Over de
bezettingsgraad van de werkplekken is daarin opgenomen dat de
streefwaarde gemiddeld 75% is voor de twee drukste dagen van de week
tussen 9.00 en 17:00 uur. Deze streefwaarde geldt alleen voor de kantooromgeving met bureauwerkplekken en in directe nabijheid gelegen
kleinschalige overlegplekken.
In 2018 zijn er geen bezettingsgraadmetingen uitgevoerd in het gebouw
Rijnstraat 8. De laatste bezettingsgraadmeting is, in opdracht van BZK,
uitgevoerd eind 2017 in het kader van het bezettings- & belevingsonderzoek vanuit het onafhankelijke onderzoeksbureau Centre for People
and Buildings (CfPB). Uit deze meting bleek dat voor de etages waar BZ is
gehuisvest de streefwaarde gemiddeld op de drukke dagen (maandag,
dinsdag en donderdag) wordt overschreden.
Mede op basis van het rapport van het CfPB is een aantal maatregelen
toegezegd door het Ministerie van BZK, zie de kamerbrief van
26 september 2018, «Huisvestingsproblematiek Rijkskantoor Rijnstraat 8».
Een van de maatregelen is het uithuizen van een aantal organisatieonderdelen naar andere gebouwen (voor Buitenlandse Zaken ca. 236
medewerkers in juli 2019). De verwachting is dat hiermee de druk op de
werkplekken in Rijnstraat 8 zal afnemen. In het najaar zal BZK de effecten
van de maatregelen evalueren.
III Volledige agenda
Slotwet Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018. Brief regering d.d.
15-05-2019, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok – Slotwet
Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018 (Kamerstuk 35 200 V, nr. 3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

11

Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden Slotwet
Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018. Brief regering d.d.
04-06-2019, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok – Verslag
houdende een lijst van vragen en antwoorden over de Slotwet Ministerie
van Buitenlandse Zaken 2018 (Kamerstuk 35 200-V, nr. 6).
Jaarverslag Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018. Brief d.d.
15-05-2019, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok – Jaarverslag
Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018 (Kamerstuk 35 200, nr. 1)
Lijst van vragen en antwoorden Jaarverslag Ministerie van
Buitenlandse Zaken 2018. Brief regering d.d. 04-06-2019, Minister van
Buitenlandse Zaken, S.A. Blok – Beantwoording vragen commissie over
het Jaarverslag Ministerie van Buitenlandse Zaken 2018 (Kamerstuk
35 200 V, nr. 7).
Aanbieding van het rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V).
Rapport/brief Algemene Rekenkamer d.d. 15-05-2019, president van de
Algemene Rekenkamer, A.P. Visser – Aanbieding van het rapport
Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 bij het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (V) (Kamerstuk 35 200 V, nr. 2).
Lijst van vragen en antwoorden van het rapport Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2018 bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Brief d.d. 04-06-2019, Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok – Beantwoording vragen commissie over rapport Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2018 bij het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (Kamerstuk 35 200 V, nr. 2).
Jaarverslag 2018 van de Homogene Groep Internationale Samenwerking. Kamerstuk 34 776, nr. 4 – Brief regering d.d. 15-05-2019,
Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok – Jaarverslag 2018 van de
Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
Antwoorden feitelijke vragen Jaarverslag 2018 van de Homogene
Groep Internationale Samenwerking. Brief regering d.d. 04-06-2019,
Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok – Lijst van vragen en
antwoorden over het Jaarverslag 2018 van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (Kamerstuk 34 776, nr. 4).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 V, nr. 8

12