Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

29 407

Vrij verkeer werknemers uit de nieuwe EU
lidstaten

Nr. 173

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2013
Inleiding
In mijn brief van 17 maart jongstleden over de aanpak van malafide
uitzendbureaus1 heb ik u gemeld dat het kabinet de mogelijkheden
onderzoekt om de Scandinavische identiteitspas «ID06» (verder: ID12)2
ook in Nederland in te voeren. In Zweden zijn goede ervaringen opgedaan
met zo’n identiteitspas3. Het instrument is daar effectief omdat het op een
eenvoudige manier inzicht verschaft in wie er op een bepaalde werkplek
werkt. Dit versterkt het toezicht en bemoeilijkt zwart werken.
U heeft tijdens het algemeen overleg op 25 april jongstleden (Kamerstuk
29 407, nr. 170) gevraagd om meer informatie over ID12 en in het
bijzonder over de pilot die gestart wordt in de champignonsector. Met
deze brief doe ik u deze informatie toekomen. Vanwege de nauwe
samenwerking tussen de Inspectie SZW en de Belastingdienst op dit
onderwerp, stuur ik u deze brief mede namens de staatssecretaris van
Financiën.
Voordat ik in ga op de pilot, geef ik eerst een toelichting op de reden van
mogelijke invoering en onze bevindingen naar aanleiding van het bezoek
aan Zweden. Vervolgens zal ik aangeven hoe we de pilot gaan vormgeven
en hoe dit zich verhoudt tot andere initiatieven in de sector.

1
2
3

kst-29407-173
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 17 050, nr. 427.
In Nederland is vooralsnog voor de werktitel «ID12» gekozen.
De Zweedse Belastingdienst (Skatteverket) zegt dat de malafiditeit in de bouw door deze pas
met 25% is verminderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 407, nr. 173

1

Aanleiding
De identiteitspas wordt in de Scandinavische landen (Noorwegen,
Zweden, Denemarken en Finland) benut ter voorkoming van illegale
arbeid, belasting- en premieontduiking en oneerlijke concurrentie.
Het niet of niet juist kunnen vaststellen van de identiteit van de
werknemer zorgt ervoor dat een deel van deze problemen niet goed kan
worden gedetecteerd en aangepakt. In Nederland gaat het dan concreet
om overtreding van de Wet minimumloon en minimumvakantietoeslag en
de Wet arbeid vreemdelingen, ontduiking van belasting- en premieheffing,
toeslagen, oneerlijke concurrentie, moderne slavernij, en uitbuiting.
Deze problemen komen relatief vaker voor in sectoren waarin veel kleine
bedrijven actief zijn, veel gebruik wordt gemaakt van laaggeschoold
personeel, veelal sprake is van kortlopende dienstverbanden en veel druk
op de (arbeids)kosten is door lage winstmarges. Het gaat dan om sectoren
als de bouw, schoonmaak, champignons en de uitzendbranche.
Het onderzoek
De Belastingdienst heeft samen met de Inspectie SZW onderzocht wat de
mogelijkheden zijn voor toepassing van een dergelijke identiteitspas in
Nederland en de werking van deze pas. Hiervoor is contact geweest met
de Zweedse Belastingdienst, de leverancier van de pas en enkele
brancheorganisaties.
Uit dit onderzoek blijkt dat een dergelijke identiteitspas ook toegevoegde
waarde kan hebben voor Nederland.
De pas bevat enkele persoonsgebonden gegevens. Op de Nederlandse
pas kan een foto en de naam van het bedrijf waarvoor de werknemer
werkt worden gezet. In de pas (slechts zichtbaar na uitlezen) kunnen de
naw-gegevens van werkgever en werknemer, het burgerservicenummer,
de tewerkstellingsvergunning, de opleidingsgegevens en de VAR-verklaring (voor zzp’ers) staan. Deze gegevens zijn slechts voorbeelden. Over
de mogelijke gegevens in en op de pas wordt nog overlegd met het
College Bescherming Persoonsgegevens (CBP).
Door gebruik van de pas wordt het, voor zowel Nederlandse als buitenlandse werknemers, moeilijker om de Nederlandse wet- en regelgeving te
ontduiken.
Elke werknemer zal verplicht een dergelijke pas moeten hebben. Ook
personeel dat via onderaannemers of via andere constructies aan het
werk is, moet deze pas hebben. Zonder pas kan een werknemer niet aan
het werk. Voor het verkrijgen van een pas is een geldig legitimatiebewijs
nodig. Hierdoor kan illegale arbeid en oneerlijke concurrentie worden
aangepakt.
Verder kan door middel van deze pas de identiteit van de werknemer en
de arbeidsrelatie makkelijker worden vastgesteld. Via de pas kan de
werknemer zich op de werkplaats registreren. Dit kan via een elektronische scanner. Hierdoor wordt eenvoudig een urenregistratie en
presentielijst bijgehouden. Dit helpt de werkgever in verband met de
loonbetaling en in geval van een calamiteit. Deze informatie is van belang
voor de Inspectie SZW bij de controle op arbeidstijden en het minimumloon en voor de Belastingdienst doordat de loongegevens en afdrachten
vergeleken kunnen worden met de registratie.
Doordat de pas informatie bevat over iemands opleidingen en veiligheidscertificaten kan bijvoorbeeld eenvoudig gecontroleerd worden welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 407, nr. 173

2

machines iemand mag bedienen (arbo). Op deze manier kan alleen
gekwalificeerd personeel aan het werk. Verder kunnen onbevoegden
moeilijker op de werkplaats komen. Zo draagt in Zweden elke werknemer
die werkzaam is in de bouw de pas (zichtbaar) als hij aan het werk is.
Hierdoor kunnen bouwvakkers onderling controleren of er mensen op de
bouwplaats staan die daar niet horen. Deze sociale controle dwingt
bedrijven zich compliant te gedragen. Dit zorgt voor een betere veiligheid
op de werkvloer.
Verder heeft de hoofduitvoerder het recht om een boete te vorderen van
de ondernemer als zijn werknemer geen legitimatie bij zich draagt.
Hiermee wordt de bereidheid tot het dragen van een pas vergroot. Dit
draagt weer bij aan het voorkomen van oneerlijke concurrentie.
De pas heeft zowel toegevoegde waarde voor de sector zelf als ook voor
de toezichthouders als de Belastingdienst en de Inspectie SZW en onze
ketenpartners, zoals gemeenten, SVB, IND, UWV Werkbedrijf, enz.
Het is technisch mogelijk om belangrijke waarborgen voor andere
toezichthouders op de chip te plaatsen. Daarmee kunnen ook andere
malafide zaken voorkomen worden, zoals bijvoorbeeld uitkeringsfraude.
Doordat al deze informatie op één plek geregistreerd wordt en toegankelijk is, is het voor alle publieke en private partijen makkelijker om in
control te zijn. De informatie is transparant en eenvoudig inzichtelijk te
maken voor de daartoe bevoegde partijen. Dit vergroot de veiligheid,
vergemakkelijkt het toezicht en versterkt de handhaving.
De mogelijkheden van de pas zijn ook besproken met de partners die
betrokken zijn bij de aanpak van malafide uitzendbureaus (ministeries,
uitvoeringsorganisaties, gemeenten, werkgevers- en werknemersorganisaties, brancheorganisaties en private handhavers). Zij zijn
enthousiast over de mogelijkheden.
De pilot
De Belastingdienst en de Inspectie SZW starten daarom in het kader van
de aanpak van malafide uitzendbureaus binnenkort met de voorbereiding
van een pilot in de champignonsector voor invoering van de identiteitskaart4.
De keuze voor de champignonsector komt voort uit de problemen binnen
deze sector. Een belangrijk aspect daarbij is dat de sector zelf heeft
verzocht om deze pas in te voeren. Daarnaast is er sprake van een
overzichtelijke populatie waardoor deze sector zich goed leent voor een
pilot5.
Om tot daadwerkelijke invoering te komen, wordt de komende periode
vanuit de Belastingdienst in samenwerking met het interventieteam
Champignons en de Inspectie SZW een stappen- en implementatieplan
opgesteld. In dit stappenplan wordt o.a. ingegaan op de randvoorwaarden
bij de invoering van de ID12 (o.a. privacybescherming i.o.m. CBP,
beveiliging van de gegevens), de status van de pas (verhouding met
andere registraties), de productie en het beheer van de kaart, de kosten en
opbrengsten, de samenloop met de eID (elektronische identiteitskaart) en
andere initiatieven. Uitgangspunt is dat de pilot plaatsvindt binnen de
kaders van de bestaande regelgeving.
De beoogde startdatum van de pilot zelf is 1 januari 2014. In het
stappenplan zullen ook de criteria worden opgenomen om de effecten te

4
5

Binnen een (nog op te zetten) project, waarin de Belastingdienst als trekker zal fungeren.
Het gaat om 130 handmatige- en snijbedrijven en 2700 fte’s aan arbeidsplaatsen (cijfers 2012).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 407, nr. 173

3

kunnen meten en de toegevoegde waarde te beoordelen. Daarbij wordt
ook een haalbare evaluatietermijn gesteld.
In Zweden heeft het commitment van zowel de private als publieke
partners (vanwege de problematiek en het financiële belang op de
arbeidsmarkt) er bij werkgevers toe geleid dat zij zonder problemen bereid
zijn geweest de kosten te dragen. Deze kosten worden daar als zodanig
ten laste gebracht van de bedrijfswinst.
Vergelijkbare initiatieven
Recent is er door SZW en de Belastingdienst gesproken met vertegenwoordigers van de Aannemersfederatie. De federatie is in een vergevorderd stadium van ontwikkeling van een vergelijkbaar systeem – met
borging van legaliteit – waarbij ook inzichtelijk wordt welke diploma’s de
houder heeft (onder meer veiligheid en (vak)kwaliteit). Zij hebben dit het
«Vakbewijs» genoemd. De Aannemersfederatie is in juni gestart met een
pilot en is bereid om haar ervaringen met ons uit te wisselen. Beide pilots
kunnen mijns inziens dan ook prima naast elkaar plaatsvinden. Ik ben blij
met de bereidwilligheid van de federatie om met ons mee te denken en
hun ervaringen met ons te delen, omdat we op deze manier een goed
systeem kunnen bouwen. Hun initiatief geeft ook aan dat er in meerdere
sectoren behoefte is aan een dergelijke identiteitskaart.
Verder zijn er buiten Scandinavië inmiddels diverse landen geïnteresseerd
in een dergelijk systeem. Duitsland is bijvoorbeeld bezig om een vergelijkbare identiteitskaart in te voeren naar het Zweedse model. Daarnaast is
vanuit België en Luxemburg interesse. We hebben met deze lidstaten
contact gezocht om ervaringen uit te wisselen en waar mogelijk een
vergelijkbaar systeem te kiezen zodat samenwerking eenvoudiger wordt.
Vervolg
Op basis van de evaluatie zal het kabinet beoordelen of de overheid
verder op dit instrument gaat inzetten. Eventueel kan een brede uitrol
plaatsvinden naar andere (risicovolle) sectoren, zoals bijvoorbeeld de
uitzendbranche, de bouw, de schoonmaak, de land- en tuinbouw, de
horeca, enz. Tevens wordt gekeken of er wettelijke grenzen zijn die door
alle betrokken partijen als knellend worden ervaren en of het nodig is om
deze regelgeving aan te passen.
Ik zal u na afloop van de evaluatie informeren over de uitkomsten en de
mogelijke vervolgstappen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 407, nr. 173

4